open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emmeloord

**Emmeloord** is de oofdplekke van de gemiente Noordoostpolder, in et noorden van de Nederlaandse provincie Flevolaand. De stad ad op 1 oktober 2009 zo'n 25.248 inwoeners.

## Geskiedenis
Emmeloord et zeen naam te danken an et durpien op de noordpunt van et vuurmaolige eilaand Skokkelaand. Dit eilaand lag in de Zuierzie. Et durpien iette vroeger (1478) *Emelwerth*. *Eem*, et eerste diel van *Emel*, komt van et Germaanse ami, een algemiene anduiing vor een natuurlijk waoterverloop. *Werth* beteaket wierde. Vanof 1650 zien we dat de naam ommezet is nor *Emeloirt. Oirt* (duur de i achter de o spreek je et eut as oort) beteaket punt, net as in Dinteloord in *IJoort* (laoter IJdoorn). De overgang van werth nor oort et dinkelijk te maken mit de ofbrokkeling van et eilaand Skokkelaand. Daorduur was Emelwerth al minder een terp mar kwam al maar op de punt (oirt) van et eilaand te leggen. In 1940 begonnen ze mit et drogemaolen van de Noordoostpolder, in 1942 vul et droge. D'r worde zo'n 50.000 bunder laand ontgonnen eut et IJsselmeer (de vuurmaolige Zuierzie). Op 15 december 1943 gingen de eerste minsen in Emmeloord woenen.

Tussen 1614 in 1660 was de eerlijkeid van Urk in Emmeloord in bezit van et geslacht Van de Warve. In 1660 kwam et eilaand onger et bestuur van Amsterdam te leggen. Et *[[ambachtseerlijkeid]] van Urk in Emmeloord* worde duur verskillende Amsterdamse regenten zoas Andries de Graeff, Nicolaas Witsen, Hendrik Daniëlsz Hooft in Jan Elias Huydecooper bestuurd.

Samen mit de tien 'Gruundurpen' vormt Emmeloord sinds 1962 de gemiente Noordoostpolder. Sinds 1 januari 1986 beoort de Noordoostpolder tot de provincie Flevolaand, daorvuur tot Overijssel.

### Stadsrechten
Op 10 september 1992 kende de Commissaoris van de Koningin prof. dr. J.A. van Kemenade van Noord-Hollaand duur symbolisch gebaor stadsrechten toe an Emmeloord. De bestuurder aandelde in opdracht van de Staoten van Hollaand, waor de naobijgelegen vuurmaolige eilaanden Skokkelaand in Urk ooit ok diel van eutmaakten. Dit kon naodat eut documenten was eblieken dat de "eerlijkeid Emelwaerde" (Emmeloord) privilegiën ad. Tijdens disse ludieke bijienkomst van de provincies Flevolaand, Overijssel in Noord-Hollaand op Skokkelaand worde Godin Fortuna as schutspatrones an-esteld. Een buste van eur worde jaoren terogge in de bodem in et zuden van Emmeloord evoenden. Van now of an zal eur bieltenis et gemiente-eus sieren en mag de stad zich 'Civitas Fortunae Emmeloordis' neumen. Et College van Burgemeister en Wethouwers van de gemiente Noordoostpolder mag em sindsdien Schout en Schepenen van de Stad Emmeloord neumen.

## Legging
Bij de inrichting van de polder binnen ze eut-egoon van ien cintraole plekke (Emmeloord), in starrevormige verbindingswegen nor tien kleanere durpen; Baant, Creil, Ins, Espel, Kraggenburg, Luttelgeest, Marknesse, Nagele, Rutten in Tollebeek. De cintraole legging van Emmeloord wort benaodrukt duur de Poldertoren. Disse waotertoren stot in et geografische middelpunt van de polder.

## Zusterstad
* Ringerike (Noorwegen)

## Eutgoonde verwezing
* Officiële webstee van de gemiente Noordoostpolder
Connacht

**Connacht** (oetsproake: / of /, ook wal eskrewen as *Connaught* in ne Oold-Engelse, rechtevoort weainig gebroekte skriefwieze, van Iers *Connachta*, ofstammelingen van *Conn*) is ene van de veer oorsproonkelike proveensies van Ierlaand, en ligt in t noordwesten van t laand.

t Umvat de groafskoppen Galway, Mayo, Sligo, Leitrim en Roscommon.

Connacht har in 2006 ongevear 503,083 inwonners, t leegste antal van de veer oorsproonkelike proveensies.

In de Ulstercyclus wörd Cruachan de heuwdstad eneumd van t doomoalige Connacht.
Spankeren

**Spankeren** is n daarp in de gemeente Rheden in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. Spankeren ligt an t Apeldoorn-Dierens Kanaal tegenover de plaots Dieren, in 2010 had t plaotsjen rond de duzend inwoeners.

Allewel Spankeren n klein daarp is, het t twee industrieterreinen waor veul bedrieven zitten. Een van disse industieterreinen zit op de plek waor vrogger emailleerfabriek *De Yssel* zat. In Spankeren ligt Kasteel De Gelderse Toren.

De schrikse tufstenen toren van de (Petrus)kaark in Spankeren komt uut de 11e eeuw en beheurt daormee tot de oudste kaarktorens van de Veluwe (de Vaole Ouwe).
Lex Schaars

**Lex Schaars** (Borklo, 1941) is nen dialectkundegen, verbonden an 't Staring Instituut in Deutekem. Vanaf 1980 warkt e an 't Staring Instituut onder meer an 't systematische Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten WALD. Doorvan bunt acht delen oet-ekommen. 

## Andere publicaties
Andere pubicaties van 'm aover 't Achterhooks en Liemers bunt: 
* Staring zien gedicht *De tuchtiging der Algerijnen op den 27 van Oogstmaand 1816* (Zutphen 1980).
* *Zutphen, Zutphens, Zutphenezen, Zutphenaren*, in: Joep Kruijsen en Nicoline van der Sijs *Honderdjaar stadtaal* (Amsterdam/Antwerpen 1999).
* *Van Prukkedorus, Spinnenkop en Tooverdan* (Aalten 2004; in samenwarking met Arie Ribbers en Cora Schaars-Kolk).
* Samen met drs. Loes Maas hef e de eindredactie van de serie *Boerderij- en veldnamen* dee deur 't Staring Instituut oet-egevven wörd. Elk deel van de riege geet aover ne (veurmaolege) gemeente in den Achterhook of Liemers.
* Bi-jdrage an 't *[[Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde]]*.

## Wietere activiteiten
* Bestuurslid Vrienden van de streektaal Lochem en Umgeving
* Bestuurslid Verbond van Nedersaksische Dialektkringen
* Adviseur Streektaaldictee
Tessa Boomkamp

**Tessa Boomkamp** (Oazel, 7 mei 1977) is ne Tweantse zängeresse, drumster en gitariste.

Hee studeerden met lof of an t konservatorium in Eanske, vuur "Lichte muziek slagweark". Hee kreeg drumles van oonder mear Danny Sahupala, Marlayne Sahupala en Ton Dijkman (Drummer van Marco Borsato).

Noa öare studie köm he as gitariste bie Marlayne. Doarnoa spölden he in de band van Marco Borsato, en deed he optreden met oonder mear Girls Wanna Have Fun, Normaal, Sita Vermeulen, Ten Sharp en Time Bandits. In 2005 köm zin eerste eankelalbum oet: *Alone*.

Boomkamp hef ook n nommer in t Tweants op enömmen: *Sterk genog*, en dut mangs ook Tweants zingen bie Normaal. Vuur de wedstried van Radio 5 Nostalgia maakn he *Täkskes in de weend*. Bie disse wedstried ko'j ne versie in oewe eegne sproake opnemn van nen evergreen.

Vearder dut he nog spöllen in de vrouwleuband McChicks.

## Platenriege
**Alone* (2005)

## Oetgoande verbeendige
*Offisjele webstea
*Tessa Boomkamp - Sterk Genog (YouTube)
Neadersassiske måten

**Neadersassiske måten** wörden töt an den Tweyden Wearldoorlog bruked üm inhold, swöärte, afstand en längde te meaten. Se sint vergelykbår med et Britske Kaeserlike Meatstelsel. Rechtevoord wördet et metrike stelsel bruked en sint de olde måten håste vergeaten. 

De inholdsmåten wörden meysttyds enöömd når de soorten bäkke, kisten of kannen wår as et emeatene in kun. De längde wör emeaten med deylen van et lyf of vöälbrukede vöärwarpen. Disse naams warren van Grönningen töt den Achterhook dageliks in bruuk, anpassed når lokale uutspråke.

Et bysündere is dat bepålde naams vöär inhold, uppervlak en gewicht etselvde warren, so as *spint* en *mürre*.

## Afskaffing
In 1820 wör in Nederland de IJkwet invoord, üm de wildgroi an måte en definitys af te skaffen. Een  *skeapel* was by vöärbeald gröäter in twentsk as in Utrecht. Under et volk bleaven de olde måten skounwal noch meyr as hunderd jår in bruuk. Et woord *mürre* of *müdde* is in et dageliks leaven mangs noch in bruuk as et geyt oaver een *müd aerpel*. Ouk et timmermansgerei *duumstok* verwist noch når de olde duumafstand, vergelykbår med den engelsken *inch*.

## Indeyling
Vöär insicht in den ümvang van de brukede måten sint in de understånde oaversichten de metriske måten der nöäst esat.
The Spitfires

**The Spitfires** was ene van de langstbestoande bands oet den Achterhook. Ze bunt begonnen in 1939 as n soort van bigband, en hadden too nog den name 'Dans Orkest Brugman'. Noa den oorlog hef Gradus Brugman den name veranderd in The Spitfires. As eerbetoon an et vleegtuug, ziene ontwarpers, bouwers en vlegers. De Militaire bevri-jdingsfeesten, 'Trommelvuren' eneumd, wodden in heel Nederland evierd en deur The Spitfires oet evoerd. Ze spöllen dus heel völle veur Nederlandse en Geallieerden militairen en zelfs op oetneugen van de RAO in de Scala in Londen. Et orkest bestond in dee tied (zowat twee joor) oet zo'n 16 muzikanten en twee zangeressen. 

Den meest bekenden muzikant van The Spitfires was Hein Migchelbrink, den in 1979 bi-j de band begun, en noa meer as darteg joar et langst spöllende lid was. Hee was altied te kennen an zienen groten board, zienen hood, en ziene zwatte kleare.

In de joaren 90 van de veurege eeuw bunt de bloazers deroet egoane, en vervongen deur nen gitarist.

In 2020 bunt de Spitfires der met opeholdene. Migchelbrink gung as soloartiest wieder onder den name 'Hein van de Spitfires'.

## Platenriege

### CDs
**Wie goan deur*, (Buma/Stemra 119303, 1993)
**Dubbel en Dwars* (2-cd BUCD 9404, 1994)
**<nowiki/>'t Spitvirus*, (8713545 300956, 1995)
**Of neethan*, (Bunny Music BUCD 9385, 1996)
**Dubbel en Dwars*,  (2-cd BUCD 9404, 1998)
**Landjeplat, hoepeltroet & dat soort zaken*, (TTC21892, 1999)
**De serieuze tour* (2002)
**Aj alles gehad hebt* (Foei-foei & Co. ,2006)
**Het Beste Van - 2CD* (2008) 
**75 Jaar - Top 75 - 4CD* (2014) 
**Nog Eene Dan* (2017) [Hein Solo als Hein van the Spitfires]

### Singles
**Wie Was Nog Nooit In Apeldoorn?* (1981)
**Ik zal oe vanaovend wel kriegen* (1996)
**Ik bun soldoat* (Stichting Doe Een Wens TTS 11413, 1999)
**Kerstmis vier ik pas als jij er bent* (promo cd)
**Pipi Vangkous* (1997)
**Gertje gaat tie goed* (1998)
**Ik ben Soldoat* (1998)
**De haan is dood* (Sony Music TTS 11943, 2000)
**Veur de winnaars* (2001)
**Maksie singel* (2002)
**Ik red mien wel* (2009) 
**Ik goa toch mooi Deur* (2017) [Hein Solo als Hein van the Spitfires] 
**Lachen is gezond* (eigen productie, ?)
**De Euro song* (eigen productie, ?)
**Henkie, ikke en René* (eigen productie, ?)
**De hu'nebed polka* (eigen productie, ?)
**Was 't mor weer zomer* (?)

## Externe links
* Officiële website

## Bronnen
Noar de Blixem

**Noar de Blixem** is ne band oet de umgewing van Borkelo, den't in 1993 is op erichet en völle country- en rockmuziek spölt.

Noar de Blixem besteet oet Alwin "stroalbek" Besselink (zaank, gitaar en mandoline), Arjan "Vodden" Oosterink (drums en zaank), Alexander "De Kale" Jansen (basgitaar en zaank), en Rob "Bok" Wielens en Ronald "Reuriezer" Roerink (slagwoark).

Op 18 meart deden ze met an t Streek Songfestival in Hoksebarge met öar nommer "bie de beesten of". Ze kregen laandeliken andacht met öar karnavalsnommer "Mien opa hef n hennepkwekerie-j".

## Platenriege
### MC
**Noar de Bliksem* (Atak, 1994)

### CD-single
**Vakantie in de Achterhoek* (1999)

### CD's
**Vrie-je Kearls* (Silvox, 1997
**Vreg* (Silvox, 2000)

## CD met aanderen
**Luuster leedjes* (Latent, 1998)
1940

## Gebeurtenissen
### Tweeden Weerldoorlog

* 12 meert - Ende van den Winteroorlog, Finland verliest völle laand, moar blif onafhanklek.
* 9 april - Weserübung
* 9 april - Denmaark laat Duutse troepen binnen.
* 5 meie - Zuud- en Midden-Noorwegen in Duutse haanden.
* 29 meie - Allieerden verovert Narvik.
* begin juni - De Britten en Fraansen trekt zich terug uut Noord-Noorwegen.
* 10 juni - De leste Noorse troepen gift zich oaver an de Duutsers.
* 10 meie - Fall Gelb
* 11 meie - Luxemburg bezet.
* 15 meie - Nederlaand capituleert buten Zeelaand.
* 20 meie - Duutse troepen an t Engels Kanaal.
* 28 meie - België capituleert.
* 4 juni - De Britten voltooit Operation Dynamo, de evacuatie uut Duunkerke.
* 5 juni - Fall Rot
* 14 juni - Paris bezet.
* 17 juni - Maginot-linie af'esne'en,
* 25 juni - Frankriel capituleert.
* half juni - De Sovjet-Unie bezet de Baltiese stoaten
* 10 juli - 31 oktober - luchtslag om Brittannie
* begin augustus - De Sovjet-Unie annexeert de Baltiese stoaten.

## Geboren
* 10 febrewaori - Rouke Broersma, schriever aover de Drèentstalige schrieveri'je
* 18 meie - Dinie Hiddink-Dijkman, Achterhookse skriefster
* 24 juni - Luuks Nijsingh, streektaalzanger uut De Balk
* Dik Bartelink, Achterhooksen skriever

## Uut de tied
* ...

## Oetgoande verbeendige
Johan Gigengack

**Johannes Wilhelmus Maria (Johan) Gigengack** (20 mei 1933 - 18 oktober 1976) was nen skriewer in t Tweants oet Hengel. Hee köm oet ne koarmsefemilie, en zin vaa en moo warren beaide doof.

## Leawen
Vanof zin veerteenden deed he al skriewen. In de vieftiger joaren van t twentigste joarhoonderd skreef he verhalen vuur *De Komeet*, n Rooms vakblad vuur koarmsebazen. Vake gungen dee oawer keunst, geskiedenisse, geleuf, en de koarmse.

Noa det he noar t gymnasium van t kleinseminarie in Megen an de Maas was egoan, köm he zo um de 1955 in anraking met de Tweantse taalbeweaging. In det joar köm ook zin earste book oet: *[[Graedske]]*, wat dialogen in t Tweants had. 

In 1956 begun he zin egene oetgewerieje an hoes, de Nedersaksische Uitgeverij, en köm he met t blad Twènterlaand en -leu en -spraoke, woervuur't he zelf ne skriefwieze bedachten. Samen met G.B. Vloedbeld was he gangs met n Tweants wöardebook, woervan in zin blad alvusten de wöardeliesten edrukt wörden. 

Gigengack hopten de strekskriewerieje radikaal te verniejen duur an te sloeten op de tiedsgeest. Zin korte beuken *De boetenste duusternis* (1961) dee doar bod van. Der wör vuur t eerst vriejelik oawer seks eskrewen, en det stotten aandere platskriewers vuur de skennen, zo as bv. Johan Buursink. Det greep Gigengack zo slim an det hee besleut nooit mear in t plat te skriewen, en hee herneumden zin blad noar *Twentse Post*.

t Is bekeand det zin blad um allens was. Hee dee allens zelf. Redaksie, t Zetten, t drukken. Hee har mangs nen kroam in t hoes, van stapels drukwoark det nog evoolden mos worden.

Duur *Elseviers Weekblad* wör zin book vergelekken met t book *Fabriek* van n Freesk Trinus Riemersma en *De Metsiers* van Hugo Claus. Der wör van ezegd det "de intimiteit van dialectliteratuur verstoord werd door gedachten en begrippen die in een groot taal- en denkgebied thuishoren.

Noa zin ofskeaid van t Tweants leut Gigengack zik in met Hengelse keunstenoaren, woermet he zochen noar ne depere beleawing, wat um oeteaindelik nit lukten. In t Neerlaands skreef hee doar oawer in zien beuken *De trap der vergezichten* (1971).

Hee kon t toch nit loaten en köm wier bie de Tweantse sproakebeweaging bie. Hee wör mede-oprichter van de Kreenk Vuur de Tweantse Sproak. Doarbie wör he an ezat duur oetgewer Witkam um *Twentse Woorden en Gezegden* (1979) te maken. Det is n book met onmeundig völle zegswiezen, dee't he beskrif vanoet de manere zo as ze gebroekt wordt.

## Skriefwoark

### Beuke
**[[Graedske]]* (1955)
**De boetenste duusternis* (1961)
**De trap der vergezichten* (1971)
**Twentse woorden en gezegden* (1979)

### Tiedskriften
**Twènterland en -leu en -spraoke* (van 1956 töt 1961)
**Twentse Post* (1961 töt 1976)

## Uutgoande verwiezingen
Leven en werk van de schrijver Johan Gigengack uit Hengelo
Marimba

Ne **marimba** (ook vuur de wille mangs *tingeldeenk* eneumd) is n muziekinstrumeant wat vaalt oonder t melodies slagwoark, de zo eneumde idiofonen. Ne marimba lik völle op ne xylofoon en wörd doarmet nog wal vake duur mekoar ehaald.

Ne marimba besteet oet n rek met doarop heultene pleanks. De alterasiepleanks lignt iets heuger as de aandere pleanks, um te zorgen det n spöller ze better kan zeen en raken. De pleanks zeent op toonheugte estemd; wo länger de pleanks, des te leger n toon. Ze wordt estemd duur an de eunterkaante t pleanken oet te hollen, woerduur t geluud leger wörd. Wo dikker t pleanken, des te heuger t geluud. Oonder de pleanks zitt metaalne kökkers dee t geluud verstoarkt en woervan at de leegste hoaste töt an de groond komt. In spesjale oetvoerings van de marimba (met n groot bereik) mut dee zelfs eböagen worden um nit an de groond te kommen.

Ne marimba wörd bespöld duur met spesjale stökke met köppe van velt, goaren of koord op de pleanks te houwen. Doarbie kan n spöller der vuur kiezen um net iets oet t middeln van de pleanks te houwen vuur n woarm geluud, of juust mear noar de böawenkaante vuur n gedeampt geluud.

n Hudigen vorm van t deenk wör geleaidelik oontwörpen duur Japanezen, Duutsers en Amerikanen, oet de tradisjonele Mexikaanse en Guatemalese marimba, den at doar op zin buurt wier was met ekömmen met Afrikaanse slawen.

## Bekeande moarken
Bekeande marimbamoarken zeent oonder mear:
**Yamaha*
**Adams*
Kaark (geleufsgemeenschap)

n **Kaark** is n geleufsgemeenschap.

Der bin verschillende kaarken, de grootste kaark ter wereld is de Rooms-Katholieke Kaark en daornao de protestantse kaarken die amparte kleine verbondschappen vormen. De Oosters-Orthodoxe Kaark is de darde grootste kaark en is veural aktief in de Balkanlaanden. n Kaark hoeft niet altied christelik te wezen, zo is der ok de scientologykaark die merendeels in Amerika veurkomt.

## Zie oek
* Kaark (gebouw)
* Vrijmezzelderij
1944

## Gebeurtenissen
### Tweeden Weerldoorlog
* 4 jannewaori - Begin slag om Monte Cassino
** 22 jannewaori - De allieerden landt tussen Rome en de Gustav-linie, ze kunt neet uutbrekken, moar holdt wel stand
** 15 febrewaori - De allieerden gooit de abdi-je plat
** 18 meie - Poolse troepen verovert de abdi-je
** 4 juni - De allieerden verovert Rome
* 28 jannewaori - Leningrad wordt ontzet
* 3 febrewaori - De Amerikanen verovert de Marshalleilanden
* 22 febrewaori - De Amerikanen bombardeert Nimwaege
* meert - Japan valt Midden- en Suud-China an
* 12 meie - De Sovjet-Unie hef de Krim gans heroverd.
* 6 juni - D-Day, de allieerden landt in Normandie
** 27 juni - De allieerden verovert Cherbourg
* 12 juni - Duutse V1-aanval op Londen
* 15 juni - De Amerikanen landt op Saipan
* 22 juni - Operatie Bagration
** 3 juli - De Sovjet-Unie herovert Minsk
** 13 juli - De Sovjet-Unie verovert Vilnius
** 24 juli - De Sovjet-Unie verovert Loeblin
** 27 juli - De Sovjet-Unie verovert Belostok
* 20 juli - Moordanslag op Hitler
* 23 juli - De Sovjet-Unie verovert KZ Majdanek
* 1 augustus - Opstand tegen de Duutsers in Warschau
** 2 oktober - De Armia Krajowa kapituleert
* 4 augustus - Anne Frank wordt arresteerd
* 15 augustus - Operation Dragoon - Amerikanen en Fraanzen landt in Zuud-Frankriek
** 18 augustus - De Fraanzen verovert Marseille
* 23 augustus - Roemenië stapt uut de Akse en verklaart Duutslaand de oorlog.
* 24 augustus - De allieerden verovert Paries
* 4 september - De Britten verovert Antwerpen
* 12 september - De Amerikanen verovert Roetgen
* 17 september - Operation Market Garden
** 26 september - De allieerden trekt zich terug
* 2 oktober - De Razzia van Putten
* 21 oktober - De Amerikanen verovert Aken
* 26 oktober - Slag bij Leyte
* 5 december - De Britten verovert Griekenlaand
* 13 december - De allieerden landt bij Mindoro
* 16 december - Ardennenoffensief

## Geboren
* - Hans Keuper, Achterhooksen muzikaant (Boh Foj Toch) en skriever
* 17 febrewaori - Karl Jenkins, Kumriesen New Age-muziekskriewer

## Uut de tied
* …

## Oetgoande verbeendige
Färöösk

Et **färöösk** of **färougsk** (in de språke selv: *føroyskt*, uutspråke: []) is ne noordgermaanske of skandinaviske språke, dee at per 2007 wör esprökken döär ruum 48.000 lüde.
Et is eyne van de officiele språken van de Färöer (of: *Färougen*), een anderen is et däänsk.

## Beskryving

Et färöösk höyrt med et yslandsk töt de westelike of *eilandskandinaviske* språken. Färööskspreakers en spreakers van vastelandskandinaviske språken (so as noorsk, sweedsk en däänsk) künnet mekaar nit verstån. Et färöösk wördt eskreaven med et latynske alfabet, wår at verskeidene teykens by sint edån: *Á/á*, *Í/í*, *Ó/ó*, *Ú/ú*, *Ý/ý*, *Ð/ð* (*edh*), *Ø/ø* en *Æ/æ*. De letters *c*, *q*, *w*, *x* en *z* wordet nit ebruked.

Den aparten letter *edh* (ð) wördt up verskeidene wyses uutesprökken. Meysttyds wördt he stil.

Den samenstelling van et färöösk likt völle up et yslandsk. Wat verskillen sint:
* etymologiserende skryvwyse: de skryvwyse van et färöösk wikt slim af van de uutspråke, teagenoaver et yslandsk, dat noch wal up deselvde manere wördt uutesprökken. De skryvwyse wör in 1846 döär V.U. Hammarshaimb vastelegd. Yslanders künnet dårdöär et färöösk wal leasen, mär nit verstån.
* dialekten: färöösk hevt völle dialekten, et yslandsk håste ginne.
* uutspråke: in et färöösk heb y gin dentale frikativen (engelsk *th*, yslandsk *þ*) - disse sint net as in et sweedsk, noorsk en däänsk verdweynen. 
* purisme: et färöösk hevt net as et yslandsk ne slim beholdende periode had, mär in et färöösk, en vöäral in et esprökkene, sint toch völle däänske leynwöörde in ekümmen.

## Uutgånde verwysingen
* Websteade van de färööske språkråd
* ''Føroyskt – Faroese'' – artikel oaver et färööske språkbeleid *(PDF, engelsk)*
Telmesiene

Ne **telmesiene** of **rekkenmesiene** is n elektries gerei woermet wiskeundige sommen emaakt köant worden. De meeste telmesienes woarket op batteriejen, mear mangs ook op zunnecellen. Ne telmesiene is gin programmeerboaren kompjoeter, skoonwal der in wat modellen verskeaidene berekkenings vuurprogrammeerd köant worden.

## Zaktelmesiene
Met ne telmesiene wörd meesttieds ne *zaktelmesiene* bedoold. De aandere (grote) telmesienes wordt nit mear ebroekt.

Elke telmesiene kan de volgende berekkenings: optellen, oftrekken, vermenigvuldigen en delen. Met oetgebreaidere telmesienes kö'j ook wörteltrekken, perseantrekkening, en wetenskoppelike of stoatistieke funksies zo as sinus en cosinus, tangens en standaardofwieking oetvoeren.

Telmesienes wordt ebroekt duur leu in geeldzaken, en duur wetenskoppers um sommen oet te rekkenen woervuur't nog gin kompjoeterprogramma eskrewen hooft te worden. Ook is de zaktelmesiene de leste joaren too estoan op de middelbere skolen.

Telmesienes hebt meesttieds n gedeelte met knöpkes met siefers (nummeriek) en n sköarmken um n invoor en oetkomsten te zeen. De oetgebreaidere telmesienes hebt ook nog letters bie op de knöpkes(alfanummeriek), zode'j met enen knop zowal siefers as letters köant maken.

Op wetenskoppelike telmesienes kö'j ook grafieken en tabellen loaten berekkenen.

Rechtevoort zit der hoaste op elk mobielken wal ne ingebouwde telmesiene. Dee zeent eawenwal nog nit zo oetgebreaid as de'j ze lös köant kriegen.

## Oetgoande verbeendige
* Duuts telmesienemuseum
* t Oolde Telmesienes Museum
* Telmesiene Museum.nl
Agnes Frijlink

**Agnes Frijlink** (Emmen, 1973) is een bieldend keunstenaor uut Zwolle. Ze gruuiden op in Veenoord en verhuusden later naor De Klonie (Ellershaar). An de hogeschoele veur de keunsten 'Constantijn Huygens' in Kampen volgden ze van 1993 töt 1998 de opleiding schildern. Daornao deu ze de eerstegraods lerarenopleiding Bieldende vörming (CKV) en Keunstgeschiedenis. Sund 2001 volgt ze de opleiding Nederlaandse Taal en Cultuur an de Rieksuniversiteit Grunning. Ze studeerden of mit grote abstract-expressionistische warken, mar hef ok altied petretten emeuken. Veugels koomt as motief hieltied weerumme in heur wark.

Bi'j heur bieldende wark mak ze ok filmpies en gedichten; ok aandern maakt d'r wal gedichten bi'j.

Tentoonstellings van Frijlink heur wark kooj buten galeries ok bezuken in 't drokkeri'jemuseum in Möppelt, 't centrum veur Pop en Cultuur Hedon in Zwolle en 't Wezenlaandenziekenhuus in Zwolle. Ze kwaamp in 2009 in 't ni'js mit 't orgeniseren van de tentoonstelling 'Mea Vulva' in Emmen.

## Bronnen
*Webstee Agnes Frijlink
Dong Hoi

**Dong Hoi** (Vietnamees: *Đồng Hới*) is de heufdstad van de perveensie Quang Binh in centraol Vietnam. Et stadsgebied is 154 km² groot en had in 2005 zoe'n 130.000 inwoners. Dong Hoi leit omdebi'j 50 km in et zuden van nationaol park Phong Nha-Ke Bang (wereldarfgoed), en 500 km in et zuden van Hanoi en 160 km Hué. Dong Hoi is bereikbaor over de weg (Nationaole weg 1A) en deur de locht (Vlochthaeven Dong Hoi).
Riessenderboarg

n **Riessenderboarg** is nen heuwel in de gemeente Riessen-Hoolten in Tweante. t Heugste peunt van dissen stuwwal is 32,4 meter hoge. n Boarg is in n Saalientied op edrok duur gletsjeries. n Riessenderboarg ligt op t zuden van Riessen, t noorden van Ealsen en t noordoosten van n Frezenboarg, bie de A1-autobane.

Op de Riessenderboarg steet n laandelik bekeand hotel. n Boarg, en t bos der um hen wordt alle joaren gebroekt vuur n *Riessenderboargloop*, ne atletiekwedstried duur de Riessense hardloopverenige. De bosrieke umgewing is rechtevoord wat oetedund um et heed nen kans te gewen. Der was eawen sproake van dat der ne grote weendmölle op zol kommen, mer doar zint de Riessenders tegen in et gewear ekömmen.
Vercovicium

**Vercovicium** is ne ruïne van wat ooit een Romeins huurlingenfort was bie de Adriansmure, in et noorden van Engelaand (Northumberlaand), in de parochie Bardon Mill.

## Geskiedenisse

In et tweede joarhonderd noa Kristus bewaken een infanteriepeloton en een onderdeel van de legionears van et *[[legio II Augusta]]* Vercovicium. In et doarde joarhonderd lea der een cohort van de Tungri, an evuld met de *numerus Hnaudifridi* en et *cuneus Frisiorum*. Bie dee lesten warren ook een köppelken Tvihanti bie. De Tungri warren der in et veerde joarhonderd nog steeds, volgens de Notitia Dignitatum. Tegen 409 n.K. treuken de Romeinen zik terugge. 

Rond et joar 124 treuken ze et fort op oet rotssteender, kört noa 'n bouw van de mure van Hadrianus. Vercovicium was oawer 'n oolden wal en poer 36B hen ebouwd. Et spul zakken regelmoatig in, woernoa as ze et wier opknappen en verbouwen mossen. Op et zuden ontstund ne hele wonwieke (Vicus) boeten de muren van Vercovicium. Wat van de funderingen doarvan ligt der nog. Zo as van et "Moordhoes". Dat neumt ze zo umdat der onder ne niejere vloere twee skeletten wörden eveunden.

Et fort is wat apart in edeeld, umdat de lange kaante liek löp met de Adriansmure. Den is ook direks 'n noordeliken wal van et fort. De meeste aandere forten ligt oawer de mure hen en stekt oet in nit-Romeins grondgebeed. Ook apart is dat et, anders as andere Brits-Romeinse forten, gin streumend water hef. Vuur skoon water mossen ze et hebben van 'n reagen, woer't ze ne riege grote stenene opslagvaten optreuken. Ook hef et ook ene van de bestbewoarde stenene driethuze van Romeins Brittanië.

Oet onderzeuk van English Heritage ('n Engelsen monumeantenzorg) bleek dat der op et westen van et fort velden met rikken der umhen warren en een doarp op et zuden, ineslötten duur gröppes en nen *vallum* (nen wal). Een badhoes was der skienboar ook. Ze meant dat et hele landskop duur leu inericht wör.

De stea van et fort was skienboar ook klook ekeuzen. Et lea ja strategisch met oetzicht op nen duurstek in 'n heuvelrand van Whin Sill en oaverzaggen Knag Burn.

## Referenties
Drum Corps International

**Drum Corps International** (**DCI**), op erichtet in 1972, is n bestuursroad en -organisasie zoonder weenstbejag in de Noord-Amerikaanse Drum & Bugle Corpswearld vuur jeugendkorpsen, woervan't de leden tusken de 13 en 21 joar oold zeent. t Is n tegenhanger van de Drumcorps Associates (DCA), dee't zik richtet op korpsen vuur alle leaftieden.

DCI besteet oet n kleain köppelken voltied oetvoerders en administratieve metwoarkers in Indianapolis in de stoat Indiana. Richtlienen wordt op esteeld, oet evoord, en noa eleawd duur de *Board of Directors* (Direkteursroad), den't heuwdzakelik besteet oet de oetvoerende vuurzitters van de korpsen dee't lid zeent van DCI. n Road keump n poar moal in t joar bie mekoar um dinge te regelen vuur t seizoen, en um met nieje regels of richtlienen te kommen.

t Heuwddool van n DCI-korps is n "leawensveraanderende ervoaring an te beden an de jeugend duur middel van mars en muzikale oetvoerige." Korpsen woarket nen helen zommer hen noar öar zommertoer in wedstriedverbaand, den't besteet oet duur DCI op elegde wedstrieden (bekeand as de Summer Music Games) duur de hele Verenigde Stoaten en Kannada, en den oetlöp op de DCI World Championships van ne wekke laank. Zo hopt ze t heugste nivo op t gebeed van marsjeren en muziekmaken te halen en ook van colorguardoetvoerige.

Völle aandere Drumcorpsorganisasies richtet zik op t DCI-model. DCI steet vuur drumcorpsen van onmeundig hoge kwaliteit. Lid wean van zo'n korps trekt leu van oawer de hele wearld.

## Zeet ook
*Drum & Bugle Corps

## Oetgoande verbeendings
*Webstea van Drum Corps International
*Drum Corps International op DrumCorpsWiki
Frezenboarg

n **Frezenboarg** is ne heuwel van 40,2 meter hoge in de gemeente Hof van Tweante in Tweante. t is n smeeltwaterheuwel, en doarumme is t n eardkeundig monumeant. n Boarg ligt in t natuurgebeed n Borkeld op de hede bie Maarkel, tusken de noaberskoppen Eelsen en Harke.

n Frezenboarg heurt bie n Riessensen stuwwal, den't besteet oet n meanksel van leem en gletsjerpuun det in t Pleistoceen duur gletsjers hierhen zeent vervoord. t Laandies hef in n Jungsten Iestied, (t Saalien) t laand op edrok, woerduur't de heuwels zeent ontstoan. De zwoarfkeien dee't völle in t gebeed liggent, zeent met ekömmen oet Skandinavië. Noa at t laandies zik terugge treuk, was der nog langen tied n toendraklimaat, woer't grote zaandstörme vuurkwammen. Hierduur ligt oawer t hele gebeed non ne loage dekzaand.

In de hede roondumme n Frezenboarg, oonder mear op t Ealsenerveald, liggent zo um de dartig grafheuwels van ongevear 5000 joar oold. Disse stoat op ne lieste van besköarmde ooldheaidkeundige monumeanten. De eerste spoers van bewonning (stenen woarkgerei) zeent darteendoezend joar oold, van jager-verzamelders dee't in t gebeed warren um te jagen.

Natuurresservaat 'Friezenberg' (10 ha) is t euldste bezit van stichting Laandskop Oaweriessel. t Wör in 1935 kado edoan duur textielman G.J. van Heek. t Resservaat. In t resservaat gröait hede, vleegdannen, eken en boarken.
Ooldheaidkeunde

**Ooldheaidkeunde** is de wetenskop wat oawerbliefsels van oolde kulturen bekik, um n beeld te vörmen van t verleden. Zulke oawerbliefsels, woervan't oolde gebroeksvuurwoarpen van de meanske n belangriek deel zeent, wordt vake bie ooldheaidkeundige opgreawings eveunden. Doarbie wörd nit allene ekekken noar de dinge dee't zelf wordt op egreawen, mear ook noar de umgewing  woerin't ze eveunden wordt en t tiedsvlak woer't ze oet komt.

De Ooldheaidkeundige wetenskop is stoark verbeunden met aandere gebeden op t wetenskopsvlak, zo as de kulturele en fysiese volkenkeunde, de eardwetenskoppen, biologie, keunstgeskiedenisse, en sproaklear. Ooldheaidkeunde wörd vake per kultuur in edeeld, dus bv. *mediterrane ooldheaidkeunde* oonderzoch de klassieke ooldheaid, en de egyptologie kik noar t Oolde Egypte. In den lesten ligt rechtevoort t zwoartepeunt op sproakenkeundige oonderdelen, en is Egyptiese ooldheaidkeunde wier ne aprte streuming ewörden.

## Geskiedenisse van de ooldheaidkeunde

 
Noa at oolde samenleawings opheulden te bestoan, mut leu al resten der van terugge hebben eveunden. Töt ongevear t negenteende joarhoonderd wör der met dee resten nit völle doan. Doarnoa onsteund de weunske bie de leu um dee oolde resten te bewoaren, te ordenen en te beskriewen. De eerste ooldheaidkeundigen warren vake nit mear as skattenjagers of leu dee't snuusteriejen bie mekoar deden gadderen.

Oet niejskierigheaid noar de herkomst van oolde resten en doarmet noar de herkomt van de meanske, gungen leu as Christian Thomson, Charles Lyell, en Charles Darwin de de verzamelings, dee't vake feaitelik nen groten kroam warren, ordenen en bie mekoar zetten, en dachten ooldheaidkeundigen zo as Heinrich Schliemann, Lane-Fox Pitt-Rivers en William Flinders Petrie ne gode manere van oetgreawen oet.

### De eerste opgreawings
De eerste echte opgreawing wör edoan duur Thomas Jefferson, den't in zin latere leawen n doarden presideant van de Verenigde Stoaten wör. In 1784 treuk hee nen sleuf roond n graf op zin laandgood in Virginia. In dee tied geleuwden de leu det disse grawen van onbekeande heuwelbouwers kömmen. Hee veund oet det disse heuwels ebouwd warren duur inheemse indianen dee't ze gebroekten as graf. Jefferson was zinnen tied wied vuuroet, want hee dee allens onmeundig precies. Zinne methodes wörren later oawer enömmen duur  Noord-Amerikaanse opgreawers.

### Het begin van de moderne ooldheaidkeunde
Ooldheaidkeunde wör ne wetenskop in t middeln van t 19de joarhoonderd. n Skotsen geoloog James Hutton oonderzocht in zin woark *Theory of the Earth* (1785) de stratificasie van groondloagen. Hee leut zeen det de stratificasie (ofzetting) van groondloagen köm van duurlopende woarkings van zee, rivieren, en meren woermet he t begin van t uniformitarianisme startten. In 1830 bewearden Charles Lyell in zinne *Principles of Geology* det de oolde geologiese umstandigheden t zelfde warren as dee van non.
Niej-Mexiko

**Niej-Mexiko** (Engels: *New Mexico*) is nen stoat in t zuudwesten van de Verenigde Stoaten. Op t noorden van Niej-Mexiko ligt de stoat Colorado, op t noordoosten Oklahoma, op t oosten en zuudoosten ligt Texas, op t zuden greanzet t an Mexiko, op t westen ligt t an Arizona en op t noordwesten an Utah.

t Gebeed wör hoonderden joaren bewoond duur Indianen. t Hef ook al oonderdeel ewest van t Keaizerriek Spanje (Niej Spanje), deel van Mexiko en egeulden as groondbezit van de VS. Van alle Amerikaanse stoaten hef Niej-Mexiko met 45% t heugste percentage Hispanjolen as inwonners, dee't ofstamt van de vrogere Spaanse kolonisten en rechtevoort ook immigraanten vanoet Middeln-Amerika.

t Hef ook t doarde-heugste percentage Indianen noa Alaska en Oklahoma en steet met t totaal antal Indianeninwonners op de viefde plek noa Kalifornië, Oklahoma, Arizona en Texas. De twee grötste stämme zeent de Navajo en de Pueblo. Duur disse verskeaidene volken hef Niej-Mexiko ne biezeundere samenstelling en kultuur.

In 2008 wör der eskatt det der 1.984.356 leu wonden. De heuwdstad is Santa Fe, en de grötste stad is Albuquerque met tegen de 522.000 inwonners.

## Oetgoande verbeendige
Arizona

**Arizona** is nen stoat in t zuudwesten van de Verenigde Stoaten. De heuwdstad is Phoenix en ook direks de grötste stad van den stoat. De tweede-grötste stad is Tucson.

Arizona was n achenveertigsen en lesten van de oolde stoaten den't too wör eloaten töt de *Union* (t verboond) in februwoari 1912.

Arizona steet bekeand um t dreuge woestienklimaat, onmeundig hete zommers, en zachte weenters. In t noorden is skoonwal verskeaidene noaldbossen en boargrieges woer at 't meender hete is. Roond 2006 har Arizona t hardst gröaiende inwonnertal van de VS, en steet doarmet rechtevoort op de tweede plek. Arizona hef t meeste antal vrouwelike goeverneurs ehad van alle stoaten.

Arizona heurt bie ene van de "Four Cornersstoaten" (Veer-Heukestoaten). t Greanzet an Niej Mexiko, Utah, Nevada en Kalifornië en ook nog iets met n tip an Kolorado, en hef op t zuden ne greanze van 626 km met Mexiko. Umdet t zo stoark verbeunden is met zuud-Kalifornië, wörd t vake wal töt de westkuste rekkend, terwiel Arizona feaitelik an gin eankele kuste ligt.

Arizona hef völle besköarmde bossen, parken, monumeanten en reservaten vuur Inheems Amerikaansen.

## Oetgoande verbeending
* Offisjele Stoatswebstea
Belfast

**Belfast** (Iers: *Béal Feirste*) is de grötste stad in Noord-Ierlaand en de proveensie Ulster. In 1999 wör t inwonnertal eskatt op 279.200. t Is seend 1922 de heuwdstad van Noord-Ierlaand. Doarnöast is t ook nog de heuwdstad van de groafskop Antrim.

n Namen Belfast keump van t Ierse *Béal Feirsde* (later eskrewen as *Béal Feirste*) wat *Moond van de Zaandbaanken* betekent. Der wörd vake dacht det Belfast keump van de rivier Farset , woer't Belfast oawerhen ligt, mear beaide stad en rivier zeent noar disse zaandbaanken verneumd. De Farset zelf is nit mear zo bekeand umdet den is op egoan in de gröttere rivier Lagan. De Farset streumt duur ne piepe oonder de stad.

Belfast ligt dus an de moond van de rivier Lagan an de zeetak Belfast Lough. Hierduur ligt Belfast lös an de Ierse Zee. Um Belfast hen liggent de boargen Black Mountain (*Zwarten boarg*) en Cavehill (*grottenheuwel*). Belfast hef n antal oolde gebouwen, zo as de Queens University oet 1849 en de City Hall oet 1903. De best bewöarde zeent twee oolde baanken: de Ulster Bank oet 1860 en de Northern Bank oet 1769.

In belfast he'j n grötsten droogdok, woervan a'j de kranen van oet de vearte al köant zeen. Hier wör n Titanic ebouwd. Aandere belangrieke industrieën zeent van ooldsher t Ierse linnen en de  touwslagerieje.

De stad hef twee vleegveelde: George Best Belfast City Airport, an de raand van Belfast bie Holywood. en Belfast International Airport bie Lough Neagh.

## Oetgoande verbeending
* Offisjele webstea van Belfast
Noord-Ierlaand

**Noord-Ierlaand** (Iers: *Tuaisceart Éireann*, Ulster-Skots: *Norlin Airlann*) is ene van de veer laanden van t Verenigd Keuninkriek. t Ligt in t noordoosten van t eailaand Ierlaand en hef ne greanze op t zuden en westen met de Ierse Reppebliek. Bie ne Engelse telling van 2001 har Noord-Ierlaand 1.685.000 inwonners, wat 30% van de totale bevolking op t Ierse eailaand is, en 3% van t hele Verenigde Keuninkriek.

Noord-Ierlaand besteet oet zes groafskoppen van de oolde Ierse proveensie Ulster. t Wör esticht as ne aparte regio van t Verenigd Keuninkriek op 3 mei 1921 met de Government of Ireland Act, mear de wörtels liggent in de Act of Union oet 1800 tusken t Verenigd Keuninkriek en Ierlaand. Oawer 50 joar har t ne egene oondergeskikte regearing en parlemeant. Disse instellings wörden der in 1973 achterhen edoan. 

Noord-Ierlaand hef dree offisjele sproaken: Engels wat gebroekt wörd in offisjele dokumeanten en instellings, t Iers van de oorsproonkelike inwonners en t Ulster-Skots van de immigraanten vanoet t 17de joarhoonderd.

Doarnoa wör verskeaidene moalen probeerd wier ne egene regearing te kriegen, wat oetköm in t annemmen van de hudige Noord-Ierse Vergoaring. De vergoaring regeart vanoet ne verzoeningsdemokrasie, wat probeert verskeaidene slim verskillende bevolkingsgroepen met de köppe bie mekoar te kriegen.
Noord-Ierlaand was joarenlaank bekeand um t pollitieke gevecht wat bekeand steet as The Troubles (*t Gedoonder*), tusken leu dee't zik nasjonalisten neumt en vuural Rooms zeent, en de unionisten dee't vuural Protestaants zeent. De nasjonalisten weelt samen met de Ierse Reppubliek één verenigd Ierlaand worden, de unionisten weelt gearne bie t Verenigd Keuninkriek bliewen. Seend de oonderskriewing van de Good Friday Agreement (*Gode Vriedagoawereenkomst*) in 1998, hebt de meeste paramilitaire groepen dee't der bie betrökken warren öare woapens in eleawerd.

Duur disse zwoare en eploagde geskiedenisse is t lastig um ne gode naam of beskriewing van Noord-Ierlaand te gewen, en doarmet ook t zelfbeeld van de inwonners. Oawer t algemeen zeet Unionisten zikzelf as Brits en Nasjonalisten meant det ze Iers zeent, mear in t echt ligt t allemoal wat ingewikkelder, woerduur't bekeande figuren en kraanten aait op mut letten wo't ze t neumt. n Bekeand vuurbeeld is Londonderry, det duur Nasjonalisten aait *Derry* wörd eneumd.

## Groafskoppen
Noord-Ierlaand besteet oet zes groafskoppen:
* Antrim
* Armagh
* Down
* Fermanagh
* Londonderry
* Tyrone

Disse groafskoppen wordt nit mear offisjeel gebroekt. Doarvuur in de plaatse zeent 26 distrikten of gemeents in edeeld, dee't t lokale besteur in haande hebt. De oolde groafskopnamens wordt nog wal gebroekt um te bepoalen woer't enen wegkeump. Ze wordt ook in t paspoort op enömmen.

## Steaden
Der zeent 5 steaden met stadsrechten in Noord-Ierlaand:
* Armagh
* Belfast
* Derry
* Lisburn
* Newry

## Oetgoande verbeendings
* BBC Northern Ireland News t Noord-Ierse niejs van BBC News Online
* Oontdek Northern Ireland Noord-Iers Toeristenpeunt
Karspel Goor

**Karspel Goor** is n boerskop van de vuurmoalige gemeente Maarkel en heurt send 1 januwoari 2001 bie de gemeente Hof van Tweante, in Tweante. Van alle Maarkelse boerskoppen ligt Karspel Goor t wiedst van Maarkel of, en ligt oawer n proveensjalen weg  Goor-Hoksebarge. Van ooldsher hef Karspel Goor ook aait mear met Goor verbeunden ewest as met Maarkel. n Namen Karspel Goor betekent ook "Tooheurend an parrochie Goor". In Karspel Goor wont beheurlik wat Roomsen, terwiel t merendeel protestaants is. t Roomse deel heurt bie de parrochies Goor of Hengevealde.

## Havezates

Karspel Goor har nog wal wat havezates. Twee doarvan vörmt nog aait n laandgood samen; Wegdam en Weldam. n Groot deel van de boerderiejen in Karspel Goor heurt an t laandgood Weldam, wat te zeen is an de luken in de kluren zwart-gel-wit. Vroger leaden in Karspel Goor ook de havezates Oliedam en Kevelham. Heeckeren, wat vroger bie Karspel Goor heurden, ligt rechtevoort in de bebouwde komme van Goor.
Eankelklaank

Nen **Eankelklaank**, in de sproaklear ook wal **monoftong** eneumd, is nen kleenker den't vanof zin begin töt an zin eande dezelfde plek van oetsproake heuld. Neersassiese vuurbeelden zeent de [] en de [].

Elke gesprökkene sproake in de wearld hef eankelklaanken. Duurdet in wat sproaken laankzaam an de eankelklaanken veraandert in tweeklaanken, ontsteet sproakveraandering. Modersprekkers van sproaken meant mangs det ze ne eankelklaank maakt, terwiel at ze nen tweeklaank zeggent. Dit is bievuurbeeld t geval in t Eanters, woerin't de oo-klaank zo as oet *groot* feaitelik wörd oet esprökken as [].

Völle sproaken, zo as t Arabies, keant gin tweeklaanken, en bestoat eankelt oet metkleenkers en ongevear 5 eankelklaanken.

t Verskil tusken de Neersassiese dialekten zit um vuur n groot deel in de oetsproake van kleenkers. Bievuurbeeld t woard *leef* is in zowat alle dialekten wal bekeand, mer wörd, te mear a'j noar t noorden komt, aal mear vergleden. Zo geet t achtereenvolgens van [] noar [], [], [], [] en [].
## Zeet ok
*Tweeklaank
*Sproaklear
Neosassisme

Een **neosassisme** (of -**saksisme**) is een Saksisch woord vuur begrippen en vuurwarpen. Vake zint ze bedoold um wille met de sproake te hebben. Ze zölt dus nit gauw in officiële umstandigheden gebroekt worden. Een neosassisme kan worden bedacht vuur bestoande en nieje vuurwarpen.

Feitelik is een neosassisme etzelfde as een neologisme, met as verskil det een neologisme vake ne serieuze poging is um een leenwoord oet ne vrömde sproake te vervangen. Een neosassisme is bedoold um op lechthärtige wieze met de sproake te spöllen. Wat neosassismen köant ook *grof* bedoold wean.

Neosassismen bestoat meesttieds oet twee delen:

# Een warkwoord of begrip wat een kenmark van et vuurwarp beskrif
# 'n naam van een verölderd gerei wat etzelfde dool had as et nieje, of et soort materiaal woeras et vuurwarp van emaakt is.

Ne andere meugelikheid is um ne volledige vergelieking met een ander vuurwoarp te maken. Nen bosmeeier kan bievuurbeeld ne *brom-* of *knetterzeise* neumd worden, mer ook nen sik. Et vervangt ja de handedrevene zeise um hoog gewas met te meeien en duurdat der nen motor opzit maakt et dink kabaal. Tegelieke vervangt de bosmeeier 'n sik, den as in vroger tieden de kanten kort heul.

Neosassismen verskilt ook per strekke wier. Zo is een algemeen woord vuur stofzoeger ne *huulbessem*. In bievuurbeeld Riessen wörd et woord *hulen* nit gebroekt, dus veraanderd in *blearbessem*. 

## Vuurbeelden
Hieronder steet ne alfabetiseerde lieste van neosassismen (disse wöörde könt per dialekt in oetsproake verskillen, kleine oetsproakverskillen stoat der vuur et gemak neet biej tusken):
Oetroopteken

n **Oetroopteken** (ook wal **blearteken** eneumd) is n leasteken det angef det t eskrewene noadruk krig. t Gebroekte teken is -!- en keump an t eande van de zin, in plaatse van nen peunt. t Gef dus feaitelik an det t eskrewene bedoold is as *oetroop*.

* "*Skeai oet!*"
* "*Woart oe!*"

Vake is t wal zo det t gebroek van mear as één oetroopteken better opvaalt (en dus mear noadruk gef), skoonwal t nit gebroekelik is um mear as één oetroopteken tegelieke te gebroeken. A'j det dan toch gearne weelt, mu'j der dree gebroeken, volgens de Neerlaandse stielofsproaken. Skoonwal, t gebroek van mear as één oetroopteken wörd vake as onprofessioneel ezeen, en t kan zelfs onfatsoenlik oawerkommen, en juust ne tegenoaweresteelde oetwoarking hebben, of n andacht van de bosskop ofleaiden dee'j weelt oawerdreagen. 

Vergeliekt:
* "*Gearne gin steule in n pad zetten!*"
* "*Gearne gin steule in n pad zetten!!!!!*"
Zoerbraand

**Zoerbraand** (offisjeel **Gastritis**) is ne oontsteking van t maagsliemvlies. Zoerbraand gef n breanderig geveul, t 'zoer'. t Is skoonwal ginne maagzweare, want zoerbraand vernem iej pas a'j wat verkeards egetten hebt, en det he'j bie ne maagzweare nit.

t Hef lange doerd vuurdet de dokters wussen woer t van keump; iederene hef in de mage ne bakterie (*[[Helicobacter pylori]]*) den't good tegen maagzoer kan. As den te talriek wörd, krie'j last van zoerbraand (ne zeare mage).

De grötste veroorzakers zeent oawermatig zoepen, te völle regelmoatig innemmen van asprientjes of ibuprofen. Mangs ontsteet t ook noa zwoare ongelukken, besmettings, brökken, of braandwoonden. Ook t loaten zetten van nen maagbaand um gewicht tegen te goan kan ne oorzaak wean.

De meest vuurkommende verskiensels zeent zearte of n ongemakkelik geveul in n boek of in t middelnrif. Aandere kenmoarken köant wean t opzwellen van n boek, misselikheaid en spiejen. Ook kö'j n geveul kriegen de'j zat zeent, terwiel a'j nog nit genog egetten hebt.

Um t tegen te goan kö'j ontzoeringsmedisienen (*antacide*) nemmen, antibiotika, of zorgen de'j gin stoark krudig etten binnen kriegnt.
Woordenboek van de Overijsselse Dialecten

t **Woordenboek van de Overijsselse Dialecten** (of ekortt: *WOD*) van de Iesselakademie gef n oawerzicht van de wöardeskat van Tweante, Sallaand en t Laand van Vollenhove. t WOD is nit in edeeld op alfabet, mer op bepoalde thema's, zo as 'het huis', 'eten en drinken' en 'kleding'. Wöarde dee't volgens sprekkers bie mekoar heurt, stoat in t WOD dus ook bie mekoar oonder n thema.

Der is vanof 1998 töt an 2007 duur verskeaidene leu oet heel Oaweriessel met ewoarket, duur lieste in te vullen met vroagen oawer öar lokale dialekt. Hieroet wörden zeuwen delen van t WOD emaakt:

*Het Huis A (inrichting van t hoes), Publicatie no. 123 (2000)
*Het Huis B (hoesroad, verlichting), Publicatie no. 141 (2001)
*Het Huis C (bouw van t hoes), Publicatie no. 146 (2002)
*De Wereld A (inrichting van de umgewing, het weer), Publicatie no. 182 (2006)
*De Wereld B (plaanten en deers), Publicatie no. 183 (2006)
*De Mens A (t meanksenlief), Publicatie no. 217 (2009)
*De Samenleving A (feeste en tradisies), Publicatie no. 218 (2009)

Vanof 2010 is t WOD volledig op t internet te bekieken.

## Zeet ook
*Woordenboek van de Gelderse Dialecten

## Refereansie
*IJsselacademie.nl Woordenboek van de Overijsselse Dialecten (WOD).
Linde (Tweanteraand)

**Linde** is ne boerskop in de gemeente Tweanteraand en ligt op t zuud-zuudoosten van n Ham, en t noordoosten van Doarle. Linde besteet vuural oet boerderiejen en de groond doarumhen. t hef ongevear 420 inwonners.

## Referenties
Weitemanslaanden

De *Weitemanslaanden* is ene van de boerskoppen van de gemeente Tweanteraand in Tweante. Weitemanslaanden besteet seend 1932. Der wont ongevear 80 leu. t Ligt oostelik van Vjenne en noordelik van Almelo.

De Weitemanslaanden heurden vroger too an Huize Almelo. t Gebeed wörd wisse al vanof t veerteende joarhoonderd bewoond

## Oetgoande verbeending
*Webstea van de boerskop Weitemanslaanden
Kloosterhaar

**Kloosterhaar** is n kleain doarp oet de gemeente Hardenbarg in Sallaand. t Ligt op t zuden van Bruchterveald, kort bie de Duutse greanze. In Kloosterhaar keump de proveensjale weg 341 oet op de N343. Bie Kloosterhaar liggent de Engbertsdiekvennen.
Limerick (stad)

**Limerick** (Engelse oetsproake: //), in t Iers *luimneach* eneumd, is de doardegrötste stad van de Ierse Reppubliek en de heuwdstad van de Groafskop Limerick. t Is de tweedegrötste stad in de proveensie Munster, t gebeed det t middelnwesten en zuudwesten van Ierlaand inhef. In 2006 har Limerick 91.000 inwonners. Limerick vaalt oonder de Cork-Limerick-Galway ketten, woervan t totale gebeed n inwonnertal hef van mear as 1 miljoen.

Limerick is ebouwd op verskillende bochten en eaileandkes van de Shannon-rivier den't kört noa Limerick oetspreadt in n groot stroomgebeed. t Weagennet besteet oet dree heuwdpeunten um oawer te stekken bie de stadskern (ze zeent an t bouwen met ne riviertunnel).

## Oetgoande verbeending
* Offisjele webstea van Limerick