open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monaarchie

n **Monaarchie** is van oorsprong n regeernsvörm woarbie de haile maacht bie ain persoon ligt. t Woord is n soamenstellen van de Griekse woorden *monos* (ain) en *arkein* (heersen), dus aiglieks n regeernsvörm woarbie t laand deur ain femilie (van oadel) regeerd wordt. De tegenhonger van n monaarchie is n republiek (vanoet t Latain: *res publica* = 'algemaine zoak'), n regeernsvörm woarbie de maacht angoal veur n bepaarkte tied opdruigen wordt aan ain of meerdere personen. In n monaarchie is t laaiderschop maisttieds aarfelk, n poar veurbeelden van monaarchien woarbie t stoatsheufd wel kozen wordt binnen Malaizie en Vatikoanstad.

n Laand mit n monaarchie as regeernsvörm hait n *vôrstendom*. De maiste monaarchien binnen keunenkrieken. Der binnen ook oetzunderens:
* Monako en Liechtenstein binnen prinsdommen.
* Luxembörg is n grootheertogdom.

## Soorten monaarchien

## Zai ook
* t Nederlaandse keunenshoes
Lunze

|
|-
|
|}
n **Lunze** of **luns** is n van stoal môkte stukkie smidwaark dij bruukt worden om zoaken aanmekoar vast te môken. 

De maist bruukte is de lunze mit platrutende kop. Veur waark woarbie de lunzen zichtboar blieven (zonuimd zichtwaark), bruukt man ook wel de lunze mit verloren kop; dizzent valen minder op. Ook binnen der lunzen mit n soort schroufdroad of mit weerhoakies, dij hail moelek lös te roppen binnen.

De lengte en dikte van droadnoagels worden in millimeters op de verpakken aangeven: bieveurbeeld 50 × 3,0; dat is dus 50 mm laank en 3 mm dik. 

Lunzen kinnen mit n hoamer of mit n lunsmessien verwaarkt worden.

## Leegsaksisch
*Achterhooks: *droadnaegel, spieker* 
*Grunnegs: *lunze, luns*
***Overeg:** *spieker*, *speker*, *draodnegel* (en spellingsvarianten)

## Trivia
**Spieker* is ok n name veur n veurraodskure waor graon op-eslaegen wöd. Spieker is n olde verbaastering van t woord "spicarium", *spica* is Latien veur graon. Dit woord veur graonopslagplaetse vind wi'j deur heel Nederlaand maor veural in t noorden en t oosten van Nederlaand. 
*Mit *draodnegel* wörden oek wel es n "dwars" of "vervelend meens" bedoeld.
Spieker

Nen Spyker kan slån up meyrere dinge:
* Ne Lunze - Ne metalene pinne wat lösse holtdeylen an mekander verbindet.
* Nen Spyker - En upslagsköppe vöär grån.
* Spyker - En automark.
Laauwersoog

**Laauwersoog** is n loug ien gemainte Marne ien Nederlaandse pervìnzie Grunnen. t Is noa 1969 ontstoan, noa de iendieken van de Laauwerszee. Laauwersoog is veuraal vernuimd as vertrekstee van de veerboot noar Aailaand, dat vanôf de hoaven goud te zain is.

Laauwersoog is n wichtege viskershoaven (letterkode: LO) en het n aaigens viskôfslag. n Paart van de viskersvloot van Örk het as thoeshoaven Laauwersoog. Ook veul Deense visker leggen regelmoateg aan ien Laauwersoog. t Loug en de hoaven binnen slim laifd bie doagkesmìnsken, ook deur de meugelkheden om vrizze visk te eten.
Upsmük

**Upsmük**, of een **syråd**, is een persoonlik versyrsel mid as dool et lyv verfråien. Dårby kün jy denken an byvöärbeald een ketting, ring of armband.  Et kan oaveral van emaked weasen, mär vöälgebrükede materialen binnen under andere eadelmetalen, juwelen, glas, holt, skülpen of plästik. Een syråd wördt meystentyds up et lyv edröägen, byvöärbeald üm de arms, halse, vingers, inkels of voten, mär et wördt sumtyds ouk *döär* et lyv edröägen. Vöärbealden van upsmük wat döär et lyv edröägen wördt is de büükspyker, oorbelle, prins Albert-ring, nöäsring of de tungspyker. 

Vrogger was upsmük, nåst dat et dekorativ was, vake ouk funktioneel, so wördde et byvöärbeald gebrüked üm kleaderagy ümhouge te holden of et wördde et edröägen üm de houge måtskappelike ståtus düdelik te maken. Teagenswoordig hevt een syråd vöäral een dekorative funkty, mär kan ouk edröägen wörden üm gelöyvsoavertügingen (krüüsjefiks, davidstearne, ichtussymbool) of politike upvattingen an te geaven, of een andere ütingsform van van persoonlike identifikaty.  

## Sassisk
Naasjonoale Dodenweerdenken

Joarlijks is op *[[4 meie|4 maai]]* de **Naasjonoale Dodenweerdenken**. Man weerdenkt aal börgers en militèren van t Keunenkriek van de Nederlanden, dij woar den ook ien de wereld omkommen binnen sunt t oetbreken van de Twijde Wereldkraig (man gaait hierbie oet van 10 maai 1940) en ien kraigsitewoatsies en bie vredesoperoatsies aargendwoar aans ien de wereld.

Tot 1961 tou haar de weerdenken allend betrekken op de Nederlaandse slachtoffers van de Twijde Wereldkraig. Vanôf 1961 worden op 4 maai ook de gevallenen tiedens aander militère konflikten (zo as de politsjonele aksies ien Nederlaands-Indie) en vredesoperoatsies (zo as ien Libanon of Bosnie) weerdocht.

De weerdenkens bestoan oet n plechteghaid, volgd deur kraansleggens bie t Naasjonoal Monumìnt op de Daam ien Amsterdaam deur de keunegin en vertegenswoordegers van de regeern, de kriegsmaacht, verzetsbewegen, Indonezie en allerlaai organisoatsies en groepereens ien t geselschop. Om aacht uur soavonds worden twij menuten stilte holden veur de noadochten aan dijent dij ien en/of deur n kraig omkommen binnen. Op 4 maai 1994 wuiren veur t eerste moal de vlagen dij doarveur haalfstok hongen, rezen tiedens t speulen van t Wilhelmus.

Ook op aander stees ien Nederlaand worden plechtegheden holden en kraanzen en blommen lègd, zo as op de Woalsdörpervlakte ien n Heeg, Grebbeberg ien Rhenen en honderden aander stees woar groaven of monumìnten aan de slachtoffers en de bezetten heugen.

Ain dag loater, op 5 maai wordt de bevraaiden van de Duutse bezetten (1940-1945) vijerd.

## Leegsaksisch
* Grunnegs: *Naasjonoale Dodenweerdenken*
* Stellingwarsf: *Nationaole Dodenherdaenking*
* Veluws: *Nasiona(o)le Dooienherdenking/Dodenherdenking*

## Boetende hìnwiezen
* Naasjonoal Kommite 4 en 5 maai over 'Weerdenken'
* Schiedenis van 4 en 5 maai
* Kraigsgroaven Stichten
* Zai kozen veur verzet: webstee over wat verzetsstraaiders dij begroaven binnen op de Eerebegroafploats Bloemendaal
Hellegolaand

**Hellegolaand** (Noordfrais: *Deat Lun* of *Halaglun*, Duuts: *Helgoland*, Latain: *Terre Sacra*) is n aailaand ien de Noordzee. t Is t ainege aailaand op haile zee van Duutslaand en binnen t Fraise woongebied.

Vrouger het t aailaand diel oetmôkt van Denmaark en Groot-Brittannie, môr tegenswoordeg heurt t bie Duutslaand. Op t aailaand proaten de mìnsken oorspronkelk t *Halunder freesk*, t Noordfrais van t aailaand. Doarnoast wordt op Hellegolaand Platduuts proat en veuraal Hoogduuts. 

t Aailand is veuraal bekend deur t toerisme en t drijjoarliekse kultureel festival Friesen-droapen. Hellegolaand vörmt n aaigense gemainte en heurt bie de dailstoat Sleeswiek-Holstain. t Môkt gain dail oet van t doewanegebied van de Europese Unie, woardeur de priezen van produkten as sigaretten, alkohol en lekkerroek slim loag binnen.

## Geogroafie
Hellegolaand het n oppervlak van 1,7 km² en het 1.131 inwoner. Op t aailaand ligt n straandje, môr t aailaand is veuraal bekìnd om zien roodkleurde rotskust. t Hoogste punt van t aailaand is 61 meter, de *Pinnebaarg*. Sinds de störm van 1720/21 bestaait t aiglieks oet twij aailaanden:
* t Heufdaailaand Hellegolaand mit de rode rotskust en zien *buppelun* (bovenlaand, Duuts: „Oberland“) en *deellun* (onderlaand, Duuts: „Unterland“)
* t Lutjere aailaand Düne, wat as ain grote duun meer liekt op n Waddenaailaand.

## Noam
De noam betaikent t Hillege Laand, wat verwiest noar de traditsie van de olle Fraizen. Veur heur was t aailaand hilleg, woardeur der voak seremonies en oetegsten holden werren. Dit is ook de rezen woarom of t festival Friesen-droapen, n bieainkomst van aal Fraise gebieden, doar stee vindt. t Hillege aan dit aailaand wordt bevestegd deur de theorie van de leylienen, wat energielienen wezen zollen dij over de eerde hìn lopen, liek as dat mìnsken energielienen ien heur lichoam hebben. Aal hillege gebaauwen, zowel oet de prehistorie, oldhaid en middelaiwen binnen apmoal op dizze lienen baauwt dij n bepoalde geometrie vörmen over de eerdbol. De zonuimde Sunt Maikel-lien lopt over t Britse kontinìnt van St. Michael's mount ien Kornwaal noar Hopton ien Norfolk en as man dizze lien deurtrekt lopt er over Hellegolaand hìn noar Skoane tou.

## Beraikboarhaid
Hellegolaand is op de volgende stees mit boot beraikboar:
* Grunnen: Emshoaven
* Oostfraislaand: Wilhelmshoaven, Houkziel, Wangerooge, Spiekeroog, Langeoog en Norderney
* Noordfraislaand: Sult, Ammer, Feur en t Deens-Fraise Waddenaailaand Reumeroog (maai-septimber)
* Overg: Busum, Hambörg, Wedel, Bremerhoaven, Breem en Cuxhoaven
Tokio Hotel

**Tokio Hotel** (veurmoaleg **Devilish**) is n Duutse en Duutstoalege rockband dij sunt 2001 bestaait, mit as bandleden Bill Kaulitz (heufdvokoalen), Tom Kaulitz (gitoarist, aachtergrondvokoalen), Gustav Listing (bassist) en Georg Schäfer (drummer). De band is opricht ien Moagdebörg en scoort ien de Mid-Europese landen (Duutslaand, Oosterriek, Svitzerlaand, Tzjechie) grode hits. Ien Nederlaand begunt de band laankzoamerhaand aal meer bekindhaid te kriegen.

## Diskogroafie
### Albums
* Schrei
* Schrei (so laut du kannst) - re-edit van Schrei mit drij nije laidkes
* Zimmer 483
* Scream/Room 483

### Singles
* Durch den Monsun (Schrei)
* Schrei (Schrei) 
* Rette mich (Schrei) 
* Der letzte Tag / Wir Schließen Uns Ein (Schrei)
* Übers Ende der Welt (Zimmer 483)
* Spring nicht (Zimmer 483)
* Monsoon (Scream) - *Engelse vèrzie van "Durch den Monsun"*

## Boetende hìnwiezen
* Offisjele webstee van Tokio Hotel
N Heeg

**n Heeg** (Nederlaands: *Den Haag*  of * 's-Gravenhage* ) is de heufdstad van de Nederlaandse provìnzie Zuudhollaand. Op 1 jannewoari 2007 haar de gemainte 474.680 inwoner (bron: CBS) dit betaikent dat de gemainte n Heeg de daarde gemainte van t laand is, wat de t aantel inwoner aangaait. n Heeg is ook de regeernszetel van Nederlaand, dus de zetel (of: *residìnsie*) van de regeern en t paarlemìnt. Ook is t t toekomstige woonstee van keuning Willem Alexander. Omdat t om dizze rezens aiglieks ook aan de definitsie van heufdstad voldut, wordt t in sommege boetenlaandse gidsen en bouken ook wel as heufdstad van Nederlaand nuimd. De gemainte n Heeg môkt ook dail oet van t koaderwetgebied Heeglaanden en de agglomeroatsie Raandstad.

## Noam
Vrouger was de noam van dizze ploats *Die Haghe* of *Den Hag(h)e*. Vanôf 1602/1603 broekte t stadsbestuur offisjeel de noam *'s-Gravenhage*, dij as deftigere variaant zain wuir en komt van 'des Graven ha(a)ge' (groaf zien heeg).

Vanôf 1990 broekt de gemainte aaltied de (verkörte) noam *Den Haag* (in stee van 's-Gravenhage), ook al deur de internatsjonoaliseern van de hofstad, heur hudege stoates van juridische heufdstad van de wereld, dij zie nog môr net kregen het (IGH; VN-ISH), en ook om aan te sloeten bie boetenlaandse noamen as *The Hague* in t Engels, *La Haye* in t Fraans, *(Den) Haag* in t Duuts, *Haag* in t Deens, *La Haya* in t Spoans en *Hago* in de internasjonoale keunsttoal Esperanto.

In 1990 is n veurstel om de noam van de gemainte offisjeel in *Den Haag* te veraandern ôfwezen. De twij noamen binnen vanoldsheer offisjeel toustoan. Dit in tegenstellen tot de gemainte 's-Hertogenbosch, dij alleneg zó hait. De noam *Den Bosch* kin alleneg noar de stad verwiezen, nait noar de gemainte.

Op paspoorten/idìntiteitskoarten en in offisjele stokken dij oetgeven worden deur de gemainte staait altied: 's-Gravenhage. De spoorwegen en de ANWB-weegwiezers broeken de körtere noam *Den Haag* (n Heeg).
## Galleri-je

Ofbeelding:Den_haag-binnenhof.jpg|Binnenhof
Ofbeelding:Den_haag-riddelzoale.jpg|Ridderzoale
Ofbeelding:Den_haag-vredespalei.jpg|Vredenpaleis
Ofbeelding:Den_Haag-binnenhöf.jpg|Binnenhof plein
Ofbeelding:Den_Haag-mauritshuis.jpg|Mauritshuus
Ofbeelding:Den_Haag-tolhuusken.jpg|Tolhuusken
Ofbeelding:Scheveningen_pier.jpg|Pier
Ofbeelding:DenHaag_madurodam.jpg|Madurodam
Nazi-Duutslaand

Mit **Nazi-Duutslaand**, t **Daarde Riek** of soms ook t **Doezendjoarege Riek** wordt n periode ien de geschiedenis van Duutslaand bedould dij luip van 30 jannewoari 1933 tot 8 maai 1945 onder t naziregime.

Ien dizze periode (1939) begon Nazi-Duutslaand de Twijde Wereldoorlog, dij ien Europa op 8 maai 1945 ophuil mit de kapituloatsie van Duutslaand.

De nazi's nuimden heur stoat t *Daarde Riek*. t Eerste Riek was t olle Haailege Reumse Riek van de Duutse Noatsie (843-1806), as Twijde Riek t Duutse Kaaizerriek (1871-1918). Volgens heur verwachtens zol t Daarde Riek (minstens) doezend joar bestoan.

Offisjeel lag de haile macht ien t Daarde Riek bie Adolf Hitler. Ien de praktiek luit hai veul over aan zien ondergeschikten. Heur bevougdheden waren nait hail dudelk vastlegd en overlapden voak mit mekoar. Der wordt wel ais zègd dat Hitler dit doulbewust dee om mit dizze verdail-en-heerspolitiek eventuele konkurrenten ien de partij *mekoar* dwaars zitten te loaten ien stee van dat zai hom overaal de schuld van geven zollen.
Aailaand

t Grunnegse woord Aailaand kin verwiezen noar:

* n Aalgemain aailaand: eilaand
* t Fraise aailaand Skiermûntseach: Schiermonnikoog

Zai ook:
* Aai (toponiem)
Petersburg

**Petersburg** kan verwiezen naor:
* Een groot antal plakken in de Verienigde Staoten van Amerika, waorvan Petersburg (Virginia) de grootste is, de aandere plakken binnen:
** Petersburg (Alaska)
** Petersburg (Georgia)
** Petersburg (Illinois)
** Petersburg (Indiana)
** Petersburg (Iowa)
** Petersburg (Kentucky)
** Petersburg (Michigan)
** Petersburg (Nebraska)
** Petersburgh (Ni'j-York)
** Petersburg (Ohio)
** Petersburg (Pennsylvania)
** Petersburg (Tennessee)
** Petersburg (West Virginia)

Aandere betekenissen:
* In Australië kan de naeme verwiezen naor de oolde benaeming veur Peterborough (Zuud-Australië)
* Petersburg (Ooststellingwarf), een buurtschap in de Nederlaanse gemiente Ooststellingwarf.
* Sint-Petersburg, een stad in Ruslaand
* Saint Petersburg, een stad in de Verienigde Staoten van Amerika
Varsselring

De **Varsselring** is een stroaten-circuit woar elk joar n paar dage motorraces ehollen wordt. Belangriek is 't gegeaven dat mit den motorrace in mei 2007 evierd wöd dat de HAMOVE (dat is de Hengelse Auto en Motor vereniging) in 1967 (dat is dus in 2007 40 joar eleden) den 1en wegrace in Hengel hef e-organiseerd op den bekenden "Varsselring" in 't buurtschap Varssel. Dit is op zo'n 4 kilometer buten 't darp Hengel. In dit jubileumjoar wöd der nen specialen race ehollen veur de coureurs die ok al in 1967 met erejen hebt. Enkele coureurs knapt dan rond op de olde machines van dee tied. Dat bunt leu uut Frankriek, Engeland, België, Duutsland, Nederland en nog ene uut Brazilië. Ok de zi'jspan-kombinaties bunt n onderdeel van t programma. Veur völle leu blif dat n hoogtepunt van den racedag.
 
## Zee ok
*Varssel

## Uutgoande verwiezing
*Webstee van HAMOVE
Äärdvärken

't **Äärdvärken** (van 't Afrikaanse woord *aardvark*, Latien: *Orycteropus afer*) is een vremdsoortig zoogdier dät veurkump in zwat iel Afrika, in 't zuden van de Se-ara. Ondanks de näme is 't äärdvärken gien femilie van 't värken, mä is nauwer verwant an dieren as de olifanten, zeekoen en klipdassen. 't Is de ienigste overlèvende vertegenwoordiger van de orde van de buistandigen (Tubulidentata).

## Kenmärken
't Äärdvärken is makkelijk te erkennen an zien grote oren, korte poten en värkenssnuite. Zien voedsel bestäät veurnämelijk uut termieten en empen. 't Vel van 't äärdvärken ef niet zo veul aor. Jongere dieren emmen wat meer aor. 't Vel is een bettien geel of brunig gries van kleur, mä väke donkerder deur 't vroeten in de äärde. De kop löp uut in een spitse, värkensachtige snuite met een kleine bek. Disse snuite is rond, zacht en beweeglijk. Langes de neusgäten zit dicht aor. In de bek ef 't beest een lange tonge. 

't Ef grote en puntige oren, net as een ezel. De korte, stärke poten emmen grote klauwen, dee ze gebrök um te gräven en as waopen tegen viejanen. De start is lange, dik en stevig. De startpunt en de ziedkanten van 't gezichte van de wiefies emmen meestal een witte of lichtere kleur, en is bi'j de männegies wat donkerder. 't Dier is 100 tot 158 centimeter lange, 58 tot 66 centimeter oog en 40 tot 82 kilogram zwaor. De start is 44 tot 63 centimeter lange.

't Kan goed ruken en euren, mä zien kan i'j be-eurlijk slecht. Op de snuite zitten kleine vleizige tentakelties, die as tastorgaan dienen.

## Viejanen
De belangriekste viejanen van 't äärdvärken bin jachtonden, pythons, leeuwen en luipeerden. Jonge äärdvärkens kunnen ok egrepen worden deur wilde zwienen. Boeren jägen op 't äärdvärken umdät de olen on-endig bint en gevaorlijk veur landbouwmesines, vee en dieken.

As 't äärdvärken märkt dät i'j niet kan winnen dan vlucht e naor zien öllegien, of i'j grääft een kule. Met zien klauwen en alderbärstensstärke poten määkt een äärdvärken binnen vuuf menuten een gang van een paor meter lange, waor i'j ielemaol in past. Daorbi'j verzet e een paor kubieke meters grond.

## [[Nedersaksisch]]
* Grunnegs: *eerdswien*
*Sallaands: *Äärdvärken, Eerdvärken*
* Stellingwarfs: *eerdvarken*
* Tweants: *eerdvearkn/-varkn/-vaarkn/-voarkn*
* Veluws: *aard, äärd-, eerdvarken/-värken/-vaarken*
Kloepn

**Kloepn** is ne sport woa-j möt kroepn met klompn an en woarbiej ie zo snel meugelijk an de andere kante möt komn, de keerl die dat t snelste döt hef ewunn. Kloepn is in 1997 bedocht duur vief Tweantse keerls met de naam *Boeren-Bodyguards*. Der is ok n wereldkup kloepn ewest in Hoge Heksel.
Westfrais

t **Westfrais** is de toal van de Westfraise bevôlken in Westfraislaand. t Is n soort tuzzentoal van t Frais en t Hollaands. t Westfrais mout nait verwaard worden mit de etnologische vertoalde woord veur de Fraise toal annex t Westerlaauwers Frais, West Frais (zai ook doar veur aandere begrippen soamensteld oet de woorden 'west' en 'Frais').

Deur t ontstoan van de Zuderzee en de loatere viskerij en haandel tuzzen de hoavens van de Zuderzee is t Westfrais in toalgebroek onder invloud wèst van de Leegsaksische zuderzeedialekten, môr ook deur de staarke baand mit t gewest Hollaand, en ook wel Zeelaand is t ook onder invloud west van dizze dialekten. t Westfrais wordt vandoag de dag zain as n dialekt van t Nederlaands.

## Woorden

## Schrieveraai
Ien Westfraise toal verschient t kertoalblad *Skroivendevort*, oetgeven deur stichten Creatief Westfries. Ok bin d'r vier Wesrfraise schrieversgroepen: Hoogkarspel, Hoogwold, Langediek en Veenhoezen.


Je gane in buiten
met de hond an de loin.
Je banjere zô saampies.
Wat is dat toch foin.

Deur blare zô prachtig
op 't groene tepoit.
Dat komt deur de herrest,
die heb ze deer loid.

't Zontje dat tovert
'n sprookie, zô jent.
Dat maakt alle kleure
zô sterk en petént.


Oet t gedicht 'Hondeweer' deur Joke Sijs oet Hoogwold, in *Skroivendevort*, 33 jg., nr. 3, des. 2021

###
PL Kyodan

**Perfect Liberty (PL) Kyodan** of de **Kärke van Perfecte Vri'jeid** is een internasionale religie die vrog in de 20e eeuw uut de Japanse boeddhistische zen-cultuur ontwikkeld is. PL Kyodan is in 1946 op-ericht deur Miki Tokuchika as een soort verni'jingsbeweging veur zien va's religieuze beweging Hito-no-michi. Disse beweging beweert dät ze wereldwied zwat 2,5 miljoen anangers ef. PL Kyodans eufdkwartier is in Habikino vlakbi'j Osaka.

PL Kyodan ef gien verbintenisse mit andere grote Japanse religieuze tredisies en ziet vreugdevolle zelfuutdrukking as 't belangriekste doel van een meinselijk leven. Volgens zien leerstellingen is leven een *keunst*. Meinsen bin dus geboren um heur unieke individualiteit in alles wat ze doet uut te drukken. PL Kyodan nuumt dit de *skepping van waore keunst*. 

## Uutgaonde verwiezingen
* PL Kyodan International: officiële webstèè
Roeaan

**Roeaan** of **Rouen** (in 't Frans zelf: *Rouen*, Latien: *Rothomagus*) is een stad in Normandië en de eufdstad van 't Franse departement Seine-Maritime. De stad ef 106.560 inwoners en leg an de Seine. 't Olde centrum leg op de rechteroever. 't Kenaol leg hemelsbreed zo'n 70 kilemeter westelijker. 't Stedelijk gebied van Roeaan had in 1999 391.375 inwoners.

Roeaan is een olde stad mit een lange geskiedenisse. De Romeinen kenden Roeaan as Rothomagus. In de 3e eeuw is Roeaan een bisskopszetel ewörren. Tiedens de Honderdjaorige Oorlog kwam de stad in hanen van de Engelsen (1419). In 1431 ston in Roeaan de braandstapel waorop Jeanne d'Arc as ketterse ter dood ebracht is.

## Museums
* 't *[[Musée des beaux-arts]]* is 't keunstmuseum van de stad.
* 't *[[Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen|Musée maritime fluvial et portuaire]]* is een museum over de geskiedenisse van de aoven en de skeepsvaort.

## Uutgaonde verwiezings
* De webstèè van de gemiente (Frans)
* De Universiteit van Roeaan (Frans)
* De webstèè veur toerisme (Nederlaands)

## Galderi'je

Image:Cathedralportail.jpg|Kathedraal van Roeaan, westzied
Image: Cathédrale_de_Rouen,_nef.jpg|Kathedraal van Roeaan, binnenzichte
Image:SeineMaritimedéc2004_131.jpg|Vakwärkhuus
Image:SeineMaritimedéc2004_122.jpg|Straote
[Image:esc_rouen.jpg|thumb|ESC Roeaan
Kouvlodde

n **Kouvlodde** of **kouflaar** is n bulde schiet/dong van n kou. t Is huil dun, woardeur t uutmekoar zakt en voak n ronde vörm het. Doarom wordt t in t Nederlaands ook wel *koeienvlaai* nuimd, omdat n Limbörgse vlaai ook rond is. Man segt dat de klombe uutvonden is om nait in de kouvlodden te stappen.

## Nedersaksisch
*Drèents: *flaart, flarde, flart*
*Graofschopper plat: *Koh-Flott*
*Grunnegs:
***kouflaar*
***kouvlodde*
Raaive

**Raaive** of **aark** is n goaderwoord veur dingen dij man bruukt veur t bewaarken van de natuur of baauwaarken. Raaive is bedould as verlangen van de minselke voardegheden. Der bestoan meerdere soorten raaive.

## Haandraaive

*baaitel
*akse
*boor
*drevel
*gatjesmôker
*glaassnider
*grondschoaf
*hoamer
*figuurzoag
*holtgroaper
*iederzoag
*kouvout
*kruusholtke
*ôfropper
*pompschroevendrijer
*priem
*puntslag
*raaischoaf
*röttesteert
*ruppeliezer
*scheer
*schroevendrijer
*spaagtel
*spannenzuiker
*schriefhoak
*slörrel
*taang
*verstekbak
*verstekzoag
*vuust
*viel
*zoag
*svoaihoak

### Raaive bie raaive
*komstoaldroadbözzel
*liemtaang
*schoerpampier
*zoagklem
*grondschoaf

## Mesienraaive
*draaibaank, frees, metoaldraaibaank 
*boormesien, boorhoamer, drilboor, klopboor
*schoafbaank, vlakbaank, vandikkebaank 
*knipscheer
*akkuboormesien 
*schoermesien, schörrelschoermesien
*baandzoag, sirkelzoag, kontoerzoag, figuurzoagmesien, kettenzoag, lintzoag, motorzoag, zoagmesien

*elektrische sliepmesien
*graveermesien
*hoakse slieper
*loopkat
*stansmesien
*zetbaank

## Meetraaive
Veur t meten van lengtes: 
*doemstok
*meetlat
*meetlint
*maikrometer
*rolmoat
*schoefmoat

Overg meetraaive:
*bandenspannensmeter
*kurvemeter
*groadenboog
*schaitlood
*taster
*woaterpas
*steekpazzer

## Schriefraaive
*pazzer
*pen
*potlood

## Toenraaive
*batse

## Hoesholdraaive
*bezzem
*mattenklopper
*luiwoagen
*stovver en blik
*stofzoeger
*iezer

### Raaive veur verzörgen
*bözzel
*eeltraasp
*kam
*noagelknipper
*pinset
*scheermeske
*taandbözzel
*taandstikker
*waskelap

### Koeksel- en eetraaive
*lepel
*meske
*pan
*pollepel
*schoemspoan
*vörk
*slaif

### Naairaaive
*naal
*scheer
*spèl
*vingerhoud

## Overg raaive

### Waarksteeraaive
*aambeeld
*baankschroef
*holtdraaibaank

### Landbaauwraaive
*dommekracht
*kapmeske 
*dongvörk
*sikkel
*swoag
*rief
*rieg
Schulk

Een **schulk** is een kledingstuk dat gebruuk wonnen um 't grei dat deronder zit te  bescharmen, een schulk bescharmp veural de veurkaante. Je kunnen een schulk dragen um de kleren te bescharmen mar in resterans en oek bie de schoonmaakdiens en in 't ziekenhuus wonnen 't veural gebruuk vanwegen hygiënische rejens. In de meeste huzen hangen wel één of meer schulken dee gebruuk wonnen bie 't koken.

## Soorten
Der bin verschillende soorten schulken:
;evaatjen: een kleine schulk, veurnamelijk gebruuk deur serveersters um der buul in te doon
;loodschulk: een lange schulk van 't middel tot an de schoon, soms neet meer as een ummesleugen dook
;veurschulk: een grote warkschulk, bieveurbeeld gebruuk deur slagers of deur lassers

## Nedersaksisch
*Drèents:
***schoet*, *schuut*
***schölk*, *skölk* (ZWZ)
*Grunnegs: 
***schoet*, *schuut* (WEK)
***veurklaid/ -lap/ -labbe*
*Stellingwarfs:
***schorteldoek*
***schölk* (uutspraoke: skölk)
*Tweants:
***skulk/skölk/skelk*
***skoeterd*
*Urkers: *boezel*
*Veluws:
***schulk/sjulk*
***scholk/schölk*
***skulk* (Attem)
***schort(e) of schot(te)*
***schöt* (Loen)
***scholdoek* (Epe *olderwets*)
***slonde* (Wezep, Attem)
***slonse* (Heerde)
***slont* (Elburg)
***slonte* (Epe *olderwets*)
***boezelaar* (Armelo)
***eva* (Loen)
Grezzelet

Een **grezzelet** kan meerdere betekenissen hen:

*Grezzelet (Dianthus) - in 't Nederlans een *anjer*
*Grezzelet (Dianthus plumarius) - in 't Nederlans een *grasanjer*
Ossemart

De **ossemart** is een tredisionele mart in de Veluwse gemeente Putten. De ossemart wort altied ehouwen op de tweede woensdag van de maond oktober. Op de ossemart worren der naost de gewone dingen oek een kwak verkocht veur 't boeren leven, zoas demonstraosies veur dorskasten. Deurdat 't veural een *boers* evenement is, wort der op disse mart alderbarstensveul Putters epraot, 't Putters wort daorum oek wel de tweede voertaal van de ossemart eneumd.
Dorskast

Een **dorskast** wort gebruukt veur 't dorsen van graon. Veur de opkomst van de zelfriejende meidorser worde der gebruuk-emaakt van een stilstaonde dorskast, die 't dorsen mit de dorsvlegel vervung. Daornaost waren der nog mit de hand bediende dorskasten.

## Ofbeelding

## Nedersaksisch
* Grönnegs: *daarsk-/ dörskmesien* ('k' voak nait oetsproken)
* Sallaands: *dösmesiene*
* Tweants: *dö(r)skemölle*
* Veluws: 
** *dorskast(e)*
** *dorsmes(j)ien*, *dorsmes(j)ine*
Mart

:*Zie ook: [[Mart (naom)]] veur de veurnaom Mart*

----

Een **mart** is een plein mit kraampjes/stalletjes waor verschillende dingen verkocht worren, van eten (zoas greunte en vleis) tot meubels, glaswaark en alderhande mesines veur in en um 't huus of op de boerderie. 't Woord *ma(a)rt* of *maa(k)rt* is of-eleid van 't Latiense woord *mercatus*, wat *mart* en *handel* betekent.

Een algemene mart waor alle soorten predukten an-ebeujen worren wort an-eduud as een *waorenmart*, mar der bin oek especialiseerde marten. Zo he-w bieveurbeeld oek een greuntemart, vismart, lapjesmart, eiermart, en zo wat meer. Oek kan een mart eneumd worren naor een gebeurtenis die plaotsvien of evierd wort in de tied waorop de mart ehouwen wort zoas: de kaarst- en niejjaorsmart.

Oek bin der especialiseerde marten zoas boekemarten, rommelmarten, vlooienmarten, beestemarten, jaormarten die vaak op een bepaold tiedstip en bepaolde plek terugkeren. Oek bin der braojerieën.

Veural de grote stejen Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht hen veul bekende marten. Veerder het zwat elke stad en daarp zien eigen weekmart. *De Haagse Markt* is de grootste mart van Nederland. Een bekende mart in Putten is de Ossemart.

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *markt(e)*
* Grunnegs: *maarkt*
* Stellingwarfs: *mark*
* Tweants
** *markt*
** *märkt*
** *maarkt*
** *moarkt*
* Veluws: 
** *ma(a)rt*
** *ma(a)rkt*
** *mark/merk*
Planeet

n **Planeet** is n hemellichoam dat voldut aan vaaier veurwoarden. n Planeet:
# Bevindt zok in n boan rond n zunne;
# Het n massa dij groot genog is om hydrostoatisch evenwicht te bewaarkstelligen (n planeet is doardeur noagenog rond);
# Het de omgeving van heur boan schoonveegd van aandere objekten;
# Het n atmosfeer.

Op de IAU-konferentsie van augustus 2006 wuir de bovenstoande definitsie aannuimen om hemellichoamen binnen ons zunnesysteem te klassifiseern. Hierdeur verluir Pluto de stoatus van planeet. As aan veurwoarde 1 en 2 voldoan wordt, môr naait aan veurwoarde 3, wordt t betreffende objekt n dwaargplaneet nuimd; veurbeelden binnen Pluto, Ceres en Eris. Veur de klassifikoatsie van planeten boeten ons zunnesysteem (exoplaneten) binnen, onder aandere deur de meuilijke woarnemen, nog gain regels vaaststeld.

De wetenschop dij zok bezigholdt mit t bestudeern van planeten en aandere hemellichoamen hait planetologie.
1996

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in **1996**:

## Gebeurtenissen
* 1 jannewaori: 't Eilaand Curaçao krieg bepark zelfbesteur binnen de Nederlaanse Antillen.
* 8 jannewaori: Een Congolese vliegmesine stort neer op een mart in Kinshasa.
* 20 jannewaori: Yasser Arafat wonnen tot prissedent van de Palestiense Autoriteit ekeuzen.
* 9 febrewaori: De IRA beëindig zien bestand mit een anslag in Londen.
* 10 febrewaori: Veur 't eers verslaot een schaakcomputer (Deep Blue) een schaakgrootmeister (Garri Kasparov).
* 15 meert: Vleegmesinebouwer Fokker geet failliet.
* 19 meert: De Bosnische stad Sarrejevo wonnen herenig. De butenwieken wönnen in de oorlogjaoren deur Serviërs in-eneumen.
* 27 april: De Schiermonnikoogse plisiekorpschef René Lancee wonnen earresteerd op, nao laoter bliek, valse beschuldiging van inces.
* Benjamin Netanyahu verslaot Simon Peres in de Israëlische verkiezingen.
* 27 mei: 't Konflik in Tsjetsjenië wonnen bevreuren mit een waopenstilstand.
* 10 juni: In Noord-Ierlaand beginnen vrieheidsonderhaandelingen, zonder Sinn Féin.
* 5 juli: Schaap Dolly, 't eerste ekloonde zoogdier, wonnen geboren. Eers op 22 febrewaori 1997 zal dit feit bekend emaak wonnen.
* 8 juli: De Zwitserse tennisster Martina Hingis wonnen mit vuuftien jaor de jongste tennis(st)er ooit dee Wimbledon win.
* 17 juli: Een Boeing 747 ontplof boven zee bie Niej-York.
* 13 augustus: De Belgische crimineel Marc Dutroux wonnen earresteerd.
* 28 augustus: Prins Charles en Prinsesse Diana scheien officieel van mekaar.
* 27 september: De Taliban veroveren de Afghaanse heufstad Kaboel.
* 5 november: Zittende prissedent Bill Clinton van de VS verslaot de Rippebliekeinse kannidaot Bob Dole in de prissedentsverkiezingen.
* 29 december: In Guatemala wonnen een vredesakkoord etekend tussen de rebellen en de regering.

## Gebore
* 5 juli: Dolly, schaap

## Uut de tied
* 8 jannewaori: Francóis Mitterand, Franse politicus (79)
* 2 febrewaori: Gene Kelly, Amerikaanse acteur (83)
* 16 febrewaori: Jules de Korte, Nederlaanse muzikant (71)
* 13 meert: Herman Renz, Nederlaanse circusdirecteur (29)
* 31 mei: Timothy Leary, Amerikaanse psycholoog (75)
* 4 juni: Leen Jongewaard, Nederlaanse acteur (69)
* 15 juni: Ella Fitzgerald, Amerikaanse zangeres (78)
* 15 juni: Piet Bambergen, Nederlaanse acteur (65)
* 3 juli: Pim Jacobs, Nederlaanse pianis (61)
* 23 augustus: Jurriaan Andriessen, Nederlaanse kompenis (70)
* 29 augustus: Thera de Marez Oyens, Nederlaanse kompeniste (63)
* 13 september: Tupac Shakur, rapper (25)
* 24 september Jannes van der Wal, Nederlaanse dammer (39)
* 1 oktober: Alfred Vogel, Zwitserse dokter (93)
* 20 december: Carl Sagan, Amerikaanse sternskundige (62)
Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen

't **Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen** (Nedersaksisch: *zee- en aovenmuseum van Roeaan*) is een museum over de geskiedenisse van de Normandische aovenstad Roeaan en de skeepsvaort van ien van de grootste aovens van Frankriek. 

't Museum is te vienen in ien van de veurmaolige loodsen van de aoven, de eufdonderwärpen van 't museum bin:

* de geskiedenisse van de aoven, dät mit tal van foto's edokementeerd wördt,
* de aovenveurzieningen en -wärkzaameden langes de revier de Seine in de 19e eeuw,
* de grote zeilskepen van Roeaan,
* de aandelsvloot,
* 't wätervervoer op revieren,
* de skeepsbouw,
* de walvisvaangst,
* de geskiedenisse van duukboten, waoronder infermatie over Robert Fultons *[[Nautilus]]*.

't Museum ef onder aandere een revierboot mit een lengte van 38 meter, dät ok bezichtigd kan worden, motors van revierboten, stoomboten die deur vissers gebruukt bin en 't skelet van een walvis.

## Uutgaonde verwiezings
* Webstèè van 't museum
Jan Kuik

**Jan Kuik** (Gladbeck (Duutslaand), 1915 - Leeuwarden, 2003) was een Drèentse schriever die mitwaarkten an 't Drèents karkelijk liedboek.

## Waandel
Kuik is geboren in Gladbeck bij Essen, daoras zien vader ien de Duutse kolenmijnen waarkten. Toe as Jan een jaor old was gung het gezin weerumme naor Drenthe, daoras zien va een klein boertien was ien Beilen en ien Zwiggelte bij Börk.

Kuik was volontair op 't gemientehuus van Börk, commies ien Sexbierum, hoofdcommies ien Bolsward en waarkten vanof 1960 op de pervinciale griffie ien Leeuwarden, daoras-e de rest van zien leven woonden.

## Schrieverije
Op zien twintigste deu Kuik mit an een priesvraoge van de *Asser Courant*, waorveur een stökkien ien 't Drèents eschreven mos wörden.

Vanof 1968 redigeren Kuik 't blad van de Drèentse veriening ien Leeuwarden. Hij fietern 't blad, De Brink, haoste allennig an. Ok schreef-e ien de maondbladen Drenthe en Oeze Volk. 't *Klein Drents Woordenboek* det van hom verscheen, is grotendiels ebaseerd op zien eerdere waark ien 't blad van de Drèentse veriening ien Leeuwarden. D'r staot veural woorden uut 't Midden-Drèents ien.

Gerard Nijenhuis betrok hom bij de Drentse Schrieverskring en bij 't project um een Drèents karkelijk liedboek te maken. Van alle mitwarkers hef Kuik de mieste bijdragen eleverd (veural gezangteksten) an het liedboek, det uutkwaamp as *Psalms en gezangen in Drèents*. 't Vertalen was veur Kuik een hiel sekuur waark, daoras-e hooge eisen an stellen.

Kuik was veurstander van een Standaarddrèents as schrieftaal. Hij geleufden det Midden- en Zuudoost-Drenthe de minste taalienvloed van buten te lieden hadden. De dialecten van disse gebieden zolden 't uutgangspunt wezen mossen veur 't Standaarddrèents, an-evuld mit de woorden, vörms, uutdrokkings en constructies die allennig inheems bint ien aandere dielen van de pervèensie.

## Veurbeeld uut zien waark
't Eerste en vierde vars van Kuik zien riem veur gezang 14, *De Heer is mien scheper*:

:1
:*De Heer is mien scheper!*
:* 't Gerak is mij wis;*
:*zo wil Hij mij leiden*
:*hen vruchtbere weiden*
:*en lat Hij mij drinken*
:*oet stromen zo fris.*

:4
:*De Heer is mien scheper!*
:*Dien taofel rechts an*
:*maank barre gevaoren;*
:*Do wils mij bewaoren*
:*en zalfs mij met eulie,*
:*dien kelk reks mij an.*

## Uutegeven boeken
* *Wolven en schaope* (1984, vertaling uut 't Fries van een teneelstok van Elias Posthuma)
* *Kabolter Boezeroen* (35 verhaalties, 1986)
* *Klein Drents Woordenboek* (1987)
* *Mallemeule* (1987, vertaling van de historische roman *De Mallemolen* van Dieuwke Winsemius)
* *Oldewarries volk* (streekroman, Zuudwolde 1990)
* *Psalms en gezangen in Drèents* (vertalingen, mit J. Alberts-Hofman, J. Jeuring, G. Kuipers en W. Wachter, Assen/Zuudwolde 1991)
* *Mans Hoving, de boer van 't armhoes* (historische streekroman, Zuudwolde 1993)

## Bronnen

* *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, bi'j menare zöcht en ieneleid deur Rouke Broersma, Het Drentse Boek, Zuudwolde, 2003 (p. 71-72)
* *Moi! Taalgids Drenthe*, deur Abel Darwinkel, Jan Germs en H. Slot, In Boekvorm Uitgevers bv, Assen, 2005 (p. 20-21)
Rippebliek

Een **rippebliek** is een regeringsvorm waorbi'j de macht in een laand bi'j ien of meerdere personen leit die meerstal verkeuzen bin deur et volk en meerstal ok niet van aodel bin, zoas dat wel 't geval is bi'j een monarchie, waor de keuning, keuninginne of een aander persoon van aodel et laand regeert, disse titels is meerstal spraoke van arfopvolging. In een rippebliek wodt et staotsheufd een *prissedent* nuumd. Een rippebliek kan neffens Montesquieu liekegoed een demokraosie as een aristokraosie wezen. 

Et woord *rippebliek* komt via et Fraanse *république* van et Latiense *res publica* dat *peblieke zaeke* betekent (wodt vaeke vertaeld as staot).
Regiosoap

Een **regiosoap** of **regionaole zieperiege** is een dramariege veur de tillevisie die heur ofspeult in een bepaolde regio, en vaeke wodt d'r ok et dialekt of de tael van disse regio praot. Zoe'n regiosoap was aenlik veural richt op de meensken uut disse regio's, mar laeter bleek dat ok butermeensken disse regiosoaps goed bekeken. De eerste regiosoap was de Friese riege Baas Boppe Baas (*baos boven baos*), die veur et eerst uutzunnen wodde op Omrop Fryslân in 2001. Dit bleek zoe'n sukses dat de riege ok op de nationaole en aandere regionaole tillevisiezenders uutzunnen wodde. Daornao kwammen dezelde producenten van Baas Boppe Baas mit een Twentse regiosoap, Van Jonge Leu en Oale Groond. 

Al gauw volgden d'r nog meer regiosoaps zoas de Limburgse riege De Hemelpaort en et Grunningse Boven Wotter, mar ok de regio's zonder slim van et Standerdnederlaans ofwiekend dialekt of streektael kwammen mit ideeën veur d'r eigen regiosoaps, zoas de Utrechtse riege Nachtegaal en Zonen, et Zuud-Hollaanse Pauwen en Reigers en Koning van de Maas van RTV Rijnmond. Ok Omroep Gelderland zicht et sukses van de regiosoaps en wet dat d'r behoefte an is onder de kiekers, al bin d'r nog gien konkrete plannen.

## Regiosoaps
### Streektael of dialekt
*Baas Boppe Baas (Fries)
*Dankert & Dankert (Fries)
*Van Jonge Leu en Oale Groond (Twents)
*De Hemelpaort (Limburgs)
*Boven Wotter (Grunnings)

### Standerdnederlaans
*Nachtegaal en Zonen (Utrecht)
*Pauwen en Reigers (Zuud-Hollaand)
*Koning van de Maas (in de omkrieten van Rotterdam)

## Kiekt ok bi'j
*Nedersaksische films en tillevisieseries
Koning van de Maas

**Koning van de Maas** (*Keunen van Moas*) is n Nederlaandsproaten dramariege dij ien t noajoar van 2007 te zain was bie TV Rijnmond. De eerste riege bestaait oet 13 ôfleverens en is ontwikkeld deur Rogier Proper en Simone Duwel. De televisiemôkers waren eerder betrokken bie soapseries as GTST (*Goede Tijden Slechte Tijden*) en ONM (*Onderweg Naar Morgen*) en hai het ook aandere programma's môkt. t Programma Koning van de Maas is ain van de veule regiosoaps dij de letste tied zo dönderspopulèr worden binnen.

## De akteurs
Nachtegaal en Zonen

**Nachtegaal en Zonen** is een dramaserie van de Nederlangdse regionaole omroep RTV Utrecht die op 5 oktober 2007 van start zal gaon. Dee regiosoap is niet zoas de meeste aore regiosoaps in streektaol of dialect mar in 't Nederlangds.

Nachtegaal en Zonen wort efilmd in Wilnis en gaot over een annemer Akkie Nachtegaal (60 jaor), zien vrouw Corrie (60 jaor) en d'r jonges Sjong (34 jaor), Steef (28) en Mike (19 jaor). Naodat annemer Akkie een haarseninfarct kriegt, moeten zien twee oudste jonges leren om saomen te waarken om d'r vaoder te helpen 't bedrief dreiende te houwen tot ie weer beter is. Ok dee regiosoap is een preduktie van Johan Nijenhuis, dee onder aore ok Van Jonge Leu en Oale Groond maokte.
Standerdnederlaans

**Standerdnederlaans** is de officiële standerdtaal, 't Nederlaans, zoas 't onderwezen wordt op schoelen en gebruuk wordt deur de autoriteiten en media in Nederlaand, België, Suriname, de Nederlaanse Antillen en Aruba. 

't Bewaken en beschrieven van 't Standerdnederlaans is deur de Nederlaanse, Vlaamse en Surinaamse overheid toevertrouwd an de Nederlandse Taalunie. De Taalunie publiceert wärken waorin 't taalsysteem beschreven is en de regels vasteleg bin.

Vrogge heette 't Standerdnederlaans ok wel *Algemeen Beschaafd Nederlands* (ABN), mä dit zol de indruk wekken dat dialecten en streektalen niet *beschaafd* zollen ween.
Kampen

**Kampen** kan verwiezen naor:

*Kampen (Overiessel), stad in Overiessel.
*Kampen (Woonserediel) *(De Kampen),* buurtschop in Frieslaand.
*De Kampen (Franekerediel), buurtschop bi'j Tzum in Frieslaand.
*De Kampen (Grunnen), buurtschop in de gemainte Zuudhörn.
*De Kampen (Noord-Hollaand) *(De Kamper),* buurtschop in de gemeente Niedorp.
*Kampen (Zeelaand) *(Campen),* buurtschap in de gemeente Hontenisse.
*Oud-Kampen en Soetelingkerk, buurtschap en veurmaolige heerlijkheid in de Zeeuwse gemeente Noord-Bevelaand.
*Kampens Nieuwland *(Campens Nieuwland),* buurtschap in de Zeeuwse gemeente Noord-Bevelaand.
*Kampen (Sylt), plase in Duutslaand.
*Kamppi, buurte in Helsinki.
*Kampen (Oslo), buuurte in Oslo.
*Kampen (okkupasievorm)
*meervold van kamp.
Zwärte Wäter

't **Zwærte Wæter** is een 19 kilemeter lange revier in de pervinsie Overiessel. De oorsprong leg in Zwolle, daoras 't ontstet uut de Soestwetering en de Ni'je Wetering. 't Meer kump uut in 't Zwærte Meer.

## Loop van 't wæter
In 't noorden van Zwolle kump de Vechte uut in 't Zwærte Wæter. 't Zwærte Wæter streump vervolgens langes de plæsen Asselt, De Sluus en Gællemuun en mondt uut in 't Zwærte Meer, dat ansluut op 't Ketelmeer en 't Kadoelermeer. 't Kenaal bi'j Zwolle dat tegensworig 't Zwærte Wæter verbient mit de Iessel is 't Zwolle-Iesselkenaal.

## Geskiedenisse
De næme ef (naor alle werskienlijkheid) niks mit de kleur zwært te mæken, mær mit zwet wat *grens* betekent. In olde dokementen wört de revier ok wel *Ons Wæter* enuump of *'t wæter dat naor de zee get*.

't Zwærte Wæter was van groot belang veur de ontwikkeling van de Anzestad Zwolle. 't Verbun de stad mit de zee en de aandere Anzesteden. Op de plæse van 't udige Rooietorenplein stun vrogger de aovenkaode mit een standerdulmölle en stadskræne.

Ten noorden van Asselt stund in de middeleeuwen 't Zwærtewæterklooster.

## Ekelogie
De uterweerden van 't Zwærte Wæter vörmen de belangriekste gruuiplæse van de kievitsbloeme in Nederlaand.

## Uutspraok in [[Internasjonaal Klaankenskrift|IPA]]
Zwærtsluus: [tz̯ʋɑtə ʋɑːtər]

Zwolle: [t z̯ʋætə ʋæːtəʀ]

Asselt: [tsʋɑtə ʋaːtər]

## Bruggen over 't wæter
* Mastenbroekerbrugge
De Sluus

**De Sluus** (Nederlaans: *Zwartsluis*) is een dörp en aovenpläse in de gemiente Zwärtewäterlaand, Overiessel, op de pläse waor as 't Zwärte Wäter en 't Meppelerdiep samenkommen.

In 1398 wördde de aoven *Swarte Sluys* veur 't eerst enuump. De Sluus is een deurvoeraoven ewest veur turf uut Drenthe richting Hollaand. Tegensworig wördt de aoven veural gebruukt deur recreanten en vien ie der wärkgelegeneid in de skeepsbouw. 

Tot 2001 was De Sluus een zelfstaandige gemiente, daornao gong 't samen mit Asselt en Gällemuun op in Zwärtewäterlaand.

Sluzegers hadden in de umgeving de bi'jnäme *Bleistarten*, naor de vissoort blei.

## Rifferenties
Kattelaans

't **Kattelaans** is een taol die epraot wort in Kattelonië en Valencia ('t noordoosten van Spanje), in Andorra, in een klein gedeelte van de regio Murcia, en in het oosten van Aragón (Franja de Ponent), in de Zuud-Franse Pyrénées-Orientales of Roussillon (Frankriek), in de stad Alghero op Sardinië (Italien), en in het oosten van Aragón. Daornaost worren varianten van de taol epraot in 't País Valencià (Valenciaans) en op de Balearen (Balear). Daormee praoten der meer as 10 miljoen minsen Kattelaans, of een drekt daorvan of-eleide taol. In Andorra is 't de officiële lanstaol. 

't Kattelaans leit taolkundig tussen 't Occitaans en 't Castiliaans (Spaans) in. De taol is beheurlijk dialectisch verdeeld; de officiële schrieftaol, die veural ebaseerd is op 't dialect van Barcelona mar oek mit are invleujen, wort deur gien een epraot en veural roend Valencia en op de Balearen niet algemeen eaccepteerd. 

De IOMTBM of AIDLCM het zich bie de resolusie van Marseille van 18/19 november 2006 oek over de beschaarming van disse minderheid en der taol uut-espreuken.

## Uutgaonde verwiezingen
* De Kattelaanse Wikipedie
* Institut de Estudis Catalans
Dankert & Dankert

**Dankert & Dankert** is een Friese pelisieserie over een advekaotetwieling, Pieter en Jelle Dankert. De thema's van de verhaelen bin baseerd op zaeken van de advekaotetwieling Hans en Wim Anker. De serie is maekt en regisseerd deur Steven de Jong. De dubbelde heufdrolle wodde speuld deur Peter Tuinman. De serie is Friestaelig, behalven dat pattie rollen van buten de perveensie aanders praoten en dat iederiene in de rechtzaol Nederlaans praot.

Omrop Fryslân het de twie seizoenen uutzunnen, et eerste seizoen is opneumen in 2005, en de tillevisieuutzendings begonnen an et aende van november. Over hiel et seizoen hadden de ofleverings zoe'n 200.000 kiekers. Et twiede seizoen is in 2006 opneumen, van juli tot oktober, en wodde uutzunnen van 9 jannewaori tot 17 april 2007. Ok de KRO het de serie uutzunnen, van 2 augustus tot 6 september 2007.
Gramsbargen

**Gramsbargen**, of older **Grambarge**, (Nederlaands: *Gramsbergen*) is een stadtien in de pervincie Oaveriessel en had in 2005 3.103 inwoners (bron: CBS). 't Is elegen tussen 't Overiesselse Hardenbarg en 't Drèentse Koevern en vaalt onder de gemiente Hardenbarg. Grambargen hef sund 1442 stadsrechten en is elegen an de Vechte. 't Is te bereiken via de N34 (Zwolle - Em), de spoorweg Zwolle - Em en 't Kenaal Almelo-De Haandrik.

## Geschiedenis
De plaatse wördt sund pre-historische tieden bewoond en in 't Historisch Cultureel Infocentrum Vechtdal stelt ze gerak tentoon det anmit uut 8000 v. Chr. stamt. Lichtkaans vund de Slag bi'j Aone in 1227 in de buurte van Grambargen plaats.

In 1339 is d'r in Grambargen een kestiel ebouwd deur de heer van Grambargen, die an de kruustochten mitedaon zol hebben. 't Kestiel is in 1822 of-ebreuken. In 1593 tiedens de Tachtigjaorige Oorlog wördden Grambargen bezet deur de Spaanse kriegsheer Francisco Verdugo mit as doel Koevern te belegern. In april 1594 wördden Koevern deur prins Maurits ontzet.

## Kunnigheid
*Dr. Jan Siebenga, beestendokter, introduceerde de KI bi'j rundvee in Nederlaand
*Erik Hulzebosch,  bekende scheuvelaor en skeeleraor
*Gary Hekman,  Nederlaands kampioen skeeleren 2006 A Rieders
*Harm Boom, skriever in et Drèents

## Uutgaonde verwiezings
* Webstee van de stad
* Historisch Cultureel Infocentrum Vechtdal
Pompebloader

**Pompebloader** (Frais: *pompeblêden*) binnen de bloader van de gele plomp en de swoanneblom. t Binnen hoast ronde bloader dij bie de steel noar binnen tou goan, wat de bloader n haartvörmig oeterliek geft.

## Vlaag
Ien de Fraise vlaag stoan zeuven rooie pompebloader, dij stoan veur de Zeuven Fraise Zeelanden. Noar denken hebben der nooit liek zeuven zeelanden wèst, môr was *zeuven* n aander woord veur *veul* of *aal*. Pompebloader kommen ook veur ien verschaaidene aandere Fraise vlagen, zo as dij van de Ommelanden. Wieders kommen ien Skandinoavische woapens rooie haartjes veur, dij meugelk dezulfde heerkomst hebben, zo as dat ook t gevaal is bie t Ommelaander woapen.

## Leegsaksisch
*Grunnegs: *pompeblad*
*Stellingwarfs: *paampelblad*

## Ôfbeeldens

Ofbeelding:Frisian flag.svg|Fraise vlaag mit zeuven pompebloader
Ofbeelding:Pompebled.svg|Ain pompeblad
De Hemelpaort

**De Hemelpaort** is een Limburgstaelige serie (regiosoap) en wodde uutzunnen op de regionaole tillevisiezender van Nederlaands Limburg L1-TV. De serie beston uut 20 ofleverings. De eerste uutzending van De Hemelpaort was op 25 febrewaori 2007. Et verhael is opneumen in et Limburgse dörp Beek, dat in de serie *Elsenrade* hiet. In dit daenkbeeldige dörp staot et kefé *De Hemelpaort*, hier speulde et verhael heur of. Veerder bin der nog wat gastenrollen weglegd veur bekende Limburgers. De akteur *Harrie Huijs* die in de serie *Sjeng* speult is op 22 febrewaori, krek veur de première van De Hemelpaort, uut de tied kommen.

## Limburgs
De Hemelpaort kenmarkt him deurdat der veul verschillende Limburgse dialekten deurmekeer henne praot wodden. De akteurs kommen haost allegeer uut de perveensie Limburg. Wim Kuipers dee de vertaeling van et scenario in et Algemien Schreven Limburgs, mar de akteurs praoten heur eigen dialekten, dit bin onder aandere et: Mestrichts, Karkraods, Sittards, Venlo's, Heerlens, Weerts, Valkenburgs en gao zo mar deur.

Daornaost was d'r ok Limburgse meziek te heuren van onder aandere Rowwen Hèze, mit et titellied *Blaad an de Palm* dat schreven is deur Jack Poels en meziek zungen deur Serge Gulikers (in de serie *Sem Peeters*) die ok bekend is van Idols. Veerder kwammen et Limburgse laandschop en de Limburgse volksaord an bod en kon de kieker kennismaeken mit de volkskultuur van Limburg.

## Perduktie
De serie wodde produceerd deur Johan Nijenhuis (NL Film). Hi'j het onder aandere ok de Twentse serie Van Jonge Leu en Oale Groond produceerd, dit was grotendiels te daanken an et feit dat hi'j oorspronkelik uut disse omkrieten kwam. Ok de serie Nachtegaal en Zonen van RTV Utrecht wodt produceerd deur Johan Nijenhuis. L1-TV het him doe vraogd of hi'j ok een Limburgse serie produceren wol. De serie wodde onder aandere subsidieerd deur de perveensie Limburg.

## Acteurs