open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veurhuus

't **Veurhuus** is 't veurste gedeelte van een woenhuus of een boerderieje. 't Veurhuus lig altied an de straotkaante. In 't veurhuus zit, ofhankelijk van de grootte van 't vertrek en hoeveule geld o-j hannen, de woenkamer of de heerd en soms nog wat aandere kleinere kamers dernaos. A-j een boerderieje hannen of riek wanen dan ha-j meestentieds een heerd (*pronkkamer*). As meensen zo'n pronkkamer hannen dan leven ze vake in 't achterhuus, en zundaas op de heerd. Tegensworig zit de woenkamer oek steeds vaker an de kaante van de tune.

## [[Nedersaksisch]]
*Urkers: *vuureus*, *vuurkaant*
*Veluws: 
***veuruus*
***veurkamer*
***veurkant*
***veurste deel* (Armelo)
***veur 't huus* (Speuld)
***veur* (Attem)
***veur an 't huus* (Waopenvelde, Heerde)
***veurende* (Epe)
***straotkant* (Garder)
***an de straot* (Voorst)
***mooie kamer* (Garder)
***beste kamer* (Twelle)
***heerd*, *neerd*
Voorst (gemeente)

**Voorst** is n gemeente in de Nederlandse provinsie Gelderland. De gemeente had op 1 mei 2014 zo'n 23.860 inwoners (bron: CBS) en hef n oppervlakte van 126,47 km².

De moderne gemeente Voorst is in 1820 onstaon, toe Twelle met Voorst samengong. Voorst grenst in Gelderland in t noorden an Epe, in t westen an Apeldoorne, in t oosten an Lochem en Zutfent en in t zuden an Brummen, in de provinsie Aoveriessel grenst t in 't noordoosten an Olst-Wieje en Daeventer.

## Kernen
Gooswijn van Rees

**Gooswijn van Rees** (Gällemuun) is een Oaveriesselse muzikaant, die mangs in 't Gällemunigers zingt.

As bassist, zanger en componist hef Van Rees hom veural toe-elegd op de soul en funk. I'j stet bekend as ien van de betere bassisten uut de (West-Oaveriesselse) regio. Van Rees speult in de band Soulstar. Vrogger was i'j bandlid van onder aandere Chain of Fools, Band of Glory en de Nederlaanstalige groep Holsappel.

Op de streektaal-dvd *Uutsprèken* van de Iesselakkedemie (2006) stet zien liedtien *Naor uus, naor oe*.

Van Rees woont in Kampen.

## Bronnen
* Webstee van de Iesselakkedemie, mit een liedtie van Gooswijn van Rees
* Webstee 'Streektaalmuziek in Nederland'
Voorst (darp)

**Voorst** is n darp in de gelieknamige Gelderse gemeente Voorst, waorvan Twelle de heufdplaatse is. Allewel Voorst de naamgever is van de gemeente steet t gemeentehuus niet in Voorst, mar in Twelle. t Darp had in 2015 rond de 2.750 inwoners. In t darp steet de mölle De Zwane. 

## Geboren in Voorst
* Henk Lubberding (4 augustus 1953), Nederlandse wielrenner
* Anthony Winkler Prins (31 jannewaori 1817 - 4 jannewaori 1908), grondlegger van de Winkler Prins-ensyklopedie
Erwin Nyhoff

**Erwin Nyhoff** (Erwin Nijhoff, 29 september 1972) is een zanger, gitarist en liedtiesskriever uut Dalsen. Hi'j zingt miest in 't Engels, mar hef ok in 't Sallaans op-eneumen.

## The Prodigal Sons
In de jaoren neengtig was hi'j slim succesvol mit zien band The Prodigal Sons, die mit 't debutalbum *Wine of Life* (1993) kats goed op 'e kaorte kwaamp te staon. De band speulden op 't Pinkpop-festival (1994) in Laandgraof en tweimaol op 't prestigieuze South by South West-festival in Austin, Texas (1995 en 1997). 't Tweide album *In the Eye of a Stranger* (1995) harren de mèensen veule minder oog veur.

## Stille tied
The Prodigal Sons gungen in 1997 uut menare, waornao 't een tiedlaank stille was rond Erwin Nyhoff. Hi'j speulden mit een gelegenheidsbandtien in 't akoestische circuit, mar har tied neudig um humzölf muzikaal weerumme te vienen. Hi'j leverden bi'jdragen an tribute-cd's veur Boudewijn de Groot en Doe Maar, en trad op mit de originele slagwarker en gitarist van Elvis Presley, respectievelijk DJ Fontana en Scotty Moore.

## Solo-carrière
Bi'j een optreden veur 't radiopregramma Leidsekade Live vund hum een mitwarker van Warner Music Benelux. Bi'j dit label brocht Erwin Nyhoff in 2001 't 't album *Take Your Time* uut, in Nashville op-eneumen en eproduceerd deur Richard Dodd. Mit dit album kwaamp Nyhoff as solo-muzikaant naor veuren. Sindsdien toert hi'j regelmaotig mit verskillende samenstellings deur Nederlaand.

Nyhoff zien hitsingle *You Still Think* kuj heuren in de speulfilm van Robert Jan Westdijk *Phileine zegt sorry* (2003), naor een roman van Ronald Giphart.

In 2011 zingt Erwin in The Voice of Holland, hi'j zat bie Angela Groothuizen. Hee is daor daarde eworden.

## Discografie
### As Erwin Nyhoff
**Take Your Time* (2001)
**Songs for You* (single, 2001)
**About Our Love* (single, 2001)

### Mit The Prodigal Sons
**You Still Think* (1996)
**Misty Rain* (single, 1996)
**Cool It* (single, 1996)
**China* (single, 1995)
**In the Eye of a Stranger* (1995)
**Wine of Life* (1994)
**In Another Land* (1993)
**That's When I Love You* (single, 1993)
**Wine of Life* (1993)
**Shut Your Mouth* (single, 1992)

## Bronnen
* Webstee van de Iesselakkedemie, mit een liedtie van Erwin Nyhoff
* Webstee van Erwin Nyhoff
Johannes Sass

**Johannes Sass** of **Johannes Saß** (geboren op 4 september 1889 in Hamburg, votraekt op 31 december 1971 in Hamburg) was een Platduutse taelwetenschopper.

Hi'j is in 1926 ofstudeerd an de Universiteit Hamburg mit een doctortitel. In 1935 stelde hi'j veur 't eerst zien regels veur de Platduutse spelling op. De woordeboeken van Sass, in de Sass'sche Schrievwies (*Sass-spelling*), wodden uutgeven deur de Fehrs-Gill en Wachholtz Verlag. 

De Johannes Sass-pries, een pries veur wetenschoppelike warken over de Platduutse tael, is naor him vernuumd.

## Warken
* *Die Sprache des niederdeutschen Zimmermanns dargestellt auf Grund der Mundart von Blankenese (Holstein).* Hamburg 1926 (dissertaotie)
* *Plattdeutsches Wörterverzeichnis mit den Regeln für die plattdeutsche Rechtschreibung: gemäß Erlaß der Reichsschrifttumskammer vom 2. Juli 1935, der Reichspressekammer vom 14. August 1935 und des Reichsministers für Wissenschaft, Erziehung und Volksbildung vom 20. September 1935* Meissner, Hamburg 1935
* *Die Elbe von Hamburg bis Cuxhaven.* Kröger, Hamburg-Blankenese 1950
* *Hamburger Originale und originelle Hamburger.* Kröger, Hamburg-Blankenese 1956
* *Kleines Plattdeutsches Wörterbuch.* Wachholtz-Verlag, Ni'jmunster 1956
* *Niederdeutsches Autorenbuch.* Quistorf, Hamburg 1959
Bieslook

**Bieslook** (*Allium schoenoprasum*) beheurt tot de lookfamilie (*Alliaceae*) en is verwant an bolgewassen zo as de u, prei, knoflook en gao zo mar deur. t Is n vaste plant die ofkomstig is uut Europa en Noord-Azië. De bieslook bleuit van juni tot juli, in blauw-roze-violette scharmen. Bie ons komt ok nog wilde bieslook veur. Dit soort planten zörgt veur n voedselveurraod onder de grond die de wienter overleeft, zodat ze in t veurjaor heel gauw op kunnen kommen en kunnen bleuien en zaod maken. Elke 'bol' vormt n nieje bol, mar vaak ok meerdere breudbollen an de wortels. Dit is de ongeslachtelike vorm van voortplanting. Daornaost is der ok geslachtelijke voortplanting, deur zaodvorming.

De plant is pollenvormend (n andere benaming veur zojevormend), en het in de familie de kleinste bolletjes, mar ze bin helemaol geliekweerdig an de, in vergelieking, reusachtige bollen van Amaryllis.

Van de bieslook gebruukt je bie t schrapmaken van eten veural de jonge dunne stengels. De dikkere stengels hen de neiging taoi te worren. De bollen die zich vormen an de uuteinden van de stengels ku'j niet eten. Ze hen n hallusinerende warking en kunnen slimme konsentrasie- en ereksieproblemen veroorzaken.

## Inhoudsstoffen
 
In 100 gram bieslook zit:

## Zie oek
*Kreilook

## [[Nedersaksies]]
Diaspora

**Diaspora** is n naamn vuur n verskiensel dèt inheult dèt n volk oawer n groot gebeed verspreaid wörd. t Woord keump van t oold-Grieks en beteeknt ongeveer "*verstreuiing en verspreaiding van zoad*". Zukke verspreaidege gebuurt vake duurdèt een volk neet mear in t eegne laand kan wean, duur oonderdrukking, oorleuge, oarmood of honger, en doarumme öar eegne laand oontvluchet.

Bekeande vuurbeelde hiervan beent de Jödn, Iern, Jamaikaann en Palestienen.
Sik

Den tammen **sik** (*Capra aegagrus hircus*) is ne undersoorte van den wilden sik uut Süüdwest-Asië en Oost-Europa, den as döär mensken etemd is. Den sik is en lid van de Bovidae-family, verwant an et skåp. Disse beiden höyret by de sikantilopen underfamily Caprinae.

Tamme sikken höyret töt de öldste temde beeste. Oaver de heyle wearld wordet sikke al vöär dusende jåren hölden üm öär vleysk, melk, hår en vel. In den lätsten eywe sint se ouk populäär wörden as huusdeer.

## Name
Nen manneliken sik wördt nen *buk* nöömd, den vrouweliken sik heat gewoan *sik*. En jung van den sik heat en *[[lam]]*, en nen esneadenen (kastreerden) buk heat nen *weyr(sik)*.

Twentsk kent verskeydene segswysen med nen sik der in:
* *lachen as nen sik in de brandneatelen* (Sunder wille (med)lachen üm uw eygene ungelük)
* *Den kan nen sik tüsken de höärns küssen* (segd vöär löö met een mager, smal gesichte)

Oaverdrachtelik kan med *sik* ouk en klein spits böärdje an den kin bedoold weasen. Dit verwist når et kenmarkende tüüfken hår wat sikke underan den bek hebbet.
* *Argens nen sik van hebben* wil seggen at ymand argens gin pleseer meyr an beleavt.

* Nen *verwenden sik* is een drammerig kind wat vake de lippe löt hangen en dårdöär synen sin krigt. Anstellerig göllen (hülen) wörd *sikken* nöömd.

## Neadersaksisk
Peuling

Een **peuling** is een lang, dun kussen dat vrogger vaak werd gebruukt in bedsteeën. 't Lei dan onder de heufdkusssens of an 't voeteneind en gaf wat meer ondersteuning. Tegensworig wort de peuling niet meer zo vaak gebruukt.

't Engelse woord veur *kussen* het dezelfde oorsprong as 't woord *peuling*; vergeliek *pillow* mit *peluw* of *peulewe* of zokswat.

## [[Nedersaksisch]]
* Grunnegs: *kuzzen*, *peule* (gain aandere benoamen as veur kuzzen)
* Urkers: *pulem*
* Tweants:
** *kussen*
** *pöl* (Oold-Riesns, nit mear broekt)
* Veluws: 
** *peluw*
** *peuling*
** *peulige* (Doospiek, Oldebroek, Wezep, Nunspeet)
** *peulewe* (Elburg, Nunspeet)
** *peuleve* (Nunspeet)
** *peulen* (Niekark)
** *peul* (Appel)
Brummen

**Brummen** is n plaatse en gemeente in de Nederlandse provinsie Gelderland. De gemeente had op 1 mei 2014 zo'n 20.948 inwoners (bron: CBS) en hef n oppervlakte van 85,01 km² (waovan 1.04 km² water).

## Geschiedenisse
t Gebied van de gemeente Brummen kent al ruum 2.000 jaor bewoners, mar aover die oldste geschiedenisse is niet zovölle bekend. De name *Brummen* duukt veur t eerst op op n akte waorin n antal landeriejen eschonken worden van graaf Wrachari an Liudger. In die akte hebt ze t aover *Brimnum*, in 794. Dit jaortal wörd gebruukt as de ontstaonsdaotum van de gemeente, zodoende was 1994 n feestjaor waorin t 1200-jaorig bestaon groos evierd wier. In 1865 was de spoorwegverbinding klaor, töt die tied kwammen postwagens en postkoetsen vake bie Brummen an, via de weg van Arnem naor Zutfent. Veur 1800 was Brummen de heufdplaatse van t Veluwse ambt Brummen, dat beston uut de karspels Brummen en Hall. Sommigen zeggen ok wel dat de name 'Brummen' van t woord brummel kömp (n soort vrucht), der gruuien in de umgeving van Brummen inderdaod naor völle brummels.

## Aoverige kernen
Broek, Kortenoever, Eerbeek, Empe, Hall, Leuvenheim, Oeken, Tonden en Voorstonden.

## De meuite weerd um te bekieken
In Brummen staon de twee grootste mammoetbomen van Nederland.

## Geboren in Brummen
* Gerrit Borgers (18 september 1917), literator
* Mitchel van der Gaag  (22 oktober 1971), voetballer
* Kristel Zweers  (1976), grappenmaker en ex-Lama

## Zustersteden
*Krotoszyn (Polen)

## Referensies


## Uutgaonde verwiezing
Biebelgordel

n **Biebelgordel** is n naamn vuur gebeedn in Neerlaand woer at, duur de boot enömn, völle grifformeerdn wont dee at op kleaine kristelike politieke partiejn stemt.
De leu in disse gebeedn prebeert slim noar de wetn va n Biebel te leawn, goat völle met mekoar umme en treft mekoar vake in de koarke, op skoole of op t woark.

n Biebelgordel löp vanof de Zeewse eilaandn via Zuud-Hollaand, Noord-Broabaant, Utrecht, oawer de Veluwe in Gelderlaand noar n kop van Oaweriessel.

Plaatsn as Staphorst, Gellemuudn, Niej-Lekkerlaand, Elspeet, Opheusdn, Kestern, Barneveeld, Ederveen, Olddoarp, Tholen, Arnemuudn, Meliskoarke, Aagtekoarke, Yerseke en Krabbndieke lignt dr midln in. Plaatsn as Urk en Riesn vaalt r n luk boetn, mear beent doarumme neet meender konservatief kristelik en politiek betrökn.

n Naamn is wellich letterlik oawer ezat van t Engelse *Bible belt*, want dèt is n naamn vuur n groot gebeed in t zuudn van de Vereenigde Stoatn, woer at ze ook n *Bible belt* van slim orthodokse steans hebt loopn.
Kreiheedfemilie

De **kreiheedfemilie** (*Empetraceae*) is een femilie van tweezaodlobbige plaanten. Een femilie onder disse naam wönnen vrie algemeen erkend deur systemen veur plaantenonderverdeling, mar neet meer deur 't APG-systeem (1998) en 't APG II-systeem (2003): disse systemen voegen de plaanten van disse femilie in bie de vergrote heedfemilie (*Ericaceae*).

't Geet um een kleine femilie van houtige plaanten. Der beheuren mar ene, in Nederlaand veurkoemende, plaantensoorte tot disse femilie, namelijk:
*Kreiheed (*Empetrum nigrum*)

't Cronquistsysteem (1981) erkennen wel zo'n femilie en plaosen 't in de orde *[[Ericales]]*.

## Zie oek
*Heedfemilie
Weaweblad

t **Weaweblad** (*Plantago*) is n geslacht oet de weawebladfemilie (*Plantaginaceae*) en hef um en noabie 200 oondersoortn dee at oawer de hele wearld vuurkomt. t Geslacht besteet oet weendbestoewers en blöait oarvörmig. Bie de meeste soortn beent de blaadn lieknervig. Hierduur liekt ze wal wat op grös. Bie de meeste soortn in West-Europa stoat de blaadn in nen bladkreenk bie mekoar.

Ze komt in alle soortn umgeewings vuur, mear in Neerlaand beent ze t makkelikst an de kaante van de weg te veendn.

Wat soortn beent tradplaantn. Dèt heult in dèt ze op harte pètte köant oawerleawn, umdèt ze vleazige blaadn hebt, dee at dr teegn köant at dr op etreadn wörd. Aandere soortn gediejt op gröslaande en zoolte groond.

t Weaweblad kan vuur völle middelkes gebroekt wördn. A-j oew an nen braandnettel stekt mu-j met n weaweblad oawer t plekn woer t oew jökket striekn. t Voch oet de blaadn woarket as teegngif teegn t nettelsap.
Oet de zöa van wat soortn weaweblad kan psyliumzoad emaakt wördn. Dèt is n middelken teegn lösliewigheaid. As disse zöa met völle voch in enömn wordt, vergoat de zöa neet, en krie-j ne steewige ontlasting. Van wat vukke soortn dit emaakt wörd is neet helemoal duudelik, zowel *Plantago ovata*, *Plantago ispaghula* als *Plantago psyllium* wordt eneumd.

In Neerlaand en België kö-j de volgende soortn antrefn:

*Disse naamns beent letterlik umme zat van t Hollaands noar t Tweants, want zovölle oonderskeaid wörd r egee neet emaakt in t Tweants.*

*Taandweaweblad (*Plantago major* subsp. *intermedia*) 
*Groot weaweblad *(Plantago major* subsp. *major*) 
*Hertsheurnweaweblad (*Plantago coronopus*) 
*Roew weaweblad (*Plantago media*) 
*Smal weaweblad (*Plantago lanceolata*) 
*Zaandweaweblad (*Plantago arenaria*) 
*Zeeweaweblad (*Plantago maritima*)

## Neersassies
*Drèents:
***hazetarwe* (ZOZ, ZWN)
***padtiesblad* (ZOZ)
***vetblad* (MD)
***viefaoderblad, -kroet, -roet* (ZWN)
***weegbree*
*Grote weegbree:
***laokeblad*
*Smalle weegbree:
***hazeblad*, *haze-oren* (MD)
*Grunnegs: 
***waibred* (overbliefsel oet t Oldgrunnegs *weijbrette*)
***weegbree* (maist brukenleke benoamen)
*Tweants: 
***weaveblad*
***weaweblad* (Riesn)
*Veluws: 
***wegeblad*, *wègeblad*
***weegbree*, *wèègbrèè*
***wegebree*, *wègebree*
***trekkeblad* (Noordwest-Veluwe)

### Beukebeskriewing
*Meijden, R van der: *[[Heukels' Flora van Nederland]]*.  22ste druk, Grunning 1996
*Pelser, P: De ontmanteling van de helmkruidenfamilie (Scrophulariaceae). In: *Gorteria*, *Tijdschrift voor onderzoek aan de Wilde Flora*, joar 29 - 5, 20 oktober 2003
*Weeda. E.: *[[Nederlandse Oecologische Flora]]* deel 3, 1988
Schroeve

**Schroeve** kan verwiezen naor:

* Schroeve (gimmestiek) - een salto waorbi'j' in de brette en in de lengte dri'jen.
* Schroeve (verbiending) - een veurwarp dat broekt wodt om aandere veurwarpen vaast te zetten.
Nijverdal

**Nijverdal** is ne Nederlaandse plaatse in de Oaveriesselse gemeente Heldern. Nijverdal is met ongevear 25.000 inwonners de grötste plaatse binn de gemeente. 
n Naamn Nijverdal kömp van t woord *nijver*heid en *dal*. n Naamn verwis noar de wortels van Nijverdal in de textielindustrie. Dr besteet gin variant op Nijverdal in t Neersaksies. Ook in t plat wördt t op zien Hollaands oet sprökn. Mangs zegnt de Nijverdallers det ze "op Nijverdal" woont. Nijverdal lig op de kruusing van de Regge en n stroatweg van Almelo noar Zwolle, dee in 1829 anlegd wördn. Ok lig Nijverdal an de voot van de Sallaandse Heuvelrugge op de greanze van Tweante en Sallaand.

Nijverdal is vestigd op de stea van t vroggere *Noetsele* deur de Nederlandsche Handel-Maatschappij dee der in 1836 in nauwe saamnwearking met n Engelsman Thomas Ainsworth ne fabriek (ne weaverieje, ne spinnerieje en ne modelweaverieje) stichtn.

Roond 1850 begunn de breurs Salomonson de Koninklijke Stoom Weverij, woardeur der n eande kwam an de nijverheid an hoes.

Nijverdal is de ennigste plaatse in Nederlaand woar gold opgreavn is. Der is ne offisjele konsessie ofgeven veur t opgraven van gold.

Op zoaterdag is er mangs n wekkelijkse markt.

## Bekende luu uut Nijverdal
*Willem Frederiks (10 december 1943) - Skriever van verhaalties, gedichies en nöalstukkies

## Refereansies


## Oetgoande verbeendige
Herman Kampman met gedichies oaver Nijverdal. Oetzeanding van RTV Healdern.
De Loge "L'Union Provinciale"

|
|-
|
|}
**De Loge "L'Union Provinciale"** is de olste vrijmezzelderslozie van Grunnen, dij oprichten doan is ien 1772. Zai is doarmit ain van de olste vrijmezzelderslozies van Nederlaand. De noam wordt söms verkört tot ***L'Union Provinciale***, moar offisjeel is de noam laanger. Boetendes is der nog een verainen ien Stad dij er ansproak op moaken kin: *Kapittel L'Union Provinciale* oet 1777. 

Zowel onderschaaidenskleuren (rood en gruin) as t zeegel van *De Loge "L'Union Provinciale"* duden der op dat de Lozie bie heur oprichtens de toun heersende sosjoale en ekenomische omstannegheden tìn pozitieve wìnste te beienvlouden. Der was ja nogal wat môt tuzzen Stad en Ommelanden. Deur de aiwen hìn hebben de leden van de Lozie waarken doan aan heur perseunleke vörmen en trachten doan noar vermöggen bie te droagen an n betere soamenleven. 

Aal sinds joarendag komt de Lozie op de vraaidagsoavend bie nkander ien t *Loziegebaauw van de Vrijmezzelders* an de Törfsingel 46 ien Stad.

## Boetende hìnwiezen
* Webstee van de Lozie L' Union provinciale
* Vrijmezzelderij
Ni'jehaske

**Ni'jehaske** kan verwiezen naor:

*Ni'jehaske (plak) - een plak in Scharsterlaand.
*Ni'jehaske (woonwiek) - een woonwiek in Et Vene.
Haskerlaand

**Haskerlaand** (Fries: *Haskerlân*) is een veurmaolige gemiente in et zuden van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. De gemiente beston tot 1984.

De naeme Haskerlaand verwiest oorspronkelik naor *haske* of *heesc*: een grössoorte. Een populairdere verklaoring onder de bevolking was dat et woord van et Friese *haske* komt, dat *haezien* betekent. 

In 1934 raekte de gemiente een stok laand in et oosten van et hudige Ni'jehaske kwiet an de doe ni'je gemiente Et Vene. Et plak Et Vene was naemelik groot wodden en over de greenzen van drie gemientes gruuid. Haskerlaans buurgemiente Schoterlaand gong grotendiels op in disse ni'je gemiente. Et westelike diel van die gemiente, mit de dörpen Delfstrehuzen, Rohel, Rotsterhaule en Rottum en Jehannesge, wodde bi'j Haskerlaand daon.

Nao de gemientelike herindieling op 1 jannewaori 1984 is Haskerlaand saemen mit de gemiente Doniawerstal opgaon in de ni'je gemiente Scharsterlaand, officieel sund 1985 Friestaelig *Skarsterlân*. Allienig een klein pat in et zuudwesten mit et dörp Delfstrehuzen is bi'j de gemiente Lemsterlaand gaon.

## Plakken (1983)

De gemiente Haskerlaand had dartien dörpen. Et heufdplak was De Jouwer.

Tussen haekies staon de Friestaelige naemen.
Heerd (ruumte)

De **heerd** of **pronkkamer** was vrogger een soort woenkamer dee luui dan mooi inrichen en allinnig zundaas gebruken, of mit speciale dagen of hoog bezeuk. Op de heerd stung meestentieds 't ameubelement, een kammenet, vitrinekaste, sicreterie, boekenkaste, soms een orgel en gao zo mar deur. Op grote boerderiejen en riekeluui hannen vake een heerd, 't gewone volk had meestentieds gien heerd. In sommigen darpen en stejen wonnen der mit de heerd de woenkeuken bedoeld. De heerd lag meestentieds in 't veurhuus, zo konnen meensen goed zien waffeur mooie spullen of da-j allemaole wè neet hannen staon. 't Was dus veural bedoeld um dermee te *pronken*, vandaor dat 't oek wè de *pronkkamer* heten.

De heerd is ontstaon deurdat meensen 't alsmar beter kregen, en de leefruumte dee gebruuk wönnen veur 't eten, slapen en 't russen op wollen delen, zodat der een kamer ontstung veur al 't mooie spul. Zo konnen ze, as der volk was, laoten zien ho goed as ze 't wè neet hannen. Deurdeweeks eten, koken, sleupen en russen ze gewoon in 't achterhuus ('t gedeelte rondumme 't fernuus).

To meensen 't nog beter kregen en meer luui zo'n kamer hannen begun 't gebruuk van de heerd achteruut te gaon. Werschienlijk umda-j je eigen daormee neet meer *bewiezen* konnen. Oek hef de tillevisie derveur ezörg dat de heerd de gewone *[[woenkamer]]* wönnen, zoa-w dat noen kennen. Umdat de tillevisie wat de pries angeet, wè op de heerd thuusheuren.

In onder aandere 't Zuiderzeemuseum in Enkhuzen ku-j nog een antal huzen bekieken mit een echte pronkkamer, of de ouwe woenkeuken.

## [[Nedersaksisch]]
*Drèents:
***kaemer* (ZWN), *kamer* (ZOV, ZOZ, ZWZ, MD), *kaomer* (Noord-Drenthe)
*Tweants:
***goo kamer (/wonvertrek)*
***vuurkamer*
***zöanse kamer*
*Veluws:
***heerd*
***neerd* (Epe)
***veurkamer/-kämer*
***pronkkamer/-kämer*
***mooie kamer/-kämer*
***zundagse kamer* (Epe, Apeldoorne)
***zunnese kamer* (Vaossen)
***goeie/beste kamer/-kämer*
***kamer* (Uddel)

## [[Westlaauwers Frais|Frysk]]
* Opkeamer
Braanze

n **Braanze** is n dail van n boom of n boesk dij of oet de stam stekt. Aan braanzen gruien de bloader van n boom. Oospronkelk wör veur elke soort braanze n aander benoamen broekt, môr tegenswoordeg worden dizzen almoal deur mekoar hin broekt veur aal dailen van de oetsteksels. Braanzen binnen aigelks de aams van de boom, deurdat t vocht dat ronddwirrelt via de braanzen noar de bloader gaait. Vrumd genog gruien braanzen zo dat t bebladte gedailte van n boom van verôf sikkom dezulfde vörm het as t blad van dij boom. 

n Lieke braanze of toek wordt ook wel n **bongel** nuimd.

## [[Nedersaksisch|Leegsaksisch]]

## Boetende hìnwiezen
Bezemdopheed

**Bezemdopheed** (*Erica scoparia*) is een plaante uut de heedfemilie (*Ericaceae*) dee veural in Zuud-Europa veurkump. In Nederlaand is bezemdopheed bekend van 't waddeneilaand Terschelling. De soorte is hier in de Tweede Wereldoorlog terechtekomen mit 't vervoeren van laandmienen uut Zuud-Europa. In 1996 wanen nog der zeuven struken in de dunen kortbie Oosterend (Terschelling), in 2005 wanen der nog mar vuuf van over.

## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen
Zalk

**Zalk** is een Nederlans dörp op de zuudoever van de Iessel in de Overiesselse gemeente Kampen. 't Leg achter de winterdiek van de Iessel tegenover Wilsum.

't Dörp Zalk be-eurde töt de Eerlijkeid Zalk en Veecaten. Nao de vörming van de gemeenten in 1813 is de eerlijkeid ummevörmd töt de gemeente Zalk en Veecaten. Disse gemeente is in 1937 op-egaon in de gemeente Iesselmuun en be-eurt sins 2001 töt Kampen.

Zalk is in Nederlaand nasionaal nog aorig bekend ewörden as woonplaatse van 't *krudenvrouwgien* Kleusien uut Zalk. Ok wödt 't dörp tesamen mit Veecaten enuumd in 't bekende gedicht *Dodenherdenking* van Ida Gerhardt, waorin de name mit naodrokkelijk klinker- en mitklinkerriem an aandere woorden verbunden wödt.

In Zalk stiet de korenmeulen De Valk.
Elfstedentocht

De **Elfstedentocht** (Fries: *Alvestêdetocht*) is een scheuvelloperstocht van krapan 200 kilometer bi'j de elf steden van Frieslaand langes. Liwwadden, de heufdstad van de pervincie, is vanolds de plaatse daoras de tocht begunt en oflöp.

De tocht, veur 't eerst in 1909 erönd en veur 't lest in 1997, brengt de dielnimmers van Liwwadden naor Sneek, Ielst, Sloten, Stavoren, Hindeloopen, Wörkem, Bolsward, Harlingen, Franeker en Dokkum en vandaor weerumme hen Liwwadden, daoras op de vaort de Bonke de endstreep lig. Honderdduzenden mèensen koomt naor de tocht kieken en de scheuvellopers anfietern.

## Winnaars

(*) Nao gedielde oaverwinnings in 1933 en 1940 hef de orgenisaosie 't mandielige winnen of-eskaft. Jan van der Hoorn, Aad de Koning, Jeen Nauta, Maus Wijnhout en Anton Verhoeven oavertraden in 1956 dizze regel toe as ze in de maande oaver de endstreep kwammen. Ze wördden ediskwalificeerd en d'r wördden gien aandere winnaar uutereupen.

## Uutgaonde verwiezings
* Webstee van de veriening ''De Friesche Elf Steden''
* Elfstedenwiki
* Reinier Paping wint Elfstedentocht 1963 (video)
West-Germoanse toalen

De **West-Germoanse toalen** vörmden volgens de traditsjonele opvatten n subgroup van de Germoanse toalen. t Begrip *West-Germoans* is omstreden en wordt in de moderne toalwetenschop nait meer zo voak broekt as vrouger. De toalen dij wie traditsjoneel *West-Germoans* nuimen, binnen de grootste en belangriekste group binnen dizze toalfamilie.

* Engels
* Schots
* Frais
* Hoogduuts
** Duuts
** Luxembörgs
** Jiddisch
* Leegduuts
** Leegfrankisch
*** Nederlaands
*** Afrikoans
** Leegsaksisch
** Oost Leegduuts
** Plautdietsch

;Noot


## Alternoatieve stamboom
In de stamboom dij hierboven stait ligt t akzìnt op hou de West-Germoanse toalen zok ontwikkeld hebben sikkom vanof de vôlksverhoezens.

n Probleem mit dizze indailen is, dat der minder let wordt op de dialektische ôfstammen van dizze toalen. Tacitus beschrieft in Germania drij groupen Germoanen, de Ingvaeones, Irminones en de Istvaeones, dij volgens sommege onderzoukers aan de boases stoan van de dialektische oorsprong van de West-Germoanse toalen:

* Ingveoons (Noordzee-Germoans)
** Engels
** Schots
** Frais
** Leegsaksisch
** Oost Leegduuts
** Plautdietsch
* Irminoons (Elbe)
** Hoogduuts
*** Duuts
*** Luxembörgs
*** Jiddisch
* Istveoons (Rhain-Wezer-Germoans)
** Leegfrankisch
*** Nederlaands
*** Afrikoans

Dizze stamboom richt zok meer op de oorsprong van de toalen, woardeur dudelk wordt dat t Leegsaksisch heur dialektische oorsprong gemain hef mit t Engels (n Saksische toal) en t Frais, môr t probleem is dat in dizze stamboom nait dudelk wordt dat t Nederlaands en t Leegsaksisch, ondaanks dat ze verschillend in dialektische oorsprong binnen, een gezoamelke ontwikkelen deurmôkt hebben. Aal twij de stambomen binnen doarom slim belangriek.
Noordrhain-Westfele

**Noordrhain-Westfele** of **Noordrhain-Westveele** is n dailstoat in t westen van Duutslaand. De dailstoat is 34.110,26 vaaierkaante kilometer groot en der wonen 17.865.516 mìnsken (december 2015). Dat binnen 524 inwoner per vaaierkaante kilometer.

## Geogroafie
De heufdstad is Dusseldörp. Noordrhain-Westfele ligt tussen Nederlaand, Oaken, t Teutobörger Wold en de Haarz.

## Rivieren
De grootste rivieren binnen de Rhain, Ruhr, Lippe en de Wezer.

## Regeernsdistrikten
Noordrhain-Westfele het vuuf regeernsdistrikten:

* Arnsbaarg – 3.760.454 inwoner
* Detmold – 2.069.758 inwoner
* Dusseldörp – 5.226.648 inwoner
* Keuln – 4.378.622 inwoner
* Munster – 2.622.623 inwoner

Inwoneraantellen van 31 dezìmber 2005

## Steden
* Arnsbaarg
* Baaukem
* Bieleveld
* Bokelt
* Bonn
* Dortmond
* Dusseldörp
* Duusbörg
* Essen
* Gelsenkèrken
* Hamm
* Keuln
* Minden
* Münster
* Paderborn
Keet

Een **keet** is op het plattelaand een honk veur jongen rond de tienerleeftied, det ze miestentied zölf beheert. 't Is miestal een schure, slephutte, etummerd hok of zokswat achter op 't arf van de olders van ien van de jongen. De jongelu - groepen van een paar vrunden töt zo'n twintig jonges en maagies - koomt daor geregeld samen umme te praoten, meziek te luustern, te kieken naor evenementen as voetbalwedstrieden en te roken en drinken. In kleinere plaatsen daoraj niet veule horeca viendt, is de keet een alternatief veur de kroeg, de discotheek of nog wat aanders.

Keten in dizze zin bint veural een bekend fenomeen in Frieslaand, Oaveriessel en de Achterhoek. Partie radiopiraten hebt een keet van waoruut ze meziek uutzendt.

## Kiek op keten
Jongerenketen bint veule in 't ni'js ewest umdet d'r gloepens veule drunken zol wörden. Keten hebt vake een bar en stelt priezen vast veur de draank, die wördt in-eköcht veurdet de jongen bi'j menare koomt.

Deur de negatieve berichten oaver comazoepen in de keten, hebt ze een negatieve klaank ekregen. Mar d'r bint ok positieve kaanten te numen an 't bouwen en beheren van een keet. Zo wördt ze vake bouwd deur de jongelu zölf, die dus moet sparen veur de materiaolkosten en ervaring opdoet mit constructiewark. Partie jongeren die an een keet bouwt starkt heur vakmanskop vanuut een technische opleiding.
Wieders hebt keetbezitters verantwoordelijkheid veur 't volk det oaver de drumpel kump.

Ok hebt de keten in kleine dörpen zonder veul uutgaonsgelegenheid een sociaole stee. De jongelu koomt hier bi'j menare en vörmt grote vrendengroepen. Ook maagies koomt noar de keten, en jonges en maagies leert menare d'r kennen.

## Tègenstriedige berichten
Deurdet onderzuuk naor keten steekproefsgewies gebeurt, en het dus een momentopnaome is, blieft de berichten oaver 't bield van de drinkketen tègenstriedig. Zo viej in de Twentse Courant Tubantia op 18 september 2008 twei berichten oaver drankketen: in 't eerste artikel hef de gemiente Tubbargen (Noord-Twente) besleuten een drinkkeet te verbieden naodet een veertienjaorige jonge in 't ziekenhuus op-eneumen weur, mar in dezölfde kraante stiet een bericht det in de acht keten rondumme Vriezenveen gien uutgebreide zoeperi'je plaatsviendt.
Deur zokke tègenstriedige berichten blif 't bield det de lu hebt van keten nog aorig negatief.

Augustus 2011 weur in de umgèving van de Twèentse gemiente Riesn-Hooltn een verkiezing heulden van wie as de mooiste keet hef.

## Nedersaksisch
*Achterhooks: *keet*, *zoepkot*, *zuupkot* 
*Drèents: *keet*
*Grunnegs: *keet*, *hok* (t kin ook n schuurtje wezen)
*Sallaans: *keet*, *hok*, *schure*
*Tweants: *keet*, *zoepkot*, *zuupkot*

## Rifferenties


## Uutgaonde verwiezing
*Keetni'js
Monique Sleiderink

**Monique Sleiderink** (Old Oatmörsken, 16 oktober 1969) is een tillevisie- en radioprissentatrice en redacteur bi'j de Oaveriesselse umroep RTV Oost.

Nao 't gymnasium in Oldnzel studeerden ze Engelse Taal- en Letterkunde en Communicatiekunde an de Universiteit Utrecht. Ze studeerden of in de richting PR en Voorlichting en wördden gemienteveurlichter.

In 1994 kwaamp ze as bureauredacteur bi'j RTV Oost te warken. Ze much al rap radio- en tv-pregramma's prissenteren. Mit Maartje van Weegen prissenteerden ze een co-productie mit de NOS. Ie kunt Monique Sleiderink vake zien in quizzen. Alle jaoren prissenteert ze 't streektaaldictee Kiek'n Wa'j Zegt. Op Radio Oost had ze töt 2011 zaoterdags 't streektaal- en cultuurpregramma Aksent.
Boage (brulfte)

Ne **boage** of **boag** bouwen is een gebroek in Tweante, Sallaand en n Achterhook biej (zovöljöarige) brulften. 

Hierbiej bouwt de noabers ne boage (meestieds van hoolt) oawer n ingaank van de stroate noar de vuurdure van et hoes. Dee boage kleedt ze an met snöaihoolt van greune täkke, van dannen of aander naaldhoolt. Dit wörd *greunhalen* eneumd. Greun halen is duurgoans kearlswoark; de vrouwleu doot reuskes van papier volden dee as oeteandelik in de boage komt te hangen. 

De kluur van de reuskes haank of van et antal joar at et stel etrouwd is. Trouwende stelle kriegnt rode en witte reuskes: rood as de kluur van leefde en wit van maagdelikheid. De 12,5-, 25- en 40-jöarige brulften kriegnt 'n kluur den at doar biej heurt, dus zilver, goold, ezw.

Tiedens en noa et boagenbouwen wordt de noabers eneugnd vuur een häpken en een dreanken, en biej et ofbrekken krek zo. Bie et ofbrekken helpt mangs et stel zelf ook met, wat angef det ze der non too verdan biej heurt.

Rechtevoort bint boagen kant en kloar te huur, en van keunststof. Vuur de traditie goat wat noabers nog aait hen *greunhalen*.
Gondelvoart

Nen **gondelvoart** is nen tocht oaver et water, woarlangs kiekleu stoat. De dealnemmende voartuugen bunt mangs mooi versierd of verlecht mit lempkes rundom een onderwarp; mangsmoal is den tocht centroal 'edoan, mangs zorgt verenigingen of bedriev'n veur n bootjen en bunt der prieze te verdenen met de versierink van den gondel. An t ende is doar mangsmoal 'n gezellig feeste met de priesuutreiking, muzeek en optreadens.

Völle gondelvoarten wod e-holden in 't waterrieke westen en noorden van Nederlaand, moar ok op aandere plaetse wod ze e-holden. Anders dan den name dut denken, bunt de delnemmende voartuugen mangs gene gondels.

## Plaetse met gondelvoarten
* Aldeboarn: joarleks op den letsen vri'jdag van augustus, op de reviere de Boorne
* Giessenburg - Giessen-Oudekerk - Hardinxveld-Giessendam (op de Giessen): eaven joaren, tweeden zoaterdag in september
* Koedijk (bi'j Alkmaar): joarleks op den 3en zoaterdag van augustus
* Gondelvoart (Breevoort): op de olde stadsgrachte
* Gieteren: 3en zoaterdag van augustus, Belt-Schutsloot: 2en vri-jdag van augustus en Dwarsgrachte: 1en zoaterdag van augustus; allemoale joarleks
* Alphen aan den Rijn; joarleks op den dag veur de Alphense joarmarkt, dee op den daarden woensdag van september völt

## Uutgoande verbundings
* Gondelvoart van Aldeboarn
* Gondelvoart Belt-Schutsloot
* Gondelvoart in Breevoort
* Gondelvoart op de Giessen

Zee ok: Liest_van_regionaole_feesten
Beukestad

Een **beukestad** of **bookestad** is een darp of stad dat zich als dusdoanig hef uut-eropen vanwaege de völle pröttel- en tweedehandsbookwinkels dee'j doar kunt vinden. De bekandsten is 't Britse Hay-on-Wye. In mangse Europese laanden bunt ze te vinden, zoas Frankriek (Montolieu en Bécherel) en Zwitserlaand (St.-Pierre-de-Clages).
* 't Geldersen Breevoort is sinds 1993 bekend as 'beukestad' mit meer dan dartig book- en pröttelwinkels en kunstgalerieën.

## Andere beukesteden in Nederlaand
* In Daeventer guf sinds 1988 op den eersten zundag van augustus den grootsten bookemarkte van Nederlaand. Bi'jnoa negenhonderd kroamen van bookhandelaren en pröttelkroame slingert zich in een riege van zas kilometer deur 't centrum van de Hanzestad.
* In 2008 war Amsterdam 'Wereldbeukestad'.

## Uutgoande verbunding
*International Organisation of Book Towns
Fort

Een **fort** is n militair gebouw of kampement dat is in-ericht um nen trop soldaoten te harbargen en te verdaedigen teggen vi-jandeleke strieders. Een fort is mangs veurzeen van ne afwisselking van muren, päölkes, wallen, grachten en toorns. Et is altied n zelfstandig, an alle zieden verdaedigbaor objekt.

Et woord *fort* kump van 't Latiense woord *fortis* (stark). Dat woord is verwaant an et Nederlaandse 'fortificatie' (Nedersaksisch: *verstarking*).

Der bunt verskeidene soorten verstarkingen as vestingen, stellingen en schaanzen.

## Uutgaonde verwiezingen
*Officiële webstae van de Engelse Schaans Lechtenvoorde
Werner (strip)

**Werner** is een stripfeguur en gelieknamige strip deur de Sleeswiek-Holstiense tekenaar Brösel (Rötger Feldmann). De eerste stripbundel kwaamp in 1981 uut.

Werner Beinhart is een jonge keerl, drok op bier en motors, en in de lere bi'j de installateur Röhrich. Dizze leste löp vake in zeuven sloten tegelieke en hef boavendien een kolde-oorlogscomplex ("Ich glaub', die Russen sind da.") Samen mit Röhrings warknimmer Eckat stikt Werner dan ok vake de gek mit hum an. De vertellegies loopt vake uut op rampen, zoas ontploffings op bouwterreinen of oaverstreumings deur verstopte toiletten.

Werner en zien umgeving bint veur een groot diel gebaseerd op de biografie van Brösel en die zien breur Andi. De verhalen speult heur bename of in de laandskop Angeln ten noordoosten van de stad Sleeswiek. 't Duuts van sommige van de stripfeguren is stark regiolectisch, mit Platduutse woorden en woordvörms.

Werner is populair ewörden in hiel Duutslaand en ok nog wal daorbuten, ehölpen deur de films die op de strip gebaseerd bint. D'r bint een bulte Wernerproducten, zoas 't biermark Bölkstoff en een riege computerspullegies.

## Verskenen stripbundels
**Semmel Verlach**
* 1. *Werner - Oder was?* (1981) ISBN 3897190001
* 2. *Werner - Alles klar?* ISBN 3897190028
* 3. *Werner - Wer sonst?* ISBN 3928950185
* 4. *Werner - Eiskalt!* ISBN 3897190044
* 5. *Werner - Normal ja!* ISBN 3928950207
* 6. *Werner - Besser is das!* ISBN 3897190060
**Achterbahn**
* 7. *Werner - Ouhauerha!* ISBN 3897190079
* 8. *Werner - Wer bremst hat Angst!* (1994) ISBN 3897190087
* *Werner - Wer bremst hat Angst!* Interactieve CD-ROM ISBN 3928950657
* Sonderband *Werner, Geht tierisch los* (1995) ISBN 3928950665
* 9. *Werner - Na also!* (1996) ISBN 3928950150
* 10. *Werner - Exgummibur!* (1998) ISBN 3897190109
* 11. *Werner - Volle Latte!* (2002) ISBN 3897190117
**Ehapa**
* 12. *Werner - Freie Bahn mit Marzipan!* (2004) ISBN 3770425200
**De luxe Ehapa-riege mit extra materiaol**
*1. *Werner - Oder was?* (oktober 2006) ISBN 978-3-7704-3082-6
*2. *Werner - Alles klar?* (juni 2007) ISBN 978-3-7704-3064-2
*3. *Werner - Wer sonst?* (febrewaori 2008) ISBN 978-3-7704-3102-1
*4. *Werner - Eiskalt!* (2009?)

## Films
* 1990: *Werner – Beinhart!* (live action/tiekenfilm)
* 1996: *Werner – Das muß kesseln!!!* (tiekenfilm)
* 1999: *Werner – Volles Rooäää!!!* (tiekenfilm)
* 2003: *Werner – Gekotzt wird später!* (tiekenfilm)

## Uutgaonde verwiezing
* Officiële webstee van Werner
't Walfort

**'t Walfort** is ne havezate (verstarkt hoes) in Aalten.

Et hoes, dat vrögger Waldenvoort eneumd wodden, wodden esticht in 1402 as boerderi'je van Derk van Lintelo. Et hoes kwam rond 1650 in de hände van 'n geslacht van Coeverden. Midden 18e eeuwe kwam t deur ne broedlachte in bezit van de familie van Pallandt, bereumd van de beeldhouwster Charlotte van Pallandt. In 1958 ging 't hoes ovver in de hände van de gemeente Aalten, en vanof 2003 wöd 't deur de stichtink Het Geldersch Landschap onderholden.

Völle is der neet meer ovver van 't olde huus. Et bouwwark nog altied T-vormig, maor 't mist ne heile verdeeping. Dizze verdeeping had 't hoes nog wal in 1743, wat blik uut ne ofbeelding van Jan de Beijer uut dat jaor. Op disse ofbeelding is t hoes (toon nog met ne grachte) al in zwaor vervallen toostaand te zeen.

## Uutgaonde verbundings
* IO Hotspots
* Kastelen in Nederlaand
Abel Darwinkel

**Abel Darwinkel** (Assen, 1968) is een anfieteraor van de Drèentse streektaal, die seends 2021 directeur is van de Stellingwarver Schrieversronte. Töt in 2018 warkte e bi'j 't Huus van de Taol (eerder Stichting Drentse Taol).

Darwinkel gruuiden op in Nörg, Steenderen in de Achterhoek en Beem in Grunning. Hi'j woonden een jaor in Lyon in Fraankriek. In Stad studeerden hi'j Algemiene Literatuurwetenskoppen en Fraans. Hi'j warkten in de journalistiek en wör in 2003 mitwarker van de Stichting Drentse Taol. Dizze orgenisaosie is in 2007 mit ''Oeze Volk'' en Stichting Het Drentse Boek op-egaone in 't Huus van de Taol.

Veur RTV Drenthe prissenteert Darwinkel mit zien collega Jan Germs *Jasbuus vol Drèents*, een dagelijks pregramma van een minuut daorin ze andacht skenkt an 't Drèents. Darwinkel mit Germs bint boavendien streektaalfunctionaoris in Drenthe.

Darwinkel is coauteur van *Moi! Taalgids Drenthe* (2005) en *Dialectenboek 9, Streektaal in spelletjes* (2007), en skriever en samensteller van *Molentaal. De meul wet van gien wieken* (2007). In 2014 kwaamp *Strunen in de Taoltuun* uut, columns aover 't Drèents.

Hi'j stelde 't Drèentse diel samen van *Op Stee, Drentse en Groninger plaatsnamen verzameld* (Het Drentse Boek, 2015); 't Grunneger diel wördden verzörgd deur Eline Brontsema en Siemon Reker. In 2018 volgde 't deur Darwinkel samenestelde *Drents Verkleinwoordenboek* (Het Drentse Boek). In 2019 verskeen *Waotertrappeln: Drèentse verhaolen* bi'j Darwinkel zien eigen uutgeveri'je Bij Abel.

## Schrieverije
**De kleine Prins* (Noordenveldse aoverzetting van *Le petit Prince* van Antoine de Saint-Exupéry, 2009)
**Taolkiekjes uit Groningen en Drenthe* (mit Siemon Reker, 2012)
**Strunen in de Taoltuun* (2014)
**Op stee, Drentse en Groninger plaatsnamen verzameld* (2015)
**Drents-Gronings telwoordenboek* (2017)
**Drents verkleinwoordenboek* (2018)
**Waotertrappeln* (vertellegies, 2019)

## Bronnen
* Abel Darwinkel, Jan Germs en H. Slot (2005), *Moi! Taalgids Drenthe*, Assen: In Boekvorm Uitgevers bv
* Huus van de Taol aover Abel Darwinkel
Klarenbeek

**Klarenbeek** (uutespreuken as: *Klaannbeek*) is n darp in t oosten van de stad Apeldoorne in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Darp hef zwat 3.500 inwoners. Klarenbeek is eneumd naor n landgoed dat lag an de Klaarbeek, die later ok Klarenbeek ging heten. An t begin van de 20e eeuw was Klarenbeek niet meer as n gebied mit n paor verspreide huzen en n katholieke karke. Noe besteet t darp veural uut n lange weg (de heufdweg) waoran verschillende buurtjes ebouwd bint. In t darp steet ok n meule.

t Darp völt onder twee gemeentes, namelik Apeldoorne en Voorst, de gemeentegrens löpt dwars deur t darp. Disse gemeentes bint noe bezig heur toekomstplannen veur Klarenbeek op mekare of te stemmen, zodat Klarenbeek niet per gemeente verschilt in bieveurbeeld bebouwing en zoksoort dingen.

Klarenbeek hef ok n eigen treinstasion.

t Darp hef ok n holtzagerieje, dit is in handen van de familie Krepel. t Steet der al vanof de 19e eeuw en was toe de reden um de halte Klarenbeek te bouwen.

Tussen t darp en de naoburige plaatsen Apeldoorne en Bekbargen hef t leste oerbos van Nederland elegen, t Bekbargerwold. In de Tweede Wereldoorlog is der in Klarenbeek n Vickers Wellington neerestort waoran n monument herinnert in de Hessen Allee. Sinds 2010 is t monument tiedelik vortehaald in verband mit niejbouw.

## Weetjes
* Tiedens Karneval heet Klarenbeek *Neutendarp*.
Aalsmeer

**Aalsmeer** is een darp en gemeente in de Nederlaandse previnsie Noord-Hollaand. De gemeente telt 26.569 inwonners (1 februari 2008, bron: CBS) en hef n oppervlakte van 34,40 km² (waorvan 11,71 km² water). De gemeente Aalsmeer maek deel uut van de 'plusregio Stadsregio Amsterdam'. Nen inwonner van Aalsmeer wödt nen 'Aalsmeerder' eneumd.

## Geskiednis
Aalsmeer wödt veur t eerst eneumd in 1133 as 'Alsmar'. Dizzen naam kump veur in ne oorkonde waorbi'j laand egaeven wödt an de abdi'je van Rijnsburg, een adellik nonnenkloster. In ne akte van Diederik VII van Kleef wödt dizze schenking in 1199 nog ens bevestigd. t Gebeed Alsmar was in dee tied n wildernis van laege elzen- en wilgenböskes. In de umgaeving wödt völle turf estokken, waordeur grote meren en plessen bunt ontstaon.

## Geboren in Aalsmeer
* Jacques van Tol (1897-1969), skriever
* Johannes Fake Berghoef (1903-1994), architekt
* Jan Willem de Pous (1920-1996), minister
* Peter R. de Vries (1956), misdaodverslaggaever
* Imke Brommer, paralympisch kampioen 1 km tandem in 2021

## Wonnend in Aalsmeer
* Gerard Joling, zanger, prissentator
* Bob de Jong, olympies kampioen 10 km schaatsen. (Kudelstaart)
* Frans Mulder, acteur
* Marianne van Wijnkoop, jurylid tillevisiepregramma X-Factor (Kudelstaart)
* André van Duin, komiek, zanger, tekstschriever en programmamaker (Kudelstaart)

## Uutgaonde verbundings
*Webstee van de gemeente
*Blomenveiling
* Keerte Aalsmeer
Jan Germs

**Jan Germs** (Oring, 1954) is een anfieteraor van de Drèentse streektaal. Töt 2019 was hij directeur van 't Huus van de Taol; zien opvolgster is Renate Snoeijing.

Germs, mit een va uut de Veenkeloniën en een Oringer moeder, gruuiden op mit 't Drèents. Hi'j gunk op de ULO in Börger en later naor de HBS in Emmen.

Germs leerden veur skoelmeister en hef 27 jaor laank onderwiezer ewest in Gasselt. In 2002 weur hi'j streektaalfunctionaoris bi'j de Stichting Drentse Taol. Dizze orgenisaosie is in 2007 mit ''Oeze Volk'' en Stichting Het Drentse Boek op-egaone in 't Huus van de Taol.

Veur RTV Drenthe prissenteert Germs mit zien collega Abel Darwinkel *Jasbuus vol Drèents*, een dagelijks pregramma van een minuut daorin ze andacht skenkt an 't Drèents.

Germs hef de Drèentstalige verhalenbundel *De Sigaar* eskreven.

In december 2009 wördden Germs deur RTV Drenthe verkeuzen töt de eerste 'Drent van 't jaor' veur 't haalfstaon van de Drèentse taal.
## Publicaoties
*De sigaar (körte Drentse verhalen, Zuudwolde 2004) 
*Moi, taalgids Drenthe (In Boekvorm, Assen 2005) 
*De mooiste woorden van Drenthe (Noordboek, Grunning 2005) 
*Daphne, Het verhaal van het loze wichie (Zuudwolde 2006)
*Iemen met edik vangen (Beilen 2008)

## Bronnen
* Abel Darwinkel, Jan Germs en H. Slot (2005), *Moi! Taalgids Drenthe*, Assen: In Boekvorm Uitgevers bv
* RTV Drenthe

## Uutgaonde verwiezings
* Huus van de Taol
* Jan Germs,Schriever van de maond  juni 2006
* Jan Germs: ‘Dan blijf ik maar liever in Drenthe’ Woest en ledig, (27-11-08)
*Vueltaol - Op fietse deur Drenthe
* Jan Germs perplex door verkiezing Drent van het Jaar

## Rifferenties
Alkmaar

**Alkmaar** is ne stad en gemeente in de provinsie Noord-Hollaand in Nederlaand. De gemeente ligt in de samenwarkingsregio Kennemerlaand, grenzend an West-Freeslaand en hef n spoorstasion (Stasion Alkmaar). Nen inwonner van Alkmaar neumt ze nen Alkmaarder. Sinds 1 jannewaori 2015 is Alkmaar uutebreid mit de veurmaolige gemeenten Scharmer en Groft-De Riep.

Alkmaar is wied bekend van de kezemarkte dee plaatvund vanof den eersten vri'jdag in april tot en mit den eersten vri'jdag in september, elken vri'jdagmörn van 10.00 uur tot 12.00 uur. t Is ene van de veer kezemarkten dee nog eholden wordt in Nederlaand. De demonstrasies vindt plaatse veur de waoge, dee ok de plaatse is van t Hollaandsen Kezemuseum en de VVV.

## Bekiek ok
* Der is ok n geliek-eneumd darp in Suriname, zee Alkmaar (Suriname), en ne geliek-eneumde, veurmalige sukerplantage in Suriname, zee Alkmaar (plantage).

## Uutgaonde verwiezingen
* Gemeente Alkmaar
* Regionaal Historisch Centrum Alkmaar, Regionaal Archief
* Veur weertiedink in Alkmaar
1370-1379

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose van **1370 tot 1379**.

## Gebeurtenissen
* De kruusboge van staol kump uut.
* 1377 - Einde van de Babylonische ballingschap der pausen.
* 1379 - In Vicenza wonnen 't eerste Europese vuurwark of-esteuken.
Anna Paulowna

**Anna Paulowna** is n darp en ne veurmaolige gemeente in de Nederlaandse provinsie Noord-Hollaand. De plaatse Anna Paulowna ligt sentraol in de Anna Paulownapolder. Zi'j vormt nen eenheid met de Kleinen Sluus. Sinds 1 jannewaori 2012 is Anna Paulowna op-egaon in de gemeente Hollaands Krone.

## Geskiednis
t Gebeed beheurden in de middeleeuwen bi'j den Gouw. t Leep meermaols onder water, tot t in zien geheel deur t water verzwölgen wierd.

Den Anna Paulownapolder is den letsten met partikulier geld an-elegden polder in Nederlaand. Den ni'jen polder veel toen onder de gemeente Ziepe, pas op 1 augustus 1870 wierd den polder ne eign gemeente. In 1990 verkreggen zi'j ok t grondgebeed van de Wieringerweerd en de Weerdpolder en sindsdien bestond de gemeente uut meer dan allenig de Anna Paulownapolder. Anna Paulowna mek deel uut van de samenwarkingsregio Noordkop, ok wal Kop van Noord-Hollaand eneumd.

Den polder is verneumd naor könnegin Anna Paulowna, de vrouwe van Willem II en moder van könning Willem III.

Den zaandgrond van den Westpolder, waor't zee veur den komst van kunstmest (rond 1890) en veur de verbetterde waterhuusholding maor ene koo op vief bunder konnen holden, blek in 1912 alderbastend good veur bloombollenteelt. Nao 1920 kwam nen tweeden trop van ni'jkommers op gang, dee Breezand emaakt hef tot het dichtstbevolkte stuk van den polder. De gemeente Anna Paulowna is uutegreuid tot het grootste anèn-eslotten bollengebied van de waeld.

De gemeente Anna Paulowna is op 1 jannewaori 2012 efuseerd met de gemeenten Niedarp, Wieringen en Wieringermeer tot de gemeente Hollaands Krone.

## Uutgaonde verwiezingen