open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lifte

Een **lifte** of **lift** is een verticaal transportmiddel veur personen, apperetuur of andere dingen. De lifte besteet uut een esloten ruumte mit wanden en een vloere, äs 't waore een soort kabbenet. Disse kabbenet is vastemaak an staolkabels, waordeur 't naor boven of naor beneden ehaald kan wodden. Deur op een knoppe te drukken ku-j mit lifte mee naor een hogere of leger elegen verdieping. De lifte wodt äs een *verticale verkeersruumte* ezien, in tegenstelling tot een *horizontale verkeersruumte* (dit bint bieveurbeeld de gangen).

De lifte bestond al in de tied van de Romeinen. Zo had Keizer Nero een lifte in zien peleis. Veule eeuwen later liet Koning Lodewiek XV van Frankriek in zien peleis een lifte bouwen um zien minnares, de Gravinne van Châteauroux, te bezeuken, die een verdieping hoger woonde.

Een lifte wodt vake gebruukt in flats en bie ketoorgebouwen.

## Nedersaksisch
*Veluws: 
***lif, lift*
***op-en-neer* (Lieren)
Wieb

Een **wieb** of **wiebappel** is de vrucht van de eerpelplant die boven groend greuit. De wiebappel is iezig giftig, net as de greune delen en de bloemen van de plant.
Wui

**Wui** is de vleuistof die bie 't keesmaken ontstaot deur 't stremmen van de melk naodat der stremsel bie-edaon is. De vaste bestanddelen, de vrongel, blieven over naodat de wui of-etapt is.

Wui bevat nog veul stoffen uut de melk. Dit bin vitemines (veural uut de B-groep), wui-eiwit, melksuker en mineraolen. Wui bevat krap-an vetten. De samenstelling hangt of van de herkomst van de melk.

In de netuurgeneeskunde is 't een popelair preduct.
Wui wort oek gebruukt as groendstof veur frisdrank, namelijk Rivella en Taksi.

De vergangen jaoren wort wui deur de zuvelindustrie vaak gebruukt as goedkope vervanger van een gedeelte van de melk in dunne pudding (vla).

De meeste mensen kennen wui als wei !!!
Es (geografie)

Een **es** of **esch** in olde spelling, (ok: **eng**, **enk** of **bolle akker**) is een verheugde akker die aj vake vienden op zaandgronden in Drenthe, Oaveriessel en Gelderlaand, en ok in 't zuden van 't laand, veural in Noord-Braobant. Ok in Westerwoolde (Zuudoost-Grunning) hej een paar essen, krek as in 't noordwesten van Duutslaand en in Jutlaand.

## Ontstaon
Boeren uut een esdörp gebruukten de heugst elegen zaandgronden veur akkerbouw. Vanolds was 't gebruuk van de essen mandielig. Elk jaor opni'j verdielden de boeren de percelen. Mangs was de es of-eskeiden van de velden deur een eswal.
De boeren bemestten de grond jaorlijks mit plaggen die verriekt waren mit mest van biesten uut de potstal. Daordeur kwamen de essen mangs nog heuger te liggen.

## Benaming
In Drenthe en 't noorden van Oaveriessel is *es* 't gebrukelke woord, krek as in Twente en de Achterhoek. In Sallaand en op de Veluwe gebruukt ze vaker 't woord *enk*. In de Liemers, 't westen van Gelderlaand en in 't Gooi nuumt ze 't *eng*. Mar allerworens hef 't dezölfde kenmarken.
In de Achterhoek en Twente haj ok kleinere essen, die as bi'j een boerderi'je heurden. Dizze nuumt ze *kaampen*. De legere vochtige terreinen, de maoten, wördden gebruukt umme plaggen te stikken en vee te weiden. 't Verskil in heugte tussen de kaampen en de maoten wördden daordeur aal groter, en dit verskil is nog aid mitbepaolend veur 't essenlaandskop.

De baodemlaoge van een es nuumt ze *esdek*. De akkers heet wal *bolle akkers*.

## Plaatsnamen
't Woord *es* kump van een old Germaons woord det 'akker' of 'zeilaand' beduudt.
*I'j kunt nog maor twee plaotsen in Nederlaand vinden die de olde spelling nog draogt: Roderesch en de boerschop Honesch in Twente.
*In Em is de es krek buten 't stadscentrum nog een hiele zet bewaord ebleben, mar mus uuteindelijk wieken veur een parkeerplaatse. De name van de wiek Bargeres wiest nog naor 't es-vleden van de stad. In de buurtskop Zuudbarge is nog een es bewaord ebleben.
*Ze geleuft det *lusen* in de namen Ni'jlusen en Oldlusen *lo-essen* (= holt-essen) beduudt. 
*In Zwolle was de wiek Oosterenk vrogger een enk.
*In Riessen he'j veul luu mit de achternaam *Averesch* en *Achter-/Agteresch* (bv. Harm Agteresch). Ook is dr ne *Achtereschweg*, en is dr onderscheid tussen de Hoge en de Lege Es, waornoar onder meer scholen en speultunen nuumd bint.

't Bestaandsdiel -ink in veule plaats- en achternamen in Twente en daorbuten hef gien relaosie mit 't woord *enk*.

## Rifferenties
Twelle

**Twelle** (Nederlans: *Twello*) is n darp mit meer as 13.500 inwoners in de gemeente Voorst, in de Nederlandse provinsie Gelderland. Twelle was töt 1818 n zelfstandige gemeente, hiernao ging de gemeente op in de gemeente Voorst. t Gemeentehuus van de gemeente Voorst ligt in Twelle.

De name Twelle betekent letterlik *tussen twee bossen in*, t kömp van *twee* en *loo*. t Darp is van oorsprong n echt lintdarp dat later uutgruuide töt n regionaal sentrum van de vleisverwarkende industrie, disse industrie is noe uut t sentrum verdwenen, maar Twelle hef nog altied n belangrieke warkgelegenheidsindustrie.

t Darp ligt in de landelike umgeving tussen de steden Daeventer en Apeldoorne, kortbie de rivier de Iessel. Töt 2004 was t veural bekend vanwegen zien varkenslachteriejen.

Sinds 2006 hef Twelle n eigen treinstasion.
Mien Westerkwartier

**Mien Westerkwartier** is n stichten dij zich bezighol mit e toal en geschiedenis van t Westerkertier. Ien t Westerkertierse toalgebied wordt niet zo veul schreven, zongen en verteld en doarom is t doel van de stichten de toal van de streek te verzoamelen, bewoaren en Westerketierders dij ien t Westerkertiers schrieven n eigen stee te geven. Dit doet de stichten deur toalcursussen te geven of deur mensken te stimuleren om ok te goan schrieven of dichten in t Westerkertiers. Doarnoast hol de stichten zich bezig met streektoalmuziek en annere vörmen van cultuur die typisch bennen veur t Westerkertier.

## Uutgoande verwiezen
*Mienwesterkwartier.nl
Stellingwarver Biebel

De **Stellingwarver Biebel** was een initiatief van de stichting Stellingwerfs Eigen om de Biebel in et Stellingwarfs te vertaelen. As bron van de vertaelings wodde de Nederlaanse Ni'je Biebelvertaeling (NBV) bruukt. In 2004 is een begin maekt an de Stellingwarver Biebel. In 2010 wodde de biebel prissenteerd.

## Veurbeeld
Een klein stokkien uut Genesis:
*01 *In et begin maekte God de hemel en de eerde.*
*02 *De eerde was nog woest en doods, en d’r lag een duusterte over de oervloed, mar God zien geest zweefde over et waeter.*
*03 *God zee: "D’r mos eins locht kommen"; en daor was et locht.*
*04 *God vun dat et locht goed was, en hi’j maekte onderscheid tussen et locht en de duusterte;*
*05 *et locht nuumde hi’j dag, en de duusterte nuumde hi’j naacht. Et wodde aovend en et wodde morgen. De eerste dag.*
Stellingwerfs Eigen

De stichting **Stellingwerfs Eigen** is op 27 juli 2004 opricht deur Piet Bult van Ni'jberkoop en Frank de Vries van Blesdieke om et projekt 'De Stellingwarver Biebel' een degelik follement te geven. In 2010 wodde de Stellingwarver Biebel prissenteerd. Naost de Stellingwarver Biebel het Stellingwerfs Eigen van november 2005 tot juni 2011 et elektronische maondblattien An de Liende uutbrocht. De stichting het ok de Nederlaans-Stellingwarfse en Stellingwarfs-Nederlaanse woordeliesten maekt, die de taelbasis vormen veur de Stellingwarver Biebel. In 2012 bin alle websteden van Stellingwerfs Eigen van et internet ofhaeld en bin ok alle aktiviteiten ophoolden.
An de Liende

**An de Liende** was van november 2005 tot juni 2011 een elektronisch maondblattien dat veurnaemelik schreven wodde in et Stellingwarfs en altemet ok in aandere dialekten. Alleman kon kaant-en-klaor schrief-, teken- en fotowark insturen, dat gewoonlik zunder redaktie of korrektie opneumen wodde. De inhoold mos raekvlakken hebben mit wat d'r leeft in de Stellingwarven.

Leden kregen An de Liende maondeliks veur niks in de aemelbusse. Et maondblattien wos een initiatief van de stichting Stellingwerfs Eigen. 

Op de webstee van Stellingwerfs Eigen viej' et archief mit alle uutgiften van An de Liende.

## Uutgaonde verwiezing
*An de liende
Job Cohen

**Marius Job Cohen** (Haarlem, 18 oktober 1947) is nen Nederlandsen politikus. He was börgemeister van de gemeente Amsterdam. Eerder was he onder meer staatssekretaris van Justitie. Cohen is lid van de Parti-je van de Arbeid.

## Leaven
Cohen is uut 'ne liberaal-jödse familie. He studeern rechten an de universiteit in Grunningen. Later warkten he an de universiteit in Leiden en an de universiteit in Maastricht. An de universiteit van Maastricht wödden he in 1983 professor en in 1991 wödden he doar rector-magnificus.

In 1993 wödden he staatssecretaris veur Onderwies in het kabinet Lubbers. Noa un joar ging hee terugge noar zien wetenschappeleke wark. In dee tied was he ok lid van de Eerste Kamer. In 1998 is he doarmet uutescheid umdat hee toen staatssecretaris veur Justitie is ewodden in het kabinet Kok. As staatssecretaris veur Justitie was he onder andere verantwoordelek veur de invoering van ne ni’je Vreemdelingenwet.

Het ging uut dat kabinet umdat he per 17 januari 2001 werd beneumd tot börgemeister van Amsterdam. Een van de eerst dinge dee't he doar te doon had was het trouwen van een homopaar. Dat was de eerste trouweri’je van een homopaar op de hele weald. Nog moar un paar moand eerder had Cohen as staatssecretaris het wetsveurstel over het trouwen van homo’s verdedigd in het parlement.

In 2003, bi'j de Tweede Kamerverkiezingen, werd he eneumd as ni'jen minister-president. Moar dat ging neet deur. Balkenende bleef minister-president en Cohen bleef börgemeister. 

In 2005 wödden Cohen deur Time Magazine tot „European Hero“ (Europesen Held) uuteropen veur wat he edoane hef noa de moord, midden op stroate, op nen filmregisseur Theo van Gogh deur nen moslimfanaat in november 2004. He reep de leu op tot samenhang en tolerantie. Vanaf dee tied dut he zien best um het spul bi’j mekare te holden – „de boel bij elkaar te houden“ zoals he dat dan zelf zegt – zodat Amsterdam ok in de toekomst ne vri’je en tolerante stad blif zoas het dat altied ewest is.

In 2006 werd he veuredraegn veur de „World Mayor Award 2006“. Alles met mekare werden d'r vieftig börgemeisters van alle vief continenten veur-edraegen veur disse pries. Cohen eindigden as tweede, noa börgemeister John So van Melbourne. (World Mayor)

Vanaf zien twintigste is Cohen a lid van de Partij van de Arbeid. He’s etrouwd en he hef nen zönne en ne dochter.

## Uutgoande verwiezingen
* Job Cohen op Amsterdam.nl 
* Profiel
Zielvest

n **Zielvest** of **woaterschop** is n overhaidsienstaantsie dij ien n bepoalde regioon ien Nederlaand töt toak het de woaterhoesholden te regelen. Ook wordt t woord zielvest broekt om de regioon aan te duden woarover dij ienstaantsie gaait. t Gebied wordt nait bepoald deur gemainte- of pervìnziegrìnzen, môr deur strulgebieden ien n bepoalde regioon van bepoalde revieren en knoalen. As n zielvest aan zee ligt, wordt dit mit noam ien Hollaand n *hoogheemraadschap* (hooghaimroadschop) nuimd. Op dit momìnt binnen der 27 zielvesten ien Nederlaand.

## Etimologie
t Grunneger woord *zielvest* komt van vrouger. Ien de middelaiven waar Noord Grunnen verdaild ien tientellen zielvesten, ien t begun regeld deur de kloosters. Zai haren dezölfde toaken ien heur gebied as tegenswoordeg t ministerie van Verkeer en Woaterstoat, dus nait allend de woaterhoesholden. Loater wörren de noudoagse zielvesten, overwegend *waterschappen* (woaterschoppen) nuimd, vörmd. Ien t Nederlaands heugt allend de noam *Noorderzijlvest* nog aan de olle en Grunnegse noam.

De noam zielvest betaikent "beheer/road (vest) van t ziel (ziel)". De zielen en dieken ien Grunnen waren de belaangriekste laandschopselemìnten ien de middelaiven, omreden der zönder de zielen en de dieken gain laandschop wezen zol.

## Zielvesten ien Nederlaand
De noamen van de 27 noudoagse zielvesten ien Nederlaand mit heur offisjele Hollaandse of Fraise noam.

# Waterschap Noorderzijlvest (Grunnen, Fraislaand en de Drìnt)
# Waterschap Hunze en Aa's (Grunnen en de Drìnt)
# Wetterskip Fryslân (Fraislaand en Grunnen)
# Waterschap Blija Buitendijks (Fraislaand)
# Waterschap Reest en Wieden (de Drìnt en Overiesel)
# Waterschap Velt en Vecht (de Drìnt en Overiesel)
# Waterschap Groot Salland (Overiesel)
# Waterschap Regge en Dinkel (Overiesel)
# Waterschap Zuiderzeeland (Flevolaand)
# Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (Noordhollaand)
# Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht (Noordhollaand en Oetrìcht)
# Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (Oetrìcht en Zuudhollaand)
# Waterschap Vallei en Eem (Oetrìcht en Gelderlaand)
# Waterschap Veluwe (Gelderlaand)
# Waterschap Rijn en IJssel (Gelderlaand)
# Waterschap Rivierenland (Gelderlaand, Zuudhollaand, Noordbroabant en Oetrìcht)
# Hoogheemraadschap van Rijnland (Zuudhollaand en Noordhollaand)
# Hoogheemraadschap van Delfland (Zuudhollaand)
# Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (Zuudhollaand)
# Waterschap Hollandse Delta (Zuudhollaand)
# Waterschap Zeeuwse Eilanden (Zeelaand)
# Waterschap Zeeuws-Vlaanderen (Zeelaand)
# Waterschap Brabantse Delta (Noordbroabant)
# Waterschap Aa en Maas (Noordbroabant)
# Waterschap De Dommel (Noordbroabant)
# Waterschap Peel en Maasvallei (Limbörg)
# Waterschap Roer en Overmaas (Limbörg)

## Nedersaksisch
*Drèents: *waoterschap*, *waoterschup*, *waterschop*
*Grunnegs: *woaterschop*, *zielvest* (historisch)
*Stellingwarfs: *waeterschop*

## Boetende hìnwiezen
*Unie van Waterschappen (Verainen van Zielvesten) mit n koartke van de Nederlaandse Zielvesten
Paais

**Paais** (Nederlaans: *Peize*) is een Nederlands dörp in het noorden van de provincie Drenthe, ongeveer tien kilometer ten zuden van de stad Grunnen.

Tot 1 januari 1998 was Paais een sulfstandige gemeinte. Noa de Gemeintelieke herindeling van Drenthe mokt het deil oet van de gemeinte Noordenveld.

Antal inwoners (inclusief Altena, Paisermoa en Paiserwold):
* roem 5100 (per 1 januari 2003)
* 5337 - (per 1 januari 2004)

Tegenwoordig is Paais een forensendörp mit starke oriëntoatie op de stad Grunnen. Vrouger was Paais een typisch Drents boerendörp met veurnoamelek gemengde bedrieven. In de zestiende en zeumtiende eeuw stun het dörp bekend om de oetgebreide teelt van hop, veural gebruukt veur de bierbereiding in Grunnen.

De hopbel was het beeldmark in het gemeintewoapen. De noam hop komt vandoag de dag nog veul veur in naamgevingen als Hoppekampweg, vereiniging De Hopruiters en bejoardencentrum De Hoprank.

Bai wieze van openluchtmuseum is deur een groep vraiwilligers een serie zogenoamde Hopkoelen inricht. Dit terain is gelegen an het fietspad oetkommend op de Hoppekampweg en gef een oraeg beeld van de klassieke Hopteelt.

## Bezainswoardigheden
* Hoptuun
* Middeleeuwse kerk, een bouwwaark oet de dartiende eeuw; in dizze kerk stait een örgel oet de zeumtiende eeuw
* Windmeuln, soms Paisermeul nuimt, nog regelmoatig in gebruuk veur het moalen van groan, daterend oet de achttiende eeuw en voorzein van een zölfzwichtend mechanisme
* An de noordkant van het dörp, onder de rook van de stad Grunnen lig het natuurgebied *de Paiser- en Eeldermoa*
* Openluchtzwembad, bouwd in de zesteger joaren, en van 1988 of deur een grote groep vraiwillegers in stand holden

## Geboren in Paais
* Warmolt Tonckens (22 november 1848), jurist en gouverneur van Suriname

## Oetgoande verwiezings

* Zomerbad Peize
* website over de Paisermeul
Muzijom

n **Muzijom** of **museum** is n vaste ienstellen, zunder winnenbejag, veur t geselschop en heur ontwikkelen, dij tougankelk veur t publiek, dij de materiele getugenissen van de mìnsk en zien omgeven versoamelt, bewoart, onderzuikt en zain let en hierover informoatsie verstrekt veur studie, edukoatsie en rekrioatsie. Vernuimde muzijoms in Nederlaand binnen t Grunneger Muzijom, t Rieksmuzijom, t Van Goghmuzijom en t Kröller-Müllermuzijom.

## Etimologie
t Woord muzijom is via t Latain ôfkomsteg van t Griekse woord *[[mouseion]]*, n stee of tempel wijd aan de Muzen, de Griekse godinnen van de kunsten. t Mouseion van Alexandrie (Egypte) ligt aan de boasis van t Latainse woord *museum* ien de noudoagse betaikenen; dat Mouseion was noamelk n oplaaidenszìntrum, woar of geleerden vraaisteld waren om zok hailmoal te wijden aan de studie van schriften.

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *muzijom*, *museum*
* **Overig:** *museum*
Euifeest

't **Euifeest** in Asselt (Noordwest-Oaveriessel) is een stadsfeest in de leste weke van de zomervekaansie veur de basisschoelen. Vrogger wördden mit 't Euifeest de geslaagde oogst evierd. Tegenswoordig bint d'r wedstrieden, concerten, versierde straoten, een braderie, een karmis, een gezamelijk mörrengeten en de verkiezing van 'Miss Euifeest'.

## Uutgaonde verwiezing
*Webstee van 't Euifeest
Willie Oosterhuis

**Willie Oosterhuis**, ok bekend as **Willie Oosterhuus**, (1955) is een Sallaanse prissentator bi'j de Oaveriesselse omroep RTV Oost. Op TV Oost hef e 't *live* uutezunden meziekpregramma Regiotap. Hi'j is bekend um zien aparte verschiening, kurendrieveri'je en directe interviewstiel.

Vrogger har e een bedriefien in reclameperducten, daornao was e markkoopman. Toe as e de kaans kreeg um een kwakkelnde discotheek oaver te nimmen, perbeerden hi'j die populair te maken mit bekende muzikaanten, mar 't bedrief gung feliet. Oosterhuis zat in zak en as, mar toe hef e 't lèvensmotto 'Loat goan' an-eneumen. Dit motto brengt e ok mit merchandise an de man.

Oosterhuis zien breur warkten bi'j RTV Oost, en Willie kreeg daor een column in een pregramma. In Regiotap treedt zowal regionaole as laandelijke artiesten op en komt verscheiden meziekstromings an bod.

Op 14 juli 2009 kreeg e nao 't hardlopen een hartanval.

## Rifferenties
Harrie Scholtmeijer

**Harrie Scholtmeijer** (Kampen, 1960) is een Nederlanse dialectoloog en een bekende schriever van Nederlanse dialect- en streektaalboeken.

Scholtmeijer is op-egreuid in Veno. IJ studeerden Nederlans, Old- en Nedersaksisch in Grunningen, wärkten in Utrecht en Amsterdam en promoveerden in 1992 Leiden op 't Nederlans van de Iesselmeerpolders. IJ ef op 't Meertens Instituut in Amsterdam ewärkt. Sund 1999 wärkt Scholtmeijer in Kampen bij de Stichting Grensoverschrijdende Streektalen; vanof november 2007 wärkt e an de Hogeschool van Utrecht.

Mèensen binnen mit hom in de kunde ekomen deur publicasies as *Naast het Nederlands*, *Woordenboek van de Overijssele Dialecten*, *Woordenboek van de Gelderse Dialecten*, 't verzameln van *[[De verleuren zeune]]* in 79 streektalen en dialecten, en aandere publicaoties.

In *Mörn! Taalgids Overijssel* deelt Scholtmeijer de Nedersaksische varianten binnen Overiessel op in "zeven zusters": 't Kuunders, Blankenhams en Blokzielegers; 't Noord-Overiessels; 't Sallands; 't Vechtdals; 't West- en Zuud-Tweants; 't Noord- en Oost-Tweants; en 't Vjens.

## Schrieverije
**Naast het Nederlands. Dialecten van Schelde tot Schiermonnikoog* (1999)
**Utrechts, Veluws en Flevolands* (2002)
**Mörn! Taalgids Overijssel* (Assen: In Boekvorm Uitgevers bv, 2006)

## Bron
*Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.) (2008), *Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde*, Assen: Van Gorcum
Allennig

**Allennig** is de name van een theatertour en 't eerste solo-meziekalbum van de Drèentse muzikaant Daniël Lohues. Lohues maakte veurhen diel uut van de bands Skik en Lohues & the Louisiana Blues Club.

't Album verscheen naor anleiding van de gelieknamige theatertour. Dizze tour vund plaats tussen 21 jannewaori 2006 en 2 april 2006.

## Nummers op 't album
#Allennig 	 
#Anders wa'k der bleben	 	 
#Beste Koningin,	 	 
#Moordlied	 	 
#Pries de dag nie veur 't aobend is
#Ha'k mar 'n gitaar 
#Annelie (veur dizze ballade ontving Lohues verschilnde priezen) 	 
#Deurrieden tot an de streep
#Anja de vreemdgangster	 	 
#De kerke 	 
#H. Christoffel
#De ganzenkoning
#Erica

## Uutgaonde verwiezing
* Allennig
Katoele

De **katoele** (*Asio otus*) is een grote oele, dee in heel Europa veurkump, behalven op Ieslaand. In aandere Nedersaksische dialekken as 't Veluws hef 't woord *katoele* soms disse betekenisse, mar verwiest 't soms ook naor de karkoele of naor oelen in 't algemeen (kiek ook bie Nedersaksisch hieronder).

## Kenmarken
*Lengte:* 35–37&nbsp;cm
*Spanwiedte:* 84–95&nbsp;cm
*Gewichte:* 210-330 g
*Levensduur:* 10-15 jaor
Opvallend an 't uterlijk van de katoele bin mit name zien oorplumen, dee overigens gien echte oren bin. Verwiering mit de oehoe, dee ook oorplumen hef, is meugelijk mar de oehoe is veule groter as de katoele.


Ofbeelding:Waldohreule (Asio otus) Gesichtsschleier.jpg
Ofbeelding:Long eared owl young gfdl.jpeg|
Ofbeelding:Asio_otus_uszatka1.JPG|
Asio otus otus MHNT.ZOO.2010.11.155.3.jpg |*Asio otus otus* 


## Voedsel
Net as de meeste oelen is ook de katoele veural actief as 't duuster is. Dit in tegenstelling tot de veldoele, dee ook wel overdag actief is. De katoele jaagt op knaagdieren en rustende voegels.


Ofbeelding:Asio_otus.jpg
Ofbeelding:Waldohreule (Asio otus) Pfahlhaltung.jpg 
Ofbeelding:Asio_otus_3.jpg 


## Verspreiding
De katoele kump veur in bosachtige gebieden mit naoldbomen en open terreinen. In de wienter verblieven katoelen grege in mekaars gezelschap. In der rusplaosen (naoldbomen, struken, wilde heggen) russen ze soms in grote groepen tot wel 100 exemplaren.

## Nedersaksisch
* Drèents: *raansoele* (*oele* of *katoele* is de oele in 't algemien)
** Op Ni'jlusen is *Katoele* ok een typische achtername.
* Stellingwarfs: *katoele* (ook gebrukt veur de karkoele)
* Veluws: 
** *katuul*, *katule*, *katoele*
** *ransuul*, *ransule*, *ransoele*

### Citaot
* 'En 's oams maakt de katoelen an de raand van de brink enkelt een oordiel net ofter iene vermoord wördt.' *

Uut: Jan Poortman, *De noabers harren 't negenongelok.* In Rouke Broersma (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Het Drentse Boek

## Waornemingen in Nederlaand
* Kaorte mit waornemingen

## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving, ofbeeldingen en geluud
Taos

Een **taos** of **taosjen** is een korte draodnegel of speld mit een iezig breje kop, waordeur je 't mit de hand in een zachte oendergroend kunnen drukken (bieveurbeeld in hout of kurk). Taosjes worren meestentieds gebruukt um pepier op prikborden te doen.

't Taosjen is in 1903 in Lychen (Duutsland) uut-evunnen deur Johann Kirsten.
Kölken

**Kölken** of **kulken** (medisch: **ructus**) is 't maken van een geluud dat veroorzaakt wort deur 't op kommen zetten van gassen uut de maag, die deur de sloekdarm naor boven kommen. Dit kan gebeuren nao 't inslikken van lucht (aerofagie), of nao 't vlog drinken van koolzuurhouwende drank. Oek kleine kienders kunnen lucht in der maag kriegen, dat deur te kölken weer naor buten komt. Tegeliekertied hikken en gapen kan leien tot een iezig harde boer. In pertie culturen is 't laoten van een boer nao 't eten een teken van respect veur de gastheer of gastvrouw. In Westerse landen is kölken aarg onbeleefd, der wort dan vaak oek wel ezeid: *geef die boer een stoel*.

## Nedersaksisch
* Tweants:
** *bulken*, *bölken*
* Veluws:
** *kulken*, *kölken*
Startpan

Een **startpan** of **steulpan** is een kleine, diepe pan mit een handvat in de vorm van een steul (of *start*).

Startpannen worren gebruukt um kleine hoeveulhejen, zoas melk, in te koken. De start maakt 't makkelijker um de verwarmde vleuistof uut te schenken. Eiers worren oek vaak in startpan ekookt.

## Trivia
*De Grote Beer liekt wat de vorm angaot op een startpan (steulpan) en wort daor oek mee vegeleken.

## Nedersaksisch
*Stellingwarfs: *statpanne*
*Veluws: *startpan, steulpan*
Westhoekers

Et **Westhoekers** is de naeme veur een dialect van et Stellingwarfs dat ze praoten in de zuudwestpunt van de gemiente Weststellingwarf, in 't zuudoosten van Frieslaand. De plakken waor ze Westhoekers praoten bin Spange, Sliekenborg, Scharpenzeel en De Langelille.

Disse vorm van et Stellingwarfs liekt nog aorig veul op de dialekten van de Overiesselse plakken De Kuunder en Blankenham, die niet veerof liggen. Bi'jtieden numen ze in Stellingwarf 't dialekt van disse Overiesselse plakken ok Westhoekers.

## Bron
*Harrie Scholtmeijer (2006). *Mörn! Taalgids Overijssel*. Assen: In Boekvorm Uitgevers, bv.
Blikfluite

De **blikfluite** (Engels: *tin whistle*) is n fluitjen van metaal met zes geater, dee't dree an dree stoat. t Is n diachronies instrumeant. Doarumme bestoat dr vuur elken toonsoort wier aandere blikfluitn. 

Iej köant wal probeern meardere toonsoortn te spöln, mear det gef probleemn as n toonsoort van de fluite te völle ofwik van n toonsoort wa'j weelt spöln. Dan mu'j sommige geater half ofdekn, woerduur at t n ingewikkeld verhaal wörd.

t Deenk wördt ook wal *Ierse fluite* neumd, umdet t offisjeel oet Ierlaand keump. Doar steet t ook bekeand as *pennywhistle*, umdet t n goodkoop instrumeant is. Doarduur wörd t völle duur zwoarvers en biddemann gebroekt (vergeliekboar met t Nederlaandse *fluitje van een cent*).
Tjako van Schie

**Tjako van Schie** (Koevern, 17 april 1961) is een Nederlaanse pianist en componist. Hi'j is correpetitor an het Konservatorium van Amsterdam en hef verscheiden (solo)recitals in binnen- en butenlaand egeben. Ok hef hi'j veur de radio en de tillevisie ewest. 

Sund 1999 warkt Van Schie ok as gastunderwiezer an 't conservatorium van Porto (Portugal). In 2001 meuk hi'j een tournee deur de Volksrippebliek China en gunk mit 't *Orquestra Portuguesa de Saxofones*, ok bekend as *Vento do Norte*, uut optreden deur Nederlaand en Portugal. Hi'j hef begeleider ewest van verscheiden muzikaanten.

Naost pianist is Van Schie wieder nog componist en arrangeur. Hi'j hef eschreben veur alderhaand bezettings en ensembles en hef bestaonde meziek arrangeerd; zo meuk hi'j een arrangement van Robert Schumann zien concert veur piano en saxofoonensemble.

Van Schie hef zien opleiding ehad an 't conservatorium van Zwolle en sleut zien meziekstudie of mit zowal een underwies- as een solistisch diploma bi'j de pianopedagoog Ben Smits. Daornao hef e nog verscheiden masterclasses evolgd, under andere bi'j de New Yorkse pianist Jacob Lateiner.

Van Schie woonde lange tied op Ni'jlusen in Oaveriessel en woont vandage de dag in Drenthe.

## Plaoten
* CD: *The Goldberg Variations BWV 988* van Johann Sebastian Bach (1991)
* CD: *Shtil di nakht iz oysgeshternt - Yiddish music from the ghetto's and concentration camps*, 1995, EMI, ni'je uutgaove bi'j EMI in 2005: Tjako van Schie - piano & Adriaan Stoet - viool
* *Akoestisch signaal*  - Mirasound (begeleiding veur het Politie Mannenkoor Drenthe; 1996)
* CD: *Water bron van leven*, 1998, pianocomposities van verscheiden componisten rond 't thema 'water', mit vier eing composities en een pianosoloversie van Bedřich Smetana's *De Moldau* uut *Má Vlast*
* CD: *Die Geigen, ja die Geigen!* - GILL/SONY (met Adriaan Stoet - viool) (2008)
* 3 CD album: *A Bag of Music* - CD 1: *Vocalise*, CD 2: *Petite Fleur*, CD 3: *Wonderful World*, 2011, samen met baritonsaxofonist Henk van Twillert

## Uutgaonde verwiezing
*Tjako van Schie zien webstee

## Rifferenties
Janne IJmker

**Janne IJmker** (Tiendeveine, 1962) is een Nederlaandse schriefster.

IJmker begunden heur literaire loopbane mit 't schrieben van vertellegies in 't jeugdblad *ZeGGuS*. Ze wun twiejmaol de pries "Het Hoogste Woord" veur *Mijn vriend Samuel* (2002) en *Verdwenen vaders* (2004). Een darde jeugdboek, *De toverfluit*, kwaamp uut in 2005.

In 2006 verscheen heur eerste boek veur volwassenen, *Achtendertig nachten*, een op archiefunderzoek ebaseerde roman oaver de zeubentiende-ieuwse boerenvrouwe Elsjen Roelofs uut 't Drèentse Doldersum, die verdacht wördt van 't vergiftigen van heur man. De roman beschrif hoe Elsjen in 't kleine brinkdörpien opgruit under 't bewind van heur strenge otien en waorumme of ze in 't leste deu wat ze edaon hef. Veur dit boek kreeg IJmker op 17 meert 2007 op 't Letterenfestival in Doorn de Publieksprijs 2007. Ok wördden de roman in 2012 op-eneumen in de CLO 15, een deur 't tiedschrift cv·koers bekend emeuken canon.

## Schrieveri'je
* *Mijn vriend Samuel* (Callenbach, 2002)
* *Verdwenen vaders* (Columbus, 2004)
* *De toverfluit* (Columbus 2005)
* *Achtendertig nachten* (Mozaïek, 2006)
* "Afscheid van een engel" (Mozaïek, 2012)
* "Kanaleneilandjes" (HanZ, 2014)
* "Wij hadden het leven lief" (Manuzio, 2015)
* "Land van verlangen" (HanZ 2023)
Eschweiler

**Eschweiler** is n Duutse stad en har op 31 dezìmber 2006 sikkom 55.646 inwoner.

In t noorden van Eschweiler ligt de *Blauwstainzee*, en in de stad binnen veule börgen.

## Boetende hìnwiezen
* Webstee van Eschweiler (Duuts)
Grietje Clewits

**Grietje Clewits** (Nietap, 24 september 1883 - Grunning, jannewaori 1962) was een Drèentse onderwiezeres, dichteres en verhalenschriefster.

## Lèven

Grietje Clewits was van onderwiezersvolk. An de normaalschoele op Tolbert, krek oaver de grèenze mit de pervincie Grunning, haalde ze heur onderwiezersakte. Ze gaf les in Nei-Dörd (1902), Hesseln (1903), Nei-Roon (1910-1938) en Roon (töt an heur pensionering in 1943). Ze was veurzitster van de Bond van Plattelandsvrouwen (ofdieling Roon), was gangs in 't dörpshuuswark en warkten in de biebletheek.

In 1960 kreeg Clewits van de gemiente Roon een zulvern erepenning veur heur jaorenlange dienst in 't leger onderwies en heur verieningswark. Ze hef nooit etrouwd ewest.

## Schrieveri'je
Sund 1947 publiceerden Clewits gedichten in 't dialect van Roon (diel van 't Noordenvelds) in *[[Maandblad Drenthe]]*; vanof 1956 ok in *[[Oeze Volk]]*. Mit Peter van der Velde har ze in de *Leekster Courant* van 1948 töt 1950 een brievenfulleton, 'Op en om de Helterbult'. In 1954 stelden ze mit Jan Naarding en Hans Heyting de in Assen uutekomen bloemlezing *Drentse versjes; vergaard voor 't bestuur van de afd. Drenthe van de Nederlandse Bond van Plattelandsvrouwen* samen.

Peter van der Velde hef veur de Historische Vereniging 'Roon' in 1982 heur gedichten ebundeld onder de titel *Zummeraovend*. Bekende gedichten van Grietje Clewits bint 'An mien Drenthe' en 'd’ Elterbult'. Op 't leste schreef Hans Heyting een komische variaant.

In Roon is een Juff. Clewitsstraat.

## Citaot
:*Mouder, wat hoelt daor?*
:*Döt dat de wind?*
:*Jao, gao mor rustig*
:*Slaopen mien kind.*

:*Mouder, wel laacht daor*
:*Zo haard boeten deur?*
:*Dat döt de wind, leivie,*
:*Slaopen gaon, heur!*

:*’t Wichie gaait slaopen,*
:*Mor mouder is bang.*
:*Heurt ze in boeten*
:*Neit dudelk gezang?*

Uut 'd’ Elterbult', in: *Scheupers van de taol* (kiekt bi'j de Bronnen)

## Bronnen
* Rouke Broersma (red.) (2003). *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*. Zuudwolde: Het Drentse Boek. Blz. 51.
* Encyclopedie Drenthe Online
* Historische Vereniging 'Roon'
* Dr. H. Nijkeuter (red.) (2006). *De dichter en de wichter. Verzamelde gedichten van Hans Heyting*. Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek. Blz. 99 & 114.

## Uutgaonde verwiezingen
* Veurdracht van Clewits heur gedicht 'd'Elterbult'
* Lied 'De Helterbult' deur Ab Drijver, ebaseerd op Clewits heur gedicht 'd'Elterbult'
Amsterdams

t **Amsterdams** is t stadsdialekt dat sprökn wördt duur de autochtone "volksklasse" van Amsterdam. Duur massale migratie in de 20e eeuw is t now ok de volkstaal van Almere en Lelystad en heur iej t ok vaak in biejvuurbeeld Purmerend en Hoorn.

Volgens Johan Winklers *Dialecticon* (1874) was Amsterdams oorsproonkelik een Freesk dialekt; mer dit is hiel onwoarschienlik. Wal is zeker dat t Amsterdams van de 16e en 17e eeuw meer Noord-Hollaands van karakter was. t Wördt now töt t Zuud-Hollaands reaknd.

Roond 1800 möt t Amsterdams in zien hudige voarm terechtekomn wean. In de 20e eeuw wörde t Amsterdams meer met één bepoalde buurt associeerd: de Jordaan. De volkszangers Willy Alberti en Johnny Jordaan zongn de heeltied in t Amsterdams of met een Amsterdams aksent. Ok Dorus, André Hazes, Danny de Munck en Lange Frans & Baas B wördn bekeand met heur Amsterdamse kleuring. In 2000 kreag de rapgroep Osdorp Posse een hit met *Origineel Amsterdams*, een rap oaver t Amsterdams.

## Amsterdamse weurde
Der bint völle weurde, die vuurnamelik in Amsterdam worden broekt, en hoast nich doarboetn. n Antal doarvan wördn mer tiedelik broekt, mer völle doon t al joarn onmeunig good, en wördn doarmet ok boetn Amsterdam broekt.
**jajem* - jenever
**jaap* - snee (wond)
**ouwehoeren* - völ proatn zunder wat nuttigs te zegn
**'m peren* - vortgoan (*ik peer 'm!*)
**afgepeigerd* - doodmeu
**gladjanus*

## Oetgoande verbeendingn
*t Meertens Instituut hef op heur webstie een geluudsfragment van sprökn Amsterdams
Moodswinger

De **moodswinger** is n elektries instrumeant ontwörpn duur Yuri Landman.

In meert 2006 benoaderde Landman de New Yorkse noiseband Liars um n instrumeant vuur ear te ontwearpn. Noa 6 moanden had hee 2 kopiejn van de moodswinger, n elektriese 12-snoarige deardebruggezither kloar en weggeavn an gitarist/drummer Aaron Hemphill en vuur zichzölf hoaldn.

## Oetgoande verwiezing
*www.hypercustom.com
*Moodswinger te zeen en te beluustern op Oddmusic.com 
*'''3rd Bridge Helix'''
Groendwet

Een **groendwet** van een staot is een eschreven dokement waorin de groendrechten van de burgers en 't poletieke stelsel van 't land vast-eleid worren. In 't staotsrecht is een groendwet of een are constitusie de baosis van een staot. 

Groendwetten verschillen van land tot land, mar toch bin der een antal kenmaarken die veul veurkommen. Een groendwet regelt bieveurbeeld de orgenisasie van de overheid, ze zegen bieveurbeeld of 't een parlementair of prissedentieël systeem is, welke mechanismen de wetgevende macht het um de uutvoerende macht te controleren, wat de rol is van de rechterlijke macht en op welke manier de macht verdeeld is tussen de nasionale regering en de lokaole organen. Ze vermelden tredisioneel oek een antal rechten, hoewel ze in sommige gevallen niet echt dudelijk bin (zoas "'t recht op waark").

Zwat alle democrasieën hen een groendwet. Een veurbeeld van een land zoender eschreven groendwet is 't Verenigd Koninkriek. 't Constitusioneel recht leit daor vast in wetten, gewoontes en rechtspraak.

De groendwet wort vast-esteld deur de groendwetgever. Vaak is dit de gewone wetgever, die een speciaole procedure volgt (bieveurbeeld meerdere lezingen en een ekwalificeerde meerderheid neudig). In verschillende landen hen ze een volksraodpleging (of rifferendum) veur groendwetswieziging. In are landen is een tweede goedkeuring van tweedaarde of de helft van de meerderheid neudig. Daormee kan een wiezigingspreces jaorenlang duren.

## Nedersaksisch
* Stellingwarfs: *grondwet*
* Tweants: *groondwet*
* Veluws: *grondwet, groendwet*

## Uutgaonde verwiezingen
* Tekst van de Nederlanse Groendwet
* Teksten van meerdere groendwetten
Klavecimbel

'n **Klavecimbel** is 'n meziekinstrument. 't Liekt wa wat op 'n tengeltangel, allennig klinkt 't wa meer as 'n spiekerbak, mit 'n heule scharpe klank. D'r zit dan ok gien haomers in maor pennegies van 'n ravenveer, en die tokkelt an de snoaren a-j 'n toets indrukt. Klavecimbels bent veural broekt in de baroktied. Componisten as Johann Sebastian Bach hebt laodings meziek schreven veur dit instrument.

Sunds de klassieke tied is de klavecimbel 'n beetie verdrungen deur de piano. 't Instrument is nou wal weer 'n beetie populairder as veur honderd jaor. Deurdat wie nou wa meer weet van hoe ze vrogger speulden is de belangstelling weer toeneumen.

Op 'n klavecimbel ku-j nie stark of zachies speulen. Allennig as d'r registers op zit ku-j 't geluud 'n beetie beïnvloeden.
Lammert Braaksma

**Lammert Braaksma** (Vrees, 1891 - Assen, 1963) was een Drèentse onderwiezer en schriever.

## Onderwiezeri'je
Lammert zien moe was onderwiezeres. Hi'j gunk in 1906 op 'e Riekskweekschoele in Grunning. Daor kreeg e les van de bekende schrievers L. Leopold en H. Scheepstra. Akten die as e behaalden waren Fraans, haandtieken en middelbaor schoonschrieben. Mit zien collega A.C. Sperna Weiland gaf e tiekenveurbielden uut die verschenen onder de titel *Teken prettig*.

Braaksma was onderwiezer op Runerwold (1910), Fransum (1914-1920; onderbreuken deur twei jaor mobilisaosie) en Leerms, en was vanof 1929 schoeleheufd in Assen. 't Oaverzichtswark *Scheupers van de taol* (kiekt bi'j de Bronnen) nuumt hum een onderwiesverni'jer.

## Cultureel wark
Mit Jan Naarding trad Braaksma op veur de RON (Regionaole Omroep Noord). Hi'j was lid van de Drentsche Studiekring D.H. van der Scheer (veurloper van Het Drents Genootschap, Culturele Raad voor Drenthe) en dreug bi'j an de in 1945 uutekomen dichtbundel *In Seymour Mulder's voetspoor...*, daoras de titel van wis naor de neengtiende-ieuwse dichter Willem Seymour Mulder.

As dichter in 't Noordenvelds har Braaksma ienige bekendheid. Hi'j schreef geleengheidsgedichten en leverden in de leste jaoren van zien leben riegelmaotig bi'j an de (Provinciale) Drentse en Asser Courant. An de Nieuwe Drentsche Volksalmanak dreug hi'j een köppel olde volksoaverleverings in dichtvörm bi'j. Gedichten en vertellegies van hum verschenen wieder in 't maondblad Drenthe, 't karkekraantien veur Oring, Oeze Volk en een antal bloemlezings. In 1991 verzamelden Peter van der Velde zien wark in *Aovendlicht. Verhaolen en gedichten uut het Noordenveld*.

Braaksma interesseerden hum veur de prehistorie en was lid van de ofdieling Assen van de Natuurhistorische Vereniging en de Drents Prehistorische Vereniging. Hi'j gadderden zölf prehistorische urnen en bielen.

## Citaot

:*Zie zwieren en slieren*
:*En gieren en tieren*
:*Omtrent onzichtbaor veur 't oog.*
:*Zie zweven en zweien*
:*En zuien en weien*
:*As trillende bladties omhoog.*
:*Zie vleren en scheren*
:*Met glaanzende veren*
:*En trekken maor aal boog om boog.*

Uut 'Gierzwalvies', in: *Scheupers van de taol* (kiekt bi'j de Bronnen)

## Bronnen
* Rouke Broersma (red.) (2003). *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*. Zuudwolde: Het Drentse Boek. Blz. 52-53.
* Encyclopedie Drenthe Online
Johann Sebastian Bach

**Johann Sebastian Bach** (Eisenach, 21 meert 1685 - Leipzig, 28 juli 1750) was een Duutse compenist en orgenist, wie zien sacrale en seculiere warken veur koor, orkest en solo-instrementen de barokmeziek töt hoge ontwikkeling brochten. Allewal hi'j gien ni'je vörms hef uuteprakkezeerd, verriekten e de bestaonde Duutse stiel mit een robuste contrapuntische techniek, een beheersing van orgenisaosie van harmonie en motief van de kleinste töt de grootste schalen, en 't oavernimmen van ritmes en structuren uut 't butenlaand, benaam Italië en Fraankriek.

Bach zien warken, daoras ze groot ontzag veur hebt vanwegen de intellectuele diepte en technische en kunstzinnige schoonheid, bint under andere: de *Brandenbörgse Concerten*; de *Goldbergvariaosies*, de *Engelse suites*, de *Fraanse suites*, *Partitaos* en *Das wohltemperierte Klavier*; de *Hohe Messe in B klein*; de *Matthäuspassion*; de *Johannespassion*; *Das musikalische Opfer*; *Die Kunst der Fuge*; de *Sonates en partitaos veur onbegeleide viool*; de *Suites veur onbegeleide cello*; meer as twiejhonderd oaverebleben cantates; en een vergeliekber antal orgelwarken, under aandere de beroemde *Toccata en Fuga in d kleine terts*.

Veule lu kenden Bach bi'j leben as orgenist; as compenist was e toendertied niet biester bekend. Zien tiedgenoten vunden zien barokke vörms en contrapuntische stiel olderwets, veural later in zien carrière toe as de muzikale mode op 'e rococo en latere klassieke stielen an gunk. In de vrogge neengtiende ieuw namen de belangstelling veur zien wark en de opvoerings d'rvan toe, en hi'j wördt now eziene as ien van de grootste compenisten in de westerse tredisie.
Dialektkringe Salland en OostVeluwe

De **Dialektkringe Salland en OostVeluwe** is een dialectverenige die op-ericht is op 5 november 1955. De Dialektkringe Salland en OostVeluwe hef as doel de Nedersaksische streektaal in Salland en op 't oostelijke deel van de Veluwe in stand te hollen, te bestuderen en te bevorderen. De verenige vörmp sinds 2003 met de Dialectkring Achterhook en Liemers en de verenige Vrienden van de streektaal Lochem en Umgeving 't Verbond van Nedersaksische Dialektkringen. Dit verbond gèèf vier keer in 't jaor 't tiedschrif *[[De Moespot]]* uut, daornaost gèèf 't soms ok andere streektaalliteretuur uut.

## Uutgaonde verwiezing
Webstee van de Dialektkringe Salland en OostVeluwe
Diggelwark

----

**Diggelwark** is een verzamelnaam veur potten, schaolen, drinkbekers en kruken, bedoeld as vaotwark en tegels, ebakken uut klei.

Onder diggelwark in eenvoudige vorm wonnen veurwarpen verstaon, dee emaak bin van leem of klei, dat vake langes revieren evunnen wonnen. 't Wonnen nao dreuging ebakken en daordeur wonnen 't hard. De grondstof zal dan neet meer deur waoter verweek wonnen en uutmekaarvallen. Deur de hoge temperetuur bie 't bakken bin de kleideeltjes an mekaar eklit. Goeie klei veur disse predukken is: kaölien, een fiene witbakkende kleisoorte.

Bie gebruuk van mindere soorten klei ku-j neet mit hoge tempereturen bakken en blif 't warkstuk poreus. 't Mut dan mit een glezuurlaagjen bedek wonnen um waoterdichte te wonnen. Veur glezuur, een glassoorte, gebruuk je lood- of tinglezuur. 't Smelt bie een neet al te hoge temperetuur en vleuit over 't oppervlak van 't preduk. 't Glezuur kan deurzichtig of dekkend van kleur ween. Glezuren wonnen oek gebruuk um 't diggelwark van verschillende kleuren te kunnen veurzien.

Diggelwark mit glezuur derop wonnen vake keremiek eneumd.

In Grunningen en Drenthe was een **diggelschip** een pottenschute die bij de dörpen rondging om diggelderij (eerdewärk), porselein, glas enzowieder te verkopen. In de vrogge twintigste eeuw was 't in de Nedersaksische contreien gebrukelijk veur kiender um "diggelhuus" te speulen mit scharven.

## Verschillende vormen van diggelwark

* pot, bedoeld as bewaorplaose veur los spul of vleuistof.
* kookpot, emaak um eten in te maken.
* kruuk, mit een nauwe, ofsluutbaore opening, bedoeld as bewaorplaose veur vleuistof.
* kanne, mit een schenktuite, bedoeld um vleuistoffen in te bewaoren en uut te schenken.
* beker, emaak um uut te drinken.
* schaole, emaak um iets op an te prissenteren.
* koeme, emaak um in de haand te houwen en uut te eten of te drinken.
* schottel, emaak as onderlegger.
* römertopf, Romeinse stoofpot dee besteet uut een poreuze, schaole van diggelwark mit een deksel.
* vaoze, een ding dat vleuistof bevat.
* tegels, veur waoterdichte bedekking van vloeren of muren, bieveurbeeld van keukens of badkamers

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *diggelderij*
** *diggelgerak*
** *diggelgoed*, *diggelgooud*, *diggelgoud*
** *steengoed*, *stiengoed*, *steingoud*
** De eerste dichtbundel in 't Drèents (deur L.A. Roessingh) het *Diggelhoes*, 't woord veur een stee daoras kiender mit schaarven (diggels) speult.
* Grönnegs:
** *diggelgoud*
** *staingoud*
*** "diggelwaark" en t Oldambtster "tiggelwaark" binnen noamen veur stainfebrieken
* Stellingwarfs:
** *diggelgoed*
** *eerdewark*
** Een kaaste veur et diggelgoed is in et Stellingwarfs een *diggelkaaste*.
* Veluws:
** *diggelwark*

## Uutgaonde verwiezingen
* Webstee van de Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek, diggelwark wonnen hier nog mit de haand emaak
* Webstee van Tichelaar te Makkum, producent van diggelwark
Eemlangds

t **Eemlangds** is de verzaomelnaom veur de dialekten dee ze in t Eemlangd praoten. Disse dialekten vormen gien echte eenheid en ze worren vaok verknipt over meerdere dialektgebieden.

t Eemlangds leit taolkundig ezeen tussen t Utrechts-Alblasserweerds en t West-Veluws in. De indeling van t Eemlangds het nogal es veur problemen ezörgd. Jo Daan deelt ze bie de Utrechts-Alblasserweerdse groep in; mar vanwege de starke verwantsjap met de West-Veluwse dialekten worren ze vaoker bie n oostelike dialektgroep in-edeeld (bieveurbeeld t Nedersaksies). Gewoonlik worren de dialekten uut t oosten van t Eemlangd (Amersfoort, Leusden en Bunsjoten) nog onger t Veluws erekend en de westelike (Soest, Eemnes) tot t Utrechts. De Eemlangdse dialekten vormen, met de dialekten van de westelike Veluwe, (t oosten van) t Gooi, de Gelderse Vallei en Urk, n overgangsgroep van t Nedersaksies naor t Hollangds en aore westelike (Nederfrankiese) dialekten.

t Belangriekste versjil tussen de Eemlangdse dialekten en de eigenlike West-Veluwse dialekten is dat de umluud in woorden as *hooi* en *geloven* der niet veurkomt (op de Veluwe is dat nog *heui* en *geleuven*). Wel is der n umluud te heuren in woorden as *[[keze|kees]]*, *greun* en *ebreuken*. De *-en* an t engd van n woord spreken ze in de meeste plaotsen ok nog wel uut (dat doen ze zelfs nog in Huzen); dit is n versjil met de taol van de (zujelike) Gelderse Vallei. Aorst as in t Gooi praoten ze in t Eemlangd nog van *diek* en *huus* en niet van *dijk* en *huis*. De Utrechtse Heuvelrug is n dudelike grens met t Utrechts, je kunnen zaegen dat hier de grens tussen de westelike en oostelike dialekten leit.

De meeste Eemlangdse dialekten worren niet veul meer espreuken, en biena alleen nog deur ouwe lui. In Amersfoort is t dialekt al zo goed as uutestörven. n Uutzondering is Spaokenburg, waor der ok nog wel jonge lui binnen dee plat praoten.

## Uutgaonde verwiezing
* De Geliekenis van de Verleuren Jongen in t Soesters
Henk Graaskamp

**Henk Graaskamp** (Eibargen, 24 augustus 1935) is nen Achterhooksen schriever.

Zien olde leu kwammen van Wenters uut Kotten en Miste. Vanaf zien tiende jaor schreef Henk breefkes en dat is altied zo ebleven. Een tied lang had hee elke wekke in *De Graafschapbode* een stuksken *Op de koffie bij boer Graaskamp*. Later schreef Henk een vervolgverhaal in *Ons Platteland*. Et Staring Instituut maakten der een book van, *Een boer is niet van gister*. Daorop volgen de uutgaove *Alles gaat voorbij*.

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers: Henk Graaskamp
Ankh Gussinklo

**Ankh Gussinklo** (1947, op den 'Heisterkamp' in Lintel) is een Achterhookse schriefster.

Ze was den tweeden uut ne trop van zeuven. Ze is etrouwd, hef dree kinder en vaer kleinkinder. Het schrieven van gedichten veur brulften en andere gebeurtenissen in de naoberschop is eur met den paplaepel in egotten, dat deed eur moder namelek völle. Ton ze zelf een jaor of vieftiene was, leet eur moder eur dee gedichten ok schrieven, umdat ze 't der mangs zelf te drok veur had.

Later maken Ankh cabaretteksten en -liedjes veur de *Puntensliepers*, ne groep waor ze zonne tien jaor met deur den Achterhook estruind hef. Nog later ging ze zelf, hetzij in euren eenmoed, hetzij samen met anderen, met ne tasse vol verhalen en gedichten den boer op. Ok schrif ze nog een waekelekse column. Zee schrif zowal in het Nederlands as in het Achterhooks.

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Ankh Gussinklo
Derk Jan ten Hoopen

**Derk Jan ten Hoopen** (Nee, 1943) is een Achterhookse schriever.

Nao ziene studie worden hee hoesarts in het Drentse Zuudwolde en daor wont e nog altied. Hee schrif regelmaotig in *[[De Moespot]]*, 't tiedschrift van 't Verbond van Nedersaksische Dialektkringen.

Zien wark is ok te laezen in bundels as *Den Tillefoon* (1997), *Flonkergood* en *Mo'j 's kieken wah'n schrievers* (1999). In 1999 verscheen zien aerste eigen beukske *Soms zit ik zomaor onder 'n boom* en in 2001 *Gedachtenzaod*, beide met dialectgedichten. Hierveur kreeg e in 2002 de Kunst- en Cultuurpries Oost-Gelderland Jaromir.

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Derk Jan ten Hoopen
Dik Bartelink

**Dik Bartelink** (Eibargen, 1940) is nen Achterhooksen schriever.

Hee worden op eleid in Deutekem veur onderwiezer en hef les egeven an de o.l. Prof. Kohnstammschool in Wenters. In 1971 worden e hoofd an de eupenbaore legere schoele in Westendorp. Van 1977 töt ziene pensionering in 2001 was e leraar Duuts, Nederlands en geschiedenisse an 't veurtgezet onderwies an De Vaort in Oaveriessel.

Bartelink en ziene vrouwe wont nog steeds an De Vaort, maor 's zommers bunt ze op 'n camping in 'n Achterhook te vinden. In 1996 kwam zienen eersten bundel korte verhalen uut, *Heimwee naor 'n Achterhook*. Daornao verschenen *Achterof bekekken* (1997), *Gaiteume ... en andere vetelsels* (1999) en *Babbeleguutjes* (2003).

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Dik Bartelink