open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spilhennig

**Spilhennig** is een logo det bedoeld is veur sprekers van 't Bretons um mekare te herkennen. 't Is in 2007 ontwörpen deur Ofis ar Brezhoneg ('t Ketoor van 't Bretons). 't Logo kuj as speldtien dragen; zo kunt Bretonse sprekers van mekare weten det ze det bint, en kunt ze derveur kiezen Bretons mit mekare te te praoten.

## Achtergrond en betiekenis
't Woord *spilhennig*, een verkleinvörm van *spilhenn*, is Bretons veur 'speldtien'. 't Logo is ontwörpen umdet een bulte sprekers van 't Bretons die mekare niet kent dervan uutgaot det de aander gien Bretons kan. As gevolg van die veronderstelling gebruukt ze dan automatisch Fraans, wat tegenwoordig de meerderheidstaal in Bretagne is. In 't ontwarp zit een golf, die stiet veur de Bretonse taal die hum beweg deur de samenleving van vandage de dag, en een oge, det stiet veur 't in iene oogopslag kunnen herkennen van een Bretonse spreker. Bij 't ontwarp is ok politieke neutraliteit naostreefd.

## Vergeliekbere middeln aanderworens

Anfieteraors van aandere minderheidstalen hebt vergeliekbere herkenningsmiddeln veur sprekers ontwörpen. Zo bint der in Wales badges die bestaot uut een oranje of oranje-rood spreekwolkien mit daorin 't woord *Cymraeg* ('Welsh'), of de tekst *Dw i'n dysgu cymraeg* ('Ik bin Welsh an 't leren'), of *Hapus i siarad cymraeg* ('Ik praote geern Welsh'). Zokke badges wördt beveurbield gebruukt as een bedrief of organisatie mèensen de meugelijkheid böd um Welsh te praoten.

't Huus van de Taol in Drenthe produceert materiaolen zoas stickers, T-shirts en mondkappies mit de tekst 'Tegen mij kuj Drents praoten' of 'Hier kuj Drents praoten'. Dizze tekst is zo bedacht det de drager niet altied zölf een spreker van 't Drèents hoeft te wezen, mar der wal veur openstiet det aandern Drèents praot tegen hum of heur.

## Rifferenties
Dinolaand Zwolle

**Dinolaand** **Zwolle** (*Dinoland Zwolle*) is een themapärk in de stad Zwolle en wier op 13 februari 2016 lös edaone.

Het pärk is veural bedoeld veur de kinder (töt 14 jaor) en alles is op dinosaurssen ericht. Zie kunt hier spöllen en andere divärse dingen doen in de buten- en binnenluchte op spöltugen en nao emääkte dinosaurussen. In het indoorgedielte he-j een paleolab waoras de kinder opzuuk kunt gaon naor edelstienen. In 2016 had Dinoland Zwolle bi'jkans 100.000 bezukers. Het pärk is van april töt oktober lös.

In 2019 wier het restaurant verbouwd en wier het 'beleavingsrestaurant' lös edaone. Daornaost bint er plannen um een hostel met 300 töt läter 600 bedden te bouwen op het terrein van Dinoland Zwolle. 

Vrogger ko-j op de pläätse van Dinoland Zwolle het Ecodrome vinden. Het Ecodrome is op 1 april 2012 dicht egaone. De eigenaor van het park is Martyn Besselsen van Stichting Summercamp Heino.

## Verwiezings
Departement van de Olde Iessel

Het **Depärtement van de Olde Iessel** was een depärtement dät diel uutmääkten van de Bataofse Rippebliek. Het depärtement bestund drie jaor, van 1798 töt 1801 en de heufdstad was Zwolle.

Het depärtement wier evörmd deur het samen doen van:

*het gewest Oaveriessel

*het laandschop Dreanthe

*het zudelik diel van het gewest Frieslaand (Zeuvenwolden)

*het noordelik diel van het gewest Gelderlaand (de Veluwe)

Ook de eilaanden Urk en Schoklaand beheurden töt het depärtement.

In 1801 wier het Bataofs Gemenebest op ericht (Staotsbewind). De herindieling van 1798 wier hierbi'j weerum edraeit. Oaveriessel en Dreanthe wieren hierbi'j krek as bi'j het Oaversticht weer ien gedielte en dus bi'j mekander edaone (Depärtement Oaveriessel). In 1807 wier Dreanthe weer ampärt van het Depärtement Oaveriessel edaon. Het noordelik gedielte van Gelderlaand wördden diel van het Depärtement Gelderlaand, het zudelik gedielte van Frieslaand wördden diel van het Depärtement Frieslaand.
Departement van de Rijn

Het **depärtement van de Rijn** was een depärtement in de Bataofse Republiek die van 1798 töt 1801 bestund. De heufdstad van het depärtement was Arnem.

Het depärtement is ontstaon deur het samengaon van:

*de kwartieren Zutphen, Nijmegen en de zudelike Veluwe van het gewest Gelderlaand

*het oostelik diel van het gewest Utrecht (heerlekheid)

*een stuk van het gewest Hollaand (Alblasserweerd, Viefhearenlaanden en een gedielte van de Biesbosch)

De Waal vörmde de zudelike greanse van het departement.

Toen in 1801 het Bataofs Gemenebest (Staotsbewind) wier op ericht, wier de herindieling van 1798 weerum edaone. De Gelderse kwartieren wieren bi'j het Depärtement Gelderlaand edaon, het oostelik diel van Utrecht kwamp bi'j het Depärtement Utrecht en de dielen van het veurmälige graofschop Hollaand kwamen bi'j het Depärtement Hollaand.
Maine

**Maine** (uutspreaken as *Meyn*) is den meyst noordeliken ståt in et noordousten van de Vereynigde Ståten. De höyvdstad is Augusta en de drukstbevolkede stad is Portland.

Maine is up 11 ståten nå den kleinsten ståt wat uppervlak angeyt, hevt et up acht nå kleinste inwoanertal en de up 12 nå dünste bevolkingsdichtheid van de vyvtig ståten. Et ligt in de historiske Ny Engeland-streake. Up et westen hevt et ne grense med Ny Hampshire. Den Atlantisken Oceaan ligt up et süüdousten en de kanadeeske provincys Brynswyk en Québec up et noordousten en -westen. Et is den eanigsten ståt wat mär an eynen anderen VS-ståt grenset. 

Wat landskap angeyt steyt Maine bekend üm de gnadderige rotsachtige küstlyne, laege, glooiende bargen, swår bebusked binnenland en skilderachtige waterweagen. Ouk beroomd is de seyköäken, med name kreyvt en musselen. Maine hevt een vuchtig landklimaat, ouk an de küste.

Volgens ne telling woanden der up den 1. juli van 2019 1.344.212 lüde in Maine. Al hevt den ståt ginne officiele språke, et engelsk wördt et meyste küürd. Dårnå kümt ne kleine grup lüde wat ouk noch fransk kan (5%). Spaansk wördt döär nen enkeling spröäken.

Dusenden jåren woanden der inheymsken, vöäral spreakers van et algonquiaansk. Den fransken Pierre Dugua, Sieur de Mons en syn volk warren de eyrste europeanen. Dee stichteden ne neadersetting up et eiland Saint Croix in 1604. De eyrste engelske kolony as de kortstundige Popham Colony, den as in 1607 döär de Plymouth Company stichted wör. Langs de küste van Maine wörden verskeidene neadersettingen stichted, al mislükkeden der meyrdere döär et lastige klimaat, anvåringen med de inheymsken en anderen teagenslag.

By anvang van de 18. Eywe warren der noch mär een händkevul europeeske neadersettingen oaver. Loyalisten en patriotten vöchten üm Maines gebeed in de Amerikaanske Revoluty. In den Oorlog van 1812 was et unverdeadigde oustelike deyl van Maine in handen van de britten. Nå at dee een paar mislükkede veltochten makeden, wör der een vreydesverdrag upstelled wårin bedüngen wör dat ’n deyl van et michigaanske skyreiland bestemd was vöär de inheymske amerikanen.
Töt an 1820 was Maine underdeyl van et Gemeynebest van Massachusetts. In dat jår stemden se vöär unafhangelikheid. Up den 15. mei van dat jår wör Maine de 23e ståt van Amerika.
Retoromaansk

Et **retoromaansk** is en romaanske språke. Et wördt vandage de dag espröäken in de kontreinen van et switserske kanton Graubünden. By en volkstelling üüt 1990 gavven 66.356 meansken an dat se retoromaansk regelmåtig sprakken, en 39.632 dårvan had et as höyvdspråke. In 2000 gav yts minder as 35.100 meansken an dat se retoromaansk as höyvdspråke hadden. 

Döärdat en bült städen en valleien in et kanton vrogger arg afgeleagen laggen untstünden der verskillende dialekten van de språke, et kan dan ouk upedeyld wörden in vyv undergruppen dee van west nå oust loupen, bestånde üüt: *sursilvan*, *sutsilvan*, *surmiran*, *puter* en *vallader*.

Alle vyv de dialektgruppen hebben höär eigen skrivtspråke untwikkeld. Et retoromaansk is sinds 1938 eyne van de veer officiele språken van Switserland, mär wördt mär min gebrüked in et oapenbår. In de nye grundwet van 1999 wördden de språke officieel as landsspråke erkend. Dårmead is et gelyk esteld mid de andere språken van et land; düütsk, fransk, italiaansk en de switserdüütske gebarenspråke. Der binnen verskillende pougingen edån üm en uniforme skryvwyse samen te stellen vöär et retoromaansk, mär dår binnen se en lange tyd neet in eslöägen. 

De lätste pouging üm en standardspråke vöär alle retoromaanskspreakenden samen te stellen kwam van de språkvereynige *Lia Rumantscha*. Et initiativ kreyg de name *Rumantsch Grischun*, in et sassisk *graubündenretoromaansk* nå de name van et kanton. Sinds 1982 is disse skrivtspråke de officiele skrivtspråke vöär kommunikaty mid de retoromaanskspreakende bevolking. In augustus 2003 beslöyt et kantonsparlement dat al et lesmateriaal vöär retoromaansktalige basisskolen söötjesan oaver most gån up disse gemeynskappelike variant. Vöär dee tyd wördden skoolboken in alle vyv de varianten üütegeaven. Dårnåst wördden de standardspråke nådat et inevoord wördden de officiele skoolspråke in et Münsterdal (Val Müstair), in Oberhalbstein (Sursès), in et Albuladal, in et laeger eleagen gedeylde van Surselva en in Domat/Ems. 

In de vöärbye teen jår is et retoromaansk årdig verstarked. *Microsoft Office* hevt in 2005 en retoromaanske üütgåve üütebröcht.

## Referensys
Departement van Tessel

Het **Depärtement (van) Tessel**, ook **Texel**, was een depärtement in de Bataofse Republiek die hef bestaon van 1798 töt 1801. De heufdstad was Alkmaar.

Het depärtement bestund uut et noordelik diel van het veurmälige gewest Hollaand zunder het gebied rondum Amsterdam (Depärtement van de Amstel), het noordwestelik diel van het veurmälige gewest Utrecht en het eilaand Vlielaand.

In 1801 met de vörming van het Bataofs Gemenebest (Staotsbewind) wier de herindelink van 1798 wier weerum edaon en kwamen de vroggere dielen van de gewesten Hollaand en Utrecht in de ni'je depärtementen Hollaand en Utrecht. Vlielaand en ok Terschelling kwamen bi'j het depärtement Hollaand.
Konrad Klapheck

**Konrad Klapheck** (Dusseldörp, 10 febrewaori 1935 - ok daor, 30 juli 2023) was een Duutse schilder en grafisch kuunstenaor, wie zien schilderstijl elementen van 't surrealisme en pop art bij menare brengt.

Hij studeerde van 1954-56 schilderkuunst onder Bruno Goller bij de Kunstakademie Düsseldorf. Klapheck zien warken van midden jaoren vieftig bint in een magisch realistische stijl, die meer idiosyncratisch wördden toen hij de eerste van een riege typmesienes schilderde. 't Wark det volgde, vake doeken op grote schale, bint krekte en schienbaar realistische uutbieldingen van technische apparatuur, mesienerie en dagense veurwarpen. Dizze objecten wördt op een bevrömdende meniere eprissenteerd; ze bint "monumentaal, vermakelijk absurd en seksueel suggestief".

De onderwarpen die in de loop van de jaoren in Klapheck zien wark veurekomen bint, bint op volgörder van opvoering: typmesienes, neimesienes, kranen en douches, tillefoons, striekiezers, schoenen, sleutels, zagen, autobaanden, fietsbellen en klokken. De "ironische ofbielding van alledaagse mechaniek", onder invloed van Marcel Duchamp, Man Ray en Max Ernst, löp op de pop art veuruut in de uutvergroting van 't triviale. Klapheck hef ok affiniteit mit 't Fraanse surrealisme. André Breton schreef zien leste epubliceerde tekst aover een tentoonstelling van Klapheck bij Galerie Sonnabend in 1965.

Tussen 1992 en 2002 hef Klapheck kammeraoden, collega's en beroemdheden uut de internationale kuunstwereld eschilderd. In 1979 wördden hij leraar an de Kunstakademie Düsseldorf.

## Rifferenties


## Uutgaonde verwiezingen
* Konrad Klapheck in de Artcyclopedia
Departement van de Dommel

Het **Depärtement van de Dommel** was een depärtement die van 1798 töt 1801 bestund in de Bataofse Republiek. De heufdstad was 's-Hertogenbosch.

Het depärtement bestund uut veurmälige gewesten Bataofs-Braobaant (zunder de Baronie van Breda), Gelderlaand ten zuden van de Waal en een klein stökkien van Hollaand (krek onder Gorkum).

In 1801 wördden de ni'je depärtementen van 1798 weer vot edaone toen as et Bataofs Gemenebest opericht (Staotsbewind) wördden. De gebieden van het depärtement kwamen in de ni'je depärtementen Bataofs-Braobaant, Gelderlaand en Hollaand terechte.
Marksk-brandenbörgsk

Et **marksk-brandenbörgsk** is en dialektgrup van et oustneadersassisk, dat underdeyl formt van de neadersassiske språke. Vanolds wördden dit dialekt noch in deylen van Vöärpommeren, in et noorden van Sassen-Anholt en in Brandenbörg espröäken, byvöärbeald in de Oldmark, in de Uckermark en in Prignitz. 

De woordvöärråd van de markske dialekten steyt vermelded in et *Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch*, in et *Pommersches Wörterbuch* en in et *Mittelelbisches Wörterbuch*.

## Gebeed
De noordgrens van et dialektgebeed löpt so'n beetjen vanaf de poolske grens langes de deylståt Meakelenbörg-Vöärpommeren tot an de rivyr de Elve. An de westkante van de Elve höyrt de Oldmark noch by et marksk-brandenbörgsk. Vearder in et süden van Sassen-Anholt höyrt de oustelike over van de Elve vöär et groutste deyl by et marksk-brandenbörgsk. De süüdgrens is geliek an de süüdgrens van et neadersassisk. En precise grens is neet sou makkelik vaste te stellen, döärdat et neadersassisk al eywig lange teruggedrüngen wördt döär et hougdüütsk. Vandage de dag wördt et marksk-brandenbörgsk döär mär min meansken espröäken; in et noorden wel wat meyr, mär in et süden al souwat döär geyneyne meyr. De oustgrens is de landsgrens mid Polen. Vöärdat de düütskers in 1945 üüt de poolsk besettede gebeden verdreaven waren, wördden der an de oustkante van de Oder, in de Nymark ouk noch marksk-brandenbörgsk espröäken.

## Bysünderheiden
De dialektgrup kan upedeyld wörden in et noordmarksk, en in et min of meyr verdweynen midden- en süüdmarksk. Et marksk-brandenbögsk hevt en deyls neaderlandsk-neaderfrankisk karakter, wat en gevolg is van et andeyl neaderfrankiske kolonisten in de brandenbörgske kolonisaty van de 12.-13. eyw. Dårin verskilt et under andere van et meakelenbörgsk-vöärpommersk in et angrensende noorden. In et gebeed rund Berlyn binnen de midden- en süüdmarkske dialekten al sou vermengd mid andere middeloustdüütske dialekten, en hougdüütsk dialekt, dat et geen neadersasssisk meyr enöömd kan wörden. In dit gebeed spreaken se sinds 21. eyw van et *lausitzsk-nymarksk*, dat untstån is üüt et lausitzsk en et süüdmarksk. Et marksk-brandenbörgsk wördden vrogger espröäken tot in de umgeaving van Havelland en Oderbruch. Döär et versküven van de Benrather Liny in noordelike richtinge is et marksk-brandenbörgsk dår groutendeyls verdrüngen döär et lausitzsk-nymarksk.
Departement van de Delf

Het **Depärtement van de Delf** was een depärtement in de Bataofse Republiek. Het bestund van 1798 töt 1801 en de heufdstad was Delft.

Het gebied wier evörmd deur het midden van het veurmälige gewest Hollaand en een stökkien van het veurmälige gewest Utrecht. De noordelike greans was de Olde Rijn en de zudelike greans waren de Lek en de Ni'je Maas.

In 1801 wieren de ni'je depärtementen weerum edaone toen het Bataofs Gemenebest (Staotsbewind) wier opericht. Het depärtement op het oosten nao kwamp in het ni'je Depärtement Hollaand terechte; het oosten kwamp bi'j het ni'je Depärtement Utrecht.
Meakelenbörgsk-vöärpommersk

Et **meakelenbörgsk-vöärpommersk** is en oustneadersassiske dialektgrup, dat underdeyl formt van de neadersassiske språke. De dialektgrup wördt espröäken in de düütske deylståt Meakelenbörg-Vöärpommeren. 

In et westelike deyl van et språkgebeed likt et dialekt arg up en antal westneadersassiske dialekten, terwyl et oustelike deyl beinvlöded is döär et middelpommersk. Et verskilt yts van et oustpommersk, dat vrogger in et teagenswoordig poolske deyl van Achterpommeren espröäken wördden, en dat vöäle meyr slaviske invlöden üüt et pommersk en kasjubisk had. 

Lykas in de andere oustneadersassiske dialektgrup, et marksk-brandenbörgsk, hevt de dialektgrup geen eynheidsmeyrvold up -(e)t mär -en.

De name *[[Pommeren]]* kümt van et slavisk *po more*, dat *land an de sey* beteykent.

## Varieteiten
* Meakelenbörgsk (Swerin-Rostock-Wismer-Güstrow)
* Westpommersk (Stralsund-Grypswold-Anklam)
* Strelitzisk (Nygenstrelitz-Nygenbramborg)

## Referensys
Michigan

**Michigan** (uutspreaken as *MISJE-gön*) is nen ståt in de Vereynigde Ståten van Amerika. De name kümt van et Ojibwe woord *mishigami*, wat grout water of grout mear bedüüdt. Med ungeväär 10 miljoon inwoaners hevt Michigan up neagen ståten nå de meyste inwoaners van de VS. Et is de up 10 nå grötste wat uppervlakte angeyt en de grötste up et westen van den rivier de Mississippi wat uppervlakte angeyt.

De höyvdstad is Lansing, de grötste stad is Detroit. Et verstädelikt gebeed rund Detroit höyrt töt de grötste ekonomien van de VS. 

Michigan is den eanigsten ståt wat uut twey skyreilanden besteyt. Et underste hevt den form van ne handske. Et böävenste skyreiland (vake andüüdt med ‘The U.P.’, van Upper Peninsula) is eskeiden van et ünterste döär den Stråt van Mackinac, ’n kanaal van 8 kilometer wat Lake Huron med Lake Michigan verbindet. De Mackinacbrügge verbindet de beiden. Michigan hevt de längste söötwaterküstlyne van de wearld. Et ligt an vere van de vyve Groute Mearen en Lake Saint Clair. Et hevt 64.980 binnenlandske mearen en vyvers.

Verskeidene dusende jåren woanden der verskillende inheymske stämme. In de 17. Eywe eyskeden de Nyfranske kolony et up. Frankryk wör verslån in den Fransk-indiaansken Oorlog in 1762, wårnå et gebeed under britske hearskappye völ. Dee stünden et af an de nye unafhangelike Vereynigde Ståten, do as de britten verslån wörden in de Amerikaanske Revoluty. Et höyrden do by et gröttere Noordwestelike grundgebeed töt 1800, do as westelik Michigan by et grundgebeed van Indiana indeyld wör. Dårup wör et Grundgebeed van Michigan förmed in 1805, mär de noordgrense wör pas afstemd nå den Oorlog van 1812 med Kanada. In 1837 köm Michigan as 26. ståt by et Amerikaanske Verbund, as nen vryen ståt. Rap untwikkelden sik et as ’n vöäranstånd middenpunt vöär industry en handel in de streake en as populäre bestemming vöär immigranten teagen et ende van et 19. en begin van et 20. Jårhunderd.

Michigan hevt ’n verskeiden ekonomy. Toch steyt et vöäral bekend as middenpunt van de amerikaanske autoindustry, wat sik begin 20. Eywe untwikkelden as eyne van de grötste ekonomiske dryvers van den ståt. De dree grötste amerikaanske automarken kommet uut Michigan en hebbet allemål ’n höyvdkantoor in Detroit.

Et Noordelike Skyreiland is dünbevolked, mär döär de ryke natuur belangryk vöär et tourisme. Et Südelike Skyreiland is et middenpunt vöär de maakindustry, holtbouw, buren, deensten en hougtechnologiske industry.
Old Schelle

**Old Schelle** (Zwols: *Old Skelle*) is een buurt in de Zwolse wiek Schelle (zie ook Zwolle-Zuud).

De buurt had 1400 inwoners in 2019, in 2015 waren dit 1185.

## Galleri'je

ofbeelding:"Schellerberg", aanzicht - Schelle - 20195443 - RCE.jpg|De Schellerbärg lig in de wiek Schelle
Minnesota

**Minnesota** (uutspreaken as *minne-SOU-ta*) is eyne van de 50 ståten van Amerika. Et höyrt by et Midwesten, ne kulturele streake en de Groute Mearen, ne geografiske andüding. Up den 11. mei van 1858 tröäd et as 32. ståt to töt et Amerikaanske Verbund. Den ståt hevt heyl wat mearen, wårdöär et de byname drägt van "Land van de 10.000 mearen". Et officiele ståtsmotto is *L'Étoile du Nord* (fransk vöär *Steare van et Noorden*).

In et noorden grenset den ståt an de kanadeeske provincys Ontario en Manitoba, in et noordousten an Michigan en Wisconsin, up et süden an Iowa en up et westen an Noord- en Süüddakota.

Wat uppervlak angeyt is Minnesota den up 11 nå grötste en up inwoanertal den up 21 nå ümvangryksten ståt van Amerika. Souwat 55% van de inwoaners woanet in et verstädelikte gebeed wat Minneapolis en Saint Paul verbindet. Dee ståt dårümme bekend as de *Tweylingstäden*. Dit gebeed is et middenpunt vöär vervoor, handel, industry, underwys en ståtsregeyring. Andere belangryke verstädelikte gebeden in Minnesota sint Duluth, Mankato, Moorhead, Rochester en St. Cloud.

Wat landskap angeyt besteyt den ståt uut westelike prairies dee nu stark bebuurd wordet. In et süüdousten stünd dicht louvbusk, wat rechtevoord erodet is en nu bebuurd of bewoand wördt. Et dünbevolktere noorden wörd gebruked vöär mynbouw, holtbouw en vermaak.

Dusenden jåren vöärdat de europeanen der kömmen, wör Minnesota al bewoand döär verskillende Inheymske Amerikanenvolker. Franske verkenners, kristelike sendelingen en vellenhandelslüde tröäken et gebeed in rund et 17. jårhunderd. See löypen dår de Dakota-, Ojibwe- en Anishinaabe-volker teagen et lyf. Vöäle van wat nu Minnesota is, höyrden oorsprunglik by Fransk Louisiana. De Vereynigde Ståten kochten et oaver in 1803. Meyrdere herindeylingen volgden. Minnesota in hüdigen form wör inskreaven as den 32. ståt van Amerika up den 11. mei van 1858. Lyk as vöäle andere ståten in de Midwestenstreake bleav Minnesota altyd dünbevolked en must vöäral leaven van buren en holtkap.

Tüsken halv 19. en begin 20. eywe tröäken der vöäle europeeske immigranten hen. Vöäle van dee kömmen uut Skandinavie, Düütskland en Middeneuropa (med name de Tsjechen en Slovaken). Dårümme is Minnesota noch altyd een middenpunt vöär skandinavisk-, düütsk- en tsjechisk-amerikaanske kultuur. Uut undersöök blikt at vöäle lüde når Minnesota kömmen weagens mislükkede revolutys in Europa in 1848. 

De minnesotaanske döärsneyde leavensstandaard is eyne van de höygsten van de Vereynigde Ståten. enkel Massachusetts en Connecticut hebbet ne höygere index. Wyders is den ståt eyne med de höygste gråden van underwys en rykdom. De ekonomy is de lätste jåren verskeidener wörden, med ne verskuving van enkel burenbedryve en grundstofwinninge når (financiele) deenstverleyning. De bevolking van Minnesota besteyt noch altyd vöär et gröätste deyl uut nåwas van skandinaviers en düütskers, mär de lätste jåren kommet der ouk vöäle lüde uut Asie, de Hoorn van Afrika, et Middenousten en Latynsk Amerika by.
Handel

**Handel** is den oaverdracht van goderen of deensten van eyn persoun of instelling når nen anderen, vake vöär 'n tuuskemiddel. In moderne samenleavingen is dat meysttyds geld. 'n Stelsel of netwark vöär handel wördt wal nen markt enöömd.

By eyne van de eyrste förme van handel, uuttuusk (ruilhandel), wörden goderen of deensten rechtstreyks vöär andere goderen of weaderdeensten uutwesseld. Dår köm gin geld an te passe. Do as eyne van de tuuskgenouten ädelmetalen güngen gebruken, kreagen dee symboliske waerde en praktisk nüt. Moderne handelslüde gebruket meysttyds geld. Sou kan *koupen* löskoppeld worden van *verkoupen* of *verdenen*. De uutvinding van geld (en later vöärskotten, papyrgeld en untastbår of digitaal geld) makeden handel stükken simpeler.

Ne moderne gedachte oaver handel wil dat et besteyt vanweage tospitsing en verdeyling van wark. In dissen oaverhearskenden form van ekonomiske beasigheid maket lüde of grupen mär 'n klein deyl van et heyle produkt. Dat wat se maket gebruket se üm te tuusken vöär andere produkte en behoovtes. Handel tüsken streaken kümt mangs vöär vanweage (al dan nit wåre) verskillen in produktymöägelikheden, lokale vaerdigheid up 'n bepåld vlak of anweasige grundstoffen. Verskillen in streakümvang kan sorgen vöär verskil in et antal warklüde en de barg wark wat se anköänet. Wo grouter de grup med warkvolk, wo meyr as se per saldo gedån kryget.

klein- of detailhandel bedüdet de verkoup van goderen of koupwår vanaf ne vaste steade (winkel, supermarkt of kiosk), oaver internet, in kleine antallen. de bedoling is dat den anskaffer et ekochte selv gebrukt. Kleinhandelaars koupet vake van grouthandels, dee as meysttyds rechtstreyks groute antallen afneamet med de makers van de verkoupwår. Sou hoovt dee lätsten minder med rechtstreykse klanten te warken, wat tyd bespårt dee as se vöär meyr produkty gebruken köänet.

In de geskydenisse wör vryen handel vöärdan wydverbreider vanaf 1815, tötdat den Eyrsten Wearldoorlog uutbröäk in 1914. In de jåren tüsken 1920 en '30 tröäk et weader wat dichte, mär nå 1950 wörden internationale handelsbetrekkingen steyds nauer anhaald, wårdöär der rechtevoord oaver de heyle wearld handel tüsken landen is. Een antal ekonomen en ekonomiske geskydeniskenners meynet dat der noch nooit souvöäle handelsvryheid is as vandage den dag.

Eyne van de bekendste handelsnetwarken in de Middeleywen was de Hanse.
Big Log

**Big Log** is een nommer ezungen deur de Britse zanger Robert Plant en beheurt töt de bluesrock/poprock. Het nommer is in juli 1983 uut egeaven as eerste single van et album *[[The Principle of Moments]]*. 

Samen met Robbie Blunt en Gerald Woodroffe hef Plant dit nommer eskreaven. Het was zien eerste succesvölle hit in zien solocarrière sunds hi'j uut Led Zeppelin is vot egaon. De videoclip van et nommer is in Nevada en Californië op enömmen. Het nommer is ook in et videospöl Grand Theft Auto V (GTA V) te vinden.

## Hitnoterings
### [[Nederlaandse Top 40]]

### [[Nationale Hitparade]]

### [[Radio 2]] [[Top 2000]]
Rocksteady

**Rocksteady** is nen jamaikaansken musikstyl den untstünd rund 1966. Et kan eseen worden as nen tüskenförm tüsken ska en reggae. Et hevt byvöärbeyld et wat trågere tempo van reggae en ne wat ritmiskere bas, mär noch nit de kenmarkende *bubble* in et örgel. Dårümme hevt et mangs 'n wat hölteriger karakter as reggae. De eyrste upnames hebbet vake ouk noch et sleapende akkoord in de nåpik nå den eyrsten tel.

Döärdat et tempo vöördan laeger wör, kreagen basgitaristen en tuutsenisten meyr kans üm med verskillende ritmes te ekspirimenteren. In ska sat vake nen jazz-achtigen loupenden bas up yderen tel. Döärdat blåsers ouk nit altyd meyr nöydig warren, versköäv den andacht når de baslyne, den as döär ne gitaar in edempede plükkestyl evolged wör. 'n Antal baslynen sint in latere reggae weader bruked en geldet nu as klassike löypkes. De blåsers, dee as in ska noch sowat altyd nå den tel medpikkeden, bleaven in rocksteady vaker stille üm enkel rund höyvdtema's med te spöälen of üm körte teagenmelodyen te spöälen. Wat tekst angeyt sint de meyste rocksteadynummers leevdesleedkes.

Rocksteady kan meyr as oavergangstyd eseen worden. Vöäle jamaikaanske musikanten sint egån van ska, når rocksteady, når reggae en holdet nit echt eynen styl an. De bekendsten warren dårin de Wailers (Bob Marley, Peter Tosh en Bunny Wailer), Desmond Dekker, Phyllis Dillon, Alton Ellis en Ken Booth. Bekende musikanten warren Jackie Mittoo, Lynn Taitt en Tommy McCook. Andere bekende sanggrupen in et genre warren The Heptones, The Techniques, The Paragons.
Meytelen

**Meytelen** (lokale skryvwyse: *Maideln*, hougdüütsk: *Metelen*) is ne gemeynde in et düütske bundsland Nordrhein-Westfalen. Der woanet ungeväär 6360 lüde up ne uppervlakte van 40,28 kilometer in et veerkant. Wat landskap angeyt höyrt et by et Münsterlandske Parklandskap, ne afwesseling van sandgrunden en natte veanen. Ouk de rivyr de Vechte löpt der döärhen.

Et klouster Stift Metelen wör in et jår 889 stichted. Dårümhen groiden en dörpken wår vanaf 1337 markten ehölden wörden. In 1591 kreag et wallen, nen gracht en ümheining med veer torens. Vanaf de 17. eywe töt 1963 was et en regionaal middelpünt vöär linnengood.

Meytelen hevt en aktiv vereynigingsleaven. Der sint klubs vöär vootbal, tåfeltennis en skaken. Ouk is der ne voltigevereynige (akrobatik up paerde). Et hevt twey museums: et spoarwegmuseum *Eisenbahnmuseum Metelen Land* en 'n möälenmuseum.

Meytelen grenset an de gemeynden Ochtrup, Stemmert, Horstmar, Sköppingen en Heek.
Montana

**Montana** is nen amerikaansken ståt. Wat uppervlakte angeyt is et den veerdegrötsten ståt van de VS. Up söäven ståten nå hevt et et minste antal inwoaners (1.068.778 in 2019). Den ståt hevt verskillende (neetofficiäle) bynamen, sou as "Land van den grouten lucht" en "Den Skattenståt". In et noorden grenset et an de Kanadeeske provincys Britsk Kolumbie, Alberta en Saskatchewan. Up et ousten deylt et ne grense med Noord- en Süüddakota. Up et süden ligt Wyoming en up et westen Idaho. De höyvdstad is Helena en de grötste stad is Billings.

Et westen van Montana hevt verskillende houge bargkeatens, mär kleinere keatens ligget döär den heylen ståt. By mekander 77 dårvan höyrt by de gröttere Rocky Mountains. In et ousten van Montana strekket westelike prairie sik uut, afwesseld med sou nöömde *badlands*, dröyge bargstreaken wår souwat niks wassen wil.

Inkomsten haalt den ståt vöärnamelik uut buren, med name fokvey en grån. Wydere inkomsten kryget se uut mynbouw, öäly, gaswinning en holtbouw. Ouk belangryk sint gesundheidssorg, deensten en regeyringssektoren. De sektor wat et härdste groit is turisme. Jårliks besöket souwat 13 miljoon turisten under meyr et Nationale Gletsjerpark, Nationaal Park Yellowstone, Beartooth Highway, Flathead Lake Big Sky Resort.
Rock

**Rock** is ne versamelname vöär verskillende nauwverwante musikstylen med as vöärnaamste kenmark et gebruuk van elektrisk verstarkede gitaren, drums en nen basgitaar.

Rock is tüsken 1950 en 1960 in de Vereynigde Ståten untstån uut ne samensmelting van verskillende stylen as country, rock 'n' roll en rhythm & blues. Med dank an de Britske Invasy in de sestiger jåren rakeden rock vöärdan meyr verspreided oaver de heyle wearld. An et ende van de sestiger jåren untstünd psychedeliske rock. In de söäventiger jåren hardrock en punk. De jåren dårup untstünden new wave, metal en grunge. Rock is rechtevoord sou'n breyd begrip dat vöäle substylen nauliks up mekander lyket. Mangs wordet selvs wat soorten blues, country en popmusik der under reakend.

Wearldwyd is rock rechtevoord eyne van de meystbelüsterde musikstylen. Et hevt ne starke kulturele uutwarking had, med anhangers dee sik up ne bepålde typiske wyse kleydet, uutdrükket en gedraegt. In et neadersassisk is rock de populäärste styl te nömen. In Düütskland hevt de band Torfrock 'n grout anhangerskap, in Neaderland dröög Normaal (en later Jovink) med öäre burenrock by an ne upleaving van et neadersassisk as dagelikse ümgangsspråke. 

Bekende internationale bands uut verskillende substylen sint under meyr de Beatles, Rolling Stones, ZZ Top, AC/DC, Muse, Iron Maiden, Nirvana, Red Hot Chilli Peppers en Coldplay.
553

## Gebeurtenissen
*Gotische Oorlog
*Slag bij Mons Lactarius

*18 april - In Caracol (Mayastad), een stad van de Maya's wier Heer Wäter töt keunink emaakt.

## Geboren
* ...

## Uut de tied
*Gelimer, keunink van de Vandalen
*Teia, keunink van de Ostrogoten
AC/DC

**AC/DC** is nen rockband uut Australie. De van oorsprung skotske bröders Malcolm en Angus Young begünnen de band in 1973 in Sydney. Öäre musik wördt vake umskreaven as hardrock, bluesrock en heavy metal, mär selv nöömt se et gewoan Rock 'n' Roll.

AC/DC döärlöyp verskillende besettingen vöärdat se öär eyrste album, *High Voltage*, uutgavven in 1975. De besetting wör stabil rund de Young-bröders, sanger Bon Scott, drummer Phill rudd, en bassist Mark Evans. In 1977 wör Evans der achterhen dån. Cliff Williams nöäm syne steade in en hevt seyd et album *Powerage* in 1978 ginne upname meyr misd. In februari 1980, ses månd nå uutkomst van et album *Highway to Hell*, störv Scott an akute alkoholvergivtiging. Den band oaverlegden üm uut mekander te gån, mär beslöäten by mekander te blyven. Brian Johnson wör anehaald as den nyen sanger. Etselvde jår brachteden se öär eyrste album med Johnson uut, *Back in Black*, as eyrbetöyn an Scott. Et album besorgden öär nye höygdes van sukses en wör eyne van de bestverkoupende van alle tyden.

Et achtste studioalbum, *For Those About to Rock We Salute You*, uut 1981, was et eyrste album wat up eyne in de Vereynigde Ståten köm. Vöäraf an de uutgave van et volgende album *Flick of the Switch* (1983) wör Rudd untslån van AC/DC. Simon Wright nöäm syne steade in, mär skeiden der in 1989 med uut. Chris Slade nöäm syne steade in. Ne kommerciäle upleaving köm med et twaalvde studioalbum *The Razors Edge* (1990). Rudd vervüng Slade weader in 1994 en nöäm de volgende veer albums med öär up. Öär vyvteende album *Black Ice* was et eyn-nå-best verkoupende van 2008 en öär grötste hit seyd *For Those About to Rock*. Uuteyndelik haalden se de höygste steade in alle hitlysten wearldwyd.

Töt 2014 bleav de besetting van AC/DC etselvde, töt Malcolm Young in 2014 med pensioon güng weagens vroge dementy (hee köm in 2017 uut de tyd) en Rudd weagens rechtsaken. In 2016 seade den dokter Johnson te stoppen med uptreaden weagens toneamende höyrskade. Den vöärman van de band Guns N' Roses, Axl Rose, völ de rest van et jår in as sanger. Bassist en achtergrundsanger Cliff Williams skeiden der med uut an et ende van de *Rock or Bust World Tour* in 2016. De grup is seyd dee tyd nit meyr aktiv. Toch sint se noch nit officieel uut mekander. Ouk gåt der gerüchten dat se gangs sint med 'n ny album en tour, med de noch leavende olde besetting van et Back in Black-tydperk.

AC/DC hebbet wearldwyd meyr as 200 miljoon upnames verkocht. Dårmed ståt se up nummer 14 in de lyste van bestverkoupende artisten van de wearld. *Back in Black* is når skatting wearldwyd meyr as 50 miljoon mål verkocht. Dårmed is et de darde-bestverkochte plate van alle artisten en et bestverkoupende album van wat vöär band dan ouk. AC/DC steyt up vere in VH1's lyste van "100 grötste hardrockartisten". MTV nöömden öär de söävende "Grötste heavymetalband van alle tyden". Ouk ståt se houge in noch heyl wat meyr lysten van "Grötste artisten".
Ochtrup

**Ochtrup** is ne kleine stad in et noordwestelike Münsterland in et düütske bundsland Nordrhein-Westfalen. Et ligt up de grense med et andere düütske bundsland Neadersassen en Twente in Neaderland. De stad hevt ungeväär 19.662 inwunners

Uut archeologiske vündste blikt dat de streake rund Ochtrup, Langenhorst en Welbergen al seyd de lätste Ystyd bewoand is. Ouk gevt et ne oldsassiske verwysing når Ochtrup.

De eyrste vermelding is 'Ochtepe' (et *Oustelike Epe* of *Ostepe*) in et jår 1143 in ne stiftoorkunde van et klouster Clarholz. As parochy wördt de woansteade vöär et eyrst in 1203 nöömd. In de Frankiske Tyd stünd der al ne doupkarke en vörmden et med de Wester, Ouster en Weiner buurskuppen 'n karspel. In de jåren 1593 en 1594 kreag Ochtrup stadrechten med nen wal, breyden gracht en dree stadtorens. In 1597 kreag Ochtrup marktrechten. Ouk kreag Ochtrup ne Wigboldståtus. Toch hülp de stadwal nit vöäle: in 1595 en 1597 wör Ochtrup döär spaanske truppen brandskatted. Nit blouts den Tachtigjöärigen Oorlog tröäk spoars döär de stad, ouk Bernhard von Galen en den Dartigjöärigen Oorlog tüsken 1618 en 1648 tröffen de woansteade swår. Rund 1820 wörden de stadpoorten afbröäken. Rund de eywwesseling wörden de wallen afgraeven üm der stadgröön vöär terügge te brengen. Vandage herinnert de stråtnamen Noordwal, Oustwal en Westwal noch an de olde tyden. Van de westwal is noch nen waterbear oaver. Lokaal nöömt se den de *Stüwwenkop*.

## Ekonomy
Ochtrup was vroger ne textilstad. De olde fabrik van de family Laurenz is rechtevoord inrichted as kouphuus, med verskillende kleyderwinkels.

## Vereynigingen
Ochtrup kent 'n aktiv vereynigingsleaven. Der sint meyrdere sportvereynigingen en vyvteen skütteryen.

## woankernen
By Ochtrup wordt verskillende nåberskappen en dörpe reakend.

## Et bekyken waerd

Ochtrup hevt verskillende beseenswaerdigheiden, sou as et olde rådhuus, de Lambertikarke, Villa Winkel, et *Spieker* in Langenhorst en et waterkasteel Huus Welbergen. Upvallend is et in hollandske renaissance uptröäken *Beltman Bau*, 'n fabrik dee untwörpen is döär den enskedeesken architekt Gerrit Beltman.
Vooldwaag

Ne **vooldwaag** is nen anhanger met doarin ne oetklapbare teant.

Net as ne caravan of ne teant is de vooldwaag ne vorm van een mobiel vakaantiehoes woar at leu met en kamperen goat. Ze zeukt zich ne stiej woar at ze ear ‘huuske’ toozet um nen zet te verblieven. Dat kan op ne camping wean of in de vrieje natuur. 

Vooldwagens bint der in alle soorten en moaten. Duur het al is der in elk geval sproake van een frame van oetschoefbare pöal woar at dan het teantdook oawerhen wördt trökken, woarduur der ne leafruumte ontsteet. Net as biej ne teant wördt het geheel vastzet met touwen en hearingen. Wat mearken hebt ok een (eenvooldig) kökkenke. 

Duur het kloke oetklapmechanisme kan ne vooldwaag vaak sneller wörden opbouwd as ne gewone teant van hetzölfde formaat. Leu die at bie ne caravan het kampeergeveul mist, mear ne teant te völ gedoo veendt, kiest vaak vuur ne vooldwaag.

Mearken van vooldwagens bint biejvuurbeeld Alpenkreuzer, Holtkamper en CombiCamp.
Richard Dawkins

**Clinton Richard Dawkins** (Nairobi, 26. määrt 1941) is nen britsken etoloog, evolutionäär bioloog en skryver. Hee is professor in röste an et New College, Oxford en van 1995 töt 2008 de Professor vöär Publik Begrip van de Weatenskap an de Universiteit van Oxford.

Dawkins' eyrste bekendheid kreag he med syn book *The Selfish Gene* in 1976, wårin den term *[[meem]]* untstünd en wårdöär de gen-orienteerde kyk up evoluty groute nåvolging kreag. In syn book *The Extended Phenotype* uut 1982 köm hee med et invloodryke idee dat de fenotypiske uutwarkingen van genen nit noudsakelikerwyse bünden sint an et lyf van en organisme, mär sik wyd in de ümgeaving köänet uutstrekken. In 2006 stichten hee de Richard Dawkins Stichting vöär Reydelikheid en Weatenskap. 

Wår as Dawkins wellicht de meyste bekendheid med hevt is syn uutspröäkene ateisme. Hee hevt starken kritik up kreationisme en intelligent untwarp. In syn book *The Blind Watchmaker* (1986) kümt hee in et geweyr teagen de klokkenmakersvergelyking; en argument vöär et bestån van en boavennatuurlike skepper vanweage de vöälvold en ingewikkeldheid van leavende organismen. hee beskrivt evolutionäre processen an de hande van ne vergelyking med nen *blinden* klokkenmaker; vöördplantting, mutaty en natuurköäse sint unbestüürde processen. In *The God Delusion* uut 2006 bewäärden Dawkins dat nen boavennatuurliken skepper håste seaker nit besteyt en dat religiöös gelöyv en waanidee is.

Dawkins hevt verskillende prysen vöär weatenskap en skryverye wünnen. Hee kümt regelmåtig vöär de televisy, radio en up internet en hevt et dan vöärnamelik oaver syne böke, ateisme en syne ideen en meyningen as publiken geleyrden.

## Bökelyste

* The Selfish Gene (1967) (*Et selvsüchtige gen*)
* The Extended Phenotype (1982) (*Et uutebreide fenotype*)
* The Blind Watchmaker (1986) (*Den blinden klokkenmaker*)
* The God Delusion (2006) (*God as waanidee*)
Ateisme

**Ateisme** is de afweasigheid van 'n gelöyv in nen höygeren macht of god. Anhangers verwoordet et vake as ne oavertüging dat der ginnen god besteyt. Et steyt teagenoaver teisme, wat der vanuut geyt dat der 'minstens eynen god besteyt'. Teagenstrydig genog kan ateisme ouk as 'gelöyvsoavertüging' eseen worden.

Der sint filosofiske, sociologiske en geskydkünnige argumenten vöär ateisme. Vaste beredeneringen teagen et bestån van höygere machten sint under meyr en gebrek an nåkykbår en unumstoatelik bewys, et feit dat der 'slechte' dinge in de wearld geböäret as god allens weat en enkel good is, et probleem dat gelöyve en profeten mekander teagenspreaket, et probleem dat wat koncepten nit nå te metten valt, en et argument dat der lüde sint dee nu eynmål nit gelöyvet.

Ümdat ateisme ginne vastümlynde oavertüging is, sint der ouk ginne vaste leavregels vöär ateisten. In et neadersassisk wördt vake segd dat ateisten 'nargens an doot'. Se gåt neet når ne karke un biddet nargens vöär. Dat wil neet seggen at se gin benül hebbet van wat wal good is un wat neet.

En paar landen up de wearld hebbet nen ståtsgodsdeenst. 

Ateisme nömet se vake in eynen ådem med godslaster (kwåd spreaken oaver god of gelöyv). Godslaster is strafbår in heyl wat landen. Ümdat et untkennen van et bestån van nen god (den kern van ateisme) ouk as beleadiging eseen kan worden, is et in vöäle landen strafbår. Et kan botes, gevangenisstraf of selvs den doudstraf upleyveren. In Bahrain, Jordanie, Kuweit un Ghana gå'j achter et gaas as y oapenbår maket dat y ateist sint. In Afghanistan, Iran, Maleisie, Malediven, Mauritanie, Nigeria, Qatar, Saudi-Arabie, Somalie, Sudan, de Vereynigde Arabiske Emiraten en Jemen wordet lüde der doud ümme dån.

## Bekende ateisten
Bekende vöärspreakers un skryvers van ateisme sint (of warren) den britsken aktöör en skryver Stephen Fry, juurnalist Christopher Hitchens, bioloog Richard Dawkins en komik en aktöör Ricky Gervais. Dawkins skreav der meyrere böker oaver: The God Delusion (*Et waanidee God*) en Outgrowing God (*God untgroien*). Hitchens was nen amerikaansk-britsken juurnalist, den as der by diskussygrupen regelmåtig med estrekked beyn ingüng. Ricky Gervais neamt regelmåtig gelöyvigen up de hakke. Ne bekende uutspråke van em oaver de krangheid van gelöyv is: 

"Der sint töt nu to souwat 3000 goden eweasd, mär alleyne den van u besteyt echt. Dee anderen, stük vöär stük dummige versinsels. Mär neet den van u. Den van u is echt."

## Verwysingen
Tåfel

Nen **tåfel** (düütsk neadersassisk: **disk**) is en möäbel wat besteyt uut ne vlakke plate. Vake röstet tåfels up minstens eynen pout, mär der sint ouk modellen dee as as upklapmodel an de müre vaste sittet. Se sint bedoold üm saken up te leggen of setten, an te warken of te eaten. Afhangelik van et model, et beougde dool der van en de höygde kön y an nen tåfel stån, sitten of liggen.

Gröttes loupet uuteyne, van kleine bysettöäfelkes, koffytåfels en eattåfels töt groute oaverlegtåfels. Mangs hebbet se radekes, wårmed se verrydbår sint. Ouk gevt et inklapmodellen, dee as upevolden en upebörgen worden köänet. 

Et woord *tåfel* kümt van et latynske *tabula* (plat vlak, bord of planke). De Olde Egyptenaren warren de eyrsten wårvan tåfels evünden sint, sou'n 2500 jår weaderümme.

Tåfels vuldoot meysttyds an de volgende kenmarken:

* en blad - ne veerkante, rechthokige, dreehokige, runde of ovalene planke
* eyn of meyrdere pöyte - de meyste tåfels hebbet der vere, mär dree of eyne sint ouk nit ungewoan.
* lades - uutskuuvbåre bäkke dee as under et warkvlak hangt en wår as saken in upebörgen worden köänet.

## Soorten
Der sint heyl wat soorten tåfels, afestemd up öär beougde bestemming en gebruuk.

* Eattåfels - vöär eaten en dineren as sociaal geböären
* Nachtkästkes - kleine töäfelkes nöäst et bedde üm nen wekker of leaslampe up te setten, of üm den smartphone, nen bril of künstgebit up te leggen vöär et slåpen. Vake uutebreided med eyn of twey skuuvlades.
* Bysettåfels - vöär nöäst banken en stöle, üm drinken up te setten, böke, tydskrivten en kranten up te leggen.
* Koffytåfels - kleiner as nen eattåfel, bedoold üm vöär ne banke te setten en üm drinken up te setten, leasvoor as böke, tydskrivten en kranten up te leggen en as verfråing van de woankamer. Vake dekoreerd med en blomenvase.
* Teykentåfels - vöär et warken an (techniske) teykeningen. Vöär beater oaversicht vake uuterösted med en kantelblad.
* Warkbanken - Groute, steavige holten tåfels, bedoold vöär (ståndebeyns) herstelwark, of technisk handwark.
* Ståtåfels - eynpouts tåfels, bedoold vöär stånde gadderinge as netwarkåvende, feysten en receptys.
* Spöltåfels - förmgeaven vöär bepålde spöllen en vermaak: biljarten, poolen, snooker, schaken, tåfeltennis, tåfelvootbal en vöär gokspöälen in gokhüse.
Within Temptation

Within Temptation is een Nederlaandse symfonische metal band uut Waddinxvene. De band is in 1996 op ericht deur Sharon den Adel en Rob Westerholt en is ien van miest succesvölste bands in het genre.

## Geschiedenisse
De band is in 1996 ontstaon toen as Robert Westerholt en Jeroen van Veen uut de band The Circle gongen. De twie gongen daornao samen wieder onder de näme *The Portal*. De vriendin van Robert Westerholt, Sharon den Adel, kwamp hier later bi'j. De näme is later veraanderd in *Within Temptation*.

Met het uutkommen van de single *[[Mother Earth]]* en het spöllen op het grote festival Rock Werchter waren de eerste successen van de band. In 2004 kwamp de volgende cd uut.

## Priezen
### 2002
* Zilveren Harp
* TMF Award (NL) - Veur miest belovende act
* TMF Award (BE) - Beste rock internationaal

### 2003
* Edison - Veur beste live dvd: *Mother Earth Tour*
* Conamus Exportprijs 2003

### 2004
* Conamus Exportprijs 2004

### 2005
* Edison - Beste band
* TMF Award (NL) - *Best Rock* nationaal
* Popprijs 2005
* Conamus Exportprijs 2005
* World Music Award - *Best selling Dutch artist 2005*

### 2006
* 3FM Award - Beste artiest Rock
* Golden God - (*Best Video: Angels*)
* Buma Cultuur Exportprijs 2006

### 2007
* 3FM Award - Beste artiest Rock
* TMF Awards (België) - *Beste live act international*
* TMF Awards (Nederlaand) - *Beste Live Act*
* TMF Award (Nederlaand)) - Beste Video
* MTV Europe Music Awards - *Best Dutch & Belgian act*
* World Music Awards - *Best Selling Dutch Artist*

### 2008
* Gouden Harp
* 3FM Award - Beste *Live-Act*
* Duiveltje - Beste zanger(esse)
* Female Metal Voices Fest Awards - Beste album

### 2011
* Loudwire Music Awards - *Artist of the Year*
* Loudwire Music Awards - *Rock Album of the Year*
* Loudwire Music Awards - *Rock Goddess of the Year*

### Golden platen
* *Ice Queen* (België)
* *Mother Earth* (Nederlaand, 2001)
* *Mother Earth* (België)
* *Mother Earth* (Duutslaand)
* *The Silent Force* (Nederlaand, 12 december 2004)
* *The Silent Force* (Finlaand, 2005)
* *The Silent Force* (België)
* *The Silent Force* (Duutslaand)
* *The Silent Force Tour* (Nederlaand)
* *The Heart of Everything* (Ruslaand)
* *Black Symphony* (Nederlaand)

### Platina platen
* *Mother Earth* (Nederlaand, 2001)
* *Mother Earth* (Duutslaand)
* *The Silent Force* (18 november 2005, Nederlaand)
* *The Silent Force* (13 oktober 2007, België/Vlaanderen)
* *The Heart of Everything* (Nederlaand)

## Bandleden
### Hudige bandleden
*Sharon den Adel - zangeresse (vanof 1996)
*Stefan Helleblad – gitarist (vanof 2011)
*Ruud Jolie – gitarist (vanof 2002)
*Jeroen van Veen – basgitarist (vanof 1996)
*Martijn Spierenburg – keyboards (vanof 2001)
*Mike Coolen – drums (2011)

### Vroggere bandleden
*Robert Westerholt – gitarist (1996-2011)
*Stephen van Haestregt – drums (2002-2010)
*Ivar de Graaf – drums (1996-1998, 1999-2001)
*Martijn Westerholt – keyboards (1996-2001)
*Michiel Papenhove – gitarist (1996-2001)
*Jelle Bakker – gitarist (2001-2002)
*Ciro Palma – drummer (1998-1999)
*Dennis Leeflang – drums (1996)
*Richard van Leeuwen – drums (1998)
*Richard Willemse – drums (1996)
Nebraska

**Nebraska** (engelske uutspråke: /nəˈbræskə/, ne-BRAS-ka) is nen ståt in de Groute Vlaktenstreake in et Midwesten van de Vereynigde Ståten. Et grenset an Süüddakota in et noorden, Iowa en Missouri up et ousten en süüdousten, beide an de oaverkante van de rivyr de Missouri. Kansas up et süden, Kolorado up et süüdwesten en Wyoming up et westen. Nebraska hevt ne uppervlakte van yts meyr as 200.000 km² med ne bevolking van souwat 1,9 miljoon. De höyvdstad is Lincoln en de grötste stad is Omaha.

Dusenden jåren vöärdat de europeanen kömmen, wör et gebeed van Nebraska bewoand döär verskillende inheymske volker, sou as de Omaha, Missouria, Ponca, Pawnee, Otoe, en verskillende Lakotavolker.

Wat landskap angeyt is Nebraska updeyld in twey groute deylen: de Dissected Till Plains en de Great Plains. Dee eyrste besteyt uut sachte höävels. Hyr ligget de grötste städen van den ståt: Omaha en Lincoln. Et grötste deyl van et westen van Nebraska höyrt by de Great Plains: boumlouse prairie. 

Nebraska valt under twey klimaten. Et ousten is vuchtig landklimaat. Up de südelike vlaktes besteyt een unik subklimaat wat te book steyt as "måtig-warm". Dat slüt an up et vuchtige subtropiske klimaat in Kansas en Oklahoma. Et westen van Nebraska valt under halv-dröyg klimaat. Sommer- en wintertemperaturen verskilt flink, al wördt et minder stark richting et süden. In de lente en sommer (mangs ouk in den harvst) kommet der heavige dunderskuwers en warvelwinden vöär. In et winter en vrog in et vöärjår blivt den ståt når verholding warm med ne Chinookwind.