open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Popko

**Popko** is een Grunnegs beeldmaark. t Vingerwiezende boertje, mit in zien linkerhaand n drijtaand, zet zuch deur middel van verschaaidene initiatieven in veur d Grunneger toal en cultuur.

## Grunneger beeldmaark
Noa 15 joar laank daind te hebben als t bougbeeld van de Winschoter joarmaarkt Adrillen wuir t Grunneger boertje Popko in opdracht van Bert van Vondel, Drokkerij & Oetgeverij Tellerlikker oet Winschoot, in juni 2010 vannijs vörmgeven deur illustrator en kunstenoar H. Kreefft oet Den Helder. Inmiddels trekt Popko d pervìnzie in om zuch als Grunneger beeldmaark in te zetten veur de Grunneger toal en cultuur. Zien missie is om Stad en pervìnzie noast d Olle Grieze en t Peerd van Ome Loeks n gezicht te geven.

t Grunneger boertje is promotor west van de echte Grönneger Poffert en bedocht as ain april grap de eerste speulfilm in dialekt. Ook het Popko t initiatief nomen veur t eerste Grunneger woordenbouk op droad en was hai aanpeerdjer van t protest tegen t gaswinnen in provincie Grunnen.

## Taikenoars
*Geert Schreuder, Onstwedde
*Mark Hendriks, Grunnen
*Humphrey Kreefft, Den Helder

## Trivia
* In 2012 was Popko te zain op n poster en op t offisjele draaibouk van pelitie bie Project X Haren.
* In juli 2014 is der op internet n aktie start om Popko soamen mit zien leus *"Hé, Doe! Komst óók op Adrillen?!" *terug te kriegen als beeldmaark veur t Adrillen.
* Popko kreeg begun 2014 bekendhaid in binnen- en boetenlaand als t offisjele beeldmaark van Groningers in Opstand.
* In november 2014 raip Popko op om bie de Dialect Top 20 op Ede Staal te stimmen, omdat de streektoalzanger in t verleden deur Radio 2 oet de Top 2000 weerd wuir toun hai op nummer ain draaigde te komen.
## Boetende hìnwiezen
* https://web.archive.org/web/20120302065927/http://www.groningerwoordenboek.nl/
* Popko op Snoetjebouk en Twidder.
DZOH Emmen

**DZOH Emmen** is een voetbalverreniging in het Zuud-Oosten van Drenthe. Doar hebt oak heel bekende voetbalspelurs etraind, zoals Lionel Messi en Angel Di Maria, toen t jeugd WK in Nederlaand werd eholln. Het 1e van DZOH spult in de 2e klasse van Nederlaand.
Joan Franka

**Joan Franka** (Rötterdaam, 2 april 1990) is ne Nederlaandse zangeresse. Ze hef nen Turksen vader en Hollaandsen moder. Eure geboortename is Ayten Kalan. Ze wodden bekend deurdat ze metdeed an t televisieprogramma The Voice of Holland. In 2012 kump ze veur Nederlaand oet op t Eurovisiesongfestival. In de veurrondes had ze nen groten, witten indianentooi op de kop, wat eur de bi'jname Indiana Joan oplaeverden.
Lionel Messi

**Lionel Andrés Messi Cuccittini** (Rosario, 24 juni 1987) is nen Argentiensen profvootballer. Hee is anvaller en hat veur 17 joar in t eerste van FC Barcelona gespeeld. In september 2009 verlengen he zien kontrakt tot en met t seizoen 2015/16. Messi hef naost de Argentiense ok de Spaanse nationaliteit. Zienen bi'jname (skeeldname) is La Pulga (De Vlo), wat e ekreggen hef umdat e neet te laang is, maor zo vlot as water. Lionel Messi spölt sund 2023 veur Inter Miami.
Justin Bieber

**Justin Drew Bieber** (1 meart, 1994) is nen Kanadesen pop en R&B-zanger, skriewer en akteur. Bieber learn zikzelf drumn, gitaar-, piano- en trompetspöln. Bieber wör oontdekt in 2008 duur Scooter Braun,, den't Bieber's muziekvideo's op YouTube zaggen. Hee wör later zinnen manager. Braun zorgen at Bieber Usher tröf in Atlanta, Georgia, en Bieber har al rap n kontrakt te pakn bie Raymond Braun Media Group (RBMG), wat n vennootskop is tusken Usher en Braun, en doarnoa met n opnemkontrakt met Island Records, an eböadn duur L.A. Reid. Bieber's eerste single, "One Time", wör vrie egeewn in 2009 en steund hoge in de top 10 in Kanada. t Steund ook in verskeaidene aandere internasjonale hitliestn hoge in de top 30. Zin eerste album, *My World*, met zeuwn nummers, köm rap in november van t zelfde joar, en wör al gaauw ne Platina-plate in de Verenigde Stoaten. Hee wör n eerstn artiest met zeuwn nommers van n debuutalbum in de Billboard Hot 100.

Meart 2010 köm Bieber met zin eerste lange studio album, *My World 2.0*. t Köm in verskeaidene laandn meteen in de top 10 en wör ook platina in de VS. Doarop volgen de wearldwiede top-10 single *Baby*, wat vandaag n dag t meestbekekn en -besprökn YouTube-filmken is. Meteen doarop köm he met nen konsertriege (de *My world Tour*), de remixalbums *My Worlds Acoustic* en *Never Say Never - The Remixes*, en de 3D biopies-konsertfilm *Justin Bieber: Never Say Never* - wat in t eerste wekneande ne opbrengst har wat kort an t rekord köm vuur best-bezochten konsertfilm. Zin tweede album, *Under the Mistletoe*, gavn he oet in november 2011, wat op nommer 1 in de *Billboard* 200 hitlieste köm.

Juni 2022 küm Bieber in et nys ümdat hee ne gesichtsverlamming kreagen had döär et Ramsey Huntsyndrome, en kenmark van gordelrous by et our.

Bieber hef al verskeaidene oonderskeaidingn op naam, zo as de Artiest van t Joar op de American Music Awards 2010, en is völle an eweezn vuur oonderskeaidings, zo as vuur de Grammy's vuur Bestn Niejn Artiest en Beste Pop Vocal Album. 

## Verwiezings
Gunees keuntjen

t **Gunees keuntjen** of **kavia** is n knaagdier dat völ as huusdeer veurkump. Anders as de name zeg, kump t Gunees keuntjen neet uut Guinea maor uut Zuud-Amerika. Ok bunt t gin värkentjes. In eur thuusland word ze fokt as etten, maor in andere landen wod ze bruukt as huusdier. t Bunt dan ok populaere en makkelik te holden huusderen. Gunese keuntjes mot as etten altied iets van vitamine C hebben. Krek as mensen en de meiste apen könt ziej eigens gin vitamine C maken uut eur bloodsuker. Katten en honden könt dit wal.

## Soorten Gunese keuntjes
De bekendste soorte is de huuskavia (*Cavia porcellus*), dee waorschienlik 3000 jaor terug deur de Inka's is efokt. Waorschienlik bunt *Cavia aperea*, *Cavia fulgida* en *Cavia tschudii* de naoste verwanten van de huuskavia. 

t Geslacht Kavia hef zes soorten: 
*Cavia aperea (Brazilliaansen kavia)
*Cavia fulgida (Amazonekavia)
*Cavia intermedia
*Cavia magna
*Cavia porcellus (Huuskavia)
*Cavia tschudii (Tschudikavia)
Draw Something

**Draw Something** (Engels vuur: *Teeknt Wat*), is ne app vuur smartphones, maakt duur t bedrief *Omgpop*. t Is ne digitale versie van t spölleke Pictionary. t Is de bedoling de'j n woard kiezet en det dan probeert te teekn zodet n aander kan roadn wat t is. Dr is ne kostenloze versie, woerbie'j um elke buurt reklame in beeld kriegnt, en ne reklamevrieje versie, woer'j wat vuur betaaln mut.

Disse app wun de Flurry App Spotlight Awards in 2012. Vieftig deage noa t oetgeewn was t programmaakn al vieftig miljoen keer binnhaald. Meart 2012 wördn Draw Something en t bedriefke Omgpop oawerkocht duur spöllekesgigant Zynga vuur $180 miljoen dollar.

## Spölverloop
Twee spöllers teeknt um buurtn n plaatjen wat n aander mut roadn. Denne wat an de buurt is kiezet oet dree wöarde wat he wil teekn. Elken spöller kan een töt dree meuntjes verdeenn as t woard good eroadn wörd. A'j genog meuntjes verdeent kö'j meardere kluurnpakketn koopn, en bomn. 

Noa at n spöller kloar is en op t [done]-knöpken hef drokt, krig denne wat röd ne rechtstreekse wiergave van t teeknproses te zeen, zoonder pauzes en vertroagings. Denne wat röd krig n antal löage väks en duur mekoar husselde letters um t te roadn woard dale te skriewn. 

### Bomn
Elken spöller krig n antal bomn. Denne wat röd kan dee bomn gebroekn um de letters dee't nit in t woard heurt "op te bloazn", zodet t roadn makkeliker wörd. Denne wat teeknt kan de bomn gebroekn um nen niejn set wöarde te kriegn um oet te kiezn, as he meant at he de kreegne wöarde nit good kan teekn.
 
## Verwiezings


## Oetgoande koppeling
* Neerlaandse webstea oawer Draw Something
* Draw Something image gallery
* Funniest draw something drawings
* Draw Something Cheat
Sluus 7

**Sluus 7** (Nederlands: *Sluis 7*) is 'n buurtskap in de gemiente Hardenberg in de Nederlaandse previnsie Overiessel. 't Lig in 't noorden van de gemiente, tussen De Voart en Luttn.

De buurte is enuumd noar Sluus Zeu'm, een veurmalige schutsluus in 't kenaal de Dedemsvoart. Disse sluus is ebouwd in 1849 en is in 1968 esloopt tiedens het dempen van de Dee'msvoart.

## Platies
Bi'jgoande platies geeft een indruk van de sluus véúr en noa demping van de Dee'msvoart.

Ofbeelding:sluisVIIblau.jpg|Blauwdruk plan Sluus nr. 7 uut ca. 1845
Ofbeelding:Sluis7-1920.jpg|Sluus 7 umstreeks 1920
Ofbeelding:Sluis VII 1956.jpg|Sluus 7 in 1956
Ofbeelding:Stroomduiker 1956.jpg|Stroomduker Sluus 7 in 1956
Ofbeelding:Gedempte sluis 2011.jpg|Gedempte sluus mit woning in 2011
Sallaandse woorden

## Sallaandse proatwiezer

Aan dit artikel wördt nog ewarkt!
Iederiene die Sallaands schref, kan de lieste anvullen. Doe mit!
Salinen

**Salinen** bint zoltwinningsbedrieven in Duutslaand. In Nederlaand wördt ok zolt ewönnen bi'j Boekelo, maar das een aandere maniere van zoltproduksie.

## Zolt
Hoewel der ok zolt ewönnen wördt uut zeewater, bevat de bodem op grote diepte ok zoltholdend gestiente. Over de grenze maakt ze doar gebruuk van um zolt te winnen.
Het zolte water wördt op n diepte van zo'n 3000 meter op-epompt,  in "*Gradierwerke*" verdikt en in zoltziederi'jen deur verhitting van t leste water ontdoan en edreugd tut keukenzolt.

## Gradeerwarken (''Gradierwerke'')
Grote stellages (*Gerüste*) van eken- of grenenholten balken wördt evuld mit takkebossen van "*Schwarzdorn*".
Bovenlanks lig een geute woar het op-epompte zolte water overlöp en deur de takkebossen rieselt. Deur de wind, die tussen de takken deurweait,  wördt een groot diel van  het water uutedampt, het brein wördt op-evangen in grote bakken onder het gradeerwark. Vandoar wördt het  noar de zoltziederi'je epompt, woar het verder tut keukenzolt wördt verwarkt. De mieste zoltfebrieken warkt tegenwoordig heel aanders. De gradeerwarken stoat der veurnamelik as toeristiese attraksie en ok veur mensen die wat an de luchwegen hebt.

## Gezoonde lucht
De lucht die rondumme het gradeerwark hangt is zilt, bevat dus veule zolt en is noar ze zegt heel gezond veurnamelik veur meensen mit oademhalingsproblemen; hier ku'j deur diepe oadem te halen verlichting kriegen.

## Toeristies
De plasen in Duutslaand, woar zo'n gradeerwark stiet, hebt doar slim gebruuk van emaakt um toeristen an te trekken. Rondumme de gradeerwarken stoat lange riegen stoelen of baanken en onder leiding van een juffrouw ku'j oademhalen op kommando. Miestal is der veurmiddagens en in de noamiddag zo'n ritueel. A'j wat an de luchtwegen hebt, gef dat verlichting. t Is of ie zeelucht inoademt.

## Plasen dichte bi'j Nederlaand
Rheine, Bad Iburg, Bad Driburg, Bad Salzuflen en Bad Rothenfelde (:nl:Bad Rothenfelde), bi'jveurbeeld, bint vanuut Oost Nederlaand makkelik te berieken. De lest enuumde 2 plasen bint heel antrekkelik. Een plein mit rondumme gradeerwarken en een mooi kuurpark.

## Zoltwarken in beeld

Ofbeelding:salz01.jpg|Bad Salzuflen
Ofbeelding:salz02.jpg|Gradierwerk Bad Salzuflen (Gradeerwark)
Ofbeelding:salz03.jpg|Gezoonde lucht
Ofbeelding:Gradierwerk Innengerüst BS.jpg|Onderhold gradeerwark
Ofbeelding:Gradierwerk Saline Gottesgabe Rheine.jpg|Rheine
T Haantien

**t Haantien** (op zien Lutters: *Taantien*, Nederlands: * 't Haantje*) is een buurte in Luttn. t Lig in het noorden van de gemeente Hardenbarg, tussen De Voart en Grambargen.

## Kenmarken
In t Haantien bevund zich een ophaalbrugge over de toenmoalige Dedemsvoart. Verder een korenmeule van Altena en een plaselike Koperasiewinkel. Langs t Haantien löp de Karkdiek, eertieds een verbindingsweg veur de Old-Luttenaren mit de karke in Hiemse.
Hornsherred

**Hornsherred** is n Deans halfeilaand in de proveensie Sjælland tusken t Roskildefjord en t Isefjord.
t Is n deil van de nieje en oet-breidde gemeante Frederikssund, moar vroger was t verdeild in twea heale gemeantn, Jægerspris en Skibby, en n deil van de gemeante Bramsnæs (det noe biej de gemeante Lejre hör). t Is noe-an-n-dag verbönnen met Frederikssund deur de Kronprins Frederik-brugge dee in 1935 baawd was. t Gebeed wör steads antrekliker veur bezeukers met waandel-, feets- en voarmöglikheadn.

## Veurzeenigen

Öp Hornsherred is t möglik öm meardre verskilnde dinge te doon, zoo a't Kasteel van Jægerspris, t Færgegårdmuseum van Ploatslike Skiednisse en natuurlik de völle feets- en waandelpäde. D'r is nen jachthoawn biej Jægerspris. Ok beent d'r meardre steantiedbegroafploatsn öp t halfeilaand te veendn. De Skibby-karke is de wichtigste kultureale ploats van t hölle halfeilaand.
Samsø

**Samsø** is n Deans eilaand det 15&nbsp;km van t Jyllandhalfeilaand of in t Kattegat leg. t Leg in de Gemeante Samsø. t Eilaand zölf hef 4,300 (2009) inwönner dee *Samsingers* hett en hef n öppervlakte van 114,26&nbsp;km². Deurde't önnevear in t mirre van aals leg wa't eilaand in de Vikingtied ne öntmootigeploatse. t Is nich bekaant woar n noam van t eilaand of köm.

In 1997 winn Samsø nen Deansen Stöatspries veur t gebroek van greune energie. Noe-an-n-dag köm alle elektrisiteait (100%) öp t eilaand van weendenergie.

## Algemeane informoasie
t Eilaand is onmeunig bekaant biej Fraansn, Kumriërs en Iern veur de möglikheaid d'r in juni en juli earebeazn te gaddern. In Deanemarkn zölf is t eilaand veuraal bekaant veur de tuffeleugste. t Earste poar kiloos van disse tuffeln könt priezn töt €130,- kriegn en stoat bekaant as ne grötte delikatesse.

t Dorp Ballen en zin straand beent good biej de bezeukers.

Öp t eilaand rid nen bus den oawer t hölle eilaand geet en doarbiej ok de hoawnhuuze andöt.

Biej skier wear kö'j t Helgenæshalfeilaand zeen.

t Eilaand is te verdeiln in drea stökker:
* t Noordeilaand (*Nordøen*)
* t Stavnsfjord (*Stavns Fjorden*)
* t Zuudeilaand (*Sydøen*).

## Natuur

t Eilaand hef völle natuurskierheaid. t Noordlikste peunt is Issehoved, woar veur de bezeukers nen "tak" van Skagen te zeen is. Møgelskår en Ballebjerg beent heuwelachtige gebeedn vanwoar iej gemaklik noar t straand an n sea goan könt. Vearder beent d'r goode straandn oawer t hölle eilaand hen.

t Besserreef is lös veur t pebliek behalwe tiejdns de vöggelbroodtied. t Is n reef det biejnoa 7&nbsp;km van t eilaand of n sea in geet.

Öp t Zuudeilaand he'j t Brattingsborgbos (*Brattingsborg Skov*), woar iej zoo wal könt waandeln as riejdn.

## Greune energie
In 1997 winn Samsø n pries veur de grötste greune-energiesoamnleawing van Deanemarkn. To was Samsø nog höllemoal ofhaanklik van t verbraandn van kool en olie, dee van t västelaand an-veurd wörn mösn.

D'r is n weendmöllepark in sea det oet 10 weendmölle besteet (soamn met de weendmölle öp t västelaand van t eilaand zölf mak det 21 weendmölle in totoal) det deur de eilaanders zölf biej mekoar spöard is. Ok verwarmt de menskn van Samsø öare huuze met stro in n sentroal verwarmigessysteem en riejdt zee öp biobraandstöf den zee ok zölf greujt. Noe-an-n-dag köm 100% van de energie van weendmölle en 75% van de wärmte van woater en zönnepanealn.
Saksenland

**Saksenland** was t land waor de olde Saksen (Old Saksies: *Sahson*) woonden toon ziej nog n unafhankelik land hadden. In umsgeveer de viefde eeuwe velen de Saksen samen met de Fresen, Jutten en Angelen Brittannië binnen. Disse luu waren de Angelsaksen. De Angelsaksen hebt later Engeland eur name given. In 772 begonnen de Saksenoorlogen, waorin et Frankiese Riek vocht teggen Saksenland. Den Saksiesen anvuurder was Widukind en den Frankiesen was Karel den Groten. Uutendelik hef Saksenland kapituleerd, en daormet wier Saksenland in 804 ne perveensie van t Frankiese Riek: t hertogdom Saksen.
Törfstikken

**Törfstikken** is een maniere um braandstof uut vene te maken. Ie hebt twee soorten törf; uut hoogvene en laogvene. De leste wordt fabriseerd van bagger, en wördt dan ok wel baggertörf enuumd. Hoogvenetörf wördt uutesteuken en op riegen edreugd. Disse bladziede giet over hoogvenetörf.

## Vene
Hoogvene ontstiet deurdat veurnameluk veenmos (sphagnum) dat deur de joaren in dikke loagen alsmaar over mekare op vochtige groond greuit, wördt bedekt deur zaandloagen en moar gedielteluk verteerd, umdat der zowat gien zuurstof meer bi'j kump. Loagvene ontstiet in sloten en plassen uut waterplaanten, die ofstarft en noar de bodem zinkt. Eeuwenlaank bint der loagen evörmd en van disse bagger kan ok törf emaakt wörden, de zogenoamde baggertörf of baggerties, deur uutbaggeren en loaten dreugen in grote bakken.

## Törf
In dit stuk zal het stikken van hoogvenetörf wörden behaandeld. Al in de grieze oldheid hadden ze ontdekt, dat edreugd vene as braand veur t vuur kön wörden gebruukt. Vrogger mus de törf mit de haand wörden esteuken. Loater wörden het ok mit mesienes edoane. Het mit de haand graven van törf gebeurden onder aandere in de Kop van Overiessel, langs de net egraven Dedemsvoart en in Zuud-Drenthe.

## Gereedskap
Eignluk was der niet veule gereedskap neudig. Een ballastschuppe veur t ofplaggen, een harke um de ofmeting of te krassen, een stikiezer en een holten stikschuppe mit stoalen snieraand en een törfkruuwagen veur t vervoer.

## Warken in t vene
In de Tweede Wereldoorlog is in t Collendoornervene nog weer ewarkt zoas dat ok vrogger gebeurden. De mensen könden van de eigenoar n kaveltien venegrond pachten um doar törf veur eigen gebruuk uut te halen.

Veurdat t echte törfstikkken kan begunnen, mut eerst de bovenloage of esteuken wörden, het zogenoamde bolstern. De heideplaggen wörden later in de ondergroond verwarkt um der landbouwgroond van te maken. Mit de harke wördt nou t oppervlak van t vene ofetekend; mit de brede kaante veur de lengte en mit de smalle kaante veur de breedte van de törf. Langs de kraslienen wördt de diepte van de törf mit t stikiezer in esteuken. Dan mut een sleuve egraven wörden langs de lengte van t veld.

De törfstikker spit doarnoa mit de stikschuppe elke keer n törf uut t natte vene en gooit die op de kruwagen. As de kruwagen vol is, kruult e de törf noar de dreugriegen. Zo giet t nog n tiedtien deur. Meestal bint vrouw en kinder gangs um de törfkloeten op riegen te zetten. Tussen de törven mut een lösse ruumte te blieven, zodat de wind der deur waeit en de törf kan dreugen.

Noa een paar weken is de törf voldoende dreuge en kan dizze mit kruuwagens vol noar huus ebracht wörden. t Gezin hef nou genog braandstof veur de hele winter.
Læsø

**Læsø** ("Hlérs Eilaand") is t grötste eilaand in de Noordseaboaj bekaant a't Kattegat en leg 19 km van t Jutlaandhalfeilaand of. t Eilaand hör biej Deanemarkn en is doar ok ne gemeante van. t Eilaand wör ok oft nöamd in de Noorske mythologie, woarvan t bekaantste as de verbliefploatse van de woaterjötunn Ægir en as de feastploatse veur de geude Æsir.

## Noam
t Moderndeanske *Læsø* köm of van t Oldnorske *Hlésey*, det *Hléreilaand* betekkent. De Edda van Verhoalns book *[[Skáldskaparmál]]* zeg det *Hlér* nen oare noam is veur Ægir, nen jötunn (reus) den feastn veur de geude gaf öp t eilaand.

## De gemeante Læsø

De gemeante is in de Noord-Jutlaandregio in t noordn van Deanemarkn. t Is de kleainste gemeante van Deanemarkn en besteet oe't heufdeilaand Læsø en n poar noabereilaandn, dee soamn n öppervlakte van 114 km² moakt, en hef in totoal 1969 inwönner öp 1 jannewoari 2010. n Burgemeaster is Juul Gaarn Larsen, n lid van de Venstrepartiej.

De heufdstad is t dörp Byrum, woar ok n gemeanteroad zit.

Læsøs eanige noabergemeante is Frederikshavn, woarvan t skiejdn is deur de *Læsø Rende*.

Læsø, teagn-steld töt oare gemeantn in Deanemarkn, is nich met ne oare gemeante soamn-veugd deur de 2007 Kommunalreformen.

## Lokoasie, industrie en diern

Soamn met Anholt hör Læsø töt de "woosteniejrieme": tiejdns de zommermoandn wör t zoo dreuge det de bekn en streume söms zölfs dreugvalt.

In de Mirrejoarhönnerdn was t eilaand bekaant veur zinne zoltindustrie. t Groondwoater kän hier wal 15% zolt hoaldn, en dee weardn öp natuurlike wiejze biej mekoar bracht in de zoltweidn in de heate zommern. Veur de noven warn grötte heuveelheadn holt nödig, woardeur t eilaand oeteindlik gin bos mear had. Zaandstörme begroawn hölle dörpe, en oeteindlik is de zoltindustrie stopt. Seends t end van de joarn '80 beent zee wieder öp kleaine skoal an-vangn as n skiedkundig eksperiment en veur de bezeukers.

Öp t eilaand kömt nog völle de Europease zwärte biej veur. Disse soart is önner n Deansen wet beskermd en d'r majt ginne oare söarte noar t eilaand heen-bracht wordt. Dissen wet is allinig neujt in warkige bracht en noe-an-n-dag beent zoo wal zwärte as nörmoale biejn broekt veur hönig. Wál is t eilaand in twea stökker deild, ean veur elkn soart.

## Bereikboarheaid
Boatdienstn verbeendt t eilaand met Frederikshavn vanoet Vesterø Havn, tarwiel Østerby Havn de vissershoawn van t eilaand is.
Ierlaand (eilaand)

**Ierlaand** (Iers: *Éire*; Ulster-Schots: *Airlann* of *Airlan*) is n eilaand in Europa. t Ligt op t westn van Groot-Brittanje. t Wörd umringd duur n Atlantiesen Oseaan en de Ierse Zee.

Op t eilaand lignt de onofhaankelike Ierse Reppubliek en Noord-Ierlaand, wat offisjeel bie t Verenigd Keuninkriek heurt. Meestal wörd met n naam *Ierlaand* de reppubliek bedoold.

t Eilaand wörd van ooldsher oonderverdeeld in vier proveensies: Munster, Leinster, Connacht en Ulster. Noord-Ierlaand ligt volledig in Ulster.
Edoeard Chil

**Edoeard Anatoljevitsj Chil** (Russies: Эдуард Анатольевич Хиль) (Smolensk, 4 september 1934 - Sint-Petersborg, 4 juni 2012) ok wal bekend as "Trololo Guy", was nen Russiesen operazanger. In 2009 wier hiej weerldbereumd mit zien leedjen Я очень рад, ведь я, наконец, возвращаюсь домой (Machtig bliede da'k endelik naor huus gao) uut 1976. Dit leedjen is noe better bekend as "Trololo". Mangs wöd et nummer ok op dezölfde menier ebruukt as den Rickroll. 

## Trololo in Family Guy
n Antal media-bedrieven hebt de internethype op-epakt. Zo beslot Fox um Edoeard te eren mit ne scene in Family Guy, mit Chil as gastpersoon. 

## Oetgaonde verwiezing
* Trololo op Youtube
* Farewell Mr. Trololo: Eduard Khil dies after stroke (TRIBUTE) op RussiaToday
Rickrollen

**Rickrollen** is een internetgrap op You Tube, den is ontstaon in 2007.

Rickrollen gebeurt deur nen ander nen link te gevven, en te doon asof der daor iets heel interessants te vinden is. Maor... a'j op den link klikt kom ie uut biej de muziekvideo Never Gonna Give You Up van Rick Astley. 

Rickrollen wier aover internet snel internasionaal bekend. Zo wier Never Gonna Give You Up af-espöld tiedens de grote protesten teggen Scientology en sturen de webstea You Tube op 1 april 2008 alle anbevaolen links op et veurblad naor disse videoclip.
Klompenmaker

n **Klompenmaker** is iene die ambachtelik klompen maakt deur n blok holt te snieden en uut te hollen. De klompen wördt daornao vake versierd of beskilderd.

Klompenmaken is n uutstarvend beroep. t Maken van klompen, uutslutend mit de haand, wördt allenig nog edaone deur enthousiaste amateurs, miestal veur tentoonstellings en evenementen. In t Aenterse klompenmuseum Buisjan wördt al jaoren kursussen egeven veur lu die t handwark wilt leren. Tegenwoordig wördt klompen bienao uutslutend fabrieksmaotig emaakt.

## Haandwark
t Haandwark was vrogger n mooi vak dat in Sallaand en Twaente veule wördden uutevoerd deur zulfstaandige klompenmakers en ok wel deur boerties die dat vak derbi'j hadden eleerd.

## Holt
t Holt veur klompen is miestal popeliern- (peppel-)holt, dat vars en vochtig mut ween. De stammen wördt in blokken van zo'n veertig sentimeter ezaagd. Zo'n blok wörden twee keer ekleufd zodat der vier stukken holt van kump. Daor wörden twee paar klompen van emaakt.

## Gereedskap
De klompenmaker hef de beskikking over n bok waor t holt in vaste wördt ezet. t Beweegbaore snie-iezer, zit mit n oge an de bok vaste. An de aandere kaante hiervan zit n dwars handvat. n Vliemscharpe biele veur t hakken van de groffe vörm. n Stuk of wat booriezers veur t uutboren van de voetevörm. n Trekmes veur t ofwarken van de butenvörm, wat scharpe messen en n gutsmessien veur de versierings.

## n Klompe maken
Eerst wördt n kwart blok mit de biele zo behakt dat der n rauwe vörm van de klompe ontstiet. Dan wördt disse vörm mit t snie-iezer zodaonig bewarkt dat de vörm van de klompe mit de hakke zichtbaor wördt. Mit t trekmes kan nog wat fiener wörden bi'j-ewarkt. Zeg maor dat dit de rechterklompe is, dan wördt der nog iene as linkerklompe emaakt. De klompenmaker zet nou de twee vörms mit kielen vaste in de bok. Mit de booriezers giet e nou de binnenkaante uutboren um zo de voetevörm der in te kriegen. Dan wördt beide klompen mit scharpe messies nog wat gladder of-ewarkt. As leste kunnen mit t gutsmessien nog wat versierings op de klompe wörden ekarfd.

## Verskillende vormen
Naost mannen en vrouwenklompen bint der ok nog vörmen as de Riessense, de Twaentse, de Münsterse en de Braobaantse.

## Dimmestraosies
Vake geft de klompenmakers op feesten en tentoonstellings dimmestraosies van wat ze könt. Altied is daor grote belangstelling veur.

## Klompenmaken in beeld

Ofbeelding:klomp01.jpg|Hakkn mit biele
Ofbeelding:klomp02.jpg|Vörm snieden
Ofbeelding:klomp03.jpg|Versiern
Ofbeelding:klomp04.jpg|Endprodukt


## Klompen maken in Aenter
*Video op YouTube over mit haand maken van klompn in Aenter
*Artikel over de klomp
Stoelnmatter

Een **stoelnmatter** is iene die ambachtelijk matten vlecht as zitvlak in t holten freem van stoelen. Stoelnmatter is n vak dat zo'n beetien uutestörven is. Vake zie'j nog n stoelnmatter op dõrpsfeestn en zo.

## Ni'je zitting
Vrogger waren veule stoeln mit biezenmattn in de mode. Op t holten freem wördden mit prepareerde biezen een mooie matte evlõchten. Van buten noar binnen wõrdden de biezen al draeiend noar mekare toe evlõchten.
De stoel was zo emaakt dat de zitting der boven in völ. As de biezen mit de joaren verdreugden en kepot gungen, kun de zitting der uut eneumen wörden en wördden der een ni´je matte op evlöchten

## Ofbeeldingen

Ofbeelding:stoelmat.jpg|Stoelnmatster
Ofbeelding:stoelnmatn.jpg|Stoelnmatter op t feest Luttn 750 joar
Spinnen (ambacht)

**Spinnen** is een old ambacht. In de oldheid - en ok nou nog in sommige laanden - wördden goaren espönnen deur middel van n spintolle of spinklosse. Hier wördt echter het wolle spinnen mit een spinnewiel of spinrad behaandeld.

## Matriaal
Hoewel der verskillende soorten hoar veur spinnen in anmarking kumpt, gebeurden in Sallaand en de rest van t Nedersaksies gebied t spinnen veurnamelik mit schoapewolle. Soms mus de wolle ekaard wörden umme de krulle der uut te kriegen maar vake wörden de wolle ok wel zo van t vluus verwarkt.

## Spinnen
De spinster nöm n vluus wolle op schoot, trök der een fossien uut en draeiden doar mit de vingers t eerste stuk van de droad van. Mit een hoakien trök ze disse droad deur een gat in de asse. Op disse asse zit n u-vörmig stuk holt vaste mit geleidehoakies um de droad op de spoele te verdelen. De spoele zölf kan vri'j um de asse draeien. Alles wördt deur een snoare vanof t grote rad an edreven, Deur t verskil in diameter draeit de spoele sneller dan de geleider. De spinster windt de droad n paar slagen um de spoele. Dan gef ze n slinger an t rad en holt dat mit de voete in beweging. De kunst is nou um t vluus zo uut de plukken dat der n geliekmoatige droad ontstiet die dan via de asse um de spoele ewikkeld wördt. As iene spoele vol is, wördt der een tweede op ezet en begunt t proces weer opni'j.

## Twienen
Um stark goaren te kriegen mut droaden in mekaar etwiend wörden. Op t spinrad zit meestal een gestel mit pinnen woar de klossen op ezet kunt wörden. Twee klossen mit droad wördt doarop ezet en nou trekt de spinster twee droaden tegelieke deur t asgat. Nou spint ze weer en onderwiel wördt de twee droaden in mekaar etwiend zodat der stark goaren ontstiet. As zo wat klossen vol zit, kunt ze op n haspel edraeid wörden um der strengen wolgoaren van de maken. Die kunt wörden ewassen en eventuele evarfd afhankelik van t gebruuk.
Deur twee kleuren droad in mekare te twienen, kriej n mooi tweekleurig effekt veur n biezunder breiwark.

## Folklore
Hoewel der nog wel wat vrouwen bint die thuus der eigen wolle spint, zie'j vake dimmestrasies mit spinnen op volksfeesten en biezundere dagen zoas broaderieen.

## Spinnen in platies

Ofbeelding:Spin01.JPG|Spinnewiel
Ofbeelding:Spin02.JPG|Spinwark
Ofbeelding:Spin03.JPG|Droadinvoer
Ofbeelding:Spin04.JPG|Spoele
Ofbeelding:Spin05.JPG|Trapwark
Ofbeelding:Spin06.JPG|Opzetklossen
Instagram

**Instagram** is n kostnloos programma vuur t bewoarkn en deeln van foto's met nen smartphone. Gebroekers van t programma köant dr nen foto met nemn, n antal vuurprogrammeerde filters dr oawerhen maakn, en t dan deeln op verskeaidene sosjale netwoarkn, woereunter Twitter, Facebook, mer ook det van Instagram zelf. t Biezeundere an Instagram is vuural det de foto's veerkaant zeent, in plaatse van de gebroekelike 4:3 verhoolding dee't tellefonkamera's normaal maakt. Dit dut wat deankn an de oolde Kodak Instamatic en Polaroid fototoosteln, en featelik zorget de meeste filters van Instagram ook vuur nen wat eulderen glood an de foto's.

In t begin was Instagram allene vuur Apple-apparaatn te gebroekn (iPhone, iPad, en iPod Touch). Vanof april 2012 was t ook vuur Google Android-toosteln te kriegn. April 2012 wör Instagram op ekocht duur Facebook vuur ongevear €785 miljoen. Instagram blif oonder eegn besteur. t Hef inmiddels mear as 30 miljoen gebroekers.

## Techniek
Instagram dreajt op Linux servers, met Django as applikatieserver.
Google+

**Google+**  is ne sosiale netwark webstea, te vergelieken met Facebook en Hyves. 

Leu könt der zich op anmelden, ne eigen perseunlike ziede maken en dan leu neugen um kammeraod ("vriend" of "friend") te worden, zodat t perseunlike netwark gräöit. Deur bepaolde zieden met interesses an oewe ziede te koppelen, könt andere leu met dezelfde interesses ow vinden. Inskrieven kö'j ok doon met ow gmail-akkount. t Antal inskrievingen greuit raps, al is neet bekend hovölle leu Google+ ok echt aktief gebroekt. Google, t bedrief achter Google+ hef der namelik veur ezorgd dat iederene den n gmail akkount anmek (ok van Google), automaties an n Google+ akkount ekoppeld wörd, met verwiezingen ovver en weer. Met de opkumst van de smartphones op Android (ok deur Google), en synchronisatie daorvan met Google servers, steet dat garant veur vlotte tooname van t antal akkounts.

Wieters kö'j der perseunlike berichten met naor andere leu sturen, näolen ovver wat of da'j an t doon bunt, wa'j in de gedachten hebt, of wa'j in t zinne hebt. I'j könt ok fotobeuke maken of wiezen op verbindingen op t internet dee't ow interesseert. Kameräo kriegnt dit dan in n ovverzicht te zeen van wat iederene dut en dech. Hier könt ze dan weer op reageren.

Google+ had as eerste de meugelikheid um leu te volgen, zonder dat ze ow kameraod waren. Facebook hef dat al raps ovver-enommen. Mark Zuckerberg, den oprichter van Facebook is n zetjen den meest evolgden persoon op Google+ ewest. Bliekbaor zinden m dat neet, want hee hef zien Google+ akkount op-ezegd.

Google+ hef net as Hyves en Facebook de meugelikheid um an te gevven da'j iets alderbastend mooi vindt. Bi'j Hyves heet dat *Respect*, bi'j Facebook *Vind ik leuk* of *Like*. Bi'j Google+ hebt ze t ovver *+1*. Der wörd op elk artikel anegovven hoovölle leu dat mooi vindt deur nen teller, den angif ho vake der op +1 is edrukt.
Fernuus

n **Fernuus** (van 't Latiense *furnus* wat oven betekent; vergeliek *al forno*) is een apperoat um eten of water op te koken, brood of koeke in te bakken en t kan ok nog as verwarming dienen. In sommige fernuzen zat n warmwaterbak veur n soort sentrale verwarming.
## Geschiedenisse
Koken of warm eten kloar maken is al zo old as der vuur is.
Wördden in de beguntied van de mensheid vleis boven een vuurtien eroosterd, later gungen ze eten koken in n iezeren pot. Nog weer later wörden in de huzen n schouwe emetseld mit n vuurrooster en n haal um de pot op te hangen.
Pas in de negentiende eeuw kwam t fernuus in zwang. Een gietiezeren kaste op poties mit een stookkaante en n oven um in te bakken. 
Links was t stookgedeelte mit n vuurdeurtien, luchtregelkleppe en n assela. Rechts was de oven mit een ovendeure. De bovenplate van dik gietiezer had n paar gaten veur de pannen of ketels. Die gaten kunden mit ringen, die mit n raand in mekaar völlen, groter of kleiner emaakt wörden, noar gelang de moate van de panne. Achterop n schörstienpiepe veur de ofvoer van de rook.
Meestal zat veurlangs n stange zoda'j oezölf of oen kleren niet brandden an de hiete plate. Loater kwamen der ok wat luxere fernuzen, mooi emailleerd en soms mit versierings of platies der op.

## Braandstof
Hoewel de name kolenfernuus dut denken an allennig moar stoken mit kolen, wördden der ok wel holt of törf in estookt. Soms nuumden de meensen t de mesiene, umdat t netuurlik heel wat aanders was dan t olde holtvuur.
## Gasfernuus
In de steden mit gasfebrieken waren ze der al eerder, maar noa de aardgasvondst in Slochteren kwamen op t platteland ok de gasfernuzen in zwang. n Modern gasfernuus hef meestentieds vier of vief kookpitten en n gasoven of n elektriese oven. Disse ovens bint, deur de regelboarheid, veule beter geschikt um allerlei ovenschöttels in te bereiden.
De olde kolenfernuzen zie'j eigenlik allenig nog maar in museums.

## Fernuuskachel
In t zuden van Nederlaand, veurnamelik Broabant, waren vake fernuuskachels, de zogenoamde "plattebuuskachels" in gebruuk. De kookruumte doarvan was beheurlik kleiner.
Ok disse kachels bint meestal museumstukken.

## Fernuuspot
Ok n kooktoestel, moar dan in t stookhokke bi'j de boerderi'je. Dat was n gietiezeren of emetseld onderstel as stookruumte mit doarop passend n grote gietiezeren panne. De fernuuspot wördden veurnamelik gebruukt um eerpels veur varkensvoer te koken of hiet water te maken veur de slacht. Noa de slacht wördden de lever- en bloedwörsten in de fernuuspot gaar ekookt.
De Hongerige Wolf

**De Hongerige Wolf** was een harbarg en uutspanning in Stegeren bi'j Ommen.

## Bedrief
De harbarg "De Hongerige Wolf" lag an de grote Hessenweg tussen Hannover en Zwolle. Indertied was der een groot handelsverkeer van Duutslaand noar t westen van Nederlaand. Vrachtkarren en postkoetsn reden doageliks over de brede Hessenwegen. Bi'j de Hongerige Wolf kun overnacht wörden en de peerden verzörgd en estald of ewisseld wörden. 

## Legende
t Verhaal wil dat in 1701 Jonkvrouwe Ida van kasteel Eerde mit heur page, beide op peerd, noar Coevern zol rieden um heur vriendinne Kunegonda te bezuken. In t bos bi'j Stegeren wörden ze overvallen deur een troep wolven. De jonkvrouw wörden van t peerd eslingerd tussen de bomen. De twee peerden en de page veulen ten prooi an de wolven. Toevallig kwam doar jonker Rudolf van Collendoorn an, die t lawaai heurde, de wolven versleug en jonkvrouw Ida redden. Ze bint mit mekare etrouwd. Vanof die tied heetten  de plekke woar t gebeurden "De Hongerige Wolf".
Later is op disse plekke de gelieknamige harbarg ebouwd.

## Hoorngeschal
As der een postkoetse de harbarg noaderden, bleus de voerman op zien posthoorn um zo zien ankomst an te kondigen. De weerd wõs dan dat e kön begönnen mit de moaltied kloar te maken en t vat bier an te sloan.

## Resterant
Joaren eleden (1976) is de olde harbarg ofebraand en later weer ni'j op ebouwd.
t Is nou gien harbarg meer, maar n resterant en zalensentrum.
Lieste van dierengelujen

Veur **[[geluud|gelujen]] van [[dier]]en** bestaon der veule verschillende warkwoorden, die vake heel in t biezunder bie één diersoorte heuren. t Zelfde geldt veur de klanknaobootsingen. Opmarkelik van n antal van disse warkwoorden is dat ze gien verbaand lieken te hebben mit t geluud dat ze weergeven, zo as t "balken" van de ezel en t "mekkeren" van t schaap. An de aandere kaante bin der dieren die eneumd bin naor de naobootsing van der roep, bieveurbeeld tjiftjaf (die mu'j niet in t wiere haolen mit de Aziatiese huusgekko, oek wel tjitjak eneumd, n Aziatiese onomatopee), oehoe en gruto. De gelujen in de onderstaonde tabel bin de gelujen die ze volgens verschillende Nedersaksiese dialekten proberen nao te bootsen. De interpretasie van disse gelujen verschilt vake van taal tot taal; soms is t verschil zelfs arg verrassend, n kikker zeeg in t Engels bieveurbeeld niet "quack" mer "ribbit".

## Geluudsbron
De meeste gelujen bie gewarvelden wörden mit de bek en/of de keel emaakt, waorbie voegelzang deur de syrinx kömp en zoogdiergeluud deur t strotte en stembaanden. Mer heumsen maken der getjirp deur de vleugels langes mekaar te strieken, gorilla's trommelen der eigen op de borst, spechten hakken mit der snavels in bomen en olifanten trompetteren niet allinnig mit der slurve (neuze), mer maken oek mit der vootzolen infrageluud waormee ze kommuniseren.

## Doel en betekenisse
Veule gelujen beheuren tot n systeem van dierenkommunikasie. Welende soorten hebben n rippertwaar an gelujen mit welende funksies. Onder aandere bie ganzen is dit oek veur de meens goed te heuren. Der bin alarmgelujen (luud gakken), dreiggelujen (sissen) en veule aandere. Onderzeukers van dierengedrag zien dan elk type as n aander ethologies signaal. De meeste dierengelujen bin ericht op soortgenoten en oek dreiggelujen die veur indringers bedoeld bin, kunnen tegelieke informasie bevatten veur soortgenoten.

Mer der bin oek gelujen die in de eerste plekke n prakties doel hebben of n bieverschiensel bin, zo as de ultrasone gelujen veur echolokasie bie vleermuzen en niezen en pruusten. Oek is van veule gelujen niet bekend of ze n doel hebben, bieveurbeeld t brommen of zoemen van bromvliegen en t klapwieken van voegels. Dit leste is, liekas aandere vlieggelujen, n bieprodukt van de vlucht, mer t is wel meugelik dat soortgenoten, roofdieren of aandere soorten in t ekosysteem der informasie uuthaolen.

## Overzicht
Dit overzicht laot per dier t warkwoord zien dat bie zien geluud heurt en de klanknaobootsing in t Nedersaksies van t geluud, veur zovere as ze bestaon of bekend bin.
1965

## Gebeurtenissen
* 28 juni - Prinses Beatrix verleuft der mit de Duutse diplomaot Claus von Amsberg
* 16 juli - Opening van de Mont-Blanctunnel tussen Frankriek en Italië
* 11 oktober - Hilversum 3 (noen 3FM) begint uut te zenden
* - Oprichting FC Tweante

## Geboren
* 25 juli - Ina Müller, Duutse zangeres, grappenmaakster, schriefster en praotsjowprissentatrice
* 30 juli - Sybrand van Haersma Buma, liesttrekker van t CDA
* 31 juli - J.K. Rowling, Brits schriefster van Harry Potter
* 9 september - Adriaan Stoet, Nederlaans violist
* 16 december - Alexander Pechtold, liesttrekker van D66

## Uut de tied
* …

## Oetgoande verbeendige
1844

## Gebeurtenissen
* 27 febrewaori - De Dominikaanse Reppubliek wonnen onofhankelijk van Haïti
* De Vispoorte in Zwolle wier of-ebreuken
 
## Geboren
* 15 oktober - Friedrich Nietzsche, Duuts filosoof en filoloog

## Uut de tied
* …

## Oetgoande verbeendige
1900

## Gebeurtenissen
* 22 febrewaori - Hawaï wonnen annexierd deur de VS.
* 18 meert - Oprichting Ajax Amsterdam
 
## Geboren
* 10 meie - Karl Naber, skoolmeaister en platskriewer oet Veldhausen in Duutslaand

## Uut de tied
* 20 febrewaori - Albertus Alidus Steenbergen, Drèentse skilder en skriever
* 25 augustus - Friedrich Nietzsche, Duuts filosoof en filoloog

## Oetgoande verbeendige
1967

## Geboren
* 27 april - Willem-Alexander van de Nedderlanden
*1 augustus - De gemiente Zwollerkärspel is op egaon in de (toenmaolige) gemientes Asselt, Genemuden, Heino, Zwolle en Iesselmuden.

## Oet de tied
* 19 april - Konrad Adenauer düütske Politiker en bondskanselier
Tokio

**Tokio** (東京, *Tōkyō* skreewn noar t Hepburnsysteem, letterlik : "oostelike heuwdstad"), mangs ook wal es eskreewn as *Tokyo*, ), offisjeel de **Metropool Tokio** of de **Prefektuur Tokio** (東京都, *Tōkyō-to*) is ene van de 47 Prefektuurn van Japan. De 23 spesjale wiekn van Tokio, dee't alemoal as ofzeunderlike stad besteurd wordt, vormt t gebeed van de historiese stad Tokio. Binn dit gebeed wonn in 2009 mear as 8,7 miljoen inwonners. t Totale inwonnertal van de prefektuur was op 1 april 2009 hoaste 13 miljoen inwonners.

De prefektuur Tokio is t middelpeunt van t versteadelikte gebeed Groot-Tokio, n grötsten metropool van de wearld, met tusken de 32 en 36 miljoen leu, of haankelik van de wieze van metn.

Tokio is seend 1868 de fakto heuwdstad van Japan. t Wörd ezeen as heuwdstad umdet doar de Japanse regearing zit, t Keaizerlike hoes en de wonstea van n Japansen Keaizer.

## Verwiezingn
T Jachthuus

**t Jachthuus** was oorsprunkelik n logement dat deur mr. H. van Sonsbeek, commissaris van Kanaalmaatschappij Dedemsvoart, in t Oaveriesselse dörp Luttn ebouwd wördden rond 1840.

## Onderkommen veur scheepsjagers
t Jachthuus in Luttn was in die tied veurnamelik n logement veur scheepsjagers. t Kenaal de Dedemsvoart was net egraven en de törf mus of-evoerd wörden mit kleine scheepies en törfbokken. Veur t vervoer noar Zwolle mussen de schepen deur scheepsjagers deur t kenaal etrökken worden. De jagers overnachtten meestal in t Jachthuus, woar ze ok de peerden könden stallen en voeren.
De name hef dus niks mit de jacht op prooidieren te maken.

## Hotel-Café-Resterant
Begun 1900 kreeg t Jachthuus de deftige name "Hotel-Café-Restaurant Het Jachthuis". Toen de tram gung rieden tussen Coevern en Zwolle, kwamen onder aandere nogal wat handelsreizigers uut de stad noar t plattelaand. De toenmoalige eigenaar van t logement was loek genog um hiervan te profiteren umdat de tram bi'j hum veur de deure stopten. Op zolder wördden n paar kamerties of-etimmerd en de gelagkamer wördden wat moderniseerd. Toen later de tramlien op Hiemse wörden an-esleuten, gungen de zaken alsmaar beter.

## Uutvoerings
Noa de Tweede Wereldoorlog kwam der een zaal bi'j en könden plaselike verenigings zoas de zangvereniging en de padvinders hier heur joarlikse uutvoerings geven. De vrouw van de ni'je eigenaar speulen op de piano.
1813

## Gebeurtenissen
* 16 meert - Praissen verklaort Napoleon de oorlog
* 29 april - Rubber wonnen epatenteerd
* 16 tot 19 oktober - Slag bi'j Leipzig

## Geboren
* 19 meert - David Livingstone, Schotse missionaris en ontdekkingsreiziger
* 5 meie - Søren Kierkegaard, 19e-eeuwse Deense theoloog en filosoof
* 22 meie - Richard Wagner, Duutse kompenist
Lissabon

**Lissabon** (in et Portugees: **Lisboa**, Tweantse oetsproake , Portugese oetsproake )  is de heuwdstad van Portugal. Et is ook de grötste stad van et land. Binnen de officiële stadsgrenzen wont 547.631 leu  op ne oppervlakte van 84,8 km². Met vuursteaden der biej, dee zik wied boeten de stad oetstrekt, kump de stad an 3 miljoen leu op ne oppervlakte van 958 km². Doarmet is Lissabon et op acht noa grötste versteadelikte gebeed van Europa. Ongevear 2.831.000 leu wont der in de Metropool Lissabon (ongevear 27% van et hele Portugal). Lissabon is de meest westerlik liggende grote stad van Europa, de meest westerlike heuwdstad en de ennigste an de Atlantische kuste en de Tagusrivier.

As wearldstad spölt Lissabon ne belangrieke rolle in gelddeenste, (internationalen) handel, media, vermaak, kunst, onderwies en toerisme. Et is ene van de ekonomische härten van Europa, met nen gröaienden financiëlen hook en ene van de grötste zeehawens an de Atlantische kuste van Europa. 'n Lochthawen, Lisbon Portela Airport, komt joarliks ongevear 13 miljoen leu duurhen. Lissabon stund in 2007 25ste op de Lieste van beste steaden um in te wonnen, volgens et blad Monocle. Lissabon is noa Istanboel, Rome, Barcelona, Madrid, Athene en Milaan de drokstbezöchte stad van Zuud-Europa, met 1,7 miljoen touristn in 2009. In et gebeed-Lissabon zitt de meeste knaken van Portugal. Leu hebt der duur mekander 26 doezend euro te besteaden (4,7% mear as in duursnee in Europa). 

Völle internationale grote bedriewe zitt met een heuvdkantoor in Lissabon. Wat dat angeet steet Lissabon op de negende stea van de wearld. In Lissabon zit ook de Portugese regearing en n president wont der.

Lissabon is ene van de euldste steaden van de wearld. Julius Caesar maakten der een *municipum* van, wat he *Felicitas Julia* neumen, boawnop 'n naam *Olissipo*. Noa at et vanof et viefde joarhoonderd duur Germaanse stämme regeard wör, köm et in et achtste joarhoonderd in handen van de Moren. In 1147 wör et wier terugge wunnen onder 'n Tweeden Kruustocht, met Alfonso Henriques as anvoorder. Vanof den tied is et ene van de belangriekste politieke, ekonomische en kulturele middelpunten van Portugal. 

Dat Lissabon heuwdstad van Portugal is, steet noargens vaste op papier. Dat is duur de joaren zo gröaid. Et is ja ne de fakto heuwdstad. De stad zitt twee buro's van de Europese Unie: et Europese controlecentrum vuur Drugs en Drugsverslawing (EMCDDA) en et Europese Buro vuur Zeeveiligheaid (EMSA). Ook de Gemeenskop van Portugeestalige Landen hef et heuwdkantoor in Lissabon.

Lissabon hef twee steas op de Wearldoarfgoodlieste van UNESCO stoan: 'n Toren van Belém en et Klooster van Jerónimos. In 1994 was Lissabon de Europese Heuwdstad van Kultuur en in 1998 organiseerden et ne Wearldtentoonstelling.

Der is in Lissabon n Middellaandse Zeeklimaat. 'n Winterdag is et der woarm en zachte. Dagens wördt et der duurgoans 15&nbsp;°C en 8&nbsp;°C 's nachtes, van december töt an februwoari. 'n Zommerdag doert gemiddeld van mei töt oktober. Mer ook in november, meart en april kan et der al boawen de 20&nbsp;°C wean. 

## Verwiezingn
Mars (planeet)

**Mars** is nen planeet in ons zunnestelsel. Van de zunne oet bekekken is t den veerden planeet, den boetensten naober van de Eerde. Den planeet is verneumd naor Mars, den god van den oorlog in t olde Rome. Mars wörd ok wal den rooien planeet eneumd. Dat kump deurdat der nogal wal iezeroxide (zeg maor iezeroer, of roest) in de grond an t öppervlak zit, wat n rood-broen anzeen gif.
Peter Kropotkin

**Pjotr Aleksejevitsj Kropotkin** (Russies: Пётр Алексеевич Кропоткин, Pëtr Alekseevitsj Kropotkin) (Moskou, 9 december 1842 – Dmitrov, 8 februari 1921) was 'n Russiese vorst, revolutionair en anarchist; theoreticus van 't anarchisme, geograaf en geoloog.

Kropotkin was van 1872 töt 1874 lid van 't grupien van de 'tsjajkovisen', 'n revolutionaire grupering in Sint-Petersbarg. Hi'j voerden revolutionaire propaganda onder de warkers in de stad. Naor zien ontsnapping uut de gevangenisse in de Petrus-en Paulusvesting in 1878 hef e zich nood edwungn töt 1917 mutten verbargn in 't butenlaand. En hi'j was daor lid van anarchistiese grupen. Kropotkin publiceerden op 't gebied van ethiek, de sociologie en de geschieddenisse van de Fraanse Revolutie. In 1902 verschenen zien memoires: Herinneringn van 'n revolutionair.

Kropotkin constateerdeen onder aander in teegnstelling töt Charles Darwin dat bi'j dieren van 'nzölfde soort gin sprake was van stried um 't bestaon. Wederziedse hölp en onderlinge solidaoriteit blek essensjeel te ween veur 't behoald en de evolutie van ieder dier-soort. Ok meanslike dier-soorten bint volgns Kropotkin der toe eneigd 'n genereuze hoalding an te nemmen, opofferingsgezind te ween en onbaatzuchtig. Dat zol met name blekken in kleanschaolige en solidaire gemienschappen. Zo schreef e over de Comunne van Parijs van 1871, dat 'n ni'j idee geboren was onder de name van de Parijse comunne.' De moderne staot is volgns Kropotkin de grootsen hindernisse veur 't beriek van 'n maaschappi'je ebasseerd op onbaatzichtighejd, vri'jheid en geliekheid. De ofbraak van de staot zol daormet de ienige weg ween naor solidair gedrag van meansen, de bevri'jding van de ienlinge en de veuruutgaank van de maaschappi'je.