open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Slachten

Mit t woord **slachten** wordt t kelen van daaier maind veur t eten van t vlais. Dit gebeurde maisttieds op boerderijen, môr tegenswoordeg kommen hier aal meer professionele slachthoezen veur ien stee. Vrouger gebeurde slachten veuraal deur de kop der ôf tou snieden. Tegenswoordeg mag t daaier gain pien meer lieden, en dut man t mit n elektrische schok of n koegel deur de kop woardeur t baist ien ainen dood is.

## Slachten vrouger ien Grunnen
Tot aan de twijde hèlft van de 20. aiw tou, zo ongeveer tot even noa Twijde Wereldkraig tou, dou der nog n hail ìnde boerderijen wazzen ien de pervìnzie, dou gebeurde slachten nog voak op boerderij zulf. Nait zomôr, môr op bepoalde tieden ien t joar, woarbie t haile dörp of haile stroat bie nkander kwam. Dit nuimde man vrouger *swienverziede* of *kouverziede*, ôfhaankelk wat der slachten wör, môr maisttieds wazzen dit swienen. De manluu gingen mit nkander heur swienen of keien slachten, ien tieds dat de vraauwen t vlees dat al ôfhoald was verwaarken gong in mooie lappen en stokken en dat ien zolt dee. Sumtieds wör der vot al wat van môkt om soavends mit zien alen tou eten. Vlees dat over was wör soamenpakt en ien wôrsten doan, veuraal t met, dat mit wat zolt en kruudnoagel tou de bekende metworst môkt wör, dij doarnoa ophongen wordt om tou dreugen. De van de lever wör leverwôrst môkt en t bloud wör opvongen en doar wor mit meel en spek bloudwôrst of bloudbrood van môkt. Tiedens t slachten wör der veul jenever dronken, ien Duutslaand ook wel *schnapps* nuimd, en dit zörgde veur n gemoudliekse sveer onder de boeren. Dit gong sumtieds zo wied dat bie elk dail dat der ôf hakt was, der n klokje dronken wör. As aal daaier dij slacht worden zollen, slacht wazzen, den wör t of bewoard, zo as dreugschinken en metwôrsten of t wör verkoft noar vlaiskers tou. Tegenswoordeg worden dij veuraal slachters nuimd, Hollaands: *slager*, den veuraal ien de grodere dörpen en ien Stad wör t slachten deur de vlaiskers doan en dizze trend verspraaide zok ook op t plattelaand. t Slachtfeest bestaait ien Grunnen noudoags nait meer, môr ien Oostfraislaand wordt dizze traditsie wel deurzet. In t Twìntse Ìnter wordt aal joaren as n soort folklore de *slachtviseet* eholden.

Op t Hoogelaand wör der ain moal per joar ook n schoap slacht. Dit gebeurde allend aan t ìnde van t koolzoaddörsken. 

Tot aan Twijde Wereldkraig wör vlais ook voak noar n Jeudse vlaisker brocht en sumtieds wör t slachten zulf ook deur dij Jeud doan, veuraal ien de Veenkelonies. Dizze slachters zörgden der veur dat de schinken zolten en spaisegd terug kwam veur n gèldbedrag. Veul luu vonden dizze kouster boudel môr vrumd apmoal, môr de schink dij terug kwam vonden de maiste luu lekkerder as heur aigen schinken.

Tegenswoordeg gebeurt slachten veuraal nog ien grote slachthoezen ien grote getoalen. Slachters binnen tegenswoordeg aal meer tuzzenpersoon as verkoper van t vlais dat ellerswoar votkomt. Deurdat der apmoal Uropese moatregels kommen binnen, mag slachten ook nait meer zomôr zo as dat vrouger ging, woardeur t veur boeren ook onaantrekkelker worden is.
IPA

**IPA** kan verwiezen noar:
* t Internasjonaal Klaankenskrift (*International Phonetic Alphabet*) van de International Phonetic Association
* International Police Association
Tikplanke

n **Tikplanke** of **toetsebord** is n onderdeel van n komputer of aandere apparaot die'j gebruken um woorden of hele teksen in te tikken. n Tikplanke besteet uut eenvoudige schakelmechanismes um n bepaolde funksie van n masine of n proses an te sturen. n Tikplanke wörden meestentieds emaakt van n hard materiaal zo as plestiek. t Oppervlak van n tikplanke is meestentieds egaol of is evormd naor de vinger of haand van de meens, der mut altied genog ruumte ween um t makkelik in te kunnen drokken.

Op de knoppen van n tikplanke staon letters, getallen en aandere tekens um t verschil van de toetsen en de funksies dudelik te onderscheien van mekaar. Op sommigen knoppen staon oek streepjes die'j veulen kunnen, zo wee'j welke toetse je gebruken mutten a'j bliend tikken. Tot in de vrogge 20e eeuw waren der gien tikplanken. De veurloper van de tikplanke was de mechaniese schriefmasine uut t begin van de 20e eeuw, evolgd deur elektromechaniese apparaoten die verwarkt bin in telexapparaoten.

n *[[Toetsebord (muziek)|Toetsebord]]* kan oek verwiezen naor n soort elektroniese piano.
Toetsenbord

Een **toetsenbord** kan verwiezen naor:

*Tikplanke of *toetsenbord* - een toetsenbord veur de computer
*Toetsenbord (meziek) - een elektronische piano
Chan Chan

**Chan Chan** (*zun zun*) is n olle stad ien t noordwesten van Peru, dij baauwd en bewoond wör, veur de Kolumbische tied. t Wör as lèst bewoond deur de Inka's, môr zai haren t veroverd van de Chimu. Of zai t aargens van aarfd hadden, is nait wizze. Wel is wizze dat Chan Chan doudestieds (tuzzen de 9e en de 15e aiw) de heufdstad was van t Chimor riek. De exakte baauwdoatem is ook nait zeker. Deurdat man dit nait wait, gaait man der vanoet dat t baauwd is om en bie 850 noa Kristus, sunt dou de Chimu doar kwammen, môr middelkerwies is t kompleks veul en veul older. Om en bie 1470 wör de stad deur de Inka's overnomen en wör om en bie 1532 hailmoal verloaten. Der is sunt dij tied gain bewonen meer wèst.

## Leven en aarchitektuur
Man is zeker dat Chan Chan vanôf om en bie 850 bewoon wör deur t Chimu vôlk. De geogroafische lokoatsie körtbie de Grote Ozeoan en de ienkaarvens ien de walen lôten zain dat t leven ien Chan Chan hail staark op de viskerij richt was. Der binnen n hail ìnde ienkaarvens van visken vonden en dingen woar visken mit vongen en ien bewoard wörren. 

Aander ienkaarvens lôten zain dat der ook n belaangriek dail van heur leven aan de spirituwaliteit geven wör. Man leuft dat t haile komplex n soort tìmpel vörmde. De walen binnen apmoal baauwd van klaai, zaand en semìnt. Dit môkt dat t stain hail makkelk tou ienkaarven is, môr môkt t gehail ook kwetsboar veur t weer. Der binnen al n hail ìnde ienkaarvens verloren goan deur de regenvaal. De maisten ienkaarvens binnen moakt op n blokkege menaaier dij denken dut aan pixels op n komputerschaarm. Dit vindt man ook terug ien de olle Mayastad Uxmal ien Mexiko. Of der n verband is tuzzen baaident wait man nait.

Noast visk, mouk ook seks n belaangriek dail oet van dij beschoaven. Der binnen tel van beelden en ienkaarvens vonden van seksuwele handelns en geslachtsorgoanen. Ook zugt man ien de aarchitektuur van de stad dat der n dudelke sosjoale verdaildhaid was ien riek en aarm.


Ofbeelding:Main Square of Palace at Chan Chan.JPG|Grote plain van t paleis van Chan Chan
Ofbeelding:Chanchan carvings.jpg|Viskienkaarvens op de muur
Hádiejan

**Hádiejan** is n zangkoppel oet n Achterhook. t Köppel wörd evörmd duur Jan Ottink en Dianne Marsman. Ze zingt in t noord-Achterhooks.

Öar stiel  löp slim oeteen. Mangs zingt ze *luusterleedjes*, geveulige ballades, verskes met völle humor, *country*-muziek, folk en latin.

Meesttieds doot ze optreadn met zien beaiden, mear ze hebt ook wal es ne begeleaidingsband der bie. Den besteet dan oet nen bassist Frans Ottink, drummer Hugo Masselink, perkussioniste Wilma Groothoff en toetsenist Maarten Knikkink.

Met mekoar hebt ze verskeaidene cd's op naam stoan. Ottink dut al iets länger zingen, dus den hef ook verskeaidene platen woerop at he allene zingen dut, of met euldere bands.

## Platenriege
**Footstep* (1990, met *Link*, de toewmoalige band van Jan Ottink)
**Veur Altied* (1992, Jan Ottink Band)
**Leever Lui* (1993, Jan Ottink Band)
**Ik jaag op spoken* (1994, Jan Ottink Band)
**As ik verdwaaln...* (1995, Hadiejan)
**Angstaanjagend* (1996, Jan Ottink Band)
**Het getij* (1997, Jan Ottink allene)
**Wereldwief* (1999, Eankele plate, met videoclip, Jan Ottink & De Hemel)
**Laten we gaan / Als de zon komt* (2001, Jan Ottink & De Hemel)
**Wie heeft het recht* (2003, protest tegen de Irak-oorlog.
**Het Hoogtepunt / Kom nu maar hier vannacht* (2004, Jan Ottink & De Hemel)
**Reis met mie met* (HáDieJan) 

## Reffereansies


## Oetgoande verwiezing
*Offisjele webstea
Lordi

**Lordi** is n Finse swoare metalband oet Helsinki. Zai binnen ien 1992 begonnen en stoan bekend om heur monsterachtege laidteksten en klaider. Zie binnen bekend worden bie t grote publiek, deur t vrumde winnende optreden bie t Eurovizie Songfestival ien 2006.

## Bezetten

* **Mr. Lordi** (*Tomi Putaansuu*) - zang. Hai is verklaid as demoun.
* **Amen** (*Jussi Sydänmaa*) - gitoar. Hai is verklaid as mummie.
* **Mana** - drums.
* **Hiisi** - basgitoar. Hai is verklaid as n kwoade ból.
* **Hella** - keyboard.

## Diskogroafie

### Albums

* Napalm Market (1993)
* Bend Over and Pray the Lord (1997)
* Get Heavy (2002)
* The Monsterican Dream (2004)
* The Arockalypse (2006)
* Deadache (2008)
* Babez for breakfast (2010)
* To Beast or Not To Beast (2013)
* Scare Force One (2014)
* Monstereophonic (2016)
* Sexorcism (2018)
* Killection (2020)
* Lordiversity (2021)
Pieter Jelles Troelstra

**Pieter Jelles Troelstra** (Liwwadden, 20 april 1860 - Den Haag, 12 maai 1930) was n Nederlaandse avvokoat, schriever en politieker dij geboren is ien Leewerd ien Fraislaand. Hai was aan t ìnde van de 19. en begun 20. aiw aktief as laaider van de sosjoalistische bewegen en wol n revolutsie ien Nederlaand begunnen. 

Hai is ook vernuimd van zien schrieven ien Fraise toal.
Aletta Jacobs

**Aletta Henriëtta Jacobs** (Sapmeer, 9 februari 1854 – Baarn, 10 augustus 1929) was n Nederlaandse arts en vraauwenveurvechter. Jacobs muik zuch al vroug staark veur t rìcht op hoger onderricht veur vraauwen. In 1870 was zai eerste Nederlaandse vraauw dij as touheurster toulôten wuir aan n hbs. n Jaar loater vruig zai de liberoale minister Thorbecke toustemmen om aan akademie tou studeren. Zai wuir in 1871 toulôten as studìnte medizinen aan Rieksakademie ien Stad, veurlopeg veur n proefperiode van ain joar. Op zien staarvensbed gaf Thorbecke Jacobs toustemmen om ook exoams ôf tou lèggen. Aletta Jacobs was nait eerste vraauweleke studìnte - dat was n poar eeuwen eerder Anna Maria van Schurman - môr wel de eerste dij n universitère studie suksesvol ôfronden het.
Diftongen in t Grönnegs

**Diftongen in t Grönnegs** (en t Oostfrais) binnen in vergelieken mit de anner Leegsaksische varianten n bitke vrumd. Der binnen noamelk twij soorten diftongen in t Grönnegs, dijent woarbie baaide klanken liekweerdeg binnen en dijent woarbie ain van baaide klanken minderweerdeg is (brekens en ôfrondens).

## Liekweerdege diftongen
De liekweerdege diftongen binnen dijent dij t dudelks tou heuren binnen veur Grönnegers zulf. Baaide klanken worden even gaauw achter nkander oetsproken, zunder n tuzzenletter of rust. Hierbie gaait t om de volgende kombinoatsies. Voak stoanen nait de Nederlaandse verliekensboare varianten der nait bie, omdat dijent apmoal net even aans binnen. De ae is n klank tuzzen de aa en e ien, verliekenboar mit de Texoanse oetsproak van *I* (ik).

## Nait liekweerdege diftongen
De nait liekweerdege diftongen binnen dubbelklanken woar de gemiddelde Grönneger nait zo bie noadenkt. Dizzent worden noamelk ook nait schreven. t Biezundere van t Grönnegs is dat aigelks elke klinker wel n diftong is, ook de klanken woarvan de maiste Grönnegers nait waiten dat t dubbelklanken binnen. Bie dizze nait liekweerdege diftongen wordt de twijde maisttieds t körtst oetsproken en vaalt doarom ook nait zo op. Sumtieds gaait dit aansom en veraandert de eerste letter wel ais ien n j of n w.
Langweer

**Langweer** (Fries: *Langwar*) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, legen in de Nederlaanse perveensie Frieslaand an de raand van et meer de Langweerderwielen. Et dörp het omdebi'j 976 inwoners. In Langweer staot de stins Osinga State, et oolde gemientehuus van de veurmaolige gemiente Doniawerstal, en et veurmaolig waoggebouw. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

Langweer is een oold dörp mit een rieke geschiedenisse. Ieuwenlange was dit dörp allienig mar te berieken via et waeter. In 1856 kwam de eerste verbiending mit de butenwereld over et laand: de *Brédyk* richting Sint Nicolaasge.
 
De Hervormde Karke van Langweer wodde in 1777 bouwd op et plak waor eerder al twie aandere karkgebouwen stonnen. Disse karke is in verhoolding mit aandere Friese karken uut de 18e ieuw riek versierd.

In de zoemer zuken vule toeristen Langweer op veur de gezellige sfeer in et dörp of et zeilen op et meer. Winters is et d'r rustig en bin d'r minnig of gien toeristen te vienen. 

In de loop van 2007 is mit de bouw van een ni'je woonwiek start: *Legebuorren*. Deur disse ni'je wiek zal et inwonertal an et aende van 2007, begin 2008 veur et eerst boven de duzend uutkommen. Daornaost is de wiek zo ontwikkeld, dat et et dörpsgezicht niet an zal tasten. Zo wodt de historische dörpskoeme van Langweer niet raetelschellig.

## Bevolking
Vrieje Reppubliek Tweante

De **Vrieje Reppubliek Tweante** (VRT) is ne nit-organiseerde beweaging den vanoet t volk is op erichtet um Tweante ekonomies en kultureel op n heugerder plan te kriegen en doarin meender ofhaankelik van de Hollaandse politiek. De Vrieje Reppebliek Tweante strid tegen ne ofwochende hoolding en preakt doadkracht en zelfbewustwean. Det keump oet de oawertuging det goo verniejing en zikzelf oetbouwen ofhaank van t geleuf in egene kracht en können.

## Ontstoan
VVD-politieker Johan Remkes zorgden in 2006 zelf ongeweeld vuur t ontstoan van de Vrieje Reppebliek Tweante. As minister van Inlaandse Zaken fleut'e in n kameroawerleg elf Tweantse börgemeaisters terugge. Dee hadden duur börgemeaister Peter den Oudsten van Eanske loaten weten det ze asielzeukers dee't länger as vief joar in Neerlaand warren der nit oet wollen zetten. Det steund Remkes nit an, en hee zea: "An zoksoort tekens he'w niks. Ook nit as ze oet de Vrieje Reppebliek Tweante komt. Dit laand wörd nit noar moties besteurd".

Direks noa Remkes' oetsproake wör n namen "Vrieje Reppebliek Tweante" vaste legd, en ne webstea maakt. Han Pape, heuwdredakteur van De Roskam, is zowat direks doarnoa wekkeliks an t skriewen egoan met n oonderwoarp, eneumd: "De republiek". Hee gef hierin inzicht in Tweantse ontwikkelings, woerbie at'e de Vrieje Reppebliek Tweante as ideaalbeeld gebrok van n egenzinnig en zelfkennend Tweante.

## Bestuur en doel
Ofskoon t groondbeginsel en de webstea van de VRT wörden an edreagen duur n mediabedrief, is der ginne formele organisasiestruktuur. De gedachte van doadkracht en zelfbewustwean dreg de VRT. Ne leaiding as middelpeunt is doarbie nit eweunsket; doar zollen ze zikzelf met in n boek können bieten. De oetsproaken van de Vrieje Reppebliek Tweante wordt dus nit kontroleerd. Alman den't vuur de VRT woarken wil kan subiet terechte.

De VRT is noadrukkelik gin nasjonalistiese ofskeaidingsbeweaging. "Vie zeent noargens tegen. Vie zeent vuur! Vuur mooie leu, vuur feesten, vuur doadkracht, vuur leu dee't lef hebt, vuur nen goon bak, mear boawenal vuur Tweante!"

## Oondernemmens
Oonderwiel zeent der al verskeaidene dinge oondernömmen, woerbie de oawereenkomst is det ze de oetgaankspeunten van de Reppebliek met völle skikmakerieje opvatt.

Alman kan n paspoort van de VRT anvroagen. "Vie zett oonze greanzen lös. Nit allene vuur Tweantenoaren en Tukkers! Vie verwelkomt alle Neerlaanders as politieke vluchtelingen, en doar krie'j nog n tweede paspoort bie! Skeai oet met t genöal! Helpt de Reppebliek!

*n Kafee in Eanske hef zikzelf oet ereupen töt Ambassade van de VRT, met anheurig feest.
*Leu met härte vuur de VRT köant verskillende kleare van de VRT halen, dee't zoonder weenstbejag bie verskeaidene weenkels an eböaden wordt.
*Kim Kötter en Enno de Witt presenteert n VRT-kuierprogramma vuur TVEanskeFM en t internet.
*Betrökkene Tukkers hebt verskeaidene oondernemmens an ekondigt: konserten; boetenlaandse ofdelings; n niejjoarsdoek in t Rutbekke; ne volweardige Universiteat; en mear.

## Oetgoande verbeendings
*Offisjele webstea van de VRT (Hollaands)
Riek Beskers

**Riek Beskers** (Meddo, 1930) is ne Achterhookse skriefster. Bes an aere veurtiedige pensioneringe vanwaege een auto-ongelukke in 1972, was ze warkzaam in het onderwies veur moeilijk lerende kindere an de Pr. Beatrixschole in Wenters en as sociaal pedagoge (veur verstandelijk gehandicapten) in Delft. Sunt dee tied deut ze sociaal en cultureel wark.

Bi’jdraegen van aere hand, eschrevvene in het Wenters dialect, bunt op enommene in verscheidene bundels, zo as *De Oelenwanne* (1964), *Den Zaodbarg* (1967), *Regiotaal* (1976), *Wachten op later* (1982), *Grensgevallen* (1983),* 't Witte Peerd* (1984), *De Pöste* (1991), *Mo'j 's kieken wah'n schrievers* (1999), *Wenters, de taal van uns harte* (2001) en *alles plat(t)* (2002). De veurnamelijk korte verhalen gaot meespart ovver de belaevingswald van (vake verstandelijk gehandicapte) volwassenen en kindere.

Het *Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde* (2008) skreef ovver aer verhaal 'Den smak van kolde aske' dat het* "behoort tot de beste kerstverhalen, die in de Achterhoek zijn geschreven. Het kenmerkt zich door de subtiele verschuiving van de realiteit naar de onwerkelijkheid."*
Gèld

**Geld** of **sìnten** (kinderlieks: *seentjes*; Oldgrunnegs: *pennijnghe* of *pannynge*) is n ruilmiddel van bepoalde weerde dij men veur ales dat ruilboar is, inwizzelen kin. Geld is ontstoan in de oldhaid in Klaain Azie, tegenwoordeg Turkije. Veur dij tied broekte men brokken edelmetoal, en nog eerder wör t spul binnen de gemainschop voak geven, en der boeten ruild. Loater kwammen lu der achter dat ze dij stukken metoal bewaarken konden, en as ze der n plak van mouken, dat ze den makkelker te vervouern wazzen. Dou was muntgeld geboren. De munt kwam in de Graikse en Romaainse tied ook binnen in de rest van Uropa. In de Middelaiwen haar elke streek en stad in Uropa zien aigen muntainhaid. Dit is noa de 18e aiw drastisch verminderd. Vanòf dij tied waren der n poar grotere stoaten mit elk n aigen muntainhaid. In de 19e aiw kwam t braifgeld op gang, en in stee van metoalen kreeg men n soort certifikoat woarmit men t recht aan verlainde gold of silver tou verkriegen. In de twijde helft van de 20. aiw het man in Amerikoa dizze reloatsie tou gold kwiet moakt en binnen braifkes nait meer n sertifikoat, mor het t weerde van zokzulf, dat garandeerd wordt deur de Amerikoanse overhaid en de zìntroale baank en t vertraauwen van de gebroekers. In 2002 hebben 15 landen in Uropa heur nasjonoale muntainhaid votdoan en inwizzeld veur de Euro. Tegenswoordeg is dit aantal landen oetbraaid en begunt de Euro langzoam de positie van wereldmuntainhaid van Amerikoanse dollar over te nemen.

Sunt t ende van de 20e en t begun van de 21e aiw is geld langzoam aan t verdwienen as fisiek betoalmiddel. Deur de opkomst van de kredietkoart en de pinpas wordt geld aal meer n onzichtboar middel dat enkel zichtboar is as n getal op n bankreken. Toch leuven onderzuikers nait dat t fisieke geld hailmoal verdwinen gaait, den t tastboare zol neudeg wezen veur t vertraauwen in t geld. Toch is men in Amerikoa al drok bezeg mit wiedere ontwikkeln van geld, noamelk mit vingeròfdrokken tougang hebben tot joen bankreken.

## Links noar boeten
Johanna van Buren Cultuurprijs

De **Johanna van Buren Cultuurprijs** is een drei-jaorlijkse pries veur lu die heur verdienstelijk hebt emeuken op 't gebied van de oost-Nederlaandse streekcultuur. De pries is in 1981 in-esteld deur de Stichting Johanna van Buren en is vernuumd naor de Heldernse streektaaldichteres Johanna van Buren. Initiatiefnimmer van de pries en sikketaoris van de stichting is W.C.B. Landman uut Nijverdal. An de pries is een geldsom van wisselnde heugte verbunden.

## Winnaors
***1981: [[Marga Kool]]** (veur heur volledige wark)
:*Jury:* H. Entjes, H. Krosenbrink, S. van Wattum, G. Nijenhuis
***1987: [[Willem Wilmink]]** (veur zien inzet veur 't Nedersaksisch middels zien publicaoties)
:*Jury:* H. Bloemhoff, H. Entjes, M. Kool, M.J. Potman
***1993: [[Anne van der Meiden]]** (veur zien inzet veur 't Nedersaksisch, in 't besunder 't Twèents)
***1996: [[Hendrik Entjes]]** (veur zien hiele wark)
:*Jury:* J. Bouwhuis (veurzitter), J. Dijkstra, A. van der Meiden, H. Niebaum
***2002: [[Herman Finkers]]**
***2006: [[Bennie Jolink]]**
***2013: [[Daniël Lohues]]**
***2016: [[Jan Schoenaker]]**
***2022: [[Johanna ter Steege]]**
***2025: [[Laurens ten Den]]**

## Bronnen
*Letterkundig Museum: literaire prijzen.nl
*Trouw: 'Johanna van Buren Cultuurprijs 1993'

## Referensen
Bool

**Bool** (of **Bowl**) is n gerecht woarbie verschaaidene vruchten ien lutje stukjes sneden worden en soamen ien n schoal doan worden. Hierbie gaait den voak draank, zo as likeur, beernswien of droevenwien. Ook gaait der van oldsheer limenoade ien, aanmengd mit wat woater. Tegenswoordeg zugt man aal meer dat man vruchten oet blik nemt dij al sneden binnen en op siroop stoan, woardeur man t allend nog ien n schoal doun mout en de draank der bie doun hoft.

Ien Grönnen, môr ook op aander steden, wordt bool van oldsheer serveerd op verjoardoagen. As man vrouger ien Grunnen op verjoardag kwam, en bie summege olle luu nog aal, den kreeg man eerst n kopke kovvie mit n plak kouk en doarnoa nog n kopke kovvie of tee mit n gebakje. Doarnoa kwammen den de hapjes op toavel en voak ston der den n schoal bool op t schuddelbred woar man zulf wat oetpakken kon mit n slaif. Tegenswoordeg wordt t ook nog wel eten as toetje, eventuweel mit ijs, veuraal mit de feestdoagen.
Uro

De **uro** (€) is de offisjele muntainhaid van 21 van de 27 lidstoaten van de Uropese Unie. Dizze stoaten, dij soam de Urozône haiten, binnen Aairlaand, Belgie, Duutslaand, Finlaand, Frankriek, Itoalje, Luxembörg, Nederlaand, Oosterriek, Portugaal, Spanje (1999), Griekenlaand (2001), Slovenie (2007), Maalte, Zyprus (2008), Slovakaai (2009), Estlaand (2011), Letlaand (2014), Litouwen (2015), Kroatie (2023) en Bulgarije (2026).

De muntainhaid is ok ien gebruuk ien Monako, San Marino en Vatikoanstad, doarveur is n overainkomst mit de Uropese Unie opsteld. Andorra, Montenegro en Kosovo gebruken t ok as offisjeel betoalmiddel môr hebben gain offisjele ôfsproaken mit de Uropese Unie, doardeur maggen ze gain aigen munten sloan. De uro wordt doagelks deur om en bie 332 miljoen Uropeanen gebruukt. Meer as 175 miljoen mìnsen ien haile wereld gebruken muntainheden dij mit de uro verbonden binnen, woaronder meer as 150 miljoen ien Afrikoa.

De uro is de twijde muntainhaid ien de wereld as opslagmunt en as handelsmunt, noa de Amerikoanse dollar. Sunt dat der ien juli 2013 meer as €&nbsp;942 miljard ien omloop waar het de uro de dollar achter zok loaten as muntainhaid mit de maiste optelde weerde aan kontanten ien omloop. Bie IMF roamens van t BBP en koopkracht is de urozône de twijde grote ekonomie ien haile wereld. De noam *euro* (uro) is offisjeel aannomen op 16 dizzìmber 1995. t Wer introduseerd ien finansjele maarkten as n boukholdmuntainhaid op 1 jannewoari 1999, dou t de vrougere Uropese Boukholdainhaid (ECU) vervangen het mit n ratsio van 1:1. Uromunten en urobraifkes binnen op 1 jannewoari 2002 ien omloop brocht.

De offisjele ISO-kode van de muntainhaid is *EUR*.

## Aigenschoppen
De uro is verdaild ien 100 sìnten, dij sumtieds urosenten nuimd worden om dudelk tou môken dat t zok nait om n aander muntainhaid handeld. Aal munten hebben n gemainschoppelke ziede dij zain let houveul of dat t weerd is, mit n laandkoart op achtergrond. Vanôf t begun stonden op de maist munten, behaalve de 1, 2 en 5 sìnt, woar n globe op ston, allend de 15 oorspronkelke urolaanden. Sunt 2007 worden munten sloagen mit koarten dij ok laanden van buten de unie zain loaten, zo as Noorweeg en t Oostblok. De aander ziede van de munten het n ôfbeelden dij per laand verschilt. Aal munten, mit aal ôfbeeldens, kinnen ien aal laanden van zône bruukt worden. Der binnen €2-, €1-, 50s-, 20s-, 10s-, 5s-, 2s-, and 1s-munten. Om de twij lutste munten nait tot bruken tou hebben, worden veul betoalens ôfrond noar vief sìnt ien Nederlaand en Finlaand. Urobraifkes binnen der as €&nbsp;500, €&nbsp;200, €&nbsp;100, €&nbsp;50, €&nbsp;20, €&nbsp;10 en €&nbsp;5. Zie hebben aal n aigen kleur en binnen môkt om n spesifieke periode ien Uropese geschiedenis tou gedenken. Op aine kaant stoan poorten en roamen en aan ander kaant stoan bruggen. 

## Reverìnsies


## Uutgaonde verwiezingen
* Urobraifkes (Duuts) (Engels)
Luxembörgs

t **Luxembörgs** (aigen noam: *Lëtzebuergesch*, IPA: ) is n Middelduutse toal dij veurnoamelk sproken wordt ien t Groothaartogdom Luxembörg. Doarnoast wordt t ook nog sproken ien Belgie rond Sankt-Vith (*Zënt-Vaït*) en rond Oarlen (*Arel*), ien n leutje dail van Duutslaand ien t westelke Aifel, rond Bitbörg (*Béibreg*), ien n stukje van Fraankriek ien t noorden van Lotheerns, rond Thionville (*Diddenuewen*) en immigraantengemainschoppen ien nije wereld. 

Luxembörgs is n Mouzelfraankisch (Duuts) dialekt, dat deur de ienheemse bevôlken van t Groothaartogdom Luxembörg ien t doagelks leven broekt wordt en deur n groot dail van de boetenlaanders ien Luxembörg verstoan wordt, t is dan ook de hoestoal van tachteg perzìnt van de Luxembörgse bevôlken. t Luxembörgs wordt in totoal sproken deur sikkom 300.000 mìnsken.

Deur de slechte herinnerns aan de Duutse bezètten ien Twijde Wereldkraig vinden veul Luxembörgers t nait zo pretteg as boetenlaanders heur omgaangstoal n Duuts dialekt nuimen. Zee stoan der op dat Luxembörgs as n apaarte toal zain worden mout. Nou binnen de verschillen mit t Hoogduuts ienderdoad zo groot dat aine dij allìnd Hoogduuts kìn (grode) muite het om t Luxembörgs tou verstoan. Aan de aandere kaant binnen de verschillen tussen Luxembörgs en Hoogduuts minder groot as tuzzen bieveurbeeld t Nederlaands (Nederduuts) en Duuts (Hoogduuts).

## Toalkundege aspekten
t Luxembörgs is n Middelduutse en doarmit ook Hoogduutse variëteit van Fraankische stam. Om t tou onderschaiden van aandere Fraankische variëteiten wordt t deur toalkundegen wel 'Mouzelfraankisch' nuimd.

* Indo-Europees
** Germoans
*** West-Germoans
**** Hoogduuts
***** Fraankisch
****** Mouzelfraankisch (Luxembörgs)

## n Poar woorden

## Fraanse invloud
Karel van de Kate

**Karel van de Kate** (echen naam *Bennie Morssinkhof*) is nen komiek oet Hoksebarge in Tweante. Hee is in de wiede umtrek bekeand van de wearsvuurspelliges dee at he seend 2000 alle wekke dee in t radioprogramma van Harm oet Riessen op RTV Oost. Mer seend Harm der met oet is eskeaiden hef Karel t programma oawer enömmen.

Hee slot alle wekke zin onderdeel of met ne wieze sprökke, oonder n titel "Grotva zea vroger aait...". Disse sprökken zeent ook ebeundeld töt n beuken, oonder denzelfden titel.

Ook spölt he met in Twente Plat en Drenthe Plat. Hee hef zin egen stukken, woerin at t leawen van bepoalde bedachte personen aait wier terugge komt, en woerin't der ook wier oawer t weer ekuierd wörd.

Hee hef non ook ne solovuurstelling (*Kats van de kate*) den at he in verskeaidene lokale theaters en zalen opdrif, en woerin at he samenwoarket met t Melbuulnpiratenkoor oet Boarn.

Vearder is he in te huren um feestoawende en festivals an mekoar te kuieren.

## Zeet ook
*t Nolnkoor

## Reffereansies


## Oetgoande verwiezing
*Offisjele webstea
Noord Döarningen

**Noord Döarningen** is n doarp in de gemeente Deenkellaand in t noordoosten van Tweante. t Ligt an de N342 op t noorden van Deanekaamp en op ongevear 1 kilometer van de Duutse greanze.

t Doarp hef ne beste geskiedenisse, want in 1382 wörd de boerskop *North Dorningen* al eneumd. Per 1 jannewoari har t doarp 360 inwonners.

De plaatse is bekeand van t Klooster Noord Döardingen, ne oolde havezate en boerenoarf, wat toew nog *t Lubberdink* heten, en det wellicht al vanof t begin van t 13e joarhoonder besteund. t Is n klooster ewörden toew at de zusters Franciskanessen der in treuken, en doarumme ook Klooster Fransiskanessen eneumd wordt. Bie t klooster steet nog aait ne boerderieje bie. t Klooster is egendom van de Roomske Sint Nicolaasstichting.

Vearder steet der ne parochiekoarke in t doarp: de R.K. Parochie H. Jozef.
Verder staat er een parochiekerk in het dorp, de R.K. Parochie H. Jozef genaamd.

## Bekeande leu oet Noord Döarningen
Hennie Kuiper, wielrenner
Broenehaar

**Broenehaar** of **Broenehoar** is ne boerskop in de gemeente Tweanteraand in Tweante. t Lig vief kilometer noar t noorden van t Vjenne, kort bie Langevenne. t Hef ongevear 151 inwonners. t Ligt op nen hoar, ne zaandrugge in t laandskop.

## Geskiedenisse
In oolde geskriften wörd Broenehaar *Broune haer* en later de boerskop *Bruyne Haer* eneumd. t Heurden vroger töt de Heerlikheaid Almelo. Broenehoar is wat ligging angeet één geheel met de Striepe, det in de Groafskop Beantem ligt. t Is t oeteande van ne lange heuwelrugge in t midden van wat eartieds laank estrekte vennen warren, dee't later oontgunnen wörden. Joarenlaank was de heade van Broenehaar t weadegebeed vuur sköape van t klooster van Sibculo. Doarnoa kömmen de sköape van de leu van Broenehoar en de Striepe der te weaden, noar oold recht. t Oorsproonkelike laandskop is duur meanselik haandelen slim veraanderd, vuural duur sköapeweades, bemesting, vervenning en oontginning. 

Oawer greanze tusken Oaweriessel en Beantem is vroger vake esteggeld, mear bie Broenehaar hef t aait dudelik ewest. t Eerste geskrift (zoonder doatum) det bekeand is oawer t oflopen van de limiet (greanze) is van um de 1610, en ne bevestiging der van is oet 1677. Der wör fleenk oawer de greanze oonderhaandeld tusken 1740 en 1770, toew at keuning Willem IV dee regearen, den at duur zin trouwen met Anna van Hannover de Groafskop Beantem in behear kreeg. Hiernoa wörren de greanskeies too ezat. In 1779 wör greanspoal 99 eplaatst, den't de skeaid angavven tusken Beantem, Tweante en Sallaand. t Was ja feaitelik n dreelaandenpeunt.

In 1711 wör vuur t eerst probeerd op Broenehaar te bouwen, mear hellige boeren oet Geesteren en Maander treuken t eerste hoes tegen de vlakte, umdet zee meanden t recht op de weadegroond te hebben. Elf joar later, in 1722 probeerden n Groaf van Almelo t nog n moal, en det lukten. Woer of det ewest hef, is nit bekeand.
Bearendina Hertgers

**Bearendina Hertgers** (Eul 1724, estörven noa 21 december 1748), was n melkmeaken wat ter dood veroordeeld was vuur keendermoord. Hee was ne dochter van Jan Hertgers en Gerritje van de Brasse. Of Bearendina zelf etrouwd is, is nit bekeand. Hee har sowieso één zuster.

Hee woarken as melkmeaken en als hulpe in t hoes bie verskeaidene boeren. Um 1744 köm he bie t koppel Zijthoff in de boerskop Weddehoon. Volgens disse leu was Bearendina ne weelde flöaite, den t anlea met Hanneuwerse soldoaten. Um niej joar 1747/48 mut he zwanger wean eraakt. Later wees he n soldoat Christoffer Jordaan an as de vaa, den at doarop zinne trouwbelofte nit noaköm. Mei 1748 köm Bearendina an t woark bie de femilie Rekers in Bokel. Tegenoawer iederene, ook öare moo en zuster, ontkeanden he det he zwanger zol wean.

's Nachtes van 5 op 6 oktober 1748 bevöl Bearendina Hertgers in t geheim en zoonder hulpe van aandere leu van nen kleainen. t Is nit dudelik of t vuur, gedoerende of noa de bevalling estörven is. Twee deage verskeul he t dode keend, tötdet vrouwe Rekers t keend veund. Op 9 oktober wör Bearendina verheurd op t stadhoes van Eanske. n Doktersrapport kon nit helpen bie t bepoalen van t stoarvenstiedstip, mear verteelden der wal bie det n kleainen ne in-edrokte käjje har, wat volgens de gelearden te daanken was an de egenhaandige verlössing.

Bearendina Hertgers wör op eslötten in t kasjot oonder t stadhoes van Oldenzel. Vief heurzittings heuld he vol det t keend dood geboren was. Toew at de rechters met pieniging dreaigden, köm de woarheaid vuur n droad: hee har t keend edoodt, umdet he 'zik skaamden vuur de leu' (Schlüter, 121). Ze veroordeelden um töt de dood an n worgpoal. t Zol op n 21sten december oet evoerd worden. 's Nachtes van 19 op 20 december probeerden n antal as börgers verklede soldoaten um te helpen oontkommen, mear det mislukten. Zoo wör Bearendina Hertgers oeteandelik met gebeundene haande op ne koare noar t skavot ejag. Oonderweg wörden ze oawervöllen duur n koppel soldoaten, dee't de koare umsingelden, öare bewakers de woapens ofnömmen, en Bearendina metnömmen. Doarnoa dwungen ze nen boer um Bearendina tegen betaling met ne koare de Duutse greanze oawer te brengen. Op dezelfde manere regelden ze doar n peard vuur um. Van doaroet gung t noar kasteel Ravenshorst in Gronau. Töt zovear wet t Oldenzelse besteur wat der met Bearendina ebuurd is. Doarnoa is der niks mear van um vernömmen.

In Tweante is t verhaal nog laank van moond töt moond oawer edreagen. Op 15 september 2007 kreeg t verhaal n niej leawen toew at bie RTV Oost de dokumenteare van Arno Kranenborg ingung: "*De weg naar Berendina Hertgers*".

## Reffereansies


## Oetgoande verbeendiges
*De weg naar Berendina Hertgers op RTV Oost
Jan Glas

**Jan Glas** (Oethoezen, 1958) is ne Grönninger beeldend keunstenoar, skriever, dichter, fotograaf en redakteur van t Grönningse tiedschrift Krödde. Hee wont seend 1977 in stad Grönningen.

Hee hef verskeaidene dichtbeundels oet ebracht. n Antal van zinne gedichten hef'e met Jazz-pianist Boelo Klat op ne CD ezat woerop at'e ze zelf in ezungen hef.

In 2006 kreeg'e de Freudenthalpries en ook de Literaire Pries (vuur *De vangers van zummer*). In 2008 hef'e t book *Rilke Sieben Nedersaksisch* eskrewen, samen met Marga Kool en Anne van der Meiden, wat öar de Streektaalpries van t Dagblad van t Noorden opleawerden. Hee hef ook met eskrewen an t book *100 mooiste Drentse en Groningse gedichten*, det in 2006 de Streektaalpries ewunnen hef.

## Woark
**De vangers van zummer* (2004)
**De 100 mooiste Groningse gedichten* (2006)
**Het getal hondje* (2007)
**De nije oogst* (2007)
**Rilke Sieben* (2007)
**Een klaain geboar/Een klein gebaar* (2008)
**Stel je bent schilder/Say you're a painter* (2009)
**Zo is t nait goan/Zo is het niet gegaan* (2009)
**Als was zij mijn vrouw* (Hollaands, 2012)
**Dubbelglas* (verzoamelbundel, 2012)

## Reffereansies


## Oetgoande verbeendiges
*Schrieverij - weblog van Jan Glas
*Foto-webstea van Jan Glas, met portretten van Neersassiese skrievers.
De Zoeke

**De Zoeke** is ne boerskop in de gemeente Losker in Tweante. t Ligt op t zuudwesten van Losker, op n westerliken wal van n Deenkel, tegen de Löskerse wiek *De Zoeker Esch* an. De Zoeke ligt op t westen van de N731.
Mekkelhorst

**Mekkelhorst** is ne boerskop in de gemeente Losker in Tweante. t Ligt op t zuudoosten van Deanekaamp en op t noordoosten van Böaningen, op n oosteliken wal van n Deenkel.
De Moespot

**De Moespot** is een vörreljaors verschienend tiedschrift veur proza en dichteri'je in 't Nedersaksisch. 't Is een uutgave van 't Verbond van Nedersaksische Dialektkringen, daoras drei verienings bi'j bint an-esleuten: de Dialectkring Achterhook en Liemers, de Dialektkringe Salland en OostVeluwe en Vrienden van de Streektaal veur Lochem en umgeving. Wie de *De Moespot* wil ontvangen of d'r in wil schrieven, mut lid wèden van ien van dizze drie an-esleuten verienings.

## Inhold
De stokken in *De Moespot* wördt zoveul meugelk gelieke oaver de verienings verdield: 16 bladzieden veur Achterhook en Liemers, 16 bladzieden veur Lochem en umgeving en 16 bladzieden veur Salland en OostVeluwe. Doarbi'j koomt 8 bladzieden redactie en verieningsni'js, mit een totaal van 56 bladzieden.

In 't blad stiet ok ankondigings van ni'j uutekomen streektaalboeken, verslagen van bi'jienkomsten en redactionele artikels oaver 't Nedersaksisch. *De Moespot* gebruukt de SONT-schriefwieze.

## Geschiedenis
't Blad ontstund in 1958 in 't kader van de Nedersaksische Beweging. 't Wördden op-ericht deur de Sallandse Schrieverskring onder de name *De Moospot*; det wörrden in 1963 *De Moespot* umdet partie de name te Twèents vunden klinken. De Dèventer schriever Herman Korteling (1898-1994) nuumden 't blad in zien beguntied * 'Un fidderig dink (vier vellekes maör)'.* In 1966 wördden *De Moespot* 't orgaan van 't ni'j op-erichte Verbond van Neersasse Dialektkringen, daoras op een gegeven mement, naost de boavenenuumde verienings, ok de Kreenk vuur de Tweantse Sproake hum bi'j ansleut.

Deurdet 't Verbond meerdere schrieverskringen umsleut, gruuiden de umvang van 't blad nog aordig. Jannie Bakker-Rietman en Frank Löwik schrieft in 't Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde:* 'Dat bleek van levensbelang omdat het aantal inzendingen vanuit de Sallandse schrijverskring zorgelijk klein bleef.' *

Ze schrieft ok: 'Over het niveau van werk van *De Moespot* is al vaak geschreven, in welwillende en minder welwillende woorden. Ondertussen verleent het blad toch maar de ruimte aan iedereen die zich schriftelijk wil uiten in het Nedersaksisch van de aangesloten gebieden.'

## Bronnen
*Jannie Bakker-Rietman en Frank Löwik (2008), 'Streektaalliteraturen in Overijssel'. In Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.), *Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde*. Assen: Van Gorcum. Blz. 392-3
*Dialectkring Achterhook en Liemers oaver ''De Moestpot''
Dulder

**Dulder** is ne boerskop in de gemeente Deenkellaand in Tweante. t Ligt op t noorden van Hengel. Töt an de gemeentelike herverdelige van 2001 heurden t bie de gemeente Weersel. Per 1 jannewoari 2005 har de boerskop um de 1060 inwonners.

In de middeleewen was Dulder ne boermoarke in t kerspel Oldenzel, en wör toertieds eskrewen as *dulre*.
Van Domme Leu op Koale Groond

**Van Domme Leu op Koale Groond** is ne humoristische Tweantse mini-zeepriege van n Oaveriesselsn umroop RTV Oost oet 2009, eskreawn duur Bert Eeftink. t Is ne parodie op de populaire zeepriege Van Jonge Leu en Oale Groond, dee elop hef van 2005 tut 2009, en doar-t dezelfde akteurs in metspölt. De miniriege dreait um dokter Luuk, Eva Kroeze en wiedere inwonners (en öare tweelingbreurs en -zusters) in t (bedachte) Tweantse doarp Dinkelo.

Gastoptreadns in Van Domme Leu op Koale Groond zeent van Gerard Joling, den n wöardjen Tweants metkuiert, en Helligen Hendrik.

## Oetgoande verbeending
*Van Domme Leu en Koale Groond
Borkeld

**De Borkeld** is ne boerskop in de Tweantse gemeente Riesn-Hooltn. t Wör in elk geval in t 18de joarhoonderd beskrewen toew t één boerskop vörmden met Look.

t Ongevear 600 beunder grote gelieknamige natuurgebeed De Borkeld van Staatsbosbeheer wörd van de boerskop of eskeaiden duur de A1. Dit gebeed ligt tusken de plaatsen Maarkel, Hoolten en Riessen.

t Natuurgebeed besteet oet joonk bos, grote stukken heade, leemkoelen, akkers, gröslaanden en n stukken hoogvenne. t Bos is tusken 1930 en 1950 an eplaant. Hier he'j ook t grötste veeld jeneawerbeazen van Neerlaand. t Is n glooiend gebeed: n heugsten top, de Freeskeboarg, ligt op 40 meter, t leegste peunt op 13 meter boawen de zeespegel. An n raand van t gebeed, kort bie Hoolten, steet n infopeunt van t IVN. Duur Staatsbosbehear zeent verskeaidene waandelroutes oet ezat, dee't met pöalkes markeerd zeent.

De Borkeld is ook n archeologies resservaat. 13.000 joar terugge warren der al jager-verzamelders. Det is an eteund met de veundst van steenbielen, hoedkrabbers en aandere woarktuge. De prehistoriese grafheuwels en neerzettingsplaatse dee't der eveunden zeent, zeent tusken de 6.000 en 4.000 joar oold. In 1997 zeent n antal grafheuwels duur de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek op eknapt.

De Leemkoelen in t gebeed zeent ontstoan duur leemwinning vuur t maken van bakkeie. Ze zeent vief of mear meter depe, en duur biezeundere umstandigheden komt der n poar aparte plaantensoorten vuur. Al in t 18de joarhoonderd was der ne *pannenbakkerieje*, woervan at de pannen in Tweante good verkocht wörden.

De A1 is in de zeuwentiger joaren van t 20ste joarhoonderd dwars duur t gebeed hen an elegd. Duurdet n antal natuurbeskoarmers völle kabaal hebt emaakt bie de regearing, is der op t zuden van Riessen nen bocht in de weg emaakt, um t biezeundere jeneawerbeazenveeld te ontzeen. Op deezelfde stean wör in 2003 ne oawerstekplaatse vuur de deers (*ekodukt*) emaakt, en doarnöast ne oawerstekplaatse vuur fietsers en waandelders.

In november 2009 wör op de Borkeld, kort bie Maarkel, n boerendoarp oontdekt van 6000 joar oold. Van t doarp zelf was niks mear oawer, mear in de groondloagen was nog wal de ofdruk van de gebroekte bouwmaterialen te zeen. t Warren ongevear 10 huuze.
Leggenbarg

n **Leggenbarg** is ne boerskop tusken Riessen en Hoolten, in de Tweantse gemeente Riesn-Hooltn.

Seend 24 september 2009 is Leggenbarg offisjeel ne boerskop. Doarvuur was t wal as gemeenskop bekeand, mear har t nog gin offisjele stoatus.

De leu van n Leggenbarg kuiert heufdzakelik Sallaands. De boerskop hef ne egene webstea, den't allene mear in t plat is te bekieken.

De achternaams *Lichtenberg* en *Ligtenberg* zeent twee van de meest vuurkommende naams in Riessen.

## Oetgoande verbeendige
*Webstea van de Boerskop
Brammel

**Brammel** is ne boerskop in de Tweantse gemeente Hoksebarge in de proveensie Oaveriessel. t Ligt op t westen van Hoksebarge, langs de greanze met de Geelderse gemeente Berkellaand.

Vroger was Brammel samen met de boerskop Brammelerbrook ne moarke. De leden van t moarkgenootskop Brammel hadden oarven in de boerskop Brammel in t gericht Hoksebarge en in Brammelbrook, det völ oonder de hearlikheaid Borkulo en later deel wör van de vuurmoalige gemeente Nee.
BNN

**BNN** (**''B**arts **N**everending **N**etwork*) is nen [[publieke umroop|publieken umroop]] in [[Neerlaand]], den't op is erichtet op [[15 augustus]] [[1997]] en zik vuural richtet op de doelgroepen jeugnd tusken de 13 en 19 joar en de joonkvolgröaiden tusken de 20 en 34 joar.

BNN is begunnen as een eankelt tellevisieprogramma bie de weenstgewende tellevisiezeander [[Veronica]], wat presenteerd wör duur [[Bart de Graaff]]. n Naam BNN, wat toertieds ne ofkorting was van 'Bart News Network', was eerst bedoold um de [[Verienigde Staoten van Amerika|Amerika]]anse niejszeander [[CNN]] (*Cable News Network'') op de hakke te nemmen.
Gerrit Dannenberg

**Gerrit Dannenberg** (ook bekeand oonder zinnen Riessensen skeeldnaam **Gait van de Tute** of **Gait van Jejoos**) is nen vuurmoalig skoolmeaster oet Riessen in Tweante en skriewer in et Tweants.

## Loopbane
Dannenboarg begun as leraar Neerlaands op de middelbere skole en as journalist vuur et Tweantse blad 'n Roskam. 

Seed 2008 hef hee een eagen tekstbureau, woerin as zinnen dochter Marieke ook nen zet metwoarken. Vuur opdrachtgevers skrif hee folders, brochures, toosproaken, webteksten en persberichten in Hollaands. As oondernemmers dat weelt köant zee alle skriefwoark ook ummezetten in Tweants. 

Hee is rechtevoord 'n direkteur van et Riessens Museum. Doarnöast is hee in 'n deenst bie de Gemeente Riessen-Hoolten, as Buitengewoon Ambtenaar voorde Burgerlijke Stand (BABS). Dat leste dut hee op verzeuk ook in et Riessens. 

In 2023 wör hee eridderd vuur zienen inzat vuur et Tweants en nog nen koppel vriejwilligerssteas mear. 

## Tweants woark
Dannenboarg dut allerhande aktiviteiten in de bene helpen vuur et Tweants. In Riessen organiseren hee alle joaren 'n Tweantsen Oawend. Med zien moat *Arie van Peardejan* gavven hee alle joaren Tweantse cursussen, woerin at niejkommers in Tweante van allens oawer de kultuur en sproake te weten komt, en woerin at de vaste inwonners öare kunnigheaid met t Tweants wat anhalen köant. Bie de Kreenk vuur de Twentse Sproake bleus hee et inedutte ledenkwartaalblad Bodbreef niej leawen in, woervuur as hee regelmoatig biej bedriewe angeet um leu oawer öaren zaak te interviewen en te kieken wat zee met et Tweants hebt. Doarnöast skrif hee regelmoatig nen column vuur Hart van Rijssen-Holten en Twentesport.com en is hee nen *Platten BABS*, nen Buitengewoon Ambtenaar voor de Burgerlijke Stand, woermet as hee trouweriejen op verzeuk in et Riessens an mekaander kuiert.

In 2007 köm zien eerste book *Harakierie* oet; nen verhalenbeundel in et Tweants en in et Neerlaands. In 2007 wun hee de anmodigingspries van et domoalige TwentseWelle. In 2021 gavven hee met Gerrit Kraa ne kleine verhalen- en gedichtenbeundel *Taandtoargerieje* oet, kort vuur at hee met een oawerzettingsproject terechte köm, oonder de name *Eczeem*. Hierin dut hee gedichten van bekeande skriewers dee't em anspreuken aandersumme oawerzetten; Nederlaandse in et Riessens en aandersumme.

Wieders is hee met een poar aandere Riessenders gangs um wat Biebelbeuke van 'n Tweantsen Biebel in et Riessens inesprökken te kriegen, zodat de Riessenders 'n Biebel in de egene sproake köant lusteren. Ende 2021 zatten hee met nog wat leu et Nedersaksisch- en Nederlaandstalig literair blad *[[Lös veur]]* op.

## Skriewerieje
**Harakierie* (2007)
**Taandtoargerieje* (2021)
**Eczeem* (2021)
Lucie Rakers

**Lucie Rakers**, geboren **Ribbink** (Nordhorn, Duutslaand, 19 augustus 1905 - ok daor, 4 april 1993) was een schriefster in 't Graofschopper plat, de Nedersaksische taal van de Graofschop Benthem, en in 't Hoogduuts. Ze schreef proza en poëzie in de jaorboeken van de Heimatverein der Grafschaft Bentheim.

Ze was etrouwd mit de conretor Johann Rakers en zodoende de schoonzusse van de taalkundige en veurvechter van 't Nedersaksisch Arnold Rakers. Mit die leste maakte ze heur stark veur de Vosbergenschriefwiese, een mandielige schriefwieze veur 't Nedersaksisch van Nederlaand en Duutslaand.

Lucie Rakers warkte mit an uutgaves van de Heimatverein zoas *Aule Knetsååm vertäild* deur Heinrich Hensen (1976). In 1984 kwaamp de *Geschichte der Grafschaft Bentheim* uut, een vrije aoverzetting van heur haand van Wessel Friedrich Visch zien *Geschiedenis van het Graafschap Bentheim* (1820).

In Bad Benthem hej de Lucie-Rakers-Straße.

## Schrieverije
**Lebensbild einer deftigen Grafschafterin* (gedichten in Graofschopper plat, Bad Benthem: Heimatverein der Grafschaft Bentheim, 1963)
**Sagen aus der Grafschaft Bentheim: dichterisch gestaltet* (balladen, mit plaaties van Wilhelm Frantzen, Nordhorn: Heimatverein der Grafschaft Bentheim, 1969)
**Geschichte der Grafschaft Bentheim* (Oldenbourg Verlag, Bad Benthem: Heimatverein der Grafschaft Bentheim, 1984)

## Bronnen
*Peter Hansen: Die niederdeutsche Literatur
*Gerolf Küpers (2006), 'Zur Erinnerung an Lucie Rakers', in: *Bentheimer Jahrbuch*, pp. 335–6
*Erich Gövert (2019), 'Wilsum: Biografie Wessel Friedrich Visch' (pdf), Evangelisch Altreformierte Kirche, eraodpleegd op 18 september 2023
*Peter Hansen, 'Lucie Rakers - hochdeutsche Werke', eraodpleegd op 18 september 2023
*Peter Hansen, 'Lucie Rakers - niederdeutsche Werke', eraodpleegd op 18 september 2023