open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Breemn

**Breemn** (Hoogduuts: *Bremen*) is ne stad in t noordn van Duutslaand. Te hope met Bremershaawn vörmt t de deelstoat Vrieje Haanzestad Breemn. Met 548.319 inwonners is t de neegnde-grötste stad van Duutslaand.

Breemn lig oawer de Wezer hen, ne rivier woeran't Breemn woarskienlik zin oorsproonk an te daankn hef. Net vuurbie de stad wörd de rivier wat breder, zodet zeeskepe dr ook makkelik komn köant. De haawn wörd skoonwal hoaste nit mear broekt. t Meeste haawnwoark wörd rechtevoort in Bremershaawn doan, wat 60 km noar t noordn en pal an zee lig. 

Breemn wörd vuur t eerste neumd in 782. Vief joar doarop stichten Koarel n Grootn n bisdom en wör de stad oetvalsbasis vuur de bekearing noar t Kristendom van noord Europa. 1260 köm de stad bie t Haanzeverboond, mer doar wördn ze töt dreemoal too oet ezat. Tiedns n Tweedn Wearldoorlog wör Breemn vuur mear as de helfte platbombardeerd. 

## Zeensweardigheedn
Noar Breemn is t sprökske van de Bremer stadsmuzikaantn neumd. De muzikaantn hebt n staandbeeld ekreegn. n Aander kenteekn vuur de stad is t Rolandstaandbeeld oet 1404 wat de vrieheaid van de stad vuur mut steln. Beaide beeldn stoat vuur t Roadhoes, wat op zikzelf n belangriek Goties bouwwoark is, met ne vuurgallerieje in de stiel van de Wezerrenaissance. t Rolandbeeld en t oolde roadhoes stoat seend 2004 beaide op de Wereldoarfgoodlieste van UNESCO. 

Seend 1920 hef Breemn ne eegne lochthaawn, ne universiteat (1970) en n vootbalstadion (t *Weserstadion*) woer't ene van Duutslaands meest suksesvolle vootbalklubs spölt: Werder Bremen. t Grötste fabriek is van automaker Daimler.

## Fotoriege


Bestaand:RathausDomBuergerschaft-01.jpg|Roadhoes, kathedroale en Bremer parlemeantsgebouw
Bestaand:BaumwollboerseBremen-1.jpg|Katoenbeurze
Bestaand:Schnoor.JPG|De oolde stadswieke *Schnoor*
Bestaand:Weserhb2.jpg|Oetzicht vanof de Stephanibrugge
Bestaand:061011-134000-Polizeihaus.jpg|Stadsbookhalle
Bestaand:Boettcherstrasse04.jpg|Böttcherstraße
Bestaand:Bremen Liebfrauenkirche 2007-09-23.jpg|Oonze-Lewe-Vrouwekoarke
Bestaand:061011-120443-Überseestadt-SpeicherXI.jpg|Hogeskole vuur de Keunste


## Oetgoande koppeling
* Offisjele webstea
Istanboel

**Istanboel** (Turks: *İstanbul*, oetspraoke [isˈtɑnbul]?) is ne stad in t Europese en Aziatiese deel van Turkije en was de heufdstad van t Ottomaanse Riek. Daorveur was ze de heufdstad van t Byzantiense Riek, too nog met den name Constantinopel. De stad is esticht deur Griekse kolonisten in 667 v.Chr. en wier deur eur Byzantium (Byzantion) eneumd.

Met 13 miljoen legale (en waorschienlek nog n poar miljoen illegaaln) inwonners is Istanboel de grootste stad van Turkije. De stad besteet oet 27 distrikten, dee't samen de heufdstad van de gelieknamige previnsie vormt. De grootte van de stad is gliek an de perveensies Grunnen en Drenthe bie mekaar opteld.
Pregnenolon

**Pregnenolon** is n lichaamseigen steroïdhormoon dat veural an-emaakt wörden in de bienieren, mer oek in kleinere hoeveulhejen in n koppel organen zo as de lever, de harsens, de huud, de geslachtsklieren (*gonaden*), t netvlies van de ogen, mer oek in t weefsel van t meenselik lichaam. Pregnenolon wörden emaakt uut cholesterol en is betrökken bie de ummezetting naor alle aandere steroïdhormonen (progestogenen, mineralokortikoïden, glukokortikoïden, androgenen, en eustrogenen, mer oek de neuro-aktieve steroïden). In die zin is t n prohormoon, toch hef t oek biologiese effekten van zien eigen, t gedraagt zich veural as n zelfstaandige neuro-aktieve steroïde mit krachtige angstremmende effekten (*anxiolytiese effekten*). Pregnenolon daalt liek as veule aandere hormonen a'j ouwer wörden. Oek daalt de pregnenolonspegel bie stress, dit zörgt onder aandere veur n verminderd geheugen.
Twentsch kuiernat

**Twentsch kuiernat** is nen stoarkn draank oet Hengel in Tweante. t Is nen lechtrodigen likeur met 30% alkohol wat noar vanille smaakt. t Wörd seend 1870 distilleerd duur Berghorst in Hengel.

t Dreankn löt zik good mengn met aandere draankn, zo as sinaasappelsap, koffie en cola. Wieders wörd t duur ethuuze en bakkers völle broekt in häpkes en gebäks.

n Teegnhanger is *Zwiegöllie*, van n zelfden draanknhaandel.
Cola

**Cola** is nen frisdraank met koolzoer der in. Et smaakt zeute, mer is wat zoergroad (pH) angeet zoer. Der zit 28 - 32 mg kaffeïne per 33 cl in. Aandere belangrieke bestaanddelen zeent kaneel, karamel en sitroen. Aanders as de meeste frisdraanken hef cola gin sitroenzoer, mer fosforzoer. Dieetcola hef beaide fosforzoer en sitroenzoer. Nöast soorten cola zoonder suker gef et ook nog soorten cola zoonder kaffeïne. 

## Ontstoan
De eerste cola was Coca-Cola, een noamaaksel van John Pemberton, van de Vin Mariani wat duur Angelo Mariani bedacht wör. Eerst har Coca-Cola een oftreksel van koka, mer duur druk van de oawerheaid wör der dit an et begin van et 20ste joarhoonderd oet eloaten. De samenstellige van coca-cola blif nog aait ene van de bestbewoarde geheimen van de wearld. Den naam cola keump van de kolanötte, dee as trouwens vuur et maken van cola nauweliks mear gebroekt wörd.

## Moarken
De bekeandste moarken wearldwied zeent Coca-Cola, River Cola en Virgin Cola. Aandere opvallende moarken zeent Jolt Cola, woer as extra völle kaffeïne in zit, Inka Cola, een vuuranstoand Zuud-Amerikaans moark wat slim ofwik van de cola zo as det in et Westen bekeand is. Van Mecca-cola geet een deel van den opbrengst noar hulpe an Palestienen. Ook in de islamitiese wearld zeent der verskeaidene soorten cola, um nen tegenhanger te beden vuur de Amerikaanse produkten. Dit zeent oonder mear Zam Zam Cola en Parsi Cola. Wieders he'j nog OpenCola, woervan as et resept openboar is oonder de GNU General Public License, zodat iederene et noa kan maken.

## Oetgoande koppeling
* Een colaresept um noa te maken (in PDF-bestaand)
Keltiese talen

De **Keltiese talen** stammen aof van t Proto-Kelties n westelike tak van de grotere Indo-Europese taalfamilie. t Wördden espreuken deur de Keltiese stammen die vanaof de 7e eeuw v. Chr. in t grootste deel van Europa woenden. De term "Kelties" wördden veur t eerst gebruukt um de taalgroep te beschrieven deur Edward Lhuyd in 1707.

Keltiese talen wörden veurnamelik espreuken an de noordwestraand van Europa, en dan veural in Ierlaand, Schotlaand, Kumrië, Bretanje, Kornwallis en op t eilaand Man. t Wörden oek espreuken deur wat ouweluui op t Kaap-Bretoneilaand in Kanada. Der bin oek aordig wat sprekers van t Kumries in de regio Patagonië in Argentinië. In de VS, Kanada, Australië en Niej-Zeelaand he'j weg en were wat meensen die n Keltiese taal spreken. In al disse gebiejen wörden de Keltiese talen espreuken deur minderhejen, mer der bin wel luui die t niej leven in willen blaozen.

In de 1e eeuw v. Chr. wördden de Keltiese talen in heel Europa espreuken; op t Iberies Schiereilaand, an de kustlienden van de Atlantiese Oseaan en de Noordzee, tot de Boven-Rijnse Leegvlakte langes de Donauvallei tot an de Zwarte Zee, t bovenste gedeelte van de Balkan, en in Galasië in Klein-Azië. De verspreiding naor Kaap-Bretoneilaand en Patagonië hebben laoter ewest. Veur de federasie van Australië in 1901 wördden de Keltiese talen oek daor espreuken.

## Levende talen
SIL Ethnologue gif an dat der zes "levende" Keltiese talen bin, waorvan der vier n aordig antal eerstetaalsprekers hebben. Dit bin t Goideliese Iers-Gaols (Gaeilge) en t Schots-Gaols (Gàidhlig) ontstaon uut t Oudiers, en t Brittoniese Kumries en Bretons dat ontstaon is uut t Brits.

De aandere twee, t Kornies en t Manx-Gaols, bin in de veurbieje jaorhonderden uutestörven as gemeenschapstalen. Beie talen bin niej leven in-eblaozen deur verschillende bewegingen, dat hef derveur ezörgd dat disse talen an-eneumen wördden deur volwassenen en kienders en dat daoruut weer nieje eerstetaalsprekers voortekeumen bin.

Alles sameneneumen waren der in totaal in t jaor 2000 roewweg n miljoen eerstetaalsprekers van n Keltiese taal. In 2010 waren der meer as 1,4 miljoen sprekers van n Keltiese taal.

### Demografie

### Mengtalen
* Shelta, veurnamelik ebaseerd op Iers-Gaols mit onbekende invleujen (zo'n 86.000 sprekers in 2009).
* Sommige vormen van t Kumries-Romani of Kååle die Romani, Kumries en Engels mengden (uutestörven).
* Beurla-reagaird, de taal van de Hooglaand-reizigers

## Referensies
Veluws Handwoordenboek

t **Veluws Handwoordenboek** is n haandwoordeboek veur t West-Veluws, Oost-Veluws, Eemlaands, Huzens en t Urkers. t Is in 2011 uutegeven en is eschreven deur Harry Scholtmeijer. t Woordeboek is n verzameling van n antal plaotselike Veluwse woordeboeken en van woorden die tiejens de maak van t Woordenboek van de Gelderse Dialecten an bod kwammen, mer niet in t thematiese woordeboek pasten. 

n Bonk woorden in t Veluws Handwoordenboek koemen uut t Barnevelds Woordenboek dat in 2008 uutegeven is.
Rudiments

**Rudiments** (Engels veur *bouwsteender*) bint  basispatroonn of de 'wöardeskat' van t spöln van n slagwoarkinstrumeant. Ze könt lös spöld wordn, mer ok zoonder eande met mekaar kombineerd wordn. Disse bouwsteender wordt meesttieds eerst op ne kleaine tromme oefend en könt later toopast wordn op n drumstel. Dr besteet ne standaardlieste met 40 rudiments. 

In t verleedn is vake probeerd ne formele standaardlieste te maakn veur disse patroonn. De eerste rudiments wördn daleskreevn in Bazel in Zwitserlaand, in t 17de joarhoonderd. In Amerika wör ne organisasie, de National Association of Rudimental Drummers (NARD), opricht um t rudimenteare drumn mear oonder n andacht te brengn. Zee kömn eerst met ne lieste van 13 rudimentn. Later deudn ze dr doar nog es 13 bie, woarmet n teller op 26 köm te stoan. Doarnoa köm de Percussive Arts Society (PAS) den't de lieste vanniejs indeeln deed, en dr nog es 14 rudimentn bie bedachen, woarmet n teller noe op 40 steet. Disse bint internasjonaal bekeand en annömn.

## 40 P.A.S. International Drum Rudiments
### Eankelslags-rudiments
bie de eankelslagsroffel mu'j um en umme houwn met beaide stökke (RLRL, ezw.), en dit kan op verskilnde snelheedn, staarktes en leanktes. (t Ofwisseln van de haande wat t patroon spölt, neumt ze *haandzetting*. Dit wörd noe verdan zo neumd)

### Rudimentn van mearvooldige stuiterroffels

### Dubbelslags rudimentn
De dubbelslagroffel is n rudiment wat besteet oet dubbelslaagn ("diddles") met éénn stok dee't um en umme spöld wordt. (bv. RR, LL, etc). Ze verskilt van leankte en staarkte. Dr bint 10 offisjele variasies op de dubbelslagroffel (zeet hieronder). Um te oefenn wörd n dubbelslagsroffel vake laankzaam begunn (woerbie't elken slag nog ofzeunderlik ehöwn wörd) en heanig an opvoord töt t heugste tempo wat n slagwaarker ankan (woarbie den slagwaarker aargns in n roffelopbouw mut oavergoan op stuiterde dubbelslaagn) en dan wier heanig an ofbouwn.

### Diddle rudiments
Nen paradiddle is n rudiment wat besteet oet n patroon van veer nootn; RLRR of LRLL. As dr meardere paradiddles achter mekaar spöld wordt, zeent de eerste beaide nootn vake um en umme spölde nootn met doarnoa nen dubbelslag. (Vandoar ok at det *pa-ra- diddle* het). Iej hebt verskilnde offisjele variasies op n paradiddle, mer ok völ onoffisjele. Iej köant ja zoonder eande verskilnde haandzettingn achter mekaar zetn, met eankel- en dubbelslaagn, of de akseantn verskoewn. Bieveurbeeld: RLLR LRRL RLLR LRRL). Paradiddles wordt achter n drumstel vake broekt um t akseant van haande te wisseln um net nen aandern tom an de aandere kaante van t drumstel te raakn. Bieveurbeeld: RLRL RLRL RLRL RLRR L t leste akseant wörd geevn met de leenkerhaande in plaatse van met rechts.

### Flam rudiments
Nen vlamslag wörd spöld deur met ene haande ne zachte ("grace", gracieuze) note te spöln krek veur de heufdnote, dee völ härter spöld wörd. De twee nootn wordt zowat tegelieke spöld en de bedoling is dat t kleenkt as "plam". t Is hierbie nit de bedoling dat ze tegelieke valt, en de vlamslag mut völ zachter wean as de heuwdnote.

### Drag rudiments

## Verwiezingn
Hluhluwe

**Hluhluwe** (uutspraak: ) is n klein darp in t noordoosten van de Zuud-Afrikaanse provinsie KwaZoeloe-Natal. t Darp had in 2010 3&nbsp;258 inwoeners. t Darpjen ligt 46 kilometer ten noorden van Mtubatuba. Daor he'j oek n laandingstrook veur kleine vliegtugen. Hluhluwe gif toegang tot t Hluhluwe-iMfolozi- en t iSimangaliso-draslaandpark. 

Umdat *Hl*u*hl*uwe lastig is um uut te spreken veur meensen die n Indo-Europese taal praoten wördt t vake verkeerd uutespreuken as  of .

De belangriekste gewassen die der verbouwd wörden bin ananassen en suker, mer oek tomaoten en chilipepers wörden vake verbouwd. Houtproduksie speult n belangrieke rolle, daornaost wördt der katoen en sisal verbouwd en verwarkt. 

## Referensies

* Op Pad in Suid-Afrika. BPJ Erasmus. 1995. ISBN 1-86842-026-4
Kaap St Francis

**Kaap St Francis** (Afrikaans: *Kaap St Francis*, Engels: *Cape St Francis*) is n darp in Zuud-Afrika, elegen op n laandtonge in de Oost-Kaap. t Is oek gelieke t meest zujelike punt van de Oost-Kaap. Kaap St Francis ligt 19 kilometer ten zujen van Humansdorp. t Darp is in 1965 op-ericht.

t Steet bekend um zien schone straanden en as n goeie surfplekke. In Kaap St Francis he'j oek t *Penguin Rescue and Rehabilitation Center* en de *Seal Point*-vuurtoorne.Bie t *Irma Booysen Floral Reserve* is der n grote verscheienheid an bloeme- en plaantesoorten. 

t Naoburige darp, St Francisbaai, was de lokasie van de surf- en reisdokumentaere, *The Endless Summer*. 

Kaap St Francis steet noen wereldwied bekend as een van de beste surfplekken. Vanwegen de goeie ligging van t straand he'j t hele jaor deur kans op goeie golven, die ontstaon uut de zeedeining van grote legedrokgebiejen die zich ontwikkelen tussen Antarktika en t zujelike punt van Afrika. As der n grote zuudwestelike zeedeining op de kustliende van dit gebied aofkömp en der n aoflaandige wiend op kömp zetten, dan he'j de beste golven.

## Foto-uutstallige

Bestaand:Rotsen bie Kaap St Francis.JPG|Rotsachtig straand bie Kaap St Francis
Bestaand:Straand en vuurtoorne Kaap St Francis.JPG|Straand mit de vuurtoorne op de achtergrond
Bestaand:Vuurtoorne Kaap St Francis.JPG|De vuurtoorne bie Kaap St Francis
Bestaand:Cape St Francis-001.jpg|Kaap St Francis ezien vanaof de Seal Point-vuurtoorne


## Referensies


## Uutgaonde verwiezingen
*Kaap St Francis
* St Francis Bay Tourist Information
Jeffrey Spalburg

**Jeffrey Spalburg** is nen akteur, skriewer, komediant en muzikaant oet Hengel in Tweante. Hee woont rechtevoort in Amsterdam.

Spalburg studeern an de toneelskole van Utrecht. Hee wör vaste programmaskriewer vuur Jörgen Raymann en was zelf ook te zeen as Paramaribo Papi in Raymann zin programma *Raymann is laat*. Wieders helpet hee völle in Amsterdam met verskeaidene komedieshows as presentator, of as stand-up comedian.

Hee hef twee eegne komiese theatershows oonder n oarm (*Brommers Kiek'n* en *Spiekerboks*) en is in 2013 gangs met zin doarde programma *Thuus*. Spalburg mag gearne muziekmaakn en dan vuural hiphop. Hee hef n antal joar ervaring as MC en met eegne raps. Eand 2012 köm van zin theatershow zinne single *Hengelo-o-o* oet, n reggaenommer oawer zinne jeugnd in Tweante.

Zinne shows kriegnt gode reaksies. Hee dut völle toern in Neerlaand met *Thuus*, mer ook in Suriname en Kurasou.
Wieders is he te zeen as Wesley in de strekkomedie Groote Markt 30 van RTV Oost.
Maltees

t **Maltees** (in de tael zels: *Malti*) is de tael die op Malta spreuken wodt. Et Maltees is de ienigste Semitiese tael die in et Latiense alfabet, mit extra leestiekens, schreven wodt. Ok is et de ienigste Semitiese tael die a'j van links naor rechts schrieven. 

Et Maltees is ontstaon uut et Arabies naodat de Arabieren Malta in 870 veroverden. Et eilaand Malta het wegens zien strategiese ligging daornao nog vule veroveraars zien, die allemaole heur bi'jdrege an et Maltees leverd hebben. De helte van de Maltese woordeskat het et van et Italiaans en Sisiliaans leend; tussen de zes en de twintig persent van de woordeskat komt uut et Engels. Der bin ok Latiense en zels nog inkelde Puniese woorden beweerd bleven in et Maltees.

De tael is sund 1 meie 2004 ien van de offisiële warktaelen binnen de Europese Unie. Daornaost is et Engels ok een offisiële tael van Malta.
Mali

**Mali**, offisjeel de **Reppubliek Mali** is n laand in West-Afrika, umslötn duur aandere laandn. In t noordn greanst t an Algerieje, in t oostn an Niger, op t zuudn Burkina Faso en Ivoorkuste, Guinea op t zuudwestn en Senegal en Maritanië op t westn. t Is 10.553.397 kilometer in t veerkaant en dr wont 14,5 miljoen leu. De heuwdstad is Bamako.

Mali hef acht strekn en op t noordn lig t nen eande in de sahara, terwiel't in t zuudn, woer't de meeste leu wont, de riviern Niger en Sénégal lignt. De ekonomie van t laand mut t hebn van laandbouw en viskerieje. De belangriekste groondstofn van Mali zeent goold (woermet ze doarde-grötste delver zeent van Afrika) en zoolt. Zowat de helfte van de inwonners verdeent oonder de internasjonale oarmoodsliene van USD 1,25 op n dag.

t Hudige Mali hef oonderdeel ewest van dree West-Afrikaanse keaizerriekn dee't haandel laanks de Sahara beheardn: t Ghanese Riek, t Malinese Riek (woer't Mali n naam van hef) en t Songhai-Riek. Tiedns de gooldne eeuw leup Mali vuurop met reknkeunde, stearnkeunde, literatuur en keunst Op t heugtepeunt in 1300 was Mali ene van de grötste riekn van de wearld. In n 19den eeuw, tiedns de Wedloop um afrika nöm Fraankriek Mali in en maakn t deel van Fraans Soedan. Det heetn toertieds de Soendanse Reppubliek en vereanigen zik met Senegal in 1959 en wör in 1960 onofhaankelik as de Federasie van Mali. Kort doarop treuk zik Senegal terugge oet de federasie, woerop de Soedanese Reppubliek zik oetreup as Onofhaankelike Reppubliek Mali. Langen tied was dr ne eenpartiejregearing, mer in 1991 was dr ne stoatgreep woernoa't dr nen groondwet wör daleskreewn en Mali oet ereupn as demokratiesen stoat met meardere partiejn.

Januwoari 2012 begun dr nen stried in Mali. 22 meart 2012 nömn n antal jonge soldoatn t paleis van n presideant in en verkloarn de regearing op eheewn en de groondwet verdoane.6 April 2012 verkloarn de rebeln van de Nasjonale beweaging vuur de bevrieding van Azawad (NBBA) de ofskeaiding van nen niejn stoat: Azawad. Kort doarop kreeg de NBBA hulpe van Islamitiese groepn dee't zik bie Al Qaeda reknt en leut de NBBA öare plann vuur ofskeaiding voarn. De soldoatn dee't de macht greepn, leutn de presideant Dioncounda Traoré wier an t heuwd van n stoat, mer bleewn zelf nog völle macht hooldn. 11 januwoari 2013 gung t Fraanske leager dr hen oonder Opération Serval, um in te griepn in de stried. De tiedelike woarnemnde regearing wil gearne verkiezingsdeage hooldn, noa at n opstaand is op elöst.

## Verwiezingn
De Holterhoekse Heijn

De **Holterhoekse Heijn** is op e-zat op 12 janurari 2013 deur 5 jonge kearls uut de Holterhook.

Dee jongs organiseert feestjes in café en in zalen. 

't Eerste feest dat heetn: *Trek de Knippe*. Dit wodn eholn in de Koeienstal te Holterhook. De baze van 't cafe zoog 't helemoal zitten toon de kearls 't veursteln. De doatum wodn vast ezat op de 2e van meert, in 't joar 2013. The Plodde Band zol de oavend volmaakn, in samenwarking met de BH-Formatie. Een budget van moar 'n paar honderd euro, dat was toon nog wal genog. 

De bedoeling bi-j 't organiseern van zulke feestjes is um kleane feestjes weer 'in' te maken. Teegnwoordig goat jongeleu allenig nog moar noar grote festijnen hen, de Holterhoekse Heijn probeert dat kleane weer terug te kriegen.

Van eure veurolders hebt ze leerd: Klean beginnen dan kump ´t grote van eiges wal.

Georganiseerde feestjes: 
* Trek de Knippe - 2013 (2/3/'13) -    de Koeienstal in de Holterhook     -  optreden van: de Ploddeband 
* Trek de Knippe - 2014 (15/3/'14) -  de Koeienstal in de Holterhook     -  optreden van: Aftershock
* Trek de Knippe - 2015 (7/3/'15) -    café Grenszicht in de Holterhook  -  optreden van: Poor John
* Trek de Knippe - 2016 (5/3/'16) -    café Grenszicht in de Holterhook  -  optreden van: The Hot Stus

## Bronnen/wellen
*Tubantia ovver de Holterhookse Heijn
Stellingwarfs volkslied

Et **Stellingwarfs volkslied** is et volkslied van Stellingwarf (oost en west). Et wodde in de vuuftiger jaoren van de twintigste ieuw schreven deur Hendrik Johannes Bergveld; veur de meziek zorgde doe Han Bokelman.

## Tekst
(tekst H.J. Bergveld, meziek Han Bokelman)

In ’t Stellingwarfse laandschop
mit greide, bouw en struuk,
mit wallegies en heide,
mit overoold gebruuk,
mit essen en mit maoden,
mit vaorten, sluus an sluus,
in ’t laand van Lend’ en Tjonger
daor vulen wi’j oons thuus.

Wi’j bin gien echte Friezen,
mar ok gien Drenten meer.
Mar in oons dörp of buurtschop,
daor helpen wi’j mekeer.
En waor wi’j ok belanen,
d’r blift een starke baand
mit oons geboorteplakkien
oons Stellingwarver laand.


## Bronnen
**[https://web.archive.org/web/20240615174146/https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2016/01/Spreukekelender.pdf Stellingwerfse Spreukenkalender 1994]*
*Zungen versie op Stellingwerf Heemkunde. Hier wodt in plaese van Tjonger 'Kuunder' zungen
Siligo

**Siligo** is n gemainte en stad ien de Italioanse dailstoat Sardinië en ligt in t distrikt Sassari. Siligo ligt 25 kilometer ien t zuudwesten van Sassari. De gemainte het sikkom duzend inwoner op n oppervlakte van 4,36 km².
West-Afrika

**West-Afrika**, **Westelik Afrika** of t **Westn van Afrika** is t westelike deel van t Afrikaanse wearlddeel. Vanoet politiek oogpeunt reknt de Verenigde Nasies de volgende 16 Afrikaanse laandn met ne strekke van ongevear 5 miljoen kilometer in t veerkaant bie West-afrika:

A'j t nauw bekiekt heurt de Kanariese Eilaandn dr ook bie, mer umdet dee bie Spanje bie an heurt, wordt ze meestal nit met ereknd. 

Met oetzeundering van Mauritanië heurt al disse laandn bie Economiese Gemeenskop van West-Afrikaanse Stoatn (EGWAS) wat in mei 1975 is op erichet. t Verenigde Nasies-gebeed umvat ook t Sunte Helena-eilaand, n Brits oawerzees gebeed in n zudelikn Atlantiesen Oseaan.

## Kultuur
Ondaanks de grote verskeaidnheaid an kultuurn in West-Afrika zeent dr van Nigeria tot an Senegal algemene oawereenkomstn in kleare, kökngebroekn, muziek en ummegaanksvörme dee't nit völle met met groepn oet aandere deeln van Afrika deeld wordt. Dr hef lange ne kulturele oetwisseling ewest tusken de verskilnde gebeedn, wat terugge geet töt vuur de kolonisasie, met t zwöartepeunt woarskienlik tiedns t Ghanese Riek of nog earder.

## Achtergroond
West-Afrika ligt op t westn van nen deankbeeldigen van noord töt zuud kort bie de 10° oosterleankte n Atlantiesn Oseaan is de westelike en zudelike greanze van de West-Afrikaanse strekke. De noordelike greanze is de Sahara, woerbie't de Ranishoe-buging duur mekoar as de noordgreanze zeen wörd. De oostergreanze is wat meender nauwkurig; wat leu meant at denn ligt op de Benuekloof en aandern meant at he ligt op de liene tusken de Kameroenboarg töt an t Tsjaadmear.

De koloniale greanzn zeent te zeen in de hudige stoatn, dee't mangs volker met dezelfde etniese en kulturele achtergroond verdeelt oawer twee of mear laandn.

Wat sproake anbelangt zeent de West-Afrikaanse leu geliek in det ze ginne Bantoesproakn sprekt, in teegnstelling töt leu in Midn-Afrika en Zudelik Afrika.

## Verwiezingn
Winter Guard International

**Winter Guard International**, vuural bekeand en vuur t gemak of ekörtt töt **WGI**, is de opvolger van de in 1977 op erichte Indoor Colorguardwedstriedn. WGI is ne organisasie wat wedstriedn en kompetisies opsteelt vuur visueel opvoordne keunste. De noadruk lig hierbie op colorguards (vlagndreeiers) en seend n antal joar op indoor percussion (slagwoark binnshoes). De wedstriedn wordt eheuldn in de VS en Kanada. t Heuwdkantoor van WGI zit in Dayton, Ohio.

WGI is op ericht duur zes leu in San Francisco: Don Angelica oet Niej Jersey, Shirlee Whitcomb oet Zuud-Kalifornië, Stanly Knaub oet Seattle in Washington, Bryan Johnston en Marie Czapinski oet Chicago in Illinois en Lynn Lindstrom oet Arlington Heights in Illinois. Zee richten de eerste klasse van WGI op, de ofdeling Vlagndreein. De tweede klasse, indoor percussion, wör pas in 1992 op ericht.

WGI wör op ericht as ne extra wedstriedverbaand tusken de hoogseizoenn duur. De leu dee't metdoot an WGI, komt vake oet n Drum & Bugle Corps. Disse korpsn doot in de weentermoanden nit zovölle. Vandoar at dr as teegnhanger vuur de leefhebbers wat in t weenter organiseerd is. Ook umdet de colorguards en t slagwoark vake ne oonderstönnde rolle hebt, is WGI de geleagnheaid um as colorguard of slagwoarkgroep es echt te loatn zeen wa'j in hoes hebt.

WGI steelt vaste regels en kriteria op, leawert oonderwies en hulpe, en regelt wedstriedn op regionaal, laandelik en internasjonaal nivoo.

## In Europa
In Europa wordt alle joarn noar Amerikaans vuurbeeld de CGN-wedstriedn (Colorguard Nederland) eheuldn en t IPC (Indoor Percussion Circuit).

## Verwiezing


## Websteas
*WGI's offisjele webstea
Hachiko

**Hachiko** (Japans: *ハチ公*) (Odate, 10 november 1923 - Tokio, 8 meert 1935), in 't Japans ok bekend as *chūken Hachikō* (忠犬ハチ公 "trouwen hond Hachiko").

Din was 'n Akita din in Japan heel bekend ewörden is, umdat e, noa dat zien baasie uut de tied kommen, 9 joar lange wachten op zien trugge kommen bi-j 't treinstasjon. Noa zien dood wörden veur 't Station Shibuya 'n staandbeeld veur hum op-ericht. De vachte van Hachiko is bewoard ebleven in 't museum van Ueno.

## Leven
Hachiko wörden geboren op 'n boerderi-je körtbi-j de stad Odate, arns in Japan. In 1924 köchten Hidesaburō Ueno, 'n professor an de Universiteit van Tokio, hum. Din nammen hum met op Tokio an.

Dn keerl nam elken dag de trein op zien wark an van of 't stasjon Shibuya. Rap was 't Hachiko 't gewoon ewörden umme zien baasie elke morn op 't stasjon an te brengen. Woar as e hum middags weer op halen. Disse gewoonte deun ze eankele moanden. Mar, meei 1925 göngen Ueno op zien wark de tied uut, deur 'n harteverlammig. Zo as altied stön Hachiko op hum te wachten op 't stasjon. Maar noe as zien baasie nie meer weerumme kwaam, bleven e 't elken dag weer proberen. Noa 'n zettie wörden Hachiko an 'n ni-je eignaar egeven. Maar doar leup e vot umme weer op 't stasjon te stoan wachten, óf umme n huus van zien oalden moat te goan.

Deur dat e dit ait maar bleven doen, wörden e al rap bekend bi-j alle luu die daags hen en weer göngen met de trein. Zi-j herkennen hum ok wel as n hond van Ueno. De luu wat hum kennen gaven hum daags te etten. En zi-j verzörgden hum as e gewond ewörden was deur 't vechten met aanderen honden. Iene van disse luu was 'n oalden student van Ueno, din toe onderzuuk deud noar 't Akita-rasse. Töt oaver verre was Hachiko bekend ewörden deur de kraanten. leraren en oalders nammen Hachiko as veurbeeld as ze de kinders iets oaver de weerde van familietrouw bi-j wollen brengen.

All's bi-jmekare hef Hachiko nog zo 9 joar lange wacht op zien moat. Hi-j göngen uut de tied op 8 meert 1935 op zien vaste plekkie op 't stasjon.

Hachiko wörden op-ezet en stiet vandage n dag in 't National Museum of Nature and Science.
Woldstad

**Woldstad** is n konsept dat in 2010 veuresteld is deur de VVD uut Zeewolde. Volgens t partieprogramma zol Zeewolde in de toekomst samen mit Harderwiek en Armelo op mutten gaon in een gemeente. Disse gemeente zol *Woldstad* mutten gaon heten. De gemeenten Zeewolde, Harderwiek en Armelo warken noen al nauw samen, de VVD vient dat t niet nauw genog kan ween.
 
Woldstad zol oek n uutkomst kunnen biejen as gemeenten op z'n minst 100.000 inwoeners mutten gaon tellen, n naodeel is dat Zeewolde, Harderwiek en Armelo samen op zo'n 93.000 inwoeners uutkoemen (2013), um daoran te kunnen voldoon zol t oek nog mit Putten of Nunspeet mutten fuseren.

## Aandere Woldstad-meugelikhejen

Bestaand:Woldstad_mit_Putten.png|Woldstad mit Putten
Bestaand:Woldstad_mit_Nunspeet.png|Woldstad mit Nunspeet
YOLO

**YOLO** is een Engelse ofkotten dee meent: You Only Live Once (Ie leaft maor één maol). t Is te verglieken mit t Latiense Carpe diem (=pluk den dag). t Meent da'j owe kansen dreks mot benutten, ok at der risiko nommen wörd. 

Yolo wier end 2011 bekend deurdat den Kanadesen rapper Drake t gebruken in ziene single "The Motto".

In 2012 wier "YOLO" in Duutsland közen tut "Jugendwort des Jahres" (Jeugdwoard van t joor). Akteur Zac Elfron hef de "YOLO" op zienen hand laoten tatoweren.
Lochhaven Skiphol

**Skiphol** (nl:Schiphol), of *Lochhaven Skiphol* (in t Engels *Schiphol Airport*, *Amsterdam Airport*, *Schiphol Airport Amsterdam* of *Amsterdam Airport Schiphol* eeneumd), is t grootste vleegveld en ene van de belangriekste lochhavens van Europa. Skiphol was in 2010  t viefteende vleegveld ter weerld wat antallen passagiers angeet. t Vleegveld bevund zich in de gemeente Haorlemmermeer, zo'n 15 kilometer ten zuudwesten van Amsterdam.

Skiphol is den thoeshaven van de Nederlandse lochvaortmaotkoppi'jen KLM, Corendon, Martinair, ArkeFly en Transavia. Dernaost is t den Europeses hub van Delta Air Lines en den daarden hub van priesvechter Vueling. Easyjet broekt den lochhaven ok as hub. Den lochthaven lig een paar meter onder zeenivo en hef zes start- en landingsbanen. Op de plaatse waor Skiphol no lig, hef vrogger n darp elaegen: Riek. Den name "Skiphol" wörd ok ebroekt as plaatsname, net as Skiphol-Oost en Skiphol-Riek.

Den lochhaven beheurt to an de N.V. Luchthaven Schiphol, met as andeelholders de Staot der Nederlanden, en de gemeenten Amsterdam en Rotterdam.

## Verwiezingen
Atje Keulen-Deelstra

**Atje Keulen-Deelstra** (Grouw, 31 desember 1938 – Liwwadden, 22 febrewaori 2013) was ene van de beste skaatsenriedsters dee't Nederlaand ekend hef. 

Keulen-Deelstra wier veermaol weerldkampioene op de lange bane en dree maol Europees kampioene. Zee won in 1972 bi'j de Olympiese Spöllen van Sapporo ene zilvernen en twee bronzen medailles. Zee is vief maol landelik kampioene op de skaatsmarathon en dree maol op de korte bane ewest.
2013

t Jaor **2013** is n jaortal volgens de christelike jaortelling.

## Geboren
* ...

## Oet de tied
* 22 febrewaori - Atje Keulen-Deelstra, skaatskampioene
1803

## Geboren
*5 jannewaori - Johannes Henricus Behrns, onderwiezer en onderwiesinspekteur, den eersten den at n Twaents gedicht oetgof
Helmond

**Helmond** (plat (Helmonds): *Héllemond*) is ne historiese stad en gemeente in de previnsie Noord-Braobant in Nederlaand. De gemeente en stad hef 88958 inwonners en hef n oppervlak van 54,57 km² (waorvan 0,10&nbsp;km² water). De gemeente Helmond mek deel oet van t kaderwetgebied SRE en stedelik netwark BraobantStad.

Helmond ligt aan de Zuud-Willemsvaort en de revier de Aa.

Helmond had vrogger völle metaal- en textielindustrie. De straotnamen dee't  op -wal endigt duudt op de vroggere umwalling van de vestingstad Helmond, waor t veertiende-eeuwse kasteel onderdeel van was.
Bröörs Ewald

De heilige **Bröörs Ewald** (?-ca. 695) waren twey missionarissen in Westfalen dee de marteldoud stürven. Ümme ear neet döär mekare te halen wörden sy blonden- of witten Ewald en swarten Ewald enöömd, når ear hårklöör. Ear gedenkdag is up 21 oktober.

## Leaven/legende
Sy kwamen uut Northumbrië vord en waren angelsassisk van ofkumst. Abt Egbert († 729; feest 24 april) hadden disse bröörs anepråted dat sy over sey mossen, ümme dår by de heidenen te preadiken gån. De vrankiske hoche heyren waren in dee tyd al wal christelik. Mar de fresen en de sassen wolden der noch niks van weaten.

De olde abt Egbert had wat jårtys terügge sülv al wat mål probered ümme de sey over te kummen, mar döär weyr en storm en ander gedoo had he der nooit künnen weasen. Dårin sag hy dat God hüm dår neet wolden hebben, mar hy mossen jüüste jungelüde upleiden den dee kante up an sollen gån. Uutendelik setten he syn leyrling Willibrord († 739; feest 7 november) up een boate. Den güngen når et vastelaand samen med noch twalv anderen, wårby ouk de bröörs Ewald der by waren. Volgens de legende solden se elanded weasen an de küste van et hüdige Holland, möägelik by Katwyk in de buurte.

De bröörs güngen döär er land van de vranken hen en kwamen uut bij Drente. Dår solden se epreadiked hebben bij Kovern in de buurte. Når et eyn en andere güngen sy verdan når Westfalen. Dår wolden se gearne et sassiske stamhöyvd sprekken. Mar syn underdånen vertouweden der geyn barst van. Bange dat se der vöär waren dat dee vrümden eare traditys wolden ofjatten. Want de bröörs reareden dår de psalmen up en hadden reisaltartys med stute en roude wyn by sich.
 
Up ear slåpsteade up Laar wördden sy döär sassen oavervallen. Witten Ewald kwamen direkts uut de tyd döär een sas (et messe wår as de sassen ear name van hebbet). Mar de swarten wolden syn gode bedolings uutleggen. Mar dat had der vöär esörged dat he doud güngen an een marteling.

De beide lyken wördden in de Ryn esmetten, of in eyne van syn sydrevyren.

## Verearing en kultuur
Van dåruut, segt de legende, dreavden sy stroumupwaerts töt een plekke wår en seakere Tilman, een töt monnik bekeyrden suldåt, gewaarskouwed döär een vrümden stråling boaven et water, ear antrüv. Ear lichamen wörden döär Pepijn van Herstal up Keulen by-eset in de St-Clemenskerk, de latere St-Kunibertkerk.

Zi'j geniet veural verering in Westfalen, zi'j bint dan ok patroon van Westfalen In 'n katholieken karke van Lübeck vindt men hun legende op 'n oale wandschildering of-ebeeld.

Traditioneel ståt de Ewalden in et kaholike Neaderland as 'de apostelen van Drente' bekend.
Saudade

**Saudade**  (Portugees: [sɐwðaðɨ] , Braziliaans-Portugees: [sawdadi] of [sawdadʒi] , Galicisch: [sawðaðe] ; meervold Saudades) is 'n Portugees woord dat gin drekte vertaling in 't Nedersaksies hef. 't Beschref 'n diêp emotsjoneeln toestaand van nostalgies verlangen naor 'n afwezige iets of iene wölken iene liefhef. Bowendien is 't vake drager van 'n onderdrukten kennis die ' persone van verlangen nums meer zal truggekeren. 'n Starkeren vörme van saudade kan wödden evuuld in de richting van meansen en dingen van welken zien verbliefplaatse onbekend is, zo as 'n verleuren geliefden, of 'n familielid ontbrek umdat e vort egaon is. 

Saudade wödden ooit umschrewen as "de liefde die blef" naodat iene is verdwenen. Saudade is de herinnering an gevuulens, ervaorings, plaatsen of gebeurtenissen die 'n maol opwinding, plezier en welween brachten, die nu ledt töt de zintugen en maakt 't opni'j lewend. 't Kan wödden umschrewen as 'n leugte, as iene (bi'jveurbeeld oen kinder, oalders, breurs en zusters, grootoalden, kameraoden, huusdieren) of iets (bi'jveurbeeld, plaatsen, dingen die men gebruukten in zien kindertied, of aandre activiteiten wölken iene deud in 't verlidden) dat mut op 'n bepaolden moment ontbrek, en 't individu vuult dan disse ofwezigheid. 't Brengt verdrietig en bliede gevuulens allemaole samen, verdriet veur 't gemisten en bliedschap veur 't feit da-j 't gevuul ervaort. 

In 't Portugees, 'Tenho Saudades Tuas', vertaald as 'Ik hebbe saudade van oe' betekenisse 'ik misse oe', mar hef 'n völle starkere toone. In feite, kan men 'saudade' van iene die allinnig is met, mar ienig gevuul van verlies naor 't vleden of 'n toekomst. 

In Brazilië wörd de dag van saudade offisjeel evierd op 30 jannewaori. In Portugese en Braziliaanse muziekstijlen, zo as fado, samba en bossanova, is t woord 'saudade' onmisbaor.
Skaakn

**Skaakn** is n brödspel vuur twee persoonn. Beaide spöllers hebt zesteen skaakstukke: 8 pionn, 2 pearde, 2 toorns, 2 leupers, nen keuning en ne keuniginne. t Doel is um n keunink van n teegnspöller vaste te zetn, zodet he ginnen kaant mear oet kan ("skaakmat zetn").

Umdet ieder stuk wier aandere eegnskopn hef, en iedern zet wier aandere meugelikheedn en bepärkingen opleawert, hebt de spöllers völle inzicht neudig en mood um bepoalde beslissingn te nemn.

## Stukke
Elk skaakstuk hef zin eegne meugelikheedn. 

* *Pionn* köant per buurte mer 1 trad vuurwearts. Allene vanof n beginplek magnt ze 2 trad vuurwearts. Um n aander stuk te 'sloan' magnt ze skuuns noar vuurtn. As n pion an de oawerkaante keump (op de achterste riege van de teegnpartieje), mag n spöller t stuk opweardeern noar de "heugere" stukke, zo as bv. Leuper, Peard, Toorn of Keuniginne.
* *Pearde* magnt allene in L-vorm beweagn. Dit beteeknt bievuurbeeld 2 väks noar vuurtn en 1 opzied, of 2 väks opzied en 1 noar vuurtn. Dit is t ennigste stuk wat vuurbie aandere stukke mag springn.
* *Leupers* mangt allene skuuns t bröd oawer. Dit mag zo wied as meugelik is, mer nit vuurbie n aander stuk.
* *Toorns* magnt rechtoet en opzied oawer t bröd verplaatst wordn, mer nit vuurbie aandere stukke.
* *De Keuniginne* magnt alns, behalve n peardesproonk en ook nit vuurbie aandere stukke.
* *n Keuning* mag per keer mer 1 trad en nit vuurbie aandere stukke, mer wal in alle richtingen.

## Spelverloop
Duur mekoar mag n spöller met de witte stukke beginn. t Verloop is op te deeln in de opening, t middelspel en t eandspel. Dr zal in t begin aait met n pion of met t peard estartt wordn, umdet de rest blokkeerd steet achter de eegne stukke. Dr zeent n antal standaard skaakopeningn, dee't volledig oawerdacht zeent duur de joarn hen, en dee't vuur de spöllers t vuurdeligst zeent.

### Sloan
As n stuk van de teegnpartieje binn t bereik van n eegn stuk steet, kan n spöller t stuk 'sloan' duur t eegne stuk op de plek van n teegnspöller te zetn en t 'ewunnene' stuk van t bröd te haaln.

### Rokeern
As n Keuning en n Toorn seend t spelbegin nog nit bewöagn zeent, kan n spöller dr vuur kiezn um te rokeern. hierbie geet n Keunink twee trad opzied en spreenk n Toorn dr oawerhen.
Theodore Kaczynski

**Theodore John (Ted) Kaczynski** (Chicago (Illinois), 22 meie 1942 – 10 juni 2023), bi'j-enaamd de Unabomber, was 'n Amerikaansen wiskundige, neo-Luddiete maoschappi'jkritikus en terrorist, die 'n ri'jchie anslaagn met bombrieven uutvoerden woorbi'j verscheiden dojen en gewonden bi'j veulen. Nao 'n jorenlange opsporingsprocedure wödden hi'j uuteandlik op 3 april 1996 arresteerd in zien schuulplaatse in de bossen van Montana.

## Inleiding
Kaczynski was 'n intellectuelen wonderkind dat al vrog op schoele uutblönken. Hi'j studeerden an de Harvard-universiteit en behaalden zien PhD in wiskunde an de Universiteit van Michigan. Op zien viefentwintigsten wödden hi'j universitair docent an de Universiteit van Californië, Berkeley, mar namen nao twee joor ontslag.

In 1971 verhuusden hi'j naor 'n of-eleegn hutte zunder elektriciteit of streumend water in Lincoln (Montana), woor hi'j zich overlevingsvoordigheden begunnen an te leren in 'n poging um onofhaanklik van de butenweerld te wödden. Hi'j kwamen dertoe um 'n bomanslagcampagne te begunnen, naodat hi'j ezien haden hoe de wildernis rondum hum vernietigd wödden deur ontwikkelingsprojecten. Van 1978 töt 1995 stuurden Kaczynski 16 bombrieven naor verschillende doelen, wooronder universiteiten en luchtvoortmaoschappi'jen, woormet hi'j drie meansen doodden en 23 verwondden. Op 24 april 1995 stuurden Kaczynski 'n brief naor de The New York Times en beleufden "met zien terrorisme te stoppen" as de Times of The Washington Post zien manifest zollen publiceren. In zien Industrial Society and Its Future (De Geïndustrialiseerde Maoschappi'je en heur Toekomst, ok 't "Unabomber Manifest" enuumd), betoogden hi'j dat zien bomanslaagn extreem, mar noodzaaklik waren um de andacht te vestigen op de uutholling van de meanslike vri'jheid, veroorzaakt deur de, moderne technologieën vereisende, grootschalige strukturering.

De Unabomber was 't doelwit van 'n van de kostbaarste opsporingsactiviteiten van 't Federal Bureau of Investigation's (FBI). Veurdat Kaczynski’s identiteit bekend was, maakten de FBI gebruuk van de codenaam "UNABOM" ("University and Airline Bomber") um nair disse zake te verwiezen, wat töt gevolg haden dat de media hum de Unabomber nuumden. Ondaanks de inspannings van de FBI, wödden hi'j nie gevangen-enummen as gevolg van denn opspeuring. In plaatse doorvan herkenden zien breur Kaczynski's schriefstijl en opvattings uut 't manifest en lichtten de FBI in. Um de doodstraf te veurkommen sleuten Kaczynski’s advocaten 'n zogenaamden plea agreement, woorbi'j hi'j schuld bekenden en veroordeeld wödden töt 'n lewenslange gevangenisstraf zunder de mooglikheid van veurwaordlike vri'jlaoting. Kaczynski was deur de FBI karakteriseerd as 'n “huus- tune- en kökkenterrorist.” Kaczynski's staandpunten kriegt bi'jval van sömmige anarchoprimitivistiesen schrievers, zo as John Zerzan en John Moore, ondaanks 't feit dat zi'j veurbehold koesteren over zien acties en ideeën.
Vöäruutgangsgelöyv

Et **vöäruutgangsgelöyv** is et idey dat de menskheid in de tookumst steads beater sol wörden. De hoape dat der ooit een tyd kümt wår as alles good is. De untwikkeling van de technology en de weatenskop sal uns dårmed hülpen. Disse gedachtenisse hevt syn oorsprüng in de verlichtingstyd. So as christenen gelöyvet dat der in de geskydenisse een rechte lyne löpt: van begün (sündeval) töt ende (heamel up aerde). (dit teagenoaver et wearldbekiek dat alles in runden löpt) De verlichtingslüde güngen hüm up et denken en undersöken an setten. Wårdöär et idey kwamt dat de menske sülv syn leaven bepålen kan. Van den kearl houge in den heamel kün y et ouk neet altyd verwachten. Düs wy, mensken, mossen unse tookumst sülven in handen neamen. So kwamt der hoape vöär de tookumst, hoape up een beatere werld. Vöäruutgang düs. Asset wy mar uns up de weatenskop to vertrouwed. Wys nådenken kan de verskillen tüsken de mensken uplössen. So geyt de wenske.
Germaanse mythologie

De **Germaanse mythologie** bestiet uut n ri'jchien vertellegies die in de rondte deuden bi'j de veurkristlike Germanen. t Göng over de oorsprong en n geschiedenisse van de goden, de weerld en de meansen.

## Umschrieving
Wieduut wödt bi'j de terme gebruukt veur de mythologie van alle Germaanse volker, hierbi'j heurt ok de Noorse mythologie. Manks wödt de terme ok gebruukt um juustem alle mythologies an te duden wölken niet beheurt töt de Noorse mythologie. De niet-Skandinaviese (Noorse) Germanen wödt ok wel as de Kontinentaal-Germaansen an-eduud.

Alhoewel beiden wel an mekare waogt bint, bint ze nie heelmaole te vergelieken. Ze bint in ieders geval nie psies geliek an mekare: um t op te numen bint beveurbeeld in Scandinavië Frigg en Freya tweeë verschillenden, maa wel verwaante godinnen, terwel zi'j in de Kontinentaal-Germaanse mythologie maa iéne godinne is.
Over de Kontinentaal-Germaansen mythologie binne wi'j barre weinig wies, umdat dissent grotendeels verleuren göngen toe de kontinentale Germanen töt t Kristendom overgöngen. Dit in teegnstelling töt de Noorse mythologie, waor t Kristendom n zettie later zich göngen uutbreijen. De Noorse mythologie hef t vol-ehoalden töt de tied van de Vikings, waor t nog laank levendig was, en wölken rond 't jaor 1000 op schrift ezet wörn.

De karn van de Germaanse mythologie hef völle overienkomsten met aandere Indo-Europese mythologies, zo as de Slaviese, Griekse en Keltiese en (in mindere maote) zölfs met de Indiase mythologie. Maa dat mut ok niet wonderlik ween, want de oorspronklike Indo-Europeanen splitsten zich rond n tweede millenium veur Kristus of in ofzunderlike volker en zekers in de eersten eewen daornao was der waorschienlik nog völle overienkomst op rilligieus en kultureel gebied.
Delaware

**Delaware** (Oetsprekn as "Delle-wear") is nen stoat van de Vereanigde Stoaten. Op t zuudn en westn greanst t an Maryland, op t noordoostn an Niej Jersey en op t noordn an Pennsylvanië. n Stoat hef zinn naam te daankn an Thomas West, 3de Baron De La Warr, nen Britsen edelman en ook n eerstn koloniaaln goeverneur van Virginia.. De heuwdstad van Delaware is Dover.

Delaware lig int noordoostelike deel van t skiereilaand Delmarva en is n tweede-kleainsten stoat wat oppervlakte angeet, n stoat met op vief noa t minste antal inwonners, mer wal op vief noa dichtstbevolkten stoat (oawer de 900.000 inwonners op 6452 veerkaante kilometer). Delaware is opdeeld in dree strekn. Van noord noar zuud zeent dit New Castle, Kent en Sussex. Terwiel't de twee zudelike strekn t aait van boern hef mutn hebn, is de strekke New Caste mear industrialiseerd.

Vuurdet de Europeaann in t 16de joarhoonderd kömn anzeailn, woonn dr in Delaware verskeaidene groepn Oorsproonkelike Bewonners, zo as de Lenape in t noordn en de Nanticoke in t zuudn. t Wör oorsproonkelik koloniseerd in 1631 duur de Hollaanders, bie de Zwaanendaelkolonie, kort bie t hudige städke Lewes. Delaware was ene van de Darteen Kolonies dee't metdeedn an de Amerikaanse Revolusie. Op 7 december 1787 was Delaware n eerstn stoat den't offisjeel n Amerikaansen Groondwet annöm, woerduur't Delaware nog aait bekeand steet as *The First State* (n Eerstn Stoat).

## Verwiezingn
John Zerzan

**John Zerzan** (Salem, 1943) is 'n Amerikaansen anarchist, filesoof van 't primitivisme en schriever. Zien wark bekritiseert de laandbouw-beschaving as intrinsiek onderdrukkend en pleit derveur 'n veurbeeld te nemmen an de meniere van lewen van de prehistoriese meanse dat as inspiratiebronne zol kunt dienen veur hoe 'n vri'je gemienschop der uut zollen kunnen zien. In 'n antal van zien kritiese artikelen giet hi'j zo verre dat hi'j vraogtekkens zet bi'j gezinslewen, taal, symbolies deanken (zo as wiskunde en kunst) en 't begrip tied. Zien vieve belangrieksten boeken bint Elements of Refusal (1988), Future Primitive and Other Essays (1994), Running on Emptiness (2002), Against Civilization: Readings and Reflections (2005) en Twilight of the Machines (2008), woorvan gin enkelen in 't Nederlaans is vertaald.

### Wark
Zerzans theorieën hef dingen geliek met Theodor Adorno's deankwieze over de negatieve dialectiek um 'n theorie te vörmen over de beschaving, as 'n stapsgewies toenemmend geheel van vervrömming. Volgns Zerzan ledt de oorspronkliken meanslike gemienschoppen in 't stienen tiedpark, en vergeliekbare hudige gemienschoppen zo as de !Kung, Bosjesmannen en Mbuti, een niet-vervrömde en niet-onderdrukkende meniere van lewen, baseerd op 'n primitieven overvloed en 't dichtebi'j de natuur staon. Um derglike gemienschoppen as 'n soort politiek ideaal, of tenminste as 'n leerzamen vergelieking te kunnen zien, waormet de hudige (met name de industriële) maaschappi'jen an de kaoke steld kunt wödden, maakt Zerzan gebruuk van antropologiese onderzuuksresultaten over derglike gemienschoppen, as basis veur 'n breden kritiek op de onderdelen van de teegnsworige meniere van lewen. Hi'j schildert de hudige maaschappi'je of as 'n weerld vol ellende, baseerd op 't psychologies töt staand brengn van 'n gevuul van schaorste en gebrek. De geschiedenisse van de beschaving is de geschiedenisse van 'n luênge; 't teegnover-estelde is nie veuruutgaank mar juustem de Utopie die 't resultaat is van 't ontkennen van die veuruutgaank.('t deel nao de puntkomma behoeft verduudliking).

Zerzan is 'n anarchist en wödt uut-ebreid associeerd met 't gedachtegoed van 't anarcho-primitivisme, grune anarchie, anti-beschaving, post-linkse anarchie, neo-luddisme 't concrete vörme gewen an 'n abstract concept, en in 't biezunder 't verzet teegn de technologie. Hi'j verwörp nie allinnig de staot, mar alle vörms van hiërarchiese en autoritaire verholdings. “Anarchie betekent ienvoldigweg ‘zunder heerser.’ Dit höldt nie allinnig 'n verwarpen van de regering in, mar eem-iens van alle aandere vörms van overheersing en macht.”
Hoes Verwolde

**Hoes Verwolde** is een laandgoed in 't gelieknamige dörp Laren, gemeente Lochem, in d' Achterhoek.

Al in de 12e eeuw stönd hier een kasteel dat in 't bezit was van iene femilie Van Keppel. 't Slot wördden in 1505 veroverd deur Hertog Karel van Gelre, die 't grondig leut verstarken tut een burcht mit grachten en wallen. Ondanks dat veroverde Bisschop Frederik van Baden 't slot in 1510 en leut 't ofbreken. 't Huus is later in ienvoldige vörm op-ebouwd en kwam in 1658 in 't bezit van Ripperda. Heer Allard Philip van der Borch koch 't in 1738 en leut 't verbouwen. Ok in de volgende eeuwen vönden der diverse verbouwings plase.

In 1927 en 1927 wördden 't gebouw grondig restereerd tut de hudige vörm. Um ingebruikneming deur de bezetter te vermieden leut Baronesse van der Borch tiedens de de Tweede Wereldoorlog 't Haags Sanatorium zich in 't gebouw vestigen.

In 1977 verwörf Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen 't Huus en laandgoed Verwolde. Noa resterasies van o.a. 't kostbare behangsel in de Chinese kamer bevindt zich 't Huus Verwolde  in april 2012 weer in volle glorie.

Op bepoalde tieden is 't huus lös veur bezukers.

Et laandgoed is ok veur wandelaars lös esteld. Deur middel van gekleurde poalties bint verschillende routes uut ezet. Anbevelenswoardig is 't Dikkeboompad dat voert langs een eeuwenolde ekenboom.

## Galerieje

Ofbeelding:Tuinzijde.JPG|Tuunkaante
Ofbeelding:Dikkeboom1.JPG|Dikke boom
Ofbeelding:Dikkeboom2.JPG|Störmschade
Ofbeelding:Vrolijkveulen1.JPG|Vrolik vul
Ofbeelding:Vrolijkveulen2.JPG|Nog meer schik
Ofbeelding:Boerderij1886.JPG|Boerderieje Meijer 1886


## Uutgoande verwiezingen
* Webstee van Hoes Verwolde