open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Smoapoeper

n **Smoapoeper** (*Crataegus*) is n geslacht van struukn dee't inheems zeent in Europa, Noord-Amerika, Azië en Noord-Afrika. Wat soortn komt ook as boom vuur. n Smoapoeper wör um de deurns dee't'e hef ook völle in heagn gebroekt (vandoar det'e ook wal bekeand steet as *heagndoorn*). Hee hef hard hoold met ne fiene samenstellige.

Van t geslacht Crataegus, ook wal steendoorn eneumd, leawt in de Benelux twee soortn. Dit zeent n Eankelstieligen Smoapoeper (*Crataegus monogyna syn. C. oxycantha*) en n Dubbelstieligen Smoapoeper (*Crataegus laevigata*), mear der besteet ook ne krusing van dee beaide, de *Crataegus ×macrocarpa*, den't ook in t weeld gröait.

t Geslacht hef verskeaidene hoonderden soortn, woervan't der mear dree in Neerlaand vuurkomt, zowal in t weeld as as an eplaanten proonkboom. Doarnöast wörd de *Crataegus persimilis* oet China ehaald en hier as proonkboom epott.

## Naamnherkomst
t Verhaal geet det a'j dr tevölle van nemt, de'j dr van an n dunn komt. Later zol t woord *smal* verbasterd wean töt *smoa*, of in verbaand stoan met t Skandinaviese woard *små*, wat *kleain* beteeknt, en oet wörd esprökn as "smoa". Ne aandere verkloarige is det t woord ne verbasterige is van t Riesnse woord *smee*, wat *zacht, dun* betekent.

## Kenmoarkn
n Eankelstieligen Smoapoeper kan gröain töt nen boom van 10 meter hoge, terwiel at n Dubbelstieligen 4,5 meter hoge kan worden. Ze blöait roond mai/juni met stoark roeknde blaadn. De täkke hebt deurns.

As proonkboom wörd van n Dubbelstieligen t ras 'Paul's Scarlet' epott. Disn hef volle, rozerooie bloomn en maakt gin vruchtn an. Duur de gevulde bloomn is disn Smoapoeper meender geveulig vuur bakterievuur (*Erwinia amylovora*). Disn boom wörd ongevear 6 meter hoge, en wörd vermeerderd duur te eantn op de oonderstämme van aandere soortn.

n Smoapoeper wörd duurdet'e van dee grote stekkels hef, nit völle duur gröazers egetn, en kan doarumme froai beskoarmd vuurtleawn. Hee plaant zik vuurt duur zöa te streuin en skötte te verspreaidn.

## Medisien
Smoapoepers wordt al seend t 16de joarhoonderd gebroekt um de bloodsroondgaank te stimuleern. Disse woarkige keump van n stof *rutine*: disn stof steet bekeand van t teegngoan van blaauwe steans. Doar keump nog boawenop det t helpt met t verleegn van de cholesterol. Oet n naam blik ook det'e good woarket a'j der nit good of köant komn.

## Ofbeeldingsriege

Ofbeelding:Meidoornbloesem.jpg|Blöaisel van n Eankelstieligen Smoapoeper
Ofbeelding:Meidoorn.jpg|Blöaisel van n Eankelstieligen Smoapoeper
Ofbeelding:Meidoorn_vruchten.jpg|Vruchtn van n Eankelstieligen Smoapoeper
Ofbeelding:Eenstijlige meidoorn (Crataegus monogyna branch).jpg|Täkkedeurns bie n Eankelstieligen Smoapoeper


## Neersassies
* Drèents
** *hagedoorn*
** *meiboom* (ZWZ)
** *meidoorn*
** *meitakke* (ZWZ)
*** De vrucht het de *frabei* (ok *frat-*, *fret-*) of *peerdekeutel* (ok *-weep*, *-krubbe*).
*** Een pit het een *loes* (ZWZ).
***
* Tweants
** *smoapoeper*, *smalpoeper* (Riesns)
** *meidoorn*
** *heagndoorn*
* Veluws
** *meidoorn(e)*, *meidoren*
** *doreboompie*, *doreheg* (Bunsjoten)
** *kannetjesstruuk* (Barreveld)
Nedersaksische zegswiezen

Onder **Nedersaksische zegswiezen** verstaow hier spreekwoorden, gezegdes, spreuken, uutdrokkings, raadsels, riempies en bi'jnamen in de verschillende dialecten van 't Nedersaksisch. Hieronder viej een antal heufdkattegerieën mit een veurbield. Aj op 't heufien klikt, kooj op een ziede die hielemaole oaver det soort zegswiezen giet.

## [[Nedersaksische begroetingsvörms]]
:Moi!

## Nedersaksische bi'jnamen
*Bi'jnamen van femilies en personen
**Twente
*Bi'jnamen van inwoners van een plaatse

## [[Nedersaksische gezegdes]]
:Onder 't draod deur vreten (vrömdgaon)

*Achterhookse zegswiezen

## [[Nedersaksische raadsels]]
:As d'r een gat ien zit, zit d'r gien gat ien, mar as d'r gien gat ien zit, zit d'r een gat ien.
:* 't Huussien*

## [[Nedersaksische riempies]]
:Huster de fluster
:De katte is mien zuster
:De hond is mien breur
:Nooit weer vertellen heur!

## [[Nedersaksische spreekwoorden]]
:Kiender en onwiezen zegt de waorheid.
:Iej mut t leavn nich te zwoar nemn, iej komt dr toch nooit leavnd oet

## [[Nedersaksische skeeldwöarde|Nedersaksische scheldwoorden]]
:Zonn zo'j vuur de ploge zetn, n kabinet van n wief! ne bokse vol vleais!

## [[Nedersaksische volksliedties]]
:Sunt-Meerten, Sunt-Meerten.
:De koeien hebben steerten,
:de maagies die hebt rokkies an.
:Daor komp Sunt-Martines an.

## [[Nedersaksische weerspreuken]]
:As et op pissende Griete regent dan regent et zes weken. (Stellingwarf. Sint Margriet, 20 juli)

## [[Zeespreuke|Nedersaksische zeespreuken]]
:"Nou begriepe wij menaar," zee de piere doe de blei an de haoke zat.
Henk van 't Zand

**Henk van 't Zand** (Dalsen, 1932 – 15 febrewaori 2013) was een schriever uut Dalsen in de previncie Oaveriessel, die onder de name **Henk uut de Zandbak** alle weken een Sallaanstalige column schreef in de *Oprechte Dalfser Courant*.

Hi'j schreef miestal oaver plaatselijke umstandigheden en zette deur middel van associatie een hiele riege gebeurtenissen en anekdotes dale.

Van 't Zand schreef nog in aandere Nedersaksische bladen en höld radiopraoties veur Vechtdal FM. Verhalen van hum bint epubliceerd in uutgaves van de Iesselakkedemie.

Töt zien pensioen in 1996 dreef Van 't Zand mit de vrouwe een baby- en kleuterspeciaalzaak in Dalsen. Zien schoelname is verbunden an 't femiliekraantien *Uit de Zandbak*.

## Uutgaonde verwiezing
*Biografische informatie op MijnStadMijnDorp van 't Historisch Centrum Overijssel
Nedergraofschop

Mit de **Nedergraofschop** (Graofschopper plat: *Neddergraafschop* en spellingvariaanten) wördt 't noordelijke diel van de Landkreis Graofschop Benthem in de Duutse dielstaot Nedersaksen bedoeld. De Nedergraofschop lig diels as een inham tussen de Nederlaandse previncies Drenthe en Oaveriessel en grenst oosterd uut an de Landkreis Emsland.

De streek hef een agrarisch kerakter; ok bint d'r wat middelgrote ondernemings evestigd. De onofficiële heufdstad is Neenhuus (Hoogduuts *Neuenhaus*), de ienige stad van de regio. Verkeersaders bint de Bundesstraße 403, de Bundesautobahn 31, de goederenspeurlien van de Bentheimer Eisenbahn, 't Coevern-Piccardie-Kenaal en 't Zuud-Noord-Kenaal.

De volgende gemientes viej in de Nedergraofschop:
*Samtgemeinde Emmelkamp (*Emlichheim*) (**1**)
*Samtgemeinde Uelsen (**2**)
*Samtgemeinde Neenhuus (*Neuenhaus*) (**3**)
*Einheitsgemeinde Wietmörsken (**4**)

Aandere regio's in de Graofschop Benthem bint de Boavengraofschop en Nordhorn.
Bert van de Bunte

**Bert van de Bunte** is een schriever uut Nunspeet in de previnsie Gelderlaand, dee onder de naam **Lammertnôom** alle weken een Nunspeetse column schrif in de plaoselijke uutgave van de kraante Veluweland (vrogger: *Nunspeter Post*).

Hij schrif over alledase dingen, plaoselijke umstaandigheen en zoas 't vrogger was en zoas 't noen is. 't Dialek waor e in zien columns in schrif, lik een bietjen op een mengelmoes van Nunspeets en Doospieks.

Bert van de Bunte hef as Lammertnôom een boekjen uut-ebröch mit de naam *Neum 't mer Nunspeets - zo as wie proaten*.

Hij hef vijfendartig jaor ewörken as fotegraaf en is noen akkepuncturis.

## Uutgaonde verwiezing
*Een van de columns van Lammertnôom
Gait van de Renderklippen

**Gait van de Renderklippen** is een schriever uut Epe in de previnsie Gelderland, die alle wèken een column in 't Eper dialect schrif veur de plaselijke uutgave van de krante Veluweland.

Hee schrif aover alledäse dingen, plaselijke umstaandigheden en van alles en nog wat.

## Uutgaonde verwiezing
*Een van de columns van Gait van de Renderklippen
Boavengraofschop

Mit de **Boavengraofschop** (Graofschopper plat: *Bowengraafschop* en spellingvariaanten) wördt 't zudelijke diel van de Landkreis Graofschop Benthem in de Duutse dielstaot Nedersaksen bedoeld. De westelijke grèenze is mit de regio Twente in de Nederlaandse previncie Oaveriessel, de oostelijke mit de Landkreis Emsland en de zudelijke mit de Kreis Stemmert en de Kreis Buorken, beide in Noordrien-Westfaolen.

As onofficiële heufdstad geldt Bad Benthem, wat ok de heufdplaatse was van de historische Graofschop Benthem. Verkeersaders bint de Bundesstraße 403, de Bundesstraße 65, de Bundesautobahn 31, de Bundesautobahn 30; de goederenspeurliende van de Bentheimer Eisenbahn en de west-oost-liende van de Deutsche Bahn.

De volgende gemientes viej in de Boavengraofschop:

*Einheitsgemeinde Stadt Bad Benthem (**1**)
*Samtgemeinde Stadt Schüttrupp (**2**)

Andere regio's van de Graofschop Benthem bint de Nedergraofschop en Nordhorn.
Langel (Hoksebarge)

**Langel** (Nederlaands: *Langelo*) is ne boerskop in de gemeente Hoksebarge in Tweante.

t Ligt in t zuudwestn van de gemeente, op t zuudwestn van n bebouwden kom van Hoksebarge, op t westn van Honesch, op t zuudn van Brammel en op t oostn van Reetmölle.

Vroger was Langel ne moarke in t gericht Hoksebarge.
Honesch

**Honesch** is ne boerskop in de gemeente Hoksebarge in Tweante. De boerskop ligt net op t zuudn van n bebouwden kom van Hoksebarge.

Vroger was Honesch met Hoksebarge ene moarke, den't in t midln van de hudige gemeente lea, en den't van noord töt zuud oetstrektn. Disse moarke wör in 1841 op edeeld in twee aparte moarkn; ne moarke Honesch en ne moarke Hoksebarge. t Doarp Hoksebarge is ontstoan in de boerskop Honesch.

De boerskop hef zin eegne basisskole en kort bie steet de Oostndörper Watermölle oet 1584.

In de noabieheaid van Hoksebarge was roondum t joar 800 ne kleaine boerne gemeenskop ontstoan. n Naam *Honesch* zol van *hoogn es* komn.
Niekarks

t **Niekarks** is n West-Veluws en Nedersaksies dialekt dat espreuken wort in de gemeente Niekark, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Niekarks is stark verwant an dialekten as t Putters, Barrevelds, Armeloos en t Harderwieks. t Niekarks ku'j beschrieven as n Nedersaksies dialekt mar wel mit n bonk Nederfrankiese invleujen.

## Kenmarken
As je naor t Nedersaksiese taolgebied kieken zie'j dat t Niekarks aordig zujelik leit, de Utrechtse, Hollandse en Betuwse invleud is daor dan ok wat groter as in de are dialekten. 

Taolkundig ezien leit t Niekarks meer tegen t Barrevelds en t Putters an mar t het ok wat weg van t Bunschoots, zo heur je in sommige gevallen in t Niekarks *-tsje* of *-sje* as uutgang van verkleinwoorden in plaots van *-tje* of *-je* zo as in de wat noordeliker elegen dialekten (vergeliek t Bunschootse *appeltsie* mit t Niekarkse *appeltsje* en t noordelikere *appeltjen*) en t woord *ootje* of *ootjie* dat alleen veurkomt in de umgeving van Niekark, Bunschoten en Putten. 

Je zien der ok verschiensels die'j in de meeste are dialekten niet (meer) terugzien, zo as de *oe*, waor de meeste Veluwse dialekten n *o* hen, bieveurbeeld in woorden as *oenweer*, *oender*, *hoend*, dit verschiensel komt ok veur in de umgeving van Barreveld en in n bepaold gedeelte van Putten. 

De *sj*-klank is aordig lang an-ebleven as je t vergelieken mit de rest van t Veluwse taolgebied (tot roend 1950), je heuren t noen nog in Niekarkerveen, Holkerveen en bie de ouwere minsen.

## Muziek
Der wort ok ezungen in t Niekarker dialekt. De muziekgroep Ritn Ditn treet op op verschillende festivals, schuurfeesten, tentfeesten en ze hen in t veurprogramma estaon van oender andere Bökkers (bänd uut Heino), BZB en Mooi Wark. Ok hen ze n eigen cd uutebrocht mit verschillende boererocknummers.

## Schrieverie
Der is ok n dialektboek uutebrocht over t Niekarks: *t Niekarks: umgangstaol, uutdrukkinge en gezegdes*, hierin staot n lange alfabetiese woordeliest mit typies Niekarkse dialektwoorden, uutdrukkingen en gezegdes. De boeken *Ezelsoren* en *Verhoale in et Veluws dialect* van Aalbert van der Horst (ok wel bekend as: *Ab uut [[Appel]]*) is ok eschreven in t Niekarks. t Niekarkse dialekt wort veerder nog gebruukt in t Woordenboek van de Gelderse Dialecten (WGD) dat uutebrocht is deur de Iesselakademie.

Veur n koppel Niekarkse dialektwoorden en uutdrukkingen ku'j t best effen kieken bie t artikel Veluwse taalwiezer. 

## Niekarks tellen

## Uutgaonde verwiezingen
*Ritn Ditn
Inlassing

**Inlassing** of **epenthesis** (Grieks επένθεσις, inlassing), wat ok wörd skrevn as **epenthese** is veural in de sprökne sproak en anhalings ne invogging van één of meerdere klankn binn n woord of saamnstelling. Dit wörd doan um de oetsproak lechter te maakn, mer mangs ok as stielfiguur um veur de luusterder n bepoald akseant of klaank te kriegn.

Meesttieds dreait t dan um n klinker, mear t hangt van t woord of en kan dus ok mangs ne metklinker ween. In t Nederlaandse sproakgebeed is dr völ te doon ovver de tusken -n, zo as bv. in *pannenkoek*. Woarskienlik hef t vroggere woord *pankoek* west, mer dit wör later met inlassing oetsprökn, dus as *pannekoek*, mer umdat de reggels veur de skriefwieze anpast bint, mut ze noe *pannenkoek* skrievn.
Oergermaans

t **Oergermaans** is ne rekonstrueerde sproake dee't roondum t begin van de joartelling (roewe skatting) esprökn wör in Noord-West en Middel-Europa. Oet disse sproake zeent in latere joarhoonderden oonder mear t Ooldnoors, t Ooldsassies, t Ooldengels, t Ooldfreesk, t Ooldhoogduuts, t Ooldfraanks en t Goties oontwikkeld. Van t Ooldsassies is t hudige Neersassies wier ne dochtersproake.

t Oergermaans is ne anname. t Is ne duur gelearde leu *herleaidde* sproake (dus nit t zelfde as ne keunstsproake). Hierbie wörd ok an enömn at alle Germaanse taaln vroger één waarn en langsoam uut mekaar gröäit beent. t Oergermaans is bedoold um ne fase van disse oolde "vadersproake" wier te geewn, um de kenmoarkn van de Germaanse sproake te kriegn zo as den in t verleedn ekleunkn mut hebn. Baseerd op vergeliekings met oolde nog bekeande Germaanse sproakn (vuural Goties en Ooldengels, en wat meender ook Ooldnoors en Ooldhoogduuts) köant de Oergermaanse grammatika en de wöardenskat ongevear benöaderd wordn.
Maarkvealde

**Maarkvealde** is ne boerskop in de gemeente Hof van Tweante. t Ligt tusken de plaatsn Deepn, Hengevealde en Nee.

Maarkvealde was de ennigste Tweantse boerskop den't in de middeleewn nit oonder t bisdom van Utrecht völ, mear oonder t bisdom Meunster.

Vuur 1 januwoari 2001 heurdn t bie Deepn, den at toew bie in de gemeente Hof van Tweante köm.

In Maarkveelde he'j nen stichting *Markvelds Belang*. Dee organiseert völle dinge vuur de buurtbewonners. Dit hooldt ze vake in de plaatselike biejeenkomstzale *t Lammershoes*. Disse stichting zet ook alle joarn de Maarkvealdse *vuurjoarsfeestn* in touw.

De skole in Markvelde is bekend van de televisieserie De Zevensprong, den as hier in 1982 (deels) openommen is.

## Oetgoande verwiezing
*Jeugdbestuur Markvelde op Hyves
Haarbig

**Haarbig** is n doarp in de gemeente Tubbige in Tweante. Saamn met Mariaparochie is t n dubbeldoarp Haarbig-Mariaparochie. In 2007 wonn dr in dit dubbeldoarp 1839 leu. t Ligt op ongevear 5 kilometer op t noordn van Almelo.

In 2001 har t doarp Haarbig 798 inwonners. De bebouwde oppervlakte van t döarpken was 0.26 km² en har 287 wonhuze. A'j alle leu dee't in t boetngebeed en op de boarnoarve dr umhen wont met telt, kom iej an ongevear 1480 inwonners.

## Vereniges
t Doarp hef n groot antal vereniges. n Antal hiervan zeent:
* Jong Nederland Harbrinkhoek 
* karnavalsverenige *De Dubbelkiekers* 
* Volleybalverenige *De Krekkers* 
* Voetbalvereniging MVV '29 
* Vrouwenvereniging VVM 
* Klootschietersverenige Niej Haarbig 
* Oranjestichting Harbrinkhoek-Mariaparochie 
* Skeetverenige sv Harbrinkhoek
Germaanse taelen

De **Germaanse taelen** vormen een subgroep van de Indo-Europese taelen. Et bestaot uut zoe'n 15 erkende levende taelen en omdebi'j 4 uutsturven taelen, die allegere uut et Proto-Germaans vortkommen. Ze worden vanoolds spreuken in Noordwest- en Centraol-Europa en Skandinavië. Deur migraosie en kolonisaosie hebben verskillende taelen uut disse groep (benaemen et Engels en et Nederlaands, en in mindere maote et Duuts) heur naor aandere dielen van de wereld verspreid. De Germaanse taelen bin onder te verdielen in drie subgroepen: de West-Germaanse taelen, de Noord-Germaanse taelen en de uutsturven Oost-Germaanse taelen. Ze worden tegenwoordig wereldwied as moerstael spreuken deur meer as 550 miljoen meensken. 

De grootste Germaanse tael is et Engels, moerstael van een peer honderd miljoen meensken en tegenwoordig de *[[lingua franca]]* van de wereld. Duuts is een tael die deur meer as honderd miljoen Europeanen spreuken wordt. Disse taelen bin ok beide wereldtaelen. Nederlaands wordt deur zoe'n 28 miljoen meensken spreuken, en zien dochtertael Afrikaans deur zoe'n 16 miljoen (waorvan et merendiel as twiede en darde tael). Kleinere Germaanse taelen bin et Zweeds, Deens, Noors, Ieslaands, Faeröers, Fries, Limburgs, Luxemburgs, Nedersaksisch, Skots en Jiddisj. In totaol praoten zoe'n 559 miljoen meensken een Germaanse tael as eerste tael.

## Klassifikaosie


*
*
*
*
*
Ellert en Brammert

**Ellert en Brammert** bint twei beuze reuzen uut een bekende Drèentse sage. De sage wördt in verscheiden variaanten verteld en duukt veur 't eerst op in de *Annales Drenthiae* (1660) van domeneer en geschiedschriever Johan Picardt.

De bekendste variaant vertelt van twei reuzen, Ellert en Brammert, die op de heide woont en veurbi'jgangers berooft en zölfs vermoordt. Deur draoden mit bellegies oaver 't heideveld te spannen, weet de rovers det d'r een slachtoffer langskump. Op een dag neemt ze een een maagien uut een dörp in de buurte gevangen. 't Kiend mut 't huus van de reuzen hemmel holden. Ze holdt heur zeuven jaoren vaste en in die jaoren krig ze zeuven kiender, die allemaole deur de reuzen vermoord wördt.

As ien dag Brammert van huus is, vrag Ellert an 't maagien um hum te scheren. Mit 't schaarpe scheermes sned ze hum de keel of en vlucht. As Brammert thuuskump en ontdekt det zien breur vermoord is, giet hi'j raozend achter 't maagien an. Hi'j hef heur haoste te pakken as ze 't olderlijk huus beriekt. In heur angst röp ze *"Elp!"* en slat de deure achter heur dichte. (Naor heur noodkreet wördt de latere buurtschop Elp enuumd.) De aandere dag ontdekt heur volk een grote biele in de deurstiel: Brammert hef heur net emist. De bewoners verwoest heur huzen en heur laand en trekt een ende vört um veilig te wèden.

De sage hef een internationaol bekend motief, det van de roversalarmbelle. Ellert en Brammert staot mangs ok bekend as vader en zeun. Heur huus zol een ondergronds hol op 't Ellertsveld ewest hebben. Partie vertelt d'rbi'j det Ellert en Brammert hunebedbouwers waren. Op 't Ellertsveld lig ok de (grotendiels of-egraven) Brammershoop. De Encyclopedie Drenthe Online schrif det 't Ellertsveld en de Brammershoop vernuumd bint naor de rovers; volgens de onderzuker van volksverhalen Ruben Koman bint de namen van de rovers waorschienlijk uuteprakkezeerd naor anleiding van de niet meer begrepen eerdriekskundige namen Ellertsveld en Brammershoop.

## Bronnen
* Ruben A. Koman (2008), *Ellert en Brammert: een reuzenclaim van een 'Drents' roversverhaal*, Beem: Profiel
* Encyclopedie Drenthe Online: Brammershoop
Biebel in de Twentse sproake

n **Biebel in de Twentse sproake**, den't ook wal in t kort **Tweantsen Biebel** wörd eneumd, is ne oawerzetting van n algemenen Biebel, mear in de Tweantse sproake. Hee is in t noajoar van 2009 in zien geheel ebeundeld oet ekömmen.

n Biebel is oonder toozicht van de *Stichting Twentse Bijbelvertaling* oet de oorspronkelijke talen oawerzat in de Tweantse sproake deur dr. Anne van der Meiden met hölp van ne begeleidingsgroep.

Disse begeleaidingsgroep besteund oet zowal protestaantn as roomsken. t Is doarumme nen eukomeniesen Biebel, wat inhoold det t van beaide kaanten good te leazen is.

n Biebel is eskrewen in t Tweants van Eanske, umdet Van Der Meiden doar zelf wegkeump. t Is volledig in de skriefwieze van de Kreenk vuur de Tweantse Sproake eskrewen.

Der bestoat twee oetvoerings van n Tweantsen Biebel: nen "kalen" met eankelt tekst, en nen "oetgebreaiden" met verskillende plaatjes dr in van geleufszaken dee't met Tweante te doon hebt, zo as bv. de Plechelmus-basiliek oet Oldenzel.

## Vrogere Tweantse vertalings
Der hadden al wal earder leu, zo as Joh. Buursink, W.J.C. van Wiengoardn en Koarel van n Notoaris, probeerd um n Biebel op Tweants oawer te zetten, mear vearder as n kleain stukken warren ze nog nit ekömmen. n Eersten den at echt woark van zinne oawerzettings maken, was 'meaister' G.B. Vloedbeld oet Boarne, met zinne 'De veer Eawengellies' oet 1984, wat vanoet de Canisiusbiebel van 1940 was oawer ezat.

## Stukken
Hier is n stukken oet Exodus 20, de tien geboden:  

*12 Hoaldt diene vaar en moder in ere, want dan leaf iej langer in ’t laand dat HEE owwen God, ow geaven zal.*
*13 Doodsloan, dat doo’j nich.*
*14 ’n Echt brekken, dat doo-j nich.*
*15 Stellen, dat doo-j nich.*
*16 Valse verkloaring ofleggen teagenoawer wel ow ’t nöagste is, dat doo-j nich.*
*17 Iej mot nich zitten te speensen op ’t hoes van owwen noaber en ok nich op ziene vrouw, zienen knecht of ziene meide, zienen os of zienen ezzel, op niks wat van owwen noaber heurt.*


## Kritiek
Toch was der nit iederene wies met det n biebel in t Tweants besteet. t Geet dan vuural um gerefformeerde leu, dee't meant det t zo verwoorden van t Healige Woord van God feaitelik spotten is, en det iederene genog Hollaands keant um n Hollaandsen Biebel te leazen. Op de webstea van de Tubantia steund oonder mear disse reaksie:

"[...]Oonze sproake is good en begriepelijk, mear...oawerdriewd het neet. Zoals wiej kuiert in 't hoes, kuiert wiej neet biej de koninginne. Ofstaand mut er bliewn. Da's better... duch miej ! 
Anne, een mooi en priezenswearig stuk waark. Good vuur de Tweantse Sproake, mear als anvullige op 'n Biebel in 't Hollaands, wat betreft het geleuve : neet neudig !
Mear vuur 't behoolt van oonze sproake : een proonkstukke !" 
- Willem - 30-10-2009 | 21:11
1243

## Gebeurtenissen
* In Nederlaand verkriegent Riessen en Sittard stadsrechten. 
* 

## Geboaren
*...

## Oaverleaden
*15 oktober - Hedwig van Andechs (69), healige
Grol

**Grol** (Nederlaands: *Grolloo*) is een esdörpien in 't zuudwesten van de gemeeinte Aa en Hunze in de Nederlaandse previncie Drenthe. 't Lig op de Rolderrug, an de N376 tussen de dörpen Raol en Scheloo.

Oosterd oet ligt de Grollooërkoelanden, ten noorden van 't dörp lig 't boscomplex Grollooërveld en ten zuudoosten 't Grolloërveen, diel van de boswachterije Grol.

Grol telden op 1 jannewaori 2008 795 inwoners.

## Kunnigheid oet Grol
*Lukas Koops, schriever en bestuurder
*Ali Brals-Luinge, schriefster en veurdrachtskeunstenaor
*Harry Muskee, bluesrockzaanger
*Johan Derksen, mediafiguur
Ali Brals-Luinge

**Ali Brals-Luinge** (Grol, 16 meie 1920 - Assen, 13 november 2009) was een Drèentse schriefster en veurdrachtskeunstenaor.

Ze is geboren en op-egruuid in Grol. Mit heur man Albertus Brals woonden ze later in Westervelde bi'j Nörg, daoras de twei een centraole rolle in 't dörpslèven speulden. In 1946 richtten ze mit hum een tenielveriening op. Van de Plattelaandsvrouwen in Nörg wördden ze in 1957 presidente; in 1960 kwaamp ze in 't previnciaol bestuur.

In de jaoren vieftig begunden ze te schrieven in 't Drèents; ze wun een pries in een verhalenwedstried van Radio Noord. Ze schreef veur 't tiedschrift *[[Oeze Volk]]* en veur de rubriek 'Van de Drentse schrieftaofel' in de *[[Drentse en Asser Courant]]*.

Veur schoelen, gemientes en verienings hef ze een köppel revues eschreven, mar ze is boavenal bekend van meer as 3000 veurdrachten die as ze in Noord- en Oost-Nederlaand hef ehölden. Een fossien daorvan kwaamp in 1975 uut onder de titel *En toen, en toen ...: gutige gezegden oet mondties van smorkies, prugelies en porkies*. Daorop volgden de bundels *En toen... zag ik...* (1977), *Kiek us mam, 't regent krummels* (1981) en* 't Is mor hoe je 't bekiekt: Ali Brals vertelt* (1984). In heur leste bundel *Allien... en toch wieder* (1988) vertelt ze van de ziekte en 't oaverlieden van heur man.

Mit de schriever Roel Reijntjes meuk ze een LP daoras heur bekendste verhalen op staot. Een paar daorvan waren in 1968 al verschenen in de deur Hans Heyting samenestelde bundel *Op de Gribbelgrab*.

In de jaoren tachtig was ze lid van de kemissie die de officiële Drèentse schriefwieze ontwikkeld hef.

## Bronnen
*Encyclopedie Drenthe Online
*RTV Drenthe
*Huus van de Taol
De Museumfabriek

**De Museumfabriek** (töt 2018 TwentseWelle) is n museum vuur Tweantse strekkultuur in Eanske, opricht in 2008 duur n samengoan van dree instellings: Natuurmuseum Enschede, t Van Deinse Instituut en Museum Jannink.

Met hölpe van (inter)aktieve presentasies löt De Museumfabriek de geschiedenisse van de meanske in de strek zeen, vanof hoo't de meanske de strekke vlak noa de leste iestied inköm en doar bleef wonn ('t Grote Verhaal'). De natuur, de jacht, t biemekaargaddern, t boeren, de ontwikkeling van laand noar stad en strekke, t ontstoan van de industrie, arbead, verniejing, techniek en samenleaving bint hierin de vuurnaamste oonderwaarpn.

Ne grote vuurroad netuurhistorise- en kultuurhistorise vuurwaarpn sloet hierop an en is te zeen achter glas in één van de grötste vitrines van Uropa. Verschillende aparte diorama's legt t verbaand met mondiale thema's as water, zelfbeeld en geleuf. n Proonkstuk is t volledig noa ebouwde lösse hoes, woer a'j zo in en oet köant loopn.

t Museum is op t zelf ontdekn richt. Det heuld in det leu zelf in käste mut kiekn, duurkes löstrekn en öar egene pad mut bepoaln. Ook köant leu ne audiotoer anvroagn, woerbie bie elk vuurwaarp n verhaal wörd verteld. De Museumfabriek is gangs um den, nöast Hollaands, Duuts en Engels, ook in t Tweants te kriegn.

De oetgevverie gef beuke oet, dee met de oonderwaarpen van t Grote Verhaal te maken hebt.

Nöast t vaste Grote Verhaal van Twente, hef De Museumfabriek ok wisselnde tentoonstellings, zo as in 2009-2010 t verhaal van Oost-Duutslaand oonder t kommunisme.

## Uutgaonde verwiezing
*Webstea van De Museumfabriek
Karl Naber

**Karl Naber** (10 mei 1900 - 5 meart 1970) was nen skoolmeaister en platskriewer oet Veldhausen in Duutslaand. Hee skreef in t Groafskopper Plat.

In 1920 wör'e meaister in Veldhausen, wat'e töt 1928 bleef. Doarnoa was'e töt an 1939 boawnmeaister in Altepiccardie. Van 1945 töt an zin pensioen in 1963 was'e wier konrektor in ziene geboortestean.

In zinne woarken keump steeds de leefde vuur de natuur en zinne geboortegroond terugge. Hee was doarumme ook vake boetn in t veeld te veendn, woer at'e gearne veugel dee kiekn. Hee deed gearne jaagn, en was leaider van ne jaagverenige. Hee was zeer aktief lid van de "Heimatverein", en dreug op *Leseabende* zinne stuks vuur. 

## Vuurbeeld
### Mopp Eenohr
*Et was 'n Oawend vöör de Driefjagd. - Groatalarm unner et Hasenvolk! Van alle Kanten kwammen de Häsies tehoape en tröffen sick achter de Böltbecke, by de fule Riete. Doar kwammen nich alleene de aulen van'n Sternbus en ut Paradies, ok Jan Langbeen, Hinnerk Platfoot, Rike Gelloahr en iäre heele Familie bowen van t Kenoal, ock Knieptangen Harmtien ut'n Pallert en Krüsstatts Fritz ut'n Stubbenbrook. ...*
Lebuïnus

**Lebuïnus** (ook wal bekeand as *Lebuin*, *Lebwin* of *Liafwin(e)*), was nen Angelsassiesen zeandeling oet Engelaand. Zinne geboortedag en plaatse zeent nit bekeand, mear hee köm oet de tied bie Deawenter um 775. Ze neumt um ook wal *Apostel van de [[Freeslaand|Freesken]]* en hee is patroonhealige van Deawenter.

## Leawen
Lebuïnus was nen monnik in Wilfrid's klooster bie Ripon. Noar Bonifasius, Willibrord en aandere healigen's vuurbeeld besleut he zin leawen te wieden an de kerstening van de Germanen.

Noa zinne anstelling gung he in 754 noar Utrecht, en köm bie St. Gregorius, den't doar toe bisskop was. Den wees um Oaweriessel op de greanze met Westfalen too. Hee kreeg ook Marchelm (of *Marcellinus*) met as gezel, ne volgeling van Sunt Willibrord.

Hee preaken oonder de inheemse stammen van t gebeed, en leut n kleain kapelleken bouwen bie Wilp (*Wilpa*, zeet Voorst) op de westkaante van n Iessel. Zin earboar vuurkommen, en zinne geleardheaid maken indruk. Zo wun he völle leu vuur et Kristendom, zelfs oonder n oadel, en al rap was der ne gröttere koarke neudig, den't he in Deawenter op de oostkaante leut bouwen.

Mear zin grote noavolging reup ook viejaandigheaid van de headens op. Al zinne kerstenings skrewen ze too an teuwelderieje. De plaatselike bevolking heuren bie et gröttere stammenverbond van de Sassen en dee warren deurgoans minder van de koarke. Ze verbraanden um zinne koarke en verdrewen de bekearlinge.

Noa at he met möaite oontsnappen kon, besleut Lebuïnus et Kristelike woord te preaken op de nationale Sassengaddering (t *allthing*) bie Marklo bie de Weser.

Lebuïnus zinne *Vitae* beskriewt nauwkurig zinne verskiening vuur de gaddering, woer't he de Sassen wees op de onkeunde van öare goden. Ook woarskouwen hee öar vuur ne onumkeerboare dood duur nen stoarken keuning as ze zik nit leuten kerstenen. Nen oadelman Buto hulp em de leu oavertugen, en um in t vervolg zinnen gaank leuten goan.

## Dood
Op zinne terugkeer noar Freeslaand herbouwden Lebuïnus de Deawenter koarke, woer't he ook begreawen lig. Zinnen dood in 776 is zeker, umdet de Sassen in det joar de koarke wier verbraanden. Ondaanks dree deage zeuken konnen ze zinne oawerbliefsels nit veenden. Ludger herbouwden de koarke n antal joar later, en veund Lebuïnus zinne oawerbliefsels.

## Verearing
Lebuïnus wörd duur de roomsken herdacht op 12 november, vuural in Nederlaand.

## Beuke
* Hucbald (918-76), Vita s. Lebuini in Surius, *Vitæ Sanctorum*, VI, 277-86, also *[[Patrologia Latina]]* cxxxii, 877-94, and in abbreviated form in MGH Scriptores, II, 360-4 (tr. in Cressy, Church History of Brittany XXIV, vii)
* Radbod, Ecloga et Sermo (on Lebwin) in Surius, VI, 839
* Altfrid, *Vita Liutgeri* in MGH Scriptores, II, 360 sqq.
* Vita, ed A Hofmeister in MGH Scriptores, xxx (pt 2), 789-95 (tr. in C H Talbot, Anglo-Saxon Missionaries in Germany, 1954)
* Hesterman, F, Der hl. Lebuin (1935)
* Levison, W, England and the Continent in the 8th Century (1956), pp 108-10
Holthuuzn

**Holthuzen** is ne boerskop in de Tweantse gemeente Hoksebarge. t Ligt op t zuden van De Hoeve en op t noorden van Brammel.

In de Middeleewen wörd Holthuzen al eneumd as *Holthusen* (vuur 1497).

Vroger was Holthuzen met de boerskopn Stepel en Eppenzoalder ne boermoarke.
 t Kan wean det t eerst ne op zikzelf stoande moarke was, en pas in t 17de joarhoonderd bie Stepel en Eppenzoalder edoan is.

## Reffereansies
1964

## Gebeurtenissen
* ...

## Geboorn
* 1 meie - Yvonne van Gennip, Nederlaanse schaetsster
* 6 april - David Woodard, Amerikaansen dirigeant

## Oet de tied
* 29 november - Anne de Vries, schriever
De Pölle

**De Pölle** is n kleain döarpken in de Tweantse gemeente Tweanteraand. t Hef net oonder de 1000 inwonners en besteet oet dree heuwdweagn: de *Olde Hoovnweg*, de *Nieje Hoovnweg* en de *Bavesbeekweg*.

t Hef ne eegne supermoarkt, ne legere skole, koarke en ne kamp-stea.

Seend n poar joar hef De Pölle met West-Geestern n "zommerfeest", wat alle joarn twee wekke noa n bouwvak eheuldn wörd.

In 2007 wör dr vuur t eerst ne karnavalsoptocht eheuldn.
Holthuzen

Der beent meardere steans in Neerlaand dee't Holthuzen heett:

*Holthuuzn - boerskop in de Tweantse gemeente Hoksebarge
*Holthuzen (Montferland) - boerskop in de Liemerse gemeente Montferland
*Holthuzen (Zaender) - boerskop in de Liemerse gemeente Zaender
Pothook

n **Pothook** is nen noaberskop op nen kilometer noordelik van Maarkel, in et westen van de gemeente Hof van Tweante. Et lig tusken de noaberskoppen Achterhook en Harke, oonderan 'n Harkebaarg.

In 'n Pothook hoaldt ze alle joaren ne Boerderie-verlichtingswedstried. Bewonners van de verskillende weagen sprekt dan een vast thema of en doot der de boerderiejen op ankleden.

In West-Twente is 'n Pothook vuural bekeand um haarbaarg en zaalverhuurder *<nowiki/>'n Pot.* Dissen olden haarbaarg oet 1583 braanden in 1830 kats of, woernoa as et in oorsproonkeliken stiel wier opetrökken wör. Rechtevoort komt der leu vanoet de wiede umtrek op an um zovöljoarige brulften te vieren of um met zakenrelaties hen etten te goan.

Wieders lig in 'n Pothook seed 1969 et zwembad *De vijf heuvels*.

Duur 'n Pothook geet een speciaal waandelpad: et goastokpad. Dat volgt neet de harde weagen, mer geet dwars duur bos, weilaand en kröppelhoalt.

## Reffereansies
Harke

**Harke** of **Hearike** (duur leu dee't der nit vake komt ook wal *Herike* neumd) is n noaberskop bie Maarkel in de Hof van Tweante. Rechtevoort neumt ze t ook vake Ealsn-Harke umdet disse noabersköppe nauw met mekaar umme goat. 

In Harke kö'j t bouwhoes van de eartiedse havezate Stoevelaar oet 1744 veenden. Ook ligt in Harke de harkerbaarg, den't geleefd is bie wielrenners.
Willem Hendrik Dingeldein

**Willem Hendrik Dingeldein** (Tweants: Wilm Dingeldein) (Deanekaamp, 18 augustus 1894 - Oldnzel, 8 jannuwoari 1953) was nen skoolmeaister en oonderzeuker van t Tweants, dee't oet Deanekaamp kum.

## Leawen
Willem Dingeldein, den at zikzelf nen onmeundigen hoop learen oawer t de Tweantse sproake, geskiedenisse en eardriekskeunde, hef nen machtigen bult oet loaten brengen oawer Tweante. Vuurbeelden hiervan zeent de geskiedenisse van Deanekaamp, Oldenzel, oawer Singrawen, t Springendal en aandere dinge. Disse oetgawes, met as bekeandsten "Het land van de Dinkel", was egroondt op wetenskoppelik oonderzeuk, mear warren zo eskrewen det ze makkelik vortleazen. Hee gung met aandere heemkeundigen, zo as J.J. van Deinse, Albert Meyling en Arnold Rakers, regelmoatig roond duur Tweante, woerbie't he völle op n foto zat. Hee was besteurslid van völle vereniges, en har dus völle anzeen.

Dingeldein bleek, lange noa det he oet de tied was ekömmen, ne Deanekaampse wöardelieste te hebben emaakt, wat pas in 2009 oontdekt wör. t Besteet oet ongevear viefdoezend kaartjes met wöarde en zegswiezen oet de umgewige van Deanekaamp, met doarbie ook fonetiese notasies der bie, vuurbeeldzinnen en Neerlaandse oawerzettiges der van. Zelfs in t book "Uit het leven en werk van W.H. Dingeldein" oet 1988 wörd oawer dit leawenswoark nit eneumd. De wöarde en oetdrokkiges van Dingeldein wordt op-enömmen in t Dialexicon Twents van Goaitsen van der Vliet.

In t heuwdstuk "Dingeldein en de dialectstudie" van Hendrik Entjes en de langdröadige leawensbeskriewing wordt wal zinne oetgawes met Deanekaampse sprekwöarde en zegswiezen eneumd.

## Beukelieste
n Antal van zinne oetgawes:
* *Gids voor Denekamp en omstreken* (1923)
* *Het "Losse Hoes" Groot Bavel: uit de geschiedenis van een Twentsch erf* (1947)
* *Het land van de Dinkel : de schoonheid van Noordoost-Twente* (1948)
* *Singraven: beelden uit verleden en heden van een Twentsche havezate* (1948)
* *Acht eeuwen Stift Weerselo* (1951)
* Völle artikels in tiedskriften en joarbeuke, oonder mear in de riege 'Verslagen en mededeelingen van de Vereeniging tot beoefening van Overijssels Regt en Geschiedenis' 

## Bronnen en reffereansies
Pigazzano

**Pigazzano** is n gemainte en stad ien de Italioanse dailstoat Emilia-Romagna en ligt in t distrikt Piacenza, aan de rivier de Trebbia. Pigazzano ligt 30 kilometer ien t zuudwesten van Piacenza. De gemainte het sikkom duzend inwoner op n oppervlakte van 6,43 km².
17 kesten en 24 laandrechten

De **17 kesten en 24 laandsrechten** is n vergoadern van Oldfraise teksten dij paarten van t recht en de vraaiheden van de Fraizen vastlèggen doun. Dizzent golden ook ien wat nou de provìnzie Grunnen hait. De teksten, dij overleverd binnen ien meerdere haandschriften, kommen oet de middelaiwen en gèlden as de oldste teksten ien de echte Fraise toal. Teksten dij doarveur ien t Frais schreven binnen worden as Veur-Frais zain. De oldste stokken binnen schreven ien t Oldfrais, dij loater overzet binnen ien t Latain en Grunnegs. Der binnen nait veul overainkomsten mit de Lex Frisionum, de oldste bron van Frais recht dij deur de Reumers opstèld is, oetzunderd van de 16e kest dij wel mit de Lex ien verbaand brocht worden kin.

De Grunnegse vèrzie, dij deur twij verschaaidene vertoalers overzet is, is de belaangriekste en grootste bron van middelaiws Grunnegs en let goud de overgang zain van t Frais noar t Saksisch tou. Toalkundeg kin man ook goud zain dat de toalsituwoatsie ien Grunnen doudestieds hail warreg en onzeker was, voak n twijstried tuzzen noordliekse (Fraise) en zudelke (Saksische, Fraankische) ienvlouden. Hier n veurbeeld, de twijde kest:

:***Eerste vèrzie***: *De eerste keste des koninges giffte daer he allen vresen ouergaff de se mijt rechte bueken, dat is dat aller syn egen wolde ende brueke alsoe lange als he dat onuerwrocht hebbe.*

::***Grunnegs van vandoag***: *De eerste kest, n gift van de keunen, dij er aan aal Fraizen gaf en dij zai mit recht broeken maggen, noamelk dat elkenain zien aigen boudel broeken mag, zo laank er t nait deur t recht verloren het.*

:***Twijde vèrzie***: Dit is de eerste koer vnde des konynghes giffte alle den vresen dat aller malck syn sulues guet wolde vnde bruke also langhes so dat gruet vnuerboort ys vnde he suluen dat nyet vorboort hebbe.

::***Grunnegs van vandoag***: Dit is de eerste kest en n gift van de keunen aan aal Fraizen, dat elkenain zien aigen goud broeken mag, zo laank dat goud nait verbeurd is en haizulf dat nait verbeurd het.
Klarinet

n **Klarinet** is n muziekinstrumeant oet de hooltbloazersgroep. n Namen keump van t Italiaanse woard *clarino* (wat verwaant is an t Germaanse *klaroen*, n soort trompet) met t achterplaksel -et (wat *kleain* betekent). Dit keump duurdet de eerste klarinetten nen toon hadden den't völle op nen trompet leek. t Instrumeant hef ne lecht cyllinidriese oetboaring, en hef n eankel reed.

De klarinettenfamilie besteet oet verskillende instrumeanten van verskillende grötte en toonstemmings. t Is met mear as twaalf verskillende soorten de grötste femilie van heultene bloasinstrumeanten. Disse loopt oeteen van de BBb contrabas töt de A sopraan. Völle van disse soorten zeent n algerak. De muziek dee't doarvuur eskrewen is, wörd vake duur de aandere, vakerder vuurkommende soorten espöld. Vake as t oawer nen klarinet geet, wörd doarmet n standaard Bb sopraanklarinet bedoold, den at met ofstaand t meeste vuurkeump.

Enen den at klarinet spölt neumt ze nen klarinettist of klarinetspöller. n Klarinet is oet eveunden duur n Duutser Johann Christoph Denner, roond t 18de joarhoonderd. Hee maakn n registerklepken an de vrogere chalumeau. Duur de joaren hen zeent doar meardere lochtdicht ofsloetnde klepkes en knöpkes bie ekömmen um t spel makkeliker te maken. Rechtevoort wörd n klarinet zowal in jazz as in klassieke muziek, en in kamerorkesten en as solo-instrumeant ebroekt.
Kedingen

**Kedingen** was gedoerende t Ancien régime n richterambt in t drostambt Tweante. t Rechterambt hef töt an de nieje indelige van Napoleon Bonaparte bestoan. De aandere ambten warren Oatmörsken, Oldenzel, Eanske, Dealden, Boarne, Deepn en Hoksebarge. Doarnöast ha'j de Hearlikheaid Almelo.

Elk richterambt was eneumd noar de heuwdplaatse der van, behalve Kedingen. Dit hef der deels met te maken det Kedingen ontstoan is toow't meardere plaatsen bie mekoar edoan wörden: Riessen, Goor, Wierden en Maarkel

## Geskiedenisse
In 1385 wör der ne lieste emaakt van richters. Doarop steunden disse veer plaatsen met nen egenen richter. An t begin van t 15de joarhoonderd hebt Maarkel en Wierden gin richters mear, en zeent ze bie Goor en Riessen edoan. Later komt Goor en Riessen ook oonder enen richter. In 1439 wörd t vuur t eerst Richterambt Kedingen eneumd. In 1811 wörd Kedingen op ehewen, en onsteunden de gemeentes Wierden, Goor en Riessen. In 1818 wörd Goor nog es op edeeld in de gemeentes Goor en Maarkel.

## Rechtsproake van de Hoge Baanke
De beaide steaden Riessen en Goor hebt vake in völle twiststukke t recht van de Hoge Baanke op eëesket. Beaide steaden zeaden det t recht öar tooheurden. Riessen har al länger as Goor stadsrechten, en zea doarumme eulder te wean. Goor zea det ze eulder warren duur de bisskopsborcht. Oeteaindelik bleek det Riessen de Hoge Baanke heul, wat op t Skeeld in Riessen steet. n Antal heultene baanken in n "gespannen en geheghend gericht". Mear vuur de gewone rechtsproak wör Kedingen verdeeld in de Riessense kwarteren en de Goorse kwarteren. Beaide hadden ze wier öare egene richters en oonderrichters.

## Kwarteren

## Aodelike huze
### Havezates
Kedingen har heel wat havezates. In zowat elken noaberskop lea der wal ene.

### mear aodelike huze
De volgende huze wörden wal duur oadel bewoond mear gavven gin recht op deelnemming in t Ridderskop.

* Dackhorst in Rektum
* Katteler bie Eanter
* Hoes Keppels in Maarkel
* n Oosterhof in Riessen

## Rechters van t richterambt Kedingen
Catharina Elderink

**Catharina 'Cato' Elderink** (Eanske, 28 februari 1871 - Eanske, 14 juni 1941) was ne skriefster en dichtster in et Tweants.

## Leawen en reden töt skriewen
Catharina har enen breur en dree zusters (dee as allemoal, net as umzelf, nooit trouwden). Ze harren et good, want ze warren noakommelings van de vuurnoame femilies Elderink en Blijdenstein. In zinne jeugend har Catharina völle bewoondering vuur skriewer Fritz Reuter, den in een an et Tweants verwaant dialekt skreef. Doarnöast har he der wille an um met leaftiedsgenoten oawer et leawen van et Tweantse volk van vroger te kuieren. Zinne femilie har et oolde boerenoarf Niejenhoes in Buurse, woer as he vake hen gung. Doarnöast was he diplomeerd verpleegster en köm vake bie de Buurser boeren in et hoes. Heezelf spreuk et Eanskese stadsplat, dus nit et Buurser plat, mear det maken niks oet. Det he in et Tweants spreuk, gavven een vertrouwd geveul, en zo kömmen de verhalen op toafel. In latere skriefsels verontskeuldigen he zik vake vuur zin sproakengebroek. 

In 1920 gung he aal mear skriewen. Zin eerste gedicht köm oet in 1914, in et domoalige ''Twentsch Dagblad Tubantia''. Ook gung he regelmoatig met de fietse op Eanter en Riessen op an, um doar mear oawer et Plat te weten te kommen en lokale gebroeken te ontdekken. Do as he zeuwentig was, köm he te vallen op ene van zinne fietstöchte boetenof en breuk een been. Pas uren later veunden ze em. Noa den val gung et Elderink voordan slimmer.

Cato Elderink is 'n lesten oadem oet egoan in et zekenhoes *Ziekenzorg*, wat non oonderdeel is van et Medisch Spectrum Twente. Doarnoa is he begreawen op de Algemene Oosterbegraafplaatse in Eanske.

## Woark
### Oaver Tweante
**Oet et laand van aleer: Twenther vertelsels* (1921, herdruk in 1925, 1955 en 1983)
**Twenther leu en laand en lèven* (1937), dree delen:
***In de veldgroond*
***Op ’n esch*
***Et stadslèven*
**Over één worden en één blyven* (artikel; 1940)

### Familiegeschiedenis Blijdenstein
*Een Twentsch fabriqueur van de achttiende eeuw (1923, heroetgawe 1976)
*Het geslacht Blijdenstein (1926, heroetgawe 2003)
*..

Elderink dee ook met an *Noaberschopp*, t blad van de Duitsch-Nederlandsche Vereeniging.

## Herdeanking

An de Marktstroate, tusken de Walstroate en de Oolde Moarkt in Eanske, steet nen gedeanksteen vúúr Cato's ooldershoes. Der is in egraveerd:

"*Hier aan de Marktstraat 7 woonde en werkte de Enschedese schrijfster en dichteres in de streektaal Cato Elderink (1871-1941)*"

In 1983 sleug de Keuninklike Begear 12.500 Tweantse Daalders. Op de vuurkaante steund et Tweantse ros en op de achterkaante steund um nen kraans van ekenbladen ne sprökke van Cato Elderink: "*Wat good is wast langzam (sic) as ekenbeume*".

## Oetgoande verbeendige
*Elderink zien profiel op de Tweants Taalbaanke
Stokkum (Hof van Tweante)

**Stokkum** is ne boerskop bie Maarkel in de gemeente Hof van Tweante. Net as aandere plaatsen oet de buurte is de eerste optekening van n namen *De Hof toe Stockum* op ne goderenlieste oet 1188.

Stokkum was lange ne eegne boermarke.

In Stokkum, as in heel wat boerenegemeenskoppen, doot ze nog völle met t noaberskop.

## Externe links
*Webstea van Stokkum
Jacobus Joännes van Deinse

**Jacobus Joännes van Deinse** (Eanske, 6 januwoari 1867 - doar, 24 februwoari 1947) wörd wal n belangrieksten vuurvechter van Tweante eneumd duur zien oonderzeuke en oetgawes, mear vuural um de völle nieje dinge dee't he oetdachten, en de völle besteurszaken dee't he dee in Eanske en vuur de Tweantse kultuur en geskiedenisse.

## Leawen
Van Deinse ('Ko' vuur nöasten) har ne opleaidige as skoolmeaister, mear köm al vroo bie Gerhard Jannink & Zonen te woarken. Al zinne vrieje tied deed he völle oonderzeuk noar de geskiedenisse en de volkskultuur van Tweante en van de Tweantse sproake. Met zin moat G.J. ter Kuile Sr. gung he vake noar boeten um oonderzeuke te doon, opgreawings te doon en um noar oolde boerneverhalen te lusteren.

Zinne veundsten kömmen terechte in de verzameling van de Oudheidkamer Twente, den at oonder mear duur um en J.B. van Heek was egroondt in 1906. Van 1906 töt 1938 was he vuurzitter en doarnoa bersteurslid tötdet he oet de tied köm. Op 17 juni 1930 wör he op andringen van Jan Herman van Heek an esteeld as konservator van t Rieksmuseum Tweante, woerin't ook de Oudheidkamer Twenthe op wör enömmen.

Hee bedachten de Tweantse vlagge, t Tweantse woapen en hee skreef ook t Tweants volksleed. Hee skreef t standaardwoark  *Uit het land van katoen en heide* (1922), nen beundel van oonder mear de artikels dee't he eerder oetgavven in t Dagblad Tubantia. Den beundel was slim eweeld, woerduur't der later nog ne heroetgawe en n vervolg köm in 1939. De twee beuke wörden ook in ne vergoaroetgawe oet ebracht (1950, 1970).

Van Deinse ligt op de Oosterbegraafplaatse in Eanske. Op zin graf ligt ne veeldkeie met n tekst "Hij had Twente lief".

## Femiliebaanden
Van Deinse was de zönne van n eersten direkteur van de Twentsche Industrie- en Handelsschool (den at zelf oet Zeeuws-Vlaanderen köm) Dr. Antonius Jacobus van Deinse en van Catharina Sara Dina van Dishoeck. Op 15 mei 1896 trouwden he met Hendrika Bloemendaal. 

## Trivia
* Ze hebt stroatn in Eanske, Almelo, Oldenzel, Boarne en Lösker noar um eneumd.
* t vuurmoalige Van Deinse Instituut is noar um eneumd.
* In Eanske he'j ne oetgewerieje den't Van Deinse Media  het.

## Noten
Anthony Christiaan Winand Staring

|
|-
|
|-
|
|}
Anthony Christiaan Winand Staring (Gendringen, 24 jannewaori 1767 – eigen landgood De Wildenborch in Vodden, 18 augustus 1840) was nen Nederlandsen dichter.

## Laevens-löppe

Staring was nen romantiesen dichter in hart en nieren, ene van de weinege dichtende Nederlanders dee-t doarumme bekend stoat. Et romantiese in zien wark betröf dat woar-t e ovver schreef (legenden, beschrievingen van de natuur) en ok de wieze waarop e dat deed (geveuleg en humoristies). Staring blonk oet in de dichterleke vertelkunst. Een good veurbeeld doarvan is zienen "Jaromir-cyclus", moar ok met "Marco" en "De hoofdige boer" wodden e bekend. Völle waardering hef e neet ehad, onder meer umdut zien literaire wark zwoar te begriepen zol waen.
1975

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in **1975**

## Gebeurtenissen
* 1 mei - Vietnam wonnen onofhankelijk van Amerika.
* 11 november - Angola wonnen onofhankelijk van Portugal.

## Geboortes
* ...

## Uut de tied
* ...
1973

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in **1973**

## Gebeurtenissen
* 11 september - putsch in Chili

## Geboortes
* 4 meert - Sabine Uitslag, Neerlaandse polletiekvrouwe
* 15 april - Jeroen Dubbeldam, Neerlaandsen springruuter
* 2 september - Nathalie Baartman, Tweantse kabaretjeare en skriewer van nöalstuks
* 21 oktober - Agnes Mulder, Neerlaandse polletiekvrouwe

## Uut de tied
* ...
1227

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in **1227**

## Gebeurtenissen
* 22 juli - Slag bi'j Bornhöved
* 28 juli - Slag bi'j Aone

## Geboortes
* ...

## Uut de tied
* ...