open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Queen Bee

**Queen Bee** was een Duuts duo dat grappen en muziek veurtbracht hef, veur een deel in het Platduuts maor ok weh in het Duuts. Het duo bestun uut Ina Müller en Edda Schnittgard.

## Beschrieving
Ze traden op vanaf de zummer van 1994 met meziek en heldere, soms wat vinnige teksten. Onderwerpen die ze keuzen waren bijveurbeeld geslachtsgemienschap, een tweede verholding d'rnoast en daogse wissewassies vanuit het oogpunt van vrouwluu van Noord-Duutse oorsprung.

De kwebbelgrage Ina Müller stun - vooral bij optredens met mèensen d'rbij - miestal op de veurgrond. Edda Schnittgard speulde met van achter heur tengeltangel en luut juust een huul andere aard zien, met onversteurbare gebaren en gezichtsuutdrukkings.

In 2004 speulden ze met in de film *Schöne Frauen*. Het jaor d'rop stopten ze met zien beiden.

## Plaatn
* Die eine singt, die andere auch (1996)
* Wenn Du aufhörst, fang ich an (1998)
* Freundinnen (2000)
* Volle Kanne Kerzenschein (2002)
* Abseits ist, wenn keiner pfeift (2005)
* Archiv 1996-2005 (2014)

## Uutgaonde link
*Queen Bee, ''Zitronenboom'' (video)
Edda Schnittgard

**Edda Schnittgard** (Heide (Sleeswiek-Holstain), 3 november 1971) is een Duutse zangeres, grappenmaakster en schriefster. Ze wuur bekend deur heur optredens in het grappenduo Queen Bee. Met zien beiden hadden ze in 2004 een rolle in de film *Schöne Frauen*, waorvan Schnittgard het draaiboek schreef.

## Leem
Ze gruide op op het Waddeneiland Sylt. In de summer van 1994 richtte ze samen met Ina Müller het grappenduo Queen Bee op. Schnittgard deu de begeleiding op de tengeltangel. Ze zung ok weh met in hun Platduutse en Duutse liedties, maar de spraakgrage Müller nam de mieste keren het veurtouw.

Deurdat ze wat aan de dikke kante is wuur ze in hunnie optredens vaak op de hakke nomen deur Müller, zoas in de uutspraak *Ich habe Beine, du hast Stampfer; ich bin die Yacht und du der Dampfer!* Ok kwam ze zellef weh met grappen over heurzelf, maar ze stun altieden toch veural zelfverzekerd op de bühne.

Op 12 december 2005 deu ze heur afschiedsveurstelling in dit duo. Daorna gung ze allennig verder en soms ok nog weh met andern. Ok warkte ze als tekstschriever en tonielregisseur. In 2008 stopte ze met optredens en in oktober 2010 wuur bekend dat ze toen al meer dan een jaor hinder hat haar van een zwaore vorm van multiple sclerose.

## Uutgaonde link
*Queen Bee, ''Zitronenboom'' (video)
Taandpasta

**Taandpasta** of **taandepasta** (uutspraak: /ˈtaˑmpəsta/ of /ˈtaˑnəˌpɑsta/) is n produkt waormee de taanden epoetst kunnen wörden.

## Veur taandpasta
Vrogger poetsten de meensen oek al der taanden, mer niet mit taandpasta en n taandeborstel mer mit n takjen van n geneeskrachtige boom of plaante. Oek zout wördden wel gebruukt um de taanden mee te poetsen. De veurloper van taandpasta was *taandpoejer*. De antieke Egyptenaren gebruukten n mengsel van as, myrthe, ebreuken eierschaolen en gemaolen puimsteen. Laoter wördden tal van soortgelieke - en soms vremde - middels gebruukt, zo as gemaolen botjes.

t Veurdeel van taandpasta boven taandpoejer is, da'j t makkelik op de taandeborstel doon kunnen.

## Opkomst
Taandpasta is veur t eerst op de markt ebröcht in 1850, deur de Amerikaan Washington Wentworth Sheffield. Ze verkochten t toe in n glaozen pot (tegenswoordig zit t in n tube of n spuitbusse). In 1892 wördden deur Sheffield t bedrief *Beecham's* op-ericht dat de produksie en verkoop van taandpasta stark gung verhogen.

De verkoop van taandpasta begun in Nederlaand zo'n bietjen in 1936 en wördden emaakt in de Erdal-fabrieken in Amersfoort.

## Schaolike stoffen
n Naodeel van de kommersiële taandpasta's is dat der vake schaolike stoffen in zitten (zo as triklosan, polyethyleenglykol, fluoride, schuummiddels, giftige metalen en chemiese zeutstoffen). n Middel wat vake gebruukt wördt in de plaotse van taandpasta is n mengsel van een vierel zeezout en dree vierel natriumbikarbonaot, n veurdeel is dat t natriumbikarbonaot in disse oplossing n taandblekend effekt hef en dat der gien schaolike stoffen in zitten.

## Referensies
Op fietse

***Op fietse*** is een liedtie van de Drèentse meziekgroep Skik en is schreem deur veurman Daniël Lohues. Het stiet op de cd *Niks is zoas 't lek* uut 1997. Het is op 1 november van dat joar op singel uutbracht en stun zeum weken in de Nederlandse Top 40 met as piek plak nommer 29. As bonus stun der *Benidaorumme* op dat ze schreem hadden tiedens de uutzending van de *Arbeidsvitaminentour* in Spanje.

In 2005 wuur *Op fietse* keuzen tot het beste Drentse liedtie allertieden. Sinds 2003 komp het ok veur in de Nederlandse Radio 2 Top 2000. De tot nou toe (2011) hoogste plaats haalde het in 2009 toen het op plaats 181 stun.

*Op fietse* beschref een tocht op de fietse deur Zuudoost-Drenthe en een stukkie Duutsland. Later wuur dizze tocht deur de Drèentse VVV bemuumt tot *Skik-route*. Lohues ree hierzo langs:
:Slien
:Erm
:Dippert, ok weh Diphoorn nuumt
:langs Ermerzand
:Veenoord
:Nei-Amsterdam
:langs het Dommersknaal
:langs de kassen (Amsterdamscheveld)
:Weiteveen
:langs Bargerveen ("*achter op 't veld daor mag 'k graag wezen*")
:langs de Duutse grens
:Schöninghsdorf (Duutsland)
:Hebelermeer (Duutsland)
:Barger-Compas
:Klazienaveen-Noord
:Oosterbos, ok weh Oostersebos nuumt
:Barger-Oosterveld
:Schoelpad langs het Oeverse Bos ("*kort daor bij de Honneywell*")
:Oranjedörp
:over de Bladderswieke
:over de Herendiek, hier kek e uut op het pastoorse bos en de kerktoren in Erica

## Uutgoande link
*Video van ''Op fietse'' en een paar andere liedties
Bargerveen

**Bargerveen** is een natuurgebied in de gemiente Emmen en lig an de oostelijke kante van de straote tussen Klazienaveen en Weiteveen. Het hef een oppervlakte van 2100 bunder en bestiet veur een groot deel uut hoogveen. Bargerveen is een overbleem stuk van het vröggere Boertanger Moor.

## Omschrieving

Bargerveen bestiet uut drie delen: in het noordelijke deel hej het Meerstalblok, in het middenste het Amsterdamsche Veld en in het zuuden het Schoonebeekerveld. In 1992 bennen ze hier stopt met de vervening en kwam het gebied in hàanden van Staotsbosbeheer dat hier al verschillende stukken in zien bezit haar. Het Meerstalblok hadden ze het vrögste en later kwamen daor de twee andere stukken bij. Sins juni 2006 maakt het samen met het Duutse stuk het *Internationale Natuurpark Boertanger Moor-Bargerveen* uut.

Tiedens de vervening wuur het veen tot en met de jaoren dertig over het smalspoor naor de fabriek van de Griendtsveen Turfstrooisel Maatschappij in Amsterdamscheveld toebracht, waornao der van de boomste laoge, de bolster, turfstrooisel maakt wuur. Later gebruukten ze daor vrachtwagens veur. Waor vrogger de fabriek stun, hem ze sins 1984 het Industrieel Smalspoor Museum staon. Van de zwarte turf maken ze sins 1921 bij de Purit in Klazienaveen pillegies tegen de schieterij. Die fabriek wordt sins 1997 Norit Nederland nuumt.

Ze wullen in het natuurgebied datter weer opnij leemd hoogveen opkomp. Ze plàanten deurumme veenmos waoruut nao een poosie weer nei veen ontstiet.

Deur het Amsterdamsche Veld löp de Hondsrug nog een stukkie deur, waordeur je op de oostelijke helfte een redelijk dreug heideveld hem en de boel an de westelijke kante zun beetie verzup. Verder hem ze op verschillende plaotsen dammen bouwt met daordeur een hoog- en laagwatergruppe waor ze de waterstand met in bedwang holen.

In Bargerveen hej allerlei looproutes en kuj onderweg bijveurbeeld het Huusie van Uneken zien die ze niet afbreuken hem. Verder vi'j der een bulte verschilde planten en dieren en ister zelfs een speciaal adderveld anlegd. Het Bargerveen valt onder wat ze de *Vogel- als de Habitatrichtlijn* numen.

## Bekieks

Ofbeelding:Bargerveen1.jpg|Kunstwerk uut 2006
Ofbeelding:Bargerveen9.jpg|Uutloper van de Hondsrug
Ofbeelding:Amsterdamsche Veld Bargerveen1.jpg|Amsterdamsche Veld
Ofbeelding:Bargerveen8.jpg|Overbleem turfwagens
Ofbeelding:Bargerveen16.jpg|Meerstalblok
Ofbeelding:Bargerveen18.jpg|Meerstalblok
Ofbeelding:Bargerveen nightshot1.jpg|Meerstalblok
Ofbeelding:Bargerveen nightshot2.jpg|Meerstalblok
Amsterdamscheveld (Erica)

**Amsterdamscheveld** is een buurtschap in de gemiente Emmen dat rekent wordt tot het noordelijker lingde Erica. Op 1 januari 2004 had het ongeveer 130 inwoners.

## Geschiedenis
Amsterdamscheveld ontstun naodat een groep Amsterdammers een stuk veengront kocht haar en dit het Amsterdamsche Veld nuumde. Teegnwoordig is een groot deel afgraam. Een stukkie is nog over en maakt deel uut van het natuurgebied Bargerveen.

Het veengebied was onder kontrole van de baos van de Drentsche Landontginning Maatschappij, Lodewijk Dommers. Eerst deuden ze der nog nie veul meer met as jagen, totdat de Griendtsveen Turfstrooisel Maatschappij zich hier in 1909 ant Dommersknaal opzet is. Hier omhinne wuurden meer huzen bouwt en wordt nou samen *Amsterdamscheveld* nuumt.

De fabriek is in 1983 sloten en op die plek he'j sins 1984 het Industrieel Smalspoor Museum.
Amsterdamscheveld

***Amsterdamscheveld*** kan verwiezen naor
*Amsterdamscheveld (Erica), een buurtschap dat rekent wordt tot het dörp Erica, op de weg naor Schoonebeek, in de gemiente Emmen
*Amsterdamsche Veld (Bargerveen), ien van de drie delen van het natuurreservaat Bargerveen, ten oosten van de weg Klazienaveen-Weiteveen; vrogger luup het Amsterdamsche Veld tot an minstens het boomstaonde buurtschap
Dommersknaal

Het **Dommersknaal** een knaal in Drenthe dat de Drentsche Landontginnings Maatschappij (DLM)  in 1861 uutgraam hef zodat ze't veen dat ze afgruven beter afvoeren konnen.

Het knaal hem ze noemt naor Lodewijk Dommers, de toenmaolige baos van de DLM. Zien ole herenhuus *[[La Paix (Nieuw-Amsterdam)|La Paix]]* stiet haoks op het punt an het Stieltjesknaal waor het Dommersknaal begunt.

Het Dommersknaal komp eerst deur het dörp Zandpol en je kunnen der nog op varen tot Amsterdamscheveld. Zo ongeveer in de buurt van Weiteveen löp e dood.
Oosterbos

Het **Oosterbos**, dat ze vake ok weh **Oosterse bos** numen, is een bos van ongeveer 250 bunder ten oosten van Barger-Oosterveld in de gemiente Emmen en - al wullen Oostervelders het zelf nie hören - eigenlijks ok de plaats Emmen zellef.

Het Oosterbos is in de zumtiger jaoren van de twentigste eeuw deur Staotsbosbeheer anplant veur wat ze numen de opnij-inrichting van de veenkelonieën. Ze hem het bos plàant op hoogveen wat nog nie afgraam was en waorvan ze wullen dat het nog verder angruit deur de waterstand kùunstmatig hoog te holen. Het bos is een onderdeel van de boswachterij Emmen, net as de Emmerdennen, het Noordbargerbos en het Valtherbos.

An de oostkante van het Oosterbos lig het wiedsopgezette Scholtenszathe. Dit gebied hef Willem Albert Scholten in de nigntiende eeuw kocht en ontgonnen, waorna het klaor was veur de verbouw van eerdappels. Omdat het bij het Oosterbos giet om hoogveen dat ze niet afgraam hem, lig het dan ok meters hoger dan Scholtenszathe datter naost lig.

## Anverwant
*Het *[[Oosterse Bos (Schoonebeek)|Oosterse Bos]]*, een buurtschap dat deel uutmaakt van de plaats Schoonebeek in de gemiente Emmen
*Het *[[Oeverse Bos]]*, een bos tussen het Rondweg van Emmen en het Schoelpad, tussen Zuud-Bargermeer en Barger-Oosterveld
Oosterse Bos

***Oosterse Bos*** kan verwiezen naor
*Het *[[Oosterbos]]*, vake *Oosterse Bos* nuumd, een bos aan de oostkante van Barger-Oosterveld (Emmen)
*Het *[[Oosterse Bos (Schoonebeek)]]*, een buurtschap dee deel uutmaakt van de plaats Schoonebeek in de gemiente Emmen

## Anverwant
*Het *[[Oeverse Bos]]*, an de andere kante van Barger-Oosterveld dan het Oosterbos dat ze wel is verkeerd het Oosterse Bos numen
Oeverse Bos

Het **Oeverse Bos** is een bos in Emmen dat vant noorden naor oosten inklemt lig tussen de Rondweg en het Schoelpad, en vant oosten naort westen tussen Barger-Oosterveld en het industrieterrein Bargermeer-Zuud. In de buurt lig ok nog een bossie dat ze het het *Oevermans Bossie* numen.

Veul schoelgangers uut Zuud-Barge, Erica en Schoonebeek, vrogger en nou, kennen dit bos en ok het Schoelpad goed, ok al is het een zàandstraote, omdat het verharde fietspad dervan een belangrijke trekweg veur ze is. Ze numen het Oeverse Bos ok wellis met een verkeerde name, namelijk het Oosterse Bos, wat eigenlijks het Oosterbos an de andere kante van Barger-Oosterveld is.

Tegen het Oeverse Bos an lig het crematorium Meerdijk dat verschillende veurzienings naor het Oeverse Bos nuumt hef.
Ermerzand

Het **Ermerzand** is een afgraam zandgat met een zandstrand an de zuudwestkante van het dörrepie Erm in Drenthe.

De oppervlakte dervan is ongeveer 80 bunder en de helfte daorvan is het zandgat waor summers veul zwommen wordt. Doarnaost bennen der nog grasvelden waorop mènsen kunnen zunnebaden.

Ant water bennen verder nog een huusiespark, een camping en het Ermerstrand waor ze ant kabelskiën bunnen op het water en ze bij mekaar kunnen zitten in een kroegie of opt terras.
Winkeldarp

't **Winkeldarp** is een buurte in 't Oldebroek. 't Begint zo bie de Olde Diek. De buurte hef zien name vanwege de bocht in de straote (Zuiderzeestraatweg).
Nevada

**Nevada** (sprek oet: *ne-VAA-daa*) is n stoat in t westn van de Verenigde Stoaten van Amerika. Nevada is n zeuwnde-meest oet estrekten stoat, n 35sten wat bevolkingsantal angeet, en n neegnden dunstbevolkten stoat. t Is n grötsten stoat van de VS den't nit an Kanada, Mexiko of nen oseaan greanst. Tweedoarde van t volk van Nevada wont in de agglomerasie van Las Vegas, woerbinn de dree grötste steadn lignt. De heuwdstad van Nevada is Carson Stad.  

Nevada's laandskop is vuurnamelik weuste en löag, en t meeste ligt in ne Grote Komme. Gebeedn op t zuudn van de Grote Komme lignt in de Mojaveweuste, terwiel at t Tahoemear en de Sierra Nevadaboargen op de westelike raand lignt. Zowat 86% van t stoatsgebeed heurt an de Regearing van de VS oonder verskeaidene ofdelings, zowal oonder börgerzaakn as t leager.

n Naam *Nevada* is of eleaidt van de Sierra Nevadaboargen, wat "Besneejden Boargketn" beteeknt in t Spaans. t Laand wat oonder n hudigen stoat vaalt, heurdn vroger too an de Indiaannvolker de Paiute, Sjosjone en Washoestämme, vuur at de Europeaann t innömn. t Wör opeesket duur t Spaanse Riek as deel van t Alta California töt at n Mexikaansen Onofhaankelikheaidsoorlog zorgen at t bie Mexiko köm. De VS kreeg t in t behear in 1848 noa de weenst in de Mexikaans-Amerikaansen Oorlog en t wör doarop indeeld bie t Utahgebeed in 1850. Doo't dr in 1859 zilver wör eveundn bie Comstock Lode, treukn dr machtig völle leu hen woernoa t Nevadagebeed van Utah wör of esplitst in 1861. Op n 31sten oktober 1864 voogn zik Nevada as 36sten stoat bie de Verenigde Stoatn.

Doo't vaste wör elegd at gokn legaal was en de regels vuur trouwn en skeaidn versoepeld wördn in t 20ste joarhoonderd, kömn dr nen machtigen hoop toeristn op n stoat of. De meeste leu oet Nevada woarket nog aait in de toeristnsektor, woerbie't de mienbouw op ne gode tweede plaatse keump in de ekonomie van Nevada, umdet t de veerdegrötste gooldproduseant is van de wearld.

Nevada's bienaam is offisjeel "n Zilverstoat", umdet zilver aait belangriek hef ewest in de geskiedenis en ekonomie van n stoat. 

## Oetgoande Koppeling
* Offisjele webstea van Nevada

## Verwiezings
Olddoarp

**Olddoarp** (Nederlans: *Ouddorp*) is een doarp in de Neerlaandse proveensie Zuud-Hollaand, eleagen in de gemeente Goedereede. Olddoarp hef 6.080 (2010) inwonners.

Olddoarp lig hemelsbreed tusken de Noordzee in 't noordwesten en de Grevelingen in 't zuudn.

Roond 1100 wör dr op de hudige stea van Olddoarp vuur t eerste bouwd. 't Doarp hef ne gemeente van de Protestanse Kaarke in Nederland, een gemeente van de Hersteld Hervormde Kaarke, een Gerefformeerde Gemeente en een Gerefformeerde Kaarke.

In Olddoarp bint twee basisskolen; De Westhoek en de Koningin Beatrixschool.

In 2010 is der begunnen met de bouw van de nieje wieke *Welgelegen*.

## Oetgaonde verwiezingen

*webstee oaver Olddoarp
Sint-Truiden

**Sint-Truiden** (vernedersaksiest: *Sunt-Trujen*; Limburgs: *Sintruin*; Frans: *Saint-Trond*) is n stad en de grootste gemeente van Belgies-Limburg. t Grondgebied is zo'n 106,90 km² en op 1 jannewaori 2010 woonden der meer as 39.000 lu. Deelgemeenten bint Hasselt, Aalst, Brustem, Duras, Engelmanshoven, Gelinden, Gorsem, Groot-Gelmen, Halmaal, Kerkom-bie-Sint-Truiden, Ordingen, Runkelen, Velm, Wilderen en Zepperen. De burgemeister is Ludwig Vandenhove van de SPA. t Dialekt van Sint-Truiden (in t Sint-Truidens zelf *Truiens* eneumd) beheurt tot de West-Nederlimburgse dialektgroep (t zogeneumde *gij-Limburgs*).

## Zustersteden
* Weert (Nederlaand)
* Nueva Guinea (Nicaragua)
* Duras (Frankriek)

## Uutgaonde verwiezingen

* Webstee van de gemeente Sint-Truiden
1963

## Gebeurtenissen
* De winter van 1962-1963 is een slim kolde winter in Nederlaand.

## Geboren
* 22 meie - Jolande Sap, liesttrekker van GreunLinks
* 6 september - Geert Wilders, liesttrekker van de PVV

## Oet de tied
* 5 november - Gesinus Gerhardus Kloeke, taalonderzeuker
Veeldriedn

**Veeldriedn** (ook mangs *cyclocross* neumd) is ne sport woerbie't leu op ne fietse duur roew laand jaagnt.

## Oetleg
In disse sport mut deelnemmers, de veeldrieders, zo rap meugelik nen ofgebakenden weg oflegn. t Grötste deel van disse weg is nit verhard. De rieders mut dan duur bos, sleute en zaandweagn. Bie stukn woer't nit teegn te treadn vaalt (spikke hellings of drekkerige stukn) mut n veeldrieder van de fietse en loopnd verdan met de fietse op n skoolder. t Wedstriedverbaand vaalt vake op n weenterdag, en bie de betaalde rieders doert ne wedstried n uur. At t vuur de wearldbeker is, keump dr ne roonde bie op.

Disse sport is vuural in Vlaandern slim populear. Völle kampioensrieders komt doar ook weg, zo as Sven Nys, Bart Wellens, Erwin Vervecken en Niels Albert. Ook in de greansgebeedn van Neerlaand, woer't t wat heuwelachtiger is, zo as in Noord-Broabaant, n Achterhook en Tweante is de sport ook geleefd. Ene van de oold-wearldkampioenn is Hennie Stamsnijder oet Eanter. Rechtevoort zeent grote naams in t veeldriedn Lars Boom, Gerben de Knegt en Thijs Al. Bie de vrouwleu dut t Marianne Vos de leste joarn good.

## Oetgoande koppeling
* veldrijden-info.com
Marken

**Marken** (Markers: *Mereke*) is n vuurmaolig eilaand, in nou n skiereilaand, in t Markermeer dat sinds 1957 via n dik mit t vastelaand verboenden is. t Beoort tot de gemiente Waoterlaand van de Nederlaandse provinsie Noord-Ollaand. t Eilaand ad in 2004 1.846 inwoeners. 

Al minstens n ieuw is t vuurmaolige vissersdörp n belangrikke toeristiese trekpleister. De opvallende kliederdracht et daoran bijedroegen. Karakteristiek binnen de outen euzen op paolen. Nog ouwer binnen de zogenaamde "warven", kunstmaotige verogingen waorop ewoend worde.

In godsdienstig opzicht is de bevolking van Marken protestants. Der binnen twie protestantse karken op t eilaand.

## Buurtskappen
Marken vörmt ien leef- in woenplekke, mar is op-edield in verskillende buurtskappen. Oorspronkelik laggen ze ok echt los van enkanger. De buurtskappen roendomme de aven in de kark binnen in de loop van de 20e ieuw mit enkanger vergruuid. Dit binnen de Avenbuurt, Karkbuurt in De Kets (of kortweg *Kets*). Toch kun je de buurtskappen nog alteed goed erkinnen.

Aparte buurtskappen op t eilaand binnen:
* Grotewarf
* Minnebuurt of Minneweg
* Moeniswarf
* Rozewarf
* Wittewarf

## Marker dialekt
Nao de grootskaolige studie van Van Ginneken in 1953 worde t in wietenskappelike kringen wat stille roend t Markerse dialekt. t Dialekt dat tugenwoordig op Marken espruken wordt, wikt of van t dialekt dat Van Ginneken beskrief. Vule aegenaordigeden raakt t Markers langzaam kweet, onger invloed van de massamedia in duurdat der niet-Markers op t eilaand binnen koemen woenen. Toch wordt ok nou nog t dialekt duur jongeren espruken, in woorden as *helegaor* vor "ielemaol" bleven goed plakken. Of t Markers in de toekomst beouwen blift, zal de teed laren.

## Monuminten
Iel Marken is n beskarmd stadsgezicht. Varder binnen der in t dörp tientallen riksmonuminten.

## Geboren in Marken
* Arie Boomsma (1974) tv-presentator

## Foto-eutstalling
### Panorama's

### Ofgieving van Marken

Bestaand:Buurt II 1 28170.jpg|Buurt II 1, ien van de vule riksmonuminten op Marken
Bestaand:Marken2006032805.jpg|Opaolbrogge, Karkbuurt
Bestaand:Paard van Marken.JPG|De vuurtoren, t Paard van Marken


### Ouwe ofbieldingen

Bestaand:Marken klederdracht omstreeks 1910.jpg|Kliederdracht roend 1910
Bestaand:Haven Marken begin 20e eeuw.jpg|De aven van Marken roend 1910
Bestaand:Eiland Marken - Binnenkamer 1900.jpg|Binnenkamer roend 1900
Bestaand:Eiland Marken - Kerkbuurt 1900.jpg|Karkbuurt roend 1900
Bestaand:Eiland Marken - Visser 1900.jpg|Visser roend 1900
Bestaand:Marken Island2.jpg|Kliederdracht roend 1900
Bestaand:Eiland Marken - Vissershaven en kerkbuurt.jpg|Vissersaven in karkbuurt roend 1900
Bestaand:Eiland Marken - Visserskinderen 1900.jpg|Visserskingeren roend 1900
Bestaand:Kate Mari Ten A Fishermans Family Marken.jpg|Vissersfamilie (Joan Mari Ten Kate 1831-1910)


## Video's

Bestaand:Markers aan het potverteren Weeknummer, 24-26 - Open Beelden - 27181.ogv|Bielden eut 1924 van Markers in kliederdracht
Bestaand:IJspret Weeknummer 29-05 - Open Beelden - 27414.ogv|Eespret vor bevolking van Marken in 1929 op n bevreuren Zuierzie
Riebewies

t **Riebewies** (ook wal mangs *t roaze papierkn* of *veurekaarte* neumd) is n skriftelik bewies det n persoon voldut an de laandelike eesken (verkearskennis en besteursveardigheaid) vuur t besteurn van voartuge. 

In de dagelikse sproake wörd met t woard "riebewies" t "autoriebewies" bedoold, mer dr zeent ofzeunderlike riebewieze vuur trekkers, brommers, motoorn, zwoare en lange anhangers en vrachtwaagns. Dit haank of van t gewicht en de leankte van t voartuug. Zoonder riebewies magnt leu gin voartuug besteurn. 

n Riebewies is te verdeenn duur les te nemn bie ne good ekuurde rieskole. In de opleaiding zit n theoriedeel(verkearsregels, verkearsbordn en inzicht in wegsituasies) en n praktijkdeel, woerbie't ne offisjele eksaminator van t CBR metgeet en kik o'j t good doot. In Neerlaand ma'j vanof 17 joar beginn met lesn, mer pas vanof 18 zeelfstaandig nen auto besteurn.

Seend 1 oktober 2006 wörd t riebewies nit mear as papierkn oet egeewn, mer as plastik kaarte.

## Indeling
De indeling van riebewieze geet van A töt E.

*A: brommers en motoorn
*B: persoonnvervoor: voartuge oonder de 3500kg en 1 besteurder met ten meeste 8 metrieders
*C: kleaine vrachtwaagns zoonder oplegger
*D: busn 
*E
**E-b: Persoonnauto's met langn anhanger
**E-c: Zwoar transport; vrachtwaagns met anhanger
**E-d: Busn met anhanger

## Oetgoande koppeling
CBR-webstea
Scheloo

**Scheloo** (Nederlaands: Schoonloo) is een esdörpien in 't uuterste zuden van de gemeeinte Aa en Hunze in de Nederlaandse previncie Drenthe. Het dörp had op 1 januari 2008 259 inwoners.

't Dörp lig op de Rolderrug, an de previnciaole wegen N374 (Knoal - 't Oogeveine) en de N376 (Nei-Amsterdam - Roal). Scheloo beheurde vrogger tot de gemeeinte Roal, moar sinds de gemeeintelijke herindelingdn beheurt 't tot de gemeeinte Aa en Hunze.
Pennsylvanies-Duuts

De **Pennsylvanisch-Duutse** sproake (Engels: *Pennsylvania German* of *Pennsylvania Dutch*, Pennsylvanisch-Duuts: *Deitsch* of *Pennsylvania Deitsch* of *Pennsilfaanisch Deitsch*) is ne sproake dee sprökken wördt deur ongevear 250.000 sprekkers in Noord-Amerika. Et is ene van de West-Mirreduutse sproaken, dee in ok in Rheinland-Pfalz sprökken wordt. Pennsylvanisch Duutse immigraanten oet de Pruus en Zwitserlaand brachten de sproake met Amerika hen in de 17de en 18de joarhönnerden, woarnoa zee bint goan wonen in de Amerikaanske stoaten Pennsylvania, Virginia, Maryland en Noord Karolina.

De name *Dutch* hef niks met Neerlaands te maken, moar met Duuts. Gelearden meant, et is zo ontstoan deurdat de sprekkers de sproake *Deitsch* neumden, en dat dat wa völle leek öp et Engelse woord *Dutch*. Dat was wier bedoold as algemene deurverwiezing noar et Hollaandse woord *Duits* öf *Diets*, wat hier *Duuts* het.

Rechtevoort kö'j de sprekkers nog veenden in de Kanadese proveensie Ontario en in de Amerikaanse stoaten Pennsylvania, Ohio en Indiana. Vrogger wör et dialekt sprökken in een nog völle grötter gebeed, moar et is noe öp völle sties biejnoa öf zölfs hellemoal vort. Op et plattelaand wör et in den Tweeden Wearldoorlog nog wa sprökken, mar is doarnoa slim minder wörden. Der bint nog wa twee kearkgemeenskoppen dee nog mangs wa et dialekt sprekt en doar good met deurgoat.

Der bint in Noord-Amerika ok groepen wat  Plautdietsch sprekt, moar dat is slim anders as Pennsylvanisch-Duuts.
Spiekerhouwn

**Spiekerhouwn** of **Neagelhouwn** is n volksspölleke vuur in kafees, keetn en op buurtfeeste, woerbie t de bedoling is at spöllers um buurtn met nen hamer of moker nen zeuwn- of neegndoems spieker in zo min meugelik höwwe töt an n kop in n stuk van nen of ezaagnden boomstam houwt. 

## Spölverloop
Eelken spöller krig eenn spieker. Den mag eelken spöller eerst rechtop in t hoolt vaste tikn. Doarnoa mag iederene een moal per buurte nen houw op n eegnen spieker geewn, woernoa't n hamer duur egeewn mut wordn. A'j n spieker skel houwt ma'j um eawn wier rechtop tikn. Denne wat n spieker as eerste helemoal in t hoolt hef ehouwn hef ewunn. In nen variaant op t spölleke mut denne wat n spieker dr t leste in hef dr n röndjen beer in doon. Hierduur wörd t spölleke noa verloop van tied aal meuiliker.

## Kampioenskopn
In t Tweantse Riessen wordt alle joarn  de wearldkampioenskopn spiekerhouwn eheuldn. Dr is zeelfs ne echte bokaal bie. t Houwn gebuurt hier met nen kaphamer, met de platte kaante. Hierduur wörd t extra lastig um n spieker good op n kop te raakn. n Winner mag zik n joar laank *plearkeunink* neumn.

## Media
In t tellevisieprogramma Kopspijkers van de VARA, wat leup van 1995 töt 2005 en presenteerd wör duur Jack Spijkerman, was n vast spiekerhouw-deel, woerbie't twee gäste van t programma um buurtn vroagn kreegn oawer öar eegne vakgebeed. Elke keer as ze ne vroage good hadn, mochen ze nen houw op n spieker doon. Denne wat zinn spieker t deepst in de houwtoafel ehöwn har, har t oonderdeel ewunn.
Heuwd (lief)

t **Heuwd** of n **kop** is n deel van t lief van leawnde weazns, wat meestal an de boawnkaante van t lief zit. In n kop zitt de harsens, dee't de rest van t lief ansteurt en zorget at t weazn in leawn blif. Bie zoogdeers en t meanske hef n kop aait de volgende oonderdeeln: oorn (mangs inweandig), oogne, neuze en moond of bek.

De vuurkaante van t heuwd, woer't de oogne, neuze en moond zitt, neumt ze ook wal t gezichte. Boawn de oogne zitt de weankbrouwn en de plette. oonder n moond zit n kin.

t Heuwd zorget vuur de zintuge geheur, zicht, rökke en smaak.
Eindhoown

**Eindhoown** (Neerlaands: *Eindhoven*) is ne stad en gemeente in de Neerlaandse proveensie Noord-Broabaant.

De gemeente hef t viefdegrötste inwonnertal van Neerlaand, met op 1 april 2011 216.157 leu op n gebeed van 88,84&nbsp;km². De gemeente Eindhoown is deel van t koaderwetgebeed SRE (Samenwerkingsverband Regio Eindhoven) en stedelik netwoark BrabantStad. t Verstedelikt gebeed Eindhoown (nit duur mekoar haaln met t Saamnwoarkingsverbaand), wat besteet oet de gemeentes Eindhoown, Veeldhoown, Best, Nuunn en Geeldrop-Mierlo, hef zowat 440.000 inwonners op n gebeed van 540&nbsp;km². In t SRE wont zowat 700.000 leu.

Skoonwal Eindhoown völle soortn industrie hef ekeand, zo as linngood, sigoarn en heudemakers, is Eindhoown rechtevoort vuural bekeand van de Phillips, dee't elektries gerei maakt, zo as laampn, tellevisies en radio's, en van de autofabriek DAF.

In Einhoown zitt verskeaidene hogeskooln en ne techniese universiteat, de Techniese Universiteat Eindhoown (TU/e). Doarduur is dr ook n oetgebreaid studeantnleawn, en doarop ansloetnd n groot anbod van kafees en oetgoansplekn ontstoan.

## Naam
n Naam *Eindhoown* keump oet n 11den of 12den eeuw. t Woard 'eind' wörd wal vakerder in plaatsnaams gebroekt, en zol in dit geval te maakn könn hebn met eandn. t Woard 'hoown' keump ook regelmoatig vuur, en wörd in dit geval wal es oet elegd as n lestn *hof* of *howe* van Woensel. *hof* en *howe* köant in Broabaant ongevear t zelfde beteekn. Hiermet kan bedoold wordn n 'stukke laand bie n boernhof' of n 'boernhof' zelf. t Woard -hoown lik in t mearvoold te stoan, mer det is t nit. t Hef te maakn met ne oolde naamval den't angavn det t ne plaatsbepoaling was, mer disse naamval wörd rechtevoort nit mear gebroekt.

## Sport
Wat sport angeet is Eindhoown bekeand van onder meer:
*PSV sportklub met as bekeandste onderdeel n vootbalklub, meermoals Nederlaands en Europees kampioen, dee't spölt in t Philips stadion. 
*Maarten van der Weijden, weerldkampioen en olympies kampioen (Peking) lange ofstaandzwemn.
*Pieter van den Hoogenband Zwemstadion.

## Eindhoowns vervoor
Eindhoown lig an verskeaidene snelweagn, zo as de A2, A50, A58, A67 en A270. Wieter hef Eindhoown n oetgebreaid busnnet, wat vuur inwonners van Eindhoown van oonder de 12 en vanof 65 joar vriej te gebroekn is.

Doarnöast hef Eindhoown twee treinstasjons; Stasjon Eindhoown en Stasjon Eindhoown Strijp S. Op n eerstn riedt ook sneltreinen, op n tweedn nit. Doarbie is dr nog n spesjaal stasjunneke bie t Philips Stadion, wat gebroekt wörd um anhangers van voetbalklubs rechtstreeks in t stadion te kriegn.

Wieders hef Eindhoown ne eegne vlochthaawn, wat doarnöast ook ne basis is vuur de Lochtmacht. In 2007 hulp *Vliegbasis Eindhoven* mear as 1,5 miljoen leu.

## Oetgoande koppeling
*Offisjele webstea van Eindhoven (NL)
Synkoop (muziek)

Nen **Synkoop** in de muziek heuld in det ene of meardere toonn nit op n verwochten tel of "in de moate" vaalt, woerduur't ene of meardere akseantn verlegnd wordt. n Synkoop wörd gebroekt um t akseant op ne onverwochtse plaatse te legn. Meestal is dit de plaatse kort vuur of kort noa t verwochte telakseant.

In ne veerkwartsmoate, bievuurbeeld, zeent normaalgesprökn n eerstn en n doardn tel de zwoare teln, en n tweedn en n veerdn tel de lechtn. As dus juust n tweedn en n veerdn tel benoadrukt wordt, in plaatse van n eerstn en n doardn, is det ne synkoop. 

Ook duur ne achtste of ne zesteende te gebroekn wörd t moatgeveul verlegnd. As dit ne lange tied gebuurt, zo as bievuurbeeld in Marsmuziek of reggae en ska vake t geval is, neumt ze det noapikn. Doarnöast keump t wal es vuur at dr op de plaatse van woer'j ne note zoln verwochen, ne röste ezat is. Dit neumt ze ook wal ne 'zwoare röste'. 

Duur synkopasie te gebroekn wörd t ritmiese geveul van de muziek verstoarkt. t Keump in zowat alle muziekstieln vuur, en is in wat stieln, zo as salsa, merengue, jazz, funk, reggae en ska bepoalend en onmisboar vuur t kenmoarkende muzikale geveul.
Textiel

**Textiel**, **linngood** of **stof** is n buugzaam ewöawn materiaal, emaakt van n netwoark van natuurlike of keunstmoatige vezels, dee't meesstieds *droad* of *goarn* eneumd wordt. Goarn wörd emaakt duur roewe vezels van wol, vlas, katoen of aander spul te spinn töt lange dröa. Doarmet wordt dan linngood evörmd duur de vezels te weawn, breain, haakn, knupn of saamn te drukn. 

De vezels köant wordn emaakt van materiaal van deers (hoar, wol, hoed), en plaantn (hennep, jute, ezw.). Seend t 20ste joarhoonderd is doar ook nog keunststof materiaal bie te rekn.

t Verskil tusken de wöarde *linngood* en *textiel* zit um dr in at textiel slöt op onbewoarke lapn, terwiel linngood al kloar is emaakt vuur gebroek.

## Geskiedenisse
Ne oontdekking van gedreugde vlasvezels van roond de 34.000 v.Kristus in nen grot in Georgië, wiest oet at textielachtig materiaal al in de ooldheaid emaakt wördn. 

Textielmaakn is n haandwoark wat duur industrialisasie en nieje produksietechniekn onmeundig grootskoalig is ewördn. Dr is skoonwal vuur de heuwdtechniekn in de textiel, zo as platn -, keper-, en satienbeending, nit völle veraanderd. 

De Inka's maakn al doezenden joarn *Khipus* van vezels van proteïne, zo as ne spunn droad van wol of hoar van kameelachtigen as de alpaka, lama en kameel, of van ne sellulose zo as katoen. Khipoes zeent ne riege kneupe in n stukn droad. Eerst wör dr edacht at ze gebroekt wördn as n soort telhulp bie geeldzaakn, mer niej oonderzeuk wis oet at dr wal es mear achter kan zitn. Khipoes wordt in museums op dezeelfde wieze behaandeld as aandere textielsoortn. 

Vanof t 15de joarhoonderd wörd textiel aal belangrieker, en t was vanof dee tied de grötste tak van industrie. Heanig an köm de hoesweawerieje op in Europa. Vanof t 17de joarhoonderd warn hele families gangs in de textielindustrie. Nöast t boernewoark, wat ook gewoon duur mos goan, deedn de leu in thoes weawn. Eens in de zovölle tied köm dr dan n hearskop t gewöawne spul metnemn vuur nen bepoaldn pries. 

De gröttere steadn in Tweante hebt öare riekdom vake te daankn an textielniewerheaid. De grote textielbaronn Ter Horst (Riessen), Van Heek en Ten Cate, zaggen de woarklust in Tweante en leutn grote fabriekn bouwn, woer't grote deeln van de plaatselike bevolking woark hadn. Disse fabriekn kömn in de zeuwntiger joarn van t 20e joarhoonderd allemoal op t gat, duurdet dr in Azië völle goodkeuper woarkvolk te kriegn was, en alle produksie heanig an doarhen verplaatst wör.

## Gebroek
Met textiel wörd heuwdzakelik kleare maakt, mer ook bedngood, haanddeuke en aander badspul um oe of te dreugn en te wasken, en dreagtasken. Doarnöast köant dr ook netn van wordn emaakt vuur de viskerieje, of valsköarme um met oet n vleegtuug te springn.

## Verwiezings
Bagraain

**Bagraain** (Arabies: ‏البحرين (Baḥrayn), Engels: *Bahrain*), offisieel t **Keunenkriek Bagraain** is n laand ien t Middenoosten. t Is n lutje aailaand, sikkom zo groot as t Oldambt en Westerwolde soamen en ligt veur de kust van Saoedi-Arabië en Qatar ien de Perziese golf. 
t Wör veur de eerste moal onaofhaankelk ien 1783 dou de Perziese heersers verdreven wörren. n Poar joar loater kwam de Al-Khalifa-familie vanoet Qatar dij dou heersers wörren. Ien 1861 wör Bagraain n Britse kolonie en ien 1971 wör zai weer onaofhaankelk. De heufdstad is Manama en t laand het sikkom 1.234.596 ienwoners.

Bagraain het aaltieds n belaangriek stee waest en het zien onaofhaankelkhaid as lutje stoat te danken aan de aiwenolde haandel. Vrouger bestond de haandel veuraal oet dadels, visk en perels. Noudoags is t veuraal de eulie dij Bagraain riek maokt. Liek aander golfstoaten as Dubai, Qatar en Abu Dabi het Bagraain hom ien de laeste tienderjoaren gaauw ontwikkeld. De maiste ienwoners wonen ien t noorden van t heufdaailaand, veuraal ien de heufdstad. Noast t heufdaailaand heuren der nog 32 lutje aailanden tou Bagraain. t Heufdaailaand is via t aailaand Um an Nassan mit n brog verbonden aan t Saoediese vastelaand bie de stad Khobar.

Islam is aigelks de ainigste religie ien Bagraain. Sikkom 70 persint van de bevolken is Sji'iet en 30 persint, woaronder de keunenklike familie, is Soeniet. De reden dat de meerderhaid van de Bagraaini Sji'ieten binnen, ien tieds dat de omliggende laanden sikkom hailemoal Soenieties binnen, komt deur de grote ienvloud dij Iran had het. De keunenklike familie is Soenities omreden zai van oorsprong oet zintroal Saoedi-Arabië kommen. De noudoagse keunen van Bagraain is Hamad bin Isa Al Khalifa. Hai het ien 2002 t Emiroat omdoopt ien keunenkriek en is doarmit van emir n keunen worden.

Bagraain is internatsionoal veuraal bekend deur de Formule 1 Grandprix van Bagraain dij ien 2004 veur de eerste moal holden wör. Ook het Bagraain ien 2011 veul media-aandocht kregen deur de protesten dij doar holden wörren.
Pinyin

**Pinyin** (in et Standaard Sjinees: 拼音; in et Pinyin: *pīnyīn*) is een offisjeel skriefstelsel um Sjinese karakters umme te zetten in et Latiense alfabet. Et wörd gebroekt in de Volksreppubliek Sjina, Maleisië, Sinjapore en Taiwan. Et wörd ook völle gebroekt um Standaard Sjinees te learen en Sjinese naams in boetenlaandse publikasies te beskriewen. Doarnöast wörd et gebroekt um Sjinese karakters (汉字 / 漢字, hànzì) in komputers in te voren.

In de joaren 50 van et et 20ste joarhoonderd leaden Zhou Youguang nen road, dee met ne verbettering van een eulder systeem an et oetdokteren gungen. Et systeem wör duur de regearing in 1958 in evoord en doarnoa nog een antal moal veraanderd. De Internasjonale Organisasie vuur Standaardisasie nöm Pinyin an as de internasjonale standaard in 1982. In Taiwan wör in et 2009 offisjeel an enömmen. Doar wörd et meestal et Nieje Fonetiese Stelsel eneumd. 

## Oetgoande koppelings
* Pinyin-Hanzi-Engels - Sjinees-Engels Wöardebook
** Standaard Mandarien Pinyin tabelle (Engels)
Dougong

**Dougong** (Standaard Sjinees: 斗拱, Pinyin: dǒugǒng, letterlik: "blok en dreager", oetsprekn as *Doow-khong*) is ne unieke bouwstruktuur van in mekaar steknde dreagbalkns, en ene van de belangriekste ellemeantn in tradisjonele Sjinese bouwkeunst, mer wörd ook völle in Japan, Korea en Taiwan gebroekt. 

Dougong wör vuur t eerst gebroekt in geböwwe oet de leste joarhoonderte vuur Kristus en oontwikkeln töt n struktuur dee't zoeln en poers met de gebeentn van t dak verbeundn. Dougong wör völle gebroekt in de Vuur- en Noajoarstied (770 - 476 vK) en ontwikkeln töt n vernemstig pakket van in mekaar steknde deeln tiedns de Tang en Song Dynasties. De deeln wordt an mekaar emaakt met hooltverbeendings, zoonder liem of spiekers. Dit kan duur t sekure en hoogstoande timmermanswaark.

Noa de Song Dynastie wördn de balkns en balknverbeendings mear ne versiering as ne noodzakelike bouwstruktuur in paleizn en teampels. 

## Nut
Dougong is deel van t netwaark van hooltne stutn, dee't onmisboar zeent vuur t hooltne geraamte van tradisjonele Sjinese huuze, umdet de muurn van dit soort geböwwe nit dreagnd zeent, mer emaakt wordt van latnwaark, leem of aander geveulig materiaal. Muurn deenn allene um kamers en ruumtes in te deeln, en nit as gewichtsdreagers. 

Verskeaidene in mekaar steknde balknkoppelings wordt emaakt duur n groot hooltn blok (de *dou*) op nen poer te zetn um ne stewige oondergroond te hebn vuur de eböagne dreagers (de *gong*), dee't de balkns dreagnt, of ne tweede *gong* dr boawnop. t Nut van *dougong* is t better oonderstönn van t gewicht vuur horizontale balkns, dee't röst op de vertikale zoeln, duur t gewicht van de horizontale balkns better te verdeeln oawer de zoeln. Disse koppeling kan onmeundig vake herhaald wordn, en völle verdepings de heugte in goan. Duur meardere dougong te gebroekn wörd de last op de horizontale balkns meender, duurdet t gewicht mear op de zoeln en poers terechte keump. Duur t gebroek van meardere dougong wörd t gebouw ook vearkrachtig en besteandig teegn eardbewings.

Tiedns de Ming Dynastie wör dr ne verbettering van de dougong bedacht, duur nieje hooltne oonderdeeln too te voogn. Hiermet köm dr ook n dekoratief ellemeant an de geböwwe, wat pasn binn t Sjinese idee van saamnvoging van artistiek en broekboarheaid. De dougong wördn kleainder en wördn vaker toopast per gebouw. De koppelings konn oonder dakreande en weendvearn komn, zodet ze op sierlike hangnde bloomnmeandkes leekn, en toch t gebouw stutn. 

De Bao'en Teampel in Sichuan, n good behooldn klooster oet 15de joarhoonderd, is n good vuurbeeld van de Mingstiel. t hef 2200 dougong-koppelings in 48 soortn um t te oonderstönn en versiern. t Wör ebouwd oonder leaiding van Wang Xi, nen lokalen leaider, tusken 1440 en 1446 oonder de regearing van Keaizer Yingzong (1427-1464).

## Vootnootn


## Weln
*Liang Ssu Ch'eng  Chinese Architecture, A Pictorial History ISBN 0-486-43999-2

## Oetgoande verbeendings
*Dougong Dreagbalkns (斗拱 Dougong)
*Arts of China to A.D. 900 (Stukn oawer dougong)
*Sjinese bouwkeunst
Skeelderwiezen

De wieze woarop nen skeelder ’t hooltskool, grafiet of t pigmeant anbreg op de oondergrond. Pigmeant is n poederig stöfke dat de dinge kluur gif as t mengt wördt met een beendmiddel. Meng iej pigmeant met n vleuiboar beendmiddel dan proat wiej oawer vaarve.

## [[Hooltskool]]
Völle gebröken vuur 't sketsen oonder ölievaarve. Deep zwart en smeert onmeunig, wördt tiegnswoordig as volweardig skeelderattribuut gebroekt. Oondergroond: eagenlik köj't op alns gebroeken.

## [[Grafiet]]
Met fiene klei emengt voormt grafiet t lood in n potlood. Iej könt der vlot nen skets met opzetten, mer kan ok heel good als volweardig skeelderattribuut worden gebroekt. Oondergroond: eagenlik köj't op alns gebroeken.

## [[Pastel]]
Allenig dreug pigmeant dat biej mekaar wordt eheulen duur Tragatgom. Verkriegboar in veerkaante of roonde krietjes, mer ok in potlöadjes. Neet watervaste en möt aait fikseert wörden zodat mooi blif. Achter glas met nen passe-partout der umme hen a'j t wilt inliesten. Oondergroond: eagenlik kö'j t op alns gebroeken.

## [[Aquarel]]
Met Arabisch gom vleuiboar emaakt pigmeant, noa indreugen kan't wierniejs met water vleuiboar worden emaakt. Verkriegboar in tubetjes (vleuiboar) of napjes (vast)mer ok as potlöadjes ( met n kwäske met water op loaten lössen). Der besteed gin witte aquarelvaarve, iej gebroekt 't witte pepier doar vuur en t dreugt duurzichtig op. Neet watervaste, möt achter glas met n passe-partout worden bewaard. Verdunnen: met water. Oondergroond: op pepier en t kan ok op dook mer dan dreugt t völ laankzamer umdat t doar neet in kan trekken.

## [[Gouache]]
Aquarelvaarve mengt met wit heet Gouache. Disse vaarve is wa dekkend en wordt völle duur illustratoren gebroekt. Verdunnen: met water. Oondergroond: meestens op pepier. 

## [[Fresko]]
Allenig pigmeant met water. Duurdat t op natte pleaster (kalk) broekt wörd, deent t kalk as beendmiddel.
                                               
## [[Tempera]]

## [[Öllie]]
öllievaarve is 'n vaarvesoorte, 'n maenksel van pigmaent in de vörme van 'n arrug fien kluurden poeder met, as beendmiddel, 'n plaantachtige dreugende öllie, meestenstieds lienöllie. Öllievaarve is vanof de 15e eewe 'n belaangriek beendmiddel op de skeelderkeuns. 't Wörden vuur 'n eerst gebroekt duur de Vlaamse Primitieven.

't Gebroek as hoesskeeldersvaarve of op d' industrie is sund 't middeln van de 20e eewe stark ofnömmen. Öllievaarve is 'n arrug völziedig vaarvesoorte, woormet zowal dekkend as traansperant warkt kan wörden. De vaarve kan in dunne gladde loagen wörden anbrach, meer der kunnen ok starke effecten bereikt wörden as de vaarve met dikte wörden verwarkt, zodät de vaarvestreken zichtboar blieft. Op extreme vörme wördt 'n impastotechniek gebroekt. 'n Spesjaal gebroek van öllievaarve is 't marmeren.

## [[Akryl]]
Akrylvaarve of polymeervaarve is 'n rapdreugende vaarve den bestiet oet 'n emulsie van kluurend pigmaent met 'n beendmiddel van keunsstof polymeerhars oet d' akrylgroep.
Smartphone

Nen **smartphone** (oetsprekn as *smaart-foon*, neosassisme: *striekiezer* of *striekfoon*) is nen mobielen tellefoon wat oetbreide kompjuterfunksies hef. Nen smartphone kan ook zeen wordn as nen haandkompjuter den tegeliek ook tellefoon is.

## Kenmearken
Völ mobiele tellefoons könt adresn en ofspraakn opsloan, hebt mobiel internet (e-mail kriegn en versteurn en rondkiekn op t internet), muziek heurn en filmkes bekiekn, moar smartphones könt vaak net wat mear. Ze könt onner mear ne GPS-ontvanger hebn, de meugelikheid um an te sloetn met Microsoft Outlook of Lotus Notes, en de meugelikheid an te sloetn op bedriefsnetwearkn. 

Smartphones hebt verskilnde bestuursysteemn. De meestbroekte bint Android van Google, Blackberry OS en iOS (iPhone Operating System). Doarnöast hebt verskilnde smartphones Microsoft Windows Mobile, (5,6 en Windows Phone 7), Symbian, Nokia Series 60 (baseerd op Symbian) en PalmOS. De Apple iPhone, sind eand 2007 op de Europese markt, woarop ne anpaste versie van Apples eign bestuursysteem Mac OS X dreain, was n eerstn smartphone op de markt. Google Android sprung doar rap op in, moar dee maakn t bestuursysteem opensource, wat inhöal dat fabrikaantn t noar eign smaak konn anpasn. 

Smartphones mö'j meestal bedeenn met n anraakskearm, met n penneke, en/of met n toestenbrödke met veur elken letter n ofzeunderlik knöpken. Aparte teekns, zo as de [ö] en de [ô] möt op verskilnde wiezes invoord wordn, zo as bv. deur de gewone [o] n zetke indrukt te hoaldn, zodat op t skearm n oetzeukmenuke teveurskien kömp.
 
Smartphones weagt vaak tussche de 100 en 200 gram, terwiel nen normaaln mobieln tellefoon vaak wat minner as 100 gram weg. n Netbook is zwöarder met gewicht tussche de 600 en 1500 gram.

## Apps
Op nen smartphone kö'j oetbreide programma's loatn dreain, dee mangs nuttig bint, en mangs allennig veur t vermaak. Dit wordt *[[app]]s* neumd, wat ne ofkörting is van *applications*, ne Engelse naam veur *wearktuug*. Dr könt bv. spöllekes op dreain dee völ 3D broekt. Nen tradisjoneeln mobiel kan ook j2ME-programma's dreain, moar dee mobielkes hebt vaak minner dreaivermogen, woardeur ze de gröttere programma's nich ankönt.

## Oetgoande verwiezings
Santiago (Chili)

**Santiago**, offisjeel in t Spoans **Santiago de Chile**, is de heufdstad van Sjili, on de grootste stad van t laand, mit ongeveer 6.158.080 inwoners in 2015. De stad strekt zuk oet over n oppervlak van 641,4 km². t Is legen in de sentroale vallei op n höchte van 520 m boven zeespaigel. Alewel Santiago de heufdstad is, zit t parlement in de stad Valparaíso net wat zudelker. De Sjileense president zit wel in Santiago. De stad ligt aan de Río Mapocho dij noar t westen stroomt en woar de oorspronkelke volken van Sjili noar vernuimd binnen. 

De stad wuir sticht deur de Spoanse kolonisten in wat dou nog Inkalaand was. De stad wuir doar ploatst vanwege t biezundere klimoat as Spanje en doarom ook veul begruien in vergelieken mit de omliggende baargen. Omdat Santiago dou nog Inkalaand was, binnen der verschaaidene aanvallen wèst van de Inka-bevolken. Oetendelk konnen de Spanjolen de stad suksesvol verdedegen en de Amerikoanse volken dij doar woonden vertrokken dou noar t zuden tou. Sunt dij tied, om en bie 1600, is de stad gaauw gruid en noa de onòfhaankelkhaid in 1818 wuir t din ook kozen as heufdstad van t nije Sjili. Vanòf de joaren '60 van de 20e aiw het Santiago n grote modernisoatsie zain en in tied is t oetgruid tot n enorme metropool dij sikkom t haile gebied tusken de twij baargruggen bezet. 

## Links noar boeten
Kontaktleans

n **Kontaktleans** is ne kiekhulpe van plastik wat op t oge dreagn wörd. Duur automatiseerde haandelings wörd t stukn plastik op moate maakt. t Drif op n löagke troanvocht, zoonder at t hoornvlees raakt. De ruumte tusken n leans en t hoornvlees heurt noar n raand hen grötter te wordn.

Nen goodn kontaktleans zorget at:
* t Hoornvlees genog zoerstof krig
* He nit tevölle of te weainig verskof op t oge
* t Dreagn dr van nit zorget at t oge nen aandern vorm krig

Nöast kontaktleanzn kan iemand den't kiekhulpe neudig hef ook vuur nen bril kiezn. 

## Soortn leanzn
Bie kontaktleanzn is dr oonderskeid tusken harte en zachte leanzn.

### Harte leanzn
Harte of vörmvaste leanzn goat lange met en loatt völle zoerstof duur. Dit leste is gezoond vuur t oge. Ook zorget harte leanzn at t oge meender rap meender skarp geet zeen. t Noadeel van harte leanzn is det ze mangs nit fein zitt; ze buugnt nit zo makkelik met. Harte leanzn goat duur mekaar n antal joar met en zeent goodkoop te onderhooldn.

Doarnöast bestoat dr nog nachtleanzn. Disse doo'j op t oge vuur a'j goat sloapn en doo'j oet a'j wier wakker wordt. Iej mut ze tenmeenste vief uur achter mekaar inhebn. Nachtleanzn trekt de oppervlaktekromming van t hoornvlees in de gode vorm. Dit is noa ongevear aanderhalven dag wier oet ewarkt. Disse leanzn warkt töt ne starkte van -5,5 dioptrie. t Vuurdeel van dit soort leanzn is de'j oawerdag niks op t oge hoowt te hebn.

### Zachte leanzn
Zachte leanzn wordt emaakt van n soort polymear wat op perspex lik, en wat boegzaam wörd as t nattig wörd. Disse leanzn zeent grötter en boegzamer as harte leanzn. Dr zeent ok meender soortn moatn as bie harte leanzn, umdet n leans zikzelf better anpast an de vorm van t oge. Duurdet t materiaal vochtduurloatnd is, zog t zik vaste an t oge, woerduur t makkelik zit. Disse leanzn wordt gaauwer troebelig, umdet dr oet t troanvocht völle stöfkes in de leanzn achterbliewt. Dit soort leanzn mut aait vochtig bliewn, umdet ze aanders verdreugnt en köant brekn. Beaide harte en zachte leanzn kö'j better 's nachtes oetdoon, en t is verstaandig um de oogne regelmoatig noa te loatn kiekn bie nen kontaktleansverkoper of nen optometrist.

Dr zeent zachte leanzn dee't mer eenn dag edreagn köant wordn, leanzn dee't nen moand metgoat, en leanzn dee't n half joar metgoat.
1983

## Geboren
* 22 augustus - Theo Bos (Hierden), wielrenner

## Uut de tied
* 3 meert - Hergé, Belgies tekenaar, bekend van Tuufke