Oosterskellings

t **Oosterskellings** of **Aasters** is t Friese dialekt dat spreuken wordt op t oostelike part van t Friese Waddeneilaand Terskelling, in de dörpen Oosteraende, Hoorne en Lies. t Wordt tegenwoordig niet meer zovule spreuken, en t antal sprekers leit rond de 150 tot 200 meensken. De overbleven sprekers bin veurnaemelik oolderen. t Sprekersantal nemt de laeste tientallen jaoren dan ok gauw of.

t Oosterskellings is nauw verwaant an t Westerskellings, t dialekt van t westelike part van Terskelling. De beide zusterdialekten worden van mekeer skeiden deur t Midslaands, t Hollaandse dialekt dat spreuken wordt op t midden van Terskelling.

## Geskiedenis
Lange tied is anneumen dat Oost- en West-Terskelling vri'j jonge kolonies op n in wezen Hollaandstaelig eilaand weren, van Friezen die oorspronkelik uut de Zuudwesthoek ofkomstig weren. Mar tegenwoordig wordt anneumen dat de taelsituaosie zo as t now is op Terskelling, mit twie Friese dialekten op 'e uutaenden en n Hollaands dialekt in t midden, veroorzaakt is deur n ieuwelange overheersing deur Hollaand van t oorspronkelik hielendal Friestaelige eilaand. Daornaost was Midslaand t bestuurssentrum en is de bevolking daor staorigan verhollaandst. Hier moet bi'j opmurken worden, dat Terskelling eerst in 1942 n onderdiel van de perveensie Frieslaand worden is; veur die tied beheurden t ieuwenlaank tot Hollaand.

Behalven n starke invloed van t Hollaands is der in t Oosterskellings ok n lichte Noord-Germaanse invloed weeromme te vienen. I'j kunnen annemen dat dat voortkomt uut t feit dat de Terskellingse maotskoppi'je ieuwenlaank op 'e zee oriënteerd was - mit viskeri'je en haandel as veurnaemste inkomstebronnen - waor kontakten mit Skandinaviese laanden of luden uut die kontreinen geriegeld bi'j veurkwammen. n Veurbield van die invloed is bi'jgelieks t woord "*jeure*" veur "doen". Vergeliek t Deense "*gøre*", t Zweedse "*göra*" en t Noorse "*gjøre*", waorbi'j bedocht worden moet dat in de Noord-Germaanse taelen, behalven t Deens, n "g" veur in "ø" uutspreuken wordt as in j-achtige klaank.

In 1976 wordde deur de Fryske Akademy t *Woordenboek van het Oosterschellings - Wêdenboek fon et Aasters* uutbrocht.

## Verskillen mit t Standerdfries
De beide zusterdialekten Westerskellings en Oosterskellings lieken arg op mekeer, hoewel der ok dudelike verskillen binnen. Mar mit t Standerdfries bin de verskillen vule groter, hoewel ok weer niet zo groot dat de onderlinge verstaonberhied in geveer komt. Die verskillen zitten m veural in de woordeskat, bi'jgelieks "*ta*" veur "heit", "*poeë*" veur "beppe" en "*kiwyt*" veur "ljip" (kiewiet). Mar t grootste verskil is lichtkaans te bekennen in de klaankleer. Zo zeggen ze in t Oosterskellings "*trea*" veur "trije" (drie), "*jiw*" veur "leaf" (lief), "*snjoon*" veur "sneon" (zaoterdag) en "*hoeng*" veur "hûn" (hond). Veerder is t Oosterskellingse ekwivalent van de Friese "sk" de in t Fries niet veurkommende klank "sch", bi'jgelieks  "*schiep*" veur "skiep" (skaop), "*schôd*" veur "skaad" en "*schruwër*" veur "skriuwer" (skriever).

Ok de spelling wiekt nogal of van t Standerdfries. An t aende van woorden wordt de letter "g" skreven waor t Standerdfries "ch" het: vergeliek "*berg*"-"berch" en "*trog*"-"troch". Veerder worden de stomme "r" en "l" niet skreven: vergeliek "*east*"-"earst" en "*sôt*"-"sâlt". Ok wordt t in de Friese spelling behoolden verskil tussen de "â" en de "ô" niet weergeven; t Oosterskellings skrieft veur beide "ô": vergeliek "*ôd*"-"âld". Krek zo wordt de "o"-klaank van "hok" altied mit n "o" skreven: vergeliek "*fon*"-"fan". Ok wordt de lange "ú" (van "drúf") skreven as "uu", liek as in "*huus*", "hûs". Butendat komt de letter "û" niet veur; disse klaank wordt altied skreven as "oe". Aandersomme kommen der verskillende twieklaanken veur die t Standerdfries niet kent:
* "ae" - "*pae*", "pake" - uutspreuken liek as t Duutse "*Nähe*" (Stellingwarfse *ae*).
* "aau" - "*blaauw*", "blau" - mit n extra laank uutspreuken au-klaank.
* "ôa" - "*fôale*", "fôle" - mit n extra laank uutspreuken ô-klaank (langrekte Stellingwarfse *ao*).