open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nederlaanse Hervormde Karke

De **Nederlaanse Hervormde Karke** (ok wel de Nederlaans-Hervormde Karke) was sund 1816 de naeme veur de Nederduuts Griffermeerde Karke, die in de Tachtigjaorige Oorlog de officiële karke van de Rippebliek van de Zeuven Verienigde Nederlanen wodden was. Véúr 1816 luudde de naeme van dit karkgenootschop voluut de Nederduuts Griffermeerde Karke. In 1816 wodden de naeme van disse orgenisaosie officieel Nederlandsche Hervormde Kerk en daornao Nederlandse Hervormde Kerk.

Op 1 meie 2004 is de Nederlaanse Hervormde Karke opgaon in de Protestaanse Karke in Nederlaand (PKN). De NHK het zwat 2 miljoen leden en 1.750 karken in Nederlaand (2001). De karke beheurt tot de kalvinistisch kristelike stroming.
1385

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in **1385**

## Gebeurtenissen
* Vrede van Doornik. Nao de dood van Filips van Artevelde kump Frans Ackerman, samen mit Pieter van den Bossche, an 't heuf van de Gentse troepen. Frans wonnen of-evaordigd bie de onderhaandelingen. Noen 't verzeuk an de Engelse koning um een *ruwaert* van koninglijke bloed zo goed as of-ewezen is, anvaord de stad de hertog van Boergondië as graaf.
* De oudste akte over Het Agnesklooster in Oldenzaal.
* De Portugezen boeken een overwinning op de Castillianen in de Slag bie Aljubarrota.

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* Andronicus IV van Byzantium - medeheerser van 't Byzantiense Riek
De Beek (Armelo)

**De Beek** is een buurtschap in de gemeente Armelo, in de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Is elegen in 't zuudoosten van de gemeente, hemelsbreed tussen de darpen Uddel en Garder, an de previnsiaole weg de N302. De buurtschap het zo'n 130 inwoeners (2004).
Houtdarp (Armelo)

**Houtdarp** is een buurtschap in de gemeente Armelo, in de Nederlanse previnsie Gelderland. Houtdarp leit iets in 't noorden van 't darp Garder. De buurtschap het, inclusief 't umringende gebied, 60 inwoeners (2004).
Dealdner Es

**Dealdner Es** (Nederlaands: *Deldeneresch*) is ne boerschop in de Tweantse gemeente Hof van Tweante in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 heurn t biej de gemeente Ambt Dealdn. In de boerschop lig t kasteel en laandgood Twickel .

## Noordmölle
In n Dealdner Es steet *De Noordmölle*,  ne ölliemölle dee al van vrogger oet heurt biej t landgood Twickel. De mölle hef eer naam te daankn an de ligging in t noordn van de boerschop. De mölle, dee wördt andreavn duur t water van de Oazelerbekke en de Eulerbekke, is woarschienlik oet 1325 (de mölle wördt in 1347 vuur t eerst neumd) en deent vuur t maaln van koolzoad en lienzoad töt öllie. Tusken 1977 en 1989 wördn de mölle restaureerd. Zo kreag de Noordmölle in 1984 n niej rad.

Töt 1825 stunn an de aandere kaante van de Oazelerbekke ne koornmölle.
Klainmeer

**Klainmeer** (Nederlaands: *Kleinemeer*) is n dörp in de vrougere gemainte Hoogezaand-Sapmeer in de provìnzie Grunnen in Nederlaand. t Ligt ten zuden van Sapmeer, dij net as Klainmeer zien noam dankt aan n meer dat hier vrouger lag, moar dat in de tied van de törfwinnen verdwenen is. t Woord *klain* in Klainmeer betaikent den ook nait dat t nait groot is, moar "klain" is n ander woord veur "veen".

t Dörp dankt zien ontstoan aan t Börkomnij, dij vanoaf Sapmeer zuud-oostwoarts begon mit t oafgroaven van t veen. De riekdom dij dat opleverde wuir in Klainmeer toond. De ploats het drij veenbörgen had: Woelwiek en Vosholen, dij vot binnen en de nog aal bestoande veenbörg Welgelegen.
Kiel (Grunnen)

**Kiel** (Nederlaands: *Kiel-Windeweer*) is n dörp in de provìnzie Grunnen (Nederlaand), vrougere gemeente Hoogezaand-Sapmeer.  

De Nederlaandse noam *Kiel-Windeweer* is vörmd deur n soamenvougen van de noamen van de ollere ploatsen De Kiel en Windeweer, dij tegen mekoar aan gruid binnen. In t Grunnegs wordt de ploats enkeld noar De Kiel vernuimd. 

Kiel is om en bie 100 meter braid en zès kilometer laank. t Is n schier veurbeeld van de karakteristieke lintvörm van n olle veenkelonie. De ploats is ontstoan deur de bebaauwen dij laanks t Kielsterachterdaip vörmd is. Dat knoal, n ziedknoal van t Winschoterdaip, was oorspronkelk de belaankriekste transportroute van en noar t dörp. Allend woar de Zuudloarderweg t knoal kruist, is t dörp wat braider. 

Van 1812 tot 1821 was t as Windeweer n zölfstandege gemainte.
Kiel

**Kiel** kin verwiezen noar:

* n Dörp in de provinzie Grunnen: Kiel (Grunnen)
* n Dörp in de provinzie Drìnthe: De Kiel
* n Wiek in de Belgische stad Antwaarp: Kiel (Antwaarp)
* n Stad in Sleeswiek-Holstain: Kiel (Duutslaand)
* n Vlinderblommege plaant: Kiel (plant)
* n Konstelloatsie: Kiel (konsteloatsie)
* n Onderdail van n schip: Kiel (schip)
Grunnegs Ontzet

Mit t **Grunnegs Ontzet** (ook: *Grunnens Ontzet*, *Achtentwintegsten* of *Bommen Berend* nuimd) wordt vaaierd dat op 17 augustes 1672 (volgens de julioanse kalìnder) de stad Grunnen onder laaiden van Carl von Rabenhaupt bevraaid wuir van beleegroar Berend van Goalen, bisschop van Munster. t Feest wordt vanoaf 1700, noa de invouern van de gregorioanse kalìnder, op 28 augustes vaaierd.

Bisschop Berend van Goalen belegerde de Stad in t rampjoar, zo as 1672 ook wel nuimd wordt. Hai slog t beleg op veur d Stad op 21 juli van dat joar. d Stad wuir bestookt mit n grode houveulhaid bommen, wat hom zien bienoam *Bommen Berend* opleverde. Deur toudoun van veldheer Carl von Rabenhaupt mos hai zien belegern opbreken.

Op 17 augustes mos Van Goalen oafdroepen mit enkeld de hèlft van zien 24.000 man tellende leger. Loater dat joar mos hai de vesten Kouvort priesgeven.

De 28e augustes is (noa 1700) de ploatselke feestdag mit n groot aantel feestelkheden, woaronder n peerdenkeurn, drafwedstrieden, meziekevenement op de renboan, n kaarms en n groot vuurwaark.
As 28 augustes op n zundag vaalt (zo as in 2005) wordt Grunnegs Ontzet op 27 augustes vaaierd.


Ontzetfeesten-521133.ogv|Polygoonjournaal over Bommen Berend in 1965 (01:40)
Bommen Berend

**Bommen Berend** kan verwiezn noar:

*n biejnoam van Bernhard van Galen
*n biejnoam van t Grönnings Oontzet
*n bekeande konditorei in Gröningn
Celsius

**Celsius** is een temperatuurschaole. Howel tegesworig de temperatuur officieel in de SI-eenheid kelvin uut-edrok mut wonnen, is **graojen Celsius** (°C) nog steeds een veulgebruken, en officieel toe-estaone, eenheid. An de ene kaante umda-w der heel arg an ewend bin. Mar oek umdat de dagelijkse temperaturen um ons hinne mit disse schaole in haandzame getallen uut-edrok wonnen. Engelstalige lanen gebruken vake nog de schaole van Fahrenheit (de Verenigde Staoten van Amerika en Jamaica. Oek wonnen Fahrenheit nog wel gebruuk deur de ouwere generasie van 't Verenigd Koninkriek, Australië, Zuud-Afrika, Niej-Zeelaand, Kanneda, en Ierlaand).

Oorspronkelijk was de Celsiusschaole edefinieerd mit twee iekpunten:
* De temperatuur waorbie waoter bevries bie een luchdrok van 1 bar is edefinieerd as 0&nbsp;°C.
* De temperatuur waorbie waoter kook bie een luchdrok van 1 bar is edefinieerd as 100&nbsp;°C. 't Bereik hiertussen wonnen verdeeld in 100 gelieke delen.

Eén graod Celsius temperatuur*verschil* is even groot as één kelvin verschil. 0,00&nbsp;°C kump liekewels overene mit 273,15 K, en 100,00&nbsp;°C mit 373,15 K. Een temperatuur in kelvin wonnen naor graojen Celsius ummerekend deur er 273,15 vanof te trekken.

Umdat zowel 't vriespunt van waoter as 't kookpunt ofhankelijk bin van de heersende luchdrok ontstung op termien behoefte an een betere definisie. Sinds dee tied is de schaole van Celsius edefinieerd deur de volgende twee punten: 

* 't Tripelpunt van waoter lig per definisie bie 0,01&nbsp;°C. 
* 't Verschil tussen twee graojen is edefinieerd an de haand van 't gedrag van een ideaal gas.

't Tripelpunt is een punt waor de dree faoses van waoter, gas, vleuistof en vaste stof, bie mekaar kunnen bestaon. 't Tripelpunt is een vaste kombinasie van temperatuur en drok. 

De graod Celsius is eneumd naor de Zweedse astronoom Anders Celsius (1701-1774), dee disse schaole veur 't eers veurstelde in 1742. Oorspronkelijk had Celsius veur ogen dat 't vriespunt van waoter bie 100 graojen zol liggen, en 't kookpunt bie 0 graojen. Aandere luui, meugelijk Carolus Linnaeus of Daniel Ekström zaggen de 0 en 100 graojen liever ummekeerd.

## Conversie tussen temperatuurschaolen
Farao

**Farao** is n titel veur Egyptische vôrst dij veur meer as 3000 joar trug over t grode Egyptische riek regeerden. Zai luitn de bekinde graftempels en piramides, veur zok baauwen p, om begroaven te worden.

Faraos dij t maist vernuimd binnen deur opgroavens, binnen bieveurbeeld Toetankhamon, Toetmoses en Ramses II

De farao's van t olle Egypte binnen onderverdaild in 31 Egyptische dynastien en 2 dynastien van bezetters (Macedonische dynastie en ptolemeïsche dynastie). Voak waren farao's mannelk, moar oetzönderns as Nefertiti, Hatsjepsoet en Cleopatra hebben zochzölf in de geschiednis zet. Bie Hatsjepsoet gong t zo wied dat zai zölfs n kunstboard druig, n ding dat veur en noa heur allend moar deur mannen droagen wuir. 

Farao's wuiren voak op goddelke wies vereerd, omdat mìnsken dochten dat de farao kontakt haar mit de goden en zölf n god was. Farao's duigen den ook voak n kroon en golden sieroaden, mit in heur haand n golden septer.
Schotlaand

**Schotlaand** (Schots-Gaols: *Alba*) is n laand in Noordwest-Europa en is n onderdeel van t Verenigd Koninkriek. t Laand ligt in de noordelike regio van t eilaand Groot-Brittannië en grenst in t zujen an Engelaand. t Ligt in t oosten an de Noordzee, in t noorden en t westen an de Atlantiese Oseaan, en in t zuudwessen an t Noorderkanaal en de Ierse zee. Schotlaand steet bekend as t laand van de doedelzak en de kilt. t Is oek t laand waor Shakespeares tragedie Macbeth zich aofspeulden, en waor t monster van Loch Ness volgens sommigen in zien meer rondzwemt.

## Geografie
Schotlaand besteet uut:
* t vastelaand 
* n antal eilaandengroepen: 
** de Shetlaandeilaanden 
** de Orkney-eilaanden 
** de Hebriejen 
** de Skye-eilaanden

De Hebriejen wörden verdeeld in:
* de Binnen-Hebriejen 
* de Buten-Hebriejen

Schotlaand wördt laandschappelik over t algemeen in dree gebieden verdeeld:
* De Zujelike Hooglaanden
* de Sentrale Leeglaanden of Midlaandvallei 
* de Schotse Hooglaanden

### Grootste stejen
De grootste stejen van Schotlaand bin:
* Aberdeen 
* Dundee 
* Edinburgh
* Glasgow
* Inverness 
* Stirling
* Perth

## Nedersaksies
* Grunnegs: *Skotlaand*
* Tweants: *Skotlaand*
* Veluws: 
** *Schotland*
** *Skotlaand* (Attem)
** *Sjotlangd* (Bunsjoten)
* **Overig**: *Schotlaand*

## Uutgaonde verwiezing
Achtertune

Een **achtertune** is de tune of grond dee achter een gebouw lig. 's Zoemers leven meensen veul meer buten, 't gebeurt dan oek vaker dat meensen in de achtertune gaon zitten of effen in de zunne liggen. De achtertune is hier vake beter eschik veur as de veurtune, dat kump deurdat de veurtune in de meeste gevallen an de openbaore weg lig. Hier ku-j dus neet rustig zitten of liggen vanwegen 't verkeer, veurbiegaond volk dat een eindjen an 't kuieren is en fietsers. De achtertune is meestentieds oek wat groter as de veurtune, waordeur de eerste vaker in gebruuk is.

In de achtertune hemmen meensen oek vaker een fontein of een viever dan in de veurtune. Oek de barbecue wonnen 't meesten van de tied in de achtertune ehuilen. Een achtertune wonnen in Nederlaand vake of-esleuten mit een schuttige, of in sommigen gevallen mit een hegge.

## Zie oek
*Tune
*Veurtune
*Greuntetune
*Bloemhof
Griekse alfabet

De Griekse toal wordt schreven ien t **Griekse alfabet**. Dit alfabet is in de oldheid (om en bie de 9e ieuw v. Kr.) ontwikkeld uut t Fenisische schrift en bestoat uut 24 klassieke letters, en n poar verolderden/neet klassieken. t Wordt nog aal ien Griekenlaand nuttegd.

## Klassiek

As er op t ìnd van n woord n sigma (σ) te stoan komt, schrift man de sigma as ς. 

Veurbeeld:

*δουλο**ς** (doulos, slaaf) 
***σ**ωμα (sooma, lichaam)

## Nait klassiek

## Referensies
*Greek Unicode Issues
Gliebaone

Een **gliebaone** is een speultoestel dat te vienen is in de speultune, 't zwembad of je kunnen 't alleenstaond antreffen. 't Consep is vrie simpel: mit een ledder gao-j een antal meter umhoge, um vervolgens van een breje, gladde 'planke' ummeneer te gliejen.

In zwembaojen wonnen gliebaonen gebruuk waor waoter as gliemiddel ummeneer streump, zodat de zwemkleding neet teveule sliet. Disse gliebaonen hemmen meestentieds een bulte bochen en kunnen makkelijk vuuftig meter lange ween, mar waotergliebaonen van meer as honderd meter lange bin der tegenswoordig oek. Um waotergliebaonen nog spannender te maken bin der soms oek gliebaonen in 't duuster. Bie disse gliebaonen gao-j deur een donkere buize mit daorin loch- en/of geluudseffekken.

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *gliebane* (Ni'jlusen: *gliebane*)
** *gliebaene*
** *gliebaon*
* Grunnegs:
** *glidskeboan*
** *slietskeboan*
* Stellingwarfs:
** *gliebaene*
** *sullewul*
Talter

Een **talter** of een **schommel** is een speultoestel. Een talter besteet uut een zitplanke dee an allebei de kaanten mit een touw of iezer op-ehungen is. Deur op een bepaolen meniere mit 't lief te bewegen geet de talter hinneweer. Dé meniere is:
*Mit 't bovendeel van 't lief naor achter hangen en tegeliekertied wonnen de benen naor veuren toe esteuken. Hierdeur geet de talter naor veuren toe.
*Dan wonnen 't bovendeel van 't lief naor veuren toe ebeugen en de onderbenen onder 't zitplankjen. Hierdeur geet de talter naor achter toe.

De meuilijkheid zit veurnamelijk in 't starten. Dit kan vanuut 't stilstaon, mar in 't algemeen du-j dat deur je eigen achteruut effen of te zetten van de grond.

Kleine kienders hemmen vake meuite mit op gang koemen en vake oek um op gang te blieven. Ze wonnen daorumme "an-eduwd", dat wil zegen dat der ene 't kiend help mit 't zweien.

## Nedersaksisch
*Drèents:
***bommel*
***raik, reike, ruik*
***sangel*
***soeier*
***talter, tolter*
***zuibui, zuiker*
*Grunnegs:
***raike*
***touter*
***zui* *(oetsproken as zöj)*
*Stellingwarfs:
***toolter*
***schommel*
*Urkers:
***ossebosse*
*Veluws:
***talter*
***schommel*
De Jouwer

**De Jouwer** (Nederlaans: *Joure*, Fries: *De Jouwer*) is een plak in de perveensie Frieslaand en is et heufdplak van de gemiente De Friese Meren. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

De Jouwer ontston uut et veurmaolige dörp Westermeer. Et plak is van ooldsher gien stad, mar ok weer te groot om een dörp nuumd te wodden. Naor Oold-Friese tredisie wodt zoe'n plak een *vlekke* nuumd. Op dit stuit het De Jouwer 12.902 inwoners.

De naeme van De Jouwer is veerder onlosmaekelik verbunnen mit die van Douwe Egberts. In 1753 begon Egbert Douwes an de Midstraote in De Jouwer een zaeke in keloniaole haandelsweren, die tegensworig uutgruuid is tot een bedrief die wereldwied zien spul verkoopt. 

Vlak in et zuden van et plak leit Knooppunt De Jouwer: een grote rotonde waor de snelwegen A6 en A7 saemenkommen.

Tot de gemientelike herindieling in 1984 maekte De Jouwer diel uut van de veurmaolige gemiente Haskerlaand, waorvan De Jouwer ok et heufdplak was.

## Bevolkingsantallen

## Nedersaksisch
*Grunnegs: *De Jaauwer*
Lava

**Lava** is gestiente in vloeibere vorm. Veurdat lava et eerdoppervlak of de zeebodem bereikt wodt et magma nuumd. Deur verschillen in temperatuur en chemische saemenstelling bin d'r meerdere soorten lava, ieder mit een eigen gedrag. 

Lava kan een vernietigende warking hebben, mar het tegeliekertied ok een kreërende warking. Zo kan ni'j laand vormd wodden deur lava, hierdeur bin bi'jveurbeeld de Hawaïaanse eilanen in de Grote Oceaan ontstaon. Veerder is ofkoelde lava slim vruchtber en kan daoromme goed bruukt wodden as laandbouwgrond.

## Galeri'je

Image:Pahoeoe fountain original.jpg|Een 10 meter hoge fontein van pahoehoe-lava op Hawaï.
Image:Reunion 2004 1.jpg|Disse lavastroom op Réunion stroomt langzem naor de zee.
Plaanten

**Plaanten** (*Plantae*) bin n riek in t domein van de eukaryota. De wetenschappelike dissipline plaantkunde hölt zich bezig mit de studie van t plaantenriek. n Plaante is dus n levend organisme in de groep van de eukaryota. Der bin wereldwied miljoenen plaantensoorten.

Plaanten bestaon meestentieds uut stengels en blaojen (soms mit bloemen), mer der bin oek plaanten die gien stengels en blaojen hebben, n veurbeeld hiervan is gres. Veerder wörden plaanten vake onderverdeeld in amparte *klassen*. *Greune plaanten* haolen heur meeste energie uut t locht van de zunne via n proses dat fotosynthese hit.

Aristoteles deelden alle levende dingen in bie plaanten (die over t algemeen niet bewegen), en dieren (die meestentieds bewegen um heur eten te vangen/zeuken). In Linnaeus' systeem, wördden dit rieken: Vegetabilia (laoter *Metaphyta* of *Plantae*) en Animalia (oek wel Metazoa eneumd). Vanaof disse tied is t dudelik ewörden dat de Plantae zo as t oorspronkelik beschreven was, eigenliks bestung uut meerdere onverwaante groepen, en de schmimmels en verschillende aandere groepen algen in nieje rieken ezet waren, mer ze wördden nog in veule opzichten ezien as plaanten, beie in technies opzicht en t algemene beeld dat meens dervan hef.

## Nedersaksies
* Drèents: *plaant*
* Grunnegs: *plaant*, *gruinerij*
* Stellingwarfs: *plaant*
* Veluws: *plaant, plant*
Sneek (stad)

**Sneek** (Fries: *Snits*) is een stad in et zuudwesten van Liwwadden en et heufdplak van de gelieknaemige gemiente Sneek in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. De stad het omdebi'j 33.000 inwoners.

Sneek is onder aandere bekend vanwegen zien grachties, de Waeterpoort (symbool van et plak) en waetersport (*Sneekweek*). Sneek is ien van de Friese elf steden die andaon wodt deur de Elfstedetocht. De stad het een centrumfunktie veur zuudwest-Frieslaand (de Zuudwesthoeke).
Drachten

**Drachten** is et heufdplak van de gemiente Smallingerlaand in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Drachten het omdebi'j 44.000 inwoners, en het roem 22.000 arbeidsplakken.

## Geschiedenis
Drachten ontston in de 17e ieuw uut de dörpies Noorder en Zuder Drachten an et reviertien de Drait of Dracht. Et gebied was riek an hoogvene, en veur et ofvoeren van de hieruut wonnen turf wodde de Drachtster Kompejonsveert greven. Laeter ontstonnen in et gebied ok scheepswarven.

Hoewel een grote plak - naor omvang meten zels de twiede van Frieslaand - beheurt Drachten niet tot de Friese elf steden; Drachten het nooit stadsrechten kregen, en is dus feitelik een zogenaemde *vlek*. Begin jaoren vuuftig van de 20e ieuw had Drachten tienduzend inwoners. In 1950 wodde d'r een febriek van Philips vestigd en doe nam et inwonertal stark toe.

## Wieken
Harlingen (stad)

De stad **Harlingen** (Fries: *Harns*) is et heufdplak van de gemiente Harlingen, perveensie Frieslaand (Nederlaand). Et is ok de belangriekste haevenstad van de perveensie Frieslaand. In de haeven van Harlingen leit, naost de Harlinger schepen, ok een grote Urker vloot. Harlingen beheurt tot de Friese elf steden.

## Friese tael
Et Fries wodt wel op de Harlinger schoelen onderwezen, mar hiel weinig spreuken. Et Harlingers veul meer, mar over et algemien blieft de Nederlaanse tael et meest bruukt, dit bliek uut een enquête. De veerten en kenaolen rond Harlingen hebben ok Nederlaanse naemen en gien Friese. Tiedens een referendum konnen de Friese gemienten stemmen of de naemen van de veerten en kenaolen in Frieslaand, die meerstal vernuumd bin naor de prinsen en prinsessen van de keuninklike femlilie, verfriesd wodden mossen. Alle gemienten in et Friese taelgebied stemden veur, behalve Harlingen. Daoromme hebben ze now nog heur oolde Nederlaanse benaeming.

## Galleri'je

Ofbeelding:Harlingen 272.jpg|Uutzicht
Ofbeelding:Harlingen 258.jpg|Stad
Dokkum

**Dokkum** is een stad in de gemiente Dongerediel en het 12.635 inwoners (1 jannewaori 2013).

Dokkum is legen op de greens tussen de Kleistreek en de Friese Woolden, in et noordoosten van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Dokkum is ok de noordeliekste stad van Nederlaand en is ien van de Friese elf steden.

Dokkum geniet internationaole bekendhied omdat in 754 Bonifatius in de omkrieten van Dokkum vermoord zol wezen.

## Geboren in Dokkum
* Sipke Jan Bousema (15 augustus 1976), prissentaoter bi'j de AVRO
* Syb van der Ploeg (15 juni 1966), zanger van De Kast
Franeker

**Franeker** (Fries: *Frjentsjer*) is et heufdplak van de gemiente Franekerediel, in de perveensie Frieslaand (Nederlaand). De stad telt 13.195 inwoners (1 jannewaori 2004) en is ien van de Friese elf steden.

Franeker het een historische binnenstad mit veul monementen; verschillende musea, waoronder Museum Martena, et kaotsmuseum en et historische planetarium van Eise Eisinga; de 15e ieuwse Martinikarke (de ienige karke in Frieslaand mit kooromgaang); een stadhuus uut 1591 in renaissancestiel; diverse stinsen; en veerder et ooldste studentenkefé van Nederlaand (*de Bogt fen Guné*), restaanten van et bolwark, een jachthaeven, een theater, en een overdekt zwembad. Ok is hier GGZ-Franeker (et veurmaolige Psychiatrisch Ziekenhuis) vestigd, en sund 2005 ok de Forensisch Psychiatrische Afdeling (FPA-Franeker).

Et verhaol gaot dat inwoners van Franeker in de middeleeuwen perbeerd hebben een karkklokke te stelen uut Harlingen. Sund die tied wodden de Franekers *klokkendieven* nuumd.

## Galleri-je

Ofbeelding:Franiker_karke.jpg|Karke
Ofbeelding:Franiker_roadhoes.jpg|Stadhoes
Ofbeelding:Franiker_stadskasteeltjen.jpg|Stadskasteeltjen
De Lemmer

**De Lemmer** (Nederlaans: *Lemmer* Fries: *De Lemmer*) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et is ien van Frieslaans bekendste waetersportplakken. Et dörp De Lemmer het omdebi'j 10.000 inwoners, de gemiente Lemsterlaand zoe'n 14.000. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Lemsterlaand.

De Lemmer is ok bekend as woonplak van Rintje Ritsma. In Tacoziel, kotbi'j De Lemmer, leit et Ir. D.F. Woudagemaal, et grootste stoomgemael dat ooit bouwd is, en dat in 1998 op de Wereldarfgoedliest zet wodde. De Lemster aak (een tredisioneel zeilschip) is ofkomstig uut De Lemmer. *De Groene Draak*, et zeilschip van keuningin Beatrix, is een Lemster aak. 

De Lemmer het veural een centrumfunktie veur et zuden van Frieslaand en et noorden van Flevolaand, en het een schoelegemienschop. Elk jaor is d'r de *Lemsterweke*, dit is een weke vol evenementen waor per jaor zoe'n 85.000 meensken op ofkommen.

## Bekende inwoners van De Lemmer
* Rintje Ritsma (schaetser)
* Wieteke Cramer (schaetster) 
* Epke Zonderland (turner)

## Galeri'je

Image:Holland_Lemmer_2004-094.jpg
Image:Holland_Lemmer_2004_092.jpg
Image:Holland_Lemmer_2004_101.jpg
Image:Holland_Lemmer_2004_097.jpg
Koezedokter

Een **koezedokter** (wodt bi'jtieden ok wel een *taandarts* nuumd) is een medikus die him bezighoolt mit de taandhielkunde en disse in zien volle omvang mag uutoefenen. 

Naost koezedokters bin de aandere beroepen in de mondzurg o.a. de taandartsassistent, mondhygiënist, taandprothetikus, taandtechnikus en praktiekbeheerder.

Koezedokters volgen een universitaire opleiding. Disse opleiding het een studieduur van 5 jaor (vanof 2007 6 jaor) en kan volgd wodden an de universiteiten van:

## In Nederlaand
* Amsterdam (acta) een saemenwarkingsverbaand tussen *Universiteit van Amsterdam* en *Vrije Universiteit Amsterdam*)
* Grunningen (*RuG*)
* Nijmegen (*RU*)

## In België
* Gent (*Universiteit Gent*)
* Leuven (*Katholieke Universiteit Leuven*)

## Trivia
Veul meensken hebben een 'koezedokterfobie', dit hoolt in dat ze bange bin om naor de koezedokter te gaon. Tegenwoordig bruukt een koezedokter - as de patiënt dit wil - meerstal een injektie om de koeze te verdoven bi'j een pienlike behaandeling.

## Neersaksisch
* Achterhooks: *smoelsmid*
* Tweants: *taandndokter*

## Uutgaonde verwiezings
* ACTA
* TandartsPlein
Bolle

Een **bolle** is een mannelijk rund. De vrouwelijke vorm is de ko. Bollen wonnen ehuilen veur 't zaod, um de koon te bevruchen. Dit gebeurt meestentieds allinnig mit kunsmaotige insemenasie. Bollekalvers wonnen daorumme 't meeste van de tied jong eslach, umdat der mar een paor volwassen bollen neudig bin. 

Een bolle wonnen meestentieds veule groter as een ko. Bollen kunnen agressief ween, dus je kunnen beter vortblieven uut een weilaand mit een bolle derin. In pertie lanen wonnen dan oek bollegevechen ehuilen, waorin een toreador een (volgens veulen oneerlijk) gevech angeet mit een bolle. Een elubte bolle wonnen een osse eneumd en is minder agressief. Een osse is daorumme goed eschik as trekdier.

Een bie naam bekende bolle is Herman (16 december 1990 – 2 april 2004), de eerste genetisch emanipuleren bolle ter wereld.

## Nedersaksisch
*Achterhooks: *bolle*
*Drèents:  *bol*
*Grunnegs: *bol*
*Stellingwarfs: *bolle*
*Veluws: *bolle* of *bul*
Pieleboge

Een **pieleboge** is een wapen waormee een pijl vort-escheuten kan wonnen. Deur de uutviending en 't gebruuk van de pieleboge wossen de meensen van vrogger der eten op een veiligere en vloggere meniere biemekaar te kriegen. 

De pieleboge was al veer veur onze jaortelling in gebruuk, bieveurbeeld in 't stenentiedpark. De boge wönnen tot halverwegen de 19e eeuw gebruuk veur de jachte en oek as oorlogswapen. Tegensworig wonnen de pieleboge veural gebruuk as een sportwapen. Toch wonnen der oek nog mee ejeugen, veurnamelijk in Amerika. De veerdigheid of de kuns van 't gebruken van een pieleboge heet boogschieten.

## Sport
Tegensworig is boogschieten een sport. Hierbie wonnen meestentieds escheuten op een doel, dat een 'blezoen' heet. Haandboogschutters beoefenen der (haandboog)sport meestentieds in verenigingsverbaand. De Nederlaanse verenigen bin an-esleuten bie de *Nederlandse Handboog Bond* (NHB), of de *Noord Nederlandse Handboog Federatie* (NNHF). Sins de Olympische Speulen van 1972 in München is de haandboogsport weer een Olympische sport.

## Nedersaksisch
* Drèents: 
** *flitseboog*, *flitsebaog*
** *pielebaog*, *pielboog*
** *pieleboge*, *piel-en-boog* 
** *pielepalleboge*
* Veluws: 
** *pieleboog*, *pieleboge*
** *piel-en-boge*
Wespe

Tot de **wespen** of **wepsen** wonnen alle insekken erekend uut de orde Hymenoptera en onderorde Apocrita, dee gién biejen, hommels of eemten bin. Oek zaagwespen wonnen as amparte groep ezien naos alle aandere wespen umdat ze een totaal aandere verrichtingsleer hem. Wespen vormen dus gien eigen groep zoas een orde of een femilie. Ze bin een onderdeel van de biej-achtigen, en de twee superfemilies waortoe alle wespen beheuren, umvatten oek de eemten, dee nauw an de wespen verwant bin. De verwantschappen binnen de Hymenoptera bin soms iezig meuilijk te volgen, een veurbeeld is 't feit dat alle biejen uut een femilie van graofwespen bin ontstaon. 

Der bin veule verschillende soorten wespen: pepierwespen speulen een rolle bie de bestuving van bloemen en 't verdelgen van insekken; sluupwespen bie de biologische bestriejing van plaaginsekken en galwespen zurgen veur meestentieds bolvormige vergreuiingen an blaojen. 

## Zie oek
*Iemn
*Heurem

## Nedersaksisch
*Drèents: *waps*, *weps*, *wöps*
*Grunnegs: *weep*, *ielbai* of foutief *iem*, wat aaigelks *[[Iemn|bij]]* betaikent
*Stellingwarfs: *wapse*
*Veluws: *wesp* of *weps*

## Fotogalderieje

Ofbeelding:Hommel en wespennest(1).jpg|Wespen- en hommelnes in een voegelneskasjen
Image:Vespula vulgaris.jpg|Wespenes van de gewone wespe in de grond
Image:Wespennest van Saksische wesp (Dolichovespula saxonica) jong begin mei.jpg|Wespenes van de Saksische wespe
Image:Wespennest van Saksische wesp (Dolichovespula saxonica) jong van onderen begin mei.jpg|Wespenes van Saksische wespe
Image:Saksische wesp (Dolichovespula saxonica).jpg
Image:guepe.jpg
Image:Wasp eating apple.jpg
Image:Almindelig gedehams.jpg
2002

## Gebeurtenissen
* 1 jannewaori - Invoering van de euro van de EU in: België, Duutslaand, Finlaand, Frankriek, Griekenlaand, Ierlaand, Italië, Luxemburg, Nederlaand, Oostenriek, Portugal en Spanje.
* 2 februari - De Nederlaandse kroonprins Willem-Alexander trouw mit de Argentiense Máxima Zorreguieta in de Beurs van Berlage (burgerlijk huwelijk) en de Nieje Karke (karkelijke inzegening) in Amsterdam.
* febrewaori: bie 't Joegoslavië-tribunaal begin 't preces tegen Slobodan Milošević.
* 6 mei - de Nederlaandse politicus Pim Fortuyn wonnen op 't Hilversumse Mediapark vermoord.
* 13 december - De Europese Unie stem in mit uutbreiding mit tien lanen mit ingang van 1 mei 2004.

## Geboren
* 8 juni - Eloise Sophie Beatrix Laurence Gravin van Oranje-Nassau, jonkvrouw van Amsberg, eerste kiend van Prins Constantijn en Prinses Laurentien.
* 26 oktober - Lucas Maurits Pieter Henri van Lippe-Biesterfeld van Vollenhoven, eerste jonge (tweede kiend) van Prins Maurits en Prinses Marilène van Nederlaand.

## Esturven
* 6 oktober - Prins Claus (76), Prins van Nederlaand en echgenoot van Koningin Beatrix
* 23 november - Boudewijn Büch (53), Nederlaandse schriever
Drie (Armelo)

**Drie** is een buurtschap in de Gelderse gemeente Armelo, een paor kilemeter in 't zujen van de heufdplek van disse gemeente, en iets in 't westen van 't kleine darp Speuld. 't Besteet uut een paor huzen en een harbarg. 't Veluwse plaotsjen is helemaol umsleuten deur bebossing en 't het krap-an akkers um zich heen.

Drie is werschienlijk verneumd naor de Germaanse bosgod *Thri*. 't Is op z'n lest ontstaon in de 8e eeuw, toe de Franken en de Saksen hevig um de Veluwe vochten. Deur de spreekwoordelijk schraoie grond op de Veluwe kon 't plaotsjen nooit tot bleui kommen; de harbarg is sins eeuwen de veurnaamste bron van inkomsten umdat reizigers van 't Sticht naor 't Oversticht deur de Veluwe mossen. Noen nog is disse taveerne mit de naam *Het Boshuis* rendabel deur de wandelaars die der langeskommen.
Horst

**Horst** is een klein darp in de gemeente Armelo, in de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Leit in 't oosten van 't darp Armelo en het inclusief 't umringende gebied, 570 inwoeners. De oppervlakte weiland is zo'n 4000&nbsp;m². 

't Inwoenerantal is leeg vergeleken mit dat van de umringende darpen. In 't darp zelf woenen zo'n 10 gezinnen waovan zwat iedereen femilie van mekaar is. Drie veulveurkommende achternamen bin *Van Bentum*, *Van de Brink* en *Verhoef*.

De tredisionele grens tussen 't kleine darpjen Horst en 't kortbie elegen Telgt is veur veul inwoeners een mysterie. Ondanks de rieke tredisie, femiliebanden en onderlinge stried tussen de darpen, weet eigenlijks niemand waor de grens noen krek leit. De grens, die bepaold wort deur de beek, is de warkelijke grens.

Horst het as klein darp toch een voetbalclub: *FC Horst*.

Bie Horst liggen ok een zörginstellingen en ok bin der veul toeristische veurzieningen. An 't Wolderwied leit 't strand van Horst, dat vanof de A28 (ofrit 11), as Strand Horst an-egeuven wort.
Leuvenum

**Leuvenum** is een buurtschap in de gemeente Armelo, in de Nederlanse previnsie Gelderland. De buurtschap, inclusief 't umringende gebied, het ongeveer 70 inwoeners (2005).

't In een bosrieke umgeving elegen buurtschap leit iets in 't noorden van de buurtschap Staverden en ongeveer op de lien Elspeet-Armelo. Leuvenum leit in 't boerse gebied van de previnsie Gelderland. Dit hout onder andere in dat 't landgoed of-esleuten is veur wilde zwienen, mar niet veur reeën en haarten.
Fraizenkuur

n **Fraizenkuur** is n kuur over de Fraizen, maisttieds môkt deur n Grunneger. Nait allend Grunnegers en Fraizen dudden dit, woardeur t binoa n aalgemaine benoamen worden is veur n kuur over n andere kultuur of vôlk. Hierbie gaait t voak om buurlanden en etnische groupen. Hieronder stoan n poar veurbeelden.

## [[Frieslaand|Fraizen]]
De Grunnegers môken t maist kuurn over de Fraizen. 

* Hou binnen de Fraizen ontstoan?
** Dou der in Grunnen n haalfmale geboorn wuir, wuir e mit n bongel over de Laauwers kwakt. Tegenswoordeg nuimt man dit *fierljeppen*.

* Wat is t schierste stee in Fraislaand?
** De bus noar Grunnen. 

* Der komt ain Frais de baank binnen en dij ropt: "gèld, geef mie aal t gèld in dizze baank" en zet n pistool tegen zien aaigens kop. Den bölkt e nog moal "geef mie aal t gèld in dizze baank, want ik heb n gijzeloar bie mie".

## [[Bayern]]
Bayern worden voak deur hail Duutslaand in de sjaik nomen. Voak worden zai hierbie op heur aigens dialekt aansproken. 

* Ain toerist oet Engelaand, dij in Bayern verdwoald roakt is en ìndelk aine treft zègt: "Excuse me, mister"
** Zègt de Bayer: "I' bin ned da Mister, i' bin da Melker!"

* Komt der ain Bayer in Fraankriek in n schounenwinkel. Zègt de verkoopster: "Bonjour!"
** Zègt de Bayer: "A freilich, a Paar braune!"

## [[Oostfraislaand|Oostfraizen]]
In tieds dat de Duutsers in t aalgemain maisttied kuurn môken over de Bayern, môken de Bayern zölf kuurn over Oostfraizen.

* Woarom gef t Eb en vloud? 
** Als de zee de Oostfraizen sag, schrok hai en vluchtte. Non kom e twijmoal per dag kieken, of zai der nog binnen.

* Woarom hebben de Oostfraizen gain onderzeeboot meer?
** Dij is op de dag dat de deur opend wuir zonken.

## [[België|Bèlgen]]
Over Bèlgen binnen t veuraal de Nederlanders dij de kuurn môken. De bedoulen bie dizze kuurn is dat de Bèlgen n dom imago kriegen.

* Hou moakst ain Bèlg maal?
** Zet hom in n ronde koamer en zèg hom dat der in de houk n puutje patat ligt.

*Woarom het ain Bèlg n mèsk bie zok in de auto?
**Om de bocht ôf te snieden

## [[Nederlaand|Nederlaanders]]
Kuurn over Nederlaanders worden veuraal môkt deur Bèlgen. Zai willen t imago doarmit opbaauwen/verstaarken dat Nederlaanders zuneg binnen.

* Hou heerkenst ain Nederlaandse toen?
** Aan t WC-pampier dat der aan waskelienen haangt te dreugen.

* Hou is koperdroad oetvonden?
**Twij Nederlaanders vochten om n sìnt.

(Dizze leste kuur wordt ook môkt over de Grunnegers.)

## [[Schotlaand|Skotten]]
De Skotten binnen maisttied de bok bie de Duutsers. Ook bie dizze grappen is t de bedouln dat man dat man denkt dat de Skotten zuneg en aarm binnen.

*Woarom geft t in Skotlaand gain Koulkaast? 
**Man kin nait kontroleern, of t lucht echt oetgaait, as man de deur dicht dut. 

*Ain Aire, ain Engelaander en ain Skot willn n feest organiseern. Elk zol n vlèsk noar t feest mitnemen! d'Aire: "Ik neem Whiskey mit!" De Engelaander: "Ik neem Tee mit!" De Skot: "Ik neem miene bruier mit!"

## Amerikoanen
Over Amerikoa worden over d'hail wereld wel grappen môkt. Veuraal omdat Amerikoanen voak opscheppen over heur aaigens laand.

* In Amerikoa is aals groot, van gebaauwen tot de pokkels van de luu dij der in wonen.
Wasbod (boek)

Mit een **wasbod** wodt een stark spierde boek bie meensken anduud. De spieren bin meervooldig golfd, naemelik drievooldig vertikaol (*sixpack* oftewel een *zespak*) en twievooldig horizontaol.

Annetomisch zien is een wasbod de kontoeren van de rechte boekspiere die onder de huud liggen (musculus rectus abdominis). De horizontaole baenen wodden deur de intersectiones tendineae vormd. Et antal hiervan kan variëren tussen nul en vier, waorbi'j ok annetomisch zien gien wasbod anwezig is tot een *tenpack*-wasbod (tienpak). De vertikaole strepen liggen tussen beide spierbaenen (linea alba) links en rechts van de naevel.

Veur et verkriegen van een wasbod moeten alle boekspieren intensief traind wodden en mit een vetaarm dieet moet vervetting tegengaon wodden, zodat de spieren onder de vetlaoge beter zichtber wodden. Over et algemien moet et vetpercentage bi'j manluden onder de 12% van et lichemsgewicht liggen.
Wasbod (schoonmaek)

Een **wasbod** wodde vrogger bruukt veur et mit de haand schoonschrobben van de was. Et bod mit een meerstal hoolten omliesting is omdebi'j 30 bi'j 40 cm en bestaot uut ribbels van galvaniseerd staele waor et wasgoed oplegd wodde, waornao et mit een harde wasborstel en grune ziepe schoonbuund wodde. In laetere jaoren wodde in plaetse van grune ziepe "Sunlight"-ziepe bruukt. Véúr de 19e ieuw bestonnen de ribbels uut hoolt. In de 20e ieuw wodde meer en meer metaol bruukt. An et aende van de 19e ieuw en in de eerste helte van de twintigste ieuw bin de meeste meensken overstapt op galvaniseerd staele. Tegenwoordig wodden nog wasbodden van koper maekt en pattie muzikaanten vienen et geluud van de duurdere koperen wasbodden beter.
 
Et wasbod wodde verdrongen deur de wasmesiene. In pattie lanen zoas India en Afrika wodt et wasbod liekewel nog vaeke bruukt.

Bi'j de meziek wodt et wasbod as ritmisch insterment bruukt. Et bord hangt veur de bost van een persoon, die op et bod slat of wrift mit stokkies, Jazz-bossels of de haand. Bi'j et bespeulen mit de haand wodden vaeke vingerhoeties over de vingertoppen daon. As meziekinsterment wodt et wasbod bruukt bi'j bi'jveurbeeld de volgende meziekstielen: skiffle, dixieland, cajun, Rock-'n-roll en rockabilly. 

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *waskebred*
* Veluws: *wasbord*
* Stellingwarfs: *wasbod*
* Sallaands: *wasböd*
Potlaandervloere

Een **potlaandervloere** of een **betonvloere** is een vloere dee an-etröffen wonnen in de meeste huzen. Vriewel altied wonnen een potlaandervloere of-edek mit een aandere vloertype, veurbeelden hiervan bin laminaat, balatum (oek wel *zeil* eneumd), graniet, leem, vloerbedekking, tegels, kurke of mit een aander materiaal. In héle zeldzame gevallen houwen meensen de potlaandervloere zoas 't is.

## Nedersaksisch
*Veluws: 
***betonvloer(e)*, *betonne(n) vloer(e)*
***cementvloer(e)*, *cementen vloer(e)*
***portlaondervloere* (Oldebroek)
***portlandervloer(e)* (Wezep, Attem, 't Attemerbroek, Epe, Loen)
***portlandvloer* (Une, Armelo)
***potlaandervloere* (Nunspeet)
***potlandervloer(e)* (Attem, Epe, Loen)
***potlandenvloere* (Apeldoorne)
***stenen vloer(e)* (Niekark, Apeldoorne, Harskamp)
*Urkers: *ceminten vloer*
Olle Egypte

t **Olle Egypte** (Oldegyptisch: *Khemet*, t zwaarte laand) was n beschoaven dij om en bie 3000 v. Kr. ontstoan is in t Naildal. De beschoaven gong ten onder noa de verovern van Egypte deur Alexander de Grote in 332 v. Kr. De belaangriekste faktor in t overleven van de beschoaven was de irrigoatsie van een laandbaauwgebied rond de Nail. Hou struktureerd dizze moatschappij was, wordt dudelk deur de tempels, mastaba's en piramides dij dizze grode beschoaven noaluit.

## Toal en schrift

De oldste versloagen van de Egyptische toal dateern uut sikkem 3000 veur Kristus. t Egyptische schrift wuir veuraal kenmaarkt deur de symbolische figuurn, de zonuimde hieroglieven. t Is nait wizze of de Egyptenoarn de eersten waren mit n schreven toal en of zai de eersten waren dij simbooln bruukten om dizze toal vaast te leggen. Ook is t nait wizze om wat veur reden de Egyptenoarn hieroglieven bruukten.

Hieroglieven waren taikens van haile doagelkse dingen. Veurbeelden binnen woater, ogen, aarms, laiven, enz. Loater in de tied wuir t schrift wat aanpast, zodat t makkelker te schrieven was. Dit schrift wuir Demotisch nuimd. n Demotische letter was n versimpelde versie van n bepoald hieroglief. Dit schrift wuir enkeld deur de hoger geploatsden bruukt en beheerst. 

## Belaangrieke ploatsen
Egypte was opdaild in Noord -en Zuudegypte. Baaide wuiren as apaarte gewesten zain, moar heurden wel bie mekoar en harren dezölfde farao *[[Akhenaten|(op enkele uutzönderns noa)]]*. Noordegypte har as offisjele heufdstad Memphis, dat non n stadsdail van Kairo is en Zuudegypte har as offisjele heufdstad Thebe, dat tegenswoordeg bekind staait as Luxor.

Andere belaangrieke ploatsen in t olle Egypte waren Alexandrie, Rosetta, Giza (non dail van Kairo), Heliopolis (ook dail van Kairo), Amarna, Abydos en Sakkara. 

## Heersers

t Olle Egypte wuir bestuurd deur n farao vanoet ain van de heufdsteden. De farao wuir zain as de zeun van de zunnegod (*[[ra]], [[re]], [[aton]] of [[amun]]*) en wuir dus ook as god behaandeld. As hai/zai begroaven wuir, kreeg hai almoal gold mit en dreug n dodengebelschop. De farao's vuilden zochzölf ook goddelk en luiten dus ook grode beelden vanzochzölf moaken. Veurbeelden hiervan binnen de Kolossen van Memnon en de Abu Simbel van Ramses II.

Vernuimde farao's binnen:

* Narmer
* Menes
* Djoser
* Khefren
* Mentoehotep II
* Senoeseret III
* Hatsjepsoet
* Thoetmoses III
* Akhenaten
* Toetankhamon
* Ramses II
* Ptolemaeus I
* Cleopatra VII

## Religie

De olle Egyptenoarn geleufden in n hail ìnde goden dij elk heur aigense funksie harren. De Egyptische goden waren maisttieds mìnzen mit darenkoppen. Horus was bieveurbeeld een valk en Anubis een jakhaals. Der waren oetzönderns, Isiris en Hapi waren bieveurbeeld hailmoal minz en de Aton was n zunnedisk mit aarms en n slangenkop. Hieronder staait n liest van vernuimde Egyptische goden:
Vesten

n **Vesten**, is t middel om n stad, n kestailn of zölfs n laand te verdedegen tegen vaiaandelke invlouden. Der binnen drij soorten te onderschaaiden: vorten, kestailn en vestenssteden. 

Der binnen hail veul soorten vestens. t Soort haangt voak ôf van de tied woarin e baauwd is. 

In de vrougste tieden wuiren maauwers baauwd van natuurstain. Loater, rond t begun van de middelaiwen, kwam ook de techniek van t inmetseln van kaaien. Rond t joar 1500 baauwde man vestens dij tegenswoordeg nog te zain binnen. Dit is n vesten mit n maauwer dij in steernvörm om t objekt hìn baauwd is. Om dizze maauwer wuir n gracht groaven. De punten van dij steern wuiren bastions nuimd.

Veul steden dij vrouger n vestenstad waren, binnen nau boeten heur vesten gruid en hebben de vesten as historische binnenstad.
Gällemuden

**Gällemuden** (Nederlaands: *Genemuiden*) is n städtien in de gemiente Zwärtewäterlaand, Overiessel, elegen an t Zwärte Wäter.

In 1275 kreeg de plaatse stadsrechten van Jan van Nassau. Tot 2001 was Gällemuden n zelfstaandige gemiente, daornao gong t met de buurgemienten Asselt en De Sluus op in Zwärtewäterlaand. Gällemuden stet bekend as de tuusstad van tapijt en t kunstgrös.

Gällemuden ef vuuf Protestantse kärkgenootskoppen en be-eurt tot de biebelgördel.

In de spelling van de Gællemuniger Taelkrink wört de näme van t städtien eskreven as *Gællemuun*, mär volgens de Algemene Nedersaksiese Skriefwieze, skrief ie *Gällemuden* met n a en twie punties derop, de stemloze -d- wört wel eskreven.

n Inwoner van Gällemuden wort n *Gällemudeniger* enuumd, n scheldnäme veur n Gällemudeniger is n *rutekekkert* of n *koolräpe*.

## Nedersaksies
*Sallaands:
** *Gällemuden* (*eigennäme*, Iesselmuden, Kampen)
***Gellemuden* (Kampen, Kamperveen, Veno)
***Genemuden* (Kampereilaand, Dalsen, Zwolle)
*Stellingwarfs: *Gellemuden* of *Genemuden*
*Urkers: *Gellemuden*
*Veluws: 
***Genemuden*, *Genemujen*
***Gellemuden*, *Gellemujen*

## Uutgaonde verwiezings
*Genemuiden actueel
*Webstee met foto van Gällemuden
*Foto's van Gällemuden
Iesselmuden

**Iesselmuden** (Nederlands: *IJsselmuiden*) is n dörp en vroggere gemiente in Aoveriessel met zo'n 12.000 inwoners (2008). Zo as de name al angef, ligt Iesselmuden an de monding van de Iessel. An de aandere oever van de Iessel ligt de olde Anzestad Kampen, wöörmet t sinds 2002 één gemiente vörmt en wöörmet t deur n opvallende efbrugge (met 4 grote vergulde katrollen der bovenop) is verbunnen.

Oorspronkelik is Iesselmuden veural n boers dörp, maar tegenswoordig kenmärkt t zich deur n zekere verstedeliking en n toenemend antal forenzen die anderweg wärk ebben, in Zwolle, Kampen of in de tapietfabrieken in Gällemuden. t Landskap wördt veural ekenmärkt deur de uterweerden van de Iessel en deur n antal in-epolderde veurmaolige veenwinningsgebieden, zo as bi'jveurbeeld Mastenbroek.

n Inwoner van Iesselmuden wort n *Iesselmudeniger* enuumd.
Gregoriaanse kalender

De **gregoriaanse kalender** is n anpassing van de daorveur gebruukten juliaanse kalender. t Wördden veur t eerst veuresteld deur de Napolitaanse dokter Aloisius Lilius, en wördden overeneumen deur t Konsilie van Trente (1545-1563). Paus Gregorius XIII kon eerst in 1582 mit de bolle *Inter gravissimas* disse kalenderhervorming deurvoeren. Deur t vortlaoten van 10 dagen wördden t begin van de lente weerummebröcht tot 21 meert. De weekdagen gungen zonder onderbreking deur, op donderdag 4 oktober volgden vriedag 15 oktober 1582.

t Gemiddelde jaor in de juliaanse kalender was krek 365,25 dagen, mer umdat t gemiddelde tropiese jaor ongeveer 365,2422 dagen is, löp de juliaanse daotum elke duzend jaor ongeveer 7,8 dagen veur.

Um disse aofwieking te verbeteren wördden t systeem van schrikkeljaoren an-epast, zodat elk jaortal dat deelbaor was deur 100 van dat moment aof an gien schrikkeljaor is, behalven as t oek deur 400 te delen is. Dat betekent dat bieveurbeeld 1600, 2000 en 2400 schrikkeljaoren bin, mer 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 en 2300 niet. t Gemiddelde gregoriaanse jaor duurt zo'n 365,2425 dagen. Per duzend jaor wörden der daordeur gemiddeld 7,5 dagen verbeterd.

## Invoering van de gregoriaanse kalender
In de katholieke laanden Spanje en Portugal wördden de gregoriaanse kalender vriewel drekt in-evoerd. Aandere katholieke laanden volgden binnen n paor jaor.

In veul protestantse kontreien wördden de nieje kalender eerst rond 1700 an-neumen. In Nederlaand hadden Hollaand, Zeelaand en de zujelike gewesten de nieje kalender vriewel drekt an-eneumen, mer de overigen dungen dit eerst in 1700 of in 1701. 

De Sovjet-Unie stapten eerst in 1918 over op de gregoriaanse kalender. t Verschil tussen beie kalenders was intussen tot 13 dagen op-eleupen, zodat op 31 jannewaori 1918 geliek 14 febrewaori volgden. Deurdat de Russiese revolusie dree maonden veur disse hervorming plaotsevunnen had, op 25 oktober 1917, kreeg disse hervorming n vremd gevolg: de eerste herdenking van de Oktoberrevolusie, vanzelf 365 dagen laoter, völ niet in oktober mer op 7 november.

As leste laand volgden Griekelaand in 1924. Mer partie Oosters-Orthodoxe Karken volgden nog laoter of gebruken zelfs noen nog de ouwe juliaanse kalender veur de bepaoling van feestdagen.

## Maonden
t Jaor van de gregoriaanse kalender is onderverdeeld in 12 maonden.
Internetbankieren

**Internetbankieren** is een term dee gebreukt wördt um an te geven dat een klaant zien bankzaken mit een banke via 't internet kan regelen. Zwat alle grote banken in Nederlaand biejen der klaanten een vorm van internetbankieren an. Veurdeel veur de banke is onder aandere de ofname van 't antal ofschriffen dee verstuurd mutten wörden. Veurdeel veur de klaante is de meugelijkheid um 24 uur per dag de bankzaken te regelen of te bekieken.

De toegaang tot de eigen bankzaken via 't internet verschilt per banke. Zo gebreukt de ABN AMRO-banke een *e.dentifier* um veilig an te melden. De Postbank gebreukt formelieren mit TAN-codes, dee per 100 op een lieste staon, of te ontvangen bin via een gratis sms. De SNS Bank gebreukt een *Digipass* um veilig an te melden. De Rabobank gebreukt 't *Digipass*-systeem mar ook 't *Random Readers*-systeem. De e.dentifier, de digipass én de random reader bin predukken van 't beveiligingsbedrief Vasco.

An 't einde 2005 is een nieje, deur ING Bank, ABN AMRO, Rabobank en Postbank ontwikkelde, betaolstandard veur drekte betaolingen op 't internet in-evoerd, *iDEAL*.
Sesamstraat

**Sesamstraat** (*Sesamstraote*) is een Nederlaanse bewerking van de Amerikaanse kinderserie *Sesame Street*.

In 1969 begon in de Verienigde Staoten Sesame Street: een edukatief pergramme dat kleinjongen in aachterstaanswieken speulenderwies van heur leeraachterstaand wollen ofhelpen. In 1976 wodde de eerste reguliere Nederlaans-Vlaamse versie van Sesame Street uutzunnen, naodat een peer jaor eerder een proefuutzending maekt was deur de VARA. Sesamstraat was jaorenlange een saemenwarkingsperjekt van de NOS en de BRT, omdat et maeken van et pergramme veur allienig de NOS of de BRT te duur was, mede deur de rechten die ofdreugen wodden mossen an Children's Television Workshop in Ni'j-York. Van de Vlaamse akteurs uut de beginjaoren is Sien Diels et langst an et pergramme verbunnen bleven.

## Nederlaanse versie
* **Bert en Ernie** (stemmen: *Paul Haenen* en *Wim T. Schippers*)
* **Elmo** (stemme: *Hein Boele*)
* **Grover** (stemme: *Paul Haenen*)
* **Harry Monster** (stemme: *Peter Piekos*, *Hero Muller*)
* **Ieniemienie** (stemme: *Catherine van Woerden*)
* **Kermit de Kikker** (stemme: *Wim T. Schippers*)
* **Koekiemonster** (stemme: *Peter Piekos*, *Hero Muller*)
* **Miesje Mooi** (stemme: *Hellen Huisman*, *Marlies Somers*)
* **Oscar** et grune vuilnisbakkemonster (stemme: *Hans Boskamp*)
* **Pino** (stemme: *Dirk Grijspeirt*, *Theo Joling*, *Bert Plagman*, *Erik J. Meijer*, *Lejo Dijkgraaf*, *Renée Menschaar*)
* **Purk** (stemme: *Judith Broersen*)
* **Rozevelt Jopie** (stemme: *Bill van Dijk*)
* **Tommie** (stemme: *Stef van der Linden*, *Martin Pragt*, *Bert Plagman*)
* **Troel**, de veurgaangster van Ieniemienie (stem: *Marijke Boon*)
* **Vergeetachtige Jan** (stemme: *Sjef Poort*)
* **Graaf Tel** (stemme: *Wim T. Schippers*)
* **Siamese tweeling** (*Twiekoppig monster*)
* **Teevee Monster** (stemme: *Fred Meijer*)

## Uutgaonde verwiezing
*De officiële webstee van Sesamstraat