open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kameroen

**Kameroen** (oetsprekn as *kamme-ROEN*), offisjeel de **Reppubliek Kameroen** is een laand in Midden-Afrika. Et ligt op et oosten van Nigeria, op et zuudwesten van Tsjaad, op et westen van de MAR en op et noorden van Equatoriaal Guinea, Gabon en de Kongolese Republiek. Kameroen hef ne kustliene an de Golf van Bonny, wat deel is van de Guinese Golf en den Atlantiesen Oseaan.

In Kameroen wordt mear as 200 verskeadene sproaken ekuierd. Fraansk en Engels zeent de offisjele sproaken. Et laand wörd regelmoatig "Afrika in miniatuur" eneumd, umdet et laand zo ofwesselend is wat laandskop en kulturen angeet. Natuurlike kenmoarken zeent straand, weuste, boargen, reagenwoolden en savannes. Den Boarg Kameroen is met 4100 meter et heugste peunt. De grötste stad wat inwonnertal angeet is Douala an de Wouri-rivier. Yaoundé is de heuwdstad en Douala is de belangriekste zeehawen.

Noa de onofhaankelikhead gung et niej evörmde laand bie et Gemenebest, mer et grötste deel van et laand har aait ne Duutse kolonie ewest en was noa den Eersten Wearldoorlog een Fraans mandaat ewördn. Et laand is wied en zied bekeand um de inheemse muziekstielen, vuural makossa en bikoetsi. Doarnöast dut et nasjonale vootbal-elftal van Kameroen et aait good op wearldwedstrieden.

De vrogst bekeande inwonners van et gebeed heurden bie de Sao-beskawing roondum et Tsjaadmear en bie de jager-gadderaars van de Baka in et zuudoostelike reagenwoold. Portugese oontdekkingsvoarders kömmen in et 15de joarhoonderd an op de kuste en neumden et *Rio dos Camarões* (*Garnalenrivier*), wat in et Engels verbasterd wör töt Cameroon. Foela-soldoaten stichtten in et 19de joarhoonderd et Emiroat Adamawa in et noorden. Doarnöast vestigden zich stoarke stamdommen en Fondommen. In 1884 wör Kameroen as *Kamerun* ne kolonie van et Duutse Riek.

Noa den Eersten Wearldoorlog wör et laand verdeeld tusken Fraankriek en et Verenigd Keuninkriek. De partieje Volksverboond van Kameroen, ofwal de *Union des Populations du Cameroun* (UPC) vreugen um onofhaankelikhead. Fraankriek verbeud de partieje tusken 1950 en 1960. Et verkloarden de oorlog an Fraankriek, wat töt 1971 doerden. in 1960 wör et Kameroense deel wat duur Fraankriek regeard wör, onofhaankelik. Et heten de Republiek Kameroen oonder presideant Ahmadou Ahidjo. In 1961 sleut et zudelike Engelse deel zik der bie an, woernoa as et wiedter gung as de Federale Republiek Kameroen. Et laand wör ummedeupt töt de Vereanigde Republiek Kameroen in 1972 en töt de Republiek Kameroen in 1984.

In Kameroen geet et politiek en moatskoppelik redelik good. De laandbouw, weagen, et spoer en grote petröllie- en hooltindustrie is doarduur redelik oontwikkeld. Toch leawt redelik wat Kameroensen in oarmood as zelfonderhooldende boeren. Den alleenhearsenden presideant Paul Biya en zinne Kameroense Demokratiese Volksbeweaging hebt de töwkes seend 1982 stewig in haanden. De Engelssprekkende delen van Kameroen nemt verdan mear ofstaand van de regearing. Besteurders oet disse strekken roopt verdan härter um mear zelfbesteur en zelfs ofsplitsing.
Alphen-Chaam

**Alphen-Chaam** is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Noord-Broabaant. Der wonden in 2016 9918 leu op ne vlakte van 93,63 km². 

De gemeente onsteund op 1 januwoari 1997 duur et samengoan van de oolde gemeentes Alphen en Riel, Chaam en Niej-Ginniken. Et doarp Riel gung noar de gemeente Goirle.

## Naam
De naam van de gemeente is ne samenvoging van de twee belangriekste döarpe van de gemeente: Alphen (Noord-Broabaant) en Chaam.

De inwonners wollen gearne de oolde namen in de nieje gemeentenaam terugge zeen. Nen ooldheadkenner van de strekke dachten noa oawer ne vervangende naam vanoet et verleden, zo as bie Halderboarg ook doan is, mer der was vanoet et verleden niks neumensweard te veenden.

## Kerne
De heuwdplaatse van Alphen-Chaam is et doarp Alphen. Doarnöast hef de gemeente een antal döarpe: Bavel (deels), Chaam, Galder, Striejbekke en Ulvenhoolt (deels). Doarnöast zeent der ook oardig wat noaberskoppen: Alphen-Oosterwiek, Anneville, Balleman, Boshoven, Boslust, Couwelaar, Chaamdiek, Dassemusse, Droesdiek, Geersbrook, Ginderdoor, Grazen, Heerstaaien, Heikaante, Et Sas, Hondseande, Hooltgoor, Kalishook, Karsel, Klooster, Kwaalborg, Leg, Looneande, Meijsbaarg, Notsel, Rakens, Snieders-Chaam, Terover, Venwegge en 't Zaand. 

## Topografie

*Topografiese kaarte van Alphen-Chaam, december 2015*
Wisent

De **wisent**, ouk wal de **europääske bison** enöömd, is samen med de amerikaanske bison de eynige twey noch leavende van de bison-geslächte. De wisent wördt up-edeyld in twey undersoorten: De laeglandbison (*Bison bonasus bonasus*) en de kaukasiske bison (*Bison bonasus caucasicus*). De lätste is feitelik üüt-estürven.

## Geskydenisse
Oorsprüngelik kümt de wisent vöär in West-, Midden- en Ousteuropa, ouk in Sweden en de Kaukasus. In de 11. eywe leavden de wisent noch wal in de busken van Midden- en Ousteuropa, mar nådyn wördden der steads meyr land van ear of-ejat en wördden der machtig op ear ejaged döär mensken. Wat töt gevolge hadde dat de soorte sowat üütstürv in de 19. eywe. In 1919 wördden de lätste sporen van wilde wisenten evünden, ümdat der een eströypte wisent evünden wördden. Et oorbos van Białowieża was de steade wår as de lätste in et wild leavende laeglandwisent in vöärkwamt.

So bettyn nå de Tweyde Wearldoorlog kwamen der wat belangryke lüde üüt Polen by menare, en hebt se beslöäten med de lätste söäven wisenten, den in derentünen saten, een fokprogramma up te setten. Sogedöänig binnet se nu wear in Oust- en Middeneuropa uutesetten. Ouk kummet se nu wear up enkelte natuurreservåten in Neaderland vöär. Up 12 april 2016 binnet se ouk üütesetten up de Veluwe.

## Gedrag
Wisenten bint groute steavige hoovderen. Se künnet wal 3 meater lang en 2 meater in skofthöygte weasen. Derby künnet wisenten teagen de 1000 kilo weagen. Et binnet dan ouk de groutste en swårste landsoogderen van Europa. Se magget dan wal grout en swår weasen, mar künnet asnoch 60 kilometer de ure rennen. Se bint neet so arg breyd, wårdår se makkelik tüsken de boumen döär loupen künnet. 

Wisenten vrettet vöäl grös en blächys. Mar in de winter skrapet se et skörs van de boumen ümme te vretten. Wisenten bint sociale küddederen. Se leavet in gruppen. De leider van de küdde is neet et starksten kearltyn, mar de oldste wisent. 'Leid-ko' wörd so eyne wal enöömd. Dissend bepålt wår as de grup up an geyt en wonneyr as se rüsten of vretten gåt. As de gröytte van de küdde tevöäle wördt, dan nemt eyne van de oldere wisenten een antal junge wisenten med, ümme sogedöänig dårmed een nye grup te förmen.
Kolonialisme

**Kolonialisme** betekent et stichten, oonderhoolden, oetbreaden en weenst halen van ne kolonie op een aander groondgebeed as et egene. Met et woard wörd ook wal es een antal skelle sosjale verbaanden bedoold tusken den kolonialen macht en de inheemse volker in et koloniseerde gebeed.

Koloniseren betekent et oetbreaden van groondgebeed duur nen zelfregearenden stoat. In et verleden besleut de koloniseerder vake oawer et lot van de inheemse volker, of ze verplaatst of zelfs ummebracht wörden. Doarduur hef kolonialisme nen slechten naam ekregen. Stoaten dee as koloniseert, besteurt duur mekaar de middelen, et waark, en de maarkt van de kolonie. Wiedters köant ze staarken invlood hebben op de wieze woarop as de inheemse leu met mekaar mut umme goan, wat ze mut geleuwen en wat vuur ne sproake of ze kuieren mut. Bie kolonisasie kan noar ne oawertuging of ne riege geleuwe wezen wörden um et systeem good te kuieren. Duurdet koloniseerders meanden at de egene kiek op et leawen en et geleuf de juuste is, konnen ze et good kuieren. In wat laanden wör et zelfs as plicht ezeen um neet-blaanke volker "ne fatsoenlike beskawing" bie te brengen. Dit wör in et Engels de *white man's burden* (de last van den blaanken) eneumd.

In Europa warren verskeadene laanden tusken et 16de en 20ste joarhoonderd drok met opzetten van kolonies in Azië, Afrika en Amerika. Bie den anvaank was et bedoold um de egene ekonomie te verstaarken ten koste van de tegenstaanders. Doarumme meugen de kolonies eerst eankel haandel driewen met et moderlaand. Tegen et middeln van et 19de joarhoonderd gavven et staarke Britse Riek et merkantilisme en haandelsverboden op. Zee kömmen met et vrieje haandels-idee, zoonder alle verboden en tarieven.
Recht

**Recht** is ne toostaand dee as duur leu verstoord of an etast worden kan. Tegeliek kan et duur aandere leu op elegd, emaakt en hersteld worden. Rechtsregels helpet bie et vastleggen, et haandhawen of terugzetting van et recht in de samenleawing (de rechtsorder). Rechtevoort wörd met recht vake et steelsel van regels bedoold woermet as de moatskoppieje eriegeld wörd (wetsorder). De wetten bepoalt wat a'j wal en neet magt. Mangs steet der ook in wodöanig a'j iets doon mut. Een antal rechtsregels zeent daleskrewen in wetten. Et recht iss te verdelen in verskeadene täkke. Disse verskillende rechtstäkke vörmet vake aparte väkke of studierichtingen vuur Rechtenstudies an universiteaten, mer hangt aait samen. Dit wörd de Rechtswetenskop eneumd.

## Verleden
Recht is belangriek vuur de samenhaank van ne groep of samenleawing. Vandoar at recht van vroger oet ene van de vaste oonderwoarpen is in de wetenskop. De euldste optekening van recht is et wetbook van Ur-Nammu oet de stadsstoat Oer (2500 vuur Kristus).

## Indelingen
Um oawerzicht te bewoaren, verdeelt gelearden et recht in groepen in, woermet as leu vanof et duursnee rechtsbegrip lechter terechte komt bie een oetzeunderlik oonderdeel. Et recht is te verdelen noar welle, laand, noar rechtssteelsel (bievuurbeeld vastelaands of Noar Napoleon tegenoawer Angelsassies recht), of noar vroagstuk.

Indeling noar formele welle:
* natuurrecht
* positief recht
* gewoonterecht

Indeling noar vroagstuk:
* börgerrecht
* stoatsrecht
* besteursrecht
* strafrecht
en zo wiedter. Al disse gebeden hebt wier egene oonderverdelingen.
 
De rechtswetenskop bekik neet bloots de bestoande regels positief recht, mer ok verskeaidene aandere vroagstukke (rechtsoawerstiegende väkke):
* Rechtsfilosofie
* Rechtsverleden
* Rechtssosjologie
* Rechtstheorie

Verwaant an rechtsgeleardhead is de kriminologie.
Naachtoele

**Naachtoelen** of **motten** (*Heterocera*) is n tradisionele benaeming veur n grote groep pennevoegels die overienkomsten in gedrag hebben mar gien saemenhangende taxonomiese groep vormen. De groep bestaot uut alle pennevoegels, behalve de *[[Papilionoidea]]*, waorveur ok wel de naeme *[[Rhopalocera]]* of dagvlinders bruukt wordt. De naemen "Heterocera" en "Rhopalocera" verwiezen naor de vorm van de antennen: de Rhopalocera hebben antennen mit n knoppe an t aende, de Heterocera hebben verskillende vormen antennen.

Der binnen n protte pogings daon om de pennevoegels in groepen te verdielen, zo as n indieling in *[[Monotrysia]]* en *[[Ditrysia]]*, *[[Microlepidoptera]]* en *[[Macrolepidoptera]]* of *[[Frenatae]]* en *[[Jugatae]]*. Mar gien van disse naemen kan nog toepast worden in moderne klassifikaosies, omdat t gien monofyletiese groep vertegenwoordigt (dat wil zeggen dat alle soorten in de groep n gemienskoppelike veuroolder hebben, en dat alle ofstammelingen van die gemienskoppelike veuroolder in de groep opneumen binnen).

## Verskil tussen dagvlinders en naachtoelen
Dagvlinders hebben dunne antennen mit n verdikt uutaende, vaeke in de vorm van n knoppien. Bi'j naachtoelen kommen aandere antennevorms veur, benaemens dunne antennen zonder verdikt uutaende, en kamde of veerde antennen. Van de naachtoelen hebben alliend bloeddruppies (n vlindersoort) n dunne spriet mit verdikt uutaende.

Dagvlinders bruken heur vleugels om in de zunne op te waarmen en t zo waarm genoeg te kriegen om te vliegen. Naachtoelen trillen vaeke mit heur vleugels om veur t vliegen op te waarmen.

Naachtoelewiefies maeken gebruuk van feromonen die op grote ofstaand mannechies lokken kunt, wielst dagvlinders heur paoringspartner op zicht zuken. Mar dit laeste is ok bi'j de palmmotte antoond. n Palmmottewiefien hef gien klieren die feromonen ofgeft en t reukapparaot van t mannechien is niet geschikt om de feromonen te roeken. Vermoed wordt dat de hiele familie *[[Castniidae]]* op n "dagvlindermaniere" paoringspartners vient.

Niet alle naachtoelen vliegen naachts. Der binnen n protte naachtoelen, zo as de kolibrievlinder en de sint-jaansvlinder, die benaemens overdag vliegen.

## Inkelde bekendere naachtoelensoorten
* Atlasvlinder (*Attacus atlas*) - de grootste naachtoelesoort.
* *[[Thysania agrippina]]* - de witte motte mit de grootste spanwiedte.
* *[[Chrysiridia rhipheus]]* - wordt zien as ien van de meerst indrokwekkende en mooiste Lepidoptera
* *[[Acherontia]]* - wordt in verbaand brocht mit t bovennatuurlike en t kwaod en het onderwarp west in keunst en films
* Peper-en-zooltvlinder (*Biston betularia*) - bekend onderwarp van studie in de evolusietheorie.
* Amerikaonse maonvlinder (*Actias luna*)
* *[[Agrotis infusa]]* - waorvan bekend is dat t de Aboriginals t atten.

Naachtoelen van ekonomies belang:
* Plakker (*Lymantria dispar*) - n plaoge veur hardhooltbomen in Noord-Amerike.
* *[[Helicoverpa zea]]* - n grote plaoge veur de laandbouw.
* Fruitmotte (*Cydia pomonella*) - veural n plaoge van appels, peren en walneutebomen.
* Ziedevlinder (*Bombyx mori*) of ziederoepe

## Rifferensies


## Uutgaonde verwiezing
* Naachtoelen op vlindernet
Manito

**Manitu, Manito, Manitou** of **Manit** is een belangryk begrip in de traditionele religy van de Algonkin-språken van noordamerikaanske indianen. 'Manito' is et allesümvattende rådsel, de groute kracht, den in alle weysens, dinge, handelings en verskynsels is. Manito wörd ouk wal beskreaven as alles-beselend, dat et dich in verskillende förms en in verskillende tyden sich uut.
Otto Mueller

**Otto Mueller** (16 oktober 1874 - 24 september 1930) was een düütske künstskilder en prentenmaker. Hee hevt een set ehöyrd by de bekende, ekspressionitisten künstgrup 'Die Brücke'.

## Leaven en wark
Mueller is in Liebau geboaren. Tüsken 1890 en 1992 döäde hee een upleiding litografy in Görlitz en Breslau. Van 1984 töt 1896 studeerden hee an de Akademy vöär skoune künsten in Dresden en güng med disse upleiding in München in 1898 vöördan. In München güng hee voord ümdat see dår van hüm seaden dat hee geen talent solde hebben.

Syn vrogge wark hevt vöäle van et impressionisme, de jugendstil en et symbolisme weg. Toon as hee up Berlyn güng woanen in 1908, wördden syn wark meyr van et ekspressionisme. In dee tyd leyrden hee de skilders Wilhelm Lehmbruck, Rainer Maria Rilke en Erich Heckel kennen. Hee kwamen in 1910 by ‘Die Brücke’, een ekspressionistiske grup künstenaars üüt Dresden. Dår bleyven hee by, töt dat de grup in 1913 üüt mekare völ. Rund dee tyd had he ouk vöäle kontakt med ‘Der Blaue Reiter’, een andere künstenaarsgrup.

Tydens de Eyrste Wearldoorlog vöchtten Mueller as een düütske soldaat in Frankryk en Rusland. Nå den kryg wördden hee professor up de *Akademie der Bildenden Kunste* in Breslau. Dår gav he lesse töt an syn doud in 1930. 

In 1937 hebbet de nazis 357 stüks van syn wark üüt de düütske museums ehaald. Ümdat dissen, net as vöäle andere moderne künstwarken as ‘Entartete Kunst’ esene wördden. 

Mueller was et meyst dichterliken van de düütsk ekspressionistiske skilders. Wat hee bynå alleyne üütbeyldden wolde was de eynheid van menske en de natuur. Hee versimpelden de förms en de ümlybings; med de klören en de komposity probeerden hee een vreadig geheyl te krygen. As modellen nam hy vake nakede romanivrouwlüde (sigöäners). Dit was ouk wal syn handelsmark. Syn byname was dan ouk ‘sigöäner-Mueller’. Et konde ewesd hebben dat syne moder een romanivrouwe was. 

Mueller skilderden med kalkvarve up kanvasdöke; Dat sörgden vöär een matte üütstråling. Syn prentkünstwarken wördet up 172 erekkend, wårvan de meysten litografyen waren, med üütsündering van een pår holtsneades en etsen. Van syn skilderyen bint der wal een pår hunderd.
Mekelenborg-Vuurpommeren

**Mekelenborg-Vuurpommeren** (Hoogduuts: *Mecklenburg-Vorpommern*) is een boondslaand in et noordoosten van Duutslaand. Et lig in et middeln van de zudelike Oostzee. In juni 2015 wonden der 1.600.599 leu op ne vlakte van 23.211,05 km².

Et laand ontsteund in 1945 toen as de oolde strekkken Mekelenborg en Vuurpommeren bie mekaar ezat wörden. Noa de opdeling in dree strekken in de DDR in 1952 wör et in 1990 vanniejs op erichtet en een deel van de Boondsrepubliek Duutslaand noa de Duutse wiervereniging. In et noorden ligt et an de Oostzee, in et westen an Sleeswiek-Holsteen en Nedersaksen, in et zuden an Braandenborg en in et oosten tegen Polen an. Et laand is opdeeld in zes laandskringe en twee kreenkvrieje steaden. De heuwdstad is Zwerin, mer de grötste stad is Rostock. Aandere grote steaden zeent Zwerin, Niejbraandenborg, Stroalsund-Griepswoold, Wiesmar en Güstrow. De metropoolsteaden Hamborg en Berlien, de Öresundstrekke tusken Zweden en Denemaarken, en et Poolse Stettin hebt invlood op et boondslaand.

Belangrieke industrietäkke zeent de skeepvoart, machinebouw, energietechniek, leawensmiddelindustrie, hoge technologie met vuural de biotechnologie, medisientechniek. locht- en ruumtevoarttechniek, en IT. Doarnöast zeent toerisme, deenstverlening, laandbouw en gezoondheadsdeenste belangriek vuur de laandsknippe. De Ernst-Moritz-Arndt-universiteat in Griepswoold en de Universiteat van Rostock zeent twee van de euldste van Europa. Disse en wietere heugere skolen trekt verdan mear startende oondernemmers, mer ook oontwikkelde technologiebedriewe an.

Mekelenborg-Vuurpommeren hef dree van de 16 Nasjonale parken van Duutslaand. Det zeent der mear as ieder aander boondslaand. Doarnöast gef et doar acht Natuurparken en hoonderden beskaarmde natuurgebeden. De twee grötste eilaanden van Duutslaand, Rugen en Oezedom, ligt an de Oostzeekuste van Vuurpommeren. Mekelenborg-Vuurpommeren is heuwdzakelik vlak, mer et gef duur den lesten Iestied een antal heuwelkettens zo as Mekelenborgs Zwitserlaand en mearenlaanden zo as et Mekelenborgse mearenlaand. Et laand is slim waterriek. Et hef ne kusteliene van ongevear 2000 km en verskeaidene bochten en lagunes. Doarnöast lig der een oetgebreaid net an rivieren en kanalen. Doar komt nog mear as 2000 mearen bie. Et grötste doarvan is Murits, wat ook meteen et grötste mearen van Duutslaand is. Mekelenborg-Vuurpommeren hef een vastelaands-koelgematigd klimaat, wat oonder invlood steet van de Oostzee.
Klaus Wunderlich

**Klaus Wunderlich** (Chemnitz 18 juni 1931 - Bittelbrunn bie Engen 28 oktober 1997) was nen Duutsen muzikaant. Hee kreeg bie mekoar 13 Gooldene Platen en een goolden muziekbeandke. Wunderlich was den eersten Duutsen popmuzikaant den as et elektroniese örgel bie et grote publiek populear maakten.

## Leawen
Wunderlich gröaiden op in Chemnitz as zönne van nen politsie-inspekteur. Al met 16 joar was hee koorleader, mer de popmuziek treuk um toch mear an. In 1951 treuk Wunderlich met nen band noar Westduutslaand en "pingelden" as pianist in een kafee-trio duur heel Duutslaand. In dissen tied maakten hee ook naam met et Hammondörgel, wat vanof 1955 zin heuwdinstrumeant wör. "Et örgel is min leawen" en "met een Hammondörgel kö'j ieder striekinstrumeant noadoon, behalve een bottermes," zea Wunderlich. Hee treud in verskeadene kabaretten op as eankelspöller, töt at hee in 1958 oontdekt wör duur de platenmoatskoppieje Teldec. Noa een poar keer vuurspöllen, beuden dee um een platenkontrakt an.

In de zeuwentiger joaren bouwden hee in Waldbronn bie Karlsroehe nen eegnen studio en begun met den Moog-synthesizer te spöllen. Hee zol der dree langspölplaten met opnemmen. Op zin "Sound 2000 - Moog, Organ, Rhythm"-album oet 1973, wat zin Moog-debuut was, spölden hee klassiekers oet de volksmuziek. Hee wör vuural bekeand met zinne "New Pop Organ Sound": melodiejen spölden he met nen Hammond H100, terwiel as hee der geluudseffekten umhen maakten met WERSI-örgels W248S, Lowrey H25-3 en vanof 1997 oook de W2 Helios. Disse sound was neet in et echt noa te spöllen, umdet et in de studio in mekoar ezat was. Ene van zinne bekeandste konserten was in de Londense Royal Albert Hall.

Wunderlich gebreuk doarnöast ook nog de volgende örgels: Hammond C3, 0, Wersi W248S, Wersi Beta DX 400, Wersi Spectra CD700.

OP den 28sten oktober van 1997 kreeg Wunderlich bie zinne vrouwe Traudl en vreanden een hartanval in zin hoes in Bittelbrunn.

### Mooi um te weten
* *La Felicidad* (van et album *The Golden Sound of Hammond*, ook bekeand as *Hammond Für Millionen*) was de achtergroondmuziek vuur de Belgiese tekenfilmriege van Kabouter Wesley, wat in Nederlaand vuural bekeand wör in et TV-programma Man bijt Hond.
* Den BNN-presentator Ruben Nicolai dut Wunderlich earen duur as zin zönne op te treaden in et BNN-programma Ruben vs Katja goes Europe, in de ofsnedes vuur Duutslaand, Spanje en Oostenriek.  
* In Wageningen steet *Huize Wunderlich*', een studeantenhoes wat noar Klaus Wunderlich eneumd is.

## Oetgoande koppelingen
*Klaus Wunderlich-Homepage, vuur et leste bekekken op 29 juli 2013
Moedag

Up **Moderdag**, wördt et moderskop evyrd. Vake valt dit in maert, april of mei. De land kan dit anders weysen. In Naederland, Belgye en vöäle andere landen is moderdag up de tweyden sündag van mei. Mar in de ümgeawing van Antwerpen wördt moderdag sünds 1913 op 15 augustus (Unse-Leve-Vrouwe Heymelvårt) evyrd.

Dissen dag steet in et teaken van et uwene moder verwennen. Vake kregt et menske een untbyt up bedde en kado's. Et huusholdige hoovt sy neet te doon (as sy dat al döäd), want vader en de wichter nemt höyr dat uut de handen. Kleindere wichter hebt vake up skole een kado in mekare eprütset. Ouk wördt der up dissen dag opu op-esöcht. De bloomhandel hevt et der ouk drok med an dissen dag.

## Oorsprüng
Et verearen van moders is misskeen wal eyne van de oldste traditsys. De olde greken en de germanen hadden al en moder-kultus. So verearden de greken med vöäl seremonieel Cybele of Rhea, de grote moder van de goden. Sy wördden op de 15e van maert med een groot feest epreasen. De germanen verearden Nerthus in de earste ewe, en in latere ewen waren Vrya en Frigg moder-godinnen dee as in et vöärjår vöäl andacht kreygden.

De katolyke karke hevt ouk een lange traditsy van Mary verearinge, as de moder van Jesus.
Benrather linie

De **Benrather linie** is n dialektscheidingsliende (isoglosse) in t Duutse taalgebied, die de noordgrens van t Middelduuts en de zuudgrens van t Nederduuts vormp. Hierveur is de *maken/machen*-liende ekeuzen. Disse liende scheit de Hoogduutse variëteiten die de veraandering van *k* in *ch* nao oorspronkelik lange klinkers deuremaakt hebben, van de Nederduutse variëteiten waorveur dat niet geldt.

De Benrather linie wördden in 1877 zo eneumd deur Georg Wenker. De naam verwis naor t darpjen Benrath (tegenswoordig n deel van Dusseldarp), waor de liende de Rijn overstik.

Globaal verlöp de Benrather linie as volgt: Aken - Düsseldarp-Benrath - Olpe - Frankenbarg (Eder) - Kassel - Noordhuzen - Aschersleben - Dessau - Jüterbog - Frankfort (Oder); Berlien wördt nog gedeeltelik tot t Middelduuts erekend. Ten noorden van de liende liggen de zogenaamde Nederduutse variëteiten, ten zujen de Middelduutse (die deel uutmaken van t Hoogduuts).
Veurolder

n **Veurolder** is n persoon waor ene van ofstamt. Meestal verwis t naor n persoon die wat wieder van oe ofstiet as oew eigen olders of grootolders.

Twee mensen hebben n genetiese baand as ene dervan de veurolders is van de ander, of as ze n gemeenschappelike veurolder hebt. Elke veurolder die'j hebt hef iets bie-edragen an oew DNA. In de evolusie geldt dat ok veur verschillende soorten die van n gemeenschappelike veurolder hebt. Dit konsept geldt niet veur bepaolde bakteriën en aandere organismes die an horizontale genaoverdracht doet. Der kunnen DNA-tests edaon worden um te bepaolen of de ene van de ander n veurolder is. 

In partie kulturen bint veurolders niet van grote petansie. Veule mensen hebt dan ok gien kennis van heur aovergrootolders. China is n veurbeeld van n kultuur dat aover t algemeen n diep respekt hef veur zien veurolders. Korea is n veurbeeld van n kultuur waor de veurolders eerd worden. Toch nemp de interesse in genealogie (onderzuuk naor oew veurolders) toe, beide deur amateurs en professionele genealogen.

## Zie oek
*Lieste mit benamingen veur ginnerasies
Europees vootbal

**Europees vootbal** is vootbal tusken twee klubs oet verskillende Europese laanden. Dit is meestentieds eankel vuur klubs dee as laandskampioen worden bint, hoog bint eaindigd in de kompetisie of den beker van öar laand wunnen hebt. Rechtevoort (2016) bint der twee kompetisies veur Europees vootbal: de Champions League en de Europa League. Vuur de eerste komt alle laandskampioenen en de nommers twee tot oeterlik veer van grotere vootballaanden in anmearking, soms noa et spöllen van extra vuurroonden (dat doot de kampioenen van kleaine laanden, mar biegelieks ook de nommer twee van Nederlaand). In de Europa League spölt de bekerkampioenen en klubs dee as wat leger eaindigd bint. Noa de eneumde vuurroondes komt de klubs in groepen van veer, dee as allemoal twee keer tegen mekaar spölt. De twee besten goat dan duur in een knock-outsysteem tot an de finale.

Vootbalklubs spölt gearne Europees vootbal, umdat dat ze nen bult priezengeald en kieksiefers opleawert en de stadions bie Europese wedstrieden vake vol zit.
Swinder

**Swinder** is n pop/rockband oet de provìnzie Grunnen. De band bestaait oet Bas Schröder (zang, gitoar), Gijs van Veldhuizen (toetsen, gitoar, aachtergrondzang), Bastiaan Sligter (basgitoar, aachtergrondzang), Sebastiaan Wiering (toetsen, perkussie) en Daniël de Jong (drums).

De geschiedenis van de groep begint bie Bas Schröder. As kind het er op t laand veul Grunnegs heurd, mòr hai sprak t zulf nait. Pas dou er doar joarenlaang vort was, begon er zok veur t plat te interesseern. Vanôf 2012 begon er mit t vörmen van n muziekgroep, dij in 2013 zol oetgruien tot de vief man van Swinder. Dat joar wordt t nummer *Noar Stad* ploatselk n groot sukses. Begin 2015 komt t noamloze debuutalbum oet, en wel bie t laandelk indielabel Excelsior.

## Boetende hìnwiezen
* Offisjele webstee
Champions League

Et woard **Champions League** beduudt *kampioensliga*. Et wis op een wedstriedverbaand. Der zeent meardere boonden en sporten dee as et woard *Champions League* gebroekt.

## Vootbal
*Et Europese kampioenskop vuur klubs: UEFA Champions League
**Et Europese kampioenskop vuur vrouwleu: UEFA Women's Champions League
*Et Afrikaanse kampioenskop vuur klubs: CAF Champions League
*Et Karibiese, Mid- en Noord-Amerikaanse kampioenskop vuur klubs: CONCACAF Champions League
*Et Aziatiese kampioenskop vuur klubs: AFC Champions League
*Et Oseaniese kampioenskop vuur klubs: OFC Champions League
*Et Arabiese kampioenskop vuur klubs: Arabiese Champions League

## Volleybal
*Et Europese kampioenskop vuur klubs: CEV Champions League (kearls)

## Haandbal
*Et Europese kampioenskop vuur klubs: EHF Champions League
Indo-Europese rilligie

d' **Indo-Europese rilligie** is de godsdienst van de Ariërs. Alenne wete wi-j niks oaver heur geleuf. Mar luugies hebt 't geleuf wäl orig kunnen rekonstrureern. Dit doet ze, onder aander, deur de (olde) rilligies van de Europese en Indiase volkern met menare te vergeliekn. Waant, kultureel bekekkn bint disse volkern noakomlings van d' Ariërs. En doarbi-j kiekt de tuulk ok in de archeologie, noar de verskilnde sproakn, de mythologien, en verdan.

## Godn
### Hemelgod

### Donnergod

### God-achtige Twenning

### Godinne van de dageroad

### Eerdgodinne/Moe eerde

### Zunnegod(inne)

### Oaverign

## Heelal
### Kosmelogie
### Hiernoamoals

## mythen
### Skeppings
Oaveral komt skeppingsmythen in veur, dus ok bi-j de Aries-sprekknde volkern. A'j de verskilnde verhaaln met menare vergeliekt, dan liekt der twie skeppingsverhaaln ewest hebbn. Iene hef 't oaver de skepping van 't heelal en d' Eerde, d' aaner hef 't oaver de skepping van mèènsn en aanere diern.

De skepping van d' Eerde is edoane doar 't ontleedn van 'n oerweezn. Mangs was det 'n bolle of 'n reus. In de mieste oaverleverings wödn met de deeln van 't lief d' Eerde emaakt; 't vleis wödn eerde, butte wödn stiene, 't hoar wödn plaantn, d' oogne wödn de zunne, de geest wödn de moane, de hassns wödn wolkn, de kop wödn 't hemelgewèèlf en de oadem wödn de wind.

Uut völle verhaaln blek det 't skeppn van mèènsn net aansumme gung, zo-at in de voalgnde old-Friese vertelling, woarvan der soortgelieke verhaaln ok bi-j aanere volkern te vindn is.
UEFA Champions League

De **UEFA Champions League** (oawerzat as *Kampioensliga*) is een joarliks wedstriedverbaand vuur vootbal. Et wörd op ezat duur de Union of European Football Associations (kortweg UEFA). Metdoon köant eankel Europese vootbalvereniges dee as in öar laand kampioen ewörden zeent. van wat laanden magt ook de een noa beste (en mangs zelfs twee noa beste) klubs metdoon. Op de wearld wörd et ezeen as ene van de meest belangrieke klubwedstrieden. In Europa hef et et heugste anzeen.

De finale van 2012 en 2013 was de meest bekekken UEFA Kampioenskopsfinale töt non too. Doarnöast was et met 360 miljoen tellevisiekiekers et meest bekekken joarlikse sportgeburen van de wearld in 2013.

In 1992 wör de UEFA Champions League invoord as vervanging van de European Champion Club's Cup, of kortweg European Cup. Dit wedstriedverbaand was seend 1955 in gebroekt. Der wör ne groepsfase bie edoan en der konnen meardere clubs oet bepoalde laanden metdoon. Vuur 1992 was et ne rechtlienige ofvalstried, woer as eankeld de kampioen van ieder laand an metdoon kon. In de negentiger joaren wör et format wat oetbreaidt, woerbie as der ne groepsfase in toernooivörm bie köm. Doarduur konden een antal tweede klubs van bepoalde laanden metdoon. De meeste Europese laanden köant eankel öaren kampioen steuren. De stoarkste Europese liga's köant non töt wal veer manskappen steuren en vanof et 2015-16 seizoen wal viewe. Klubs dee as tweedes wordt in de heugste divisie van öar laand, köant dan in de UEFA Europa League metdoon.

In hudigen vörm vaank de UEFA Champions League half augustus an. Doarbie zeent dree ofvalroondes en nen play-off. De 10 manskappen dee as der oet komt, doot met in de groepsfase. Doar zitt al 22 aandere manskappen dee as zik in et vuurten al eplaatst hebt. De 32 manskappen wordt in acht groepen van veer manskappen verdeeld. Zee spölt allemoal twee moal tegen mekoar. De acht winners en acht tweeden goat verdan noar de ofvalfase, met de finalewedstried in mei. Manskappen dee as de UEFA Champions League wint, plaatset zik vuur de UEFA Super Cup en de FIFA Club World Cup. 

Real Madrid hef et wedstriedverbaand et vaakste wunnen. Ze hebt den beker elf moal met noar thoes enömmen en det begun al in de eerste vief seizoenen. Spaanse klubs hebt et vaakste wunnen (16x), met doarnoa Engelaand en Italië (beaide 12 moal). De UEFA Champions League is duur 22 verskillende klubs ewunnen, woervan as der 12 um mear as een moal wunnen hebt. Seend as et toernooi van naam en indeling is veraanderd in 1992, hef nog ginenen klub ne vaker as een moal achter mekoar ewunnen. AC Milan wussen as leste klub öaren titel vaste te hoolden tusken 1989 en 1990.

De hudige kampioen is Real Madrid. Zee haalden öaren elfden titel binnen duur Atletico Madrid noa strafsköppe te versloan in 2016.
ISO 3166-2

**[[ISO]] 3166-2** is t tweede gedeelte van de ISO 3166-standard en gif de kodes veur de namen van de belangriekste deelsektoren (bieveurbeeld provinsies of staoten) van alle laanden die ekodeerd bin volgens ISO 3166-1. De offisiële naam van disse standard is de *Codes for the representation of names of countries and their subdivisions – Part 2: Country subdivision code*, vrie vertaald de *Kodes veur de representasie van namen van laanden en heur onderverdelingen*. De standard wördden veur t eerst uutebrocht in 1998.

t Doel van ISO 3166-2 is t vastestellen van n internasionale standard van korte en unieke alfanumerieke kodes die de desbetreffende administratieve onderdelen van alle laanden reprissenteren in n eenvoudige en minder dubbelzinnige vorm as de hele naam. Elke vollejige ISO 3166-2-kode besteet uut twee delen, escheien deur n koppelteken:

t Eerste deel is de ISO 3166-1 alfa-2-kode van t laand;
t Tweede deel is n reeks van hooguut dree alfanumerieke tekens, die meestentieds uut nasionale bronnen ehaold wörden en kömp uut kodeersystemen die al in gebruuk bin in t laand zelf, mer kunnen oek ontwikkeld ween deur de ISO 3166 Maintenance Agency (ISO 3166/MA). Elke vollejige ISO 3166-2-kode kan vervolgens gebruukt wörden um op unieke wieze n belangriek administratief onderdeel te identifiseren in n wereldwieje kontekst. Op t moment bin der meer as 4200 kodes vastesteld in ISO 3166-2.
Oale Edda

De **olde Edda** , ouk wel **poëtiske Edda** enöömd, is een tekste uut et middeleywske Ysland (of eigenlik verskillende teksten/leder byeyne). Et besteyt uut een koppel godenleder, dee vöäl vertelt oaver de noorske mytology. Mar der ståt ouk vöäl heldenleder en ofstammings van kuningshüse in.

Et book is belangryk ümdat et vöäl vertelt oaver de godsdeenst en et leaven van de olde skandinavyrs, en düs ouk van unse, germaanske vöärolder, dee kultureyl desülvde ofstamming hebbet en düs arg up mekare lyket.
Weert

**Weert** kan verwiezen naor:

*Weert (gemeente) - gemeente in de Nederlaandse provinsie Limburg
*Weert (stad) - heufdstad van de gelieknamige gemeente in de Nederlaandse provinsie Limburg
*Weert (Meerssen) - gehucht in de Nederlaandse gemeente Meerssen (Limburg)
*Weert (België) - deelgemeente van de gemeente Bornem en natuurgebied an de Schelde
*Weert (Bilzen) - gehucht in de gemeente Bilzen
Brazzaville

**Brazzaville** is de heuwdstad en grötste stad van et Afrikaanse laand Kongo-Brazzaville. In 2015 wonnen der ongevear 1,7 miljoen leu. Et lig ongevear 506 kilometer laandinwearts vanof den Atlantiesen Oseaan. Brazzaville ligt in et zuden van et laand, pal op et noorden an de Kongo-rivier. Recht doar tegenoawer an de aandere kaante, op et zuden, lig Kinsjasa, de heuwdstad van Kongo-Kinsjasa.

De stad wör in 1880 stichtet duur den Italiaans-Fraansken verkenner Pierre Savorgnan de Brazza, woer as et ook noar eneumd is.

## Gebouwen en instituten
Opmaarkenswearde gebouwen in de stad zeent oonder mear de Basiliek van Sunte Anne den as in 1949 bouwd is duur Roger Erell, de Namemba-toren en et Kongresjoneel Paleis. Aandere gezichte zeent et Marien Ngoewabi-mausoleum, den Dierentuin van Brazzaville en de Poto-Poto Skeelderskole.

## Vervoor
Op Maya-Maya Airport, de lochthawen van Brazzaville, komt en goat verskeaidene binnen- en boetenlaandse vlochten, binnen Afrika, mer ook noar Europa en et Midden-Oosten. Doarnöast is der ne belangrieke spoerliene tusken Brazzaville en Pointe-Noir, de belangriekste hawenstad van et laand. Dissen trein jag um den dag. Duurdet de rivier de Djoewé net boeten Brazzaville oetkeump in de Kongo-rivier en doar de Livingstone-watervallen vörmet, is vervoor oawer de rivier noar Pointe-Noir neet meugelik. Der goat wal veardeenste hen en wierumme tusken Brazzaville en Kinsjasa.
Kongo (rivier)

Den **Kongo** (mangs ook **Congo**) is nen rivier in Afrika. Op wat steas is he deper as 220 meter, woermet et de deepste rivier van de wearld is. Op de Amazone in Zuud-Amerika noa hef et de grötste watermassa van de wearld. 

De Kongo begeent in Zambia as de Chambezi-rivier. Streumopwearts van de Boyoma-watervallen wörd de Kongo de Loewalabarivier eneumd. De Chambezi is nen toostreum noar de Loewalabarivier. vanof de Loewalaba emetten is de Kongo 4370 km laank. Bie mekaar is de Kongo-Chambezi-rivier 4700 kilometer laank, woermet as et de op acht noa längste rivier van de wearld is. 

De rivier keump twee moal vuurbie den eawenaar. et Kongostreumgebeed beslöt ne vlakte van 4 miljoen kilometer in et veerkaant. Det is 13% van et hele Afrikaanse laand. 

De laanden Kongo-Brazzaville en Kongo-Kinsjasa daankt öaren naam an de rivier. Wiedters krig de Kongo langs verskillende kleanere rivieren water vanoet Angola, Boeroendi, Kameroen, de Mid-Afrikaanse Reppubliek, Gabon, Roewanda, Tanzania en Zambia.
Weert (gemeente)

**Weert** (Limburgs: *Wieërt*) is n gemeente in de Nederlaandse provinsie Limburg (Midden-Limburg). t Had op 1 april 2016 zo'n 49.497 inwoeners (bron: CBS).

Sinds 1998 maakt oek de tot dan toe zelfstaandige gemeente Stramproy deel uut van Weert.

## Kernen
De gemeente Weert besteet uut de volgende offisiële kernen:
Altweerterheed, Boshoven, Laor, Stramproy, Swartbroek, Tungelroy en Weert (gemeentehuus)

### Bestuurlike indeling
***[[Weert (stad)|Weert]]**
****[[Boshoven (Weert)|Boshoven]]**
***Oud-Boshoven (buurtschap)
***Oda I (woenwiek)
***Oda II (woenwiek)
***Vrakker (woenwiek)
***Vrakker West (woenwiek)
***Industrieterrein Boshoverheed
***Sentrum-Noord (kantorenpark)
***Boshoven butengebied
****Hushoven** (buurtschap)
***Hushoven
***Butengebied Laor/Hushoven
***Laorveld (woenwiek, in de plänning)
****Meulenakker/Kampershoek**
***Meulenakker (woenwiek)
***Kampershoek
****[[Weert (stad)|Weert-Sentrum]]**
***Weert-Sentrum
***Maaspoorte
****[[Biest (Weert)|Biest]]** (gien veerdere onderverdeling)
****[[Greunewoud (Weert)|Greunewoud]]**
***Greunewoud-Noord (woenwiek)
***Greunewoud-Zuud (woenwiek)
****[[Fatima (Weert)|Fatima]]**
***Fatima (woenwiek)
***Industrieterrein Fatima (kanaalzaone 1)
****[[Keent (Weert)|Keent]]**
***Keent (woenwiek)
***Parkhof (woenwiek)
***Butengebied Keent
****[[Moesel (Weert)|Moesel]]** (gien veerdere onderverdeling)
****[[Greswinkel (Weert)|Greswinkel]]** (gien veerdere onderverdeling)
****Leuken**
***Leuken (woenwiek)
***Vrouwenhof (woenwiek, in anbouw)
***Industrieterrein Leuken
***Butengebied Leuken
****Rond de Kazerne**
***Boshoverbeke
***Kazernelaone-Zuud
***Schildersbuurte
***Schrieversbuurte
****Kazernelaone**
***Kazernelaone
***Industrieterrein Boshoverbeke-Lozerweg

Veerder bin der nog n antal karkdarpen in de gemeente, zonder veerdere onderverdeling:

***[[Laor (Weert)|Laor]]**
***[[Altweerterheed]]**
***[[Tungelroy]]**
***[[Swartbroek]]**
***[[Stramproy]]**

## Buurgemeenten

## Uutgaonde verwiezing
* Kring Weert van t Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap - De Aldenborgh* Offisiële webstee van de gemeente Weert
Woapen van Eanske

Et **Wåpen van Eanske** is et wåpen van de oaverysselske gemeynde Eanske. Et wör up den 24. November van 1819 deur en Köninklik Besloet an Eanske geaven. Nå at de gemeynden Eanske en Lönneker up den 25. augustus 1936 samengüngen, wör et wåpen in stand hölden.

## Blasonering
De beskryving van et wåpen uut 1819 was (in et Neerlaands)
*"Van zilver, beladen met drie dwarsbalken waaroverheen een St. Andries kruis, formerende te zamen een slaghek, en alles van rood. Het schild gedekt met een gouden kroon en ter wederzijde vastgehouden door een klimmende leeuw."*

Et olde wåpen uut 1936 kreag en paar symbolen in de blasonering: de leywe wör ouk in de beskryving by upnöämen, et Andrieskrüüs wör vervöngen döär et woord "schuingekruist", sou dat de uutenden nich meyr wyder as de böävenste en underste balken güngen. En middelste krüüsken güng der uut. Zo wör de blasonering:
*"In zilver een slaghek van keel, bestaande uit 3 dwarsbalken, waaroverheen 2 schuingekruiste balken. Het schild gedekt met een gouden kroon van 5 bladeren. Schildhouders : 2 aanziende leeuwen van natuurlijke kleur."*

De heraldiske klören bint silver (wit), keel (roud), gold (geal) en sinopel (gröön).

## Wegkomst
Eanske kreag up den 15. december van 1325 stadsrechten van den utrechsken biskop Jan van Diest. Eyne van de rechten van ne stad was et möygen voren van en "stadtsigeli" (stadsseagel). By in et öldst bekende seagel van de stad steyt et beald van nen parochyheiligen, den heiligen Jakobus den Ölderen. Dat seagel is töt an de Vreyde van Kleef (1666) bruked weasd, wårnå et vervöngen wör döär en wåpen med dårup en slaghek, wat lyk is an et hüdige wåpen. Ouk in dotyds warren klören wårskynlik keel up silver.

Et slaghekke kan meyrere oarsprungen hebben. Et kan düden up en tolhekke, as verwysing når en grenspost (Eanske ligt ja kört an de düütske grense). Ouk kan et slån up et familywåpen van Van Beveren, en old adelik geslacht. Wat Van Beveren med de stad te maken hevt is nich düdelik. Ne darde möägelikheid is dat et ne verbastering is van den vöärkristeliken hagalrüne, den as in et heyle neadersassiske gebeed noch wal es bruked wördt as unheilafweyrend symbool up müren en stypelteykens.

## Verwysingen
Woapen van Lönnker

t **Woapen van Lönnker** was t woapen van de veurmoalige Oaweriesselse gemeante Lönnker. t Wörn öp 1 noveamber 1898 deur n Köninklik Besloet an de gemeante geawen. Sedert 1 mei 1934 is t woapen nich mer n offisjeel gemeantewoapen, doar de gemeente Lönnker met de gemeante Eanske soamen gung.

## Blazoenerige
De beskriewige van t woapen is (in t Neerlaands):

*"In zilver een dwarsbalk van keel, beladen met een vijfhoekige schans van goud."*

De heraldieske kleurn bint zilver (wit), keel (rood) en gold (geel).

## Verkloarige
Doar ne nieje vergoaderzoale veur de Stöate van Oaweriessel baauwen wörn an t end van t 19e joarhönnerd woarin de woapens van gemeanten in de veanster ploast wörn zoln, mös de gemeante Lönnker n eaigen woapen anvroagen. De vief hoken van de skanse könt verwiezen noar de vief marken dee soamen Lönnker vörmen: Lönnker, Drene, Twekkel, Ossel en Esmarke.

## Olde gemeantehoes
t Woapen van Lönnker kö'j rechtevoort nög aajt veenden öp de muur van t olde gemeantehoes van Lönnker. Det hoes is een Rieksmonument det binnen de stadsgreanzen van Eanske leg, an de Hengelostraat teagenoawer n Prinsessetunnel, en is rechtevoort in partikuliere haanden.

## Referensies
Asten

**Asten** (op zien Broabaants: *Ááste*) is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Noord-Broabaant. Op den eersten april van 2016 wonnen der 16.667 leu op ne vlakte van 70,4 km². De gemeente is deel van de plusregio Eandhowen. De heuwdkern van de gemeente is et doarp Asten, woer as 13.069 leu wont. Aandere döarpe in de gemeente zeent Heusden en Ommel.

## Umskriewing
Een groot deel van de gemeente lig in et hoogvenne van Nasjonaalpark De Groote Peel. Zeenswearde zaken zeent de niejgotiese koarke van Oonze Lewe Vrouwe Presentatie, bouwd tusken 1896 en 1898. In Ommel goat völle Rooms-Katholieken op bedevoart noar de koarke dee as doar noa den Tweeden Wearldoorlog bouwd is. Et gemeentehoes is in 1940 ebouwd. Et wör tekend duur Alexander Kropholler.

In Asten zitt verhooldingswies völle weenkels, woer as de leste joaren et woonweenkelplan 'Het Kompas' bie köm. 

Et doarp Asten is redelik bekeand as *klokkendoarp*, um de Keuninklike klokkengeterieje, dee as in 1993 de doomoalig grötste klokke van de wearld maken. Disse klokke was een geskeank van Keuniginne Elizabeth van Groot-Brittanje an Niej-Zeelaand. In 2006 maken de klokkengeterieje ne nog gröttere kokke, van 36.000 kilo en nen klepel van 1500 kilo. Disse klokke was vuur nen Japansen oondernemmer den as doar ene van zinne vakaansieparken met sieren wol.

Doarnöast hef et doarp et Nasjonale Beiaardmuseum. Öare oetstroaling as klokkendoarp hooldt ze gearne hoge. In et doarp steet een leawensgroot broonzen beeld van klokkengeter Jan de Smet van Asten, oet et 16de joarhoonderd. Doarnöast heuld et doarp alle joaren feest oonder de titel Asten Klinkt Als Een Klok. 

## Kernen
Asten (13.069 inwonners), Heusden (2394 inwoners), en Ommel (925 inwoners).

## Astens bekeande inwonners
* Piet Raijmakers (1956), springruuter
* Nance (1973), zangeresse en tv-presentatrise
* DJ Barthezz (1980), DJ en producer
* Martin Koolhoven (1969 - Den Haag), Filmregisseur (oonder mear Het Schnitzelparadijs en Oorlogswinter)
* Eric Dikeb (1970 - Den Haag), après-ski-artiest en dj

## Politiek
### Zetelverdeling gemeenteroad

### Börgemeaster en Wethoolders
Börgemeaster is Hubertus Vos. Hee hef hulpe van dree wethoolders:

* Jac van Bussel (Algemeen Belang, Tweeden Börgemeaster)
* Theo Martens (CDA)
* Jac Huijsmans (Leefbaar Asten)

## Anliggende gemeentes

## Oetgoande verwiezingen

* Webstea van de gemeente
* Webstea van den lokalen umroep met niejs en informasie van de gemeente
* Webstea van et Nationaal Beiaardmuseum
* Webstea oawer et verleden van Asten
Mountainbiken (sport)

**Mountainbiken** (sprek oet: *MOUN-tun-bai-k(u)n*, letterlik oet et Engels: *baargfietsen*) of **terreinfietsen**  is ne sport woerbie as leu met spesjaal anpaste fietsen duur roewe laandskoppen fietset. Et wörd meestal zeen as ne ziedtak van de wielersport. Leu doot et völle vuur de wille, mer der zeent ook völle wedstrieden en zelfs wearldkampioenskoppen. Mountainbiken wörd mangs ofkort töt MTB, of ATB (All Terrain Biking). Seend 1996 is et nen Olympiesen Sport.

De sport is tusken 1960 en 1970 ontstoan in Kalifornië in de Verenigde Stoaten. Oonderwiel zeent doaroet veer vaste soorten mountainbiken ontstoan: crosscountry, downhill, enduro en freeride. Crosscountry wörd mangs ook veeldrieden eneumd.

## Pädte

Der zeent in Nederlaand ongevear 170 spesjaal anlegde MTB-pädte, met meestens vasten vörm. Disse zeent indeeld in verskillende gröade van zwöarte. Ene van de zwöardere MTB-pädte in et Nedersaksiese gebeed is et *Bergherbos* in et Achterhookse Zeddam. Nederlaandse Mountainbikers wiest oonder mear et nieje mountainbikepad van et Tweantse Riessen an as ene van de top-10 pädte van Nederlaand.
Woapen van Hoksebarge

Et **Woapen van Hoksebarge** is et woapen van de Oaveriesselse gemeente Hoksebarge. Et  woapen wörden deur een Könninklik Besloet op 5 januwoari 1948 an de gemeente geven.

## Blazoenering
De umskrieving van et woapen is (in et Neerlaands):

*"In keel een omgekeerd pentagram van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee paarlen."*

De heraldische kleurn bint keel (rood) en gold (geel). Met de krone is et ok nog zilver (wit) en sinopel (greun).

## Geskiedenisse

Op 14 november 1898 gavven de Hoge Raad van Adel een woapen an de gemeente met as umskrieving:

*"In keel een omgekeerde vijfpuntige ster van goud."*

Op 5 januwoari 1948 wör et woapen deur een Keuninklik Besloet wiezigd: et skild wör met ne gravenkrone dekt en de steare wör een umkeard pentagram. Et pentagram zol verwiezen kunnen noar de marken Hoksebarge-Honesk dee roond 1800 tehope gungen in ene marke met doarumhen de marken Buurse, Langel, Brammel, Bokel, en Holthuuzn-Stepel-Epnzoalder, dee doe ook bie mekaander gungen.

Et Woapen kan older wean as wanneer et de gemeente officieel kregen hef. Zo bint oldere ofbeeldingen bekeand van de twee klokken van de Pancratiuskaarke, dee in 1737 maakt wör en in 1907 vervangen wör. De steare was doe een pentagram met roonde peunten. Op een old aarf in Langel wör nen zoadskeppel met een eekmark vönden. Op 'n skeppel steet et joar 1788 met doarin ne viefpeuntige steare. In de Stoatenzale van et veurmoalige gouvernementsgebauw van de Proveencie Oaveriessel in Zwolle is et woapen van Hoksebarge weergeaven as een zilveren skeeld met ne blaauwe steare.

## Ofbeeldingen

Bestaand:Haaksbergen wapen 1737.svg|Et Woapen van 1737 zo as dat op de klokke van de Pancratiuskarke vönden is.
Bestaand:Haaksbergen wapen 1898.svg|Et woapen van 1898. De viefpeuntige steale is helemoals inkleurd.
Bestaand:Haaksbergen, herdenkingsmonument ontworpen door M. Klerkx.jpg|De steare van et woapen op et gedenkteken in Hoksebarge.


## Referenties