open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Staring Instituut

Et **Staring Instituut** was een instituut veur de kultuur en streektaal van den Achterhook en de Liemers. Op 1 juli 2011 is t, met t Achterhoeks Archief, samengoan tot het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers.

't Instituut heel zich bezig mit geschiedenisse, streektaal, volksgebruken, natuur en laandschap. 't Dee onder meer onderzeuk naor streekkultuur, gaf publikasies uut in en aover de streektaal, had ne eigen bibliotheek en t onderstönnen projekten uut de eigen streek. 

De WALD-spelling is bi-j t Staring Instituut epubliceerd.

In 1998 is oet t Staring Instituut de *Stichting Staring Advies* vört-ekommn. Staringadvies is now t kenniscentrum veur natuur en laandschap in den Achterhook en de Liemers. T Staring Instituut richen zich tot t samengoan met t Achterhoeks Archief veural op de geschiedenisse en de streekkultuur.

## Naamgeving
't Instituut is verneumd naor Anthony Christiaan Winand Staring, nen bekenden Achterhooksen dichter.

## Uutgaonde verwiezing
* Webstea van t Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers
* Webstea van Staring Advies
Muziekkorps

Met **muziekkorps** wördt aait n koppel leu bedoold dee at muziek maakt en doarbie met n spesjaal pak of uniform an oawer stroate goat, of op n veeld nen *show* van verskeaidene vörme loopt. Det gebuurt meesttieds strak in t gelid, woerbie de muzikaantn op de moate van de muziek marsjeert. n Korps besteet aait oet slagwoarkers en bloazers.

## Geskiedenisse
Dit keump nog oet de tied det soldoatn van plek noar plek mosn loopn en doarbie tromn (en later flöaitn) dr bie hadn um de bene geliek te loatn goan. Slim tradisjonele korpsn heett doarumme nog aait Pieperkorpsn. Later beent hier kopperbloazers bie ekömn. Doaroet is toertieds de marsmuziek ontstoan. Rechtevoort hef t vanzelf weainig mear met soldoatn te maakn, mear t marsjeern en in t gelid loopn is aait t zelfde ebleewn, net as de päkke. Al beent dee bie sommige korpsn wal n luk moderniseerd.

De noadruk lig rechtevoort op t plezeer hebn in t muziek maakn en doarbie lid te wean van ne verenige, zo as aandern wellicht gearne bie ne voetbalverenige heurt. Ook kan t wean um de könnigheaid met muziek wat op te krikn.

## Soortn
Dr beent verskilnde soortn muziekkorpsn. Det hef met de soortn instrumeantn te doon. Um n bepoald "steampel" te kriegn, mut n korps n antal soortn instrumeantn hebn. Duurdet t in Neerlaand vake neet zo nauw dr op an keump, löp t nog wal oetéén. Ook kan t wean det n korps (den at bievuurbeeld ne harmoniebezetting hef) zikzelf gearne op ne bepoalde maneere neump (biev. showfanfare), mear feailik de instrumeantn vuur den naamn neet hef, mear t toch offisjeel hef loatn registreern.
Verskilnde soortn muziekkorpsn beent:
*Drumfanfare
*Drumband
*Showband (ook *showfanfare* of *showkorps*)
*Marching Band (ook show- & Marching Band)
*malletband
*harmonie
*Drum & Bugle Corps

## Boondn
Net as met aandere vereniges, beent meziekkorpsn vake an eslötn bie nen boond. In Neerlaand beent r neegne: 
*KNFM *Koninklijke Nederlandse Federatie van Muziekverenigingen*
*CBMF *Chr.Bond van Muziekverenigingen Friesland*
*LBM *Limburgse Bond voor Muziekgezelschappen* 
*UNISONO *Nederlandse Instituut voor Blaasmuziek*  
*CBSD *Chr.Bond van Show- en Drumbands*
*EBBA *European Brass Band Association* 
*BOVOI *Bond van Orkestdirigenten en Instructeurs*
*CBOW *Chr.Bond voor Oost en West Nederland* 
*Groningen/Drenthe *Chr.Bond van muziekverenigingen voor Groningen en Drenthe* 

Disse vaalt allemoal wier oonder ne umvatnde organisasie, de NFCM (Nederlandse Federatie van Christelijke Muziekbonden), den at zelf wier lid is van oonder mear de European Brass Band Association (Zwitserlaand) en de Union Européenne des Musiciens (Luuksnborg.

Disse boondn doot wedstriedn en taptoos op pootn zetn en hooldt zik oonder mear bezig met de regels, examen-eeskn en liestn van juryleedn, zodet iederene geliek beoordeelt wörd.

## Reffereanties
Ugchelen

**Ugchelen** is een (veurmalig) därp in de Gelderse gemeente Apeldoorne. Ugchelen wödt vandage de dag ezien as een buurtschap van de gemeente Apeldoorne ma is nog de heeltied een ampart klein därpjen.

Ugchelen lig in 't zuudwessen van Apeldoorne hef ongeveer 7.000 inwoners. Ugchelen hef in totaal 11 watermeules en in Ugchelen lig ok een van de belangriekste ziekenhuzen uut de regio (*Gelre Ziekenhuizen*).

## Uutgaonde verwiezingen
*http://www.ugchelen.org
Wannemeul

Een **wannemeul** of **wanmeul** is een meul, waormee graonkorrels en kaf van mekaar escheien worren. De lucht die-j derveur neudig hen wort deur een ventilator emaak.

't Wannen mit een wan is de oudste methode veur 't scheien van de graonkorrels van 't kaf. Laoter is 't vervungen deur een wannemeul die-j mit hand andrieven moen. Tegesworig wort 't mit de mesine in dezelfde tied edaon as 't oogsten mit een meidorser (de niejere versie van de vroggere dorskast).
Nakend wiefjen

't **Nakend wiefjen** (*Colchium autumnale*) komt in Nederland veural veur in Zuud-Limburg, in de rest van 't land gaot de plant hard achteruut, 't staot daorum in Nederland oek op de lieste mit beschaarmde planten.

't Nakend wiefjen komt oorspronkelijk uut West-Azië en 't Middellanse Zeegebied, mar 't komt veerder in zwat heel Europa veur (behalve in 't noorden).

De plant veult zien eigen 't beste thuus op vrie vochting bojems van leem of klei. Soms kommen ze oek wè veur in de wei of in de bossen.

De plant het oender de groend een krokusachtige knol zitten. Twee keer in 't jaor komt 't plantjen boven de groend uut. 's Harests staot de plant in bleui mit lichtpaorse of roze bloemetjes. 's Leintes het 't plantjen stevige blaojen mit vruchthouwende stengels.

't Is een meerjaorige plant die zien eigen uutzeid as de umstandighejen goed bin.

## Gebruuk
In de volksgeneeskunde wort de plant gebruukt tegen geling. In de middeleeuwen wordde de plant ezien as een toverkruud. 't Dragen van de knol zou beschaarming biejen tegen de pest.

't Nakend wiefjen is iezig giftig en het op baosis van dreuggewicht 0,3 tot 1,2 percent colchicine. Colchicine is een oud ontstekingsremmend middel dat goed tegen jicht waarkt. De therepeutische breedte hiervan is mar klein (dat betekent dat der mar een klein verschil is tussen een waarkzame en een giftige dosering). Oek wordde 't spul wè gebruukt tegen kanker.

## Foto-uutstalling

Ofbeelding:Colchicum autumnale - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-044.jpg|Een schets van de plant
Ofbeelding: Colchicum autumnale.jpg |Bloemen van 't nakend wiefjen
Ofbeelding:Colchique.jpg|Een foto van dichtbie


## Trivia
*In Putten wort 't plantjen *nakend wiefjen* eneumd, in Niekark wort 't plantjen *nakende man<small>(</small>nen<small>)</small>* eneumd.

## Nedersaksisch
*Veluws: 
***harfsteloos* (Klanenbeek)
***harfstielozen* (Apeldoorne, Klanenbeek)
***harfstrelozen* (Nunspeet)
***harfskrokus* (Epe, Elburg)
***harfsbluumpien* (Une)
***harreststielloos* (Hoevelaken)
***jonkers* (Vaossen)
***nakende man* (Niekark, Barreveld, Attem)
***nakend wiefjen* (Putten)
***tielozen* (Waopenvelde, Epe, Vaossen)
***Overig:** opzeuken
Jan Poortman

**Jan Poortman** (De Wiek, 1 oktober 1897 - Möppelt, 14 februari 1984) was een Drèentse skriever en onderwiezer, die te boek stund as kenner van de geskiedenis van zuudwest-Drenthe. Hi'j perbeerden ok de interesse veur Nedersaksische literatuur, inclusief die van Duutslaand, an te fietern.

## Opleiding en vrog wark
Poortman weur geboren in een boerengezin en deu de onderwiezersopleiding in Möppelt. Tussen 1919 en 1924 gaf e les in De Rieverst, De Wiek, Aduard en Möppelt. In dizze leste plaatse weur e in 1924 heufd van de skoele. Ok gaf e les an de Handelsaovendskoele, intied det e studeerden veur de akte m.o.-Nederlaans. Wieder warkten e as verslaggèver en fulletonskriever veur de *Meppeler Courant*, de ''NRC'' en een riege noordelijke kraanten.

## Skrieveri'je

Deur zien archief- en veldonderzuuk verkreeg Poortman een briede kennis van 't laandskop, de geskiedenis, spraoke en cultuur van Drenthe en angrèenzend Duutslaand. Hi'j bewarkten Platduutse literetuur veur Nedersaksische lèzers; zo zetten hi'j F.G. Lottmann zien Oostfriese roman *Dat Hus sünner Lücht* oaver in 't Zuudwest-Zuud-Drèents (verskenen as *Siebo Siebels' zwoare gaank*, 1932). Veule van Poortman zien aoverzettings van 't Platduuts in 't Drèents gungen in de oorlog verleuren. Vanof 1935 was hij mitwarker van *Maandblad Drenthe*, daoras e gedichten, besprekings en essays oaver de skilderkuunst, volkskuunst en skrieveri'je in har staon. In 't Nedersaksisch skreef e vertellegies, vake mit een historische inslag, die in dagbladen of-edrokt wördden.

End jaoren dartig was Poortman betrökken bi'j de oprichting van *Saksenland*, een tiedskrift mit Blut und Boden-trekkies. Hi'j warkten ok veur de pro-Duutse boerenorgenisaotie *Landbouw en Maatschappij*. In 1942 gunk e aans in 't verzet. Onder de skoelname Chris N 105 verzamelden e informaotie veur de Centrale Inlichtingendienst (later 't Bureau Inlichtingen). Hier hef hi'j Nederlaandse, Kannedese, Fraanse en Belgische oorlogsonderskeidings veur ekregen. In de oorlog bleef e publiceren, mar hi'j weur gien lid van de Kultuurkamer. Na de oorlog hef e veul oaver dizze periode eskreven.

## Bibliografie
* *Siebo Siebels' zwoare gaank* (1932, vertaler)
**Uut en um oes olde laandschop* (1940, samensteller. Skoelleesboekien mit teksten in 't Drèents en Nederlaans van verskeiden skrievers)
**Steven Coerts. Verhaal van een Ruiner familie uit de 17de eeuw* (1941, roman, eerst verskenen as fulleton)
**Oud-Drentsch boerenleven* (1941, Zuudwest-Drèentse gebruken naor 't kelenderjaor; Nederlaans en Drèents)
**Drente, een handboek voor het kennen van het Drentsche leven in voorbije eeuwen* (diel 1 1943, diel 2 1951, mitskriever)
**Drents geestesleven. Een bloemlezing uit de Drentse literatuur* (1954)
**Drentse verzetsgedichten* (1977)
**De Baandrèkel* (1982, jeugdherinnerings)
**Vlègeljaoren* (1983, wiedere jeugdherinnerings)
Homsterland

t **Homsterland** is n (kultuur-)historisch gebied dat zok lijt ien t noordwesten van t Grunnegse Westerkertier. Oorsponkelk wer t hele Westerkertier mit n part van de noudoagse gemeentes Achtkarspelen en Kölmerland der mit meend, moar vanôf de Middelieuwen wer dizze noam allend bruukboar veur t veurmoalege Waddenailand tuzzen de Lauwers, t Reitdiep en de Kliefgraft. Dit kleine gebied wer doe nog as apart Ommeland zien.

## Etymologie
Vrogger, ien de vrogge Middelieuwen, was de noudoagse pervìnzie Grunningen verdield tuzzen drie stammen: de Friezen ien t Westerkertier, de Saksen op de Hondsrug en ien Westerwolde en de Sjouken ien alles ten oosten en noorden van t Rietdiep. Dizze lèste groep wer ook wel de *Hoegen* of *Hummers* nuumd. De oldste noamen van t Homsterland binnen den ook *Hûgmerki* en *Hugumarchi*. Hier kin man uut konkludeern dat t wat betekent as *land van de Sjouken* of *land grìnzend aan t land van de Sjouken*: *Hûg-* of *Hugu-* is de noam veur de Sjouken en *merki* of *marchi* (wat woarschienlek t zulfde uutsproken wer, was doe n gongboare noam veur "grensgebied".

## Schiedenis
Homsterland beheurt tot de oldste kultuurlandschoppen van West-Uropa. t Wordt al nuumd ien 786/787 as ene Gotrikus de abdij van Echternach wat land riekt aan overkaant van de Lauwers ien de gouw *Hugumarchi* ien n loeg dat *Chinicwirde* (Kenwerd) nuumd wer. Tot de aanleg van dieken om en bie 1100 noa Kr. toe haar t zeewoater vrij spel ien t gebied van noordelk Friesland en noordelk Grunningen. Middag en Homsterland vörmden hier natuurlieke eilanden.

Om en bie 800 noa Kr. was t zulfs een van de dichtstbevôlkte gebieden van Nedderland. t Is bekend dat bieveurbeeld de wierde van Nijhoof al sikkom 2200 joar onôfbroken bewoond wordt. 

Noadat om 800 toe de Lauwerszee ontstoan was wer Homsterland n waddeneiland, mit as heufdplak Nijhoof dat ien dij tied ook wel *Suxworth* ("*Zuudwerd*") nuumd wer. Sikkom 400 joar loater nam t aantel störmvloeden toe, woarnoa der n ringdiek om Homsterland toe legd wer. Hierdeur wer t eilandkarakter van Homsterland nog meer verstaarkt. t Doemoalege Homsterland beston uut drij kaarspels: Nijhoof, Ollehoof en Soaxum. 

Pas van 1500 ôf aan wer t Homsterland deur dieken mit t vasteland verbonden, woarnoa Sistersjenzerse munneks uut Auwerd grote parten om t eiland toe ienpolderden. t Homsterland kwam hierdeur aan t vasteland te liggen zo as t dat nu nog dut. 

Opmaarkelieks is dat ien t Homsterland geen heufdlingen opkommen binnen, zo as wel ien de aander Ommelanden beurde. Homsterland was ook een van de eerste gebieden dij n verbond sloot mit de Stad, ien 1366. Woarschienlek was de ienvloed van de stad zo groot dat dizzent de deurgrui van n lokoal geslacht blokkeerde.

t Omkriezende land is over n lange periode op de zee herwonnen deur wierdenloegsters, munneks van t klooster van Auwerd, de femilie Teenstra (uut Ruugzaand) en tegenswoordeg de zielvesten (woaterschoppen).

Middag en Homsterland hebben as "Middag-Homsterland" de stoatus *Nationaal Landschap* (*nasjenoal landschop*) en binnen veurdroagen veur de liest van wereldaarfgoed van de Unesco.
Pirk

De **pirk** of **pirrik** (*Prunus persica*) is een eetbaore vrucht. Een pirk greuit an een pirkeboom en valt oender 't geslacht breunishout. De pirk komt oorspronkelijk uut China en is via Perzië (wat noen Iran is) in Europa terecht-ekommen. Vroggere Europeanen dochten dat de pirk uut Perzië kwam, daorum heet 't in 't Latien ok *persica*.

In 't midden van een pirk zit net as bie de abrikoos, de pruum en de kars een grote harde pit, daor umheen zit 't vruchtvleis en 't velletje. Een pirkeboom kan zo'n vuuf tot tien meter hoog worren. De vrucht zelf is tussen de vuuf of zes centimeter in diameter.

De pirk wort ekweekt in Iran en 't Middellanse Zeegebied. Allewel de pirkeboom zelf tempereturen van -26&nbsp;°C tot -30&nbsp;°C kan weerstaon, is ie niet wienterhard, dit komt umdat de bleuisels en de vruchten 't niet overleven en 's zoemers dan ok gien vruchten dragen. Vandaor da-j ze in Nederland, behalve achter 't glas, ok niet vaak zien.

## Inhoudsstoffen
Hoenderd gram pirken bevat:

Dagelijkse behoefte van een volwassene bie hoenderd gram:

## [[Nedersaksisch]]
* Veluws:
** *parzik*, *perzik*
** *paarzik*, *pärzik*
** *pirk*, *pirrik*
** *pierik* (Garder, Noordwest-Veluwe)
** *pierke* (Lieren)
** *pirkse* (Heerde, Waopenvelde)

## Foto-uutstalling

PrunusPersica2.jpg
PrunusPersica4.jpg
Pfirsiche.jpg
Peach blossom 2013.jpg
Pierik

**Pierik** kan verwiezen naor:

*Pierik (Zwolle) - wiek in Zwolle
*De achtername Pierik, die as veule veurkump in Zwolle
*Pierik - één van de benamingen veur de *Prunus persica* (perzik)
*Annie Schreijer-Pierik - Tweantse politiekvrouwe van t CDA
Eckernföör

**Eckernförde** (Platduuts: *Eckernföör*; Duuts: *Eckernförde*; Deens: *Egernførde*, *Egernfjord*, *Ekernførde*; Sønderjysk: *Nysted*; Latainse: *Ekerenforda*, *Ekelenforda*) is n stad in t noorden van de Duutse dailstoat Sleeswiek-Holstain, distrikt Rendsburg-Eckernförde. 

De stad het sikkom 23.000 inwoner. Eckernförde ligt aan de Eckernförder Bucht, n ziedaarm van de Oostzee en 30 kilometer in t noorden van Kiel. Stad is meer as 700 joar old. Tuzzen 1867 en 1970 waas t kraaisheufdstad van zien aigen kraais. Van zo'n 23.000 ienwoners van Eckernförde wonen der om en bie 11.000 ien t noordelke stadsdail (doarvan tuzzen 8.000 en 9.000 ien Borby), minder as 3.000 ien t sintrom en zo'n 10.000 ien t zudelke stadsdail. 

Eckernförde ligt aan Oostzee aan t end van Eckernförder Bucht. t Sintrom is iensloten deur Oostzee aan d'aine kaant en t Windebyer Noor aan t ander.

## Zainsweerdegheden
* St.-Nicolai-Karke van Eckernförde
* Karke van Borby
* Olle Roadhoes
Schoere

De **schoere**, **scholder** of **schouwer** is een deel van 't meenselijk lichaam. De schoere is 't deel van de halze tot an 't bovenste gedeelte van de narms. Een meens hef (as 't goed is) an allebeie de kaanten van de kop een schoere zitten.

De schoeren bin één van de meest beweeglijke delen van 't meenselijk lichaam, dit kump veurnamelijk deur 't sleutelbeen - dit is de verbiending tussen 't schoereblad en de bors. De schoeren zörgen veur 't goed functioneren van 't bovenste deel van 't lief en de algemene gezondheid. Deur een goeie schoerehouwige an te nemen veurkump 't klachen mit, onder aandere, de rogge en nekke.

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *scholder*, *skolder*
* Drèents: *scholder* (ZWD uutspraoke ok *sk-*)
* Grunnegs: *scholder* (oetsproken as *[schoalder]*)
* Oostfreisk: *skoeler* (Platduutske skriefwies: *Schuller*)
* Stellingwarfs: *scholder*, *schoolder* (uutspraoke *sk-*)
* Sallaans: *scholder*
* Tweants: *skoolder*, *skolder*
* Urkers: *skoer*
* Veluws:
** *schoer*
** *sjoer* (Bunsjoten, Noordwest-Veluwe)
** *scholder* 
** *skolder* (Attem, Vaossen, Apeldoorne)
** *schölder* (Vaossen, Loen)
** *schouwer*
Keuievangers

**Keuievangers** of **O-benen** (oek wel: *ronde benen* eneumd, mediese term: *genua vara*) wil zegen dat der n verdreiing in de benen zit. Bie de knieën zit n knik zodat t scheenbeen naor binnen toe steet in plaotse van wat naor buten toe. Vanwegen de vorm wörden t keuievangers eneumd (je kunnen der tussen de benen zogenaamd keuien mee vangen, deurdat ze blieven steken). Keuievangers bin t tegenover-estelde van X-benen, waor de onderbenen te vere naor buten staon.

Bie de geboorte hebben alle kienders zo'n bietjen keuievangers. t Scheenbeen en t diebeen hebben n butenweerts ebeugen vorm en de vootzolen bin naor mekaar toe-ericht. In t eerste levensjaor veraandert dat zeutjes an: t scheen- en diebeen wörden rechter, en de vootzolen dreien ummeneer. Tegen de tied dat de kienders beginnen te lopen bin de benen zo egreuid dat ze t lichaamsgewicht kunnen dragen.

Mediese problemen an t skelet, zo as de Engelse ziekte of tumoren kunnen de greui van t skelet beïnvleujen, wat kan leien tot keuievangers.

## [[Nedersaksies]]
*Veluws:
***O-benen*
***kromme benen*
***ronde benen* (Nunspeet)
***varkenvangers* (Heerde, Ugchelen, Klanenbeek, Loen)
***värkensvängerties* (Wezep)
***biggevangers* (Waopenvelde, Garder)
***keuievangers*
***zeemansbenen* (Wenum-Wiesel)
*Tweants:
***O-bene*
***kroambene* (Riesns, mear as bak, verwis noar t slimme loopn van vrouwleu in t kroamberre)

## Uutgaonde verwiezing
*NHG-STANDAARD Niet-traumatiese knieproblemen bie kienders en jongvolwassenen
Ripuarisch

't **Ripuarisch** is de saomenvattende term veur de Middelfrankische dialecten dee veurnaomelijk in 't zujen van de Duutse staot Noordrien-Westfaolen espreuken worren, en zich kenmaarken deur bieveurbeeld de tweetonigheid, zoas 't Limburgs dat ok het. We kunnen daodeur 't Ripuarisch as 't Middelduutse breurtsie van 't Limburgs zien. 't Heufddialect van 't Ripuarisch is 't Keuls, één van de aore grote dialecten is 't Aokens. In 't uterste zuudoosten van Nederlangds Limburg, (Karkraoje, Bocholtz, Simpelveld, Lemiers en Vaols) praoten ze ok Ripuarische dialecten, en ok in 't noorden van *Neubelgien* (Eupen en umgeving).

De grens mit 't Limburgs wort evormd deur de Benrather Linie - dit is een staarke isoglosse. Toch bin veul Ripuarische dialecten veur Limburgers goed te verstaon. De verwantsjap tussen de twee taolen komt deur de Keulse expansie: de export van taolelementen uut 't dialect van Keulen naor 't westen, vanwege 't anzien van de stad.

Belangrieke taoleigensjappen bin 't vele gebruuk van de ng-klank, veural waor 't Hoogduuts en Nederlangds -nd hebben, dus 'vingen' en 'anger' veur t Nederlaandse 'vinden' en 'ander', en 't vertalen van de Hoogduutse en Nederlangdse g in j.
Rotstergaast

**Rotstergaast** is een dörpien in et zuudoosten van de gemiente De Friese Meren in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et oosten van et Tjeukemeer, en had in 2004 omdebi'j 200 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

In de naeme verwiest *gaast* naor "heugte" en verwiest *Rotster* naor Rottum. Vrogger woonde d'r in dit gebied vissers die op de Kuunder veerden. Now is et veural richt op de laandbouw. Et karkhof mit ien van de klokkestoelen in Frieslaand leit op een heuveltien. 

D'r bin gien schoelen, de kiender gaon in Jehannesge naor schoele. In de oolde schoele van Rotstergaast woont keunstener Alard Elout.

## Bevolking
*1954 - 125
*1959 - 270
*1964 - 275
*1969 - 262
*1973 - 230
*2004 - 215
Ooldeouwer

**Ooldeouwer** (Nederlaans: *Oldeouwer*, Fries: *Alde Ouwer*) is een dörp in de gemiente De Friese Meren in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et noorden van et Tjeukemeer, en had in 2004 omdebi'j 80 inwoners. Een echte dörpskoeme het et dörp niet meer. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

Tot de gemientelike herindieling van 1 jannewaori 1984 maekte Ooldeouwer diel uut van de veurmaolige gemiente Doniawerstal die op dezelde daotum opheven wodde.

Ooldeouwer is et ooldste van de drie dörpen die de Ouwster Trijegea vormen. De naeme verwiest naor oever ("ouwer"). Laeter is iets noordeliker et ni'je dörp Ouwster-Ni'jege ontstaon. In de loop van tied het Ooldeouwer veul gebied of moeten staon an et Tjeukemeer. Kotbi'j et dörp zit tegensworig een surfstraand.

D'r zit ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.


Ofbeelding: Klokkenstoel Oldeouwer 04w.JPG


## Ontwikkeling inwonertal
Nationaol Park De Weerribben

Et **Nationaol Park De Weerribben** is een 35 km² groot park in Nederlaand, dat grotendiels in hanen is van Staotsbosbeheer. Et nationaole park is op 17 jannewaori 2007 uutbreided mit et gebied De Wieden dat in et zuden d'r van leit en grotendiels in hanen is van Netuurmonementen. Tegere mit park De Wieden vormen ze et **Nationaole Park Weerribben-Wieden i.o.** dat 100 km² groot is. Tegere bin ze ien van de belangriekste moerasgebieden van Europa. De planning is dat d'r nao twie jaor de definitieve instelling van et park volgt. Dit nationaole park leit in de Overiesselse gemiente Stienwiekerlaand. 

## Geschiedenis
Tot 1920 wodde d'r in dit gebied turf wunnen. Naodat et turf steuken was, mos dit dreugen op de zogenaemde "ribben", smalle stroken laand die mit hier speciaol veur anlegd wodden (legakkers). Somstieden sleugen disse ribben weg bi'j slecht weer, zo ontstonnen de Wieden. Omdat et meerste turf steuken was gongen ze daornao over op de winning van riet. Doe in 1919 een gemaol bouwd wodde begun een perces van verdreuging. Dit perces wodde verstarkt deur de inpooldering van de Noordoostpoolder.

## Beheer
As d'r gien beheer is, verdwienen et rietlaand en et hoogvene deur verlaanding en wodden de weerribben een groot moerasbos. Mit et mi'jen van riet en et uutbaggeren van sloden blift de situaosie etzelde. D'r bin slim veul meulens in de weerribben; waor ze vrogger et waeter mit votpompten, helpen ze now om et terrein nat te holen.

## Dieren
Biezunder is de purperreigerklonie. Ok hej' d'r de zwarte stern, rietdompe en moerasvoegels as karekiet, snor, rietzanger en gele gouw. Zoogdieren as de ree, vos en Europese otter kuj' hier ok vienen. In et gebied komt ok de grote vuurvlinder veur, in een speciaole ondersoorte Batava en tal van aandere vlinders. Veur libellen is et waeterrieke gebied mit zien riet ok slim belangriek: De vrogge, Broene en Grune glaezemaeker, Grote keizerlibel, Viervlekke en verschillende soorten heidelibellen.

### De otter
In 2002 is begunnen mit de herintroduktie van de otter. D'r bin now een antal dieren die heur territorium in de Weerribben hebben. Een antal dieren wodden ok buten de Weerribben zien.

## De mooiste plek van Nederland
Op 27 november 2004 wodde in de finaleuutzending van et NCRV-tillevisiepergramme *De mooiste plek van Nederland* et netuurgebied De Weerribben tot winner keuzen. Et Friese Moddergat en et Grunningse Lauwersmeer wodden twiede en dadde. 

## Galleri'je

Ofbeelding:Weerribben1.JPG
Ofbeelding:Weerribben2.JPG
Ofbeelding:Weerribben3.JPG
Ofbeelding:Weerribben4.JPG


## Ekenomisch gebruuk van et gebied
*riet
*toeristen
*entekooien

## Uutgaonde verwiezings
* Nationaol Park De Weerribben
* Bezukerscentrum Staotsbosbeheer
* Teroggekeer Otter
* Netuurwaornemings in dit gebied
Drekbak

Een **drekbak** is een bak veur 't verzamelen van ofval, zoas pepier, plastic, karton, greunte en gao zo mar deur. Een drekbak kan verschillende grotes hemmen, je hemmen ze in 't klein veur bieveurbeeld op 't ketoor of in de badkamer (een *prullebak*), middelmaotjes veur in de woenkamer en grote drekbakken veur buten um al 't huusvuul in te verzamelen, één veur greunte, fruit en tuunofval (gft) en één veur resofval. As disse grote drekbakken vol zitten dan mu-j ze langes de straote zetten en dan koemen ze van de gemeente um de weke of um de twee weken langes um 't lege te maken.

Oek buten he-j vake drekbakken staon in bieveurbeeld de darpsstraote of binnenstad, in 't park of argens aanders. Disse drekbakken wonnen meestentieds emaak van metaal of kunsstof.

Bie een vuulstortplekke of in 't centrum he-j verschillende soorten van dit soort ofvalbakken staon, bieveurbeeld veur glas, pepier en oud grei.

Veur chemisch ofval ku-j 't spul in de *chemobox* kwakken.

## [[Nedersaksisch]]
* Stellingwarfs: *ofvalbak*
* Tweants:
***askenemmer* (Riesn, oolderwets, mear wal es as gein gebroekt)
** *ofvalemmer*
** *ofvalbak*
** *smearbak*
** *grieze/greune tonne* (kliko, vake ook of ekortt tot *n griezn* of *n greunn*)
** *otto*
* Veluws:
** *ofvalbak*
** *troepbak*
** *drekbak*
** *vullesbak*
** *bak*

## Trivia
* 't Friese woord veur een drekbak is *jiskefet*, dit was oek de titel van een tillevisiepregremma.
Paosloo

**Paosloo** (Nederlaans: *Paasloo*) is een dörp in de gemiente Stienwiekerlaand in de Nederlaanse perveensie Overiessel, legen in de veurmaolige gemiente Iesselham.

Et dörp het een Hervormde karke uut de 16e ieuw. Et schip van de karke komt overiene mit een Overiesselse boerderi'je. In Paosloo staot de ienigste tonmeulen van Nederlaand.
Rottum

**Rottum** kan verwiezen naor:

*Röttem - n dörp in de gemainte Emsmond (Grunnen)
*Rottum - een dörp in de gemiente Scharsterlaand (Frieslaand)
*Een bescharmd netuurmonement in de Waddenzee. Et omvat de eilanen:
**Röttemeroog - n waddenailaand dat bie Grunnen heurt
**Röttemerploat - n waddenailaand dat bie Grunnen heurt
**Zuderdunen - n waddenailaand dat bie Grunnen heurt
Rottum (Frieslaand)

**Rottum** is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et zuudwesten van Et Vene, an de N924 naor Rotsterhaule, en had in 2004 omdebi'j 700 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

Op et begreefplak staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.

De naeme zol ofstammen van een reviertien die ooit deur Rottum leup. Rottum leit zels op een zaandheugte in et vene en dit was dus een veilige plak om te wonen. D'r was ooit zels een verdedigingsschans. In de twaolfde ieuw wodt d'r al spreuken over * Ruthne* en in 1481 wodt *Rottim* en *Rottena* vermeld. Rot zol een oolde waeternaeme wezen. 

## Zwarfstien
Hier leit de grootste zwarfstien van Frieslaand en Nederlaand. In de iestied van zoe'n 200.000 jaor leden is de granieten stien uut Zweden hierhenne kommen. De stien is vief bi'j twie meter en weegt zoe'n 44.200 kilo. Dit was eertieds wel 150.000 kilo, mar een schipper het et bovenste diel mit springstof sloopt. Dit graniet is bruukt veur de Zuderzeediek bi'j De Lemmer.

## Bevolking
*1954 - 540
*1959 - 624
*1964 - 661
*1969 - 628
*1974 - 600
*2004 - ±700

## Galleri'je

Ofbeelding:Rottum 13.JPG|Rottum, oostziede
Ofbeelding:Rottum 19 OBS De Ynset en Doarpshus.JPG|OBS De Ynset en Doarpshûs
Ofbeelding:Klokkenstoel Rottum 07cw.JPG|Klokkestoel
Rotsterhaule

**Rotsterhaule** is een streekdörp in de gemiente De Friese Meren in de Nederlaanse perveensie Frieslaand, tussen et Tjeukemeer en Et Vene en het omdebi'j 400 inwoners. Et vormt einliks een twielingdörp mit Sunt-Jehannesge. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

## Naemgeving
De naeme Rotsterhaule zol ofleided wezen van et kotbi'jlegen Rottum. Rotsterhaule betekent dan zoks as "heugte (*haule*) in de buurte van Rottum". Al in 1490 het der in Rotsterhule een Roomse kapel van et Hascher Konvent-klooster (uut Haskerdieken) staon, et is annemelik dat d'r al eerder meensken woonden in et gebied. De kapel wodde tot 1580 bruukt en ston op de krusing van de Streek en de Langediek.

## Veenofgreving
Et hudige dörp is ontstaon tiedens de ontvening van een leegveengebied.
Tiedens de ontvening bin vule bewoners uut de Kop van Overiessel naor dit gebied trokken. Nao de Gieterse ontvening leupen de poolders vol waeter die bi'j harde wind de bebouwing bedriegde. Rond 1860 is de Grote Veenpoolder deur vier windmeulens dreugemaolen. Van disse windmeulens bestaot nog ien exemplaor, dit exemplaor is deur de bevolking van de sloop redded: De Hersteller.

Nao de dreugemaoling wodt et gebied veurnaemelik bruukt veur veeteelt.
Bi'j et dörp is een oorspronkelik veengebied beweerd bleven wat opgaot in et netuurgebied Et Ooster Skar, omdebi'j 500 bunder groot en wodt beheerd deur It Fryske Gea.

In et dörp zit bakkeri'je Modderman (bekend van zien peperneuten), een supermarkt mit postagentschop en een fietsemaeker.

## Bevolking
*1954 - 741
*1959 - 835
*1964 - 728
*1969 - 687
*1973 - 640
*2004 - ±400
Elve

De **Elve** (Duuts: *Elbe*, Tsjechies: *Labe*) is mit n lengte van 1164 km en n strulgebied van 144.000 km² ain van de wichtegste revieren van Midden Uropa. De Elve ontspringt ien t Reuzenbaargte en mondt oet ien de Noordzee. Heur grootste ziedrevieren binnen de Moldau en de Saale. Vrouger haitte dizze revier ien hail Nederlaand Elve, ien tieds dat tegenswoordeg de Duutse noam ien broeken is.

## Run van de revier
De Elve ontspringt ien t Reuzenbaargte ien Tzjechie. Via Pardubice en Ústí nad Labem runt de revier noar t westen tou en komt zuudoostlk van Dreesden Duutslaand (dailstoat Saksen) binnen. t Baargerg gebied tou Dresden tou hait de *Sächsische Schweiz* (Saksische Swits). Van Riesa ôf aan beriekt de Elve t leeglaand en begunt de middenrun van de revier.

 
Via Dessum en Moagdenbörg runt de Elve wieder ien noordwestelke richten. Bie t stadje Laauwenbörg begunt t Elve-Lubekknoal, dat de revier sunt 1900 mit de Oostzee verbint. Wat wieder stullensôfwoarts is der bie Geesthacht n staauw: van doar ôf aan is der getaaiwaarken en begunt de onderrun van de revier.

Aan de onderrun overheerst de stad Hambörg, de grootste stad aan de Elve. De Elve dailt heur hier't ien twij stôkken op: de *Noorderelve* en de *Zuderelve*, dij of loater weer bie ainander kommen. t Paart van de onderrun van Hambörg tou de Noordzee tou is bekend as de *Nederelve*.

De Elve mondt bie Koxhoaven via n estewoariom oet ien de Noordzee. t Estewoariom beriekt bie Koxhaven zien grootste bredte: 15 km. De deurzetten van de Elve ien de Waddenzee hait de Boetenelve (*Außenelbe*).

Ien augustes 2002 haren grote dailen van t strulgebied van de Elve as gevôlg van overvloedege regenvaal te doun mit eernsege overswimmens.
-um (toponiemsuffix)

t Achtervougsel **-um** bie topogroafische noamen komt veur ien Grönnen, Fraislaand en Oostfraislaand. t Betaikent n droog stee dat (veurlopeg) vaileg is veur t woater en dat bewoond is deur n group mìnsken. Dit kin dus betrekken hebben op n dreuge revier, dat verliekensboar is mit t Duutse suffix -au. t Kin ook betrekken hebben op n hoogte (terp/wierde/wort/warft), wat verliekensboar is mit de suffixen -werd, -warden, -warfen, -wurt en -wort en t kin betaikenen n stee woar mìnsken bie nkander leven, wat weer verliekensboar is mit -heim, -hem, -hiem en -heem.

## Veurbeelden van ploatsen mit -um
*Waarvum (gemainte Emsmond)
*Loppersum (gemainte Loppersum; Grunnen
*Steem (gemainte Loppersom (Grunnen)
*Winzum (gemainte Wìnzum; Grunnen)
*Beem (gemainte Beem; Grunnen)
*Eenrum (*Ainrom*; gemainte Marne; Grunnen)
*Moarum (gemainte Moarum; Grunnen)
*Faarmsum (gemainte Delfziel; Grunnen)
*Boerum (gemainte Köllumerlaand; Fraislaand)
*Köllum (gemainte Köllumerlaand; Fraislaand)
*Dokkum (*Dökkem*; gemainte Dongeradail; Fraislaand)
*Hallum (gemainte Feerwerderadail; Fraislaand)
*Sexbierum (gemainte Froanekeradail; Fraislaand)
*Workum (gemainte Nijeferd; Fraislaand)
*Oldersum (gemainte Moormerlaand; Oostfraislaand)
*Pilsum (gemainte Kromhörn; Oostfraislaand)
*Rysum (gemainte Kromhörn'; Oostfraislaand)
*Twixlum (gemainte Emden; Oostfraislaand)
*Loppersum (gemainte Hinte; Oostfraislaand)
*Dornum (soamsgemainte Dornum; Oostfraislaand)
*Dorum (gemainte Laand Wörsten)
*Belum (gemainte Belum; Laand Hoadeln)
*Rantrum (gemainte Rantrum; Noordfraislaand)
*Husum (gemainte Husum; Noordfraislaand)
*Hörnum (gemainte Hörnum op Sult; Noordfraislaand)
*enz.
Kallenkote

**Kallenkote** is een kerakteristiek lintdörp in de Kop van Overiessel (gemiente Stienwiekerlaand) in de Nederlaanse perveensie Overiessel. Rond et jaor 1200 wodt disse plak onder de naeme Collencoten veur et eerst intekend op kaorten. Et bebouwingslint leit op de greens van et zaand- en et veenpakket en volgt omdebi'j de liende van de Stienwieker Aa, aanderhalve kilemeter in westelike richting.
Terbaand

**Terbaand** (Nederlaans: *Terband*, Fries: *Terbant*) is een dörp in de gemiente Et Vene, van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et noorden van et plak Et Vene bi'j et knooppunt Et Vene, en had in 2004 omdebi'j 290 inwoners.

Tot de gemientelike herindieling van 1934 vormde Terbaand mit de dörpen Gersloot, Luunjeberd, en Tjalleberd de gemiente Aengwirden. De vier dörpen wodden nog de hieltied *Aengwirden*, of *De Streek* nuumd.

## Bevolking
*1954 - 721
*1959 - 324
*1964 - 258
*1969 - 225
*1974 - 230
*2007 - 299 

## Geboren in Terbaand
*Elske Schotanus (1957), schriever en keunstener

## Uutgaonde verwiezing
* Webstee van Aengwirden
Luunjeberd

**Luunjeberd** (Nederlaans: *Luinjeberd*, Fries: *Lúnbert*) is een dörp in de gemiente Et Vene, van de Nederlaanse perveensie Friesland. Et leit in et noorden van et plak Et Vene, en had in 2004 omdebi'j 450 inwoners.

Tot de gemientelike herindieling van 1934 vormde Luunjeberd mit de dörpen Gersloot, Terbaand en Tjalleberd de gemiente Aengwirden. De vier dörpen wodden nog de hieltied *Aengwirden*, of *De Streek* nuumd. 

Op et begreefplak staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.

## Galleri'je

Ofbeelding:Luinjeberd bord 11.JPG|Bod van Luunjeberd
Ofbeelding:Klokkenstoel Luinjeberd 08cw.JPG|Klokkestoel 


## Uutgaonde verwiezing
* Webstee van Aengwirden
Tjalleberd

**Tjalleberd** (Fries: *Tsjalbert*) is een dörp in de gemiente Et Vene, van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et had in 2006 omdebi'j 737 inwoners. Et plak Et Vene het uutbreidingsplannen veur een ni'je woonwiek bi'j Tjalleberd en de dörpelingen bin bange dat et dörp gauw een onderdiel van de stad zal wodden.

Tot de gemientelike herindieling van 1934 vormde Tjalleberd mit de dörpen Gersloot, Luunjeberd en Terbaand de gemiente Aengwirden. De vier dörpen wodden nog de hieltied *Aengwirden*, of *De Streek* nuumd.

## Bekende inwoners
* Van 1841 tot 1850 was Anthony Winkler Prins predikaant te Tjalleberd.
* Nederlaanse topdammer Jannes van der Wal is in Tjalleberd opgruuid.

## Uutgaonde verwiezing
* Webstee van Aengwirden
Ooldehaske

**Ooldehaske** (Nederlaans: *Oudehaske*, Fries: *Aldehaske*) is een dörp dat rond de krusing *Jousterweg* - *Badweg* leit, in et oosten van de gemiente De Friese Meren in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Ooldehaske het omdebi'j 2.000 inwoners en is daormit wat grootte angaot et dadde dörp van disse gemiente. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

Et dörp, dat tot et ontstaon van Ni'jehaske gewoon *Haske* hiette, is et ooldste van de veurmaolige grieteni'je en gemiente Haskerlaand. Et moet al in de 13e ieuw bestaon hebben en kreeg rond 1300 een eigen kapel. Deur de veenofgreving in et gebied, die al in de 16e ieuw gaonde was, kon et dörp heur ontwikkelen. Doe 200 jaor laeter zogenaemde Gietersen naor et gebied trokken om vene of te greven, nam et antal inwoners van beide dörpen stark toe. Disse groep meensken uut de Kop van Overiessel brocht een ni'je verveningsmethode naor Frieslaand, die grote waeterplassen tot gevolg had. Daankzi'j disse vorm van vervening is et netuurgebied Nannewied ontstaon, dat in et zuudwesten van Ooldehaske leit.

Veurmaolig schaetscoach en -kommetaoter Henk Gemser woont in Ooldehaske.
Ok sc Heerenveentrainer Trond Sollied woont in Ooldehaske.

## Galleri'je

Ofbeelding:Oudehaske 1.jpg|Straote
Ofbeelding:Oudehaske 2.jpg|Karkien
Ni'jebrogge

**Ni'jebrogge** of **Nieuwebrug** kan verwiezen naor:

*Ni'jebrogge (Frieslaand) - een dörp in de gemiente Scharsterlaand
*Ni'jebrogge (Noord-Hollaand) - een buurtschop in de gemiente Haarlemmermeer
*Ni'jebrogge (Overiessel) - een buurtschap in de gemeente Ommen 
*Ni'jerbrogge - een dörp in de gemiente Bodegraven (Zuud-Holland)
Ooldeschoot

**Ooldeschoot** (Nederlaans: *Oudeschoot*, Fries: *Aldskoat*, plaetselik wodt et kotweg ok wel *Skoat* nuumd) is een dörp in de gemiente Et Vene, van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. 

Et dörp leit in et zuden van de plakken Et Vene en Oranjewoold en krekt in et oosten van Ni'jeschoot. De angreenzende buurtschop Anneburen vaalt formeel onder et dörp. An de oostziede leit Parkgebied Oranjewoold.

## Geschiedenis
De oolde benaeming veur et plak is *Scoete* of *Scote*. Vanof 1408 hebben ze et over *Old Schooten*, wat laeter Ooldeschoot wodden is. De benaeming verwiest naor 'schoot', dit wil zeggen een veuruutschietend stok laand. Vanof de middelieuwen was et dörp et centrum van Schoterlaand, hoewel et gemientehuus van Schoterlaand tot an de opheffing van de gemiente (1934) in Oenemastate (Et Vene) zat. Tot omdebi'j 1750 wodde der ok recht spreuken in et dörp en zat de grieteni'jeraod der. 

Tot 1970 ston der ok een veurmaolig stesjon in Ooldeschoot. An de Van Leeuwenhoekweg staot De Schoterschaans (basisonderwies).

## Bevolking
*1954 - 903
*1959 - 1044
*1964 - 1272
*1969 - 222
*1973 - 196
*2006 - 1513

## Galleri'je

Ofbeelding:Oudeschoot 12c.JPG|Schoterlaanseweg
Ofbeelding:Kerk Oudeschoot 12.JPG|Schoterkarke


## Bekende (ex-)inwoners
* Sven Kramer (1986), schaetserieder
* Yep Kramer (1957), schaetserieder
* Klaas Runia (1926-2006), theoloog, predikaant en journalist
* Willem Wilman (1906-1974), theoloog, predikaant en dichter ("Sinte Wilman")
Haskerhorne

**Haskerhorne** (Fries: *Haskerhoarne*, plaetselik ok wel *De Hoarne* nuumd) is een dörp in de gemiente De Friese Meren in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et zuudoosten van De Jouwer, in et zuden van de A7. Haskerhorne had in 2004 omdebi'j 490 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

De naeme zol verwiezen naor de hoeke ("horne") van Haskerlaand, waor et dörp leit. Haskerhorne beheurde in de middelieuwen tot de grieteni'je Haskerfiifgea. Tot de gemientelike herindieling op 1 jannewaori 1984 beheurde Haskerhorne tot de gemiente Haskerlaand.

Et dörp het een begreefplak, waor alle (oold-)inwoners begreven kunnen wodden. Ok Hotze Brouwer leit d'r begreven. Veerder het et dörp een eigen tennisverieniging en ok het Haskerhorne een eigen schoeltien, de eupenbaore basisschoele 'De Lytse Mienskip' (Fries veur De kleine gemienschop), die veur et basisonderwies zorgt in et dörp. Veur de jongeren in et dörp is d'r 't Hokje. Dit jeugdhonk zit in een oolde stal die is blieven staon naodat een braand in 1972 de boerderi'je hielendal verwoeste.

Sund 2007 het Haskerhorne een eigen waopen en vlagge. Et wodde ontwikkeld ter gelegenheid van et 100-jaorig bestaon van Dörpsbelang.

In 1897 wodde in et dörp een koperetieve zuvelfebriek sticht. Disse febriek hebben ze in de jaoren zeuventig sleuten. Et dörp het sund die tied niet veul te bieden wat warken angaot, mar wel wat rust en genieten angaot.

In et noordoosten van Haskerhorne liggen de Haulsterbossen. 

## Bevolking
*1954 - 416
*1959 - 373
*1964 - 395
*1969 - 415
*1974 - 400
*2004 - 490
Mildam

**Mildam** (Fries: *Mildaam*) is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Friesland. Et dörp leit in et oosten van Et Vene an de Schoterlaanseweg in een bosrieke omgeving en an de noordziede van de revier de Kuunder. 

In Mildam zit de Tjongerschoele (basisonderwies) en de Ekokattedraal van Louis le Roy. Op et karkhof staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.

Mildam is al ieuwen oold. Et leit op een zaandrogge, waor in et vere vleden al meensken woond hebben, mar in alle gevallen wodt et dörp Mildam al in 1408 in een schriftelike bron nuumd. D'r mossen doe vuuftig "oolde schelden" betaold wodden an de bisschop van Utrecht. Et dörp lag an de verbiendingsweg tussen de hoge zaandgronden van Drenthe en Gaasterlaand. Et wodde ok wel *Meyledam* nuumd.

## Bevolking
* 1954 - 491
* 1959 - 481
* 1964 - 472
* 1969 - 539
* 1973 - 611
* 2003 - 724
* 2004 - 741

## Galleri'je

Image: Mildam bord 03c.JPG|Mildam
Image: Ecokathedraal-Mildam-2003.jpg|Ekokattedraal
Image: Klokkenstoel Mildam 09.JPG|Klokkestoel
Image: De Tjongermolen Mildam 07.JPG|Tjongermeulen


## Uutgaonde verwiezings
* Webstee van Mildam
* Artikel over de Ekokattedraal van Louis le Roy op Erasmuspc, internationaol netwark veur steden en kultuur (en)
Oud Groevenbeek

**Oud Groevenbeek** is een landgoed, dat tussen de Gelderse gemeentes Armelo en Putten inligt. 't Land hef zien naam te danken an een spreng die op 't landgoed ontspringt. Op 't 224 bunder grote landgoed staon een jugendstil landhuus, een kas, een waotertoren en verschillende biegebouwen.

De gebouwen op 't landgoed worren bewoend deur een mar paor minsen. Daornaost zitten der in de kelders van de waotertoren verschillende soorten zeldzame vleermuzen. De tuinen van 't landhuus gaon over in bossen waor vaak beuken, en soms eken, dennebomen, en lariksen overheersen. Wat 't dierenleven angeet vie-j der onder andere harten, wilde zwienen en vossen.

Oud Groevenbeek het een netwark van wandelpaojen waormee-j langes 't landhuus, de (sprengkop van de) Volenbeek en de grafheuvels op de Groevenbeekse heed lopen kunnen.
Waotertoren (Armelo)

De **waotertoren in [[Armelo]]** steet op 't landgoed Oud Groevenbeek en is ebouwd in 1912. De toren is in 1950 buten gebruuk esteld en in 1994 erestereerd. 

Tegesworig wort de toren alleen nog mar bewoend deur vleermuzen.

## Uutgaonde verwiezing
* Foto van de waotertoren in Armelo
Station Lechtenvoorde-Grolle

**Station Lechtenvoorde-Grolle** is 'n spoorwegstation eleagen tussen Grolle en Lechtenvoorde in 't darp Levelde an de spoorliene Wenters – Zutfent. 't Station wodden eopend op 24 juni 1878.

't Stationsgebouw is e-sloopt in 1990 en sinds dee tied gif 't hier gin stationsgebouw meer. Officieel mo'j station Levelde (zo a't de leu in de buurte t neumt) een halte neumen, deur t ontbrekken van een stationsgebouw.

Tot 1999 reedn de NS op disse liene, tot 2012 reed Syntus en sinds dee tied voert Arriva den dienst oet. Op warkdage tot 19.00 uur en op zaterdagmeddag ridt er elk half uur nen trein in beide richtingen. Op andere tieden is ter 'n uurdienst.
Sunnoa

**Sunnoa** (Sprek oet: se-NOA, Hollaands: *Zuna*) is n noaberskop in de gemeante Wierdn, in Oaweriessel. t Har per 1 jannuwoari 2006 zo ongevear 300 inwonners. Op t zuden van Sunnoa lig Riesn, woervan de bedriewngebeedn "De Ploagslage" en "n Mors" rechtevoort ansloett op t midln van t noaberskop. 

n Naam hef te maakn met de ligging van de buurtskop: ten zuden van de Oa (Regge). Vrogger warn Sunnoa en Nötter samen ne marke.
Iesvene

**Iesvene** (Nederlaans: *Eesveen*) is een dörpien in de gemiente Stienwiekerlaand, in de Nederlaanse perveensie Overiessel. 
Et leit in de Kop van Overiessel langes de N855 (plaetselik bekend as de Iesveenseweg), in et noorden van Stienwiek kotbi'j de perveensiegreens mit Drenthe.
Iesvene is in de wiede omgeving bekend, veural bi'j jongeren, deurdat d'r een diskotheek zit (*Smithy's Palace*).

In et westen van Iesvene leit et laandgoed De Iese, gedieltelik in pattekeliere hanen en gedieltelik in hanen van Staotsbosbeheer, bestaonde uut laandbouwgebied en bossen. In et oosten liggen de Iesveense hujlanen. Disse vri'j leeglegen gronden (tussen de 0 en 1 meter boven NAP, liggen in de naobi'jhied van de Stienwieker Aa. Heur naeme daanken ze an et feit dat ze in vroggere tieden te nat weren veur beweiding en daoromme as hujlaand in gebruuk weren.

In 1914 wodde de tramliende Stienwiek - Hoek Makkinge van de NTM eupend, waoran in Iesvene een tramstesjon eupend wodde. In 1947 wodde et personevervoer op disse liende stopzet, mar de NTM gong deur mit et vervoer van spul op disse liende die in 1959 overneumen wodde deur de NS. In 1962 wodde ok et vervoer van spul stopzet en wodde de liende opbreuken.
Skeeldkoarke

De **Skeeldkoarke** (ook wal de **Grote Koarke** of kortweg **n Grootn**) eneumd, is ne protestaantse koarke in t Tweantse Riesn. n Naamn *skeeld* keump van t plein woer de koarke steet: *n skeeld*). t Gebouw löp in de leankte van west noar oost, met ne lechte ofwiekige van 3° noar t noordn.

## Geskiedenisse
Teegn t eande van t 8ste joarhonderd bouwdn Lebuïnus ne koarke op denzelfden stean
Vuurdet de reformasie köm, was de koarke too ewiedt an Dyonisius. Later wör hier ne gröttere koarke vuur in de plaatse bouwd. Toewmoals heetn t dus de *Dyonisiuskoarke*. Al in 1188 wörd de *parrochia Risnen* in de beuke neumd. Van de euldere geskiedenisse is neet völ bekeand. n Grootn was toertieds de moderkoarke vuur Hooltn en Wierdn. In 1275 wör t plebanus van Riesn eneumd. t Beheurdn tot t kapittel en skolastikus van *Maria Maior*, dus de Mariakoarke (Utrecht). In de koarke was t altoar van t Helige Kruus, en t altoar too ewiedt an Oonze Leve Vrouwe en Jehannes n Evangelist, woer t offisie doan wör. Zo um 1200 beskreef n monnik Caesarius Heisterbach in zinn Dialogus Miraculorum oawer n merakel in Riesn. 
Noa n oawergaank tot de Protestaantse koarke (1598) steun t oonder de Classis in Deawnter.

## Reffereansies
Grote Karke (Harderwiek)

De **Grote Karke** in Harderwiek is n kruusbasiliek in gotiese stiel die deels uut de 14e en de de 15e eeuw stamt. De oorspronkelike karke was veul groter en heette eigenlik de *Onze-Lieve-Vrouwekarke* en was ewijd an Maria. Sinds de Riffermasie in 1578, toen de katholieke godsdienst verbojen en onderdrukt wier, wort de karke gebruukt veur protestanse erediensten.

Naodat in 1415 de parochiekarke van Sint-Nikolaos of-ebrand was is der besloten um de Mariakapel te vergroten en as karke te gebruken. t 14e eeuwse gebouw kreeg n niej koor met koorumgang, n transept en n toren die hoger was as die van de Sint-Eusebiuskarke in Arnem, t was daormee geliek de hoogste toren van Gelderland. 

n Groot deel van de karke gong verloren toen in 1797 de toren instortte en een deel van t schip verrineweerde. t Overebleven deel van t schip wier hiernao of-esloten deur n nieje gevel in sobere Lodewiek XVI-stiel.

De Grote Karke stit op t Karkplein, kortbie de boulevard.
 
## Uutgaonde verwiezing
*De Grote Karke in Harderwiek
Annie Borckink

**Anna Johanna Geertruida Maria (Annie) Borckink** (Hupsel, 17 oktober 1951) is ne olympiske kampioone up de 1500 meter skaatsen in Lake Placid (1980).

Dat jår wordden see verkösen tot sportvrouwe van et jår.
Loopgoed

**Loopgoed** is 't grei da-j dragen a-j vrie bin. 't Soort loopgoed hangt of van waoveur je 't gebruken willen. Ene dee in zien vrieje tied een concert bezeuk of de stad in geet um effen wat te gaon drinken dut dat in aander loopgoed as ene dee in de tune 't gres meit.

Op de boerderieje ha-j altied al loopgoed. As de boeren an 't wark wanen dan hannen ze der warkgoed an. As ze bieveurbeeld in 't huus rondleupen of naor 't darp mossen dan dreugen ze der loopgoed. Tegensworig bin der veule winkels dee zich specialiseren in dit soort kleren. 

## [[Nedersaksisch]]
*Drèents:
***loopgoed*
***loopkleren*
*Veluws:
***loopgoed* (Nunspeet)
***dase kleren/grei/goed*
***plunje*
***warkkleren/-grei/-goed*
***wurkgoed* (Heerde)
***ouwe goed/grei/kloffie*
***gewone goed*
Zondaagse kleare

Tot umsgeveer 1975 wodden der in den Achterhook en Tweante (en woarschienlek op meer plaatsn) verschil emaakt tussen de 'zondaagse kleare' en de 'daagse kleare'.

De zondaagse kleare waarn owwe beste, en ni-jste kleare woarmet a-j op vesite gingen, noar de karke of noar 'n feesjen. De daagse kleare waarn de kleare woarmet a-j warken, of veur de kinder, woarin da-j spöllen. 

In Riesn is dit veural bie protestanten nog altied gebrukelik. 

## Zee ok
*Loopgoed

## Nedersaksisch
*Grönnegs: *zundagsgoud* (nevven zundagsgoud kon man ook zundagskouk)
*Tweants: 
***kistntuug*
***zöanse kleare* (Riesn)
*Veluws:
***zundase kleren*
***zundase goed*
***zundase grei*
***kaarktodden* (Putten, schertsend)
***goeie goed/grei*
***beste goed/grei*
***karkgrei* (Putten, Armelo)
***kastegrei* (Nunspeet)
***kisttuug/kissentuug*
***kastentuug* (Elburg, Heerde, Waopenvelde)
***mooie kleren* (Lieren, Harskamp)
***allerbeste kleren* (Hall)
***knappe grei* (Putten)
Lönnker

**Lönnker** (Nederlaands: *Lonneker*) is n dörp in de gemeante Eanske in de Nederlaandse proveencie Oaveriessel. 
Het dörp hef ongeveer 1800 inwonners en was tot 1934 ne zelfstandige gemeante.