open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elsassisk

**Elsassisk**, ouk wel **elsasserdüütsk** (*Elsässerditsch*), is een versameling plaatselike varianten van et hoogdüütsk. Et elsassisk is een form van neaderalemannisk dee vöärnamelik in de Elsas - een gebeed dat in ståtkündig upsicht by Frankryk höyrt - espröäken wordt.

Howel der vake oaver elsässerditsch oftewel elsassisk as eyn dialekt espröäken wördt, hevt in warkelikheid so'n beetjen elk darp of elke stad een eigen dialekt, krekt as by et sassisk en et limbörgsk et geval is. De verskillen tüsken disse dialekten künnen årdig grout weasen, sodat et kan vöärkummen dat spreakers van verskillende elsassiske dialekten (byvöärbeald üüt de ümgeaving van et noordelike Stråtsbörg en dee van et südelike Mülhüsen (fransk: *Mulhouse*; düütsk: *Mühlhausen*) mekare wat lastiger begrypen.

Et kümt, vöäral in kleinere darpen, noch altyd vöär dat kinders in et elsassisk groutebröcht wörden, en eyrst up skule in anraking kummen mid et fransk.

## Gebrüük

Volgens een study wåroaver de *Dernières Nouvelles d'Alsace* in 2001 berichtede, beskouwt 61 percent van de inwuners van de Elsas sik as elsassisk spreakend. Dårenteagen gebrüükt amper een kwart van de jungelüde in de Elsas noch af en to höär streaktaal, en noch mär vyv percent van de beginnende basisskuulkinders hevt kennis van et elsassisk.

Et plaatselike dialekt wördt vöäral noch up et platteland in et noorden en noordwesten gebrüked, under de buren, of by beropen wårin se mid et publik in anraking kummen. Noch halverweagen de 20. ey kun neagentig percent van de bevolking elsassisk en/of hougdüütsk verstån.

Stråtnaamborden in de Elsas binnen vake tweytalig in et fransk en et elsassisk; sumtyds wörden ouk de olde düütske stråtnamen nåst de nye franske gebrüked. Teagenswoordig binnen der ouk plaatsnamen in et elsassisk nåst de ambtelike franske name, so as in et geval van Steynbörg (fransk: *Steinbourg*; elsassisk: *Steiweri*).

Döärdat tweytaligheid döär de regering van de Elsas as een ekonomisk winstpunt eseen wördt, kümt et tweytalig underwys aldöär meyr in de belangstelling.

## Autöörs
De bekendste skryvers in et elsassisk binnen René Schickele, Jean Egen, Auguste Wackenheim en André Weckmann. See geaven höär warken üüt in et fransk, hougdüütsk en elsassisk. Weckmann beskrivt in syn gedichten de tragedy van de elsasser identiteit en et dialekt.

## Enkele woorden in et elsassisk
Videospel

Een **videospel** (vake andüüdt med et engelske woord **game** üm et te underskeiden van nit-digitale spellekes) is een elektronisk spel wårby nen spöäler uutwesseling angeyt med ne digitale umgeaving üm sichtbåre geböärtenissen te töynen up een twey- of dreydimensionaal weadergavemedium, so as een filmskarm, VR-höyvdstel of komputerskarm. Vanaf de jåren '80 sint videospellen een voordan belangryker deyl van de vermaakindustry ewörden. Of videospellen ouk ne ård van künst sint wördt noch vöäle bedisterd.

De elektroniske systemen üm videospellen up te spöälen sint komputerplatforms. Videospellekes wordet vake maked vöär eyn of meyrere platforms. Mangs sint se ouk weader nit vöär alle platforms te krygen. In de jåren '80 warren de so nöömde *arcade games* populair. Dat sint spöälkasten wårin as et spel te spöälen is döär der geld in te drükken. Dårvan löäp et gebruuk terügge do as der platforms vöär in de huuskamers köämen, so as videospelkonsoles, (vold)komputers en later ouk kloukfoons.

Üm de loup van et spel te bestüren gevt et verskillende bedeningsapparaten, so as gamepads, joysticks, müse, tastatüren, vöölskärme up mobile apparaten, of mangs selvs een menskelik lyf med ne kinect-völerd. Spöälers bekyket et spöl up een weadergeavapparaat so as ne televisy of komputerskarm. Mangs koamet der ouk VR-brillen an te passe. Meysttyds wördt de spelbeleaving understüt med gelüüdseffekten, musik en inspröäkene tekste, dee med lüüdspreakers of koptelefoons te höyren sint. Vanaf et jår 2000 köämen dår ouk haptiske technology en trileffekte by.

Der sint verskillende spelsoorten, so as skeet-, behändigheid-, esport- en strategyspöllen.

Vanaf 2010 wördt der voordan meyr geld verdeend in de videospelindustry. Upkoamende asiatiske markten en mobile spellekes up kloukfoons sint de belangrykste groisektor binnen de industry. In 2018 wör der wearldwyd sowat € 122 miljard an verdeend..

Al sint videospellen oorsprunglik vöär de wille, toch wordet se steyds seriöser spöäld. Der wordt heyle wedstryden van ehölden wårby mangs flinke prysen te winnen valt. Ouk binnen skolen en träningsinstituten wordet videospellen vaker insat. In de luchtvårt bedet vlüchtsimulators nye piloten de kans üm veilig 'dröyge te ovenen.'

## Verwysingen
Deyltrekker

**Deyltrekker** is en vakbegreap uut de ornitology un beteykent en voagelspecies, wår en deyl van de populatioon harvst- or wintertyds nå süden hen trekt, wyldes de ander deyl van de populatioon in de summergebeden blivt or man en kört stük weg trekt. Deyltrekkers skealet sik dårmed van reguläre trekvoagels, dee sik in langtrekkers un körttrekkers grupperen låtet. Sünderlik in Medden- man ouk in Noordeuropa sint veal voagelaarden deyltrekkers. De andeyl van wegtrekkers un blyvers wesselt jårliks afhangig van de togänglikheid nå vödelse.

Wekke species sint regelhaftige deyltrekkers, man by ander trekt en deyl van de populatioon alleyn ünder wisse bedingen. Döär dat vorwarmend van dat klima un toneamen wintertydlik voderend proberet meddewyle meyr un meyr voagels ouk in Noordeuropa to öäverwinteren. Eksempelen dårvöär sint de gröönvink un de swartdroossel, dee döär van minsken geaven voder in jümmers grötter antal un jümmers wyder noorden in Finland vorsöket döär den winter to koamen. Blangen swartdroosselen sint in Meddeneuropa mang ander noch gealgööskens un roudbostens deyltrekkers.

By veal deyltrekkers geldt de regel, wat speciel wyvens un jungvoagels nå süden hen trekket, wyldes vöäral de hekens to'n öäverwinterend blyvet. Vorklåren löt sik dat mang ander döärdat de hekens up disse manere in dat naegste jår al vrö paraat sint vöär dat sökend un vordeffenderend van ear territorium. By wekke röyvvoagels trekket alleyn de jungvoagels, ümdat se noch ni noog vorvaring hebbet üm ünder de harden winterbedingen noog vödelse to krygen.

## Referensen
Ålkraie

De **ålkraie** (*Phalacrocorax carbo*) is en voagel uut de ordening *Suliformes*, dee sik in 3–4 subspecies updeylt med en vorspreydingsgebeed van Westgröönland un de noordamerikaanske oustküste öäver Eurasien bet hen nå Australien un Nyseyland to. De twey in Afrika bröden subspecies wardet vandage as en eygen aard witbostålkraie (*Phalacrocorax lucidus*) teld.

## Name

Den sassisken name "ålkraie", jüst so as den nedderlandsken name "aalscholver", het disse voagel kreagen, döärdat hee åls as syn vödelse prefereert. Paralleelformen to den name "ålkraie" vindet sik ouk in dialekten van de vastlandskandinaavsken språken blangen de standardform "(stor)skarv", eksempelwyse "ålkråka" in sweedsk, "ålekråke " in noorsk un "ålekrage" in däänsk. Up kraienvoagels vorwyset ouk de weatenskoplike name *Phalacrocorax* (*corax* = 'rave' in latynsk) un de franske name *cormoran*, uut vulgäärlatynsk *corvus marinus* 'seyrave', den sik veal europääske språken uutleynd hebbet, mang ander ingelsk, düütsk un eestensk.  

## Markteykens

De ålkraie is twüsken 77 un 94 cm grout un het en vlünkenspanwydde van 121–149 cm. Döär de lyke grötde un den lyken vlünkenslagrytmus löt see in earen vlog en beaten gooshaftig. See het avers en groaver hals, en kraftigen snavel un en länger staert. An dat kin is see wit, man anders sügt dat vedderkleyd swarthaftig uut, uut de naegde meist metalsk blenkeren gröön or blauw. Juvenile voagels hebbet anders as de adulten voagels en witten bet grysen buuk.

## Vorspreyding un leavensgebeed

De werldwyde populatioon van de ålkraie bedrigt nå skätting 1,4–2,9 miljoon individuen. Van de subspecies brödet twey in Europa: *sinensis* un *carbo*, wårvan in dat jår 2006 de europääske populatioon van *sinensis* 232.300 pår un dee van *carbo* 52.100 pår bedroog. Dat wardt vormoded, wat de heyle pårantal in Europa meddewyle up 401.000–512.000 anwussen is. Talrykst is de ålkraie in Europa in disse landen:
* Rusland: 65.000–120.000 pår
* Ukraine: 65.000–75.000 pår
* Sweden: 43.500 pår
* Däänmark: 32.850 pår
* Polen: 27.100 pår
* Düütskland: 22.000–26.000 pår
* Nedderlanden: 20.500–24.750 pår

De subspecies van de ålkraie vordeylet sik nå de achternåkoamen manere:
* *P. c. carbo*: de küstengebeden van den Noordatlantik
* *P. c. sinensis*: van Kontinentaaleuropa bet hen nå Oustasien inklusive Japan
* *P. c. novaehollandiae*: Australien un Nyseyland

Medto wardt de japaanske ålkraie ouk as eygen subspecies *P. c. hanedae* teld.

## Leavenswyse

De ålkraie höldt sik in swarms or gruppen vöäral an klippen, velsen un up houge sey up. Geslächtsryp wardt de ålkraie med 3 or 4 jår un bröden deit see in gemeynskoppen in uut sprokholt bouwde nesten up velsen or in böyme up lütte eilanden. Twüsken aprilmånd un meimånd legt dat wyven 3–5 eier, dee de ölderen en 28–31 eavenlyds tyd bebrödet. De jungvoagels hödet se en 120–130 eavenlyds tyd, dårvan 45–55 eavenlyd in dat nest.

## Referensen
Country

**Country**, ouk bekend as **country en western** en *hillbillymusik*, is nen musikstyl den as oarsprunglik uut de südelike Ståten van de VS kümt. Et is untstån in de jåren 20 van de 20. eywe. Et hevt syn oarsprung in amerikaanske volksmusik en dan med name de appalachisken folk, westernmusik en blues.

Countrymusik besteyt vake uut ballades en dansmusik med meyst simpele förme, volkske underwarpen en harmonyen. Belangrykste instrumenten sint de banjo, elektriske en akoestiske gitaren, stål- en dobro-gitaren en violen en mundörgels. In de heyle geskydenisse van den styl blikt dat de blues-tounsoorten vake vöärkoamet.

Volgens Lindsey Starnes wör de term *country* vöärdan populäärder vanaf 1940, meyr dan de term *hillbilly-musik*. et ümslöät ouk westernmusik, dat ungeveyr up deselvde tyd en wyse as hillbilly-musik untstünd. In 2009 was in de VS country-musik de meystelüsterde musik tydens spitsüren in den auto.

De term *countrymusik* wördt rechtevoord bruked üm vöäle verskillende understylen en genres te samen te vatten. Den oarsprung van country ligt in volksmusik van amerikaanske arbeidersklassen. Et is ne samenvloiing van populäre leedkes, yrske en keltiske vioolrydelkes, traditionäle engelske ballades, cowboy-songs en de musikale traditys van verskillende europääske immigranten.

Wearldwyd bekende artisten sint under meyr Johnny Cash, Willie Nelson, Dolly Parton en meyr recent Taylor Swift.

## Neaderland
Countrymusik is in Neaderland nit byster wyd verbreid. Ilse de Lange is eyne van de bekendste neaderlandske artiste dee as der wat med düt. Med Waylon deade se ünder de naam *The Common Linnets* vöär Neaderland med an et Eurovisy Songfestival van 2014. Med öär nummer *Calm Before the Storm* 'haalden se ne tweyde steade.

### Neadersassisk
Bekende neadersassiske grupen en artisten dee as kenmarken van countrymusik gebruket sint of warren Normaal, Skik en Daniël Lohues.
Sydenstaert

De **sydenstaert** (*Bombycilla garrulus*) is en voagel, dee binnen de ordening *Passeriformes* de familen van de sydenstaerten (*Bombycillidae*) tohöyrt. 

## Markteykens

Med syn 18–20 cm het de sydenstaert üm un by de grötde van en sprey un is kompakt bouwd med en grouten kop. De spanwydde van de vlünken ligt twüsken 32 un 36 cm un weagen deit de sydenstaert twüsken 50 un 75&nbsp;g. Licht wedderkennen kan eyn den sydenstaert an syn upvallen hårtop un de beigerosa klöör. Karakteristsk sint ouk de swarten plakkens üm de ougen un an dat kin, jüst so as dat swart-wit-geal-roude munster an de spitsen van vlünken un staert.

## Vorspreyding un leavensgebeed

Bröden deit disse voagelspecies in de noordensten deylen van Eurasien un noordwesten Noordamerika, wårvan de euraaske subspecies den weatenskopliken name *B.g. *'garrulus*** drigt un de noordwestamerikaanske den name ''B.g. '''pallidiceps***. De sydenstaert is en deyltrekker, wat bedüüdt, dat de populatioon deylwyse wintertyds nå süden hen trekt, man deylwyse in dat bröödgebeed blivt. Dat trekkend hangt stark af van de togänglikheid nå wisse beiensoorten, sünderlik van den kwitsenboum, in de brööd- un trekgebeden. Ouk in dat sassiske språkgebeed is de sydenstaert medto wintertyds as invasioons- or dwaalgast to bemöten.

Vöärtrekkingswyse leavt de sydenstaert in nadelhölter, man ünder de trektyd höldt dee sik ouk in parks, gaardens un ander minsklike ümgeaving up.

## Leavenswyse

As vödelse prefereert de sydenstaert beien, såd un rüggråtslouse deerten.  Wintertyds leavt hee vöäral van beien un vrit do blangen kwitsen ouk machandelbeien un beien van gaardenstrüker. Dårby warkt syn leaver so effektiv, dat anskynlik ouk öäverrype beien em ni duun maket.  Dat sydenstaerten van öäverrype beien duun wardet, is indedåd wul man en urbane legende. Weatenskoplik het sik dat betto noch ni bewysen låten un anseens dat syn leaver üm de 10% van syn lyv uutmaakt un hee alkohool neagen mål so gauw vorbrent as en minsk, is dat ouk ni al to wårskynlik.

### Voordplanting

Syn nest bouwt de sydenstaert in de telgens van junge nadelböyme as dannen un vüren. Twüsken meimånd un junimånd legt dat wyven 4–6 eier, dee dat üm un by en twey weakens tyd bebröden deit. Achteran voderet de ölderen ear jungens 20–25 dage, dårvan 15–17 in dat nest.

## Referensen
Taylor Swift

**Taylor Alison Swift** (13 december 1989) is ne amerikaanske sängeresse en leedkesskryvster. Öäre nummers gåt meysttyds oaver öär eygene leaven, wat öär vöäle mediaandacht upleyverden. Med 14 jår verhüüsden see van öäre geboartesteade Reading in den ståt Pennsylvanie når Nashville in Tennessee üm name te maken in de countrymusik. See kreag al rap een platenkontrakt med Big Machine Records en was dårmed de jungste artiste under Sony/ATV Music publishing house. Öär eyrste album ''Taylor Swift'' was de längstnoteerde in de jåren 2000 in Amerika, med as höygste steade vyvde in de lyste. Et nummer *Our Song* makeden öär de jungste ooit dee et presteerden üm selv een nummer te skryven en uutvoren en dårmed in de hitlyste *Hot Country Songs* te koamen. Swifts tweyde album, *Fearless*, küm uut in 2008. Med de hitnummers *Love Story* en *You Belong With Me* was Fearless et bestverkochte album van 2009 in de VS. Et album kreag veer Grammy Awards. Swift wör dårmed de jungste Album van et Jår-winner. (In 2009)

Swift skreav selv öär nye album *Speak Now*, wat in 2010 up de höygste steade binnenküm in de VS. Et nummer *Mean* kreag twey Grammy Awards. Öär veerde album, *Red*, köm uut in 2012. Öär vyvde album, *1989*, wat in 2014 uutküm, leyverden öär drey Grammys up. Dårmed wör Taylor Swift de eerste vrouwe en vyvde artist ooit dee twey mål de prys Album van et Jår wün. De nummers *Shake It Off*, *Blank Space* en *Bad Blood* wörden nummer-eynhits in de VS, Australie en Kanada. Med de eyrste tweye wör Swift de eyrste vrouwe in de *Billboard* Hot 100 dee sikselv oaversteyg. Öär sesde album, *Reputation* (2017), en et höyvdnummer Look What You Made Me Do stünd boavenan in de VS en et VK. Med de uutgave van *Reputation* wör Swift de eyrste artist wårvan veer albums binnen ne weake een miljoon mål wör verkocht. Twey nummers van *Lover*, öär söävende album uut 2019, haalden nummer twey in de hitlysten: *Me!* en *You Need to Calm Down*.

Döärdat se meyr as 50 miljoon albums en 150 miljoon nummers verkocht hevt is Swift eyne van de best-verkoupende musikmakers van alle tyden. Prysen dee se wünnen hevt sint under meyr 10 Grammy Awards, eyn Emmy, 24 American Music Awards, 23 ''Billboard'' Music Awards, ses Guinness-wearldrekords.

Swift hevt estån in *[[Time (tydskrivt)|Time]]* as eyne van de 100 meyst invloodryke lüde van de wearld (2010, 2015, 2019). Ouk stünd se boavenan in de ''Forbes'' Celebrity 100 (2016 en 2019).

### Musikstyl

In Swift syne musik sit kenmarken van pop, synth-pop, country, country pop, en rockmusik. Selv nöömden se sik countrysangeresse tötdat in 2014 öär album *1989* uutküm. Dat beskreav se selv as een "sonisk samenhangend popalbum." 

## Referensies
Kim Kardashian

**Kimberly Noel Kardashian ** (meydkensname **Kardashian**, den 21 oktober 1980) is ne amerikaanske mediapersöynlikheid, model, sakenvrouw, aktrice en bekend persoon. Kardashian kreag eyrste media-andacht as vreandin en styliste van Paris Hilton. Mär pas vanaf 2002 kreag se breydere bekendheid döär ne seksvideo, *[[Kim Kardashian, Superstar]]*, van öär den as sik oaver internet verspreidden. Later in 2007 verskeynen see en öäre family in de reality-TV-ryge *[[Keeping Up with the Kardashians]]*. Et sukses dårvan leidden al rap töt afleidingen der van, so as *[[Kourtney and Kim Take New York]]* (2011-2012) en *[[Kourtney and Kim Take Miami]]* (2009-2013).

De lätste jåren bouwden Kim Kardashian stelselmåtig ne online en sociale media-anweasigheid up. See bereikeden dårmed hunderden miljonen volgers up Twitter en Instagram. Se hevt verskeidene produkte med öären naam der up uutegeaven, so as et mobile spelleke *Kim Kardashian: Hollywood*, ne ryge an kleyder en produkten, een fotobook under de name *Selfish* en ne persöynlike app med öäre naam.

Dårnöäst krigt öäre verholding med den räpper Kanye West vöäle media-andacht. Et stel trouwden in 2014 en hevt med mekander veer kinder. Up den 19. februari 2021 wör bekend at Kardashian ne skeiding van West had anevrågen. 

Kardashian hevt mededån in films sou as *Disaster Movie* (2008), *[[Deep in the Valley]]* (2009) en ** (2013).

Volgens et tydskrivt *[[Time (tydskrivt)|Time]]* was Kardashian in 2015 eyne van de 100 meyst invloodryke lüde, en *[[Vogue Magazine|Vogue Australie]]* beskreav öär as "fenomeen van de popkultuur". Souwal vöär- as teagenstanders nöömt öär en vöärbeald van ymand den as "bekend is ümdat he bekend is". Volgens Forbes was see de best-betaalde televisy-persöynlikheid van 2015, med een inskatted inkoamen van sowat € 50 miljoon.

## Referensys
Süüdsotho

Et **süüdsotho** (*Sesotho* [sɪ̀sʊ́tʰʊ̀] in et süüdsotho) is een språke dee döär so'n 5,6 miljoon meansken, vöärnamelik süüdsothos, espröäken wördt (volkstelling 2011), wårvan 4.240.000 in Süüdafrika, wår et een officiele språke is. Et süüdsotho is (nåst et engelsk) ouk een officiele språke van Lesotho, en hevt dår 1.770.000 spreakers. Der binnen een pår ortografiske verskillen tüsken et süüdsotho van Süüdafrika en et süüdsotho van Lesotho. Et süüdsotho is deyl van de sothospråkfamily. Et süüdsotho is ouk een officiele språke van Zimbabwe. 

## Tekstvöärbealden

## Üütgånde verwysingen

### Språkhülpmiddels
* Sesotho.web.za: engelske inleiding tot süüdsotho vöär beginnners; inklusiv binnennetse dalelaadbåre woordeboken
* Vry en gratis süüdsotho spellingskontrole vöär OpenOffice, Mozilla Firefox en Mozilla Thunderbird

### Programmatuur in et süüdsotho
* Mozilla Firefox - webkykerr
* Mozilla Thunderbird - netpostprogramma
* OpenOffice.org - kantoorpakket
* Translate.org.za - een projekt üm vrye en oapenbronprogrammatuur in süüdsotho en andere süüdafrikaanske språken ümme te setten
* Pootle - binnennetse oaversetting van süüdsotho oapenbronprogrammatuur
Letsk

Et **letsk** (*latviešu valoda* in de språke selv) is een indo-europeeske språke dee tot de baltiske språkgrup behöyrt. Et is de officiele språke van Letland en hevt um en nåby 2 miljoon spreakers.

De letske språke is nauw verwand an et litausk. Beiden hebben söäven naamvallen: nominativ, genitiv, dativ, akkusativ, instrumentalis, lokativ en vokativ. Wel hevt et letsk sik in verskillende upsichten döäruntwikkeld. Under invlööd van nåbürige finugriske spåken ligt in et letsk de klemtoon steads up de eyrste lettergreape. De dualis (tweyvold) is in et letsk verlöären egån, lykas et unsydige grammatikale geslacht (de språke maakt wel underskeid tüsken mannelike en vrouwelike woorden).

Upvallend is de afweasigheid van lidwoorden in et letsk, in plaatse dårvan wördt der gebrüük emaked van bepålde en unbepålde formen van et eigenskapswoord (byvooglik naamwoord) üm et an te geaven, bv. 'lielā pilsēta' (de groute stad) en 'liela pilsēta (een groute stad)'.

De oldste letske tekst is een katolike katechismus en stamt üüt 1585. Een jår later wördden et evolgd döär een lutherske catechismus.

Upmarkelike elementen in et letske skrivt binnen de makrons (liggende streapjes) boaven de klinkers, dee längde of intonaty angeaven. Dårnåst hevt et letsk de cedille: de Ģ, Ķ, Ļ en Ņ wörden hyrdöär epalataliseerd en wörden üütespröäken mid een lichte j-klank derachteran, respektivelik as [ɟ], [c], [ʎ] en [ɲ]. De hake (of: *hatsjek* (háček)) verandert een alveoläre frikativ in een postalveolär, dit wil seagen dat de üütspråke van C, S en Z verandert van [ts], [s] en [z] sunder hake nå [tʃ], [ʃ] en [ʒ] mid hake. De letters Q, W, X en Y maken geen underdeyl üüt van de et letske alfabet.

As eyn van de weinige indo-europeeske språken is et letsk een aksentspråke: de beklemtoonde lettergreape in een woord kan een andere intonaty krygen, wårdöär beteykenisverskil untsteyt.

## Naamvallen

**upmarkingen**

1. Et is een twistpunt of de instrumentalis wel of neet besteyt in et letsk. De instrumentalis is ümmers in feite et vöärsetsel "ar"(met), dat in et enkelvold de akkusativ gebrüükt en in et meyrvold de dativ. Ümdat dit vöärsetsel weg en were vordelöäten wördt, seen een bült lüde dit toch as een amparte naamval.

2. De dativ kan by bepålde warkwoorden ouk de funkty lydend vöärwerp hebben. Enkele vöärbealden van warkwoorden wårby de dativ gebrüked wörden binnen klausīt (gehöyrsamen), palīdzēt (helpen) en ticēt (gelöyven).

Suns klausa **manam tēvam**.   *De hund gehöyrsaamt myn vader.*
Mēs **jums** palīdzēsim.       *Wy süllen jülen helpen.*

By party warkwoorden wördt vöär et underwarp een dativ gebrüked. Et lydend vöärwarp is dan nominativ.

**Mums** ir divi kaķi.           *Wy hebben 2 katten.*
**Lindai** negaršo tomāti.      *Linda lüst geen tomaten.*
Hugin en Munin

**Hugin en Munin** (meysttyds ouk: **Huginn en Muninn**) sint twey raven uut de germaanske mytology. See sint helpers van den uppergod Wodan. 
Hugin en Munin vleget daags de neagen wearlden oaver en lüstert en kyket wat de lüde so by den ende hebbet. An et ende van den dag gåt se weaderümme når Wodan, landet up syne skolders en flüstert em allens wat se seen hebbet in de oren. 

Huginn en Muninn wordet enöömd in de Dichterlike Edda, dee samensteld is in de 13. eywe uut öldere traditionäle brunnen: de verhaaledda en de Heimskringla van Snorri Sturluson en in de Darde Grammatikale Verhandeling van Óláfr Þórðarson en in de dichtkünst van de skalds.

## Naam
De namen *Hugin* en *Munin* sint verwant an de neadersassiske wöörde *höygen* en *meynen*. 

## Y müt et mär weaten
*In et album *De Vinnige Viking* van Suske & Wiske koamet Hugin en Munin ouk vöär
*Wat lüde meynet dat Hugin en Munin de vöärloupers sint van Zwarten Piet
Frankenstein (band)

**Frankenstein** was een heavy metal-band dey in 1972 opericht wördden in Süüdwolde (Drenthe) en De Vårt (Åveryssel).

De volgende müsikaanten hebt in de loop van de tyd deyl üütemöken van de groop: gitarist Berthus Westerhuis, sangers Ruud Stevens en Bernd Slomp, basgitaristen Rikky Leegsma, Roelof Kloeze, Harrie van Ingen en Henk Kamermans, en drümmers Rob Poelman, Rieks Vogelzang, Jos Koek, Rob Bredewoud en Alfred Kers.

Van een eigen stüdioalbum is 't nooit ekomen. In 1982 kwaamp de versamelaar *Metal Clogs* üüt mit wark van de band. De single *Back From the Grave Tour 84!* kwaamp üüt in 1984. In 2008 verskeen *Front of House Cassette Tapes 80-84: Live Bootleg*.

Berthus Westerhuis maakte naam as producer; åver hüm verskeen in 2019 de biografy *Ik Bruuthus*.

## Uutgånde verwysings

* Frankenstein in de Encyclopaedia Metallum
* Artikel op RTV Oost åver Berthus Westerhuis (16 november 2019)
Marga Zwiggelaar

**Marga Zwiggelaar** ('t Ogeveine, 1963 - Nijmegen, 25 febrewari 2026) was een Drèentse dichteres en prosaskryvster. Dichtwark gaf se üüt onder de name Annije Maria Brans. Sinds 2010 dröög se by an Drèents letterkundig tydskrift Roet.

Onder de name Cunera van Schaick dröög se in 2012 by an 't e-book *Hilde*, een digitale versameling Drèentstalige poësy.

Zwiggelaar gebrüükte vööral de vrye varsvörm. Höör gedichten bint vake inspireerd döör natüür, relygy, mythology en simbolisme. Thema's dey as vake vöörkoomt, bint de dood, vergaankelikheid, 't mèenselike tekört en onvermogen, en de relaatsy van de mèense töt syn ümgeving.

In höör körte verhalen bint mit name mèensen in de moderne måtskoppye een inspiraatsybron. Net as in höör gedichten, bint in höör verhalen de feiten neet altyd wat se lykt.

In 2015 kwaamp onder de skryversname Annije Maria Brans höör eerste dichtbündel üüt, *Niks is zo hiete as old ies* (Het Drentse Boek).

In 2019 verskeen ok by het Drentse Boek *Maagie in het ies*, een historyse misdådroman dey spöölt op 't Ogeveine. Mit disse roman wün Zwiggelaar de Dagblad van het Noorden Streektaalprys van 2019 in de kategory literatüür.

Zwiggelaar was van 2001 töt 2012 direktöör-konservator van 't Hoogeveense kültüürhistorische müseüm de 5000 Morgen. Ok was ze coördinator by 't Hunebedcentrum in Börger, en vanof 2004 stün ze mit höor eigen adviesbüreau aoverheden en orgenisåtsies by op 't gebeed van köönst, kültüür en geskydenis.

Op höör 56ste günk se as non by de Dominicanessen van de Heilige Familie in Neerbosch by Nymegen.

## Uutgånde verwysings
*'t Huus van de Taol åver Annije Maria Brans (Marga Zwiggelaar)
*Artikel åver 't verskynen van ''Maagie in het ies''
*RTV Drenthe: "Marga Zwiggelaar (62) uit Hoogeveen overleden"
*Katholiek Nieuwsblad: "Zuster Marga Zwiggelaar (1963-2026) wist traditie en eigenzinnigheid te verbinden"
Tieme Woldman

**Tieme Woldman** (Assen, 1965) is een Drèentse prozaschriever. Hij is opegruid in Wiester en woont vandage de dag in Zwolle, waor e warkt as freelance-softwareontwikkelaar.

Woldman schref romans en körte verhalen in 't Drèents en Nederlaands. Thema's daor as e drok op is, bint sport en misdaod. Wark van hum hef estaone in bladen as *Hard gras* en Drèents letterkundig tiedschrift *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*. Ok hef e een column in Drèentstalig blad *[[Zinnig]]*.

In 2013 verscheen bij Het Drentse Boek Woldmans roman *Moord in het Mantingerveld*, een combinatie van historische fictie en misdaodroman. Stof veur de roman beud de beruchte dreivoldige moord in 't Koekangerveld van begun twintigste ieuw. De grootolders van Woldman hebt dizze nooit opeloste moorden van dichtebij mitemeuken. Mit heur verhalen wakkerden ze Woldman zien liefde veur misdaodverhalen an. De roman is Nederlaandstalig mit Drèentse dialogen.

Op Facebook schreef Woldman de Drèentstalige thriller *De Vrouw van Gemmekers Huus*. In 2015 verscheen in eigen beheer zien novelle *Mannen bint maakt van jonges*, aover voetbal en mannenvrundschop. In 2019 kwaamp bij Van Gorcum de Nederlaandstalige detectiveroman *Doodzonde* uut.

In 2021 verscheen bij uutgeverije Aspekt zien non-fictiewark *Onopgeloste mysteries*. Ok in 2021 kump bij Het Drentse Boek zien körte roman *De Affaire* uut, aover een journalist die bliend carrière perbeert te maken, twee vrouwelijke politici die menare de tente uutvecht en een subsidiefraude van jewelste.

In 2013 wun Woldman mit zien verhaal 'Soap' de IVIO-Andries Greiner Prijs veur schrieftalent in Flevolaand.

## Uutgaonde verwiezings
*Ziede aover Tieme Woldman op de webstee van 't Huus van de Taol
Zinnig

* *'Zinnig*',* ondertitel *Drents Tiedschrift*, is een Drentsktalig volklörenblad dät ses mål in 't jår üütkümp.

't Blad wördden in 2016 elanceerd as vervanging in een fris jassyn van *[[Oeze Volk / Maandewark]]*. Dey üütgave was up sich weer voortekomen üüt 't in 1956 operichte *Oeze Volk*.

*Zinnig* brengt reportages en neis oaver alderhaand underwarpen dey samenhangt mit de pervinsy Drenthe. Y vyndt der artikels en intervyws in, asok recepten, strips, püzzels en columns. Wyder bevat 't neis oaver Drèentstalig üütgaves en oaver initiatyven vöär de bevördering van 't Drentsk en 't Nedersassisk in 't algemyn.

*Zinnig* wördt üütegeven döär 't Huus van de Taol in Beilen. 't Blad is de tegenhanger van *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*, een Drentsktalig tydskrift mit en explysyt literair karakter.
Nedersaksisch in een notendop

* *'Nedersaksisch in een notendop*',* undertitel: *Inleiding in de Nedersaksische taal en literatuur*, is een populäär-weatenskappelik handbook oaver de neadersassiske taal. Et verskaen in 2019 by Van Gorcum under redakty van de taalkündigen Henk Bloemhoff, Philomène Bloemhoff-de Bruijn, Jan Nijen Twilhaar, Henk Nijkeuter en Harrie Scholtmeijer.

Et handbook verskaen in een tyd van toneamende erkenning en wardering vöär et neadersassisk as taal. Een jår vöär verskynen wordden et konvenant neadersassisk, vöär behold en bevordering van de taal, underteykend döär de neaderlandske ryksoaverheid en neadersassiske provinsiale oaverheiden.

Nåst een beskryving en bespreaking van disse en andere politike untwikkelings, geyt *Nedersaksisch in een notendop* vöäral in up de taalkündige aard van de verskillende regionale en plaatselike varianten van et neadersassisk. Y künnen ouk leasen oaver skryvwysen, woordeboken en andere boken, status en spreakersantallen, verandering van de taal, en neadersassiske veld- en persoonsnamen. Wyder is der een üütgebreided oaversicht van de neadersassiske literatuur in et oldsassisk, et middelsassisk, en de verskillende varianten van et moderne neadersassisk.

*Nedersaksisch in een notendop* is de populäär-weatenskappelike teagenhanger van et *[[Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde]]*, dat meyr vöär specialisten bedoold is en in 2008 üütkwamd.
Litausk

Et **litausk** (*lietuvių kalba*) is een oustbaltiske taal üüt de indo-europeeske taalfamily, en hevt üm en nåby de 3,5 miljoon spreakers. Et is de officiele taal van Litauen, en is een officiele taal binnen de Europeeske Uny. Et litausk is nauw verwand an et letsk. 

Van alle indo-europeeske talen wördt et litausk eseen as eyn van de meyst archaiske talen, döärdat et een bült verbügingsformen en andere kenmarken üüt et proto-indo-europeesk bewaard hevt dee in andere talen verlöyren egån binnen. Dårnåst is et litausk mär min döär andere talen beinvlöded, hyrdöär hevt is et litausk van grout belang in historisk taalkündig undersöök.

De litauske taal is een good vöärbeald van een bedreigde taal dee sik hersteld hevt. Yts meyr as hunderd jår eleaden, to Litauen tot Rusland behöyrde, stünd Litauen up et punt üm üüt te starven. In de jåren 1880 verklårde de russiske regering et as üütestörven, dee verklåring müt lykewels eseen wörden in et licht van et tomålige russiske kolonisatybeleid en de definitys van et begrip taal.

## Verspreiding en dialekten
Et litausk is de nationale taal van Litauen, wår et in 2006 de moderstaal was van ungeväär 3,5 miljoon meansken. Dårnåst wördt et in mindere måte espröäken in under meyr Noordoustpolen en döär litauske emigranten, of döär litauers dee in andere landen wunnen. 

Der binnen twey belangryke litauske dialekten, *aukštaitija* ('de houglandtaal', ebaseerd up et dialekt ten westen van Kaunas) en *žemaičių* (samogitisk, üüt Samogitie in et noordwesten). *Aukštaičių*, dat de basis formt vöär de eskreaven taal, hevt slechts twey toonaksenten, terwyl et žemaičių der meyrdere hevt. De dialektversnippering wördt verundersteld plaatse te hebben evünden in de 15. eyw, en dårvöär waren *aukštaičiai* en *žemaičiai* geografiske begrippen.

## Skrivt
De taal wördt eskreaven in een anpasd latynske alfabet, mär hevt een antal anvüllende letters: ą, č, ę, ė, į, š, ų, ū en ž. De letters q, w en x wörden neet gebrüked in et litausk. Et alfabet telt in totaal 32 letters.

: **A Ą B C Č D E Ę Ė F G H I Į Y J K L M N O P R S Š T U Ų Ū V Z Ž**

### Üütspråke
Viefhearenlaanden (gemeente)

**Viefhearenlaanden** (Nederlangds: Vijfheerenlanden) is n gemeente in de Nederlangdse provinsie Utrecht. De gemeente is op 1 jannewaori 2019 ontstaon deur samenvoeging van de gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. Viefhearenlaanden het ongeveer 56.000 inwoeners.
Jan Harbers

**Jan Harbers** (Aalten, 1952) is een Drèentstalige schriever en ien van de redacteurs van Drèents letterkundig tiedschrift *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*.

Harbers gruuide op in de Veenkelonies in oost-Drenthe. Hij warkt as leraar in 't voortgezet onderwies en hef miteschreven an verscheiden schoelboeken veur netuurkunde.

Naost zien redacteurschop van *Roet* is Harbers veurzitter van De Literaire Hemel, een stichting die meertalige literaire activiteiten wil bevördern en bijienkomsten organiseert in 't Drèentse dörp Aomen. Wieder besprek Harbers literatuur veur RTV Drenthe.

In de Nedersaksische verhalenbloemlezing *Angst en verlangst* (Het Drentse Boek, 2010) stunden van Harbers de verhalen 'Laogie' en 'Ontdaon'. In zien prozawark schetst hij vervrömdende situaties en lat e veul te raoden aover. Hij dreug ok bij an de gedichtenbloemlezing *Drenthe is best mooi (op Google Maps)* (Het Drentse Boek, 2014). Geriegeld is der wark van hum te vienden in *Roet*.

## Bronnen
*Nijkeuter, Henk (2016), *Waor roet en blommen wortel schiet in 't veld: Geschiedenis van de Drentse literatuur 1945-2015*, Beilen: Het Drentse Boek
Leny Hamminga

**Leny Hamminga** (Zeegse, 1954) is een Drèentse skryfster vöör kynder en volwassenen. Se hef een onderwysachtergrond en hef in dey kontekst völle leedteksten en kabaretvöörstellings eskreven. Ok hef se toneylgroop Epoi in Vreeis upericht. 

Höör skryverye in 't Drèents begünde do as se in 2010 mit een verhaal een skryfwedstryd van 't Huus van de Taol wün. Sinds det jår drag se verhalen by an de Drèentstalige tydskriften *[[Oeze Volk/Maandewark]]* (vanof 2016 *[[Zinnig]]*) en *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*. Höör verhalen gåt åver meinsen mit een 'rafelraandtyn', of åver ho of meinsen mit menare ümmegåt.

In 2012 verskeen van Hamminga 't kynderbook *Een haand achter 't gerdien* (Het Drentse Boek), det 't aandere jår enomineerd wördden vöör de Dagblad van het Noorden Streektaalpries. 't Book geyt åver een jonggyn det mit syn va even büten een Noord-Drèents dörp woont en det up süük geyt når syn mo.

In 2017 verskeen in de Linksum-reeks van Het Drentse Boek *Lena*, een mininovelle åver 't upgrüüyen van een kwetsbaar maagyn töt een vrouwe en moder dey 't leven neyt gemakkelk upnemp. 't Verhaal is ebaseerd op 't leven van Hamminga's grootmo en spöölt in de dreihook Grünning-Hogesaand-Assen. In 't sölvde jår wün se vöör dit book de Streektaalpries van 't Dagblad.

In april 2019 wördden Hamminga anesteld as tålskülte in de Drèentse gemeynte Tynårl. Dårmit is sy in dey gemeynte streektaalambassadöör namens 't Huus van de Taol. Wyder hef se redaktioneel wark edåne vöör verskeiden üütgaven van 't Huus: de Taolkraant en de jårgangen 2015, 2016 en 2017 van jårbook B'ART.

## Bronnen
*Nijkeuter, Henk (2016), *Waor roet en blommen wortel schiet in 't veld: Geschiedenis van de Drentse literatuur 1945-2015* (Beilen: Het Drentse Boek)
*Huus van de Taol åver Leny Hamminga
*De Asser Courant åver 't verskynen van ''Lena''
*De Krant van Tynaarlo åver Leny Hamminga's anstelling as tålskülte
De Literaire Hemel

**De Literaire Hemel** is een in 2001 operichte stichting die as doel hef meertalige literaire activiteiten te bevördern. In de periode oktober töt mei holdt de stichting zeuven bijienkomsten in kefee De Amer in Aomen, körtbij Assen in de pervincie Drenthe.

Oner de name 'De Literaire Hemel' wördt alle tweede vrijdagaovends van de maond andacht besteed an Nedersaksische en Nederlaandse literatuur. Der bint vraoggesprekken mit schrievers aover heur wark, schrievers leest veur en nao ofloop signeert ze.

In de rubriek 'Hemel of Hel' wördt herinneringen opehaald an een wegeraakte schriever. In 't boekenrek is 't wark van de schrievers te kriegen. Der  wördt instrumentale live-meziek espeuld op de bijienkomsten.

Per 1 jannewaori 2016 bestiet 't bestuur uut:
*Jan Harbers (veurzitter)
*Jolet Dingen-de Vries (sikketaoris)
*Joep Brinkman (penningmeister)
*Nicolette Leenstra (lid van 't bestuur)
*Annette Timmer (lid van 't bestuur)

Programmamaker Albert Haar gef advies an 't bestuur.

## Uutgaonde verwiezing
*Webstee van De Literaire Hemel
Taal an Taofel

**Taal an Taofel** is een literair, muzikaal en gastronomisch programma in de pervincie Drenthe det meerdere maolen in 't jaor plaatsviendt. 't Wördt organiseerd deur 't Huus van de Taol/Het Drentse Boek. Vaste onderdielen bint literatuur, meziek en eten.

In elke editie van Taal an Taofel koomt der een paar mèensen Nedersaksische körte verhalen of gedichten veurdragen of meziek speulen. Ok wördt der mangs toniel opevoerd of een uutienzetting aover Nedersaksische en/of Drèentse zaken eholden.

Tussen de bedrieven deur wördt der een maoltied opediend. Taal an Taofel wördt ofwisselnd in verschillende plaatsen in Drenthe eholden. De lu koomt bijien in een kefee-restaurant, zalencentrum of historisch gebouw.
Baltiske talen

De **baltiske talen** binnet een subgrup binnen de indo-europeeske taalfamily. Et antal spreakers wearldwyd wördt eskatted up so'n 7 miljoon.

## Geskydenisse
De baltiske taalfamily had in et verleaden een grouter verspreidingsgebeed. De twey belangrykste noch leavende talen binnen disse grup binnet et letsk en et litausk, beide oustbaltiske talen dee espröäken wördet in de oavereynkumstige landen. Et letgaalsk hevt de status van officiele minderheidstaal in de letske provinsy Letgallen. De bekendste westbaltiske taal is et umstreaks 1700 üütestörven oldpruussisk.

## Grammatika
Vöäral et litausk is wat de grammatika angeyt een bysünder archaiske taal (under andere vanweagen et groute antal verbügingen), dee mid name starke oavereynkumsten vertöynt mid et sanskrit. Dit maakt et litausk ouk heyl geschikt as hülpmiddel by et rekonstrueren van et proto-indo-europeesk. Vergelyk de understånde sinnen üm een good beald te krygen:

## Herkumst
Vanweagen de starke oavereynkumsten tüsken de baltiske en de slaviske talen wördde in et verleaden döär party taalkundigen so as August Schleicher en Antoine Meillet üütegån van een baltoslaviske protogrup binnen de indo-europeeske taalfamily of dialektgrup, wår rund 3000 v. Chr sowel de baltiske as de slaviske talen üüt untstån sollen weasen. Dit idee is lykewels stark ümstreaden.

## Referensys
* Sijs, Nicoline van der (1999). Taaltrots: Purisme in een veertigtal talen. Uitgeverij Contact, Amsterdam / Antwarpen
Gotlandsk

**Gotlandsk** of **gutnisk** (sweedsk: *gotländska*, *gutniska* of *gutamå*l) verwist nå de dialeken dee up de eilanden van Gotland en Fårö espröäken wörden. De dialekten, howel se van de oldgotlandske varieteit van et oldnoorsk stammen, wörden sumtyds as deyl van de sweedske språke eseen. Der binnen twey varianten van et gotlandsk, *vastelandgotlandsk* (sweedsk: *laumål*), vöärnamelik espröäken in et südelike gedeylde van Gotland, en *faroymal* (sweedsk: *fårömål*), espröäken up deylen van et eiland Fårö. UNESCO definieert gotlandsk per 2010 as een "bedreigde språke".

Enkele kenmarken van et gotlandsk binnen et behold van oldnoorske tweyklanken as *ai* so as et geval is in *stain* (sweedsk: *sten*, sassisk: *steyn*) en *oy* in byvöärbeald *doy* (sweedsk: *dö*, sassisk: *starven*). Et gotlandsk hevt ouk een dreeklank dee in geen enkele andere noorske språke besteyt: *iau* so as in et woord *skiaute/skiauta* (sweedsk: *skjuta*, English: *sketen*). 

De meyste gotlanders künnen gotlandsk begrypen, mär spreaken meystentyds sweedsk, ümdat et hüdige gotlandsk, vanweagen de lange weadersydse bloutstelling, korter by et sweedsk steyt as et oldsweedsk by et oldgotlandsk.

Der binnen seriöse pougingen edån üm de traditionele versy van et moderne gotlandsk ny leaven in te blasen, en de Gutamålsgillet (de gotlandske språkgilde) organiseert lessen en byeynkumsten vöär spreakers van traditioneel gotlandsk. Volgens de websteade van de gilde binnen der nun 1500 lüde dee gotlandsk up Facebook gebrüken.

## Woordeskat
Hyrunder een klein antal woorden üüt et alledaagse språkgebrüük:

## Status
So as de meyste dialekten van Sweden, steyt et gotlandsk under groute invlööd van de standardspråke, dat kümt under andere döär kontakten mid spreakers van et standardsweedsk mär ouk döär de media en (wårskynlik de belangrykste) de eskreaven språke. As gevolg dårvan steyt et gotlandsk nun vöäl korter by et standardsweedsk. Der binnen ouk een bült gotlanders dee et dialekt neet eleyrd hebben, mär wel een regionaal eklöörde variant van et sweedsk spreaken. Dit wördt vöäral ekenmarked döär de intonaty, mär ouk döär et gebrüük van tweyklanken en dreeklanken, een antal leksikale eigenaardigheiden lykas de infinitive üütgang *-ä.*

De *Gutamålsgillet*, dee sik inset vöär et behold en de revitalisering van et gotlandsk sinds 1945, skat dat et gotlandsk vandage de dag döär so'n 2.000 tot 5.000 lüde espröäken wördt. Hovöäle dårvan passive kennis hebben, steyt neet vermelded. Interesse in et gotlandsk is der wel: van 1989 tot 2011 wördde et radioprogramma *Gutamål* up Radio Gotland üütesünden, et had regelmåtig rund de 15.000 tot 20.000 lüüsteraars, en in 2008 böyd Campus Gotland syn eyrste kursus gotlandsk an. Gutamålsgillet versamelt teksten van skryvers en dichters dee höär teksten in et gotlandsk skryven, en beedt een sweedsk-gotlandsk woordebook en een noch altyd groiende lyste mid gotlandske neologismen (nyformingen).

## Vöärbealden

## Üütgånde verwysing
* Officiele websteade van de gutamålsgillet (gutniske gilde)
Wiesneus

* *'Wiesneus*' *is een pakket an lesmateriålen vöör Nedersaksys underwys up de basisskole. 't Is ontwikkeld döör 't Huus van de Taol in de Drèentse plaatse Beilen.

## Inhold
*Wiesneus* besteyt üüt een gelyknamig blad det sinds 2016 alle jåren verspreid wördt up skolen dey anegeven hebt te willen mitdoon an 't project. 't Blad kümp üüt in meert, de streektaalmånd. Der ståt verhalen, gedichys, lydtys en spöllegys in.

Ok is der een webstee mit verhalen en lydtys dey belüüsterd künt wörden. Dissend is ontwörpen in samenwarking mit de ofdeyling pabo van Stenden Hogeschool Emmen. De webstee hef een ofdeyling vöör kynder in de leeftyd van eyn töt sesse (dey nog neyt künt lesen) en eyne vöör kynder van ses töt twaalf.

## Variaanten
De materiålen wördt aneböden in de variaanten Süüdwest-Drèents, Noord-Drèents, Veenkoloniåls, en Midden-Drèents/Süüd-Drèents.

Der bint ok versys van de *Wiesneus* ontwikkeld in 't Grünnings, Sallaands, Twèents en Achterhooks. Disse edytsys bint, in samenwarking mit 't Huus van de Taol, ontwikkeld döör Centrum Groninger Taal & Cultuur, de Iesselakkedemie, Erfgoedcentrum Achterhoeks en Liemers, Twentehoes en Dialectwärkgroep Heerde/Waepmvelde. In 2019 hebt meer as 300 basisskolen in 't heyle Nedersaksyse gebeed mitedåne an *Wiesneus*.

## Bronnen
* Stok åver ''Wiesneus'' döör 't Centrum Groninger Taal & Cultuur
* Basisskoolprojekten van 't Huus van de Taol

## Üütgånde verwysing
*De webstee van ''Wiesneus''
100 v. Chr.

## Gebeurtenissen
* ...

## Geboorn
* 12 of 13 juli - Julius Caesar, Romeinse staotsman († 44 v. Chr.)

## Oet de tied
* ...
Ton Peters

**Ton Peters** (Dieren, 1952) is een dichter, schriever en redacteur die hum reurt in de Drèentse literaire wereld. Hij schref in 't Nederlaands en Drèents.

Peters hef jaoren in 't onderwies ewarkt en verhuusde begun jaoren tachtig vanuut Gorinchem naor Drenthe, waor e 't Drèents leerde. Zien wark bestiet onder meer uut cabaretliedties, verhalen, gedichten, light verse, liedteksten en besprekings. Onder de tiedschriften daor as e in epubliceerd hef, vaalt *De wasknijper*, *De tweede ronde* en Drèents letterkundig tiedschrift *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*. Van 't leste tiedschrift is e redacteur.

Mangs gebruukte Peters 't pseudoniem Otto van Gelder. Hij schref 't liefst vörmvaste poëzie, zoas sonnetten en rondielen.

Peters hef verscheiden literair-culturele evenementen initieerd, schref teksten veur cabaretgroepen en gef warkwinkels poëzie. In 1992 was e betrökken bij de oprichting van 't Drents Light verse Genootschap, umdet e 't wark van Drèentse dichters nog aordig zwaor op de haand vund.

In 2000 wun hij 't Noord-Nederlands Liedjesfestival mit de tekst van 't lied 'De allerlaatste winkel'. In 2007 organiseerde e mit Jan Veenstra de Zeuvendaagse, een zeuvendaagse literaire umstruning deur Drenthe, daor as tientallen schrievers an mitdeuden.

Dichtwark van Peters is verschenen in verscheiden bibliofiele uutgaven en bloemlezings.

## Recentere publicaties
Veur de Drèentse boekenweke van 2009 schreef Peters mit Jan Veenstra *Dörpsstraot oes Dörp* (Het Drentse Boek). Peters dreug 33 Drèentstalige gedichten en Veenstra 33 verhalen bij, daorin as in een dörpskroniek de Drèents beschreven wördt.

Mit Rob Boudestein, Gezienus Omvlee en Ben Hoogland schreef Peters in 2012 de sonnettenbundel *De dood en het peloton* (Passage). Ok dreug e bij an 't in 2014 verschenen *Drenthe is best mooi (op Google Maps). Drenthe in lichte gedichten* (Het Drentse Boek).

Uutgaven van 't Huus van de Taol daor as Peters an bijedreugen hef, bint *Vueltaol. Op fietse deur Drenthe* (2009), *Mag Majesteit hier wel wezen?* (2013) en *Deurtrappen! Op fietse deur Drenthe* (2014).

In 2013 verscheen Peters zien bundel *Vanwege het getal. Gedichten tot 2013* (Ter Verpoozing), mit Nederlaands- en Drèentstalig wark.

In 2018 prissenteerde het Drents Light verse Genootschap de bundel *Binnenkort uitverkocht*. (Het Drentse Boek).

In 2019 verscheen *De maon hef nacht under de nagels* (Het Drentse Boek), een bundel mit gedichten van de Amerikaanse dichter Ted Kooser en Drèentstalige aoverzettings deur Peters. 't Was veur 't eerst det gedichten van Kooser in een Nederlaandse uutgave verschenen.

## Bronnen
*Nijkeuter, Henk (2016), *Waor roet en blommen wortel schiet in 't veld: Geschiedenis van de Drentse literatuur 1945-2015*, Beilen: Het Drentse Boek
*'t Huus van de Taol aover Ton Peters
Sacha Landkroon

**Sacha Landkroon** (Grunning, 1984) is een Nederlaandse dichter, schriever en keunstenaor van 't espreuken woord. Sinds zomer 2017 zit e in de redactie van Drèents letterkundig tiedschrift *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*. An dit tiedschrift levert e Nederlaandstalige bijdrages, zoas besprekings van Drèentstalig wark.

In 2009-2010 was e een jaor huusdichter van de Rieksuniversiteit Grunning. Mit Maarten Praamstra bracht hij de beste gedichten van alle huusdichters tussen 2001 en 2010 bij menare in 'Ideeën op sterk water' (2011).

Nao in 2015 't Hendrik de Vriesstipendium te winnen, kwaamp Landkroon in 2016 mit zien debuutbundel 'Terra Incognita'. Daorin beschref e zien ontwikkeling töt volwassene as een denkbieldige queeste deur verscheiden werelden.

Landkroon is wieder actief as organisator van 't jaorlijkse 'Winterdichters' in Eel en de verhalenwedstried 'Stuurloos', en zit in de jury van de Kunstbende. As keunstenaor van 't espreuken woord is e anesleuten bij Urban House Groningen. Daor koomt dichterije en meziek bij menare.

Wark van Landkroon hef in verscheiden tiedschriften estaone.

## Bronnen
*Sacha Landkroon zien webstee (archiveerd in 2019)
Wearldspråke

**Wearldspråke** (mangs ok *Wearldsproake*) is een 'neadersassisk internettydskrivt' van de haand van de Riessense streektaalactivist Martin ter Denge (1985). Wearldspråke wil 't Nedersaksisch anfietern en uutdragen as moderne, levende taal in Nederlaand en Duutslaand.

Wearldspråke bestiet uut een webstee mit onder meer neis in 't Nedersaksisch aover diverse onderwarpen, een in juni 2018 begunde, via verscheiden platforms te beluustern podcast, en visueel materiaol op zieden as Facebook en Twitter det 't Nedersaksisch op een positieve meniere onder de andacht brengt. 't Neis det op de webstee verschient, wördt ok edield via de Facebookziede van Wearldspråke.

Een veurbield van visueel materiaol van Wearldspråke is een foto van een in de grond esteuken batse mit de leus: 'Saksies is een warktuug, gin museumstuk'.

## Achtergrond
Wearldspråke is voortekomen uut eerdere internetactiviteiten onder de noemer 'Tweants: Wearldsproake', toen Ter Denge besleut um zien bosschop wieder te trekken van 't Tweants naor 't Nedersaksisch in 't algemien. 't Idee det Wearldspråke consequent uutdrag, is det 't Nedersaksisch, krek as elke taal, geschikt is veur gebruuk in alle facetten van 't dagense leven, en niet mar aal in de hoek edrokt mut wörden van folklorisme en platvloerse humor. De meniere umme 't Nedersaksisch leventig te holden, stelt Wearldspråke, is deur 't te blieven praoten, 'So vöäle en so vake as et kan.'

Veur zien schrieverije (in de Riessense variaant van 't Tweants) gebrök Ter Denge de mandielig Nedersaksisch-Platduutse 'Nysassiske Skryvwyse'. In zien podcast is hij partietoeren allennig an 't woord, of mangs hef e een gesprek mit een gast. In oflevering 24, van 29 augustus 2019, had e de bekende Sallaandse rockmuzikaant Hendrik Jan Bökkers aover de vloere.

## Bronnen
* De webstee van Wearldspråke
* De Facebookziede van Wearldspråke