open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zuudwest-Zuud-Drèents

't **Zuudwest-Zuud-Drèents** (ok **Zuudwest-Drèents**) is íén van de dialectgroepen die as ze binnen 't Drèents onderscheidt (waorbi'j 't Drèents wördt eziene as 't gehiel van Nedersaksische dialecten binnen Drenthe).

## Verspreiding
't Zuudwest-Zuud-Drèents praot ze ien en rond dizze plaatsen:

Ien de Oaveriesselse plaatsen krek onder Drenthe, maank de Riest en de (vroggere) Dedemsvaort, praot ze wezenlijk 't zölfde dialect. De Stichting Drentse Taol schrif: "veur alle streektaolen an de Drèentse grens langs geldt dat ze deurloopt in de buurprevincies. Het Drèents van Zuudwolde het in Balkbrug Overiessels."

## Kenmaarken
In het Zuudwest-Zuud-Drèents zegt ze, krek as in zowat de hiele zudelijke helfte van Drenthe en ook in Sallaand, Twente, de Achterhoek en de Veluwe de klaank *aa* ien bepaolde woorden, waor ze ien 't noorden van Drenthe en in Grunning *ao* zegt en in het Zuudwest-Noord-Drèents, Stellingwarfs en et Kopse Aoveriessels *ae*. Een sjibbolet veur 't Zuudwest-Zuud-Drèents is: * 't Water klatert tegen de glazen dat het zo davert*. Toch bint der - zoas in de aandere genuumde Nedersaksische dialecten - veule woorden mit de *ao*-klaank, zoas *gaon, staon, raod, taofel, vraoge*. Dat hef te maken mit het Oldsaksisch: waor het Oldsaksisch een lang aa had, is het nou ao ewörden, en waor as het een korte a had in open letergreep die lang is ewörden, is het nou aa. Dat zölfde onderscheid bestiet ook in het Engels en Fries: daor is de olde lange aa, ee (Eng.) of ie (Fr.) ewörden, mar de uutgerekte olde korte a hef een aandere klaank. Schaop - sheep - skiep, mar: water - water - wetter. In het Noordrents/Grunnings aoveral ao: schaop, waoter, in het Westdrents en Stellingwarfs ao en ae: schaop, waeter, in het Nederlands aoveral aa: schaap, water.

## Veurbield
't Zuudwest-Zuud-Drèentse taalgebied is aorig ienvörmig. Det toont oe 't volngde fragmentien in 't dialect van zowal Runerwold (boven Möppelt) as Zuudwolde (onder 't Oogeveine). De woorden tussen haakies geeft an waor de variaosie uut Zuudwolde ofwik:


'Ik kun nog net vurtkomen, 't hazenpad langes,' klèug de haze, 'mar mien arme va wordde (wèur) bij 't Hemelriek evöngen (evangen) deur een streuper.'

'En mien stiekels maakt zij bessems van', knorde 't wilde varken hellig.

Nog aandere dieren wolden an 't woord.

'Zo kan 't wel,' zèe d'oele, 'mien eigen breur hebt zij dood emèuken (van kaant emèuken), hij is opestopt mit stro en nou stiet hij veur 't glas ien (in) de schoele. Net wa'k al ezegd hebbe, wij mut oens reuren! Ik roep oe allemaole op umme de kop der dwars veur te gooien. Partie nuumt zöks een 'protestmars'. Morgen as de zunne opkomp, gaow (gao we) vurt van de Kwartiesbarg.

Doe mitan, aans gaoj deran.'


## Bronnen
* Darwinkel, Abel, Jan Germs en H. Slot (2005), *Moi! Taalgids Drenthe*, Assen: In Boekvorm Uitgevers bv
* Drentse Taol (now 't Huus van de Taol)
* Fragmenties uut: Drentse Taol (2005), *Drentse spelling: Een handleiding voor de schrijfwijze van de streektaal*, Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek

## Referenties
Zuudwest-Noord-Drèents

't **Zuudwest-Noord-Drèents** (ok **[[Stellingwarfs]]** enuumd) is íén van de dialectgroepen die as ze binnen 't Drèents onderscheidt (waorbi'j 't Drèents wördt eziene as 't gehiel van Nedersaksische dialecten binnen Drenthe).

## Verspreiding

't Zuudwest-Noord-Drèents praot ze ien 't grootste diel van de gemiente Westerveld, kleine stokken van de gemientes Midden-Drenthe en Noorderveld en een smalle strepe van de gemiente Möppelt. 't Gebied omvat dizze plaetsen:

Ien de Friese gemientes Weststellingwarf en Ooststellingwarf en de Oaveriesselse gemiente Stienwiekerlaand praot ze vörms van 't Nedersaksisch die as, samen mit 't Zuudwest-Noord-Drèents, Stellingwarfs enuumd wördt.

## Kenmaarken

### De 'ae'-klaank
Ien 't Zuudwest-Noord-Drèents gebruukt ze de klaank *ae* (langrekte èè) ien bepaolde woorden, waor ze ien 't noorden van Drenthe *ao* zegt en ien de rest van 't zuden *aa*. Een paer sjibbolets bint: *Mit de bokkewaegen hen De Smilde jaegen* en * 't Waeter klaetert tegen de glaezen det 't zo daevert*. Toch bint d'r - zoas ien de aandere Nedersaksische dialecten - veule woorden mit de *ao*-klaank, zoas *gaon, staon, raod, taofel, vraoge*.

### Waarkwoordsuutgangen
Ien de Smildes ien de gemiente Midden-Drenthe is de waarkwoordsvervoeging zoas ien de Stellingwarven en Stienwiekerlaand: gien Saksisch ienhiedsmeervold op *-t*, mar *-en* (*wi'j, ie, zi'j jaegen*) en *-en* bi'j de twiede persoon enkelvold (*ie jaegen*). Et voltooid dielwoord hef daor gien e- (*hef jeugen*). Ien 't grootste diel van 't Zuudwest-Noord-Drèentse taelgebied gebruukt ze 't Saksisch ienhiedsmeervold wal (*wi'j, ie, zi'j jaegt*), en he'j *-t* bi'j de twiede persoon enkelvold (*ie jaegt*). 't Voltooid dielwoord hef daor een *e-* (*hef ejeugen, ejacht*).

## Bronnen
* Darwinkel, Abel, Jan Germs en H. Slot (2005), *Moi! Taalgids Drenthe*, Assen: In Boekvorm Uitgevers bv
Nedersaksisch Vocaal Ensemble

't **Nedersaksisch Vocaal Ensemble** is een zangkoor det doende is mit 't maken en uutvoeren van koorwaarken in de Nedersaksische streektalen van Nederlaand en Oostfrieslaand (Duutslaand). 't Ensemble wil de beschikbaorheid en de kwaliteit van uutvoering van Nedersaksische koorarrangementen bevordern. Daorumme laot ze iederiene die mit wil doen een stemtest deurlopen. Ze rippeteert in 't Markehuus in Grol (Drenthe).

## Geschiedenis
In meert 2006 wördden in Winschoot in Grunning 't Ede Staal Festival ehölden, daoras een gelegenheidskoor van 200 luu liedties van de Grunningse zanger Ede Staal hef ezungen. Wegens 't succes hiervan wolden dielnemers Trijnie Groeneveld uut Slien, Henk Kroeze uut Em en Jaap Mulder uut Westerlee op een meer structurele wieze gangs mit koorzang in de streektaal. Mit de dirigent van 't gelegenheidskoor, Herman Koster uut Winschoot, hebt ze op 30 mei 2006 een koor op-ericht det allent in 't Nedersaksisch zingt.

## Uutgaonde verwiezing
Webstee van 't Nedersaksisch Vocaal Ensemble
Huus van de Taol

't **Huus van de Taol** is een op 1 meert 2007 op-erichte organisaosie veur 't anfietern van de Drèentse taal. In 't Huus van de Taol bint 't centrum veur taol en letterkunde Stichting Drentse Taol, 't maondblad in de Drentse taol ''Oeze Volk'' en Stichting Het Drentse Boek bi'jien egaon. 't Huus van de Taol hef op 28 meert 2008 in Beilen de deuren lös edaone. Sinds 1 september 2019 is Renate Snoeijing de directeur; zij volgde Jan Germs op.

## Activiteiten waor 't Huus van de Taol an warkt, of ewarkt hef
In 't *Activiteitenplan 2008* (kiekt bi'j de uutgaonde verwiezings) nuumt 't Huus van de Taol de volgende activiteiten:

*Warken veur erkenning van 't Nedersaksisch onder diel III van 't Europees Haandvest veur regionale talen of talen van minderheden
*Meer Drèents in de openbare ruumte kriegen; een veurbeeld daorvan bint meertalige plaatsnaambörden
*Wetenskoppelijke bestudering van 't Drèents
*Infermaosie en advies geben middels radio, tillevisie, internet (zoas de webstee Taolpad Drenthe en 't beantwoorden van lienpost), drokwark (zoas de *Taolkrant*), lezings, dvd's (zoas skrieverspetretten) en zo wieder
*Organiseren van en mitdoen an activiteiten rond de streektaal (zoas 'Meertmaond-Streektaolmaond', 't festival veur meziek, teniel en skrieveri'je 'Deuren lös', 'Oktobermaond-Kindermaond' en de 'Zeuvendaagse', een literaire kuier deur Drenthe)
*Gerak maken veur 't gebruuk van 't Drèents, zoas een spellingbekieker veur de computer
*Dinggies en kedogies maken veur 't anfietern van 't Drèents, zoas een streektaalkalender, een Drèents puzzelboekien, T-shirts mit opdrok en zo wieder)
*Instandholding van de spellingkemissie veur de deur Pervinciaole Staoten erkende Drèentse spelling
*Instandholding van warkgroepen zoas 'Drenten in de Vrömde' en 'Kerkdiensten in het Drèents'
*Samenwarking mit wiedere streektaalorganisaosies in 't Nedersaksisch taalgebied en mekaar half staon
*Instandholding van 't Drents Letterkundig Documentatiecentrum
*In de maande warken mit overheden (beveurbield 't anpitjen van gemientes umme 't Drèents meer in 't gemientebeleid te doen)
*Organiseren van onderwies op streektaalgebied (zoas een onderwiesspecialist, cursussen, infermaosie veur peuterspeulzalen, spullegies en streektaallessies op de basisskoele, streektaallessen in 't veurtgezet onderwies, warken an een lectoraat streektaal bi'j Hogeschool Drenthe op de pabo in Em)
*Uutgeben van alderhaand boeken en tiedskriften in 't Drèents/oaver Drèentse onderwarpen (daoronder de bladen *[[Oeze Volk]]* en *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*)

## Uutgaonde verwiezings
* Huus van de Taol
* ''Heel wat in huus: strategisch beleidsplan van Huus van de Taol veur de periode 2008-2012'' (augustus 2007) (pdf)
* ''Activiteitenplan 2008 van het Huus van de Taol'' (pdf)
*Drentse Taol (veurganger van 't Huus van de Taol)
*Het Drentse Boek
*Oeze Volk
Oeze Volk

* *'Oeze Volk** '' (vanof meert 2008:'' **Oeze Volk / Maandewark**') was een maondblad veur skrieveri'je in 't Drèents, det in 2016 opevolgd is deur tiedskrift *[[Zinnig]]*.

De ondertitel van *Oeze Volk* was sund 1992 *Maondblad in de Drentse taol*. 't Tiedskrift beud vertellegies, gedichten, boekbesprekings, ni'js uut Drenthe, infermaosie oaver wat of d'r in 't Drèents verskenen is en zo wieder. 't Was verlochtigd mit ofbieldings van dörpen, ambachten, de netuur en meer zokke treditionele onderwarpen. 't Blad hef altied leegdrumpelig en veur iederiene toegaankelijk ewest.

In meert 2007 is *Oeze Volk* mit 't centrum veur taol en letterkunde Stichting Drentse Taol en Stichting Het Drentse Boek samen egaon in 't Huus van de Taol. Dizze organisaotie hef in meert 2008 de deuren lös edaone in Beilen.

## Geskiedenis
*Oeze Volk* wördden in 1956 op-ericht deur Hans Heyting, Gerrit Kuipers en Harm Werners (skoelname van Gerard Nijenhuis). De oprichting maakten diel uut van een meer algemiene oplèving van 't Nedersaksisch. End jaoren veertig begunden de Regionale Omroep Noord en Oost RONO mit een Drèentstalig radiopregramma en in 1953 was de Drentse Schrieverskring op-ericht. In de previncie wördden een netwark van 'correspondenten' bi'jien ezöcht, die ni'js anleverden en 't blad verspreidden. 't Blad mus jao een *"breed achterlaand"* hebben en *"draogen worden deur oeze volk"*.

Skrievers van de oldere ginneraoties (zoas Grietje Clewits, Lammert Braaksma en Harm Drent) asok jongere skrievers (zoas Roel Reijntjes, Janny Alberts-Hofman en Gré Seidell-Broekhuizen) vunden in 't blad heur stee. Stokkies oaver 't Drèents bint bi'jedragen deur Jan Naarding (die as raodgever an 't blad verbunden was), Geert Kocks, Henk Hadderingh en zien va Bart Veenstra.

In 1976 wun *Oeze Volk* de Culturele Pries van Drenthe. Bi'j 't viefendartigjaorig bestaon in 1991 hebt ze een jubileumboek uutegeven, *Oes eigen taol, gedichten en verhaolen*.

## Betiekenisse
*Oeze Volk* kuj haoste niet lös ziene van de emancipatie van de streektaal en -cultuur. 't Oaverzichtswark *Drèentse Schrieverij* skrif:
:*"Achternao kuj allerhaande bezwaoren hebben, de opzet te breed vinden, te algemien, maor dizze opzet har wel ien groot veurdiel: 't Drèents weur propaganda veur maokt. 'n Taolbeweging die aaid maor klein west har, weur tot 'n brede stroming in Drenthe. Zu'n beweging kan nooit zuver literair wezen. Mèensen die as graog luusterden naor de Drèentse verhaolen van Radio Noord, vunden in Oeze Volk de naomen weer van de schrievers die het gezicht van dat programma bepaolden. En die schrievers gungen 's aovends op pad, niet allent um heur wark heuren te laoten, maor veural begrip te kweken veur 't belang van de taol."* 

## Verwiezings




## Webstee
*Oeze Volk
Stichting Het Drentse Boek

**Stichting Het Drentse Boek** of körtweg **Het Drentse Boek** is een Drèentse uutgeveri'je die waark in 't Drèents en waark oaver Drèentse onderwarpen in 't Nederlaans uutgef.

De stichting, op-ericht in 1980, had töt meert 2008 heur stee op Zuudwolde. In meert 2007 is Het Drentse Boek mit 't centrum veur taol en letterkunde Stichting Drentse Taol en 't maondblad in de Drèentse taol *[[Oeze Volk]]* samen egaone in 't Huus van de Taol. Dizze organisaotie hef in meert van 't jaor daorop de deuren lös edaone in Beilen.

't Drèentse diel van de Nedersaksische schrieveri'je hef de leste decennia mit vörm ekregen, en is op de kaorte zet, deur Het Drentse Boek. Zo hebt ze 't oaverzichtswark *Drèentse schrieverij* uutegèven (1993) en tien jaor daornao *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*. Drèentstalige klassiekers zoas Lucas Jonker zien *Harm Boerenlèven an de Riest* (1988, oorspr. 1939) bint deur Het Drentse Boek opni'j uutegèven, en d'r verschient studies oaver en verzamelbundels van 't wark van belangrieke Drèents(talig)e schrievers, zoas Hans Heyting, Roel Reijntjes, Jan Zantinge en Jan Naarding.

De uutgeveri'je is butendien een uutdrager van de deur de Provinciaole Staoten van Drenthe autoriseerde Drèentse spelling.

## Uutgaonde verwiezing
*Het Drentse Boek
*Huus van de Taol
Eel-Potterwold

**Eel-Potterwold** (*Poaterwool, Pôtjerwôlde*) (Nederlaans: *Paterswolde*) is n stee in t Nederlaandse prevìnzie t Drìnt, gemainte Tinoarlo. n Leuts paart van t durp ligt laangs de Meerweg en ligt in prevìnzie Grunnen, vrougere gemainte Hoaren. t Antel inwoners op 1 jannewoari 2006: 10.744.

## t Durp
De durpen Eel en Potterwold binnen in run van t twintegste eeuw an mekoar gruid. Op de ploatsnoamborden wordt den ok de noam *Eelde-Paterswolde* vermeld.
Potterwold vurmt t noordelke paart van t twailengsdurp. Durp is veural bekend van t Potterwoldermeer;

Eel vurmt t zudelke paart van t twailengsdurp, en is veural bekend van t Bloemencorso en de lochthoaven.
Veul van de Stadjers holden van t stee, umdat t dichtbie Grunnen in de buurt ligt, n parkachtige uutstroalen het en deur de rekreoatsiegebieden om t *Potterwoldermeer* en t *Fraise Veen* hìn. Ook de laandgouder *De Braak* (mit doolhuf) en *Vennebroek* binnen laifkoost bie rekreanten.

## Verleden
Potterwold war in middeleeuwen bosriek wèst (doarum heet t Potter**wold**) en het nimmer an n klooster touheurd. De Grunneger kloosters bezaten volgens de bewoard bleven rekenens gain laand in dij streek. Der is n burgemeesterfemilie Potter bekend, en de Pottersvoorde, de Potterskamnade en Pottershoogeland in dizze omgeven worren mit hom in verbaand bracht.
Eel war paart van t olde dingspel Noordenveld. De oldeste vermelden is vonden in n oorkonde uut 1139, woarin t stee as *Elde* vermeld wordt. t Is zeker dat der veur 1139 ok aal goundend woonden op dit stee, moar tot wenneer tou dit terug gaait is nait dudelk. n Grafheuvel en veenwierden wiezen sowizo in richten van vruigere lougsters.

Eel-Potterwold war vruiger n aigen gemainte, moar dizzertieds is t paart van Tinoarlo, woarin ok de stees Zuudloarn, Midloarn, Vrais, Tinoarlo, Ide, Zain, de Grouve, Dundern, Zaigse, Zuudloarderveen, Eelderwold, de Punt, Bunne, Bunnerveen, Toarl, Winde, en Oldemeuln liggen.

## Overg

Der binnen gounend van Eel-Potterwold dij bekend binnen: Jan Pelleboer (tot zien dood in 1992), Kuno van Dijk, Jacques d%27Ancona, Pieter Hofstra en Albert Jan Maat.

In t noabie umgeven van t stee liggen veel gebieden dij aigendum binnen van Natuurmonumìnten. Zo as t Fraise Veen, Vennebroek, De Braak, Peizermaden, Elsburger Onland, Kluivingsbos, De Dunen, Polder t Oosterlaand en Polder Lappenvoort.

Even tin zuden van t durp ligt de lochthoaven Groningen Airport Eelde, de grootste lochthoaven van Noord-Nederlaand mit personenvluchten.

## Vernuimde inwoner
* Ben Feringa (1951), scheikundege en Nobelprieswinnaar
Tynaorl (gemeeinte)

**Tinoarlo** (Drents: *Tynaorl*) is n gemainte in t noorden van pervinzie Drenthe in Nederland, en de nije noam van gemainte Zuudloarn. Gemainte is in 1998 ontstoan deur soamenvougen van gemainten Zuudloarn, Eel, en Vrais.

In t verleden haitte de gemainte Zuudloarn, moar na protesten uut de veurmoalege gemainten Vrais en Eel wer besloten n neutroalere noam te kaizen, noamelk dij van t lutje stee dat in t midden ligt: Vrais.

Gemainte haarbargt 33.879 mìnsen (1 januari 2020) op n laand van 145 km² (1,50 km² wotter: dailen van t Zuudloardermeer en t Potterwoldermeer liggen in de gemainte).

Op 7 maai 2004 wer t nije gemaintehuus in Vrais in bruuk nomen; tot dij tied zatten de ambtenoaren verspraaid over de verschillende olle lokoatsies van veur de gemaintelke herindailen.

## Kernen
De gemainte Tinoarlo telt negentien offisjele kernen. t Gemaintehuus staait in Vrais.

Aantal inwoners per woonkern op 1 jannewoari 2006:

## Politiek
Uutslag van de Twijde Koamerverkaizens van 2003:

### College van burgemeester en wetholders
*Burgemeester: Jan Rijpstra - VVD 
:Portefulie: Openboare Orde, Vaaileghaid en Handhoaven, Volksgezondhaid, Interne Organisoatie, Openboar Onderwies, Maarktwezen en Evenementen, Internationoale Soamenwaarken en Ontwikkeling.
*Wetholder en locoburgemeester: Johannes Frieling - VVD 
:Portefulie: Rekreoatie en Toerisme, Grondbedrief, Welstandsbelaaid, Lokoal Onderwies, Raainegen, Wegen.
*Wetholder: Henk Kosmeijer - PvdA 
:Portefulie: Regiovisiebelaaid, Ruumtelke Ordening, Stedelke Vernijen, Volkshuusvesten, Ekonomische Zoaken, Financiën, Sport, Jeugdbelaaid, Panden- en akkommodoatiebeheer.
*Wetholder: Harm Assies - GroenLinks
:Portefulie: Milieu, Landschapsontwikkeln, Landbaauw, Riolering en Wotterbeheersen, Gruin, Verkeer en Vervoer, Kunst en Kultuur, Plattelandsbelaaid, Ollu- en Gehandicaptenbelaaid, Aarbaidsmaarktbelaaid en Inkomen.

## Toal
t Dialekt dat proat wordt in Tinoarlo is n variant van t Grunnegs. Der binnen gounent dij t tot t Drents reken, mor deur klanken as "ai en ou" wordt t toch mainsttied zain as Grunnegs. t Noord-Drents wordt ook mitnomen in de leerlien dij vanòf 2026 begunt om t Nedersaksisch in t onderwies op legere scholen n stee te geven. Dit wordt doan in soamenwaarken mit studenten en onderzuikers van de Rieksuniversiteit Grunnen.

## Rifferenties
Gré Seidell-Broekhuizen

**Grietje (Gré) Seidell-Broekhuizen** (Oranjeknaol, 1929 - Beek, 30 april 2025) was een Drèentse dichteres en verhalenschriefster.

Zie hef töt heur tiende an 't Oranjeknaol bi'j Zwiggelte ewoond; daornao gunk 't gezin naor Echten. De mulo deu zie op 't Oveine en een huusholdkundige opleiding in Möppelt. As kienderverzörgster hef zie in 't Noorderhuis bi'j 't Oveine ewarkt, en as divverdaosietherapeut bi'j 't Rooie Kruus. In 1959 trouwden zie en sund woont zie in Eindhoven, daoras zie begun te schrieven.

Zie debuteerden in 1971 mit gedichten in 't maondblad inne Drèentse taal *[[Oeze Volk]]*. In dit blad, daoras zie sund vaste mitwarker van was, en in de *Hoogeveensche Courant* publiceerden zie ok verhalen. Zie hef bi'jedragen an verscheiden bloemlezings en hef lid ewest van de in 1996 ontbunden Drentse Schrieverskring.

't Centrum veur Taol en Letterkunde Drentse Taol schref oaver heur dichtwaark:

:*"Heur dichterschap is herkenbaor an een zörgvuldig taolgebruuk, traditionele vörm en wat thema anbelangt vaok natuurpoëzie. Zij schildert ’t laand waor ze van holdt. Staodigan kommen der ok wat persoonlijker motieven en deeipere geveuilens in heur waark naor veuren. Het gevaor van het te kleine, kneuterige en te bepaarkte wet ze knap te deurbreken deur heur zuver taolgebroek en het onverwachte in heur poëzie."*

De schiere klaank van heur gedichten vien ie beveurbield in 't gedicht *Kringloop* (hier hej iene strofe):

:*Vergruid mit de grond*
:*röst het verleden*
:*mar 't heden bluit hoge*
:*op humus van toen;*
:*een durend proces*
:*van opstaon en hengaon*
:*van laogien nao laogien*
:*een legge op de nes.*

Ien 2005 meuk producent en streektaalanfieteraor Albert Haar in opdracht van Drentse Taol een schrieverspetret op video van Gré Seidell-Broekhuizen. 't Petret, det deur Drentse Taol verspreid wördt, mak diel uut van een riege videopetretten van Drèentse schrievers.

## Uutegeven waark
* *Oerkenblatties* (gedichten, 1980, Assen: Hummelen)
* *Regelrecht* (gedichten, 1983, Assen: Hummelen)
* *Tussenruumte* (gedichten, 1989 , Zuudwolde: Het Drentse Boek)

## Bronnen
* Broersma, Rouke (red.) (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Het Drentse Boek (p.126-127)
* Bladziede van Stichting Drentse Taol oaver de dichteres, mit een köppel gedichten
* Encyclopedie Drenthe Online

## Voetnoten
Echten

**Echten** kan verwiezen naor:

*Echten (Drenthe), in de gemiente De Wolden
*Echten (Frieslaand), in de gemiente Lemsterlaand
Roet

**Roet** kan verscheiden betiekenissen hebben:

* *[[Roet (vinsterglas)]]* of *roete*: een vinsterglas
* *[[Roet (stof)]]*, *root*, *roout* of *rout*: een stof die ontstiet bi'j verbraanding
* onkruud, zee krödde (plaanten)
* *[[Roet (tiedschrift)]]*: een Drèents letterkundig tiedschrift
Here

't Woord **HERE**, **HEERE** of **HEER**, in heufdletters wördt in bepaolde Biebelvertälingen (onder meer de Staotenbiebel, de NBG 1951 en ok de Ni'je Biebelvertäling (NBV)) gebruukt veur 't in 't Nederlaans en Nedersaksisch weergeven van de Naam van God (יהוה - väke etranslitereerd as JHWH) zoas 't stäät in de Tenach, 't Hebreeuwstälige, heilige boek van 't jodendom. In de Biebel, 't heilige boek van 't christendom, is de Tenach op-eneumen as 't Olde Testement. 't Veul geliekende **Heere** wördt gebruukt as in de originele tekst niet JHWH, mär Adonai stäät. 

In de Biebelvertäling van Nico ter Linden wördt Heere mit één heufdletter eskreven. De Ni'je Biebelvertäling die an 't einde van oktober 2004 uutkwam, gebruukt 't woord HEER in klein kapitaal.

## Verwiezingen




## Zie ok
*JHWH
Allah

**Allah** (Arabisch: الله, de god, diegene die anbeden wodt) is een Arabieswoord veur God, veural bruukt in de islam, mar ok deur joden en kristenen uut Arabisch-praotende lanen. 

## Allah in de islam
In de islamitische theologie is God uniek, almachtig, rondomme tegenwoordig, onzichtber. Liekas in et kristendom wodt Hi’j beschouwd as de Schepper van al wat leeft. Hi’j beschikt liekewel over levengevende as vernietigende eigenschoppen. Disse God wodt beschouwd as dezelde te wezen as de God van et jodendom en kristendom, omreden moslims de God anbidden van Adam, Noach, Aobraham, Mozes, David en Jezus. De zienswieze en invulling van de geloofsbeleving om disse God te berieken verschilt bi’j de drie godsdiensten. Omreden men God binnen de islam as alomvaemend zicht, komt liekewel et goeie as et slechte van Him, mar niks zonder reden. Moslims meugen heur niet een veurstelling van God maeken, aanders as deur et anhaelen van Zien eigenschoppen of manifestaosies, verwoord in de 99 Schone Naemen van God die ofleided binnen uut de Koran. Et is dan ok niet toestaon om ofbelings te maeken die God veurstellen moeten zollen. God kan niet as mannelik of as vrouwelik beschouwd wodden, hoewel et Arabisch gien onziedige woorden kent. Een moslim zal vaeke Allah volgen laoten deur *ta'ala*, wat de Verhevene betekent, en him deurgaons uutgebreider *Allah soebhanoehoe wata'ala* numen, meerstal ofkot tot: *Allah (swt)*, wat vertaeld wodden kan as: *God, geprezen en verheven is hi’j*. 

## Etymologie
In westerse taelen zoas et Nederlaans wodt de term bruukt om specifiek de God van de islam an te geven. In moslimlanen mit een kristelike minderhied bruken kristenen et woord *Allah* of *cenab-i-allah* ok veur God. Ok Arabisch praotende joden bruken et woord 'Allah'. In Malta bruken de kattelieken ok Allah. Etymologisch is *cenab-i-allah* femilie van et Hebreeuwse *[[Elohim|Elōhîm]]*, (God), en et Aramese en Syrische *Alāhā*. Elōhîm komt van *elôh* (Hebreeuws veur 'god') en Alāhā is een starkere vorm van *alāh* (Aramees/Syrisch veur 'god'), wiels *cenab-i-allah* femilie is *vanilāh* (een aander Arabisch woord veur God). We hebben dan ok te maeken mit drie etymologisch verwaante semitische geliekheden veur 'god'. De verschillen in uutspraoke bin te verklaoren deur morfologische ontwikkelings in de drie taelen, vergeliekber mit bi’jglieks de verschillen tussen *Deus*, *Dios* en *Dio* in respektievelik et Latien, Spaans en Italiaans.
Tynaorl

**Tynaorl** kan verwiezen naor:

*Tynaorl (gemeeinte), een gemeeinte in Drenthe
*Tynaorl (dörp), 't dörp in dizze gelieknaomige gemeeinte
Albert Dening

**Albert Dening** (Slien, 1873 - Amsterdam, 1949) was een Drèentse dichter en schriever van vertellegies.

Zien olders hadden een café/stalholderi'je/boerenspil. Töt zien vierentwintigste hef Albert bi'j zien va ewarkt. In zien vri'je tied deu hi'j zölfstudie. Daornao hef hi'j bi'j de douane ewarkt, op 't lest in Amsterdam.

Nao zien pensionering in 1934 begunden Dening Drèentstalige gedichten en vertellegies te schrieven. Zien gedichten stunden veural in 't maandblad Drent(h)e, de Nieuwe Drentsche Volksalmanak, in kraanten en op kalenders. Uut zien gedichten sprek winst naor vrogger en Drenthe. Hi'j schreef ok liedteksten, zoas *Drente-lied*, *Drentse Jongs*, *Het Drentse Wicht* en *Een Drents volkslied*.

## Anhaling
:* 't Was donkeroavend. 't Wark was veur die dag doan en de hoesholling van Jan Henning zat in 't schemeruur stil bij 'n kanner. Voader Henning staarde in gedachten verzunken noa de doovende en dan weer oplaaiende vlammegies van 't zoddenvuur. 'n Leven van veul tegenslag had hum zwoormoedig maakt. Hij was aaltied 'n warkzame man west en dee nog van vro tot laat zien best in 't boerderijgien, mor zien harde arbeid had hum niet veul geven. As boerenknecht had' met groote zunigheid zon kleine zeshonderd gulden bij 'n kanner spaard en doar wazze doe met introuwd bij zien vrouws stiefvoader, die 't geld er deur bracht in drank en met verkeerde handel op marken en verkoopings. Met mooie beloften had' de jonge man 't geld ofhandig maakt. Op 'n murgen was dat zoo mor op de deel van 'n kanner bracht. Jan Henning had hum het muujzaam vergaarde geld op d'hakselkist veurteld, alles in goed vertrouwen en zunner ienig bewies; nooit was er 'n cent weer van terecht kommen. Doe zien schoonvoader overleden was, hoopte Henning, dat er beter tied zul anbreken, mor och, as de boedel verschuld is, en ij zit op 'n huurspil, dan is er joa gien doen an. 't Was nog 'n geluk dat er an 't hoes harbarge en lozement verbunnen was, dat gaf met markdage en zoo nog wat inkomsten, mor 't bleef toch knooien.*

Uut: *Um d'olde Toren*

## Uutegeven waark
* *Um d'olde Toren* (1944, eerst verschenen as fulleton in 't Agrarisch Nieuwsblad onder 't pseudoniem D. Enniga)
* *Oet 't olde darp* (1947, eerst verschenen as fulleton in 't Agrarisch Nieuwsblad onder 't pseudoniem D. Enniga)
* *Oet oes eigen Drenthe. Een bundel korte verhalen uit het land van hei en struiken* (1949, postuum, eerder epubliceerd in de Provinciale Drentsche en Asser Courant)

## Bronnen
* Broersma, Rouke (red.) (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Het Drentse Boek (p.39-40)
* Encyclopedie Drenthe Online
Ambeeld

**Ambeeld** kan verwiezen naor:

* ambeeld (geheurbeentjen)
* ambeeld (gereedschap)
* ambeeld (meziekinstrement)
Ambeeld (gereedschap)

Een **ambeeld** is een gereedschap. 't Is een zwaor uut-evoerd metalen (gietiezer, staol) blokke op een vootstuk. Hierop slaot een smid stukken iezer of aandere metalen in de gewunste vorm.

Der bin veule uutvoeringen van 't ambeeld, dit hangt zo'n bietien of waorveur je-n-'t gaon gebruken. De edelsmid gebruukt meestentieds een arg lichte uutvoerige van hooguut een paor kilo. Mar de dorpssmid van vrogger had een ambeeld dat vake 200 tot 400 kilo weug um grotere warkstukken zoas gereedschappen neudig veur alderhaande ambachen te kunnen bewarken. 

De ronde 'hoorne' wördt gebruukt um verschillende rondingen en bugingen te kunnen maken in 't warkstuk. De rechthoekige ziedkaante is der speciaal um scharpe hoeken te smejen. Vake zitten der gaten in 't ambeeld waor losse hulpstukken, *tassen* in de vaktaal, in vastezet kunnen wörden. Dit is neudig um speciale vormen of bewarkingen te kunnen anbrengen an 't warkstuk. Op de ofbeelding is zo'n *tasse* in 't ambeeld te zien.

Edelsmejen gebruken op de warkbanke een soort miniatuur-ambeelden, de zogenaamde *staken*.

## Nedersaksisch
* Drèents: *ambeeld, ambold, aombeeld*
* Grunnegs: *aambeeld*
* Stellingwarfs: *aambeeld, aambield*
* Veluws: *ambeeld*
Scharre

De **scharre** (*Limanda limanda*) is een straolvinnige vis uut de femilie van schollen (*Pleuronectidae*) en beheurt daormee tot de orde van platvissen (Pleuronectiformes). De vis kan maximaal 40 centimeter lange wörden en kan zo'n duzend gram wegen. De hoogst eregistreren leeftied is 12 jaor.

## Leefumgeving
De scharre is een zoltwaotervis. In brak waoter is de soort nog nooit an-etröffen. De vis hölt van een emaotigd klimaot en leeft heufdzakelijk in de noordoost-Atlantische Oceaan. De diepteverspreiding is 20 tot 150 meter.

## Relasie tot de mense
De scharre is veur de visserieje van groot commercieel belang. De vis is populair bie zeevissers dee vanof 't straand vissen. Ze hebben een veurkeur veur vis as aos, mar wörden ook an zeepier evungen. Ze komen veur in wat dieper waoter as de bot. 't Vleis is arg goed van smaak.

## Uutgaonde verwiezingen
* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen
*Foto's van de scharre op FishBase
Fiedeldans

**Fiedeldans** is een zeldzame neurelogische ziekte dat ook wel **Chorea van Sydenham** eneumd wördt. 't Kump veural bie kienders veur en wördt in verbaand ebröngen mit acute reuma nao streptokokkeninfecties van 't serotype Lancefield groep A en kenmarkt zich deur schokkerige bewegingen van 't gezichte of arms en benen. De symptomen hollen meesttieds een paor maonden an en verdwienen dan.

De ziekte is verneumd naor de vierde eeuwse Siciliaanse Sonde-Vitus. Binnen de kattelieke tredisie wördt Vitus ezien as één van de veertien heilige helpers, heiligen dee an-eroepen wier um bepaolde ziektes te genezen. In 't geval van Vitus, veural bie zenuwandoeningen. Vitus is daornaos de bescharmheilige van dansers, zangers en mensen mit epelepsie.

De term *fiedeldans* wördt ook wel gebruukt veur sonde-jansziekte.

## Nedersaksisch
*Veluws: 
***fiedeldans, fieteldans*
***fieteldäns* (Wezep)
***fiddeldäns* (Attem)
***steupies* (Lieren)
***'t heen en weer* (Barreveld)
Dreischute

Een **dreischute** is een algemeen bekende en ook al redelijk olde attractie op de karmse. 

Dreischuten bin veural onder jongere kienders arg popelair. De dreischute besteet vake uut een ronddreiend pleto mit een overkapping. Op 't pleto staon verschillende objekken waor een kiend op of in kan zitten. Bekend bin 't peerd, de braandweerwagen en de plisieauto. As de dreischute ronddreit wördt der meestentieds ook meziek bie espeuld.

Soms gaon de objekken in de dreischute ook nog op en neer, een veurbeeld hiervan is de Polka Marina in de Efteling. As de veurwarpen vlegen of min of meer in de luch hangen, wördt der esproken van een soort luchbellonnetjesdreischute. 

## Trivia
* Wis ie dat de dreischute in Amerika tegen de klokke ingeet, en in de meeste EU-lanen mit de klokke mee geet?

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *drillemölle*
* Stellingwarfs: *dri'jmeule*
* Veluws: *dreischute*, *dreimeul*
Ikster

De **ikster** of **akster** (*Pica pica*) is een voegel uut de femilie van de kreiachtigen.

## Veurkoemen
De ikster is een 46 centimeter grote voegel dee ongeveer 200 tot 260 gram weeg. De ikster is makkelijk te herkennen an zien zwart-witte veren. Veerder hef e een opvallend lange start dee hij, as e op de grond zit, goed umhoge huilt. Zien kop, nekke en bors bin glanzend zwart mit een metaalachtige greune of blauwe gloed. 't Lief en de scholders bin wit en de vleugels bin dan weer zwart. Veerder hef de ikster zwarte poten en een zwarte snavel. De jongen lieken op der ouwers, mar missen nog de metaalachtige gloed van de zwarte veren. 't Mannetjen is net iets groter as 't wiefjen.

## Verspreiding
De ikster kump veur in heel Europa, een groot part van Azië en 't noordwessen van Afrika.

## Eten
Bie 't zeuken naor eten lopen iksters over de grond. Veur 't grootste part eten ze insekken dee ze op de grond vienen. Veerder eten ze haos alles van dierlijke oorsprong, jonge voegels, eiers, kleine zoogdieren. Mar ze eten bieveurbeeld oek wel ekels of graonen.

## Vortplaanting

De ikster maak der nes in de top van een hoge boom. 't Is een groot nes waorvan de koeme bekleid is mit greun en klei. Boven 't nes maak de ikster een dak van losse sprikken mit op één plekke een ingang. As de blaojen van de bomen vallen ku-j de nessen goed zien. 't Wiefjen leeg tussen de vier en ach eiers dee binnen ongeveer 18 dagen uut-breuid wonnen. Daornao duurt 't nog 22 tot 24 dagen tot de jongen uut kunnen vliegen.

## [[Nedersaksisch]]
* Achterhooks:
** *ekster*
** *ekstern* as warkwoord is zoiets as bekvechten, ruziemaken
* Drèents: *aakster, akster, aokster, okster*
* Grunnegs: *eekster*, *oakster*, *okster*
* Sallaands: *akster*, *äkster*, *ekster*
**Vechtdals: *akster*, *hei(k)ster*
* Stellingwarfs: *akster*
* Tweants: *eakster*, *ekster*
* Veluws: *ikster/eekster, ekster, akster, äkster*
Hendrik van Dijk

**Hendrik van Dijk** (Runerwold, 1879 - Möppelt, 1956) was een Drèentse schriever, onderwiezer en journalist.

Hi'j gunk naor de normaalschoele in Möppelt en was vanof 1898 onderwiezer in, op riege, Zuudwolde, Linde, 't Oveine, Stienwiek en IJmuiden. In 1930 wördden hi'j ofekeurd en sund gaf e privaatlessen en deud e journalistiek wark.

In IJmuiden begunden Van Dijk oaver Drenthe te schrieven uut winst naor zien pervincie. In de jaoren dartig stunden in de Meppeler Courant schetsen van hum in 't Drèents. Dizze wördden in 1935 deur uutgeveri'je Kluwer in Dèventer uutegeven as *Luuks Hilbers jonges (Dialectschetsen uit het Drentsche dorpsleven)*, daoras e veural bekend mit wördden.

In 1945 verscheen de bundel *Op Strooienberg, ja, op Strooienberg*, mit gedichten en ien verhaal. In 1951 kwaamp *Het gezin van Roelof en Annechien* uut, det ok eerst as kraantenfulleton ofedrokt was.

## Anhaling

Bij Luuks Hilbers jonges haren ze het wark daon.

Daon, nou ja daon, is maar bij wieze van spreken, want zo as een iedereniene wel wet is het bij een boer eigenlijk nooit van rechten daon, maar dan toch was 't wark wat an de kaante en zatten ze röstig mit menaar in de grote keuken.

Fömmechien, de vrouwe, was an het wolle kaorden um dommiest an het spinnen te gaon, Hillechien, de maagd, zat te kousen stoppen achter an de taofel, die midden op de heerd stund, Jan Hilbers, de baos, en zien ongetrouwde breur Freins, de oldste jonge Garriet en het oldste maagien Jantien zatten rondumme het vuur, allemaole mit de bienen op de plate. [...]

De peerde leken wel wat onröstig te wezen, drongden en schoerden tegen het schot an, trökken de ketten op en dale en opiens heurden ie een piepend, rerend geluud.

'Heur die peerde toch ies!' zee Jan Hilbers. 'Hej ze nog wat zoepen toe ehölden, Freins?'

'Ja, zee Freins, 'en ook nog een toppien heui in de repe gooid. Ze hebt narrengs gebrek an, maar die jonge roene is een lillijke bieterd, het is net of e d'olde Bles altied op de kop mut zitten.'

'Ie hebt geliek Freins, bevestigde Jan Hilbers. 'Heur nou toch ies an zo'n getrap en geraom. Wat tragaait e hum weer die vechtersbaos.'

'Ien, ie, ie, ien!', klunk het iniens baoven alles uut.

'Wacht maar even, lillijke smeerlappe! ik zal oe het neijaor ofwinnen!' zee Jan Hilbers, die onderwiel de klompen anscheut en de lanteern opstak.

Even later stund hij bij de peerdestal. De roene stund mit zien oren plat in de nakke en zien gat achteruut klaor um weer een raom te doen en de Bles te bieten.

Vlukend en schrouwend greep Jan Hilbers de riezebessem, die bij het hoekien van de peerdestal stund en gaf de roen met het onderende van de bessemstok zo'n paar geduchte klappen op zien pèense, dat e mit een raom achteruut heuk en stund te trillen op zien poten.


Begun van: *Luuks Hilbers jonges*

## Bronnen
* Broersma, Rouke (red.) (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Het Drentse Boek (p.46-47)
* Encyclopedie Drenthe Online aover Hendrik van Dijk
* Huus van de Taol aover Hendrik van Dijk
Booschap (winkel)

n **Booschap** is n produkt wa'j in n winkel kopen. Naoda'j n produkt uutezöcht hebben, mu'j t bie de kassa betaolen. An t einde van de 20e eeuw wörken kassa's elektromechanies waorbie informasie in-etoetst mos worden deur t winkelpersoneel (ook bekend as *t anslaon* van de priezen). Umdat t zo belangriek is dat de veurraod goed bie-ehölden wordt, hef dat eleid tot t invoeren van strepieskodes op de verpakkingen van produkten. Disse strepieskode kon noe ook gebruukt worden veur t betaolen. De boosschappen worden an de kassa deur t winkelpersoneel langes een skänner ehaold, en de klant krig n kassabon waorop de bedragen van alle produkten staon. t Bedrag veur btw wordt ampart vermeld.

In t taalgebruuk wordt mit n boosschap meestentieds bedoeld t kopen van één of meerdere produkten, zo as uutedrukt mit: *effen n booschap doon*. 

## [[Nedersaksies]]
* Drèents: *bosschop*, *bosschup*, *bosskop*
* Grunnegs: *bösschop*
*Sallaands: *bosschop*, *bosskop* (o.a. Zwolle)
* Stellingwarfs: *bosskop*
* Tweants: *bodskop* (oetsprekken as *boskop*)
* Veluws: *booschap*
Eekmulder

De **eekmulder** (*Melolontha melolontha*) is een 2,5 tot 4 centimeter grote kever dee in de maond mei een gedaonteveraandering ondergeet en dan een paor weken van jonge boomblaodjes eet en rondvlieg, op zeuk naor een kammeraod.

Eekmulders koemen veur op zaandgronden. Vrogger kwammen ze algemeen veur, noen bin ze deur bestriejing arg zeldzaam ewönnen. De larven leven in de grond en knagen an de wortels van kruudachtige plaanten, zoas gres, mar oek an de wortels van bomen. In 't gres, mar oek in de greuntetune, kunnen ze veul schao anrichen.

De larve van een eekmulder neumen ze een *engerling*. De larve hef een brune kop en 't lief is geelwit van kleur. An de ziedkaanten zitten de naojemopeningen. De larven blieven twee tot dree jaor in de grond veurdat ze der eigen verpoppen. In de wientermaonden krupen de larven dieper de grond in.

Netuurlijke viejanen van de engerling bin mollen en voegels zoas mezen, kreien en spraonen.

Biologische bestriejing is meugelijk mit parresitaire aoltjes. De mannetjes bin makkelijk te herkennen deurdat de lemellen an 't einde van de veulsprieten groter bin as de veulsprieten van 't wiefjen, zwat twee millimeter tegenover één millimeter.

## Spelletjes
In 't Nedersaksische taalgebied en meschien zelfs wè derbuten wönnen eekmulders vrogger deur kienders as spelletjen op-evungen, in een (lucevar)deusjen of potjen edaon en soms oek nog deur mekaar eschud. Hierdeur begun e stark te brommen, vandaor dat e in Twente en de Achterhoek oek wè *bromworm* eneumd wonnen.

Op de Veluwe dungen kienders oek wè een draodjen an de poot van de eekmulder en leuten 't beestjen dan vliegen.

## Trivia
* Tot 't midden van de 20e eeuw wönnen disse kevers in Duutslaand en Frankriek oek wè gebruuk in eekmuldersoep.

## Nedersaksisch
*Achterhooks:
***ekkelfrans*
***ekkeltinus*
***ekkeltôkse*
***ekkelworm*
***oakenbrood*
***ekkelteve*, *ekkeltieuwe*
***bromworm*
***ekkelbrommer*
***meikever*
*Drèents:
***eekmulder*
***ekkelbieter*
***ekkelmot*
***iekenmulder*
***iekmulder*
*Stellingwarfs: *iekmulder*
*Tweants:
***bromworm* (Riesn)
*Veluws: 
***eekmulder*
***meikever* 
***meikèver* (Vaossen)
***meimulder* (Attem, Waopenvelde, Heerde)
***meiwurm* (Attem)
***mulder* (Elburg, Apeldoorne)
***turrewever* (Putten, Luntere)
***torrewever* (Putten)
***gouwe tor* (Putten)
***romeslaper* (Elspeet)

## Fotogallerieje

Ofbeelding:Engerling1.jpg|Jonge larve
Ofbeelding:Meikeverlarven (Melolontha melolontha).jpg|Ouwere larven
Ofbeelding:Engerling in cocon (Melolontha melolontha).jpg|Volgreuien larve in kekon, net veur de verpopping
Ofbeelding:Meikever pop bovenzijde (Melolontha melolontha).jpg|Pop bovenzied
Ofbeelding:Meikever pop onderzijde (Melolontha melolontha).jpg|Pop onderzied
Ofbeelding:Meikever pop zijkant (Melolontha melolontha).jpg|Pop ziedkaante
Ofbeelding:Feldmaikäfer (Melolontha melolontha) w 1.jpg|Eekmulder bovenzied
Ofbeelding:Feldmaikäfer (Melolontha melolontha) w 2.jpg|Eekmulder onderzied
Volkstune

Een **volkstune** is een partekuliere tune dee neet bie de eigen woenige lig. Nederlaand hef ongeveer 240.000 volkstunen, en ze bin der in veule soorten en maoten: van tredisionele greuntetunen waor greunte en eventeweel vruchen en krujen op verbouwd wonnen, tot siertunen mit bloemen, heesters, een gresveldjen, een viever en zelfs bomen. Soms hemmen siertunen een thema, bieveurbeeld een Engelse laandschapstune, een rotstune, een netuurvriendelijke tune of een Jepanse tune. Daornaos hef de volkstune alderhaande tussenvormen waorin nutsgewassen en siergewassen deur mekaar eteeld wonnen.

Volkstunen wonnen veurnamelijk in de stad ehuilen, umdat meensen daor neet genog ruumte in de veur- of achtertune hemmen um zoksoort dingen an te plaanten. Op 't plattelaand in de darpen zie-j de volkstunen neet zoveule. Je zien wel vake dat meensen naos der eigen tune een volkstune hemmen um op kleine schaole (neet-commercieel) te boeren.

Ofhankelijk van de gemeentelijke bouwveurschriffen, maggen der schuurtjes of kassen en zoksoort dingen op de tune staon. Veurbeelden hiervan bin: een platte bakke, een kasse, een schuurtjen of een tuunhuus. In sommigen tuunhuzen mag der in de zoemerperiode (april-oktober) esleupen wonnen, dat wonnen dan deur de gemeente in een vergunning eregeld. 

Net zoas de tunen, verschillen de volkstuunders zelf. Jong en oud, man en vrouw, van alle kleuren, rangen en standen: volkstuunders vormen een dwarsdeursnee van de Nederlaanse bevolking. Vake reup een volkstune allinnig wel een beeld op van stadse luui dee zo'n tune hemmen.

## Nedersaksisch
*Veluws: 
***volkstune, -tuun, tuin*
***spoortuin* (Ugchelen)
***burgertuintien* (Wezep)
***stadstuin* (Garder)

## Uutgaonde verwiezingen
* Laandelijke orgenisasie veur hobbytuunders (Nederlaand)
* Office International (butenlaand)
Tuumhamer

Een **tuumhamer** is een holten hamer. 't Kan gebreuk wörden veur 't inslaon van vreepaolen en veur veurzichtig wark zoas 't veuruuthelpen van een gutse of beitel in de holtbewarking. De hamer is emaakt van een harde holtsoorte, meestentieds van beukenholt. De steel is emaakt van een taoie holtsoorte. Dit is neudig um de klappen goed op te kunnen vangen. 't Gewich kan ronde (cilindervorm) of een blokvorm hebben.

## Nedersaksisch
*Tweants
***toenhamer*
***bökker*
*Veluws
***tuumhamer* (Elburg e.u.)
***tuunhamer* (Putten e.u.)
***tuurhamer* (Nunspeet e.u.)
*Sallaans
***tuunhamer*
Booschap

Een **booschap** kan verwiezen naor:

*Een berich
*Een ankoop in een winkel, zie booschap (winkel)
*Een grote booschap is een kienderlijk woord veur drieten
Klemboon

De **klemboon** of **sniejboon** (*Phaseolus vulgaris*) is een plaantensoorte uut de femilie van de vlinderbloemigen mit breje, platte peulen, dee fien-esnejen egeten wonnen, um op disse meniere de geur op z'n volst tot zien rech te laoten koemen. Ouwe rassen vormen een draod deurdat de roggenaod van de peule verhout, mar tegensworig bin de meeste rassen draodloos. Disse ouwe rassen vormen een scharp draod as ze te laote epluk wonnen, daordeur wonnen de klembonen oek wel **scheermesjes** eneumd.

Der is een stamvariant, de stamklemboon en een klimmende (wiendende), de stokklemboon. De stokklemboon wonnen zowel in de vollegrond as onder glas eteeld. In Nederlaand wonnen in de prefessionele teelt allinnig stokklembonen eteeld. Allinnig de volkstuunder teelt oek stamklembonen.

## Teelt
De bonen wonnn an stokken of touw eteeld. As stokke wonnen meestentieds een tonkinstokke gebruuk, mar oek wilgenstokken bin iezelig goed bruukbaor. Umdat de peulen nogal vliezig kunnen wonnen mut der minsens dree keer per twee weken eoogs wonnen. Der kan meestentieds 10 tot 12 keer per teelt eoogs wonnen.

De volgende vollegrondsteelten wonnen onderscheien:
*Vrogge teelt. Veur disse teelt wonnen de bonen onder glas veur-ekiemd. Der wonnen tussen half april en begin mei in perspotjes van 8 centimeter ezeid en ongeveer tien dagen laoter uut-eplaant onder plastic of in de vollegrond. Der wonnen van begin juli tot half augustus eoogs.
*Normale teelt. Vanof half mei wonnen der ter plaose ezeid. De oogs begint an 't einde van juli.
*Laote teelt. De bonen wonnen in juni ter plaose ezeid. De oogs vuilt van 't einde van augustus tot 't einde van september as der neet eerder nachvors optreet.

De plaantofstand bie stokklembonen kan nogal es verschillen. Een veulgebruken plaantofstand is 120 × 50 centimeter. De plaantofstand bie stamklembonen is 50 centimeter tussen de rie en 12 centimeter in de rie.
 
## Rassen
*Helda is een stokklemboon en wonnen veul eteeld. De loch- tot middelgreune peule is rech tot zwak ebeugen en 22 tot 26 centimeter lange. De peule is draodloos. De plaante is onvatbaor veur rolmozaïekvirus, mar vatbaor veur zwarte vaotziekte, scharpmozaïek, topstarfte, stippelstrepe en vlekkenziekte.
*Admires is een stamklemboon. De peule is draodloos.

## Inhoudstoffen
De voedingsweerde van 100 gram varse klembonen is:
	

## Ziektes
De klemboon kan an-etas wonnen deur rolmozaïekvirus, zwarte vaotziekte, scharpmozaïek, topstarfte, stippelstrepe, vlekkenziekte (*Colletotrichum lindemuthianum*), roes (*Uromyces appendiculatus*) en vetvlekkenziekte (*Pseudomonas syringae* pv. *phaseolicola*).

## [[Nedersaksisch woordenboek|Nedersaksisch]]
*Achterhooks: 
***brokkebonen* 
***fietsebonen*
***sne'jbeune *
*Drèents: ...
*Grönnegs:
***sniebonen*
***snitjebonen*
***padliggers*
***knipselbonen* (snitjebonen dij n poar moand ien t solt legen hebben)
*Sallaans: ...
*Stellingwarfs: ...
*Tweants: ...
*Urkers: ...
*Veluws: 
***sniejbonen*
***snipperbonen* (Attem)
***scheermesjes*, *-messies*, *-messen*
***klamppinnen* (Lieren)
*****klemboon*** (Nunspeet)
***dikke jennen* (Apeldoorne)
***taobassen*, *taobasten* (Apeldoorne)
Veurkiend

Een **veurkiend** of een **oenecht kiend** is een kiend van een vaor en moer die niet mit mekaar etrouwd bin. Bie een veurkiend of oenecht kiend kan der oek sprake wezen van een kiend die één van de ouwers ekregen het uut een eerdere relasie. 

In veul landen van 't Westen bin der sinds de tweede helft van de 20e eeuw wetten in-evoerd die wiezen op de verantwoordelijkheid van beie ouwers bie de opvoeding van een oenecht kiend en oek de rechten van oenechte kienders vriestellen.

In pertie culturen worren veurkienders behandeld en ezien as een stuk ofval umdat alleen seksuele handelingen tussen etrouwde minsen toe-estaon is in der cultuur.
Waoterkiep

De **waoterkiep** (*Gallinula chloropus*) is een voegel uut de femilie van de rallen (*Rallidae*).

Waoterkiepjes maken meestentieds der nesten tussen 't riet, mar soms oek tussen struken of bomen. Ze bouwen as 't waore een platform van dood plantemateriaol. De nesten worren haost altied in de buurt van waoter ebouwd.

Waoterkiepjes bin donker van kleur mit een rooie snavel en een schild op 't veurheufd. De punt van de snavel is geel van kleur. In tegenstelling tot bleshoenen hen ze gien zwemvliespoten. Ze haolen der eten dan oek vaak op de oever.

In 't grootste deel van Europa kommen waoterkiepjes 't hele jaor deur veur, oek in Nederland. In Europees-Rusland zie-j ze alleen 's zoemers. In 't uterste noorden kommen de dieren helemaol niet veur.

## Nedersaksisch
*Drèents:
***waoterhoen*, *waterhoen*
***waterkiepe*
*Grunnegs:
***dukertje*, *duukeendje*
***kouer*, *kouereendje*
***woater-/wotterhoun*
*Stellingwarfs:
***reithennegien*
***waeterhoentien*
*Tweants: 
***waterhoon(der)*
***waterhenneken*
*Veluws: 
***waoterkiep*, *waterkip*
***waoterhoen*
***waterhoen*
***wäterhoen* (Waopenvelde)
***krikänte* (Attem)
***krikente* (Vaossen, Emst, Apeldoorne)
***loechtje* (Vaossen)
***rietkiep* (Bunsjoten)

## Foto-uutstalling

Ofbeelding:Gallinula_chloropus.jpg
Ofbeelding:Gallinula chloropus_2.jpg
Ofbeelding:Waterhoennest.JPG
Ofbeelding:Teichhuhn.jpg
Ofbeelding:Gallinula chloropus 2 (Marek Szczepanek).jpg
File:Rörhöna (Gallinula chloropus) - Ystad-2021.jpg


## Uutgaonde verwiezingen
* SoortenBank.nl - beschrieving, ofbeeldingen en geluud