open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1980

## Gebeurtenissen
* 18 april - Rhodesië wonnen onofhankelijk en krieg een nieje naam: Zimbabwe
* 30 april - Beatrix van Nederlaand wöd könneginne van Nederlaand
* 8 meie - Invoering van de strippenkoart in t Nederlaands openboar vervoer
* 30 juli - Vanuatu wonnen onofhankelijk
* Oprichting Ni'je Hanze

## Geboren
* 4 april - Mark Tuitert, olympies kampioen skaatsen op den 1500 meter in 2010
1938

## Gebeurtenissen
* 7 febrewaori - Oprichting van twee cultuurraojen in België: een Nederlaands&shy;talige en een Frans&shy;talige
* 13 meert - Anschluss van Oostenriek bie Nazi-Duutslaand
* 13 juli - Opening van t Kröller-Müller Museum
* Konrad Zuse bouwt de eerste komputer
* t Tweantekanaal is kloar (allineg Iessel - Dealdn - Hengel - Eanske; Dealdn - Almelo mot wachten tot 1953)

## Geboarn
* 31 jannewaori - Beatrix van Nederlaand, könneginne van Nederlaand

## Uut de tied
* 10 november - Mustafa Kemal Atatürk, Turks generaol en leider
St Francisbaai

**St Francisbaai** (Afrikaans: *St Francisbaai*, Engels: *St Francis Bay*; vake aofekort tot *St Francis*) is een van de darpen van de plaotselike gemeente Kouga en völt onder de distriktsgemeente Cacadu in de Oost-Kaap van Zuud-Afrika. St Francisbaai is n redelik niej darp, dat uut wele boerderiejen is ontstaon. 

Deur St Francisbaai streump de Krommerivier die deur n estuarium uutmondt in de Indiese Oseaan. Oek he'j de Zaandrivier, mer ondanks dat t de Zaand*rivier* hit t is t gien rivier, t waoter streump der onder de zaanddunen over n rotsachtige ondergrond en kömp as t veule regent naor boven toe, en vormp as de streum ophöldt dan poelen waor voegels en wild op aofkoemen. 

De meest naobie elegen darpen bin: Kaap St Francis (9 km ten zujen), Humansdarp (18 km ten noorden), Oesterbaai (22,5 km ten westen) en Jeffreysbaai (28,5 km ten noordwesten). t Ligt zo'n 105 km bie de stad Port Elizabeth vandaon. 

## Buurten
t Darp is verdeeld in zes buurten:
*t Oorspronkelike deel, dat allinnig uut witte huzen mit strodaken (of zwarte dakpannen) besteet 
*Santareme, t gedeelte dat der Toskaans-/Spaansachtige uutziet
*t Havengebied (Port St Francis)
*De kaap (Kaap St Francis)
*De kanalen 
*Sea Vista (n krottewiek waor de meeste kleurlingen en zwarte meensen woenen), oek wel *de lokasie* eneumd.

## Geschiedenisse
Veurdat de Europeanen der gungen woenen, wördden t gebied bewoend deur de Khoi. De naam van dit darp kömp van de Portugese ontdekkingsreiziger *Manuel de Perestrelo* die in 1575 St Francisbaai zien naam gaf. In Santereme (n buurte in St Francisbaai) bin der n paor San-skeletten evunnen, disse skeletten bin 5180 jaor oud. t Darp is ontstaon rond 1950. Van de Portugese invleujen is niet zoveule te marken, t enigste wat nog an Portugal en t Middellaandse Zeegebied döt denken bin de Spaans- en Portugeesachtige straotnamen en bouwstiel in Santareme.

Kaap St Francis is n ampart darp dat vake tot St Francisbaai erekend wörden. Vrogger heetten t *Kaap-Serras* en wördden oek ontdekt deur Manuelo de Perestrelo. t Is n plekke waor veule surfers naortoe koemen.

## Foto-uutstalling

St Francisbaai.JPG|Ondergaonde zunne op de Krommerivier bie St Francisbaai
Zaandrivier.JPG|De Zaandrivier in St Francisbaai
Kaapse_ginstkatte.JPG|n Kaapse ginstkatte kortbie de Zaandrivier.


## Webstee
*Webstee van St Francisbaai
Şalom

**Şalom** (Hibbrais: *שָׁלוֹם*, "vree") is n Jeuds-Turkse kraante dij ien Turkije verschient ien t Turks op aine bladzie en op aander bladzie ien t Ladino. De kraante wordt drokt ien Istanboel en het n oploage van 5.000 exemplaren per week (2005). De endredakteur is İvo Molinas en ien redaksie zit onder aander Yakup Barokas.

De kraante wör ien 1947 opricht deur de Jeuds-Turkse journalist Avram Leyon. De eerste editie verscheen op 29 oktober 1947.

## Verwiezens noar boeten
* Offisjele webstea van Şalom in t Turks
* Offisjele webstee van Şalom ien t Ladino
Ealsenerbrook

t **Ealsenerbrook** is ne boerskop in de gemeente Hof van Tweante in de Neerlaandse proveensie Oaveriessel. t Lig twei kilometer op t noordn van Goor.
2011

## Gebeurtenissen
* 1 jannewaori - Estlaand voert den euro in
* 3 febrewaori - Chinees ni-jjoar, joar van et knien
* 11 febrewaori - Mubarak, president van Egypte treadt of, en gif de macht an et leager noa protesten van et volk

## Oet de tied
* 4 jannewaori - Coen Moulijn, Rotterdamsen voetbalspöller, bekend as ene van de beste linksboetens. Hee spöllen lange tied bi-j Feyenoord 
* 14 jannewaori - Peter Post, wielrenner, ploogleider
* 17 febrewaori - Harm Agteresch (67), revueskriewer, komiek, leedkesmaker en presentator, bekend as *Harm oet Riessen*
* 2 juni - Willem Duys (82), Nederlaandsen presentator
* 17 juli - John Kraaijkamp sr. (86), Nederlaandsen akteur en komiek
* 23 juli - Johnny Hoes (94), zanger en tekstskriever
* 23 juli - Amy Winehouse (27), Britse zangeres
* 1 augustus - Gerard Rutger Buisman, Oaveriesselse troubadour
* 14 augustus - Fritz Korbach, Nederlaands voetbaltrainer
* 26 september - Harry Muskee, zanger van Cuby and the Blizzards
* 21 oktober - Muammar Al-Gaddafi, Libies revolutionaer
* 17 december - Kim Jong-il, leader van Noord-Korea
1951

## Geboarn
* 17 oktober - Annie Borckink, skaatsenriedster (olympies kampioene)
* 28 meert - Joop Munsterman, Tweantsen sportbesteursman en topman
* Jan Veenstra, Drèents- en Nederlaandstaligen schriever

## Uut de tied
* 18 jannewaori - Louis Albert Roessingh, Drèentse schilder en dichter
1970

## Geboarn
* 1 jannewaori - Tristan Hoffman, Achterhooksen wielrenner en ploogleider
*17 juni - Erik Hulzebosch, vroggeren skaatser, zanger en prissentator
## Uut de tied
* 2 febrewaori - Bertrand Russell, Brits rationalist
* 5 meert - Karl Naber, skoolmeaister en platskriewer oet Veldhausen in Duutslaand
Inleesapperaot

n **Inleesapparaot** (oek wel: *aoftaster* of *scanner* eneumd) is n apparaot waormee'j teksten, grafieken, plaotjes en aander drokwark in de komputer in kunnen lezen, dit wörden dan ummezet in data. Disse data kan op n opslagmedium ezet wörden, hier ku'j t veerder bewarken, naokieken of deursturen naor n aander. Op kantoren wörden zo'n inleesapparaot vake gebruukt um dokumenten in A4-formaot, in kleur of zwart-wit, in te voeren. Vake he'j n aofdrokapparaot, fax, kopieermasine en inleesapparaot in ene. 

Mit n inleesapparaot ku'j plaotjes en teksten digitaliseren (op de komputer zetten), t wörden dan ummezet in 1'en en 0'en, zodat de komputer t lezen kan. Digitale plaotjes in kleur, griestinten of zwart/wit ku'j dan bewarken mit n spesiaal programma, opslaon, op internet zetten, aofdrokken of per netpost versturen.

## Uutgaonde verwiezingen

* Apparatuur (Engels)
* Programmatuur: Scansoft = Paperport, Caere + Omnipage
* Datapenne
Eamsländer plat

Dat **eamsländer plat** is en dialekt van de neddersassiske språke un wardt pråt in't Eamsland.

## Kenmarken
Dat givt nich eyn eamslandske förm, aver eigentlik givt dat twey varianten. De grup tüsken de westfålske un nordneddersassiske dialektgruppe geyt döär't Eamsland hin un löpt ungeväär by Dörpen, Weerlte oen Hässelke entlang. En écht düüdlike grens kan man nich anwysen. In dat süden givt dat gelykenissen mid mönsterlandsk un drentsk, in dat norden mid grönningsk un oustfreesk un in dat ousten mid oldenbörgsk.

Byspöäle van gelykenissen mid Drenthe bint de förm "wy bint" vöär "wy sünt", wat man in dat noorden segt, un "pråten" vöär "snakken". De gelykenisse mid grönningsk (un westfålsk) bint to seen an de nöördlike au-lüüd in wöörder as "to" (uutsproaken as [tau]). Gelykenissen mid westfålsk in dat süden bint de diftong -ia- of -iä- un de -w- vöär -v- in wöörder as "öäver" un "aver". Dat nöördlike eamslandsk is eng verwand an dat westerwoldinger plat, in de provins Grönning in de Nedderlanden. Man löyvt, dat vroger dat eamslandsk un dat westerwoldske noch enger verbunden wassen un dat dat westerwoldinger plat do en förm van dat eamslandsk was.

## Schrieverije
In 1948 wördden 't Emslandske Sellskup opericht, een gezelschop veur heemkunde en 't bevördern van 't 't Emslaands. Daorbij betrökken waren onder aandere de schriefsters Christa Brinkers en Maria Mönch-Tegeder. Naost 't schrieven van nei eigen wark hebt Brinkers en Mönch-Tegeder ok treditionele volksvertellegies, sagen, riempies en 'Döönkes' (vermakelijke anekdotes) verzameld en opetiekend.

In 1956 wördden, in 't kader van een hausse an activiteiten die ze weerummekiekend wal de Nedersaksische Beweging nuumt, de Schrieverkring an Ems un Vechte opericht. In de kring, onder veurzitterschop van Arnold Rakers, zatten platschrievers uut zowal 't Emslaand as de daoran grèenzende Graofschop Benthem. De Schrieverkring lek op zien lest midden jaoren zestig stillegies inesleupen te wezen.

## Taalbeheersing
Onderzuuk uut 1990 wees uut det doedestieds nog drei procent van de tienjaorigen in de Landkreis Emslaand 't Emslaands machtig was. Uut een enquête uut 2011 onder 58 schoelen bleek det daor gien basisschoelkiender op zatten die Emslaands kunden of daor zölfs mar restkennis van hadden.

## Rifferenties
Marilyn Monroe

**Marilyn Monroe** (1 juni 1926 – 5 augustus 1962) was ne Amerikaanse aktrise, zangeresse, en model. As kind hef ze völle in plaeggezinnen ezetten. Monroe is eure loopbane begonnen as model, wat leidden tot n filmkontrakt in 1946. Eure eerste rolle was dee van Evie in den film *Dangerous Years* oet 1947. Eure eerste rollen waren klein, maor eur akteerwark in The Asphalt Jungle en All About Eve (beide oet 1950) wordden deur de kritisi good op-evat. Monroe wordden ne steurig grotere sterre deur t spöllen in films as Gentlemen Prefer Blondes, How to Marry a Millionaire, Some Like It Hot, en The Seven Year Itch. Eur optraeden in Bus Stop wordden alderbarstend waardeerd deur de filmkritisi, en ze won nen Golden Globe Award veur eur wark in Some Like it Hot.

De leste jaoren van eur laeven wordden ovverskaduwd deur zeekte en problemen in eur priveelaeven. Eur oet de tied kommen, deur te völle medisienen, is met vraogen en meugelike theorieën umgevven. Offisieel heetten t "waorskienlik zelfmoord", maor de meugelikheid van ovverdosis (al dan neet bewust), en ok moord of doodslag bunt neet definitief oeteslotten.
Christoffel Columbus

**Christoffel Columbus** (1451 Genua? - 20 meie 1506 Valladolid) was nen handelsman en ontdekkingsreizeger, woaran vake de Europese ontdekking van Amerika in 1492 too eskreven wöd, hoowal den Noorsen Viking Leif Eriksson um woarskienlek rond et joar 1050 veur ewest is.

Ovver ziene afkumste bestoat ok twiefels: vake wöd Genua in Italie as ziene geboarteplaatse eneumd, as zönne van nen Italiaansen wolwever. Moar ok Spanje as geboortelaand, as zönne van rieke adel, wöd deur sommegen an enommen. Feit is dat e ziene skrieveri-je in et Spaans deed.

Columbus veroorzaken met ziene ontdekkingsreizen de Columbiaanse uutwesseling, woarbi-j ne hele riegel zaken as planten, dieren, moar ok ziektes, ovver en weer tussen Europa en Amerika uutwesseld wödden.
Taxi

Nen **taxi** is n vervoorsmiddel vuur persoonn. Nen taxi wörd deur nen taxiveurder besteurd, den't zik doarveur löt betaaln. Taxi's bint vaak gewone persoonnauto's, mer ook wal autobuskes, fietsen, tuktuks of riksja's. In Neerlaand is t gebroekelik um nen taxi te beln, zodet ze oe an hoes komt ophaaln. In heel wat laandn riedt taxi's hele deage deur ne plaatse hen en weer, en kö'j ze gewoon op stroate veur oe loatn stopn deur ne haande op te stekn.
Leonardo da Vinci

**Leonardo da Vinci** (15 april 1452 – 2 meie 1519) was n Italiaans genie oet de Renaissance, den good was in heel völle dinge, moar veural bekend steet as skilder. Hee was ok nen wettenskopper, nen wiskundegen, nen ingenieur, nen oetvinder, nen anatomist, nen beeldhouwer, nen architekt, nen botanikus, nen muzikaant en skriever. 

Leonardo was ni-jskiereg noar völle dinge, hee wol van alles wetten hoo of et warken. Hee kon good leern, ontwarpen en dinge maken.

Leonardo is op de waeld ekommen in Vinci, wat ne kleine plaatse kortbi-j Florence in Italie is. He wodden opeleid as kunstenoar deur den beeldhouwer en skilder Verrocchio. Hee hef een groot deel van zien laeven ewarkt veur rieke Italiaanse edelleu ewarkt

Ziene bekendste skilderi-jen skilder bunt de Mona Lisa en et Leste avondmoal. Ok hef e völle etekend, zien Man van Vitruvius is weeldbereumd. 

Hee was altied an et prakkezeern ovver ni-je oetvindingen, woarvan de meesten nooit emaakt bunt. Moar wi-j kent ziene ideejen umdat e völle antekeningen maken, en ne bulte derbi-j sketsen. Veurbeelden van n paar van ziene bedenksels: nen helikopter, nen tank, rekkenmesjine, robot en zunne-energie.
Psychologie

**Psychologie** is de wettenskop dee't zich bezeghöld met de geest, gedachten, geveul en gedrag. Et geet veural ovver de mens moar mangs ok ovver deren. Umdat psychologie met meujte as geheel te begriepen is, kiekt psychologen vake noar delen dervan in eur onderzeuk of praktiek. Psychologie hef ovverlap met ondermeer Genaeskeunde, Biologie, Komputerwettenskop, and Sproaklear.
Martijje Lubbers

**Martijje Lubbers** (ärtiestnnaam: **Martijje!**) is ne Dreantse zängeresse, dee't vuural Jazz zingen dut, in t Dreants. Zinne muziek hef ook völle pop-invlood, woerduur t ook good te vertearn is vuur leu dee't nit zo met Jazz oet de veute köant.

Hee hef van 2002 töt 2006 Jazz-zingen studeert an t konservatorium van Grönningn, en van 1997 töt 2003 algemene ekonomie.

## Plaatnriege
**Jamero* (oktober 2011)
**Drezz* (mei 2009)

## Mooi um te weetn
*Martijje hef ook n eegn bedrief wat muzikaantn en optreadns road gef oawer geeldzaakn.

## Oetgoande verbeendige
*Offisjele webstea (in t Hollaands)
*Martijje - Glimlach (op YouTube)
Harry Mulisch

**Harry Mulisch** (Haorlem, 29 juli 1927 - Amsterdam, 30 oktober 2010) was een nederlaandse schriever.

## Ewunnen priezen
Hieronder stiet een lieste nao tied van welke priezen Mulisch ewunnen hef:
* 1951 – Reina Prinsen Geerligsprijs veur *archibald strohalm*
* 1957 – Bijenkorf-literatuurprijs veur *Het zwarte licht*
* 1957 – Anne Frank-pries veur *archibald strohalm*
* 1961 – Athos-pries groot ƒ 1000,- veur zien hiele bibliografie
* 1961 – ANV-Visser Neerlandia-pries veur *Tanchelijn*
* 1963 – Vijverbergpries veur *De zaak 40/61*
* 1977 – Constantijn Huygenspries veur zien hiele bibliografie
* 1977 – Cestoda-pries
* 1977 – P.C. Hooft-pries veur zien hiele bibliografie
* 1986 – Diepzee-pries veur *De aanslag*
* 1993 – Multatulipries veur *De ontdekking van de hemel*
* 1993 – Mekka-pries veur *De ontdekking van de hemel*
* 1995 – Pries der Nederlandse Letteren veur zien hiele bibliografie
* 1999 – Libris Literatuur Pries veur *De procedure*
* 1999 – Prix Jean Monnet de Littérature Européenne veur *De ontdekking van de hemel*
* 2003 – De Inktaap veur *Siegfried*
* 2007 – Prix européen des jeunes lecteurs veur *Siegfried*
* 2007 – Eredoctoraat an de Universiteit van Amsterdam
* 2007 – Italiaanse Nonino-pries veur literatuur
* 2007 – Beste Nederlandse roman aller tieden veur *De ontdekking van de hemel*

## Bibliografie
Tiedens zien leaven hef Mulisch een hiele haop boeken eschreaven. Hieronder staot er een paor:

Bekiek ook de *[[Bibliografie van Harry Mulisch]]*.
* archibald strohalm (1952)
* Het stenen bruidsbed (1959)
* Twee vrouwen (1975)
* De aanslag (1982)
* De pupil (1987)
* De elementen (1988)
* De ontdekking van de hemel (1992)
* De procedure (1998)
* Het theater, de brief en de waarheid (2000)
* Siegfried (2001)

## Referensies
1978

## Geboarn
* 28 juli - Gerco Schröder, Neerlaandsen springruter
* 7 november - Jan Vennegoor of Hesselink, vootballer
* 3 december - Bram Tankink, wielrenner
1921

## Gebeurtenissen
*In de vrogge lente begun de Russische Hongersnood die töt 1922 duurden. Zo'n 5 miljoen meansen bint uut de tied egaon.
*1 meert - Begun van de Opstaand van Kronstadt.
*18 meert - Et ende van de Opstaand van Kronstadt.
*juni- De Tambov-Opstaand die in augustus 1920 begun wördt neer eslagen.
*29 juli - Adolf Hitler wonnen de eerste veurzitter van de NSDAP

## Geboarn
* 28 augustus - Joop Doderer, Nederlaands acteur
* Jan Rozendom, Tweants dichter
* Jo ter Linde-Duenk, Achterhookse skriefster

## Uut de tied
* 8 febrewaori - Peter Kropotkin, Russies vorst, revolitionair en anarchist
1943

## Geboarn
* 25. february - George Harrison, britsk musykant un gitarist, vernöämd um syn wark med De Beatles
* 20 april - Harm Agteresch, revueskriewer, komiek, leedkesmaker en presentator, bekend as *Harm oet Riessen*
* 24 september - Arend ten Oever, Nederlaandsen politieker en veurvechter van t Nedersaksies
* 10 december - Willem Frederiks, schriever in t Nijverdals, bekend as Willem van Noesel
* Derk Jan ten Hoopen - Achterhooksen skriever
1926

## Geboarn
* 13 augustus - Fidel Castro, premier van Cuba
* Jannie Konings-Nijweide - Achterhookse skriefster
1985

## Geboarn
* 15 meie - Tom Stamsnijder, wielrenner
* 18 augustus - Inge Dekker, Assen, zwemster
* 11 december - Martin ter Denge, muzikaant, skriewer en dichter oet t Twaentse Riessen, bekaend as Woolters
1882

## Gebeurtenissen
* 9 meie - Introduktie van de verbeterde stethoskoop van William Ford

## Uut de tied
* 19 april - Charles Darwin, Britse netuuronderzeuker en grondlegger van de evolutietheorie
* Willem Jan Christiaan van Wijngaarden, Tweantsen skriewer
1920

## Gebeurtenissen
* SC Heerenveen worden op ericht
*augustus - De Tambov-Opstaand begint. De opstaand wier in juni 1921 neer eslagen.

## Geboarn
* Ali Brals-Luinge, Drèentse schriefster en veurdrachtskeunstenaor
1950

## Geboarn
* 23 meert - Hennie van der Most, Oaveriessels ondernemer
* Gerard Stout, Drèentse schriever
1927

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in dit jaor.

## Gebeurtenissen
* ...

## Geboaren
* 29 juli - Harry Mulisch, Nederlaandse schriever

## Uut de tied
* ...
1879

## Geboarn
* 14 meert - Albert Einstein, Duutse theoretisch natuurkundige
* Hendrik van Dijk, Drèentse schriever, onderwiezer en journalist
* J.H. Bergmans-Beins, skriefster in et Drèents
Zunnewendefestival

Et **Zunnewendefestival** is een festival wat dreeit um de Neersasse kultuur en sproake. Et besteet seed 2005 en wörd elk joar organiseerd op Landgood Schulenborg in de gemeente Healdern. Der bint verskeidene podiums, woarop verskillende kunstvörme opvoord wordt, zo as akrobratiek, muziek, skrief- en dichtkunst.

Der is nen maarkt van strekprodukten, woarop leu ettenswoar oet de egene strekke kopen könt. In et verleden wör de presentatie doan deur Thea Kroese. Et festival wörd organiseerd deur de Stichting Plattelandscultuur Overijssel in samenwaarking met TwentseWelle, Iesselakademie en de Historische Kring Nijverdal - Healdern. 

## Gäste
Deur de joaren hen hebt der verskeidene bekeande strektaalgäste metdoan an et festival, zo as de Dreantse zängeresse Martijje, 'n Tweantsen domie en skriever Anne van der Meiden, Gerrit Dannenberg, Willem van Noesel, Margaretha Kleine, Martin Korthuis en Firma Weijland.

Niejkommer in 2010 was de Eanters-Nijverdalse band *Enclosure*, dee as et strektaalleedkesfestival Grondtoon wunnen hadden.

## Oetgoande verbinding
Offisjele webstea
Tiggelwaark

n **Tiggelwaark** is n febriek woar man brikken, bakstainen, moaken dut. Der binnen in Mesopotamie en in t Indus-dal olle steden voenden dij oem en bie 3000 v.Kr. bòwd binnen vun bakstainen, wat angeft dat in dij tied man al brikken moaken koen. Veurbeelden van dizze steden binnen Mohenjo Daro, Harappa in Pakistan en Ur in Irak. 

## Grönnen
t Bakken van brikken in Grönnen kwam pas om en bie 1100 n.Kr. en woer dou veuraal doan deur de kloosters. In n ìnde olle kèrken, tiggelpoaden en olle hoezen op t Hogelaand binnen nog aingoal olle kloostermoppen te zain. In de 12. aiw woer der voak töfstain moakt, dat herkenboar is aan zien geel-broenege en sumtieds griezege kleur. De schaive toren vun de Walfridus-kìrk van Beem is goud veurbeeld vun töfstain. Oem en bie de 14. aiw goeng man over oep klaaistain, dat rood-oranje is. In t kìrkje van Doezem zugt man nog goud de verschaaidene stainsoorten: de toren is moakt vun töfstain, t achterènd is moakt vun klaaistain kloostermoppen en t middenstoek is moakt vun nije klaaistain brikken. In de loate middelaiwen was dit n hail biezunder goud en doarom woeren allend belaangrieke gebòwen, zo as pakhoezen in Stad, börgen en kèrken, bòwd van stainen. In tied van de industriele revolutsie kwammen de tiggelwaarken pas echt oep en veuraal in Grönnen, môr ook in Fraislaand en Oostfraislaand. Oep de grup van t klaai en t veen stoenen n hail ènde, môr ook bie t woater laangs, zo as de Eemse, oem de stainen te vervoaren. De aigender vun n tiggelwaark lait voak n börgke baauwen bie de tiggelwaark, woar hai den zulfs wonen goeng. 

Oem en bie 1900 stoenen der in Grönnen sikkoem 80 tiggelwaarken, veuraal bie t Damsterdaip en t Winschoterdaip laangs. t Laandschoep van Fraislaand, Grönnen, en Oostfraislaand woer dou kenmaarkt deur de laange broene piepen. Veur Grönnen hebben de tiggelwaarken, soamen mit de stokarton- en eerdappelmeelfebrieken zörgd veur de industriele ontwikkeln in t gebied. In t Oostfraise Raiderlaand wazzen de tiggelwaarken vrouger, noast n poar boeren en de puddingfebriek in Wainer, de ainegste waarkgelegenhaid. Doudestieds moezzen de stainen dij bakt wazzen verloaden worden oep schepen en doarbie broekde man n zonuimde *stainkoar*. Dit was n ding mit ain wieltje veur, net as n gewone koar, môr dij haar gain ziedkanten, allend n oenerkaant en veurkaant. Dizze veurkaant stoen rèchtoep, zodat de stainen doar tegenan leunen koenen as dij dwaars op t schip flijd woeren. Dit is verliekensboar mit n törfkoar, môr n törfkoar is legerder en wordt smaler noar veuren tou, môr n stainkoar is hoog en is veur en achter liekerbraid. 

Noedoags staait der nog aine, Strating in Olpekel, dij sunt de sloeten van tiggelwaark Smeijers-Voortman in Riesen de ainegste tiggelwaark in Nedderlaand boven de Rhain is.

## Leegsaksisch
*Grönnegs:
***tiggelwaark* 
***diggelwaark* 
***tiggelij*
***stainfebriek* 
***brikkenfebriek*
Marianne Timmer

**Maria Aaltje (Marianne) Timmer** (Sapmeer, 3 oktober 1974) is n veurmoaleg Nederlaandse scheuvelloopster mit as bienoam "*Timmertje*". Heur spesjaliteit was de 500, 1000 en aan t begun van heur loopboan ook de 1500 meter. Timmer is de ex-vraauw van heur veurmoalege trainer Peter Mueller en is nou traauwd mit old-Feyenoord-doelman Henk Timmer.

Timmer brak deur ien tied van t Wereld Kampioenschop veur junioren woar of zai brons hil. Ien de joaren derop spesjalizeerde zai zok op de körte ôfstanden en schreef zai geschiednis deur as eerste Nederlaandse scheuvelloper op twij verschaaidene Olympische Winterspeulen n golden medalje te winnen. Op baaide Speulen beurde dat op 19 febrewoarie, de staarfdatem van heur beste vrundin Renske Vellinga tiedens de Olympische Winterspeulen 1994 in Lillehammer, Noorweeg. Noast heur scheuvelaktiviteiten het zai sunt 2006 soamen mit heur man en zien bruier n klaidenwinkel ien Haarderwiek. Op 21 jannewoarie 2008 mouk Timmer bekend heur kontrakt bie DSB verlengen te willen bit de Winterspeulen van 2010 ien Vancouver. Hierover was zie ien onderhaandelen mit DSB-direkteur Toon Gerbrands en is offisjeel bekrachtegd op 21 febrewoarie 2008. Ien maai 2010 besloten Timmer, Annette Gerritsen en Margot Boer vot te goan bie de ploug Control en n aigen ploug te begunnen. De sponser van dizze ploug wer de koekjesproduzent Liga, vandoar de noam van de ploug, Team Liga. Noadat Timmer op 28 dezember 2010 bekendmouk op te holden mit de scheuvelspôrt gaf zie aan wel bie dit team betrokken blieven te willen, omreden zai dijent is dij t inisjetief tou t begunnen van t team nomen het. Tiedens t Weerldkampioenschop scheuvellopen sprint 2011 ien Heerenveen nam Timmer op 22 jannewoarie 2011 offisjeel ôfschaaid. Doarbie wer zie benuimd tou erelid van de KNSB.
Börk

**Börk** is een brinkdörp in de Nederlandse previnsie Drenthe. 'T Heurt bij de gemiente Midden-Drenthe. 'T lig zo'n 8 km ten zuudoosten van Beilen. Tot 1998 heurt het tot gemiente Börk. Soms is 't verwart mit Kamp Börk.
Noordmacedonie

**Noordmacedonie** (officieel de *Republik Noordmacedonie*, in et macedonisk: *Република Северна Македонија*, albaneesk: *Republika e Maqedonisë së Veriut*), is een land in de Balkan in Süüdousteuropa. Et hevt Albanie in et westen, Kosovo en Servie in et noorden, Bulgarye in et ousten en Grykenland in et süden. Et land hevt sowat 2,1 miljoon inwonners. De höyvdstad is Skopje.

Sinds 12 februåri 2019 het et land officieel *Noordmacedonie*, vöär dee tyd wördde et land *Macedonie* nöömd, of vuluut: de *Vöärmålige Jugoslaviske Republik Macedonie*  (mangs afekorted med de engelske afkörtinge FYROM, *Former Yugoslav Republic Of Macedonia*). 

## Landsbeskryvinge
* längde landgrensen: 766 km (151 km med Albanie, 148 km med Bulgarye, 246 km med Grykenland en 221 km med Servie)
* küstlyne: ginne
* grötste rivyren: Vardar
* grötste mearen: Doiranmear, Prespamear, Mear van Ohrid.
* höygste punt: Golem Korab 2754 m.
* laegste punt: rivyr de Vardar 44 m

## Europeeske Uny
Noordmacedonie hevt ne anvråge dån um to-elåten te worden töt de Europeeske Uny up den 22. määrt 2004. Den 9. november 2005 gavven de Europeeske Kommissy öäre tosegging, wat up den 17. december 2005 wör oavernömmen döär de Europeeske Råd. Et land steyt nun up de lyste üm tolåten te worden. Vanaf den 19. augustus 2011 doot se der oaver vergaderen.

## Steaden
De belangrykste städen in Noordmacedonie sint:
Iezer

**Iezer** is een skeikundeg element met symbool Fe (oet et Latien: ferrum) en atoomnummer 26. Et is n gries ovvergangsmetaal.

In de daagse sproake wörd et woord iezer vake ebroekt veur wat feajlek stoal heet; et verskil is dat stoal ne legering is met koolstof.

Et woord iezer kump van et Oergermaanse woord īsarna-, wat op ziene beurte meugelek weer afkump van et Proto-Indo-Europees is-əro- "sterk (metaal, in vergelijking met het zachtere brons). In et Nedersaksies kump et bi-veuglek naamwoord iezernen nog wal veur (nen iezernen dimbalk) wat nog völle ovverenkumpste hef met: īsarna-.
Sokrates

**Sokrates** (Athene, umsgeveer 470 v.Chr - 399 v.Chr) (Oldgrieks: Σωκράτης) was den eersten van de dree belangriekste filosofen (noast Plato en Aristoteles) oet de Griekse oldheid, veural bekend as oetvinder van de sokratiese methode. Hee was den eersten den et doon en loaten van de mens veurop stellen in ziene kiek op de weeld, woarbi-j e zich afvroog: hoo mo'w zo verantwoord meugelek leaven?
Mubarak

**Hosni Moebarak**, **Mohammed Hosni Said Moebarak** of **Mubarak** (Arabies: محمد حسني سيد مبارك) (Kafr el Meselha), 4 mei 1928 - 25 febrewaori 2020) was nen Egyptischen kearl uut de politiek en was vanof 1981 tot 2011 presideant van Egypte.

Noa dat hee warkzaam was bi'j den Egyptischen luchtmacht benuumden zi'j Mubarak in 1975 tot vicepresideant bi'j Anwar Sadat. Sadat wodden in 1981 doodeschottne en Mubarak zol vanof dat joar den ni'jen presideant wodden. 
Hee was bienoa dartig joar president, totdat in 2011 et volk teggen em in opstand kwam. Op 11 februari 2011 nam Mubarak zien ontslag as presideant en drög hi'j zien taken ovver an 't leger.
James Watt

**James Watt** (19 jannewaori 1736 - 19 augustus 1819) was nen Skotsen wiskundegen, ingenieur en oetvinder. Hee hef neet de eerste stoommachine oetevonden, moar hee hef de toon bestoande stoommachines wal alderbastend verbetterd. Der waren al andere stoommachines (zoas de Savery en Newcomen machines) in gebroek veur Watt der an begon te warken.

Et belangriekste wat e hef bi-j edraegen is et ontwikkeln van de ni-jmoodse vorm van de stoommachine. Der wörd wal ezegd dat de stoommachine van Watt de Industriële Revolutie in de 18de en 19de eeuwe hef an ejagd. 

De SI-eenheid van vermeugen, den watt (ofekort W), is noar em eneumd.
1736

## Gebeurtenissen
* …

## Geboren
* 19 jannewaori - James Watt, Skotsen wiskundegen, ingenieur en oetvinder

## Uut de tied
* …
Salacious Gods

**Salacious Gods** is ne Dreantse Metalband uut Weitevenne. Se maakt black metal met teksten in et Dreants en Engels. Öare teksten gåt heuvdzakelik oaver Babelse goden en antikristendom.

Salacious Gods besteyt sind 1994 en hevt de volgende leeden:
*Steakelhorn (sang)
*Harfst-Ruus (gitaar)
*Iezelzweard (gitaar)
*Nevelnoaste (basgitaar)
*Fjildslach (tromset)

## Plaatenryge
**The Slumbering Silence* (demo, 1998)
**Askengris* (1999)
**Sunnevot* (2002)
**Piene* (2005)
**Oalevluuk* (2023)

## Uutgånde verbindings
*Öare stea op Myspace
*Öare stea op Facebook
Wals (muziek)

De **Wals** is ne muzieksoorte wat in 3/4-moate espöld wörd. Dit hoold in dat elke moate in dree teln van geliekn doer is verdeeld. Hierbie ligt t zwoartepeunt aait op n eersten tel, en de aandere twee zeent pikkenootn, woerduur t bekeande *HOEM-pa-pa*-geluud ontsteet. Walsen hebt aait mear 1 akkoord per moate.

## Geskiedenisse
Skriewers van klassiekn muziek skreewn vake muziek bie bepoalde daanskes as ze doarumme vroagn wörd, en Frans Schubert zinne walsn wördn eskreewn vuur daansen in thoes, zoonder det t de bedolige was at t muzikaal hoogstoand zol wean. Freaderik Chopin zinne 18 walsen, skoonwal, warn nit bedoold um op te daansen. Disse walsen gavn an det de wals geskikt was as serieuzen komposisiestiel. Nen bekeandn vuurloper van Chopin was Carl Maria von Weber zinne *Oetneudiging töt de daans*, wat as n eerstn konsertwals wörd ezeen.

Aandere bekeande walsn in klassiekn muziek zeent *16* van Johannes Brahms (eerst allene vuur pianoduet) en Maurice Ravel's *Valses nobles et sentimentales* vuur piano en *La valse* vuur n orkest.

n Wals was op n bepoald oognblik zo belangriek in Europese muziekkringn det gode walsskriewers de earvolle titel van "Walskeunink" kreegn. Bie den titel kreegn ze dan nen "keuninkliken staf", nen versierden zivernen stok den't van muzikaant op muzikaant oawergung. Johan Strauss Jr. kreeg ne regelmoatig.

## Bekeande walsn
Dr zeent duur de joarhoonderte hen onmeundig völle walsen eskreewn, mer dr zeent dr wat dee't nog aait onmeundig bekeand en geleefd zeent:
**An den mooien blaauwen Donau* van Johan Strauss
**Slawenkoor van Nabucco*
**n Tweedn Wals* van Johan Strauss, de leste tientaln joarn wier bekeand ewördn duur André Rieu.
Heidevolk

**Heidevolk** is ne Folk Metalband oet Geeldern. Zee doot vuural zingen oawer Germaanse Headense goodn en gebroekn, zo as Donar, Deenksel, Friejer en Frieja en Woden. Ze zingt heuwdzakelik in t Hollaands. Een nommer, *Vulgaris Magistralis*, hebt ze in t Achterhooks ezungn, wat oarsproonkelik n nommer van Normaal is.

Heidevolk besteet seend 2002 en geet t hele Europa duur, um te spöln op Folk Metal festivals. Ze hebt ook zelf al dree toers emaakt. Heidevolk besteet oet de volgende leedn, dee't allemoal nen bienaam hebt:
*Raemon Bomenbreker (gitaar)
*Rowan Roodbaard (basgitaar)
*Lars (zaank)
*Sebas Bloeddorst (gitaar)
*Mark Splintervuyscht (zaank)
*Joost den Vellenknotscher (tromset)

In 2012 wör dr n niej album oet ebracht met as titel *Batavi*. t Album geet oawer t leawn van de Bataviern vuur, tiedns en noa de Romeinen. Mei 2013 skeaidn dr zänger Joris Boghtdrincker met oet. De tied doarop wör dr ezöcht noar nen vervanger. Den wör november van det joar eveundn in Lars. 
## Plaatnriege
**Het Gelders Volkslied* (2004) - singel
**De strijdlust is geboren* (2005) - album
**Wodan heerst* (2007) - album
**Walhalla Wacht* (2008) - album
**De strijdlust is geboren *+ *Wodan Heerst* (2008) - Vanniejs oet egeewn
**Uit oude grond* (2010) - album
* *Batavi* (2012) - album
* *Velua* (2015) - album
* *Vuur van Verzet* (2018) - album

## Oetgoande koppeling
* Offisjele webstea
Cornelis Lely

**Cornelis Lely** (Amsterdam, 23 september 1854 – Den Haag, 22 januari 1929) was nen Nederlaandsen ingenieur, waterbouwkundegen, minister, gouverneur en politieker. Lely ontweerp in 1891 een plan veur de ofsloeting van de Zuderzee, waarop disse in 1932 deur den Ofsloetdiek ofeslotten wodden en et Iesselmeer ontstoan is.

## Laevenslöppe
Lely wodden in 1854 geboren as de zeuvende zönne van Jan Lely en Adriana van Houten an de Leidsegrachte in Amsterdam en bracht hier ok een groot deel van ziene jonkheid deur. Hee kwamp oet n deupsgezind gezin. In 1875 halen e et diploma van civiel-ingenieur an de TH in Delft. Hij is september 1886 bi-j de  Zuderzeeveraeneging an et wark ekommen, ne veraeneging dee de afsloeting en inpoldering van de Zuderzee veur ogen had. In 1891 volteujen e zien plan, dat e völle joaren later, noa den watersnood van 1916 as minister bi-j wet leet oetvoeren. Doarnoast zetten hee den eersten trad um de Bergsche Maas te graven, en fietern hi-j de spoorwaege an.
Henk Bleker

**Hinderk (Henk) Bleker** (Onstwedde, 26 juli 1953) is n Nederlaandse politieker en was stoatssiktoares van Ekonomische Zoaken, Landbaauw en Vernijerij in t kabinet Rutte-I (2010-2012).

## Zien leven
Bleker gruide op in n ARP-gezin en was zeun van n postman. Hai bezöcht van 1965 tot 1971 tou t Ubbo Emmius Lyceum in Knoal woar of hai zien hbs-a diploma hoalde. Hiernoa studeerde hai van 1971 tot 1977 tou politikologie aan Vrije Universiteit Amsterdam. Hai promoveerde juni 1984 in de rechtsgeleerdhaid aan de Rieksakedemie in Stad.

Van 1975 tot 1976 tou was Bleker belaidsmitwaarker op t Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ministerie van boetende zoaken), en was van 1976 tot 1984 tou onderzuiksmitwaarker bie juridische fakulteit van de Rieksakedemie, van 1984 tot 1999 tou zulfstandeg organisoatsieadviseur, van 1999 tot 2009 tou depteerde van provìnzie Grönnen en van 1 maai 2009 tot oktober 2010 dierkteur van RTV Noord.

Noadat Peter van Heeswijk vot ging uut t partaaibestuur noa de veur t CDA min verlopen Twijde Koamerverkaizens van 2010 wuir Bleker tot tiedelk veurzitter benuimd. Hai trad ôf as lid van t partaaibestuur en het zuch nait opnij verkaisboar moakt. Op 2 oktober 2010 zat Bleker t partaaikongres van t CDA veur in de Rijnhal in Aarnhaim woar de leden zuch oetluiten over t regeerakkoord van de CDA-VVD-soamenwaarken en t gedoogakkoord van de soamenwaarkenspartners en de gedogende PVV.

Henk Bleker is sunt 14 oktober 2010  stoatssiktoares van Ekonomische Zoaken, Landbaauw en Vernijerij in t kabinet Rutte. Ondanks dat de CDA in aalgemain de gedoogkonstruksie mit PVV steunt, het Bleker op verschaaidene wiezen waiten loaten nait zo wies te wezen mit summege standpunten van de PVV.

## Persoonliek leven
Bleker is schaaiden en het twij zeuns en n dochter. Zien hobbies binnen voetbaal en t fokken van Welsh ponies. Doarnoast mag er geern Grönnegs proaten. Zo het er mitdoan aan "t Grunneger Diktee" van RTV Noord in 2010 en doarveur het er voak Grönneger oavends presenteerd, onder aander in gemainte Vlagtwedde. In parlement dut er den ook nait aal te veul muite om zien Grönnegs aksìnt te verbaargen.
1669

## Gebeurtenissen
Op den Hanzedag kwamen nog mar negen leden

## Oet de tied
*4 oktober - Rembrandt van Rijn, kunstskilder
Stroaljager (gerei)

Nen **Stroaljager** of **slieptol** is ne ellektriese sliepmesiene, met n roond blad um te sliepn of te zaagn. Vake wörd he broekt vuur t duurkriegn van metaal en steen. In t plat wörd dit apparaat vake nen stroaljager neumd umdet dr bie t sliepn vake ne stroale van voonkn ofkeump.

Disse mesiene wörd vake broekt vuur grof woark, zo as t duursliepn van buuze of betoniezer. Doarumme tref iej ze vake op n bouw. De sliepskiewe is of te nemn en te vervangn vuur grovere of fienere blaadn um met duur grover of fiender spul hen te sliepn.
Dr zeent zo:
*stoalblaadn
*Steenblaadn
*broamblaadn (teegn bröame en ongeliekheedn op stoal)

Vearder bestoat dr ook komstoalbörstels teegn roost en smear, lamelskoerblaadn vuur t gladskoern van oppervlaktes en cirkelzaagn vuur n slieper. De meeste blaadn zeent rechtevoort emaakt met industriediamaantkörrels dr op. Dee goat länger met en köant duur härtere materiaaln.

## Neersassies
*Neerlaands: 
***slijptol* 
***haakse slijper*
*Tweants:
***stroaljager* 
***slieptol* 
***hoaksen slieper*
1854

## Gebeurtenissen
* 31 jannewaori - In De Bilt wonnen 't KNMI op-erich
* 8 december - De Onbevlekte Ontvangenis wörd n rooms-katholiek dogma

## Geboren
* 9 febrewaori - Aletta Jacobs, Nederlaand zien eerste vrouwelijke huusdokter
* 23 september - Cornelis Lely, Nederlaandsen waterbouwkundegen en politieker

## Uut de tied
* 6 juli - Georg Ohm, Duutsen netuurkundige
1953

## Gebeurtenissen
* 1 febrewaori - Woatersnoodramp, veural in Zuudwest-Nederlaand, moar ok in Engelaand en België
* 29 mei - eerste beklimming van n Mount Everest
* 25 april - in *Nature* wurd de structuur van DNA publicierd
* 27 juli - woapenstilstaand in Korea

## Geboren
* 17 febrewaori - Annie Schreijer-Pierik, Nederlaandse politiekvrouwe
* 26 juli - Henk Bleker, Nederlaandse politieker

## Uut de tied
* 8 jannewaori - Willem Hendrik Dingeldein (58), oonderzeuker van t Tweants
* 5 meert - Josef Stalin (74), diktator van de Sovjet-Unie
Raandstadproveensie

De **Raandstadproveensie** was in idee veur ne meugelike tookömstige superproveensie in Nederlaand, bestoand uut Noord-Hollaand, Zuud-Hollaand, Utrecht en Flevolaand. In disse proveensie zeent dan veer van de vief grötste gemeanten van Neerlaand te veendn.

De proveensie Zuud-Hollaand har al an-egevn veur ne fusie van veer proveensies te wean. Ok Noord-Hollaand is veur, mear is dr ok bang veur det t dan n soart van achtntweentigst laand van Europa wörd, met mear as de helfte van t Neerlaandse BNP (Bruto Nationoale Predukt) in de haandn. Doarmet kan t dus ne monopolieposisie hebn.

## Gebeed

t Precieze gebeed is nog nich heelmoal bekeand, mear dr zeent wal n poar verskilnde uutgaangspeuntn goande. Wal is bekeand det (deeln van) Noord-Holland, Zuud-Hollaand, Utrecht en Flevolaand drbiej komt. Ok t greune härte wörd n deil.

Woarskienlik geet Goeree-Overflakkee bie Zeelaand, umdet dit ok al zo op de rechtevoortse kaartn an-egevn steet en kultureel en taolkundig meer mit Zeelaand van doon hef, as mit Hollaand.

De meuglikheaid besteet det de Köp van Noord-Hollaand, de Noordoostpolder en Tessel of-ezonderd wordt en te hope ne nieje proveensie Waterlaand vörmen goat. Ok Lelystad hef ne grote kaans hierbie inbegrepn te wordn. Zeewolde is mear ericht op Gelderlaand en de Veluwe, dit zol wal es bie Gelderlaand könn goan heurn.

## Rapport uut 2006
In september 2006 wör n rapport publiseerd deur n olden Unilever topman A. Burgmans. Volgens dee kommissie is disse proveensie neudig umme de Raandstad internasjonaal belangrieker te kriegn.

Ok hef de Raandstad non probleamn met besteurlike filevorming. t Rapport zegt det de besluutvörming troag geet, woardeur de Raandstad zinne ekonomiese posisie verlös.

Ok in ne kommisie onner leaiding van Wim Kok wör an-edrungn op ne Raandstadproveensie.

## Kabinet [[Mark Rutte|Rutte]] 2011
An n anvang van 2011 dachen de proveensies Noord-Hollaand, Utrecht en Flevolaand an n saamngoan van (deeln van) de dree proveensies. t Earste halfjoar wör ekekn noar de veurdeeln en noadeeln van zo ne fusie. In t noajoar van 2011 is nog altied neet dudelik of de Raandstadproveensie dr kömp, de gemeentn Noordoostpolder en Drontn hebt in ieder geval an-egevn dat as de proveensie dr kömp dat ze lever biej Oaveriessel wilt heurn en Zeewolde hef an-egevn in dat geval lever bie Gelderlaand te heurn.

## Siefers
As de Raandstadproveensie dr kömp dan he'w doar ne laandöppervlakte van 8293 kwadroatkilometer en ne wateröppervlakte van 3702 kwadroatkilometer. t Inwonnertal is dan ongevear 7,6 miljoon, per 2005. Dit is bienoa de helfte van t Neerlaandse tal van inwonners.

## Kiekt ok noar
* Raandstad

## Referensies
Concepcion (stad, Chili)

**Concepcion** (in t Spoans **Concepción**) is mit sikkom 216.000 inwoners (216.061 in 2002, bron: INE) de grootste stad in t zuden van Chili.


File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Uutgaonde verwiezingen
* Gemainte Concepción
Poldernederlaands

**Poldernederlaands** is et verskiensel dat de ABN-tweeklanken /ei/, /ui/ en /ou/ word oetesprokken met de mond wieter los en dus meer goat lieken op /aai/, /ou/ en /aau/ (foneties [ai], [Ay] and [au]). Zo hef Marco Borsato et in et liedje Rood ovver "blaauw", "jaau" en "haau".

Sociolinguïst dr. Jan Stroop (geboren in 1938) hef et woord Poldernederlaands veur et eerst gebroekt um et verskiensel an te duden.

*Verleging van tweeklanken is n universeel verskiensel; vergeliek et Duuts (Wein) en et Engels (wine). Et Hollaands kent wel verleging, moar neet zo wied, en is doarmet uniek bie de grote sproaken.
*Poldernederlaands is gin dialekt en is ok neet oet n dialekt ontstoan. De sprekkers denkt at ze ABN proat, moar holdt zich wat de diftongen angeet (onbewust) neet aan de veurskriften.
*Et Poldernederlaands is, a'j kiekt noar de oldste sprekkers van noo, (ontwikkelde vrouwen van middelboare leaftied) anevongen in de joaren 1970). In sociolinguïsties opzicht is et Poldernederlaands een opvallend verskiensel: veur et eerst loopt vrouwleu veurop bi-j ne verandering in de sproake dee't zich wieter van de 'offisjele' sproake plaatst 
*Et antal sprekkers van et Poldernederlaands is n zetjen eksplosief too enommen,  bi-j vrouwlee moar ok bi-j mansleu, moar de leste studies van ondermeer Irene Jacobi löt gin grote tooname meer zeen, en zelfs ne ofname bi-j de jongste leu. Of et de plaatse in geet nemmen van et standaardnederlaands zal de tied dus motten leern. Oet dezelfde studie van Irene Jacobi blik wieters dat et verskiensel neet typies vrouwelek (meer) is, moar meer ne anduding van de sosjale klasse; et kump bi-j hoogopeleiden meer veur. 

Veurbeelden van poldernederlaandsspreksters; Katja Schuurman, Marjet van Zuijlen, Sharon Dijksma  en Sophie Hilbrand 

## Rifferensies
Jenny Arean

**Jenny Arean** (Lisse, 4 oktober 1942) is n nederlandse zangeres, grappenmaakster en aktrise. Heur warkelike naam is **Joanna Jenneke Josepha Klarenbeek**.

Ze was enigst kiend van n kelner en n zangeres, Conny Renoir. Oek heur grootmoer was n zangeres (Henny Verra). Op heur veertiende zag ze n show bie Wim Sonneveld en sinsdien wou ze bie t kabaret. An t begin van de jaoren '60 zat ze bie t ABC-kabaret van Wim Kan en Corry Vonk. Op advies van Vonk veranderde ze der naam in Jenny Arean.

In de jaoren '60 had ze de heufdrol in de populaere tillevisiemusical (NCRV) "Er valt een ster" (1963) en "Vadertje Langbeen" (1964). In de jaoren zeuventig dee ze an verscheiene musicals mee, waoroender "En nu naar bed" (1971) van Annie M.G. Schmidt, en speulde ze n heufdrol in "Het meisje met de blauwe hoed" (1972), n tillevisiebewarking van t gelieknamige boek van Johan Fabricius. Daornaost dee ze in 1975 n kabaretprogramma "Scherts, satire, songs en ander snoepgoed" mit Robert Long, Dimitri Frenkel Frank en Jérôme Reehuis.

In 1977 had ze n hit samen mit Frans Halsema ezungen: "Vluchten kan niet meer", n duet uut de musical "En nu naar bed". Sinds de jaoren tachtig maakte ze soloprogramma's. Daornaost speult ze in verschillende musicals.

Arean was van 1963 tot 1973 etrouwd mit de akteur Huib Rooymans. t Stel kreeg n deren, Myra. Begin jaoren tachtig had Arean n relaosie mit Ischa Meijer die heur anmoedigde n soloprogramma uut te brengen. Ze speulde samen in vier theaterprogramma's. 

Daornao het Arean n hele bult tv-programma's uutebrocht. Alleen, mar oek mit Lucretia van der Vloot, Willeke Alberti en are luui.

De veurbieje jaoren staot ze t bekendst um der rol in de tv-serie van * 't Schaep*: 't Schaep met de vijf Pooten, 't Vrije Schaap, 't Spaanse Schaep, 't Schaep in Mokum en 't Schaep Ahoy.

## Uutgaonde verwiezing
Westermeer

**Westermeer** (Fries: *Westermar*) is een dörp in de gemiente Scharsterlaand van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et dörp zat krekt in et oosten van et hudige centrum van De Jouwer.

Westermeer was tegere mit aandere karkdörpen Ni'jehaske, Ooldehaske, Haskerhorne en Snikzwaog as grieteni'j Haskerviefge (Haskerfiifgea) de dörpskoeme van de laetere gemiente Haskerlaand. De kattelieke perochie dee daor sticht is, was de eerste in et gebied. In 1580 wodde de eerste protestaanse karke sticht. 

In de 15e ieuw ontston in et westen van et dörp de uutbuurt De Jouwer. Dit gruuide al gauw zo groot dat Westermeer in verval raekte. Uutaenlik slokte De Jouwer et oorspronkelike moederdörp op. De nog bestaonde middelieuwse karktoren op et begreefplak Westermeer (et karkgebouw wodde al in 1695 sloopt) is hierdeur et ooldste bouwwark van De Jouwer.

Naost et begreefplak verwiezen allienig nog de naeme van een basisschoele en een ni'jbouwwiek uut de jaoren '80 mit daordeur lopend de *Westermarwei* (Westermeerweg) naor et bestaon van dit dörp. De gelden en bezittings van et veurmaolige Aarmbestuur van de Karkvoogdi'j Westermeer binnen onderbrocht in de stichting Westermeer. Disse stichting subsidieert sociaol-kulturele doelen in de gemiente Scharsterlaand.

In 1954 is et dörp Westermeer opneumen in et dörpsgebied van De Jouwer.
Vulkaan

Nen **vulkaan** is ne plaatse op de eerde (of andere planeet), woar de skors dusdöaneg los of zwak is, dat et gleuneg hete magma (esmolten steenmassa) noar bovven kan vleujen. 
Et woord vulkaan kump van et Italiaanse eilaand Vulcano. In de olde Romeinse mythologie wodden dit eilaand ezene as de smidse van den God Vulcanus, God van et vuur.

Op ne deepte van 100 km, met temperaturen tussen 1000 en 1300 groaden Celsius, smelt gesteente tot magma, dat in grote, dröppelvormege kloeten op 2 tot 50 km deepte samenkump. As dan den druk te hoge wörd, kump et magma deur zwakke plekken in et vaste oppervlak noar boeten, mangs in enen pleer, ne oetbarsting (eruptie). Umdat et magma nen weg noar bovven zöch op de zwakke plaetse, komt vulkanen vake veur op de raanden van de eerdskollen. Et magma dat op disse wieze an de oppervlakte is ekommen, wörd dan lava eneumd.
 
Noast et vast-vleujboare magma komt ok vaste en gasvormege stoffen noar boeten. Alle verskienselen dee't te maken hebt met et al of neet helemoale noar et oppervlak kommen van et magma, wordt bi-j mekare *vulkanisme* eneumd.

Et magma dat an et oppervlak is ekommen, stolt noa korte of langere tied, woardeur op et oppervlak ne typies kegelvörmege, moar ok in völle andere vormen veurkommende steenmassa ontsteet. Et gat in et midden, woar dan van tied tot tied lava oet kan kommen, neumt ze den krater.
Rolmoate

Ne **rolmoate** is n instrumeant woer a'j met metn köant. Iej köant dr de binnwoarkse moate, boetnwoarkse moate, leankte en umtrek van dinge met opmetn.

n Metbaand is meesttieds van stoal en zit op n rulleken in n keunststof umhulsel. Doarin zit ne stoalne veare, vaste an n baand. Duur n baand oet te trekn wörd de veare op espönn. De bettere rolmoatn hebt nen lecht eböagnen baand, zodet ze nit zo rap umknikt a'j dr rechtop met weelt metn. Disse beande hebt vake ook ne spesjale loage teegn t slietn, zode'j de leanktes good köant bliewn ofleazn.

An t oeteande van n baand zit n hoaks lipken, woeran't n baand oet etrökn kan wordn. A'j t lipken lösloatt, wörd n baand wier noar binn etrökn duur de vearspannige. Um te zorgen det n baand nit direks wier noar binn hen sköt, zitt dr op de meeste rolmoatn ne vergrendeling, woermet a'j n baand vaste köant zetn. Disse vergrendeling is ook makkelik vuur a'j verskeaidene dinge op dezelfde moate mut ofteekn. A'j n baand wier noar binn hen doot, loatt um dan nit skeetn, want iej köant dr oe lellik an sniedn en t lipken kan kapot plearn teegn t umhulsel.

t Lipken zelf hef ook ne dikte, en zol dus de gemetne moate beïnvloodn. Doarumme is t lipken zelf vake zo vear as zin eegne dikte in of oet te skoewn.
**Binnwoarkse moate metn*: drukt n baand teegn de ziedkaante van t objekt en trekt n baand oet töt he de aandere mure raakt. t Lipken wörd dan in edrokt. Least de moate en reknt doar de breedtemoate van t umhulsel bie op. Disse moate steet op t umhulsel an egeewn. Mangs hef t umhulsel ook n kiekveansterke woerduur a'j direks de gode moate köant zeen.

**Boetnwoarkse moate metn*: Haakt t lipken achter t deenk wa'j weelt metn, trekt n baand oet zowied as neudig is en least de moate. t Lipken wörd vanzelf al "oet etrökn".
**Umtrek metn*: Trekt n baand strak um dette wa'j metn weelt, op zonne wieze det woer't n baand van leenks- en rechtsumme mekoar wier raakt disse strak teegn mekoar lignt. Zorget de'j aait iets an n oeteande oawerhooldt a'j mett; dus n baand nit loatn kruusn bie t lipken (det is nit nauwkurig) mer t is makkelik um aait 10cm oawer te hooldn, dee'j dan van de ofleazing wier of mut trekn.

De rolmoate kö'j in verskeaidene leanktes kriegn: 1, 2, 3, 5, 8 en 10 meter. Ne rolmoate is verdeeld in centimeters en millimeters. Wat hebt dr mangs ook Engelse inches bie op stoan. Seend ongevear 1990 wordt de rolmoatn in n bouw aal mear vervöngn duur laser-metapparaatn.

A'j nog längere ofstaandn metn weelt mu'j nen metbaand gebroekn. Det is nen op erolden platn baand den a'j met n slingerhaandvat opdreein mut.

## Neersassisch
*Grönnegs: 
***meetbaand*
***rolbaand*