open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Höder

**Höder** of **Höðr** (oldnoorsk: **Hǫðr**) is nen blinden gud uut de germaanske mytology. Hee is de söäne van Woden en Frigg, bröder van Donar en Balder en halvbröder van Váli. 

Volgens de verhalen kryget Frigg en Balder in nen dröym vöärspeld dat Balder uut de tyd sal kummen. Frigg is dår sou van van de wyse dat se alle vöärwarpen en saken up de wearld (behalve den misteltak) löt swearen em niks te doon. Sou waant sik Balder unstarvelik, en de andere guden hebbet der groute wille an üm allerhande wåpens en saken up em te smyten. Stoakegud Loki krigt der lucht van dat de misteltak niks evrågen is. Hee maket der ne speare (of pyle) van en drükket ne den blinden Höder in de handen. Med Loki's hülpe smit Höder de speare. Balder sakket vöär doud vöär de grund. Alleman is kats van de wyse, sou wat is in de halle van de guden noch nooit geböärd. Vandår dat Höder neet direkt egreapen wördt. Wodan wil wraak. Hee verkrachtet de åsinne Rinda en see krigt ne söäne, Váli. Den groit binnen eyn dag uut töt nen starken kearl en vermoardet Höder. Nå Ragnarök söllet beide Höder en Balder weader upstån, sik weader verbroderen en med mekander de wearld vannys bevolken.

Den däänsken geskydskryver Saxo Grammaticus skreav et net yts anders in synen Gesta Danorum. Volgens em vöchten den starveliken held Høtherus en den halvgud Balderus üm de hande van Nanna en wün et Høtherus van Balderus.

Höder kümt in vöäle andere verhalen geheyls neet vöär.
Zuud-Hollaandse eilaanden

Met de **Zuud-Hollaandse eilaanden** wördt et gedeelte van Zuud-Hollaand det onder de Rijn-Maas-delta ligt emiend. Vrogger hadden et ook wel de näme et Oavermase (Overmase) umdet det gedeelte ten zuden van de Maas lagen.

Disse (veurmaolige) eilaanden valt onder de Zuud-Hollaandse eilaanden:

* Rozenbörg
* Iesselmonde
* Voorne-Putten
* Hoeksche Weerd (Up de kaarte hiernaost verdield onder Beyerland en Stryen)
* Tiengemeten
* Eilaand van Dördrecht
* Goeree-Overflakkee
** Goeree/Westvoorn
** Overflakkee
* en Hompelvoet waoras nums woont.

## Ook de muuite weerd

* Zeeuwse Eilaanden
* Noord-Hollaandse eilaanden:
** Texel
*** Eijerlaand
** Noorderhaoks (woont nums)
** Zuderhaoks (giet onder wäter bi'j heugti'j)
* Friese eilaanden
Wikiwoordebook

**Wikiwoordebook** (of: *Wiktionary*) is en projekt van de Wikimedia-stichtinge dat as dool hevt et kreeren van en vry togangelik, meyrspråkig woordebook.

De oaverkupelende name van et projekt, *Wiktionary*, is en mengwoord van *wiki* en *dictionary* (*woordebook*). De neadersassiske versy hit **Wikiwoordebook** / **Wikiwöör(de)book** en is en mandeylig projekt van alle neadersassiske dialekten, souwel van neaderlandske as de düütske kante van de pål. Et vöärblad is eskreaven in de Nysassiske Skryvwyse üm underlinge verstånbårheid te vergrouten. Neadersassiske lemmas maggen ouk andere bekende skryvwysen gebrüken. 

## Globale upset
Et projekt verstrekt informaty oaver språkkündige eigenskappen (as skryvwyse en eventuele spellingsvarianten, etymologiske herkumst vöär souveare as dat bekend is, verkleinde vormen, meyrvold en afleidingen) mär ouk oaversettingen in andere språken.

In principe kummen in elk Wikiwoordebook sou vöäle möägelik woorden üüt sou vöäle möägelijk verskillende språken te stån. En vereiskde vöär upnåme is dat et woord al eynige tyd in gebrüük is en in en antal unafhangelike bronnen weader te vinden is. Neologismen binnen düs neet de bedolinge. Minder good edokumenteerde språken künnen lykewels in erekonstrueerde form noch vasteleagd wörden.

As en seakere woordform in meyrdere språken etselvde eskreaven wördt, kummen al disse woorden up deselvde syde te stån, wårby et woord in elke språke en eigen upskrivt krigt. Of der en etymologisk verband is (byvöärbeald döär untleyning), maakt dan neet üüt. Et kan weasen dat de woorden neet verwand binnen mär tovallig deselvde skryvwyse hebben. Wel wördt etymologiske informaty wår möägelik der altyd by anegeaven.

## Geskydenisse
De engelske Wikiwoordebook (*Wiktionary*) begün up 12 december 2002. Der sit en amparte tesaurus by, **Wikisaurus** enöömd, en en ampart woordebook vöär *Basic English* (*vereynvoldigd engelsk*).

Sinds 1 mei 2004 binnen der ouk andersspråkige Wikiwoordeboken begünnen. De eyrste andersspråkige versys waren in et fransk en poolsk. In mei 2009 waren der in totaal meyr as 5 miljoon lemmas in 272 verschillende språken. De engelsspråkige Wikiwoordebook had in mei 2021 meyr 6.650.000 lemmas, de neadersassiske versy meyr as 9.000.

Vöäle lemmas binnen mid en bot maked dee lemmas üüt andere woordeboken importeert. De franske en vietnameeske versys importeerden groute deylen van et *[[Free Vietnamese Dictionary Project]]*. De franske versy groide in 2006 mirakels vlugge wat vöär en grout deyl te danken was an bots dee üüt vrye woordeboken sou as de Dictionnaire de l'Académie française importeerden.

## Üütgånde verwysingen
* De neadersassiske Wikiwoordebook
Angrboða

**Angrboða** (ouk wal skreaven as **Angrboda**) is ne jötunn in de germaanske mytology. See is de gesellinne van den stoakegod Loki en moder van dree monsters. See wördt mär eynmål enöömd in de dichtedda (Völuspá hin skamma), as de moder van Fenrir. Et book Gylfaginning uut de verhalenedda nöömt öär as ne *röäsinne in Jötunheimar*. See is de moder van de wolf Fenrir, de midgårdslange Jörmungandr en Hel, de heyrseresse oaver de douden.

Öären name kümt uut oldnoorsk en bedüdet souvöäle as 'verdreetbode' of 'Rouwbrengster'.
Bruunsbarg (Polen)

**Bruunsbarg** (poolsk: *Braniewo*, düütsk: *Braunsberg*) is en stad in et poolske woiwodskap Armland-Mazurie, in et gelyknamige distrikt. Vrogger behöyrde de stad tot de prüüssiske provinsy Oustprüüssen, et meyst oustelike deyl van Düütskland vöär de grensveranderingen nå de Tweyde Wearldoorlog.

Bruunsbarg is teagenswoordig de up eyn nå groutste stad van Armland, allinig Allensteyn (*Olsztyn*) is grouter. Et is ouk en belangryk historisk centrum in de regio. Bruunsbarg ligt an de de rivyr de Passarge/Pasłęka, sou'n 5&nbsp;km van de Wysselhav, 35&nbsp;km ten noordousten van Elbing (*Elbląg*) en 55 km ten süüdousten van Koaningsbargen (*Kaliningrad*). De poolske grens mid et russiske oblast Koaningsbargen ligt 6&nbsp;km ten noorden, en kan vanüüt Bruunsbarg bereiked wörden via de provinsiale weg (*Droga Krajowa*) 54.

## Geskydenisse
De oldste name van de stad – Brunsberg - möägelik vernöömd nå bisskop Bruno van Skouwenbörg, mar kan ouk good en verforming weasen van et prüüsiske *Brusebergue*, dat 'leagerkamp van de prüüssen' solde beteykenen. De gelyknamige plaatse Bruunsbarg (*Brušperk*) in Bohemen, dee rund deselvde tyd estichted wördden, is ouk vernöömd nå Bruno van Skouwenbörg. 

As belangrykste handels- en havenstad van Armland wördden Bruunsbarg in 1358 lid van de Hanse en bleav dat tot 1608.

## Üütgånde verwysing
Bruunsbarg

**Bruunsbarg** kan verwysen nå:
*Bruunsbarg (Polen) - stad in Polen (poolsk: *Braniewo*)
*Bruunsbarg (Tsjechie) - stad in Tsjechie (tsjechisk: *Brušperk*)
Algerye

**Algerye**, officieel de **Demokratiske Volksrepublik Algerye** is en land in de Maghreb-streake van Noordafrika. Wat uppervlak angeyt is et et gröätste land van Afrika en de arabiske wearld. Et grenst in et noordousten an Tunesie, up et ousten an Libie, up et süüdousten an Niger, up et süüdwesten an Mali, Mauritanie en de Westelike Sahara, up et westen an Marokko en up et noorden an de Middellandsken sey. Et land is halvverdröygd. Et meyste volk woant in et vrüchtbåre noorden. Et süden van et land ligt vöär en grout deyl in de Sahara. In Algerye woanet 44 miljoon lüde up ne uppervlakde van 2.381.741 kilometer in et veerkant. De gröätste stad is höyvdstad Algiers, wat by de Middellandsken sey an de küste ligt.

Vöär 1962 was Algerye et land van vöäle keiserryken en heyrskers, wåründer de numidianen. feniciers, kartagenen, romeinen, vandalen, bysantynen, umayyaden, abbasiden, rustamiden, idrisiden, aghlabiden, fatimiden, ziriden, hammadiden, almoraviden, almohaden, zayyaniden, spanjaarden, ottomanen en uutendelik et franske koloniale ryk. Et gröätste deyl van de inwoaners is berber en islamitisk. De officiele språken van et land sint arabisk en berber. In administrative saken en underwys is et fransk in bruuk. De meystspröäkene språke is algerynsk arabisk.

Algerye is ne halv-presidentiele republik. Der sint 58 provincys en 1541 gemeynskappen. In Noordafrika is Algerye nen groutmacht, up et wearldtoneyl van döärsneade bedüding. Et hevt de höygste Menskelike UntwikkelingsIndex van alle kontinentaal-afrikaanske landen en eyne van de gröätste ekonomyen van et wearlddeyl, vöär et gröätste deyl te danken an energyuutvoor. Up vyvteen landen nå hevt Algerye de gröätste öälyvöärråden van de wearld en de neagendegrötste natuurlike gasbel van de wearld. Sonatrach, et nationale öälybedryv, is et gröätste bedryv van Afrika. See leyveret groute gasvöärråden an Europa. Algerye hevt eyne van de gröätste leagers in Afrika en et gröätste defensybudget up et wearlddeyl. Et is lid van de Afrikaanske Uny, de Arabiske Liga, OPEC, de Vereynigde Natys. Et is meduprichter van de arabiske Maghreb-uny.
Djibuti

**Djibuti** (arabisk: *جمهورية جيبوتي*; fransk: *République de Djibouti)* is en land in et ousten van Afrika. De höyvdstad van et land is de gelyknamige stad Djibuti.

## Geskydenisse
Djibuti kent en lange geskydenisse. De olde egyptenaren handelden mid de minsken van Punt wat nå alle gedachten et teagenswoordigde Eritrea, Djibuti en et noorden van Somalie beslög. Nå dee tyd kwammen de arabyren, dee tot de dag van vandage noch en groute invlööd hebben. 

In de 19e eyw stichteden Frankryk en protektoraat in et gebeed, dat de name Fransk Somaliland kreag. In 1967 wördden disse name ewysigd in *Afar- en Issaland* (*Territoire français des Afars et Issas*) dat in 1977 selvstandigheid kreag under de name Djibuti. 

En vreadesakkoord üüt 2001 makeden en ende an en teen jår dürende upstand döär afar-rebellen.

## Geografy

Djibuti ligt in et noordousten van Afrika an de Golve van Aden an et begin van de südelike ingang van de Roude Sey. De küststroak van Djibuti is 113 km lang, de grens mid Eritrea 109 km, mid Etiopie 349 km en mid Somalie 58 km.

Et land besteyt groutendeyls üüt steynige wööstden, mid verspreide vlakten en houglanden. Et land besteyt vöär 90% üüt wööstden en hevt geen permanente rivyren, vöärnamelik soltmearen dee deyl üütmaken van et wööstdelandskap.

Et laegste punt van et land is et Assalmear, en kratermear mid en soltgehalte van 35%, dat mid -155 meter tegelyk et laegste punt van heel Afrika is. De barg Musa Ali is mid 2028 meter et hougste punt.

## Demografy
De bevolking van Djibuti besteyt üüt twey etniske gruppen, namelik de afar dee souwat 35% van de bevolking formen en de somaliers (vöäral de issa-klan) wårvan de somaliers de meyrderheid formen mid sou'n 65-70%. Vearder wunnen der noch wat europeanen (vöäral fransken en italianen), arabyren en etiopiers.

De officiele språken binnen fransk en arabisk. De meyste inwunners spreaken somalisk en afar.

### Religy
Souwat de geheyle bevolking is muslim, en land hevt en klein percentagy christenen.
Namibie

De **Republik Namibie** (vrogger bekend as *Süüdwestafrika*) is en land in süüdwestelik Afrika, an de küst van de Atlantiske oceaan. Namibie grenst in et noorden an Angola en Zambie, in et westen an Botswana en in et süden an Süüdafrika. 

Vanaf de late 19. eyw tot de Eyrste Wearldoorlog was et land en düütske kolony. Dårnå stünd Namibie under beheyr van Süüdafrika. Et land is unafhangelik ewörden in et jår 1990. Dårmead is Namibie eyne van de jungste ståten in de wearld. 

De höyvdstad is Windhook. De meyst espröäken språken binnen engelsk, afrikaansk, düütsk en bantuspråken.

## Geskydenisse
In 1966 hevt de SWAPO mid en oorlog vöär de unafhangelikheid van Süüdafrika anevüngen. Eyrst in 1988 hevt Süüdafrika to-estemd et beheyr oaver et land af te geaven. In 1990 is et land unafhangelik ewörden, mär Walviskbaai hevt Süüdafrika eyrst in 1994 an Namibia afestån. 

## Politik
Et höyvd van de ståt is de president. Hee wördt elke vyv jår döär de inwunners verköäsen. Et höyvd van de regering is de ministerpresident, de döär de president anesteld wörden. De SWAPO is de groutste partye in et land. 

## Geografy
Namibie grenst in et ousten an de Kalahariwööstde en an Botswana, in et süden grenst et an de Oranjerivyr en Süüdafrika en in et noorden an de Kunenerivyr, de Okavangorivyr en Angola. De Caprivistroake is en breyde stroake land van 450 by 30 km, dee in et noordousten tüsken Angola, Zambie en Botswana in ligt, en dee in et ousten ouk an Zimbabwe grenst. 

Namibie is meyr as 825.000 km² grout. Et land is heyl wat verskillende landskapstypen ryke, sou binnen der woldsavannen, barglanden, wööstden en halvwööstden. 

### Bestüürlike indeylinge
Namibie hevt veerteen bestüürlike regios:

## Demografy
### Språken
* Officiele språke: engelsk
* Nationale språken (alle språken dee döär autochtone namibiers as modersspråke espröäken wörden): 
** afrikaansk (tegelyk de lingua franca tüsken de bevolkingsgruppen)
** düütsk
** herero
** kavangospråken: kwangaly, diriku en mbukushu
** khoisanspråken: nama en damara, ju/'hoan
** lozy
** oshiwambospråken: oshidonga en oshikanyama
** tswana

Volgens de volkstelling van 2011 binnen de språken dee et meyst espröäken wörden:
* 49% oshiwambospråken 
* 11% nama en damara
* 10% afrikaansk
* 9% kavangospråken
* 9% herero

De officiele språke, et engelsk, wördt håst neet döär de bevolking as modersspråke espröäken. Et is vöäral bedoold as neutrale språke tüsken de verskillende bevolkingsgruppen.

### Godsdeenst
* Relgy: christendom 80-90%, dårnåst binnen der noch wat anhangers van traditionele religys en andere religys.
Björn Kuipers

**Björn Kuipers** (Oldensaele, 1973) is nen neaderlandsken skeidsrechter in et betaald vootbal en underneamer. Hee leidet wedstryden in de Eyredivisy en up europeesk niveau. Hee warket altyd med deselvde grensrechters: Sander van Roekel en Erwin Zeinstra.

Kuipers deade Facilitair management studeren an Hougeskole Diedenoort in Wageningen. Dårup güng hee van 1999 töt 2001 når de Katholieke Universiteit Nijmegen üm bedryvskunde te studeren. Nöäst skeidsrechter is hee med-eygenaar van nen Jumbo supermarkt en nen hårsalon in Oldensaele. Töt anvang 2014 had hee dree västigingen van C1000 in deeselvde woansteade. Twey dårvan verkocheden hee an Albert Heijn en nen darden wör nen Jumbo. In 2019 deade hee noch nen tweyden Jumbo lös in Deankaamp. Den 26 april van 2019 kreag hee ne köäninglike medaille as Officier in de Orde van Oranje-Nassau.
Albertkanoal

'T **Albertkanoal** (Fraans: *Canal Albert*) is 'n kanoal in België dat Luik verbeendt met Antweerpn via steedn as Genk, Hasselt, Geel en Herentals en de Maas met de Schelde. In Vlaandern beheert De Vloamse Waterweg 't kanoal. In Wallonië de Autonoma Haven van Luik. 'T kanoal ontlent zien noam an könig Albert I en löp duur dree provinsies, nammelik Luik, Limburg en Antweerpn. 

'T kanoal hef in Vlaandern nen belangrieke rol vuur de binnscheepvoart en drinkwaterproduktie.
Sint-Franciscuskaarke (Grönn)

De **Sint-Franciscuskaarke** is nen Rooms-Kattelieke kaarke an de Zaagmulderweg in de Neerlaandse stad Grönn. 't Gebouw is een van de twee kaarkn dee bruukt wordt duur de Sint-Martinusparochie in Grönn.
Neurofunk

**Neurofunk** (vake ofekorted töt **neuro**) is nen düüsteren understyl van drum and bass wat tüsken 1997 en 1998 unstünd in Londen in Groutbrittannie. Et is ne voordsetting van techstep. Et is nen jachterig anvölenden musikstyl med en tempo van rund de 170 BPM en swåren nådruk up de drums wat en når verholding simpel ritme anholdet. De verwysing når funk kümt van de swåren nådruk up den eyrsten tel en synkopeerde ritmes. Kenmarkend is ne düüstere verwrüngene baslyne den as korte 'versköävene' stoaten gevt med dåroaverhen geluudssnippers van andere slagwarkachtige elementen, industriele geluden en flarden van spröäkene upnames, wårdöär as der en ingewikkeld ritme untsteyt. Ouk elementen van techno, house en jazz kummet vöär. Af en to wördt der oaverhen erapped, vake in jamaikaansk patois of engelsk med londensk aksent. Den vlaamsken musikkenner Kwinten Crauwels ümskreav Neurofunk as "de natuurlike musik van de harsens: neurologiske chemiske stoffen vloiet en vleget rund en formet obskure en fynsinnige emotys." Den engelsken musikjuurnalist Simon Reynolds ümskreav et in syn book *Energy Flash: A Journey Through Rave Music and Dance Culture* (1998) as "ne erotisering van angstgevööl."

Vöärnaam in neurofunk (en in vöäle soorten elektroniske musik) is et towarken of upbouwen når den 'drop', et ougenblik dat den swåren bas der by in kümt. Dat vöölt an as ne ård höygdepunt, uutkumst of slotsumme. Dit kan bereiked worden döär geluudsfragmenten händig an steyds wyder te verwringen med en filter, de tounhöygde up te draien of et ritme uut te bouwen med ne verdubbeling van de slagen.
Drum en Bass

**Drum en bass** (ouk skreaven as **Drum&Bass** of **drum'n'bass** en vake ofkorted töt *D&B*, *DnB* of *D'n'B*) is nen styl van elektroniske musik. Karaktertrekken sint under meyr gauwe en verknipte upnames van drums (breakbeats), meysttyds sou tüsken de 165 en 185 slagen de minute, swåre bas- en subbaslynen, geluudssnippers en synthesizers. De styl kümt uut de junglescene van et Vereynigd Köäningryk van de jåren 1990.

De leevhebberye van Drum en Bass löpt lykup med andere dansmusik. Grouten invlood up Drum en Bass sint de oarsprungelike jamaikaanske reggae en dubreggae, wåras den slimmen nådruk up swåren bas van wegkümt. En ander kenmark is de synkopaty, et verskuven van et ritmiske gevööl döär upnames van drumsamples neet heylemål af te spöälen mär halverweage of up dreekwart af te knippen en vannys in te starten. Disse verskuving kan in bepålde understylen ouk bereiked wörden med versköävene stoaten van de baslyne.

Der sint heyl wat undersoorten van Drum en Bass: breakcore, ragga jungle, hardstep, darkstep, techstep, neurofunk, ambient drum and bass, liquid funk (ouk bekend as liquid drum and bass), jump up, drumfunk, sambass en drill 'n' bass. Up syne böärte hevt Drum en Bass weader andere stylen beïnvloded, sou as hiphop, big beat, dubstep, house, triphop, ambient music, techno, jazz, rock en pop.

Wat der officieel uutkümt an drum en bass is in handen van en når verholding kleine grup platenlabels. Groute, internationale musiklabels hadden lange tyd weinig interesse. Töt BMH Rights Management in 2016 RAM anskaffeden. Seyd dee tyd krigt den musikstyl voordan meyr andacht. De 'huusbasis' van Drum en Bass is et Vereynigd Köäningryk. Andere groute centra vöär den styl sint Australie, Kanada, Nyseyland, de Vereynigde Ståten en Süüdafrika. Den styl hevt nömenswaerdige volgergrupen in landen as Oustenryk, Rusland, Estland, Tsjechie, Belgie en Neaderland.
Sköppingen

**Sköppingen** (Düütsk: *Schöppingen*) is ne düütske gemeynde. Et ligt in et westelike Münsterland in et noordwesten van den deylståt Noordryn-Westfalen. Et höyrt by an Kreis Borken in et regierungsbezirk Münster. De gemeynde hevt 6820 inwoaners (up 31 december 2018).

De gemeynde Sköppingen hevt ne uppervlakde van 68,9&nbsp;km², wat slim grout is in verholding med et laege inwoanertal. Med ne döärsneyde leavtyd van 34,7 jår is Sköppingen de jungste gemeynde van Kreis Borken. Dår wordet by düütsken wet ouk asylsökers by ereakend, wåras ouk vöäle twentigers under sint. Ümdat de bewoaners van et asyl regelmåtig uutvleget, skummelt et inwoanertal en de döärsneyde leavtyd van Sköppingen flink.

## Woankernen
By de gemeynde Sköppingen höyret by an:

*Sköppingen-Wigbold (kern)
*Eggerode, en Maria-bedevårtsoord up et süden van Sköppingen.

Wyders gevt et noch ses nåberskappen:
*Gemen
*Haverbeake
*Ramsbarg
*Ebbinghov
*Heven
*Tinge

Töt an de gemeyndelike herindeyling van 1969 warren disse nåberskappen ne afsünderlike karspelgemeynde, sou as dat eyrder in Twente ouk was in Delden en Ambt Delden. 

## Ligging, verkeyr, vervoor
Gemeynde Sköppingen ligt in et noorden van landkreis Borken, kortby de 'dreelandenhook', wåras Kreis Borken tehoupe kümt med Coesfeld en Stemmert.

## Weagen
Ungeveyr 13&nbsp;km up et westen van Sköppingen by Heek is afrit 31 van de Autobane A31 Oostfreesland-Rurgebeed. Dissen afrit ligt ungeveyr 20&nbsp;km up et süüdousten van Enskede. Beide Heek en Meytelen ligget an de Bundesstraße&nbsp;70.

## Oapenbår vervoor
In Burgstemmert, up 10&nbsp;km süüdwestelik van Sköppingen ligt et kortstbyliggende treinstation. De spoarlyne van Gronau oaver Coesfeld når Dülmen. Ouk gåt der wat streakbussen når Coesfeld, Vreden (oaver Åhuus en Münster (oaver Horstmar).

## Water
By de kern Eggerode kummet de Burloer beake en de Rokeler beake by mekander en formet dårmed et begin van de 167&nbsp;km lange Vechte, de rivyr wat in Neaderland in et Swarte Water uutkümt.

## Sköppinger Barg
Up et ousten van Sköppingen ligt de Sköppinger Barg, nen uutlouper van de Baumberge. Med 154&nbsp;m is et et höyste punt van landkreis Borken. Vöäle amateurfytsers en weelrenners neamet vanuut Twente dissen stikken barg med in öäre runde.
Synthesizer

Nen **synthesizer** (ouk wal skreaven as **synthesiser**) is en elektronisk musikinstrument wat geluudssignalen voordbregt. Synthesizers maket geluud döär syntese van elektroniske signalen. Döär beinvloding van et signaal med filters, envelopes en oscillators künnet heyl nye gelüden emaked worden, mär ouk bestånde instrumenten unmündig nauköärig nåbootsed.

## Gebruuk
Vake wordet syntesizers bespöäld up en klavyr wat is afleided van traditionele instrumenten as piano's en örgels. Ouk sint se vake via MIDI te bestüren langs digitale instrumenten en software, wårdöär as se håste unmisbår wörden sint en kenmarkend vöär sou'n beaten alle elektroniske musikstylen as dance, en drum en bass. Ouk traditionelere musikstylen as jazz, rock en pop hebbet der flink med rundekspirimenteerd.

De bekendste vöärbealden van synthesizers sint de moog en de juno.
Driemaandelijkse Bladen

De **Driemaandelijkse Bladen**, veureerst espeld as de **Driemaandelijksche Bladen**, was akkedemisch orienteerd tiedschrift mit artikels over de Nedersaksische tael en de kultuur van Oost-Nederlaand. Et blad, uutegeven deur de Vereeniging tot onderzoek van Taal en Volksleven in het Oosten van Nederland, beston van 1901 tot 1931 en vanni'js van 1949 tot 2002.

## Redaktie
Et tiedschrift stund anvankelk onder redaktie van taelkundige Johan Hendrik Gallée en schriever Gerrit Jan Klokman, beidend uut de Achterhoek, bi'jestaone deur mitwarkers uut aandere Oost-Nederlaandse regio's. Vanof 1909 deu de Grunnings-Drèentse onderwiezer Jan Bergsma de redaktie.

## Inhold
In de *Driemaandelijkse Bladen* wodden bericht over volksgebruken, volksgeleuf, naemkunde en volkstael (de dialekten van et Nedersaksisch, in plaetse van de van bovenof introduceerde Nederlaandse ienheidstael). Der wodden woordverzaemelingen prissenteerd van specifieke plaetsen of gebieden, zoas Gallée zien woordverzaemeling van de Gelders-Overiesselse dialekten. Ok kooj der Nedersaksischtaelige verhaelen in vienden, zoas van de Zwollenaar Willem Kloeke. Wieder had de studie van de Nedersaksische literetuur een stee, en bi'jdraeges die ingongen op de saemenhang van et Nedersaksisch en et Platduuts.

## Laetere geschiedenis
In et krisisjaor 1931 hulden de *Driemaandelijkse Bladen* op te verschienen, mar in 1949 wodden een ni'je riege opezet. Hierveur wodden een verieniging opericht deur de Twèentse taelkundige Herman Bezoen en de Drèentse taelkundige Jan Naarding. Zi'j neugden in 1953 de eerste perfester Nedersaksisch, Klaas Hanzen Heeroma, om in de redaktie te koemen. Laeter dat jaor kwaamp Bezoen om et leven bi'j een verkeersongelok. In 1955 wodden et tiedschrift et orgaen van et deur Heeroma geleide Nedersaksisch Instituut van de Rieksuniversiteit Grunningen.

In 2005 was er vanni'js ofeleupen mit de *Driemaandelijkse Bladen*, die al een poze niet meer letterlijk alle drei maonden verschenen.

Vanof 2020 verschient et *[[Jaorboek Nedersaksisch]]*, uutegeven deur Stichting Sasland, dat veurzien wil in de liemte die as ontstaon was naodat de *Driemaandelijkse Bladen* dermit uutscheidden.

## Rifferenties
Sassische Schrieversbund

De **Sassische Schrieversbund** was een aoverkoepelnde organisatie van schrieverskringen in de verscheiden Nedersaksische taalvariaanten van Nederlaand en de angrèenzende Duutse streken. De bond wördden op 25 juni 1955 opericht in hotel De Zwaan in Maarkel, Twente, op een bijienkomt onder leiding van de Grunninger regionalist Willem Diemer.

De bond, die as vestigingsplaatse Stad Grunning kreeg, wördden onderverdield in de ofdielings Twente, Sallaand mit Oost-Veluwe, Grunning, Drenthe en de Gelderse Graofschop. Jan Naarding wördden veurzitter, Jan Vredenberg tweede veurzitter en G.G. Kloeke ereveurzitter. 't Sikketariaot van de bond was in Almelo evestigd. As orgaan van de bij de Bund anesleuten schrieverskringen wördden 't al in 1954 operichte Nedersaksische tiedschrift *[['t Swieniegeltje]]* anewezen. Bij de oprichtingsbijienkomst höld Diemer zien correspondent, de Benthemer taalkundige Arnold Rakers, de veurdracht 'Stried föör de Moderspraoke', die in 1955 uutkwaamp in de schriftenriege Sassische Weddergeboorte van uutgeverije J. A. Eerelman.

End jaoren vieftig stapte Diemer wegens verschil uut 't bestuur van de bond. Umdet gieniene zien organisatorische inbreng aovernaamp, völt de aoverkoepelnde bond uutien. De schrieverskringen in de verschillende regio's bleven ampart bestaon, mar mit de interregionaole samenwarking was 't veurlopig daon.

De Sassische Schrieversbund hef onder wat naamsvariaanten en schriefwiezen bekendestaone, zoas Nedersaksische Schrieversbond, Nedersaksische Schrieversbund, Bůnd van Schrieverskringen, Bůnd van Sassischen Schrieverskringen en Bond van Saksische Schrievers.

## Bronnen
*Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.) (2008), *Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde*, Assen: Van Gorcum
*Helmut Lensing (2020), 'Die Niederdeutsch-Bewegung nach 1945 in den Regionen Grafschaft Bentheim, Emsland und Ost-Niederlande', in *Osnabrücker Mitteilungen. Mitteilungen des Vereins für Geschichte und Landeskunde von Osnabrück (Historischer Verein)*, diel 125, Ossenbrügge, pp. 91-116
*Helmut Lensing (2021), 'Die Grenzüberschreitende Niederdeutsch-Bewegung in den Jahren nach dem Zweiten Weltkrieg in der Region Emsland/Grafschaft Bentheim und den östlichen Niederlanden', in Henk Bloemhoff en Henk Nijkeuter (red.), *Jaorboek Nedersaksisch 2 (2021)*, Oosterwoolde: Stichting Sasland, pp. 109-147
*Frank Löwik (2003), *De Twentse Begewing: Strijd voor Modersproake en Eigenheid* (proefschrift), Stad: Rieksuniversiteit Grunning
*Arnold Rakers (1955), *Stried föör de Moderspraoke*, Knoal: J. A. Eerelman N.V.
Arend Lamm

**Arend Johannes Ubaldus Lamm** (Hengel, den 22. mei 1908 - Hengel, 9. february 1965) was nen dichter in et twentsk neadersassisk. In et dagelikse leaven makeden hee et van fytsenmaker töt medfirmant van Oude Egberinks Metaalfabrik in Hengel. Van 1951 töt synen doud in 1965 sat hee by in de redakty van et blad *Twenteland*. By leaven gavven hee eynen dichtbündel uut: *Algerak* in 1959; hyr is de Vosbergenschriefwiese vöär bruked. Syne gedichten wörden illustreerd döär syn neave, den skilder Henk Lamm. In et vöärwoord van *Algerak* pryst em Arnold Rakers den heamel in. Lamm dröäg ouk regelmåtig by an et neadersassiske literäre blad *[['t Swieniegeltje]]*.

Nå synen doud hevt syn söäne Arend Lamm jr. twey versamelwarken van syn beste dichtsels uutgeaven: *Tweantsche Bleujsels* in 1974 un *Bleujsels van de moderspraoke* in 2006.

In 1954 wün hee med syn Karstgedicht *ien doonkern nach* ne prys van de domålige Twentsche Courant. Vanaf 1955 skreav Lamm in de vosbergenskryvwyse. Ouk skreav hee in 1955 en fuleton, *Geike*, in de *Twentsche Courant*, dat nit in bookform uutekomen is.

## Styl en tema's
Lamm höldt sik an en strak metrum. Uut syne gedichten blikt en deepgånd roumsk gelöyv un en voordan reakening holden med den doud. In souwat al syne gedichten kümt den doud, Maria of God vöärby. Toch blyvet syne gedichten vreydig, beröstend en genetend van de tyd en de steade dee as em egeaven is. Mangs is et ne beskryving van nen dag in et gröön. Uut al syne gedichten blikt en starken band med et twentske land.

## Uutgaves
* *Algerak* (1959)
* *Tweantsche Bleujsels* (1974, postuum)
* *Bleujsels van de moderspraoke* (2006, postuum)

## Uutgånde verwysing
* Lamm syn profil up de Twentske Taalbanke
Jan Sanders

**Jan Sanders** (Kwaodiek, Noord-Hollaand, 12 juli 1919 - 21 december 2000) was een Nederlaandse striptiekender en illustrator. 't Miest kunnig is hij um zien spotprenten, riek an detail, die um zeeluden dreit. Zien wark is in 't Nederlaands, Engels, Fraans en Spaans uutegeven.

## Opleiding en wark
Sanders zien va was arbeider; zien moeder lerares. In de Tweede Wereldoorlog wördden e een steugien gevangen ezet deur de Duutse bezetter. Ok in de oorlog studeerde hij of in de tiekenkeunst, al was zien volk niet drok op die keuze. Hij wördden leraar en zölfstaandig illustrator. Een tiekenlerer an de Hogere Börgerschoele ontdekte zien kunnen. Wieder warkte Sanders nog as anvoerder van een amateurtheatergroep.

## Spotprenten
Sanders raakte laandelijk bekend deur zien lithografieën veur kelenders van varffebriek Sigma Coatings. Dizze platen was 't publiek aordig wies mit, waordeur 't bedrief jaor nao jaor nei wark van hum wol. Op de mieste van zien platen ziej metrozen en kapteins in bezundere umstandigheden an dek, in de haven of op verlof an wal. As knipoog naor 't varffebriek kuj in de prenten vake iene mit een pot rooie varf vienden. Singelier genog hef Sanders mar iene maol op zee ewest en vaarde hij nooit wieder as zo'n 20 kilometer uut de kust.

Zien belangriekste veurbielden waren Ronald Searle, Carl Giles, William Heath Robinson en Rowland Emmett. Op zien beurte inspireerde hij tiekenders as Eric Schreurs en Peter van Straaten. In 1985 wördden hum de Ton Smits-penning anelangd.

## Uutgaves
** 't Kan Verkeren* (1978)
**Loos Alarm* (1980)
**Lik op Stuk* (1982)
**Rukwinden* (1983)
**Jan Sanders' Schetsboek* (1984)
**Satirische Spelen* (1984)
**Tussen Wal en Schip* (1985)
**Een Eerbaar Zeemansleven* (1989)

In Spanje wördden Sanders bekend deur drei verzamelings van zien wark uutebracht deur uutgeverije Cantábrica.

## Bronnen
*Jan Sanders op de Lambiek Comiclopedia
*Jan Sanders op Tebeosfera
Henk Lamm

**Heinrich Ignatz Antonius (Henk) Lamm** (Hengel, den 17. januari 1908 - Hengel, den 28. juli 1957) was nen twentsken bealdend kunstener, bekend üm syne afbealdingen van twentske landskappen.

Hee was nen neave en eavenolder van den twentsken dichter Arend Lamm, wårvan as nen dichtbündel *Twentsche Bleujsels* verskeyn med de teykeningen van syn neave as illustratys. 

## Leaven en kunststylen
Ouk al had Lamm by syne upleiding töt leyrer wal teykenlessen ehad, hee wördt seen as eyne den as et allemåle selv untdekked hevt. Hee haalden gode cyfers up de upleiding, mär kreag gin diploma. De docenten vünden em neet geskikt as leyrer. Hee kun neet an wark kummen, syn selvvertrouwen had nen knauw ehad en do küm syn moder ouk noch es uut de tyd. Hee störtten in en wör upenöämen in de St. Jozefstichting in Apeldoorn.

Do as hee dår uutküm, must hee vöär de terapy swår wark doon by de warkverskaffing. Ouk kun hee mangs wat byverdenen by ne kwekerye. Teykenen en skilderen was synen uutvlucht. Up lösse stükkes papyr en kartun begünde hee te teykenen. Mangs med potlöde, klöörpotlöde en later ouk med öälyvarve.

Den sociaal ambtenaar Gerrit ter Wee untdekkeden syn talent en weys der in 1937 Riemko Holtrop up. Dårdöär unstünd al gauw ne uutwesseling, al küm dår noch den Tweyden Wearldoorlog tüsken. In december van 1945 wör de Nieuwe Groep uperichted, en verbund van künsteners wåras ouk Ben Akkerman, Jan Broeze, Folkert Haanstra sr. en Folkert Haanstra jr,, Johan Haanstra en Riemko Holtrop by warren. Do as dee ne uutstalling hadden was der Henk Lamm rap by üm et wark te bekyken. Et was mär eaven of hee hadde ne uutnöädiging üm der ouk by te kummen.

Seyd dee tyd wördt syn wark bekender, want de Nieuwe Groep sorgden at Lamm ouk buten Twente in Oaveryssel en Amsterdam tentounstellingen geaven möäg. Syn echten döärbraak küm skounwal pas nå synen doud, in 1969. Riemko Holtrop satten allens up allens üm em ne kleine katalogus in et Stedelik Museum van Amsterdam te besorgen.

Nen kenner, Johan Wesselink, skreav dåroaver up den 23. december van dat jår in de Nieuwe Apeldoornse Courant: 'Henk Lamm uut Hengel hevt up eygene wyse de mystike en lecht melancholiske sfeer van et twentske landskap med syn olde buurderyen, waterpütten, rivyrkes en höävels döärvööld en weadergeaven.' In syn wark düt hee ne naturalistiske en symboliske bealdspråke by mekander.

Syn wark is lecht naivistisk te nömen, med heldere klöären en stark versimpelde förme, al kan der segd worden dat hee ouk elementen van andere ströymingen in syne warken verwarkeden.

## Brunnen
* Henk Lamm syne beskryving up wieiswieinoverijssel.nl
Kulturhus De Spil

**Kulturhus De Spil** is een in 2018 geopend kulturhus veur welzijn, sport, onderwies en keunst en cultuur in de Aoveriesselse plaatse Neilusen. In 't paand viej onder meer een middelbare schoele, een bieb, een meziekschoele, twee sporthallen, welzijnsorganisaties en een grand café. De Spil hef gien winstoogmark. Der bint elf part-time mitwarkers.

## Ontstaon
Al in 2006 wolden ze op Neilusen een kulturhus hebben, mar det kwaamp der veureest niet van. De boel kwaamp in beweging mit de ankoop van 't nog aordig neie gebouw van de Rabobank, leug sins 2014. Der wördden een plan emeuken veur een centraole plekke in 't dörp veur verscheiden functies. Naor 't samendoen van die functies verwis ok de name, De Spil.

In tien maonden tien wördden 't kulturhus neerezet. Op 3 november 2018 wördden 't lösedaone in de anwezigheid van onder aandern minister veur Basis- en Voortgezet Onderwies en Media Arie Slob en old-volleybalster Manon Flier.

## Uutgaonde verwiezings
* Webstee van Kulturhus De Spil

## Verwiezings
Rieksuniversiteit Grunning

**Rieksuniversiteit Grunning** (RUG) is een universiteit in Stad, heufdstad van pervincie Grunning. De RUG is opericht in 1614 en is nao Universiteit Leiden de oldste universiteit van Nederlaand die nog aldeur verdan giet. Mit zo'n 35.000 studenten en zo'n 6000 mitwarkers is 't ok iene van de grootste Nederlaandse universiteiten.

Rieksuniversiteit Grunning is de ienige universiteit in Nederlaand mit een leerstoel Nedersaksisch (van 1953 töt 2010 verbunden an 't Nedersaksisch Instituut). Vandage de dag giet de bestudering van 't Nedersaksisch in ofeslaankte vörm wieder in 't cluster Nederlaands-Fries-Nedersaksisch, mit Martijn Wieling as Bezunder hoogleraar Nedersaksische / Grunninger Taal en Cultuur.
Balneologie

**Balneologie** (van Latien *balneum*, bad), ok wal **balneotherapie**, is een vörm van therapie deur middel van baden, vandage de dag vake in praktijk ebracht in kuuroorden. Der is aoverlap mit hydrotherapie, mar de beiden bint niet krek 't zölfde.

Der kan hiet of kold water gebruukt wörden, der kan massage plaatsevienden mit bewegend water, en der kan spraoke wezen van ontspanning of juust van stimulering. 't Veur de therapie gebruukte mineraalwater in kuuroorden is vake rieke an mineralen zoas silica, zwevel, seleen en radium. Ok kump der bij de behandeling wal ies klei (fangotherapie) of modder kieken.

Balneologie wördt inezet veur een beste bulte ziektes en mankering, waoronder artritis, hoedsandoenings en fibromyalgie. Een literetuurstudie uut 2009 kwaamp töt de gevolgtrekking det der niet genog wissigheid is aover de warkzemheid van balneologie.

## Soortementen behandeling
Vörmen van balneologische behandeling bint onder meer:

***Bewegingsbad**: water wördt inezet um de spieren te starken en veur de deurbloeding.
***Dennenaoldenbad**: bij 't water wördt aromatische eulies uut dennenaolden edaone, onder meer tegen slaopeloosheid.
***Inaosemingsbad**: water van 37 graoden wördt anevuld mit etherische eulies, veur de lochtwegen.
***Joodbad**: baden in jodideholdend water, waorbij de hoed de jodide opnemp.
***Kleibad**: klei van tussen de 28 en 38 graoden wördt van de voeten töt de haals anebracht tegen hoedsperblemen.
***Koolzoerbad**: baden in koolstofdioxideholdend water veur de deurbloeding.
***Modderbad**: veur deurbloeding van hoed en spieren en tegen hoedsandoenings as psoriasis, eczeem en acne.
***Spanningsbad**: een elektrische stroom wördt deur 't water evoerd, wat mut hölpen tegen spierperblemen en rimmetiek.
***Zoerstofbad**: baden in water daoras zoerstof bij edaone wördt.
***Zwevelbad**: baden in diwaterstofsulfideholend water, tegen psoriasis en eczeem.

## Verwiezings
Historische kuuroorden van Europa

De **historische kuuroorden van Europa** bint elf Europese kuuroorden die op de UNESCO-Wereldarfgoedlieste staot. Tiedens de 44ste bijienkomst van de Commissie veur 't Wereldarfgoed, op 24 juli 2021 in Fuzhou, China, hebt ze dizze kuuroorden op de lieste ezet.

## De elf Europese kuuroorden op de Wereldarfgoedlieste
*De thermen van Spa in Luuk, België, mit iezer- en koolzoerholdend water; de stad gaf zien name an 't Engelse begrip *spa*
*Bad Ems in Rienlaand-Palts, Duutslaand, mit bronnen riek an natriumbikarbenaot, waoruut Emser Salz ewunnen wördt
*Baden-Baden in Baden-Württembarg, Duutslaand, in de Romeinse tied Aquae enuumd, in de 19de ieuw zomerheufdstad van Europa
*Bad Kissingen in Beiern, Duutslaand, mit de oldste Kurgarten en 't grootste gehiel an historische kuurgebouwen van Europa
*Vichy in Fraankiek, bekend van 't flessenwater, producten veur de hoed en art nouveau-gebouwen
*Montecatini Terme in Toscane, Italië, mit thermaalwater det goed mut wezen veur de lever en 't spiesverteringsstelsel
*Baden bei Wien in Oostenriek, mit zwevelholdende warmwaterbronnen, in de Romeinse tied bekend as Aquae Pannonicae
*Karlsbad (Karlovy Vary), Tsjechië, in de 18de en 19de ieuw bekend as kuuroord van de hoge adel
*Mariënbad (Mariánské Lázně), Tsjechië, mit koolzoerholdend water en mit gebouwen uut de golden tied van de stad, de 19de ieuw
*Franzensbad (Františkovy Lázně), Tsjechië, in de 14de ieuw bekend as Sauerbrunn, een heelkrachtige bron in 't moeras
*de thermen van Bath in 't Verienigd Keuninkriek, uut de Romeinse tied; diels bint de tempel en de thermen bewaard ebleven

## Kenmarken
Al dizze steden hebt heur ontwikkeld rond netuurlijke mineraalwaterbronnen. 't Bint getugen van de internationale Europese kuurcultuur die hum ontwikkelde van begun 18de ieuw töt in de jaoren 1930. In dizze tied ontstund een best antal grote badplaatsen, en een soortement stadsbouw mit alderhaand kuurgebouwen: Kurhaus, Kursaal, pompkamers, drinkzalen, zulengalerijen en aandere balneologische infrastructuur. Daorbij heurt wiedere veurzienings as tunen, rizzelveerzalen, casino's, theaters, hotels en villa's. Zukse veurzienings bint integreerd in een stadsgehiel det dieverdaotsie en therapie böd, mit een schier laandschop derumhenne.

## Verwiezings
Mineraalwaeter

**Mineraalwaeter** is waeter daoras mineralen in zitten die et waeter een specifieke smaek geven. Zolten, zwevelverbiendings en gassen bin veurbielden van stoffen die in zok waeter opelost bin. Mineraalwaeter hej zowal zonder as mit (koolzoer)gas; in et leste geval is der spraoke van sodawaeter, gazeuse, broeswaeter of spuitwaeter.

## Mineraalwaeter as drinkwaeter en om te baden
Van mineraalwaeter wodt vanolds emiend dat et geneeskrachtige eigenschoppen hef. Vrogger reisden meensen naor bronnen toe om et veur de gezondheid te drinken. Bi'j de bronnen ontstunden vaeke kuuroorden, mor daor gonk et meer om baden as om drinken. Joe in mineraalwaeter baden om therapeutische redens wodt balneologie enuumd.

Mineraalwaeter om te drinken wodt vandaege de dag in flessen verkocht en kuj haoste overal kriegen. Over de hiele wereld bin der meer as vierduzend marken mineraalwaeter in de haandel; in Nederlaand en België bin ze et best in de kunde mit Spa, uut België. In Nederlaand wodt 'spa' vaeke gebruukt om mineraalwaeter in et algemien mit an te duden (en te bestellen). Mit 'spa rood' kriej dan broesend mineraalwaeter, en mit 'spa blauw' mineraalwaeter zonder gas.

## Roem gebruuk van de term
Soms wodt de term 'mineraalwaeter' infermeel gebruukt veur koolzoerholdend flessenwaeter dat niet uut een mineraalholdende bron ofkomstig is. Der wodt dan ok vule waeter as 'mineraalwaeter' an de man ebracht intied dat et niet (biester) mineraalriek is. Veur de EU is mineraalwaeter 'bacteriologisch gezond waeter mit as oorsprong een waetervlak of ondereerdse laag, ofkomstig van een bron die exploiteerd wodt deur ien of meer netuurlijke of keunstmaotige ontspringingspunten'.

## Versmeriging
Krek as leidingwaeter (dat uut de kraene komp) kan mineraalwaeter verontreinigd wezen deur bestriedingsmiddels die ze in de laandbouw gebruken, deur keunstmaotige zuutstoffen en deur medesienen. Via oppervlaktewaeter kunnen disse stoffen in et eerdoppervlak dringen en bronnen versmeren.
Sauna

Een **sauna** is een hoog opestaokt huttien of kamertien (of een uutbating mit ien of meer van zokke ruumtes) doar aj in gaot zitten um veur de gezondheid en/of ontspanning dreuge of natte hitte te ondergaon. Stoom in een sauna wördt vake opewekt deur water op hiete stienen te gieten. Daordeur verspreidt hiete waterdielties heur rap en slaot dale op de hoed van de anwezigen. Deur de stoom en de hitte van tussen de zeuventig en honderd graoden koomt de bloedvaten en hoedporiën wieder lös te staon en gaoj slim zwieten. Zokse temperaturen bint te verdragen as de lochtvochtigheid aordig lege blif.

De waanden en zitbaanken bint vake van naoldholt, det best tegen de hoge temperaturen kan en daor aj oe niet an braandt. Sauna's bint nogal ies te vienden in sportschoelen, zwömbaden en vekaansiecomplexen. Therapeutisch gebruuk van de sauna giet vake haand in haand mit fysiotherapie of hydrotherapie.

't Woord 'sauna' kump uut 't Fins. In Finlaand neemt ze de sauna daonig serieus; 't gebruuk dervan giet daor terogge op prehistorische tieden. De Finse saunacultuur stiet op de UNESCO zien Reprissentatieve lieste van 't immaterieel cultureel arfgoed van de mensheid. 

## Effecten
Studies brengt saunabezuuk in verbaand mit een leger risico op plotselinge hartestillestaand, op harte- en vaatziekten en op starfte in 't algemien. An saunagebruuk wördt nog wiedere positieve effecten veur de gezondheid toe-eschreven, mar zokke effecten kunt ok niet-oorzakelk wezen: ze kunt dermit te maken hebben det saunabezukers seins gezondere levens leidt as volk det gien gebruukmak van sauna's.

An de aandere kaante kunt an saunagebruuk ok risico's kleven, zoas hyperthermie, een zunnesteek of complicaties in 't geval van bestaonde andoenings. Wieder kan langdurig saunagebruuk leiden töt verlös van elektrolytes, zoas nao duchtig sporten. In de sauna raak ie veule vocht kwiet; 't risico op uutdreuging kuj tegengaon deur riegelmaotig slokkies water of slokkies van een isotoon draankien te nemen. Alcohol daorentegen mak de boel slimmer.

## Verwiezings
Hydrotherapie

**Hydrotherapie** (uut 't Grieks *ύδρο-* (idro-), water-, en *θεραπεία* (therapeía), 't genezen) oftewal watergeneeskunde, is 't systematische gebruuk van water veur de behandeling van gezondheidsklachten of um klachten veur te wezen. Allewal watertherapie terogggiet op klassieke tieden, wördden 't in de 19de ieuw uutewarkt as basisbestaanddiel van de netuurgeneeskunde, een takke van de alternatieve geneeswiezen.

Hydrotherapie mak gebruuk van de temperatuur en drok van 't water, en van zowal vluiend water as ies en daamp. Onder de soortementen behandeling vaalt wassen, inwikkeln mit natte doeken, water gieten, baden mit of zonder toevoegings an 't water, en 't hietelochtbad (de sauna). In Duutslaand bint ze drok op de Kneippkuur, een vörm van hydrotherapie die uuteprakkezeerd wördden deur de Beierse priester Sebastian Kneipp (1821-1897). De bekendste bestanddielen daorvan bint 't *Wassertreten*, ofwal mit tussenpozen deur kold water stappen, en de *Kneippgüsse*, behaandeling mit waterstraolen mit lege drok.

Hydrotherapie hef raakvlakken mit de balneologie, een vörm van therapie die um baden dreit.
Fysiotherapie

**Fysiotherapie** (uut 't Grieks *φυσις* (physis), netuur en *θεραπεία* (therapeía), 't genezen), ok wal **kinesitherapie** (uut *κίνησις* (kínesis), beweging), is een paramedische discipline die hum bezigholdt mit de behandeling van klachten van 't steun- en bewegingsapperaot van de mèense of van dieren. Daorbij dreit 't um oefeningen um de beweeglijkheid bèter te kriegen en zeerte te vermindern.

De fysiotherapeut döt een lichamelk onderzuuk, stelt een behandelplan op en beprat det mit de pesjent. 't Plan kan beveurbield ericht wezen op 't bèter functioneren van (dielen van) 't lichem, zo goed as meugelk functioneren binnen de grèenzen van iets waj mekeert, of 't vermindern van zeerte.

De fysiotherapie is ontwikkeld uut de heilgimmestiek. Der bint een hiele bulte specialisaties, waoronder de kiender-, bedriefs-, arbeids-, sport- en dierenfysiotherapie. Soortementen behandeling die inezet wördt, bint onder aandere oefentherapie, massage, fysische therapie (warmte, kolde, elektrische of ultrasone prikkels) en elektrotherapie. De therapie wördt anebeuden as primaire zörg, dan wal naost of samen mit aandere medische behandelingen. In sommige laanden, zoas 't Verienigd Keuninkriek, meugt fysiotherapeuten ok medecienen veurschrieven.
Kuuroord

Een **kuuroord** is een plekke mit thermale of minerale waterbronnen die geneeskrachtig mut wezen. Mèensen trekt der henne veur de gezondheid, ontspanning en/of dieverdaotsie. Verblieven in een kuuroord veur lichamelijk en giestelijk welzijn wördt *kuren* enuumd. Mangs lig een kuuroord an zee of in de bargen en wördt ok de gezonde locht op pries esteld.

In kuuroorden wördt mineraalriek bronwater, warmwaterbronnen of mangs zeewater gebruukt veur 't baden um medische redens. Ie kunt der gewoonlijk verscheiden soorten gezondheidsbehandelingen kriegen, waor ok wal naor verwezen wördt as balneologie. Al sinds prehistorische tieden mient lu det mineraalriek water genezende eigenschoppen hef. In de Romeinse tied haj de *thermae*, publieke badcomplexen mit kold, lauw en hiet water en zwietruumtes. 't Gebruuk van mineraalwater veur de gezondheid kump wereldwied veur en bint ze veural in Europa en Japan drok op. In wat Europese laanden, zoas Duutslaand, wördt kuurpergramma's nog wal ies vergoed deur 't ziekenfonds.

Sinds 2021 staot elf Europese kuuroorden op de UNESCO-Wereldarfgoedlieste as onderdiel van de wereldarfgoedinschrieving Historische kuuroorden van Europa.

## Terminologie
't Woord "kuuroord" is ontliend an 't Duutse *Kurort*. Behalve veur de kuurinstallaties zölf, wördt 't ok wal gebruukt veur de stad of plaatse waor aj kunt kuren. In 't Engels praot ze van *spa*, *spa town* en *spa resort*, naor de Belgische stad Spa mit zien minerale bronnen. In of bij kuuroorden hej vake een hotel. Een kuuroord mit aovernachtingsmeugelijkheid nuumt ze in de Engelstalige wereld een *destination spa*. Een *day spa* daorentegen is een sauna waor aj gezondheids- en schoonheidsbehandelingen kunt kriegen, mar niet kunt slaopen.
Massage

**Massage** is 't toepassen van gestructureerde of ongestructureerde drok, spanning, beweging of trilling - haandmaotig of mit mechanische hulpe - op de zachte weefsels van 't lief. Inbegrepen kunt wezen, behalve de hoed: spieren, biendweefsel, pezen, gewrichtsbaanden, lymfevaten, organen van 't mage-darmstelsel en organen van 't voortplaantingssysteem.

## Doel
Massages wördt egeven veur 't welzijn van de massee (degene die de massage krig), specifieker beveurbield: veur 't verbetern van de warking van verscheiden dielen van 't lief, bijdragen an genezingspercessen, 't ontspannen van zenuwen en spieren, en algemiene ontspanning.

Massages kunt in de infermele sfeer egeven wörden, mar kunt ok stark gereglementeerd professioneel wezen. In een professionele context het degene die de massage gef de masseur of masseuse. Dizzend kan gebruukmaken van haanden, vingers, ellebaogen, kneien, voeten of ok wal aandere hulpmiddels. Bij professionele massages lig de massee miest op een massagetaofel of op een matte op de vloere, of hij of zij zit op een massagestoel. Der wördt nogal ies massage-eulies gebruukt.

## Soorten
Der bint een hiele riege verschillende soorten massage, waoronder Zweedse massage, Thaise massage, dieptemassage, triggerpointmassage, sportmassage, ayurvedische massage, tantrische massage, cosmetische massage en hietestienenmassage.