open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Danny Jansen

**Danny Jansen** (Holten, 15. mei 2002) is nen darter uut Neaderland. Synen byname is *The Mullet* (de Matte), vanweage synen upvallenden hårstyl. Hee smit med rechts un syn upkumstnummer is *Welcome To the Jungle* van Guns N' Roses.

## Loupbane
January 2022 wün Jansen synen togang töt de *Professional Darts Corporation* (PDC) döär up de vyvde steade uut to kummen up de PDC Pro Tour 2022. Määrt 2022 deade Jansen vöär et eyrste vöär televisy darten: up et UK Open. Dår löät hee Liam Meek en Scott Mitchell wat seen, mär kunde neet up teagen Ricky Evans.

Den 1. april 2022 was Jansen den verraskenden winner van de Players Championship 9. Hee verslöög under meyr Peter Wright, de nummer 1 van de wearld. In de finale wün hee et van Andrew Gilding med 8-6.

In et butenland kennet se em al van syne matte in den nekke.

## Uutslagen up wearldkampioonskoppen

### PDC

* 2023: Lätste 64 (verlöären van Krzysztof Ratajski med 1-3)

### PDC World Youth Championship

* 2022: Veerde finales (verlöären van Callan Rydz med 2-6)

## Persöönlik
Jansen kümt uut de buurskop Bösebarg by Holten en helpet in de vrye tyd noch med up de buurderye van syne olden. Jansen was vootbaltalent by VV Holten, mär bröök en beyn, wårnå as hee jåren must revalideren.

Hee düt vryen med de amerikaanske dartster Hannah Lynn, wårmed as hee in augustus 2023 nen kleinen verwochtet.

Jansen kan neaderlandsk, engelsk un (holtensk) neadersassisk.

## Verwysingen
Darten

**Darten** is nen sport wårby as twey teagenstanders eyne vöär eyne med dree kleine pylkes (de *darts*) up en rund dartbord smyten müt. 

Et bord is verdeyld in väkkes rund en middenpunt, med allemål ne verskillende püntenwaerde. An et begin van et spel hevt yderen spöäler 501 of 301 punten, afhangelik van wat se vöäraf beküerd hebbet. Döär de pylen klook in de verskillende väkkes to smyten, nemt et antal pünten af. Wee as as eyrste *uutgooit* (d.w.s. alle punten kwyt is), wint et spel. Üm et lastiger to maken, müt de lätste smette in den butensten ring landen (wat dübbele waerde gevt). Dat kost anders noch wal höyvdrekkenen.

Et is nen typisken kroogsport, wat is uutedacht up de britske eilanden. Vandår dat de meyste termen ouk in et engelsk sint. De regels van de sport wordet vastelegd döär de World Darts Federation (WDF).

## Et bord

Volgens de officiele regels müt en bord rund weasen un 451 millimeter in döärsneyde. De borden wordet meysttyds emaked van sameneparsked sisal of kork. In de midden van et bord sit ne roude stippe, den *bullseye*, (et bullenouge) wat 25 punten upleyvert. Dårümhen sit nen grönen kring, den dubbelen bullseye, den as 50 pünten upleyvert. Van dåruut is et bord verdeyld in twentig radialen. 

De waerdes van de 20 radialen sint neet lykmåtig oaver et bord verdeyld. Den 20 sit middenvöär boavenan, mär de 19 sit linksunder net uut de midden. Den butensten ring (den *double*) up en dartbord leyvert ne verdubbeling van de punten up. Den middensten ring (de *triple*) ne verdreevoldiging.

De underverdeyling hevt de WDF nu oficiääl vastelegd, mär leyverden vroger noch wal es disterye up. Et hüdige stelsel wördt toodicht an nen timmerkearl uut Lancashire, Brian Gamlin, den as et uutdachten in 1896 üm dårmed slechte wörpe af to straffen. Of et wår is is en tweyden. De verdeyling is altyd al verskillend eweasd oaver tyd en steades. Rekkenkündig bekekken is de hüdige indeyling noch neet sou verkeyrd un hebbet spöllers by et missmyten noch de meyste kans üm noch wat to raken wat nit to slecht is. Et beste dartboard, dår sint heyle undersöke når edån.

Volgens de officiäle WDF-reagels müt en dartbord up 1,73 meter höygde hangen, emetten vanaf den *bullseye*.

## De pylen
Darters gebruket döärgåns pylen van ungeväär 15 töt 20 centimeter lange. Se wordet rechtevoord meysttyds emaked kopper of metaalallooien, en beståt uut ne pünte, et lyv (barrel), nen skacht un nen start med dree of veer plastik vlöägels. Et lyv hevt vake nen torpedo-form, den dikke is by de pünte en når achteren hen taps toolöpt.
Jan Berend van der Velde

**Jan Berend van der Velde** (Ousterwolde den 17. augustus 1924 - Enske den 27. april 2012), better bekend under synen skryversname **Ben Frey**, was nen skryver en dichter in en oaver et twentsk.

As kleinen pork köm Van der Velde med syne olden med vanuut Drente når Enske. De kost dea hee verdenen in de textilindustry, mär was dårnöäst vöäle gangs as dichter en performer. Up de middelbåre skole begünde hee al med skryven en vanaf 1979 dea hee dat ouk in et twentsk, in nen tyd at dat noch nauweliks edån wör. Dårmed makeden hee de weg vry vöär vöäle anderen.

Töt 1995 was hee ouk redaktöör vöär et literäre blad De Moespot.

## Wark
Van der Velde hevt unwys vöäle skreaven, under meyr in dichtbündels as *Heupkes Heui* (1984), *Votropte roed* (1985) en *'n Aander en iej* (1991). Hee skreav verhalen, sou as *Wat 'n baron Von Münchhausen almoal hef metmaakt* (2012), ne bewarking van volksspröäkskes vöär kinder *‘De oalde spreukskes*’ (1998), un ouk groute verhandelingen van de twentske språke as ‘*Grammatica van Twents*’ (Uitgeverij Van de Berg, Eanske 1994). 

Ouk was Van der Velde druk med gelöyvssaken. Hee satden sou'n 50 bybelverhalen ümme in et twentsk, noch vöärdat Anne van der Meiden synen Bybel uutküm.

## Styl
In syn dichtwark was Van der Velde altyd kortan en vernemstig, wåras hee altyd dröyge med nen kwinkslag uut den hook küm. Sou wüst hee swåre tema's lecht to maken. *Keender?*

*Nee, ginne keender*

*Ginne keender, keenderloos*

*Alns oetperbeerd*

*Sukker streuid in de vensterbaank*

*Ma ginne keender*

*Geels ginne*

*Wa miegeampn*

-- Ben Frey

## Uutgånde verwysing

* Van der Velde syn profil up de Twentse Taalbanke
Voorne an Zee

**Voorne an Zee** (Nederlaands: *Voorne aan Zee*) is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Zuud-Hollaand. Et besteet seend 2023, toen as de oolde gemeentes Brielle, Hellevootsluus en Westvoorne bie mekoar gungen. Der wont ongevear 73.000 leu op ne vlakte van 189,82&nbsp;km² (met 68,05&nbsp;km² water). Et roadhoes steet in Hellevootsluus.

## Uutgoande verwiezingen
*Webstae van de gemeente
Jesús Castillo

**Jesús Castillo** (Callao, 11 juni 2001) is nen Peruaansen voetbalspöller.

Hee is anvaller en spölt sund 2020 veur t eerste van Club Sporting Cristal. 

## Uutgaonde verwiezingen
* Soccerway
* Transfermarkt
* Club Sporting Cristal
* AS Perú
Beyoncé

**Beyoncé Giselle Knowles-Carter** (4 september 1981) is ne sangeresse en leedkesskryvster uut de Vereynigde Ståten.

## Diskografie

* 1998 - *Destiny's Child* (Destiny's Child)
* 1999 - *The Writing's on the Wall* (Destiny's Child)
* 2001 - *Survivor* (Destiny's Child)
* 2003 - *Dangerously in Love*
* 2004 - *Destiny Fulfilled* (Destiny's Child)
* 2006 - *B'Day*
* 2008 - *I Am... Sasha Fierce*
* 2011 - *4*
* 2013 - *Beyoncé*
* 2016 - *Lemonade*
* 2022 - *Renaissance*
* 2024 - *[[Cowboy Carter]]*

## Boetende hìnwiezen
Dua Lipa

**Dua Lipa** (22 augustus 1995) is ne sangeresse en leedkesskryvster uut de Verienigd Keuninkriek.

## Diskografie

* 2017 - *Dua Lipa*
* 2020 - *Future Nostalgia*

## Boetende hìnwiezen
Boltzmanns brein

**Boltzmanns brein** verwist når ne filosofiske denkprove wårin en heylal besteyt med dårin eyn bewüst weasen. Dit weasen, et brein, untsteyt by toval döärdat lösse deylkes in et heylal döär mekander dryvet un en bewüstweasen formet, a'j mär lange genog wachtet. Et brein hevt en vulleydig besef van (un herinneringen an beleavenissen van) en leaven van vroger töt nu. 

As de tyd unendig is, is et heyl wårskynlik dat yder menske up disse aerde feitelik neet meyr is as en brein in de rüümde wat tovallig prikkelingen krigt as of et echt besteyt. Ouk as of et up dit ougenblik en neadersassisk Wikipedia-artikel lest.

Et idee is bedacht döär un enöömd når den oustenryksken natuurkünnigen Ludwig Boltzmann, den as sik beasig hölde med termodynamyk (warmdeleyr) un de dåran verbündene entropy. 

Hee meynden dat allens wat in en eslöäten, afebakend stelsel vöärkümt, når wanorde neigt. En ebröäken ei (wanorde), byvöärbeald, kan neet weader heyl worden (orde). Mär as de tyd unendig is (en oapen stelsel), wördt et statistisk bekeaken möägelik dat et af en to vöärkümt. Sou kan et ouk geböären dat deylkes dee in en heylal dryvet precys up de gode wyse in mekander grypet un tydelik en brein formet, med gedachten, gevölens un ervaringen.

Bolzmann leavden in nen tyd at der noch gin bewys was vöär den oorknal. Natuurkünnigen debatteerden vöäle oaver et untstån van et heylal un of et wal of neet unendig was.

## Den uplössing
De uplössing van de denkprove is dat et vöäle lastiger un statistisk unwårskynliker is dat en enkel brein sik formet dan ne earde wårin sik breinen untwikkelet dee künnet evolueren. Et menskelik brein is neet ineynen untstån, mär en gevolg van miljonen jåren untwikkeling un anskarping.
Ekwatoriaal Guinea

**Ekwatoriaal Guinea** (spaansk: *Guinea Ecuatorial*; fransk: *Guinée équatoriale*; portugeysk: *Guiné Equatorial*), officiääl de **Equatoriaalguineyske Republik,** is en land an de westküste van Midden-Afrika. In 2021 woanden der 1.468.777 lüde up ne uppervlakde van sou'n 28.000 kilometer in et veerkant. 

Vöär dat et unafhangelik wör, was et de kolony *Spaansk Guinea*. De hüdige name verwist når de steade wåras et to vinden is: kort by den eavenaar un an den Guineesken Gulf.

Ekwatoriaal Guinea hevt twey deylen: en vasteland un eilandendeyl. By de eilanden höyret Bioko un et vulkaaneiland Annobón. Dat lätste eiland is et eanigste deyl van et land wat under den eavenaar ligt. Et eiland Bioko ligt et meyst noorderlik. Dår ligt ouk de höyvdstad van et land: Malabo. Tüsken beide eilanden ligt de eilandståt São Tomé un Príncipe. Et vasteland, Rio Muni, grenst an Kameroon in et noorden un Gabon in et süden un ousten. Dår ligt ouk Bata, de grötste stad van et land. Ouk Ciudad de la Paz, de tokumstige höyvdstad van et land, is der to vinden. Rio Muni höyret ouk wat kleine eiländkes by an, sou as Corisco, Elobey Grande un Elobey Chico. Et land is aneslöäten by de Afrikaanske Uny, Francophonie, OPEC en de CPLP.

Nå de unafhangelikheid van Spanje in 1968 wör Ekwatoriaal Guinea regeyrd döär Francisco Macías Nguema, President vöär et Leaven. Den wör van de trone stot döär synen neave Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, den as noch altyd president is. Butenlandske wårneamers nömet beide presidenten diktators. 

Seyd de tweyde hälvde van de jåren '90 van den 20. eywe is Ekwatoriaal Guinea eyne van de grötste öälyståten van Afrika. Et is dårmed et rykste land van Afrika a'j de man rekkent. Wat bruto binnenlandsk produkt (BBP) un koupkracht angeyt is et land up papyr 43. van de wearld. Mär de rykdom wördt oaver en klein köppelken lüde verdeyld. Et land steyt 144. up de untwikkelingsindex. Minder as de hälvde van de lüde hebbet skoun drinkwater un 7,9% van de kinder halet de vyve neet.

As vöärmålige spaanske kolony is spaansk noch altyd de officiäle  språke van et land nöäst fransk. In 2010 is der ouk portugeysk by eköämen. Et is et eanigste land wår spaansk ne officiäle språke is (nöäst de groutendeyls unerkende Sahrawi Arabiske Demokratiske Republik). Et is ouk de meyst-espröäkene taal (flink meyr as de andere beide officiäle språken). Volgens et Instituto Cervantes kan 87,7% van de lüde good spaansk. 

Ekwatoriaal Guinea hevt ne autoritäre regeyring. Et steyt to book as eyne van de slimste steades up de wearld wat menskenrechten angeyt. Volgens Freedom House's jårliksen skouw is et et slimste van et slimste wat politike un börgerrechten angeyt. Reporters Without Borders nöömt Obiang as eyne van de röyvers van perskvryheid. Menskenhandel is en grout probleem. Et *Trafficking in Persons Report* van de Vereynigde Ståten wist Ekwatoriaal Guinea an as brunne un bestemming vöär slachtoffers van dwangarbeid un sekswark. Et verslag skrivt ouk dat et land "neet voldüt an de minimale standaarden üm menskenhandel te untmodigen, mär et probeert der wal wat an te doon."
Paddestool

En **paddestool** is et vleisige, spoordragende vrüchtlichaam van en skimmel, dat in de regel boavengrundsk groit, ofwel up de grund, ofwel up de vodingsbron van en seakere skimmel, lykas en boum. Paddestolen bestån in de regel üüt en steale en en hood, en vake en andersklörige verbreydinge boavenup de steale. De underkante van de hood hevt kywachtige spleaten, de lamellen, wår as de sporen groien. Anders as wat vake edocht wördt, binnen paddestolen mär en klein deyl van de feitelike skimmel, dee vöär et groutste gedeylde under de grund sit en üüt skimmeldråden besteyt.

Paddestolen stån derüm bekend dat se mirakels vlugge groien, wat eleided hevt tot de seagswyse "*as paddestolen üüt de grund reisen*". Eyrtyds wördden dee vlugge groi, de amparte, sumtyds souwat obscene formen en de velle klören, as unnatuurlik eseen. Dårdöär wördden paddestolen vake in verband ebröcht mid touverderye en hekserye. En kringe van paddestolen (veroorsaked döärdat de undergrundske skimmeldråden mid mekare verbünden binnen), kwam dårdöär bekend te stån as en heksekringe. Ouk in en heyle bülte namen van paddestoolsoorten see jy disse beskryvinge weader, lykas de gewoane hekseboleet, de satansboleet, de düvelsbroudrussula, et swaevelkopjen (swaevel verwist ümmers nå de hel) en et elfenbankjen, al binnen der ouk sat "unsküldigere" namen, bv. ekertjesbroud, de parelamanit en de groute parasolswam.

Paddestolen wörden vake egeaten, en party soorten, bv. de sjampion, wörden selvs kommercieel ekweaked. Et is lykewels leavensgevårlik vöär leaken üm selv up paddestolenjacht te gån, ümdat en bülte soorten fråi vöäle up mekare lyken, en party alderbarstends giftig binnen, terwyl andere paddenstolen sunder problemen egeaten künnen wörden. Elk jår beswyken der, ouk in Neaderland, weader lüde an paddestolenvergiftiging. Et vakgebeed van de biology dat sik beasighöldt mid de study van paddestolen (en skimmels) hit de mykology.
Marokko

**Marokko**, officieel et **Könninkriek Marokko**, is een land in de Magrebstrek in Noordafrika. Et kik oet oaver de Middellandse Zee in et noorden en 'n Atlantischen Oceaan in et westen. Op et oosten grenst et an Algerieje en op et zuden an et betwiste Westelik Sahara. Met dat leste der biej an grenst et an Mauritanië op et zuden. Marokko zeg ok at ear de Spaanse exclaves Ceuta, Melilla en Peñón de Vélez de la Gomera en verskeidene Spaanse eiländkes heurt. De heufdstad is Rabat, de grötste stad is Kasablanka.

Et land beslöt 446.300 kilometer in et veerkant (of 710.850 kilometer a'j Westelike Sahara metrekkent). Der wont ongeveer 37 miljoon leu. et veurnaamste geleuf is de islam en de officiële sproaken bint Arabisch en Berber. Ok Frans en Marokkaans Arabisch wordt der völ kuierd. Et marokkaanse zelfbeeld en de kultuur bint ne mengeling van Arabische, Berber en Europese kulturen.  

## Geskiedenis
De eerste leu vestigen zik hier 300.000 joar weerum. De eerste Marokkaanse stoat wör sticht deur Idris I in 788. Doarnoa gung et van vader op zön in verskillende geslachtslienen. In de 11e en 12e eeuw was Marokko op zien stearkst. Too hadden et de Almoraviden en Almohaden veur et zeggen. Ok een groot deel van et noedaagse Portugal en Spanje heuren der in den tied biej an. In de 15e en 16e eeuwen had et Marokko wat zoerder, too as Portugal een stuk land innöm en ok de Ottomanen vanoet et oosten alverdan körterbiej kömmen. Toch wussen de Mariniden en Saadi boetenmaarkse heersers boeten de deur te holden. Ok de Ottomanen kreggen eer der nich onner.

Et 'Alawi-geslacht, dee töt vandaag 'n dag Marokko regeert, kömmen an de macht in 1631. De volgende tweehonnerd joar halen de bände an met et westen. Marokko lig handig bie 'n togang töt de Middellandse Zee, woardeur de Europeanen wa gearn met de Marokkanen um toafel wollen. In 1912 delen Frankriek en Spanje et land in beskearmstoaten. Ze maken ok ne internationale strek in Tangier. Noa opstanden en onlusten teggen de kolonisten kreg Marokko in 1956 zelf weer zeggenskop oaver et land. De beide delen wörren weer tehoop doan.

Sinds de onofhankelikheid löp et in Marokko mooi verdan. Et hef de viefdegrötste ekonomie van Afrika en kuiert oardig met in Afrika en de Arabische wearld. Op wearldskoal hef et deursnee invlood en is lid van de Arabishe Liga, de Middellandse Zee-unie en de Afrikaanse Unie.

Et is een half-konstitutioneel könninkriek met verközzen parlement. De oetvoerende macht lig bie 'n könnink en 'n eersten minister. De wetten wordt bepoald duur de twee parlementskamers: de ofveardigden en roadgevvers. Rechtsproak ligt bie et konstitutionele hof, wat geet oaver de wetmoatigheid van wetten, verkiezingen en volksstemmingen. 'n Könnink hef oardig wat te zeggen, veural oaver et leager, boetenlandse zaken en geleufszaken. Hee kan zoneumde *dahirs* oetgevven, bevelen dee et land mut volgen.
Balkan

De **Balkan** is ne streake in et süüdousten van Europa. Wat der precys wal en neet by höyrt, hangt af van wee a'j et vråget. De name kümt van de Balkanbargen dee as döär heyl Bulgarye loupet. In et noordwesten ligt de Balkan an de Adriatiske Sey, an de Ioniske Sey in et süüdwesten, de Aegeiske Sey in et süden, de Türkske Stråt in et ousten un de Swarte Sey in et noordousten. De noordelike grense is et meyste verskel oaver. Et höygste punt is den barg Musala med 2925 meter, in et bulgaarske Rilagebargde.

Vake wordet de volgende landen as Balkanståten anerekkend: Albanie, Bosnie en Herzegovina, Bulgarye, Kroatie, Grekenland, Kosovo, Montenegro, Noordmacedonie, Rumenie en Servie. De oppervlakde wördt vake skattet as 666.700 km2. Der wounet sou'n 60 miljoon lüde. Wat deylen van Italie ligget technisk bekeaken ouk up de Balkan, mär dat land wördt neet medereakend.

Et idee vöär nen Balkanstreake küm van den düütsken geograaf August Zeune in 1801. Hee meynden (untorecht) at de Balkanbargen de vöärnaamste bargkeatene van Süüdoust Europa warren. Dee löypen van de Adriatiske Sey töt de Swarte Sey. In de 19. eywe was de term *Balkanskiereiland* synonym vöär Rumelie, de europääske provincys van et Ottomaanske Ryk. Et was vöärnamelik ne politike indeyling un neet sou seyr geografisk. Dat wör noch verstarked döär de stichting van et Yugoslaviske Köäningryk vöärin de 20. eywe.  

De natuurlike grensen van et Balkanskyreiland stemmet neet med den uutleg van et woord *skyreiland*. Geskeedkünnigen küret vake oaver de Balkan as ne streake. De term hevt nen slechten byklang ekreagen. Dårümme gebruket de geleyrden rechtevoord lever de name Süüdoust Europa.
Vüür

**Vüür** is en verskynsel dat sik vöärdoot as brandbare matery üp houge temperetuur med en oxidator in anraking kümp. Vake wördt et brüket vöär ofheaten of by et kokken.

## Geskydenisse
Der binnet brüüksspouren in süüd-Afrika evönden dee töt meyr as 1 miljoon jår terügge edateyrd wördet, mär meysttyds binnet see neet ölder as 400.000 jår.

## Referencys
Senegal

**Senegal** (officiääl de **Republik Senegal**) is en land in West-Afrika. Et is in et noorden nåbers med Mauritanie, med Mali in et ousten, Guinea in et süüdousten un Guinea-Bissau in et süüdwesten. Up et westen ligt den Atlantisken Oceaan. Senegal umslut souwat et heyle Gambia, en land wat up de overs van de Gambiarivyr ligt un wat et südelike senegaleeske Kasamance van de rest skeidet. Up sey grenst Senegal an Kaapverdie. De höyvdstad is Dakar. 

Senegal is et meyst westelik liggende vasteland van Afro-Eurasie, de "Olde Wearld". De name hevt et land van de rivyr de Senegal, den as de noordelike un oustelike grense formet. Et hevt en typisk sahelklimaat, mär med en reagenseisoon. Et land is souwat 197.000 kilometer in et veerkant, un der woanet 17 miljoon lüde. Et is ne unitäre presidentiäle republik. Seyd de unafhangelikheid in 1960 steyt et land as eyne van de meyst stabile landen van Afrika to book.

Unafhangelikheid kreag et land do as et olde koloniale Fransk West-Afrika vryegeaven wör. Vanweage dee geskydenisse is fransk der de officiäle språke, mär blout en händkevul lüde versteyt et. De rest küert by mekander sou'n 30 språken, wårvan wolof de meyste sprekkers hevt; sou'n 80% van de lüde kent et as eyrste of tweyde språke. Nöäst fransk is et dårmed de lingua franca van et land. Lyk as andere nåkoloniale afrikaanske ståten is Senegal ne smeltkruse van språken un kulturen. De grötsten sint wolof, fula un serer. De meyste senegalesen sint anhangers van den islam.

Senegal is anemarked as en årm land med houge skulden. Up de wearldwyde unwikkelingsskåle steyt et 170. De meyste lüde warket an de küste as buur of viskerye. De anderen sittet vöärnamelik in de mynbouw, turisme un deensten. Der sint nauweliks delfstoffen to vinden. Souwat de hälvde van et ståtsgeld geyt når underwys. Et land is aneslötten by de Afrikaanske Uny, de Vereynige Natys, de Ekonomiske Gemeynskop vöär Westafrikaanske Ståten (ECOWAS), de Francophonie, de Islamitiske Samenwarking un de Gemeynskop van Sahelsaharaanske ståten. Internationaal is et land et bekendst ümdat et et eindpünt is vöär de Parys-Dakar Rally.
Kairo

**Kairo** (arabisk:  القاهرة , ümmesat in latynske letters: *al-Kāhira)* is de höyvdstad van Egypte. Der woanet sou'n 10 miljoon lüde un de stad met 453 km². Med alle vöärstäden un verstädelikte gebeden der by woanet der sou'n 22 miljoon lüde, wårmed as et grötste verstädelikte gebeed is van de arabiske wearld, van Afrika un et Middenousten.

Kairo is meskeen et bekendst vanweage de piramides van Gisa, dee as der kort by ligget. Ouk wördt et wal es de stad van de dusend minaretten enöömd, ümdat der souvöäle moskeen un andere islamitiske bouwwarken ståt. 

De stad ligt handig an de Nyl, de grötste rivyr van Afrika, un is dårdöär al eywen en vöärnaam handelscentrum in de streake.
Zambia

**Zambia**, officieel de **Republiek Zambia**, is een land midden in Afrika. Et ligt ineslötten tüsken de Demokratische Republiek van de Kongo in et noorden, Tanzania in et noordoosten, Malawi in et oosten, Mozambiek in et zuudoosten, Zimbabwe en Botswana in et zuden, Namibië in et zuudwesten en Angola in et westen. De heuvdstad van Zambia is Loesaka en ligt in et middenzuden van et land. De ongevear 20,1 miljoen leu (2023) wont met name in Loesaka en de provincie Kopperreem in et noorden. Doar wordt de meeste centen van et land verdeend.

Oorspronkelik wonnen der Khoisanvolker. Dee wörden oaverlop duur de oetbreiding van de Bantoevolker in de darteende eeuwe. Noa at der Europese verkenners in et land kömmen in de achtteende eeuwe, koloniseerden de Britten et as onderdeel van de beskoarmstoaten Barotseland-Noordwestelik Rodesië en Noordoostelik Rodesië. Tegen et ende van de negenteende eeuwe völlen der 73 stämme onder. De beide beskoarmstoaten wörden in 1911 bie mekoar edoan as Noordelik Rodesië. Een groot deel van de koloniale tied völ Zambia onder een besteur vanoet Londen, met de Brits-Zuud-Afrikaanse Kompagnie in de adviesrolle. 

Op 'n 24sten oktober van 1964 wör Zambia onofhankelik van et Verenigd Keuninkriek. Earsten Minister Kenneth Kaunda wör ekeuzen as president. Kaunda ziene socialistische Verenigde Nationale Onofhankelikheidspartieje (UNIP) bleef van 1964 töt 1991 an de macht. Kaunda was nen vuurnamen kracht um tegenstanders in de strekke bie mekoar te brengen. Zo lukken et em um Zudelik Rodesië (et noedaagse Zimbabwe), Angola en Namibië met mekoar um toafel te kriegen. Tusken 1972 en 1991 was Zambia nen stoat met ene partieje, de UNIP, as de ennigste to-estoane politieke streuming, onder Kaunda zien motto "Een Zambia, Een land." Frederick Chiluba volgen Kaunda op. Hee was van de sociaaldemokratische Beweaging vuur Mearpartiejendemokratie. Der wör inzat op ontwikkeling van de ekonomie en de leu en de regearing wör breder emaakt. Zambia is noe nen stoat met meardere partiejen. Der is al verskeidene moalen ne nieje regearing ekeuzen zonder donderieje.

Zambia hef heel wat delfstoffen en natuurlike bronnen, zoas mineralen, wilde deers, bos, zeut water en bouwland. In 2010 wees de Wearldbanke Zambia nog an as ene van de snelst ontwikkelende landen. Et heuvdkwarteer van de COMESA, de Deelmarkt vuur Oostelik en Zudelik Afrika zit in Loesaka.

## Name
Tusken 1911 en 1964 heten et stukke land wat noe Zambia het Noordelik Rodesië. Do as et onofhankelik wör van de Britten, neumen et nieje land zik Zambia, noar de rivier de Zambezi (wat "groten rivier" kan beduden.)
Zimbabwe

**Zimbabwe**, officiääl de **Republik Zimbabwe**, is en land in et süden van Afrika. Et ligt ineklemd tüsken de rivyren de Zambezi un Limpopo. Nåberlanden sint Süüdafrika in et süden, Botswana in et süüdwesten, Zambia in et noorden un Mosambyk up et ousten. De grötste stad is de höyvdstad Harare. De eynnågrötste stad is Bulawayo. Et land hevt ungeväär 15 miljoon inwoaners, dee by mekander sou'n 16 språken küret. De meyste lüde spreaket engelsk, sjona of ndebele.

Vöär in de neagende eywe, in de late ysertyd van et land, bouwden de bantu's (dee sik later de sjona solden nömen) de stadståt Grout-Zimbabwe. Et wör eyne van de belangrykste handelscentrums van Afrika. Teagen de 11e eywe güngen see oaver de handel in gold, ivoor en koaper vanaf de swahiliküste, dee weader verbünden was med de arabiske un indiske ståten. Teagen et midden van de 15e eywe was de stadståt verlåten. Van dåruut wör et Köäningryk Zimbabwe stichted un dårnå de Rozvi un Mutaparyken.

De britske Süüdafrikaanske Kompagny van Cecil Rhodes teykenden de grensen van Rodesie in 1890, nå et veröäveren van Masjonaland. In 1893, nå swåren weaderstand van de matabele, wör ouk matabeleland der by edån. In 1923 güng Süüdrodesie as selvstürende britske kolony voordan. In 1965 rööp de witte minderheidsregeyring et unafhangelike Rodesie uut. Zimbabwe wör internationaal eweyrd weagens de dårupvolgende börgeroorlog med swarte nationalisten den 15 jår duurden. Uutendelik wör der vreyde beküerd; Zimbabwe untstünd in april van 1980. Et duren neet lange of Zimbabwe slöät sik an by et Gemeynebest. Ümdat de regeyring van et land under Robert Mugabe internationale wetten skünd, wör et in 2002 eskorsd. In december 2003 tröäk et sik heylemål torügge uut et Gemeynebest.

Do as syne ZANU-PF-partye de verkesingen wün in 1980, wör Mugabe Eyrsten Minister van Zimbabwe. Dat bleav hee ouk, un hee was president van Zimbabwe van 1987 töt at hee der med uutskeiden in 2017. Under syn skrikbewind beheyrsden de veiligheidsdeenst et land un behandelden de lüde as old vuul. Tüsken 2000 un 2009 güng et bargdale med de ekonomy van et land, un et geld was gin dryte meyr waerd. Et tröäk weader wat by do as de lüde möchten betalen med andere münten as de zimbabwaanske dollar. De groi is inmiddels weader afeswakked. Up 15 november 2017, nå en jår van protesten teagen Mugabe syne regeyring un de rap krimpende ekonomy, greyp et leager in. Mugabe kreag huusarrest, un et leager dee nen ståtsgreyp. Ses dage later gavven Mugabe sik oaver. Seyd dee tyd is der Emmerson Mnangagwa president. 

Zimbabwe is lid van de Vereynigde Natys, de Südelik Afrikaanske Untwikkelingsgemeynskop, De Afrikaanske Uny un de Vrymarkt vöär Oustelik un Südelik Afrika.
Boekarest

**Boekarest** (Roemeens: *București,* oetsprekken as *boekoe-RESJtj*) is de heuwdstad en tegelieke ook grötste stad van Roemenië. Der wont 1,7 miljoen leu in de binnenstad. Met alle vuursteaden der bie steet 'n teller op 2,2 miljoen. 

Boekarest wördt zeen as Roemenië's middelpunt vuur kultuur, geldzaken, vermaak en media. Et hef wiedergoanden invlood in heel Oost- en Zuudoost-Europa, ook wat onderwies, toerisme, onderzeuk, technologie, verpleging, kunst, mode, sport en politiek angeet. Binnen Roemenië ligt et in et zuudoosten, an de rivier de Dâmbovița, op minder as 60 km noordelik van de Donau en de grenze met Bulgarije. Beide binnen de EU en Zuudoost-Europa is et ene van de drokste steaden. 

Boekarest steet in 1459 et eerst in de beuke. Tusken 1659 en 1859 was et de heuwdstad van Wallakië, en doaransloetend van 1859 tot 1881 van de Vereanigde Prinsdommen van Moldavië en Wallakkië.

De stad is bekend um de völle klassieke bouwwarken, woerduur as et ook wal bekend steet as et *Paries van et Oosten*.
Hongaarsk

Et **Hongaarsk** (Hongaarsk:*Magyar*) is en uraalske språke dee as moderspråke vöärnamelik in Hongarenland mär ouk in vöäl ümliggende landen spröäken wördt. Et wykt stark af van andere ümliggende språken, ümreaden dat de språke neet üüt et proto-indo-europeesk vord kümt. 't Hongaarsk hevt in de vergangen tyd wal vöäl wöörde üüt 't Düütsk un Slaviske språken oaverenöämen, un rechtevoort hevt 't Engelsk vöäl invlood op 't Hongaarsk.

### Karakteristiken
Hongaarsk sit wat grammatika angeyt vernemstig in mekander. Et hevt heyl wat nåmvallen, warkwoordsförme en andere verbügingen dee tyd, tostand, stemme en bepåldheid angeavet. Dat maakt Hongaarsk ne üütdagende språke üm to learen vöär spreakers van indo-europeeske språken souas engelsk en düütsk. De språke hevt ouk nen readelik vry woordverskot, wat tolåt üm verskillende deylen van nen sin to benådrükken.

Eyn van de meyst upvallende eygenskoppen van hongaarsk is vokaalharmony, dee de köäse van klinkers in wöörde reagelt. In et hongaarsk wördet de klinkers indeyld in twey gropen: üütspröäken vöär in den mond (e, é, i, í, ö, ő, ü, ű) en achter in den mond (a, á, o, ó, u, ú). De klinkers in nen woord müttet allemåle eygenst groop weasen.
Lieste van heufdsteaden

Dit is ne **Lieste van heufdsteaden**. Doar wordt ook heufdsteaden van ofhankelike gebeden, neet-zelfstandige stoaten en verbundene of umstreadene stoaten bie meterekkend.

De heufdsteaden in disse lieste zint openömmen in de internationale ISO 3166-1 standaard of heurt  bie de lieste van stoaten met beperkte erkenning.

Sovereine stoaten en woarnemmende stoaten binnen de Verenigde Nasies stoat dikke edrok.

## Lieste

## Verwiezingen
Abidjan

**Abidjan** is de grötste stad in un de ekonomiske höyvdstad van Ivoorküste. Volgens ne volkstelling van 2021 woanden der in Abidjan 6,3 miljoon lüde. Dat is 21,5 procent van et heyle land. Dat maket et de up vyve nå drukstbevolkede stad van Afrika, nå Lagos, Kairo, Kinshasa, Dar es Salaam un Johannesburg. 

As kulturääl krüüspunt van Westafrika is Abidjan slim industrialiseerd un verstädelikt. Et is ouk eyne van de drukstbevolkede fransk-spreakende städen van Afrika. Nå den bouw van ne nye kade in 1931 un et anwysen as de höyvdstad van de domålige franske kolony in 1933 groiden de stad rap. Med de afrunding van et Vridikanaal in 1951 kunde Abidjan ne vöärname seyhaven worden. Abidjan bleav de höyvdstad van Ivoorküste nå de unafhangelikheid van Frankryk in 1960. In 1983 wör de stad Yamoussoukro anweasen as de officiäle politike höyvdstad van Ivoorküste.

Toch blivt Abidjan noch altyd de officiäle "ekonomiske höyvdstad" van et land. Et is ja de grötste un bedryvigste stad van et land. Ouk sittet noch vöäle politike instellingen un alle butenlandske ambassades in Abidjan. Et Autonome Distrikt Abidjan, wårunder de stad un wat van syne vöärstäden vallet, is eyne van de 14 distrikten van Ivoorküste.
Gouw

Nen **gouw** (düütsk: *Gau*, freesk: *goa*, grönningsk: *go*, limburgsk: *goew*) is ne bestüürlike indeyling van en stükke land, meysttyds in en galloromeinsk of germaansk stamgebeed. Natüürlike kenmarken as bargen, wold of rivyren förmet meysttyds de grensen van nen gouw. Den vöärnaamsten kearl in nen gouw is de gouwgraeve, anesteld döär den keiser. As den gouwgraeve uut de tyd kümt stelt den keiser nen nyen an. Dat geyt neet vanselv van vader up söäne.  

Up de gouwlåge wördt lokale besluten enöämen un recht espröäken up et sounöömde *gouwding*. Dat lätste wördt dree mål in et jår ehölden.

Nen gouw was tüsken den veerden un den elvden eywe de standaard-indeyling in et nudaagse Düütskland, Oustenryk, Switserland, Belgie, Nederland, Luxemburg, Noord- un Oustfrankryk un Noorditalie. Döär upkumst van de höyrigheid güng der et stelsel van vrye kearls achterhen.

Do as et neadersassiske gebeed döär Kårel den Grouten inenöämen wör, voorden hee ouk hyr et gouwenstelsel in. De grönningske plaatsnames Fivelgo, Westergo, Oustergo un Südergo verwyset dår noch når. Ouk Drente (*Treanth*), Twente (*Tueanti*) un de Veluwe (*Felua*) warren gouwen. Dat wat nu de Gråfskop Bentem un Noordtwente is, was ne afsünderlike gouw was under de name North Tueanti. 

## Mooi üm to weaten
In J.R.R. Tolkien syne böker woanet de hobbits in nen gouw.
Jamusukro

**Jamusukro** (eygene spelling: **Yamoussoukro**) is up papyr de höyvdstad van Ivoorküste. Et is ouk en autonoom distrikt. Up grund van de volkstelling van 2014 is Jamusukro de vyvde meystbevolkede stad van Ivoorküste: der woanden 212.670 inwoaners. et distrikt van Jamusukro beslöt 2075 kilometer in et veerkant un ligt 240 kilometer noordwest van Abidjan. 

Jamusukro wör in 1983 de officiäle höyvdstad van Ivoorküste, skounwal der in de vöärige höyvdstad, Abidjan, noch altyd verskillende politike ambten sittet. Vöär 2011 höyrden wat nu et distrikt Jamusukro is by de Meyrenstreake. Et distrikt is in 2011 upericht. Et is upedeyld in de afdeylingen Attieguakro un Jamusukro. Allens tohoupe hevt et distrikt 169 neadersettingen.
Vereynigde Arabiske Emiraten

De **Vereynigde Arabiske Emiraten** (**VAE**, arabisk: اَلْإِمَارَات الْعَرَبِيَة الْمُتَحِدَة *al-ʾImārāt al-ʿArabīyah al-Muttaḥidah*), of kortweg de **Emiraten** (arabisk: الِْإمَارَات *al-ʾImārāt*), is en land in westelik Asie (et Middenousten). Et ligt up den ousterende van et arabiske skyreiland un is nåbers med Oman un Saudi-Arabie. Et deylt seygrensen in den Persisken Gulv med Qatar un Iran. De höyvdstad is Abu Dhabi, mär in Dubai woanet de meyste lüde. In 2013 had et land 9,2 miljoon inwoaners, wårvan 1,4 miljoon emirati's un 7,8 miljoon butenlandsk warkvolk. In 2020 stünd et totale antal up 9,9 miljoon.

De Vereynigde Arabiske Emiraten sint en köäningryk wårby den köäning eköäsen wördt van söäven emiraten: Abu Dhabi, Ajman, Dubai, Fudjaira, Ras Al Chaima, Sjarja un Umm Al Kuwain. Dee wordet allemål döär nen heyrsker eleided. Med mekander förmet see et den Federalen Höygerråd. Dee keset med mekander nen president un vicepresident uut disse leyden. In warkelikheid is de heyrsker van Abu Dhabi president un de heyrsker van Dubai vicepresident un eyrsten minister. 

Et stükke land wat nu de Emiraten is, woanet al meyr as 125.000 jår lüde. Et was altyd handelskrüüspünt van vöäle beskavingen, sou as Mesopotamie, Persie un India.

Et officiäle gelöyv is der de Islam un arabisk de officiäle språke. Se sittet up de up söäven- un acht-nå-grötste öäly- un gasbellen van de wearld. Abu Dhabi's leider Zayed bin Sultan Al Nahyan, den eyrsten president van et land, untwikkelden de Emiraten döär upbrengsten van den öäly in de verpleyging, skolen un weagen to steaken. De Vereynigde Arabiske Emiraten hebbet de meyst diverse ekonomy van alle gulvståten. In de 21. eywe is et land begünnen minder up öäly un gas to löänen un sik meyr to richten up turisme un handel. De regeyring reakent gin inkumstenbelasting, mär der is wal nen bedryvstaks un 5% btw vanaf 2018. 

Menskenrechtenorganisaties sou as Amnesty International, Freedom House un Human Rights Watch seet de VAE as undermåts as et up menskenrechten ankümt. Börgers dee kwådspreaket oaver de regeyring wordet vastesat un emarteld. Öäre familys wordet dwarseleagen döär ståtsveiligheidsdeenste un der sint gevallen bekend van edwüngene verdwyningen. Persöönlike vryheden as et recht up by mekander kummen un samenleaven, persvryheid, uutdrükkingsvryheid un gelöyvsvryheid wordt stark beparked.

De VAE wördt eseen as land med middelmåtigen invlood, lyk as byvöärbeald Neaderland, Belgie un Dänemarken. Et is lid van de Vereynigde Naties, Arabiske Liga, Islamitiske Samenwarkingsorganisatie, OPEC, Neet-lieerde beweaging un Samenwarkingsråd van de Gulv (GCC).
Lüttersand

Et **Lüttersand** (lokale skryvwyse: *Lutterzaand*) is en natuurgebeed in de gemeynde Löster in Twente. Et ligt tüsken de dörpe De Lutte un Daenekamp un den anblik van et landskop wördt bepåld döär et rivyrken den Dinkel, wat vry döär et land slingert. 

Et beakendal van den Dinkel steyt to book in de Habitatrichtlijn as *Dinkelland*. Et is en aerdkündig monument ümdat der de aerdlågen van de lätste 15.000 jår to seen sint, un de 10.000-jårgrense is düdelik to seen. By den "grönen start" is in de kneewage van nen slinger van den Dinkel de untwikkeling van nen krunkelwaerd to seen. Den over in den butenbocht steakt der en paar meter höyger boavenuut un löpt stik af.

Der groit en emengd busk van junge un olde waidannen, nöäst heyle lappen med heyde un wakelbüsken up olde sandverstuvingen. Deers dee as der hüset sint under meyr den ysvoagel, overswalve, nachtswalve, swarten un bunten specht, den klemmerd un ålkraie.

Et gebeed kummet vöäle turisten up af üm to wandelen, fytsen un voagelkyken. De Lutterzandweg löpt der hen. Oaver de *Kribbebrug* kan et den Dinkel oaver. Rund et gebeed ligget en paar campings un eathüse.
Öllie

**Öllie**, **Eulie** of **Eulje** kan noar meardere dinge verwiezen. 

* Bak- en broadöllie - Öllie oet plantenzöade, broekt um in te kokken.
* Eardöllie - Roewen öllie wat in de grond zit en woeras ze brandstof en plastik van maakt. 
* Kroepöllie - kan tusken slim krappe ruumtes kroepen um ze lös te maken, bievuurbeeld bolten of skroeven.
* Smearöllie - um de dreiende delen van motoren glad te holden
* Etherischen öllie - vake broekt as smaakverstarker of lekkerroek in de wonkamer. Mangs ook heilzame krachten toodicht.
Pasta

**Pasta** is en soort eaten van unreysen deyg of bloom vermengd med water of eier. Et deyg drukket se plat un snydet et in lange streapels of voldet der andere förme van. Torechtemaken geyt döär de pasta to koaken of bakken. Rysbloom of bounachtigen as linsen wordet der ouk wal es vöär bruked, üm af to wesselen med gevööl un smak in den mund of üm glutenvry to koaken. Pasta is unmisbår in de italiaanske köäken.

Pasta’s sint ruwweg in to deylen in twey grupen: edröygd (*secca*) un versk (*fresca*). De meyste dröygde pastasoorten untståt döär der water an to unttrekken med en fabriksmåtig proces, mär kan ouk in huus emaked worden. Verske pasta fresca wördt når gebruuk med de hande maked, mangs med hülpe van simpele machines. Up groute skåle kan et ouk, mär dan in en fabrik.

De meystvöärkummende förme sint lange un korte slyrten, pypkes, skelpen, rüllekes, platte förme un skyve. Der sint 310 verskillende förme dröyge un verske pasta, un allens by mekander hebbet dee 1300 verskillende namens. In Italie is dat de streake verskillend. De cavatelli is byvöärbeald under 28 verskillende namens bekend, afhangelik van wår as y et de lüde vråget. 

Binnen de italiaanske köäkene wordet pasta’s meysttyds in dree gerechten gebruked: as *pasta asciutta* wördt ekoakede pasta up nen telder serveerd med ne sauce der oaverhen. In *pasta in brodo* is et spül deyl van ne supenmåltyd. De darde kategory is de *pasta al forno*, wårby pasta as deyl van en gerecht in ne skåle in den oavend geyt (de forno).

Når verholding sint pastagerechten meysttyds simpel, mär et eyne gerecht is et andere neet. Wat gerechten, sou as pastasalades, deent blouts as eyrsten gang vöär lechte middagmåltyden. Andere gerechten sint ouk bedoold as åvendeaten. Dår geyt dan ouk vake meyr döärhen. Ouk in pastasaucen gevt et heyl wat to kesen as et geyt üm smak, klöär un tekstuur.

Wat vodingswaerde angeyt hevt ekoakeden, kalen pasta 31% koalhydraten (vöärnamelik sterke), 6% proteinen. Vet sit der nauweliks in, mangaan wal wat. Wyders hevt pasta weinig mikronutrienten. Pasta kan smaakverstarkers of versteavigers hebben of van vulkoren emaked weasen.
Sigismund van Heiden Hompesch

**Sigismund Vincent Gustaaf Lodewijk graeve van Heiden Hompesch**, heyr van Oatmörske (Oatmörske, 24. februari 1731 - dår 5. juni 1790) was tüsken 1769 en 1786 drost van Twente un later Salland. By leaven stünd hee vöäral bekend as nen krangen baasman den sik neet geleevd makeden by de lokale inwoaners van Twente.

## Leaven
Van Heiden wör jung in Oatmörsken as söäne van Frederik Johan Sigismund (1696 - 1769) en Eleonore Henriëtte Mauritia van Hompesch (1705 - 1740). Van nen öym an moderskante arvden Van Heiden de heyrlikheiden Stevensweert, Walburg un Ohé un Laak in Limburg. Dårümme möäg hee sik ouk *Hompesch* nömen. Med 15 jår güng hee hen studeren in Leiden un in 1750 solde hee studeren in Stråtsburg, mär nå twey jår trouwden hee med 21 jår med baronesse Anna Sophia Dorothea Riedesel van Eisenbach un Hermannsburg (1736 - 1803) wårmed as hee neagen kinder kreag. As Heyr van Stevensweert tröäk Sigismund med syne vrouwe in syn kasteel Walburg in Stevensweert.

In 1755 wör hee upenöämen in de Ridderskop van Oaveryssel, wåras hee sik slim löät gelden. Hee sküppeden et töt Ofvaerdigden in de Ståten-Generaal en verhüüsden når Den Haag, wåras hee de Oranjes der voordan süker andeade. In 1767 kreagen hee en synen bröder de titel *graeve* van keiser Josef II van et Heilige Röymske Ryk. In 1769 küm syn vader uut de tyd, wat em et baantje van drost en selvs lutenant-stadholder upleyverden, ümdat hee sou good med stadholder Willem V van Oranje kunde. 

Eyne van de drosttaken, nöäst streakbestüür, was et uutspreaken van rechterlike vonnissen. Under syn bestüür wör Huttenklås med syn gesin te doud ebracht.

Van Heiden dachten sik nen mooien ekstra cent to döär de drostendeenste weader in to voren. Dee warren al lange ineperked seyd 1731 un in 1783 selvs heylemål afeskaffed, mär dår had hee ginnen boadskop an. Hee küm med allerhande selvbedachte regels, dee geheyls neet rechtsgeldig warren. Mär by oavertreading was hee unverbiddelik, der must betaald worden, of in centen dan wal in disse drostendeenste, wårby de buren vöär niks allerhande klusjes vöär em musten doon. De centen stöök hee selv in den tük. Deyls deade hee dit ouk üm de roumsk-katoliken dwars te sitten. Med syne drostendeenste makeden hee anders neet vöäle vreanden. Selvs sou slim dat hee sik in 1787 uut de vöte must maken Düütskland in.

Ouk in de Ståten-Generaal stünd hee bekend üm syne starre holding (se nöömden em selvs *Colossus*) un slechte behandeling van de katoliken. Do as hee es en geldbedrag verlöär by en potjen kaarten grappeden de andere heyren dat hee dan mär weader wat katoliken uut must knypen.

Syne rechtlynige holding bröäk em uutendelik up; hee wör 'vordpromoveerd' un kreag de titel Drost van Salland. Dår völlen under meyr de vöärname städen Swolle un Kampen under, mär al med al leyverden et em minder centen in de knippe.

Do as hee up den 5. juni van 1790 by syn huus in Oatmörsken in den vyver sat to visken störv hee an ne beröörde. Syne höyrige buren satten em by in de karke van Oatmörske. 

## Brunnen
* Canonvannederland.nl. "Sigismund van Heiden Hompesch." Bekekken op 8. mei 2023.
Freddie Mercury

**Freddie Mercury** (geboaren as **Farrokh Bulsara**; 5. september 1946 – 24. november 1991) was nen britsken sanger en leedkesskryver. Hee wör wearldwyd bekend as de sanger van de rockband Queen. Hee wördt eseen as eyne van de grötste sangers in de geskedenisse van rockmusik. Et hülp dat hee up et podium flink tekeyr güng un en sangbereik had van veer oktaven. Mercury maken der en heyl spül van up et podium, wårmed as hee grouten invlood had up wo as de wearld når rocksangers keak. Ouk drükkeden hee dårmed de band Queen ne bepålde kante uut.

Mercury wör geboaren in en persisk-indiaansk gesin up et tansaniaanske Zanzibar in 1946. Vanaf syn achtste jår sat hee up engelske kostskolen in India en küm weader når Zanzibar do as he klår was med de middelbåre skole. In 1964 must hee med syne family vlüchten vöär de Revoluty van Zanzibar en küm in et engelske Middlesex torechte. Underwyl leyrden hee al jåren musikmaken en skryven. In 1970 förmden hee de band Queen, med gitaarspöäler Brian May un drummer Roger Taylor. Van syne hande kummet heyl wat groute hits, sou as "Killer Queen", "Bohemian Rhapsody", "Somebody to Love", "We Are the Champions", "Don't Stop Me Now" un "Crazy Little Thing Called Love".

Up et podium was hee ne uutbündige persöönlikheid un hee spröäk et publik vake direkt an, sou as to seen was by et Live Aid-koncert van 1985. Nöäst syn wark med Queen was hee ouk selvstandig gangs as musikproducent un gastmusikant vöär andere artisten.

In 1987 wör HIV/AIDS evünden by Mercury. Dat makeden hee pas in 1991 bekend, nen dag vöärdat hee uut de tyd küm. Hee wör 45 jår old. In de lätste jåren vöär synen doud bleav hee noch nen set upneamen un uptreaden med Queen. Nå synen doud was hee noch to höyren up öär lätste album *Made in Heaven* (1995). In 1992 hölden se in syne någedachtenis en koncert in et Wembley-stadion. De upbrengsten güngen når undersöök un meyr bekendheid vöär de seekde. Syne loupbane med Queen wör verfilmed in 2018, in den biografisken film *Bohemian Rhapsody*.

As lid van Queen wör Mercury nå synen doud upenöämen in de Rock and Roll Hall of Fame van 2001, de Songwriters Hall of Fame in 2003 un de Music Hall of Fame van et VK in 2004. In 1990 kreagen hee en de andere Queenleaden nen Brit Award vöär Gewaldige Bydrage an de Britske Musik. Eyn jår nå syn verskeiden kreag hee den noch es individueel. In 2005 wör Queen underskeiden med nen Ivor Novello Award vöär Outstanding Song Collection van de British Academy of Songwriters, Composers, and Authors. In 2002 wör Mercury ne 58. plaatse toweysen in ne BBC-stemrunde vöär de 100 Grötste Britten.
Abu Dhabi

**Abu Dhabi** is de höyvdstad en up eyn nå meystbevolkede stad (nå Dubai) van de Vereynigde Arabiske Emiraten. Et is ouk de höyvdstad van et Emiraat van Abu Dhabi un et middelpunt van de metropool Abu Dhabi.

De stad Abu Dhabi ligt up en eiland in de Persiske Gulv, net uut de westküste. De meyste deylen van de stad un et Emiraat ligget up et vasteland, wat an de rest van et land vastesit. In 2021 hadde Abu Dhabi's städelike gebeed når skatting ne bevolking van 1,5 miljoon inwoaners, uut en totaal van 2,9 miljoon inwoaners van et Emiraat van Abu Dhabi in 2016. In de stad sit et höyvdkantoor van de Investeerdersautoriteit van Abu Dhabi. Dat was in 2022 et up twey-nå-grötste sovereine ståtsfunds van de wearld. Abu Dhabi hevt selv meyr as en biljoon amerikaanske dollars an beheyrde eygendommen deur ne kombinaty van verskillende sovereine ståtfundsen, dee as ouk in de stad sittet.

Abu Dhabi hevt lokale un federale regeyringskantoren. De Regeyring van de Vereynigde Arabiske Emiraten sit der, un ouk de Höygere Råd vöär Aerdöäly. Den president van de VAE, eyne van de Al Nahyan-family, woant der ouk. 

Abu Dhabi is in körten tyd rap untwikkeld un verstädelikt. Döär de unmündige öäly- en gasvöärråden un winning dårvan, hebbet de inwoaners döär mekander når verholding en houg inkummen. Dårmed is Abu Dhabi in rap tempo ümmeförmd töt nen grouten un untwikkelden metropool. Et is en centrum van polityk un industry, un en belangryk kulturääl un kommerciääl middelpunt. 

In Abu Dhabi verdenet se twey-darde by mekander van de ungeväär $&nbsp;503 biljoon dee de ekonomy van de VAE waerd is.
Vesoul

**Vesoul** is ne stad in de veurmoalige provincie Vrygroafschop Boergondië in et oosten van Frankriek.

## Referensies