Keze

**Keze** is een voedingsmiddel dat emääkt wört van melk. Bi'j 't mäken van keze wörren de vaste stoffen in de melk (eiwitten, vetten en mineralen) eskeiden van 't vocht. Der wört stremsel, zoersel en zolt bi'j de keze edaon tiedens de bereiding. In keze zit veural veul calcium, mär ook de vitemines A, B en D. Keze wört vanolds ezien as ien van de veule typisch Nederlaanse preducten die väke naor 't butenlaand uut-evoerd wörren.

## Stappen bi'j 't mäken van keze
De eerste stap bi'j 't mäken van keze is 't stremsel en zoersel bi'j de melk doen. Ierdeur gaon de eiwitten, veural 't caseïne, in de melk samenklonteren, waorbi'j 't vet en vocht in-esleuten wörren. Zo ontstäät 't vrongel. In 't zoersel zit de melkzoerbacterie *Lactococcus*, de 'bolvormige melkbacterie'. Stremsel wört e-ääld uut de maagin-old van jonge dieren, bi'jveurbeeld van kalvers of kunstmaotig emääkt.

De witte, nog slappe vrongel die nog mär een paor uren epärst is, wördde vrogger väke egeten in Amsterdam as meikeze. Now is meikeze zwat niet meer te kriegen, umdat der niet zoveule liefebbers van bin.

Iernao wört deur snieden en verwärmen zo veule meugelijk vocht uut 't vrongel eknepen. 't Of-etapte vocht iet wei. In de wei zitten nog weerdevolle stoffen en wört bi'jveurbeeld in dierenvoer gebruukt, mär ook in sommige frisdranken.

't Vrongel wört in een vatte edaon en veerder sämen-epärst. Daornao wört 't vrongel in zolt wäter edaon ('t zogeneumde pekelbad). 't Zolt dat in de keze dringt bevordert de korstvorming, de stevigeid, de smääk en ook de oldbääreid. Een febriekskeze blieft langer in de pekel liggen as een echte boerenkeze; daordeur verliest de keze meer vocht en wört 't zolter. Een gewone *Goudse* febriekskeze zit op ongeveer 3,5% zolt, een febriekskeze met *25% minder zolt* (Maaslander) op ongeveer 2,5%, en een boerenkeze op ongeveer 2%.

De keze is nao 't pekelbad nog slap en ef niet veule smääk. Deur de keze te laoten *riepen* wört 't steviger. De rieping duurt vier weken tot ien jaor. Oe langer de keze riept, oe meer smäken evormd wörren. De mieste Nederlaanders ebben een uut-espreuken veurkeur veur keze met een bepaolde riepingstied. Um de riepingstied van een keze an te geven bestaon der verskillende benämingen. Disse benämingen bin weer-egeven in de onderstaonde tebel.

## n Aantal keessoorten per laand
### Nederlaand
* Edammer keze
* Friese nägelkeze
* Gröskeze
* Euikeze
* Goudse keze
* Kernhemmer
* Leidse keze
* Boerenkeze
* Smeerkeze
* Leerdammer
* Rommedoe
* Reukkeze
* Waddenkeze

### België
* Paterskeze
* Brusselse keze 
* Herve
* Limburger 
* Maredsous
* Passendale 
* Plateau de Herve 
* Postel 
* Prince-Jean 
* Remedou 
* Rubenskeze
* Oud Brugge
* Brugse Blomme
* Wijnendale

### Aandere
* Denemarken: Castello Blue, Danish Blue, Samsø
* Duutslaand: Musterkeze, Tilsiter
* Engelaand: Cheddarkeze, Cheshire, Double Gloucester, Lancashire, Shropshire Blue, Stilton, Wensleydale
* Frankriek: der bestaon een groot antal Franse kezen, veurbeelden bin Camembert, Roquefort en Brie.
* Griekenlaand: Feta
* Italië: Bel Paese, Gorgonzola, Mascarpone, Mozzarella, Parmezaanse keze, Pecorino, Ricotta enz.
* Spanje: Manchego
* Zwitserlaand: Appenzeller, Emmentaler, Gruyère, Raclette

## [[Nedersaksisch]]
* Achterhooks: *keze*
* Drèents: *keze* of *kees*
* Grunnegs: *keze* of *kees*
* Sallaans: *keze*
* Stellingwarfs: *keze*
* Tweants: 
** *keze*
** *kieze* (Eanters, sprek oet **''kie**jəzə*)
* [[Urkers]]: *keaze*
* [[Veluws]]: 
** *kees*, *keze*
** *keis*, *keize*
** *kèès*, *kèze*
** *kaos'' (Harskamp)

## Uutgaonde verwiezingen