open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pillegarste

**Pillegarste** of **gorte** is zoas de naam al zeeg garste dee epild is. Parelgorte is rond-eslepen gorte. 't Wonnen veural gebruuk as baosis veur kruudmoes/melkmoes, gortepap en in krentjebrie. 

De gorte mut 12 uur weken en daornao ongeveer een uur koken.'t Wönnen tot an 't begin van de 20e eeuw in Nederlaand nog gebruuk as maoltiedbaosis, mar was in disse functie tegen 't einde van dezelfde eeuw bienao helemaole vervungen deur ries en pasta. Garste wönnen vrogger mit pilmeules tot gorte epild.

Ondanks 't in ongebruuk raken van gorte, dragen inwoeners van 't Twentse darp Rossum nog altied de bienaam *gortekeurne*, dat gortkorrels betekent. En de inwoeners van 't Grunningse darp Garnwerd wonnen nog de heeltied "Gortvreters" eneumd.

## Nedersaksisch
* Drèents: *gort*, *gört*, *pegaast*
* Grunnegs: *gört*, *görde*
* Stellingwarfs: *gorte*
* Tweants: *gört*
* Veluws: 
***gort*
***got*
***görte*
***göt*
***pellegaste*
***pellegäste*
***pellegorte* (Heerde)
***pillegarste* (Oldebroek, Nunspeet)
***pallegarste* (Oldebroek, Wezep)
Moskou

**Moskou** (Russisch: **Москва**, Moskva) is de heufdstad van Ruslaand, en 't wanen in 't vleden ok de heufdstad van de communistische staot de Sovjet-Unie.

Moskou is één van de grote wereldsteden en hef 7 punten op de liest van wereldsteden. Moskou is de grootste stad van Ruslaand en een metropool van Europa. De inwoners wörden *Moskovieten* eneumd.

Moskou leit an de revier de Moskva en had op 1 jannewaori 2005 10.381.288 inwoners.

In Moskou bevind zich it "Kremlin" met it "Rode Plein" waor de regeering van De Russiske Federaatsie zetelt.
Moldavië

**Moldavië** of **Moldova** is en wanen een laand. Zie:
* de rippebliek Moldavië of Moldova,
* 't historische vorsendom Moldavië of Moldova,
* de Roemeense laandstreek Moldavië of Moldova,
* de Moldavische SSR (1940-1991) binnen de Sovjet-Unie,
* de Moldavische ASSR (1924-1940) binnen de Oekraïense SSR.

**Moldova** is ok een revier in Roemenië:
* Zie Moldova (revier)
Moldavië (laand)

**Moldavië** (Roemeens: *Republica Moldova*) is een rippebliek in Zuudoost-Europa, grotendeels elegen tussen de revieren Proet en Dnjestr (*Nistru*). 't Laand grens in 't westen an Roemenië en veur de rest an Oekraïne. De heufdstad is Chisinau (Russisch: *Kisjinjov*). Moldavië is ien van de armste lanen van Europa.

De bevolking is overwegend Moldavisch (een benaming die pas nao de scheiding van de rest van Moldavië op kwam zetten: de inwoners van Roemeens-Moldavië wörden as Roemenen ezeen), en der bint Oekraïense, Russische en Gagaoezische minderheden.

Moldavië beheurden tot 1991 tot de Sovjet-Unie. 't Grondgebied van 't laand kump geheul overene mit dät van de sovjetrippebliek Moldavië en gedeeltelijk mit dat van 't veurmaolige Bessarabië (dat tot de Tweede Wereldoorlog Roemeens wanen). Allinnig 't zujelijkste en noordelijkste deel van dat Bessarabië beheuren noen tot Oekraïne, terwiel 't gebied op de linkeroever van de Dnjestr, Transnistrië, nooit tot Bessarabië beheurden, mar - volgens 't overgrote deel van de wereldgemienschap - wel tot 't hudige Moldavië. Transnistrië hef hum in 1991 eenziedig onofhankelijk verklaord. De tweede stad van Moldavië, Tiraspol, ligt in dit gebied.

## Grote stejen
Roemenië

**Roemenië** (Roemeens: *România*) is n republiek in Zuudoost-Europa. Soms wörden t as deel van Oost-Europa ezien (veural in de tied van de kouwe oorlog), deur aanderen oek as deel van Sentraol-Europa. t Grenst an de Zwarte Zee, Bulgarije, Servië, Hongarije, Oekraïne en Moldavië.  

De vorm van t laand lik op n platvis, mit zien bek naor t westen ericht. De heufdstad Boekarest wördden vrogger *klein-Paries* eneumd. In de tied van t sovjetregime nam Roemenië al n amparte plaotse in t Oostblok in, mer tegenswoordig is t politieke streven derop ericht zo gauw meugelik deel te wörden van de Europese Unie. Vanaof 1 jannewaori 2007 is Roemenië dan oek lid van de EU ewörden.

Op Hongarije en Moldavië nao, wörden t Romaanse Roemenië in-esleuten deur Slaviese laanden.

Naost de verscheienheid an kulturen en der invleud, de taal en t geleuf, hef Roemenië veul indrokwekkende en onan-etasten natuur. t Laandklimaot (kouwe wienters, warme zoemers) en n dwars deur Roemenië heer löp de bargketen, Karpaten, dit zörgt veur verschillende laandschapssoorten.

## Stejen
De heufdstad is Boekarest (Roemeens: *Bucureşti*), mit 2.354.737 inwoeners (gemeente of Groot-Boekarest hef der 3,5 miljoen). Aandere grote stejen bin:

## Geleuf
De belangriekste godsdienstige streumingen in Roemenië bin Roemeens-orthodox (ong. 86%), rooms-katholiek en protestaants. In Dobrogea is der n minderheid van de islam (Turken en Tataren), overebleven sinds de Ottomaanse overheersing overekeumen nao migrasies vanaof de Krim. De grondwet biet godsdienstvrieheid.

* Roemeens-orthodox - 86,8%
* Rooms-katholiek - 4,5%
* Protestaants - 3,7%
* Pinkstergemeente - 1,5%
* Grieks-katholiek - 0,9%

## Bronnen


## Uutgaonde verwiezingen
Veluwemeer

't **Veluwemeer** is een langwarpig meer tussen de noordelijke Veluwe en oostelijk Flevoland. 't Is één van de raandmeren dee ontstaon is nao de inpoldering van 't Iesselmeer. In 't zuudwesten, veurbie de aquaduk bie Harderwiek, grens 't Veluwemeer an 't Wolderwied. In 't noordoosten, veurbie de brogge bie Elburg, grens 't an 't Drontermeer. 't Meer wonnen onder aandere evoed deur de Hierdense Beke.

't Veluwemeer vervul een belangrieke toeristische functie, heufzakelijk waoter- en straandrecreasie. Der liggen een bulte campings en jachthavens an 't meer. Veerder is 't belangriek veur de waoterhuushouwige en de scheepsvaort. 't Hef een waoteroppervlak van zo'n 3.250 bunders.
Schilderie

Een **schilderie** is een mit varve emaken ofbeelding. As ondergrond wonnen meestentieds een dook of peneel gebruuk. Schilderiejen op aandere dragers, zoas pepier, koemen oek vake veur.

Veurdat schilders op doken schilderen, wönnen der meestentieds op muren eschilderd. Dit gebeuren in de natte (varse) kalke. Een schildering op disse meniere heet fresco.

Veur 't schilderen wonnen verschillende soorten varve gebruuk. De bekendste bin aquarel, tempera, olievarve en acrylvarve.

Ofhankelijk van de of-ebeelden veurstelling he-w 't onder aandere over een:
* Laandschap
* Pertret
* Stilleven
* Stadsgezichte
* Historiestuk (Biebelse, mythologische, historische, allegorische en literaire scènes)
* Genrestuk
* Abstrak schilderie

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *schilder(aai), schilderij*
* Stellingwarfs: *schilderi'j(e)*
* Veluws: 
***schilderie(je)* 
***schilderi-j(e)*
***schilderije* (Attem)
***schilderij*
***sjilderie* (Bunsjoten)
***schielderie* (Vaossen)
***schilderstuk* (Garder)
***lieste* (Klanenbeek)
***plaotje an de muur* (Garder)
***plaot* (Noordwest-Veluwe)
***portret* (Lieren)
***prentje* (Garder)
***vergezicht* (Lieren)
***skeelderi'je / scheelderi'je* (Vechtdal)
***skilderi'je / schilderi'je* (Vechtdal)
Wimme

Een **wimme** was 't reukkenaal in de schouwe (schoorsteen) waor 't vleis an ereuk kon wonnen. Vandage de dag besteet 't neet meer zo, en is 't veural een ouwerwetse uutviending mit een 'historische' betekenis. De benaming wimme kan oek dujen op de ruumte waor 't vleis beweerd wonnen, disse betekenis kump overigens vaker veur, disse ruumte is overigens neet ín de schouwe zelf, mar vake beziejen de schouwe, an 't plafond.

## Nedersaksisch
*Veluws:
***wimme*
***wim* (Armelo)
***vimme* (Garder)
***wieme* (Wezep, Apeldoorne)
***wiem* (Putten)
*Grönnegs: *wiem(e)* (In Grönnen verwiest de noam *wiem(e)* sikkom aaltieds noar de dreugstok veur vlees. Vlees roken dee man vrouger nait en viske wör in n spesjoale holten kaast doan.)
Kniende

**Kniende** kan verwiezen naor:

*De diersoort, zie kniende (dier)
*Een steernbeeld in de Chinese astrologie, zie kniende (steernskunde)
Kniende (dier)

Een **kniende** (*Oryctolagus cuniculus*) is een zoogdier en beheurt tot de orde van de haosachtigen (*Lagomorpha*). Allewel 't iezelig op een knaagdier liek, beheuren de knienen neet tot de knaagdierenorde. De kniende is de enigste soorte uut 't geslach ***Oryctolagus***. 't Mannetjen heet een *ram* of *rammelaar* en 't vrouwtjen *moer*/*moor* of *voedster*.

Knienen wonnen vake ehouwen as huusdier, meensen kopen ze dan meestentieds in de dierenwinkel. Een kniende wonnen ehouwen in een kniendehokke, zo'n hokke steet dan meestentieds buten mar wele meensen zetten oek wè binnen.

## Beschrieving
Knienen zitten wat de grootte angeet tussen de echte haozen en de fluithaozen in. De achterpoten van de knienen bin veul korter as de achterpoten van de haozen, mar langer as dee van de fluithaozen. 't Lief is veul lochter van kleur as de rogge, vake wit van kleur. Oek de onderkaante van de start en de poten bin wit. Knienen leven allinnig van plaantaorig voedsel. Vremd genog eet de kniende oek zien eigen uutwarpsels op.

## Verspreiding
Knienen koemen oorspronkelijk van 't Iberisch Schiereilaand, daor wönnen ze *i-saphan-im* eneumd, de naam Spanje is hier van of-eleid. De Romeinen hemmen de knienen laoter in 't Romeinse Riek in-evoerd, knienen koemen noen veural veur in Eurazië; roewweg van Europa tot an Ruslaand en Centraal-Azië. Veerder koemen knienen oek veur in aandere delen van de wereld waor ze in-evoerd wönnen.

## Wild kniende
't Wilde kniende hef een kop-romplengte van 34 tot 50 centimeter en een lichemsgewich van 1,2 tot 2,5 kilegram. 't Startjen is vier tot ach centimeter lange. Wilde knienen hemmen veurnamelijk een griesbrune kleur, wildkleur of agoeti eneumd. De dieren hemmen oek een roodbrune vlekke in de nekke. De oren hemmen een bruun puntjen, de bovenkaante van de start is zwartbruun. De ziedkaante van 't lief is blauwig gries van kleur, de onderkaante van de start is wit. Dit vuilt iezelig op as e op-ewip wonnen. Bie 't wilde kniende bin de oren minder lang as de lengte van de kop.

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *knien*
* Drèents: *knien*
* Grunnegs: *knien*, *kanien*
* Sallaans: *k(e)nien*
* Stellingwarfs: *knien*
* Tweants: *knien*
* Urkers: ...
* Veluws: 
** *knien*
** *kninde* (Nunspeet)
** *kneune* (Doospiek)
** *kning* (Bunsjoten)
Hassebaarg

De **Hassebaarg** (Nederlaands: *Hasseberg*) is t hoogste punt van de provìnzie Grunnen.

De baarg, meer n hoogte, is 14,2 meter + NAP en ligt om en bie 2 km ten oosten van Zèlng (gemainte Vlagtwedde). De Hassebaarg steekt dudelk boven t laandskop uut, mor is vanof de grond zain, gain 14,2 meter hoog. Dit komt deurdat Westerwolde, t gebied woar de Hassebaarge ligt, zulf al 6 meter +NAP is. De top ligt op Nederlaands grondgebied. Juust achter dij top ligt de Duutse grènze.

In vrougere tieden wuir de Hassebaarg as es bruukt. 

De noam Hassebaarg is ôfkomsteg van de hekse Hasje. 

De heuvel is tegenswoordeg n beschaarmd natuurgebied.
Boaden-Wurttembaarg

**Boaden-Wurttembaarg** (Duuts: *Baden-Württemberg*) is n dailstoat in t zuudwesten van Duutslaand. De dailstoat het n oppervlakte van 35.750 km² en 10.692.000 inwoner. De heufdstad is Stuttgart. Boaden-Wurttembaarg ligt tussen Zwitserlaand in t zuden, de Main in t noorden, Bayern in t oosten en Elsas in t westen. De grootste rivier is de Rhain. n Beroemd gebied in Boaden-Wurttembaarg is t Zwaarte-Wold.

## Bestuurleke indailen
Boaden-Wurttembaarg is onderverdaild in vaaier *Regierungsbezirke* (bestuurleke regio's), dij soamen weer onderverdaild binnen in 35 distrikten (*Laandkraitsen*) en negen stadsdistricten (*Kraisvraaie steden*). 

### Bestuurleke regio's
* Freiburg
* Karlsruhe
* Stuttgart
* Tübingen

### Distrikten

### Stadsdistrikten
# Baden-Baden
# Freiburg im Breisgau
# Heidelberg
# Heilbronn
# Karlsruhe
# Mannheim
# Pforzheim
# Stuttgart
# Ulm

## Boetende hìnwiezen
* Webstee van Baden-Württemberg (Duuts)
Grieks

Et **Grieks** is ien van de Indo-Europese taelen. Et wodde deur de Achaeërs naor Griekelaand ebrocht rond 1700 veur Christus. In eerste instaansie weren d'r verschillende spreuken dialekten, mit as belangriekste groepen: Ionisch-Attisch, Dorisch en Aeolisch Grieks.
 
Et eerste schrift veur disse tael is Lineair B en et ooldste mit dat schrift verbunnen Grieks (1450 - 1250 v. Chr.?) wodt Myceens nuumd. Sund de tied van de klassieken is de tael schreven in et Grieks alfabet, dat 24 letters het.
 
Attisch Grieks was de tael die spreuken wodde in Athene. De meerderhied van de literetuur die uut die tied nog beweerd bleven is, is in dit dialekt schreven. Mar toch schreven schrievers zoas Herodotos in et Ionisch. Dit dialekt klinkt veul zangeriger as et Attisch omdat vervoegingen vervormd wodden om meer klinkers in een woord te kriegen.

Alexander de Grote speulde een belangrieke rol in et saemenvoegen van disse dialekten tot *Koinè*-Grieks (naor et Griekse woord veur *algemien*). Deur de ientaelighied van zien leger wodde de kommunikaosie makkeliker. Ok leerden de bewoners van bezette gebieden dit *Koinè*, waordeur et de staotus van "wereldtael" kreeg. Koinè-Grieks wodde dan ok de lingua franca in et oostelike gedielte van et Romeinse Riek (ok wel Byzantiense Riek). Et mederne Grieks stamt hiervan of.
Ajax Amsterdam

**AFC Ajax** (*Ajax Amsterdam*) is 'nen perfessionele voetbalverienige en een bedrief (naamloze vennootskop) uut Amsterdam. 't Is iene van de traditionele topclubs van Nederlaand, die speult in de Eredivisie.

## Geskiedenisse
### Begin
Een haandvol vrunden richtte in 1894 'nen voetbalclub op. Ze nuumden de club "Union", mar doopten hum nog datzelfde jaor nog um naor "Footh-Ball Club Ajax" (inclusief de spelfout), naor de Griekse held(en) mit die naam. Floris Stempel wör de eerste veurzitter biej de oprichting van Ajax op 18 meert 1900.

### Eerste kampioenskop
Veurdat Ajax in 1918 laanskampioen wör, was 't Amsterdamse Blauw-Wit veul populairder as Ajax. Rond die tied mossen de uutanhanger altied mit 't stadspoor dwars deur de joodse wiek naor 't Ajaxstadion, wat meugelijk de oorzaak is van 't "joodse" imago van Ajax. In recentere jaoren is de naam "jood" as geuzennaam evoerd, mit de Israëlische vlagge as symbool. Op de niejjaorsreceptie van 2005 verklaorde veurzitter Jaakke dat dit zo intimiderend was, dat joden niet meer naor een thuuswedstried van Ajax durfden: *De paradox dat wiejle zogenaamd 'nen jodenclub bint, mar dat joden 't in veul gevallen muuilijk vienen um oonze thuuswedstrieden, laot staon uutwedstrieden, te bezuken möt van tafel*. 't Bestuur zet now 'n beleid in, dat de associaosie mit joden minder vanzölfsprekend möt maken. Töt op welke dit verband holdt mit ongewunste spreekkoren is niet dudelijk emaakt.

## Weblinks
* Website van AJAX
* facebook van AXAJ
* SOCCERWAY
* Transfermarkt
* Globalsportsarchive
China

**China** is ien van de grootste lanen ter wereld, mit een arg lange geschiedenis. Wikipedie hef apatte artikels over verschillende periodes in de Chinese geschiedenis:

* de **[[Volksrippebliek China]]** (1949-heden);
* Kwomintang-China (1928-1949), die sund 1949 allend nog op Taiwan vortzet wodt;
* Japans-China (1937-1945), et in de Twiede Wereldoorlog deur Japan veroverde diel van China;
* de Republiek China (1911-1928);
* et Chinese keizerriek (221 v. Chr.-1911);
* prehistorisch China: China (prehistorie);
Volksrippebliek China

**China** (中国, in Manderien: *Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó*: et centraole verienigde laand van glorieuze meensken), officieel de **Volksrippebliek China**, is een kommenistisch laand in Oost-Azië.
 
As meensken et hebben over *Kontinentaol China*, dan bedoelen ze meerstal et vaaste laand van China, zunder Hongkong en Macau. 

Et gaot aaltied kop aover kop wie of de meerste inwoners het, China of India. Lange lag China veur, mit zoe'n 1,3 miljard. In 2023 was India China veurbi'j. Mit een oppervlakte van omdebi'j 9,6 miljoen vierkaante kilometer is et zoen betien et grootste laand ter wereld (op Ruslaand en Kannede nao). De heufdstad van et laand is Peking.

## Bestuurlike indieling
China bestaot uut 22 perveensies.

China bestaot uut vuuf autonome gebieden:
* et autonome gebied in Tibet (bezet in 1949, autonome regio sund 1965) 
* et autonome gebied van Binnen-Mongolië 
* et autonome gebied van Ningxia Hui
* et autonome gebied van Guangxi Zhuang 
* et autonome gebied van Xinjiang Uygur 

Et laand is verdielt in 23 perveensies, Taiwan wodt naemelik zien as de 23e perveensie. Hongkong wodde in 1997 een speciaol bestuurlik gebied van China en Macao bereikte disse staotus in 1999.

## Steden
De heufdstad van China is Peking (ok wel *Beijing* nuumd).

China bestaot uut vuuf overhiedskontroleerde gemientes:
* Peking
* Tsjoengking
* Sjanghai 
* Tianjin
* Kanton 

Sjanghai is mit zoe'n betien 25 miljoen inwoners de grootste stad van et laand en is ok de daddegrootste van de wereld (nao Tokio en Mexico-stad). 

Hong Kong is een appat bestuursregio van China en beheurt sund 1997 weer bi'j China.
Stroe

**Stroe** kan verwiezen naor:

* Stroe (Gelderlaand) - n plaots in de Gelderse gemeente Barreveld
* Stroe (Wieringen) - n darp in de Noord-Hollandse gemeente Wieringen
Stroe (Gelderland)

**Stroe** is een daarp in de gemeente Barreveld, in de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Daarp het, mit de umgeving derbie, 1.500 inwoners (2004). 't Daarp leit an de spoorlien Amesfoort-Apeldoorn, kortbie de A1, op de grens van de Veluwe en de Gelderse Vallei. Tussen 1881 en 1937 had Stroe een treinstesjon. De buurtschap Garderbroek beheurt ok tot 't daarp Stroe.

Stroe is werschienlijk één van de oudste nederzettingen van Nederland.
Quebec (perveensie)

**Quebec** (Fraans: *Québec*, Engels: *Quebec*) is een perveensie van Kannede mit as heufdstad Quebec. De inwoners van Quebec, de *Québécois*, numen de perveensie in et Fraans "le Québec", en de heufdstad "Québec". In meert 2016 had de perveensie omdebi'j 8.294.656 inwoners.

Hoewel de stad Quebec de heufdstad is, is Montreal de grootste stad van disse perveensie.

De naeme Quebec wodt uutspreuken as *kebek* of *kwebek* en komt van et woord *kébec*, dat "vernauwing van de revier" betekent in t Algonquin en wodde bruukt deur de Algonquin, Kri en Mikmak volker. Et gong hier over de Saint Lawrencerevier waor now de stad Quebec leit.

## Tael
Fraans is de ienigste officiële tael van de perveensie. De Québécoisvariaant van et Fraans het her en der wat oolderwetsere kenmarken dan et Fraans dat in Fraankriek praot wodt, een veurbeeld is et in Fraankriek oolderwetse woord *espérer* dat *waachten* betekent, mar dat vandaegededag in Fraankriek mit *attendre* uutdrokt wodt. Veerder bin d'r ok aandere verschillen, bieveurbeeld in de fonologie, en een wat zuverdere woordeschat, et Québécois *fin de semaine* is in et Fraans *week-end*, Québécois *traversier* akkedeert mit et Fraanse *ferryboat*. Et dialekt van Montreal wodt *joual* nuumd.

In Quebec wonen ok bi'jveurbeeld Haïtianen en meensken uut Fraanstaelig Afrika die heur eigen Fraanse taelvariaant mitneumen hebben.

## Rifferenties
De Vaort (plaatse)

**De Vaort** (of *Dedemsvaort*; Nederlaands: *Dedemsvaart*) is een plaatse in de gemiente Hardenbarg, pervincie Oaveriessel. 't Dörp is enuumd naor Willem Jan Baron Van Dedem, die tussen Asselt en de Vechte bi'j Grambarge 't veertig kilometer lange kenaal de Dedemsvaort leut graven veur 't vervoer van turf.

't Dörp 'De Vaort' ontstund as gevolg van de anleg van 't gelieknamige kenaal en de vervening van de umliggende gronden die daordeur meugelijk wördden in de eerste helfte van de negentiende ieuw. De doemaolige gemiente Averiest wördden vanwege dizze ontginnings in 1837 uutebreid mit gedieltes van de gemientes Ommen en Hardenbarg, waordeur ze 't karakter kreeg van een veenkolonie. In 1848 wördden de administraosie evestigd an De Vaort. De plaatse gruuiden uut töt 't belangriekste dörp van de gemiente Averiest.

Op  had 't dörp  inwoners. D'r bint verskeiden skoelen veur basis- en vortezet onderwies. Bi'j 't dörp lig 't industrieterrein De Rollepaal. De gemiente Averiest is bij de gemientelijke herindieling van 2001 op-egaon in de gemiente Hardenbarg.

## Kunnigheid
In dizze lieste vien ie bekend volk van De Vaort.

* Sanne Hans Zangeres (beter bekent as Miss Montrial)
* Hendrik van Haeringen (Heinbaas) (1793-1858), veenbaos, vervener, industrieel
* Lucas Jonker (1873-1948), skriever
* Lambert-Jan Koops (1975), kurendriever
* Martin Koster (1950), skriever
* Reinier Paping (1931), wun op 18 jannewaori 1963 de twaalfde - en zwaorste - Elfstedentocht. Paping hef meer as de helfte van de tocht allenig gereden. Hi'j kwaamp nao 10 uur en 59 minuten oaver de finish, 22 minuten later evolgd deur nummer twei: Jan Uitham
* Mien Ruys (1904-1999), internationaol bekende tuunarchitecte

## De Vaort bezungen

't Is stil an de bruggen en sluzen
en de damp steg op uut 't kanaal.
An De Vaort hej de winkels en huzen,
een klein postkantoor, 't olde gemaal.

[...]

Waor gras was, is asfalt ebouwd
want 't mos nog veul better gaon lieken.
Waor 't geluk met beton wordt verbouwd
en dan muj noe es kieken.


:Uut *Stil an De Vaort* deur Harm Jan Wilbrink

## Voetnoten
Spoek

Een **spoek** is een vermeend verschiensel dat duudt op de ziel of geest van een persoon die niet dood is mar as geest roenddwaolt. Spoeken worren meestentieds as griezelig ezien en bin vaak oenderdeel van horror- en griezelverhaolen.

Een spoek wort haost altied veur-esteld as iemand mit een laken over zien kop. In films is een spoek vaak een deurzichtig wezen die deur muren en deuren heenloopt en waorbie ze vaak een klagend geluud te maken. Een holle lach wort oek vaak an zo'n geestverschiening ekoppeld.

Vaak worren spoeken in verband ebrocht mit vampieren die bloed neudig hen van jonge deres um te kunnen leven. De umgang mit spoeken haolt over 't algemeen levenskracht vort. Kwaoje spoeken zetten minsen an tot zelfmoord zodat ze disse levensenergie veur derzelf kunnen gebruken. De meeste minsen vienen de variant van de 'spoeken oender lakens' veural lachwekkend, umdat 't in de vergangen jaoren een soort cliché eworren is veur de griezelfilmindustrie.

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *spouk*, *spuik*, *gaist*
* Stellingwarfs: *spoek*
* Veluws: *spoek*
Kussing

Een **kussing** is een zacht-evulde hoes emaokt van stof of leer. Een kussing wort evuld mit sjuum, synthetische vulling of veren. Oorspronkelijk werd hierveur riet  gebruukt, maor dit lag niet lekker genoeg en wort nong haost niet meer gebruukt. Vroeger hadden veural de riekere minsen veren as vulling, nong wort heufdzaokelijk kunstmaotige vulling gebruukt.

In 't bed wort een kussing gebruukt as ondersteuning veur de kop. Een lange dun kussing dat ongder de kopkussing of ongder de voeten edaon wort, heet ok wel een peuling. 't Zitvlak en/of rugvlak van een baank of leunstoel bin vaok emaokt in de vorm van kussings.

Der bin oek kussings die de boel een bietjen mooi maoken, disse kussings bin niet bedoeld veur ondersteuning of comfort.

## Nedersaksisch
* Drèents: *kussen*
* Grunnegs: *kuzzen*, *peul(e)*
* Stellingwarfs: *kussen*
* Urkers: *kussem* of *pullum*
* Veluws: 
** *kussen*
** *kusse*
** *kussing*
** *peluw*
Röttemerploat

**Röttemerploat** is ain van de drij ailanden dij soamen t Grunneger ailaand Röttum vörmden in de Waddenzee. Tegenswoordig is dij oet mekoar vaaln ien drij ailaandken: Röttemerploat, Röttemeroog en Zuderdunen. t Ailaand is de lèste joaren gruid en lopt noar t oosten tou. Röttemerploat is nait tougankelk veur gewoon publiek. t Ken allendig bezoch worden deur wadlopen vanoet Paiterboeren.
Zuderdunen

**Zuderdunen** is n klain waddenailaandke tuzzen Röttemeroog en t Grunneger vastelaand. Dizze zudelke rest van n eer veul groter Röttemeroog is naauwleks n ailand te nuimen, door zien grootte. Mor t ailandje is wel bewoond. t Is n paradies veur zeehonden en vogels. t Ailandke is in bezit van Staatsbosbeheer en heurt bie de provìnzie Grunnen (gemainte Emsmond).
Netnummer

Een **netnummer** of **zonenummer** (vrogger ok wel **kengetal** eneumd) maakt deel uut van een nationaol *geografisch* tillefoonnummer. 

In Nederlaand besteet 't netnummer uut een reeks van 3 of 4 nummers, die begint mit een nul, die-j dreien möt a-j binnen 't eigen laand van 't eigen netnummergebied naor een aander gebied bellen wilt. 't Netnummer plus 't abonneenummer vormen een (nationaol) tillefoonnummer. A-j vanuut 't butenlaand belt, wördt de nul van 't netnummer vort-elaoten.

In België besteet 't zonenummer uut een nul plus een of twee nummers. 't Möt steeds ekeuzen wörden, ok a-j binnen de eigen zone belt. Bel ie vanuut 't butenlaand, dan lao-j de nul van 't zonenummer vort.

De leste grote wieziging van de Nederlaanse netnummers vund plaotse in 1995, tiejens de zo-genaamde *Operaotie Decibel*.
Postcode

Een **postcode** is een regeltien tekens dat väke tussen de vier en negen nummers en/of letters laank is. 't Wört dan in 't postadres op-eneumen umme 't autematisch sorteren van de post (mit optische tekenerkenning (OCR)) makkelijker te mäken. Elk laand dat postcodes kent gebruukt een aandere grammatica - een aandere meniere umme de tekens te combineren.

Niet alle lanen emmen postcodes. Zo was de OCR-techniek al zo värre evörderd toe Ierlaand der an toekwam, dat een postcodesysteem niet meer neudig was: de pregrammetuur was inmiddels in staot umme 't iele adres te lezen (een typisch geval van de wet van de remmende veursprong).

## Uutgaonde verwiezings
* Postcodes zeuken bie TNT Post
Stad (woonstee)

n **Stad** is n stee woar mìnsken bie mekoar wonen. Offisjeel zain mag n ploats zoch allennig Stad nuimen as dizzent stadsrechten het. Dizze stadsrechten binnen baseerd op historische en tegenswoordege positie van de ploats. Zo het n stad mit n historisch zèntrum (bv. oale vesten of muren) meer kaans om stadsrechten te kriegen as n groot dörp. Tegenswoordeg worden steden veural kènmaarkt deur hoogbaauw.

In de 19e aiw begonnen mìnsken deur de industrie noar de boetenwieken te trekken. De omstandegheden in t zèntrum waren slècht en mìnsken wollen dicht bie de febrieken wonen. Dit nuimt man Urbanisoatsie. Hierdeur ontstonnen veursteden. 

Deur t gruien van veursteden, gruiden zai aan de steden vast. Steden dij anmekoar vast gruid binnen, nuimt man agglomeroatsies.

t Woord stad is ofkomsteg van t oldere Duutse woord *statt*, dat stee betaikent. 

## Top 10 steden [[Nederlaand]]
* Amsterdaam
* Rötterdaam
* n Heeg
* Oetrècht
* Ìndhoof
* Tilbörg
* Stad
* Nimweeg
* Hoarlem
* Aarnhaim

## Top 10 steden van de Wereld
(in miljoenen inwoner)

* Tokio-Yokohama (Japan) 35,5 
* Mexico-stad (Mexico) 18,7 
* New York (*Nij-York* in de Verainde Stoaten) 18,3 
* Sao Paulo (Brazilie) 17,9 
* Bombay (India) 17,4 
* Delhi (India) 14,1 
* Culkatta (India) 13,8 
* Buenos Aires (Aargentina) 13 
* Shanghai (China) 12,8 
* Jakaarte (Indonezie) 12,3
Geografische koördinaoten

**Geografische koördinaoten** bin koördinaoten waormit een plak op de eerde vastesteld wodt. As koördinaotenstelsel dient een stelsel meridianen (halve cirkels mit begin- en aendpunt in de polen) en brettecirkels of parallelcirkels, dat bin cirkels die evenwiedig bin mit de evenaor.

De ooster- of westerlengte van een plak is de hoeke tussen de meridiaan van die plak en de meridiaan van Greenwich, de noorder- of zuderbrette is de ofstaand in graoden tot de evenaor, meten langes een meridiaan.
Röttemeroog

**Röttemeroog**, of gewoon *Röttem*, is n klain waddenailaandke dat heurt bie de provìnzie Grunnen. t Ligt tuzzen t Börkem en Röttemerploat. t Heurt bie de gemainte Emsmond en is in bezit van Stoatsbosbeheer.
1 jannewaori

**1 jannewaori** is de eerste dag van 't jaor in de gregoriaanse kelender en wonnen oek wel *niejjaorsdag* eneumd. Nao 1 jannewaori volgen der nog 364 dagen in de reste van 't jaor (365 in een schrikkeljaor).

## Gebeurtenissen
* 45 VGE - De juliaanse kelender tree in warking.
* 404 - De leste gladiatorenwedstried vien plaose in Rome.
* 1438 - Albert II van Habsburg wonnen koning van Hongarije.
* 1622 - In de gregoriaanse kelender wonnen 1 jannewaori as de eerste dag van 't jaor verklaord.
* 1651 - Karel II van Engelaand wonnen de koning van Schotlaand.
* 1700 - Ruslaand nimp de juliaanse kelender an.
* 1707 - Johan V wonnen koning van Portugal.
* 1788 - De eerste uutgaove van *[[The Times]]* wonnen emaak.
* 1801 - De wetgevende unie van 't Groot-Brittannië en Ierlaand smelten samen um 't Verenigd Koninkriek te vormen, 't Sunt-Patrickskruze wonnen bie de Union Jack bie-evoegd.
* 1801 - Giuseppe Piazzi ontdek de eerste asteroïde, 1 Ceres.
* 1804 - 't Einde van Franse regering in Haïti.
* 1808 - Invoering van slaven naor de VS wonnen verbannen.
* 1863 - Abraham Lincoln lever de emancipasieofkondiging in 't tweede jaor van de Amerikaanse burgeroorlog.
* 1880 - Constructie van 't Panamakenaal begin.
* 1893 - Japan nimp de gregoriaanse kelender an.
* 1899 - 't Einde van de Spaanse regering in Cuba.
* 1901 - Nigeria wonnen een Engels protekteraot.
* 1901 - Stichting van de staotebond van Australië (federasie).
* 1912 - Stichting van de Volksrippebliek China op 't Chinese vastelaand.
* 1937 - Anastasio Somoza wonnen de prissedent van Nicaragua.
* 1959 - In Cuba wonnen Fulgencio Batista deur Fidel Castro umveer-ewurpen.
* 1960 - Kameroen wonnen onofhankelijk.
* 1962 - West-Samoa wonnen onofhankelijk van Niej-Zeelaand.
* 1964 - De federasie van Rhodesië en Njassalaand wonnen op-eheven.
* 1979 - De VS en China beginnen diplomatieke betrekkingen.
* 1981 - Griekelaand tree toe tot de Europese Gemeenschap.
* 1984 - AT&T wonnen op-ebreuken in 22 onofhankelijke delen.
* 1984 - Spanje en Portugal trejen toe tot de Europese Gemienschap.
* 1993 - Tsjechoslowakije wonnen op-edeeld, stichting van Tsjechië en Slowakije.
* 1995 - Oostenriek, Finlaand en Zweden trejen toe tot de EU.
* 2002 - Eurobiljetten en -muntstukken wonnen in-eleid.
* 2003 - Luís Inácio Lula da Silva wonnen prissedent van Brazilië.
* 2007 - Bulgarije en Roemenië trejen toe tot de EU.

## Geboren
* 1431 - Paus Alexander VI († 1503) 
* 1970 - Tristan Hoffman, Achterhooksen wielrenner en ploogleider

## Uut de tied
* 1515 - Lodewiek XII (52), koning van Frankriek
* 2022 - record warm: 17.6°C
Melk (deurverwiespagina)

**Melk** kan verwiezen naor:

*Melk - een draank 
*Melksap - melkachtig plaantaorig vocht
*Melk (district) - een district in Oostenriek;
*Melk (Oostenriek) - een stad in Oostenriek.
Ajax

**Ajax** kan verwiezen naor:
*Ajax Amsterdam, een voetbalvereniging uut Amsterdam
*Ajax (mythologie), een figuur uut de Griekse mythologie
*Ajax (Ontario), een plaotse in Ontario, Canada
*Ajax (webontwarp), Asynchroon Javascript en XML 
*Mount Ajax, een barg op Antarctica
Moor (meens)

**Moor** is de naam veur n frommes of n vrouwelik dier mit naogeslacht. Meestentieds zal de vrouw t naogeslacht zelf op de wereld ebröcht hebben, dan wörden ze de biologiese moor eneumd. As t kiend n aandere biologiese moor hef, dan wörden dat (aofhankelik van de situasie) de *stiefmoor*, *adopsiemoor* of *pleegmoor* of eneumd.

Veur vrouwluui die zelf niet zwanger kunnen wörden, kan draagmoorschap n oplossing ween. t Paor dat n kiend wil hebben kan n aandere vrouw vragen n kiend veur der te dragen. 

Troetelnamen veur moors bin: *mama*, *mam*, *mams*, *mammie*, *mamsie* en zo wat meer.

De relasie van n moor mit heur kienders wörden an-eduud mit t woord *[[moorschap]]*. De moor van iemands man of vrouw wörden n *schoonmoor* eneumd.

## Zie oek

* Moedag
* Vaor
* Kiend

## Nedersaksies
Hasselt

**Hasselt** is de naam van meerdere steden en plaotsen:
* Hasselt (België), hoofstad van de Belgisje provinsie Limburg;
* Hasselt (Arcen en Velden), een plaotse in de Nederlaandse provinsie Limburg;
* Asselt, een plaotse in Aoveriessel (Nederlaand);
* Hasselt (Duutslaand), een plaotse in Duutslaand, biej Kleef.
* Nederhasselt en Ophasselt, (vreuger Hasselt), twee plaotse in Oos-Vlaanderen
Asselt

**Asselt** (Nederlaans: *Hasselt*) is een stad in de gemiente Zwärtewäterlaand, in de Nederlaanse pervinsie Overiessel, elegen an 't Zwärte Wäter.

Asselt is ontstaon in de 9e eeuw. In 1252 kreeg 't stadsrechten. 't Kenaal de Dedemsvaort leup vrogger van de Vechte bi'j Grambargen tot an Asselt. In de jaoren zestig bint grote dielen van 't kenaal edempt.

Tot 2001 was Asselt een zelfstandige gemiente, daornao gong 't mit de buurgemienten Gällemuun en De Sluus op in Zwärtewäterlaand. 't Gemiente-uus van Zwärtewäterlaand stet in Asselt.

In de leste weke van de zomervekaansie veur de basisskoelen viert ze in Asselt 't Euifeest. Vrogger wördden mit 't Euifeest de geslaagde oogst evierd. Tegenswoordig bint der wedstrieden, concerten, versierde straoten, een braderie, een karmis, een gezamelijk mörreneten en de verkiezing van 'Miss Euifeest'.

In 2004 was Asselt te zien in tillevisiereclames van de ministeries van Verkeer en Wäterstaot en VROM veur de promosie van *Het Nieuwe Rijden* (mit de slagzinne: *moderne tieden, tied veur 't nije rieden*). In disse reclames bint de breurs Ko en Luuk Doeks (*De Doeks uut Asselt*) wat riestiel anget de tegenpolen van Bo en Luke Duke uut de Amerikaanse tillevisieserie *The Dukes of Hazzard*.

Beziensweerdigheden in Asselt bint onder aandere de de Grote of Stephanuskarke (zie foto), 't Olde staduus, korenmeule 'De Zwaluw' en de kalkovens.

Asselters hadden in de umgeving de bi'jname *Scheupekukies*.

## Rifferenties
Apeldoorne (stad)

**Apeldoorne** (, Nederlands: *Apeldoorn*) is de grootste stad op de Veluwe in de Nederlandse provinsie Gelderland, t ligt in de gelieknamige gemeente. t Is de twaalfde stad van Nederland met 139.701 inwoners (1 jannewaori 2014). Allewel Apeldoorne töt de grotere plaatsen van Nederland beheurt, hef t nooit offisieel stadsrechten ekregen. As Apeldoorners naor de stad gaon (veural de wat ouwere luui), dan zeggen ze ok altied: *wie gaot naor t darp* en niet naor *de stad*. 

Apeldoorne ontwikkelde zich pas in de leste honderd jaor töt één van de grootste steden van t land. Apeldoorne steet tegenswoordig bekend um zien prachtige stadsparken en zien grune karakter. Kenmärkend is de Apeldoornse husies-struktuur, met veule monementale en losstaonde huzen en haost gien hoogbouw. Deur de bouw van de niejbouwwieken Zunnehoeve en Zuudbroek, wordt verwacht dat t inwonertal töt 2020 oplöp naor zo'n 162.000 inwoners.

Ärg belangriek veur de gruui van Apeldoorne was dat de familie van Oranje der ging wonen. In 1684 kocht Willem III van Oranje huus Het Loo, umdat t sentraal in n groot jachtgebied lag. In vervolg op andere paleizen, en veural die van Versailles, wol e ok in Apeldoorne n groot paleis en de fonteinen mossen ok hoger spuiten as die van Versailles, wat ok elukt is. Ok de vroggere koneginnen Wilhelmina en Juliana hebt nog op Paleis Het Loo ewoond.

## Bekende Apeldoorners
### Koninklike Familie
* Koning Willem III
* Koneginne Wilhelmina
* Prinsesse Margriet
* Prof. mr. Pieter van Vollenhoven

### Andere bekende Apeldoorners
* Arie Boomsma, model en prissentator
* Joop Braakhekke, tillevisiekok
* Piet de Jong, premier
* Medy van der Laan, staotssikketaoris 
* Henny Stoel, niejslaezeres

## Uutgaonde verwiezing
Franekerediel

|

|}
**Franekerediel** (Nederlaans: , Fries: ) is een vroggere Friese gemiente mit 20.445 inwoners en een oppervlakte van 102,73 km², waorvan 6,44 km² waeter.

Et heufdplak is Franeker.

## Keernen

### Stad en dörpen
De vroggere gemiente Franekerediel bestaot uut zeuventien officiële keernen, waorvan de stad Franeker vereweg de grootste is. De Nederlaandse naemen bin de officiële.

Antal inwoners per woonkeern: 

### Buurtschappen
Naost disse officiële keernen bevinnen zich in de vroggere gemiente de volgende buurtschoppen:

## Referenties


## Externe verwiezings
* Webstee van de gemiente
Verienigde Staoten van Amerika

De **Verienigde Staoten van Amerika** ofkort tot **VS** of **VSA** (Engels: *United States of America*, ofkort *USA* of *US*), is een Noord-Amerikaanse federaotie van 50 staoten en 't district van Columbia. Twie staoten, Alaska en Hawaï, liggen apart en grenzen niet an de aandere staoten. Tot 't laand beheuren ok diverse eilaandgebieden in de Caraïbische Zee en de Grote Oceaan. De Verienigde Staoten is 't op twie nao grootste laand ter wereld in bevolking, nao de Volksrippebliek China en India; en 't op drie of vier nao grootste laand in oppervlakte, nao Ruslaand, Canada en China. D'r is nog discussie aover wie groter is, de VS of meugelijk China.

De VS grenst in 't noorden an Canada en in 't zuden an Mexico en 't Caribisch Gebied, en wördt ligt an de Grote Oceaan in 't westen, de Atlantische Oceaan in 't oosten en de Golf van Mexico in 't zuden. De grens mit Ruslaand lopt tussen 't Russische eilaand Groot-Diomede en Klein-Diomede, dat in Alaska ligt (de twie eilaanden liggen mar een paor kilometers van mekaor of). Alaska hef zien noordgrens an de Arctische Oceaan. Washington is de heufdstad en 't politieke centrum, New York is de grootste stad en 't economisch centrum.

De president is sinds 20 januari 2025 Donald Trump.

## Politieke geografie
De volgende staoten maken diel uut van de Verienigde Staoten:
Alabama - Alaska - Arizona - Arkansas - Californië - Colorado - Connecticut - Delaware - Florida - Georgia - Hawaï - Idaho - Illinois - Indiana - Iowa - Kansas - Kentucky - Louisiana - Maine - Maryland - Massachusetts - Michigan - Minnesota - Mississippi - Missouri - Montana - Nebraska - Nevada - New Hampshire - Nyjersey - New Mexico - New York - North Carolina - North Dakota - Ohio - Oklahoma - Oregon - Pennsylvania - Rhode Island - South Carolina - South Dakota - Tennessee - Texas - Utah - Vermont - Virginia - Washington - West Virginia - Wisconsin - Wyoming
en District van Columbia, dit is allien gien staot maor 't heufdstedelik distrikt.

## Steden
De zes grootste steden van de Verienigde Staoten bint:
# New York (*Nei-York*)
# Los Angeles
# Chicago
# Houston
# Philadelphia
# Phoenix

## Uutgaonde verwiezingen
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** is een middelgrote plaots in de Franse pervincie Lothringen.

## Geografie
De gemiente telt 22.569 inwoners (1999) en hef een oppervlakte van 46,15 km² en 't hef een bevolkingsdichtheid van 489 inwonners/km².

## Geschiedenis
1507: Historische kaort *Universalis Cosmographia* (Martin Waldseemüller)

## Bezienswaordigheden
* Katedraal
* Kloostergang
* Kapel Petit-Saint-Dié
* Kapel Saint-Roch
* Karke Saint-Martin 
* Fonteinen
* Museum Pierre-Noël 
* Museum boerderij la Soyotte
* Fabriek Claude et Duval (architect Le Corbusier, 1948-1951)
* Vrijheidstoren
* Roche Saint-Martin
* Keltische castra La Bure

## Hogeschool
Institut universitaire de technologie (Universiteit):
* Komputerkunde
* Communicaotie

## Jumelage
Saint-Dié-des-Vosges hef een jumelage mit:

* Aarlen (België)
* Cattolica (Italië)
* Crikvenica (Krowatië)
* Friedrichshafen (Duutslaand)
* Lowell (VS)
* Meckhe (Senegal)
* Ville de Lorraine (Canada)
* Zakopane (Polen)

## Externe verwiezings
* Officiële webstee
* Institut universitaire de technologie (Hogeschooul)
Vlaoms

't Begrip **Vlaoms** hef een dubbele beteeikenis: een taolkundige, de taol van de Vlaomingen (zölfstaandig naomwoord), maor ok een maotschappelk/politieke, naomelk alles wat verwiest naor Vlaonderen of naor eein of meer individuele Vlaomse personen of organisaoties (adjectief).

't Wordt veul gebruukt, maor zörgt deur de verschillende begripsdefinities vaok veur ondudelkheden. 't Vlaoms is geein officiële benaoming veur een openbaore taol in Vlaonderen of België. De officiële taolen in België binnen naomelk 't Fraans, 't Duuts en 't **[[Nederlaands]]**. Omdat 't begrip Vlaoms een verzaomelnaom is veur staark oeteeinlopende dialecten is 't vanoet taolkundig staandpunt neit zinvol om 't as eein geheuil te behaandeln, in 't algemeein taolgebruuk wordt dit meeistal wel daon, en dit is ok staark inburgerd.
Stad

De benoaming **stad** ken meerdere betaikenissen hebben:

* Grode ploats, of ploats mit stadsrechten, woar mìnsken wonen
* Regionoale noam veur de stad Grunnen
* Regionoale noam veur de stad Stienwiek
Noordhorn

De benoaming **Noordhorn** ken meerdere betaikenissen hebben:

* Noordhorn in de Grunnegse gemainte Zuudhorn: Noordhorn (Grunnen)
* Noordhorn in de groafschap Benthaim in Leegsaksen: Nothoorn (Beynthem)
Noordhorn (Grunnen)

**Noordhörn** is n dörp in de pervinzie Grunnen ten noorden van t Van Starkenborghknoal mit n inwonertal van om en bie 1600.

t Moakt tegenswoordeg dail uut van de vrougere gemainte Zuudhörn.

De noam Noordhörn betaikent: noordelke houk en is n verwiezen noar de loop van de zaandrog woarop t dörp legen is en dij hier n knik moakt. Op n twijde knik, even ten zuden van Noordhörn, ontston t dörp Zuudhörn.

Ten westen van Noordhörn ligt t Norritsveld. Hier het zok tot drij moal tou n veldslag òfspeuld, onder andere tussen Schieringers en Vetkopers.
Dalsen

**Dalsen** (Nederlaands: *Dalfsen*) is een kärkdörp in de gelieknamige gemiente in 't noorden van Sallaand in de pervincie Oaveriessel. De plaatse lig an de Vechte. Per 1 jannewaori 2016 hef 't dörp 9.710 inwoners (in 2006: 7.923).

## Verkeer en vervoer
Dalsen lig an de rieksweg / pervinciaole weg N34/N340 Zwolle-Emmen-Zuudlaoren in 't noard'n, en an de N757 Wijthem-Dalsen in 't zuud'n.

## Taal
In Dalsen praot ze naost Nederlaans ok Sallaans, een Nedersaksisch dialect.

### Veurbield
:*Wat ok heel biezunder is, en wà-k oe niet onthaolen wille is det verhael läst in de Kop van Aoveriessel in de kärke. Daor hadden ze zo alderiezeligste völle moezen in de kärke, zie leupen zelfs bie toeren tiedens de preake aover de kanselbiebel hean. Den domenee had samen met de koster al zo alderbässens völle uut-eprobeerd, van vallen töt en met vergif. Noe was he ut zo zat dat he den mönnen veur de preake an de gemeente vreug of dr daor nog iene was die een middeltie wus umme dr of te kommen. Achter in de kärke stund toen een à wat older wiefie op. Zie wol wat zengen, mar de domenee reup haor naor veuren hean, zodet iederiene ut verstaon kon. Nou vreug he, hoe wol iej ut oplössen? Mäkkelijk zat zea det meanse, iej mut ze deupen. Deupen? vreug he, zol det helpen? Vaste zea det meanse, want ik hebbe zeumen wichter en ik hebbe ze allemaole laoten deupen, en; dr kömp dr noe gieniene ooit nog meer in de kärke.*

Uut *Inhaelen*, column deur Henk uut de Zandbak in de Oprechte Dalfser Courant, woensdag 27 augustus 2008

## Schrieveri'je
In dizze lieste vin ie boeken die oaver Dalsen gaot.

* Koman, Ruben A. (2006), *Dalfser Muggen: Volksverhalen uit een Overijsselse gemeente. Mondelinge overlevering, volksgeloof en vertelcultuur in Dalfsen, Hoonhorst, Lemelerveld, Nieuwleusen, Oudleusen e.o.*, Bedum: Profiel Uitgeverij (i.s.m. de IJsselacademie, Kampen)

## Verwiezings




## Buten dizze webstee
*Webstek van de gemiente Dalsen
Zundag

**Zundag** is een van de zeuven dagen van de weke volgens de gregoriaanse kelender. 't Is de dag dee op de zaoterdag volg. 

Zundag is eneumd naor de dag dee in de veur-christelijke tied an de zunne ewijd was (Latien: *dies solis*) en dee in de hele christelijke wereld as de 'Dag des Heren' evierd wonnen (Latien: *dies domenica*, waorvan Fraans: *dimanche*; Italiaans: *domenica*). De dag wonnen over 't algemeen as geloksdag ezien.

* De tweede zundag in meie is moordag, allewel in partie streken moordag eerder op 15 augustus evierd wonnen.
* De darde zundag in juni is, van de Nederlaanstalige lanen allinnig in Nederlaand en Suriname, vaordag. 
* Eerse Paosdag of Paoszundag val volgens de christelijke kelender op de eerste zundag nao de eerste volle maone vanof 't begin van de lente (20/21 meert).
* Eerse Pinksterdag val op *vuuftigste paosdag*, oftewel de zeuvende zundag nao Paosen. 

In 't christendom is de zundag de wekelijkse rusdag. Mar de eerse Joodse christenen huilen nog de sjabbat, zoas dat noen nog altied in 't jodendom, bie de zeuvendedagsbaptisten, zeuvendedagsadventisten en in de Oosters-Orthodoxe Karke 't geval is. Der is nargens in 't Ouwe of 't Nieje Testement te lezen dat de zundag de rusdag is, de meeste karken houwen op zundag liekewels d'r erediens. 

't Eilaand Dominica zol deur de Italiaans-Spaanse ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus zo eneumd wonnen umdat 't op een zundag ontdek wönnen.

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *zundag*, *zöndag*
* Tweants: *zöndag*, *zundag*
* Veluws: *zundag*, *zondag*
* **Overig:** *zundag*
Skik

**Skik** bent een köppel popmuzikaanten van 't dörp Erica in Zuudoost-Drenthe.

Skik bestiet uut veurman Daniël Lohues (zang, gitaar en mondharmonica), Marco Geerdink (gitaar), Maarten van der Helm (zang en basgitaar) en Marlen Davers (slagwark). Zie zingt miestentied in 't Drèents, mar hebt ok wal plaoten ien het Nederlaands op-eneumen.

Skik begunden ien 1994 op 't streektaal-festival Muzem. Zie hebt een paar laandelijke hits ehad, zoas *[[Op fietse]]* en *Hoe kan dat nou?*.

Daniël Lohues hef intussen twei plaoten uutebracht onder de name Daniël Lohues & the Louisiana Blues Club, en drie plaoten onder zien eigen name (informoatie van 2009).

## Discografie

### Best Tof (2004)
# Tomme
# Naor huus
# As ik joe nie had
# Niks is zoas 't lek
# Hoe kan dat nou
# Makluk zat
# Op fietse
# 't Giet zo as 't giet
# 's Nachts
# Af & toe
# Ik ben zo bliede
# Als ik wil....
# Ik ga als een speer
# Je vindt me toch niet
# Dankjewel voor de zon
# Alles gaat voorbij
# Tof
# Is dit alles (Doe Maar tribute)
# Zo vrolijk (Live versie, radio 2 gala)
# Grachten van Amsterdam

### Tof (2002)
# Tof
# Land van melk & honing, wiet & witte wijn
# Doe mij maar jou
# Dankjewel voor de zon
# Over jou
# Ter voorkoming van misverstanden
# Anniek
# Verliefd
# Blablabla
# Honingbij
# Canadian Girl
# Alles gaat voorbij

### Overal & Nergens (2000)
# Overal & Nergens
# Ik ga als 'n speer
# Logisch Toch (of niet)?
# Wie het weet mag het zeggen
# Over Stilte en Lawaai
# Amsterdam
# Ik wil weg
# Niks aan doen
# Als je ontevreden bent
# Hersenpan vol blues
# Je vindt me toch niet

### 's Nachts (1999)
# 't Is mij allemaol wel best
# Waor ben ik met bezig?!
# 't Giet zoas 't giet
# Laot mar kommen
# Overneij
# 's nachts
# Af & toe
# Echt nie!
# Ik ben zo bliede
# De buie
# Elke weg
# 'k heb 't licht nog an
# De schipper & de duuvel

### Niks is zoas 't lek (1997)
# Nie veur spek & bonen
# Ik kan't nie wachten
# Niks is zoas 't lek
# Hoe kan dat nou?
# Makluk zat
# Beter nooit dan ooit
# Op fietse
# Absoluut, misschien
# Wachten op de zunne
# Cowboys & Indiaans
# We zullen 't wel zien
# Kabaal aal
# Hoe kan dat nou? (nieuwe versie)

### Skik (1995)
# Ik heb wel's zo'n dag
# Tomme
# Protestsong
# Jelle Skai & Eppie D.
# Niks meer te vertellen
# Doe niet net asof
# De man
# Dreuge worst
# Betonpaolties
# Ben d'r flauw van
# As ik joe nie had
# Klotenweer
# Naor huus
# bonus: Mick & Keith (wie kent ze niet)

## Buten dizze webstee
* Webstee van Skik