open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zunnebloeme

De **zunnebloeme** (*Helianthus annuus*) is een tot 3 meter hoge plaante waorvan de zunnebloempitten veur verschillende doeleinden gebruuk wonnen. De plaante beheurt tot de femilie van de composieten en is *eenjaorig*. 't Bloemenheuf kan wel een diameter tot 30 centimeter hem. De bloeme kan makkelijk ekweek wonnen uut een pitte dee in de tune eplaant kan wonnen. Deur de vlogge greui is dit veural veur kienders antrekkelijk.

## Richting
Bleuiende zunnebloemen op een akker wiezen naor 't osen, waor de zunne 's mannensvrog opkump. Onvolwassen zunnebloemen waorvan de knoppe nog neet los is, verteunen heliotropisme: overdag dreit de bloemknoppe op zunnige dagen mee mit de zunne van oost naor west. 's Nachs keert de bloemknoppe weerumme naor de oostelijke stand. Disse dagelijkse beweging wonnen edaon deur een flexibel deel van de stengel onder de bloemknoppe, de *pulvinus*. Tegen de tied dat de bloeme loskump verstief de pulvinus, in de oostelijke stand. Daordeur wiezen bleuiende zunnebloemen de hele dag naor 't osen, terwiel der heliotropisme al veurbie is.

## Oorsprong
Zunnebloemen koemen oorspronkelijk uut Noord- en Zuud-Amerika en bin edomesticeerd rond 1.000 veur Christus. De Inca's vereren de zunnebloemen as beeld van der zunnegod. In 1530 wönnen de zunnebloeme deur zeeluui uut Spanje mee-ebröch naor Europa.

## Kweek
Tegensworig besteet der een kweekvorm mit een hangende kop, dee antrekkelijk is veur boeren umdat de bloemen minder beschaodigd wonnen deur voegels en vuul vanuut de luch.

Zunnebloemen wonnen ekweek veur de zunnebloemolie, dee veul gebruuk wonnen in de keuken en as baosis veur verschillende predukken waor plaantaorige olie in verwark wonnen. De zunnebloeme bevat veul onverzaojigen vetzuren en is goed bestand tegen hette en kan daorumme veur 't frituren gebruuk wonnen. In bewarken vorm wonnen de olie oek veur industriële doeleindes gebruuk. Van 't overblievende deel van de uut-epersen pitten wonnen meel van emaak, en wonnen gebruuk as veevoer.

## Foto-uutstalling: bloemvorming

Image:Sonnenblumenkerne sunflower seeds.jpg|Zunnebloemzaojen
Image:Sunflower seedlings.jpg|Zunnebloem dree dagen nao 't ontkiemen
Image:Sunflower opening 1-KayEss-2.jpeg|Eerste staodium van de bloemvorming
Image:Sunflower opening 2-KayEss-2.jpeg|De bloeme blief bedek, mar rich zich naor de zunne
Image:Sunflower opening 3-KayEss-1.jpeg|De bloeme is zwat helemaole zichbaor
Image:Sunflower opening 4-KayEss-2.jpeg|De bloeme is helemaole zichbaor
Image:Sunflower Bumbebee.jpg|Hommel op zeuk naor nectar
|Een veld mit zunnebloemen in North Dakota, VS
Waotermunt

**Waotermunt** of **aolkruud** (*Mentha aquatica*) is een vaste plaante en kump veur in Europa, Noord-Amerika, Azië, Afrika, Australië en Niej-Zeelaand. De plaante greuit veural langes en in 't waoter en in natte weilanen en bleuit van juni tot 't einde van oktober. De bloemen wonnen deur insekken zoas biejen en hommels besteuven.

De stengels bin 20 tot 40&nbsp;cm lange en hemmen esteelde, eivormige blaojen. De blaojen ruken naor puppermunt.

De plaante is maklijk vegetetief te vermeerderen deur wortelstukjes.

De aolkruud is één van de veurouwers van de etelen puppermunt (*Mentha piperita*).

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *munt*
* Drèents:
** *munt*
** *watermunt*
* Grunnegs: 
** *pepermunt* (Troapel)
** *kruzemunt* (Nij Pekel, Delfziel)
** *woatermunt* (Baaierm)
* Sallaans:
** *munt*
** *water-/wätermunt*
* Stellingwarfs:
** *munt*
** *waetermunt*
* Veluws: 
** *munt*
** *waotermunt*
** *aolkruud*, *aalkruud*

## Uutgaonde verwiezingen

* Waotermunt op Soortenbank.nl
* Waotermunt op Wikibronnen
* Verspreiding van waotermunt
De Marne

**De Marne** is n vrougere gemainte in t noorden van de provìnzie Grunnen. De gemainte beslagt n oppervlakte van 167,45 km².

Partnerstad van De Marne is de Duutse stad Dötlingen en de gemainte ligt in t COROP-gebied Overig Grunnen. De CBS-kode van De Marne is 1663.

## Ontstoan
De gemainte De Marne is in 1990 ontstoan noa n gemaintelke herindailen van de gemaintes Lains, Ainrom, Ollerom en Kloosterboeren. Dizze gemainte haitte aiglieks Ollerom, mor het zien noam in 1992 wiezegd in De Marne, noar t gelieknoamege onderkwartaaier van Hunzego.

## Indailen
De gemainte De Marne bevat de volgende ploatsen en gehuchten: Brouk, Ainrom, Groot Moarslag, Hornhoezen, Houwerziel, Lutje Hoeskes, Lutje Moarslag, Kloosterboeren, Kruusweg, Laauwersoog, Lains, Menskeweer, Rieg, Nijkèrk, Paiterboeren, Schouwerziel, Ollerom, Vaaierhoezen, Waarfhoezen, Wij-Hörn, Nijlaand, Zoltkamp, Zuurdiek.

## Zainsweerdegheden
In de gemainte De Marne kin men genieten van de natuur van t Hoogelaand mit wierden en aandere traditionele dörpkes. Maisttied mit Middelaiwse kèrke en örgel. Ook de Zeehondencrèche Paiterboeren en Nationoal paark Laauwersmeer binnen in trek bie toeristen.
Scho

Een **scho** is de meest gebrukelijke vorm van vootbedekking. Schonen bescharmen de voten tegen vuul, een de harde ondergrond, kouwe, enz. Schonen kunnen 't lopen makkelijker maken, mar soms hef 't oek 't tegenover-estelde effek (bieveurbeeld schonen mit hakken). De vorm van de scho hang meestentieds of van de moede rond de tied dat 't emaak is, zo zien schonen van vrogger der heel aanders uut (zoas de klompen).

De scho is emaak in de vorm van de voot. 't Bovenmateriaal (leer, kunsstof of stof) is meestentieds soepel um goed te passen. De zool is van wat stugger slietvas materiaal emaak (leer of rubber), mar kan wel meebewegen bie 't lopen. De hakke van de scho is meestentieds van stug materiaal, zodat de drager dervan, der neet deurhinne kan zakken.

## Soorten schonen
Der bin een kwak soorten schonen, veur heel wat soorten sporten, gelegenheen en beroepen.

* *Sportschonen*
* *Bargschonen*
* *Kuierschonen*
* *Clownschonen*
* *Veiligheidsschonen*
* *Dansschonen*
* *Tennisschonen*
* *Skischonen*
* *Legerkisten*

## De scho zetten mit Sunterklaos
In Nederlaand wonnen al vanof de 15e eeuw mit Sunterklaos de scho ezet. 't Wönnen eers eigenlijks edaon in de karke, en de opbrengs was veur de armeluui. To Sunterklaos laoter een femiliefees wönnen, zetten kienders der scho in de kamer bie de schouwe. De scho wonnen meestentieds ezet op 4 december.

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *schoon*
* Grunnegs: *schoun(e)*, *schoeg*
* Stellingwarfs: *schoe*
* Tweants: *schoo(n)*
* Veluws: 
** *schoe*
** *schoen* (Garder, Barreveld, Bennekum)
** *sjoe* (Bunschoten, Putten)
** *sjoen* (Garder)
** *skoe* (Attem)
** *skoen* (Attem, Apeldoorne)
** *scho* (Doornspiek, Nunspeet)
** *schoon* (Twelle)
Genoat

**Genoat** (Caridea) is n woaterdaairke dij beheurt tot de Glaidpotegen. Zai kommen veural veur ien zoltwoater, mor ook op klaindere schoal in zuitwoater. 

## Algemain
Der binnen sikkem 250 soorten genoat en kommen overal te wereld veur. De genoat dij ien waarmer woater leeft, wordt over t algemain groter as genoat dij ien kolder woater leeft. 

De vernuimdste genoat is dijdent oet de Noordzee. Dizzent worden ook wel *Hollaandse genoat* of *Grunneger genoat* nuimd. Zai leven bie zummerdag voak bie de kust en worden den vangen. Ien t Grunnegse dörp Zoltkamp stait de grootste genoatleveranzier van Europa, Heiploeg. t Dörp stait den ook bekènd as genoatdörp. 

## Eterij
Genoat dij eten worden binnen veural de grotere soorten, zo as de Atlaantische witte genoat. Dit binnen dan heufgerechten, dij maisttied op de grill of braai kloar môkt worden. De klainderen worden voak as ingredient of detail bruukt veur andere gerechten en worden maisttied raauw of kookt serveerd. 

## Trivia
* Andere landen woar genoat vangen en/of eten wordt binnen Marokko, Thailaand, Bangladesj en Japan. 
* De Chinese genoat, ook wel Gamba nuimd, is aiglieks gain genoat, omdat t n andere struktuur het.
* Kroepoek oedang wordt môkt van gemoalen genoat en meel.
* De Grunneger zanger Ede Staal haar een hit mit zien laid *Genoat* (t laid heuren op Youtube)

## Leegsaksisch
* Urkers: *garre*
* Drèents: *garnaal*, *gernaal*, *gernaol*, *gerneel*, *grenaot*
* Grunnegs: *genoat*
* Sallaands: *genele* (Kampen)
* Stellingwarfs: *gernael*
* Veluws: *genaol*, *gnaol*; bie vissers *ge(r)nele*
* Achterhoeks: *genaal*
Zoltkamp

**Zoltkamp** (Nederlaands: *Zoutkamp*) is n dörp ien t noordwesten van de provìnzie Grunnen. t Ligt ien de gemainte Marne en wordt ook wel genoatdörp van Grunnen nuimd. De Zoltkampers hebben de bienoamen *Schelleviskoppen* en *Vlintboksems*. De noam Zoltkamp kommt van *Zolt*, verwiest noar de zolle Laauwerzee en *Kamp*, n ander woord veur veld. Zoltkamp ligt aan t Rietdaip en har dus n gooie stoates ien de middelaiwen, dou t Rietdaip t ainege woaterweg noar t Stad was. Zoltkamp stait veural bekènd om de kleurege hoeskes laanks de Rietdaipkoade. 

## Historie
Tot 1969 tou, dou de Laauwerzee ôfsloten wuir, was Zoltkamp n viskershoaven. De viskersboten harren de letterkode *ZK*. In t verleden was t dé hoaven veur de vangst van genoat. Hierdeur is der n (visk)verwaarkende industrie ontstoan, woarbie de genoat bie de mìnsken thoes peld wuiren. Dit pellen wordt tegenswoordeg veural doan in Marokko. t Zoltkamper bedrief **Heiploeg BV** is de grootste genoatleveranzier van Europa. 

## Hìnwiezen
* Info over Zoltkamp
Eek

**Eek** hef verschillende betekenissen:

*Eek (boom) - een geslach van loofbomen
*Edik - een zure vleuistof veur smaak of conservering (eek)
Adam-en-eva (Orchis morio)

De **adam-en-eva** of **harlekijn** (*Orchis morio*) is een plaantesoorte dee wettelijk bescharmp wonnen in Nederlaand en steet op de Nederlaanse rooie lieste van plaanten as iezelig zeldzaam en stark of-eneumen. De plaante kump veur in Zuud-Europa en Midden-Europa. In Nederlaand kump disse plaante veurnamelijk veur op de waddeneilanen.

De plaante wonnen ach tot dartig centimeter hoge. De ongevlekken blaojen bin lochgreun en langerek. De onderste blaojen bin erangschik in een rozet en de bovenste blaojen bin stengelumvattend.

De adam-en-eva bleuit in Nederlaand van 't einde van april tot an 't begin van mei en heel soms oek 's harres. De bloeme kan nogal es verschilllen van kleur, van donkerpurper tot roze of wit. 't Spoor is horizontaal of iets umhoogwiezend en korter as 't vruchbeginsel. De kelk- en kroonblaojen vormen een breje helm. De ziejelingse kelkblaojen hemmen greune narven, waoran de plaante te herkennen is. De lippe hef dreje lobben, op de middenlobbe zitten een antal donkerpaorse stippen.

De plaante kump veur op vochtige, vrie voedselarme grond in leeg greslaand.

## Namen in aandere talen
*Nederlaans: harlekijn
*Duuts: Kleines Knabenkraut
*Engels: Green-winged orchid, Green-veined orchid
*Frans: orchis bouffon
*Latien: orchis morio

## [[Nedersaksisch]]
*Achterhooks: 
***handekeskruud* (Lochem)
*Drèents: 
***harlekijn*
***harlekijnorchis*
***orchidee*
*Grunnegs: 
***harlekijn*
***harlekien* (Haauwerziel)
***orchidee*
*Sallaans: *harlekijn*
*Veluws:
***harlekijn*
***adam-en-eva*
***orchidee*

## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen
Femilie

**Femilie** kan verwiezen naor:
*femilie (biologie), een rang in de taxenomie dee geslachen samenbient
*femilie (historisch), de ofstammelingen van een persoon
*femilie (verwanten), een groep meensen dee an mekaar verwant bin
*taalfemilies, in de taalkunde een groep verwante talen

## Aandere betekenissen
*In maffiakringen is een femilie een aander woord veur een bende.
Heern (visk)

n **Heern** is n lutje visk dij allendig veurkommen op t noordelk haalfrond. Dizzent binnen te verdailn in twai heufdsoorten: de Pacifische heern (*C. pallassii*) en de Atlantische heern (*C. harengus*) dij op zoch weer te verdailen vallen in klaindere subgroupen. n Deursnede heern is om en bie 45 sìntimeter laank en vouern zoch mit plaankton, genoat en klaindere viske.

Heerns beheurden laank tot de belaankriekste viske in de viskerij. Deur overbevisken wuir op verschillende ploatsen t heernbestaand staark verminderd, woardeur de regeern zoch neudzaakt vuilde om n 6-joareg vangstverbod (1977-1983) in te stèllen.

## Eterij
Heerns worden voak eten as: 
*Hollaandse nije 
*Zoere heern 
*Rolmops
*Panheern 
*Bokking

In Skandinoavische landen wordt heern inlègd in verschillende kruden, as mit dille, in wien of in n romege saus.

## Leegsaksisch
*Drèents: *hering*
*Grunnegs: *heern*
*Stellingwarfs: *hering*
*Urkers: *aring*
*Tweants:
***hearing*
*Veluws: 
***hering*
***herink* (Une, Heerde, Waopenvelde, Apeldoorne)
***herik* (Doornspiek, Elburg, Oldebroek, Wezep, Harderwiek, Nunspeet)
***erik* (Attem)
***haoring* (Appel, Harskamp)
***haring*
*Sallands: *hering*
De Penne (Grönnen)

**De Penne** (Nederlaands: *Opende*, Frais: *De Pein*) is n dörp in de vrougere gemainte Grodegast (Westerkwartaar) in de provìnzie Grunnen.

t Is ain van de ainege dörpen in dizze provìnzie woar grotendails Frais (Woldfrais) sproken wordt. In t Frais wordt t dörp ook wel *De Grinzer Pein* nuimd om op dij menair verwarren te veurkommen mit t Fraise dörp Opeinde, *De Fryske Pein*.

De noam is n verwiezen noar de liggen: *op* (= aan) t *einde* (ìnde) van de weg van Grodegast noar Fraislaand. Op oale koarten zugt man de noam ook wel spèld mit n trema op de -e (dus: Opënde) om te veurkommen dat t oetsproken zoll worden as de verleden tied van openen.
Barok

De **barok** is n stielperiode in de twijde helft van de 17e aiw tot in de eerste helft van de 18e aiw dij bruukt wuir in de architectuur, toenontwaarpen, schilderkunst, beeldhaauwkunst, literatuur en meziek.

t Woord *barok* komt van t Portugese *barroco*, dat 'onregelmoateg vörmde parel' betaikent. De barrokstijl stait den ook bekènd as beweegelk, mit veul wilde vörms en details.

## Ontstoan
De barok is de periode dij de Renaissance opvolgt (mit as tuzzenperiode t manierisme, dat sumtieds as apaarte periode zain wordt). Noa de Refermoatsie in begun 16e aiw, haar de Reums-Katholieke Kìrk veul macht verloren. Veural in de noordelke Nederlanden, grofzègd alles boven Bruzzel, har t protestantisme veul aanhang. Deur middel van veul versierens en weelderege vörms perbeerde de kèrke mìnsken weer te contra-refermeren. Dit lukte grotendails in t zuden van Europa. t Noorden bleef refermeerd en wuir dus nait/naauwlieks beinvloud deur de barok. Vergeliek moal de protestaantse kèrke oet Eckly (VS) en de barrok-kèrke oet Fürstenfeldbruck (Bayern). In de barok-kèrke binnen veul meer versierens en beelden en in de protestantse kìrk bienoa hailmoal gainent.

## Schilderkunst
In de schilderkunst was de barok ook n belaangrieke vernijensperiode. Vernuimde schilders oet de tied van de barok binnen Rembrandt van Rijn, Peter Paul Rubens en Michelangelo Merisi da Caravaggio.
Akkerwinde

De **akkerwinde** (*Convolvulus arvensis*; neaderlandsk: *akkerwinde*) is en plante üüt de windefamily (*Convolvulaceae*). De akkerwinde kümt vöär up gräsige plekken, bouwland, langes weagen en in de dünen. De stengels winden sik teagen de wysers van de klokke üm planten of vöärwarpen hinne.

De akkerwinde en weadewinde (*Calystegia sepium*) wörden in de volksmund u.a. ouk wel *pispotjen* enöömd.

## Beschryvinge
De blome is rose of wit, of mid meyr of minder düdelike rose of witte streapen, en hevt an de bütenkante sums dunkerdere streapen. De blomen hebben en döärsneade van 1,5 tot 3 centimeter, en hebben vüüv kelkbladen mid runde tanden. De blomen hebben en fyne göär.

Eyn tot dree blomen bloien an en lange steale mid halverweagen twey skütbladen. De bloityd is van juni tot an de harvst.

De bladen binnen eirund tot langwarpig en hebben üütstånde slippen an de voot. De akkerwinde hevt en unbehårde *döäsvrücht*.

## Foto-üüstallinge

Convolvulus arvensis.jpg
Convolvulus arvensis bloemen.jpg
AckerwindeMitWildbiene.jpg
Convolvulus arvensis MHNT.BOT.2005.0.960.jpg|


## Volksnamen
Nåst de regulyre benaminge binnen der noch en bült volksnamen.
*Grunnegs: *pispotjes*
*Sallaands: *düvels naigåren*
* Tweants: *pispötken*
* Veluws: *pispotjen*, *pispöttyn*
Horde

De **horde** (*Rhinanthus minor*) is een plaante uut de bremraapfemilie (*Orobanchaceae*) en is een halfparresiet op gres en graone. De horde is de kleinste van zien soorte in de Benelux-lanen. Bie onderscheid is de 1 millimeter grote taand van de bovenlippe belangriek. 't Is wit, mar kan oek vake paors-blauwachtig ween. In dat geval mag 't neet langer as breed ween.

De plaante wonnen tien tot vuuftig centimeter hoge. De donkergreune blaojen bin lancetvormig tot eirond en de raand dervan is ezaag en ze staon de heeltied twee-an-twee (tegenover mekaar) an de vierkaantige stengel. Op de stengels zitten meestentieds zwarte streepjes.

De horde bleuit van mei tot september. De bloemen bin plat en geel. De bloemen bestaon uut twee lippen, waovan de bovenste lippe wit of an weerskaanten een blauwe taand hef. De schutblaojen bin donkergreun en hemmen dreehoekige tanen. De bloemekrone is één tot aanderhalve centimeter lange en hef een losse keel.

't Zaod is rond en bruun en hef rondumme een vleizige raand. As de plaante beweeg, maken de rollende zaojen een rammelend geluud.

De plaante kump veur in greslaand, op dieken, revierdunen, duunvalleien en vergrezen heed op vochtige tot aorig dreuge, maotig voedselrieke grond.

## Namen in aandere talen
* Duuts: *Kleiner Klappertopf*
* Engels: *Yellow rattle*
* Latien: *Rhinanthus minor*
* Nederlaans: *kleine ratelaar*
Hondsrug

De **Hondsrug** is n heuvelrug ien die provìnzies Drìnthe en Grunnen. t Lopt van Emmen noar de Stad Grunnen. De maximoale hoogte 26,5 m boven Nij Amsterdams Piel, t Hoaneduun. Dit is t zudelkste en hoogste punt van de Hondsrug.

t Is ontstoan tiedens de iestieden dou enörme gletsjers zaand en klaileem omhoog daauwden. Deur dit proces binnen ook de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe ontstoan. Dijzulfde gletsjers brachten ook de vlints van de Hunebedden noar de Drìntse zaandgronden. 

De noam kommt van *Hunze-rug*. De revier de Hunze lopt ten oosten van de zaandrug. Veur de 19e aiw wuir de Hondsrug ook wel aanduud mit de noam *Bisschopsrug*. Middelkerwies omdat de Biskop van Oetrècht dou de boas was ien Overiesel en Drìnthe (Oversticht).
Lampe

Een **lampe** is een veurwarp dat gebruuk wonnen um loch te creëren. As gevolg van de lampe is 't levensritme van de meens minder ofhankelijk van de anwezigheid van 't loch van de zunne. De olielampe is al duzenden jaoren in gebruuk, en an 't einde van de 19e eeuw wönnen de gleuilampe uut-evunnen. *Lampus* was een van de peerden van Eos, de godin van 't loch uut de Griekse mythologie. 

## Soorten lampen
### Naor warkingsprincipe
* Olielampe
* Gleuilampe
* Halogeenlampe
* Booglampe
* Fluorescentielampe (Gasontlaodingslampe mit fluorescerende laoge), zoals
** Tl-buize
** Spaorlampe
* Aandere gasontlaodingslampen, zoas
** Neonlampe
** Kwikdamplampe
** Natriumlampe
** Xenonlampe
* LED

### Naor uterlijk of gebruuk
* Lochter
* Lochstok
* Schemerlampe
* Lavalampe
* Lanteernpaole

## Nedersaksisch
*Sallaans: *laampe*
* Grunnegs: *laamp*, *laambe*
* Veluws: *lamp(e)*
* Stellingwarfs: *laampe*
Et Vene (gemiente)

**Et Vene** (Nederlaans: ; Fries: *It Hearrenfean* of *It Fean*) is een gemiente in de perveensie Frieslaand.

De gemiente Et Vene het 50.494 inwoners (1 jannewaori 2020), waorvan omdebi'j 29.000 in et heufdplak Et Vene. 

De gemiente is in 1934 vormd deur fusie van de veurmaolige gemientes Aengwirden, een diel van Schoterlaand en een diel van Haskerlaand.

## Belangriekste plakken
De gemiente Et Vene het zestien officiële plakken, waorvan de stad Et Vene vereweg de grootste is. De Nederlaanse naemen bin de officiële, allienig de naeme van et dörp De Kniepe (*De Knijpe*) is officieel verfriesd tot *De Knipe*.

### Stad en dörpen
Antal inwoners per woongebied ***** op 1 jannewaori 2004: 

Bron: CBS

***** Woongebied: et woongebied en et bi'jbeheurende omliggende gebied buten de bebouwde koeme. Gegevens per woongebied bin niet beschikber.
****** Exklusief Ni'jeschoot
******* Inklusief de wiek Schurige
Gaasterlaand-Sloten

**Gaasterlaand-Sloten** (Nederlaans: *Gaasterland-Sloten* , Fries: *Gaasterlân-Sleat*) was een gemiente in de perveensie Frieslaand. t Had 10.186 inwoners (1 november 2013, bron: CBS) en een oppervlakte van 209,29 km², waorvan 114,06 km² waeter. Op 1 jannewaori 2014 gong de gemiente op in de ni'je gemiente De Friese Meren.

De gemiente lag an et Iesselmeer in et zuden van de perveensie. In de gemiente lag de streek Gaasterlaand. De gemiente ko'j berieken via de N359.

## Ontstaon
De gemiente is nao de gemientelike herindieling op 1 jannewaori 1984 vormd deur de fusie mit de veurmaolige gemientes Gaasterlaand, Sloten en een klein diel van Hemelumer Ooldeferd.

Anvankelik was Gaasterlaand de naeme van de ni'je gemiente, mar al nao aanderhalf jaor, in juni 1985, wodde de naeme wiezigd in et Friestaelige *Gaasterlân-Sleat*.

## Belangriekste plakken
De gemiente Gaasterlaand-Sloten beston uut Sloten, ien van de Friese elf steden, en dattien dörpen. De Nederlaanse naemen weren de officiële. Et heufdplak was et dörp Balk.

De plaknaembodden bin in de hiele gemiente twietaelig Nederlaans en Fries. Omdat de gemiente een veurkeursbeleid veur de Friese naemen propegeerde, wodden de Nederlaanse naemen onder de Friese naemen vermeld.

### Stad en dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2011: 

Bron: webstee van de veurmaolige gemiente
Wiendefemilie

De plaanten dee tot de **wiendefemilie** (*Convolvulaceae*) beheuren hem meestentiends wiendende stengels en bin meestentieds kruudachtig. Oek enkele lianen en bomen beheuren tot disse femilie. Partie soorten vormen zetmeelhouwende knollen (zoas de zeute eerpel).

De zaojen van partie soorten wonnen veur medicinale doeleindes gebruuk o.a. as gorgeldrank. Partie soorten bevatten ergoline alkaloïdes, dee oek veur medicinale doeleindes (ololiuhqui) gebruuk wonnen. Oek bin der soorten veur de siertune en hardnekkige onkrujen (pispotjes in 't Nederlaans: haagwinde en akkerwinde).

## Uterlijk
De blaojen staon verspreid en hem gien steunblaodjes. De bloemen bin regelmaotig en tweeslachig mit 5 kelkblaojen, een 5 lobbige of spletige bloemenkrone en 5 meeldraojen. 't Vruchbeginsel is bovenstandig, meestentieds 2-hokkig en 1 draodvormige stiel mit 2 stempels. De vruch is een deusvruch.
Et Vene

**Et Vene** kan verwiezen naor:

*Et Vene (gemiente) - de Friese gemiente, in et Fries: *It Hearrenfean* of *It Fean*
*Et Vene (plak) - et plak in de gemiente Et Vene

## Zie ok
*t Veen (Veenendaal)
*'t Veen - oolde naeme veur Niekarkerveen (Ni'jkarkervene)
*t Veen (Menterwolde) - de naeme veur een gebied in de gemiente Menterwoolde
Littenserediel

**Littenserediel** (Nederlaans: , Fries: *Littenseradiel*) is een vroggere Friese gemiente mit 10.900 inwoners (1 meie 2014, bron: CBS) en een oppervlakte van 132,64&nbsp;km², waorvan 1,89&nbsp;km² waeter.

De vroggere gemiente is nao de gemientelike herindieling op 1 jannewaori 1984 vormd deur de fusie mit de  veurmaolige gemientes Baorderediel en Hennerderediel.

In 1985 wodde de officiële naeme wiezigd in et Friestaelige *Littenseradiel*.

## Belangriekste plakken
De vroggere gemiente Littenserediel telt 29 officiële dörpen en diverse buurtschoppen. De heufdplak is Wommels. De dörpen hebben sund 1991 allienig de Friestaelige plaknaemandudings as de officiële naemen. De Nederlaanstaelige plaknaemandudingen bin slechts alternatieve benaemings (exoniemen).

De plaknaembodden van de dörpen bin in de hiele vroggere gemiente twietaelig mit de Nederlaanse naeme in et klein onder de Friese naeme. De plaknaembodden van de buurtschoppen bin ientaelig Fries.

### Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004:

Bron: CBS
Liwwadderediel

**Liwwadderediel** (Nederlaans: *Leeuwarderadeel* , Fries: *Ljouwerteradiel*) is een vroggere gemiente in de perveensie Frieslaand in et noorden van Liwwadden. De vroggere gemiente telt 10.264 inwoners (per 1 meie 2014, bron: CBS) en het een oppervlakte van 41,46 km², waorvan 0,55 km² waeter.

Liwwadderediel is een boerse gemiente. In de vroggere gemiente staot de ooldste stins van Frieslaand, *Dekemastate*. Et ooldste Liwwadderediel beston uut drie dielen, de zogenaemde trimdielen. Et middelste diel hiervan vormde in de laete middelieuwen al et grondgebied van de laetere Friese heufdstad Liwwadden. Et zudelike diel, mit onder meer de dörpen Wirdum, Goutum, Swichum en Huzum wodde in 1944 bi'j Liwwadden voegd. Liwwadderediel ston doe ok de dörpen Lekkum en Miedum of an Liwwadden. As gevolg van disse ontwikkeling wodden de ooldere bronnen veur de geschiedenis van Liwwadderediel beweerd in et "Historisch Centrum Leeuwarden".

De gemienteraod het op 26 september 2013 besleuten tot n ansluting bi'j de gemiente Liwwadden in 2018.

## Belangriekste plakken
De vroggere gemiente Liwwadderediel telt zeuven officiële dörpen. De Nederlaanse naemen bin de officiële. Et heufdplak is Stiens.

### Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004: 

Bron: CBS
Heern

**Heern** ken meerdere betaikenissen hebben:

* n Lutje visk: heern (visk)
* n Iezerke woarmit n tènt vast zet wordt: tenthereng
Grote lampepoetser

De **grote lampepoetser** of gewoon **lampepoetser** (*Typha latifolia*) is n tot ruum twee meter hoge plaante van voedselrieke oevers mit lange grote blaojen, en n karakteristieke brune *sigare* an t uuteinde van zien stengels. De plaante bleuit in juni tot en mit juli mit de mannelike aore meestentieds drekt boven de vrouwelike lochtbrune aore, waoran de bloemen vastezitten. Bie riepheid bin de vrouwelike aoren zwartachtig bruun; de sigaren. Bie de kleine lampepoetser bin de riepe sigaren geelachtig tot greunachtig van kleur. De lampepoetser wördt zo eneumd umdat t in n bietjen op n poetsding van n lampe lik.

## Verspreiding
De lampepoetser kömp vake veur an de waoterkaanten in iezelig voedselrieke umstaandighejen en in zure, voedselrieke wördende vennen en plassen. De plaante kömp niet veur an grote open waoters. De plaante kan zich onder gunstige umstaandighejen aordig vlogge deur middel van wortelstokken verspreien.

De lampepoetser steet bekend as n bescharmde plaantensoort, mer steet niet op de rooie lieste en oek niet op de Lieste van wettelik bescharmde plaanten in Nederlaand en op de lieste van wettelik bescharmde plaanten in België.

## Gebruuk
De edreugden riepe bleuiwieze wördt deur kienders wel an-esteuken en gebruukt as *stinksigare*. De pluize uut de riepe bleuiwieze is heel händig bie t anmaken van n vuur. De wortelstokken bin iezelig zetmeelrieke en vormen n bron van voedsel bie extreme overleving. In t veurjaor kunnen de jonge knoppen egeten wörden as n soort asperzje.

## [[Nedersaksies]]
*Drèents:
***laampepoetser*
***doezebolten*
***toerebolten*
***toezebolten* (o.a. Ni'jlusen)
*Stellingwarfs:
***koedulen*
***stoezeboolten*
*Veluws: 
***lampepoetser*
***rietsegaar*, *rietsegare*
***toezebolle* (Veessen, Epe, 't Attemerbroek)

## Zie oek
*Bolnpeetr

## Uutgaonde verwiezing

* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen
Kemille

**Kemille** (*Matricaria*) is een geslach van plaanten in de composietenfemilie.

In Nederlaand en België koemen der twee soorten veur:
* Gewone kemille (*Matricaria recutita* syn. *Matricaria chamomilla* en *Chamomilla recutita*)
* Schiefkemille (*Matricaria discoidea* syn. *M. matricarioides*)

Reukeloze kemille (*Tripleurospermum inodorum*, oek *Matricaria maritima*) beheurde vrogger oek tot dit geslach, mar wonnen tegesworig bie 't geslach Klierkemille (*Tripleurospermum*) onder-ebröch.

Oek soorten uut 't geslach Schubkemille (*Anthemis*) hem de naam kemille, bieveurbeeld:
* Gele kemille (*Anthemis tinctoria*)
* Hemdekneupjes (oek wel: *stinkende kemille*, *Anthemis cotula*)
* Wilde kemille (oek wel: *valse kemille*, *Anthemis arvensis*)

## Nedersaksisch
* Drèents: *knoopies*
* Grunnegs: *knoopke(s)*
* Veluws: *kemille*
** oek wel *wilde margriet* in 't Putters
Wilde roze (Rosa eglanteria)

De **wilde roze** (Nederlaans: *egelantier*, *Rosa eglanteria* syneniem *Rosa rubiginosa*) is een inheemse struke.

De wilde roze is een roze dee bleuit van juni tot augustus. De bloemen bin rozerood mit een wit centrum. Biezunder is dat disse plaante an de onderkaante van de blaojen klieren hef dee, naodat derover evreven is, naor appels ruken. De wilde roze hef haakvormig ummebeugen stekels an de stengels. Disse wilde roze is vrie algemeen in de dunen en in Zuud-Limburg.

## Ekelogische betekenisse
De wilde roze wonnen gebruuk in heggen. De bloemen wonnen deur insekken besteuven, de vruchen (beter bekend as: *rozebottels*) wonnen deur verschillende dieren egeten. In een bossage mit wilde rozen nesselen meestentieds veul voegels.

## Zie oek
* Wilde roze (Rosa canina)

## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen
Wilde roze

**Wilde roze** kan verwiezen naor:

*Wilde roze (Rosa eglanteria) - in 't Nederlaans bekend as de *egelantier*
*Wilde roze (Rosa canina) - oek wè bekend as de *hondsroze*
Katjen

Een **katjen** is een bleuiwieze mit bienao of geheel zittende, eenslachtige bloemen langs de bloemspil. Bin de bloemen mannelijk (allinnig mit meeldraoden), dan valt 't **katjen** nao de bleui in zien geheel of.


Ofbeelding:Corylus_avellana_Hazelnoot_male_flowers.jpg|Katjes van de haozelnoetstruuk
Ofbeelding:Els_katjes.jpg|Katjes van de els
Ofbeelding:Wilgenkatjes bloeiend.jpg|Katjes van de schietwilg


## Zie oek
*Kat (a-j de huuskat bedoelen)
Wilde roze (Rosa canina)

De **wilde roze** of **hondsroze** (Nederlaans: *hondsroos*, *Rosa canina*) is een in de Benelux inheemse roze. De struke kump van neture veur in Europa, Noord-West Afrika en West-Azië. In Noord-Amerika is de plaante in-evoerd.

De struke kan 1 tot 3 meter hoge wonnen. De blaojen en takken bin greun of soms roodachtig an-eleupen en hem an de onderkaante gien klieren. De stekels bin grotendeels haakvormig ebeugen.

De wilde roze bleuit in juni en juli mit 4 tot 6 centimeter grote, witte of roze bloemen. De kroonblaojen bin veul langer as de kelkblaojen. De vruch is een ovaalvormige, rood-oranje, 1,5 tot 2 centimeter grote bottel. De zaojen kunnen zich zonder bevruchting ontwikkelen.

Disse roze kump veur op voedselrieke, neet te zure, neet te duustere plekken, zoas in de Maasheggen. Deur zien stekels bescharmp e zichzelf tegen vraot.

## Gebruuk
Van de rozebottels wonnen onder aandere jam emaak. De rozebotteljam is riek an vitamine C. Veerder bevat een rozebottel oek vitamine A, B1 en B2.

## Ekelogische betekenisse
De wilde roze kump mit name veur langse bosranen, in heggen en in struukgewassen. De bloemen wonnen deur biejen besteuven, de bottels wonnen grege egeten deur verschillende soorten voegels, zoas de keuperwiek en de kramsvoegel in de maonden december, jannewaori en febrewaori.

## In aandere talen
*Duuts: *Hunds-Rose*
*Engels: *Dog Rose*
*Frans: *Églantier*, *Églantier des chiens*
*Nederlaans: *hondsroos*

## [[Nedersaksisch]]
*Veluws: 
***hondsroos*, *hondsroze*
***wilde roos, wilde roze*
***kannetjesdoren* (Barreveld)

## Zie oek
*Wilde roze (Rosa eglanteria)

## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen

## Ofbeeldingen

Ofbeelding:Rosa canina 6.JPG|Wilde roze, bloeme
Ofbeelding:Rosa canina.jpg|Wilde roze, rozebottels
Ofbeelding:Rosa canina throns.jpg|Wilde roze, stekels
Ofbeelding:Rosa_rubiginosa_hips.jpg|Wilde roze, rozebottels
Buurtschop

Een **buurtschop** is een woonplak die niet officieel anschreven is as een woonplak. Krek as gehuchten wodden buurtschoppen meerstal op laandkaorten angeven, mar ze bin in tegenstelling tot gehuchten niet in de officiële staotkundige postkodeplakken as zelsstaandige buurt of dörp opneumen. Vaeke is dat omdat straotnaemen en nommers hierveur omschrievend genog binnen.

Buurtschoppen bin vaeke in de volksmond ontstaon, as benaeming veur de lekaosie van een verzaemeling van huzen, boerderi'jen of meulens. Dit wodde ok wel een nederzetting nuumd. Vule van de oolde buurtschoppen bin ontstaon in gebieden/poolders waor ze vri'j weren om te wonen; zokke gebieden wodden ok wel een *hering* nuumd. Omdat et vri'j was, was d'r dan ok gien zeggenschop van of over zoe'n plak. Dit in tegenstelling tot een buurschop of een boerschop, waor een heer of boeren zeggenschop hadden van of over et plakkien. Somstieden wodde een buurschop of boerschop opheven en dan wodde et een buurtschop of gehucht as et klein genog was. Zo hiel of en toe wodden et ok dörpen of steden.

## Nedersaksisch
*Drèents:
***boerschup* (Drèents woordenboek)
***buurt*
***buurtschap, buurtschop*
***naoberschap, naoberschop*
*Graafschopper Platt: *boerschop* (Platduutse schriefwieze *Buurschop*, *Buurschup*) 
*Grunnegs: *noaberschop/-skop*, *naiberschop/-skop*
*Stellingwarfs: *buurtschop*
*Twents:
***noaberschop*
***noaberskop*
***buurskop*, *boerskop*
*Veluws: *buurt, buurtschap*
Meizeumpjen

't **Meizeumpjen** (*Bellis perennis*) is een kleine, overblievende plant die maximaol 15 centimeter hoog wort. De blaojen staon allemaol in een wortelrozet en bin spatelvormig. De rand van 't blad is ekarteld. An 't eind van de bloemstengel staot één bloemheufdjen. Disse is maximaol 2,5&nbsp;cm groot en bestaot uut een haart van gele buusbloemen, mit een krans van witte straolbloemen. Zolang 't niet vriest, bin ze 't hele jaor in bleui an te vienen. Oek worren der meizeumpjes gebruukt veur de siertuun. Dit bin cultivars mit grote bloemen.

## Vortplanting en verspreiding
Meizeumpjes planten zich ongeslachtelijk vort deurdat zich in de oksels van de blaojen ziedstengels vormen die kunnen uutgreuien tot een niej rezet. Die stengeltjes worren niet zo lang, waordeur meizeumpjes dichte matten kunnen vormen. De plant plant zich oek vort via zaojen.

Hie komt van oorsprong alleen veur in Europa en Zuudwest-Azië, mar het zich oek in are delen van de wereld verspreit, zoas Noord- en Zuud-Amerika. In heel West-Europa is ie algemeen. In 't Verenigd Koninkriek schient ie achteruut te gaon deur een schimmelinfectie.

## Gebruuk
Meizeumpjes hen een symbolische betekenis. Ze gellen as symbool veur maagdelijkheid en daormee samenhangend veur Maria. Ze worren vaak deur kienders eplukt die der dan een ketting van maken.

## Ekelogische betekenis
De plant komt veul veur in greslaanden. Veural in gazons komt ie vaak veur. Eigenaars denken hier verschillend over. Sommigen vienen dat der gezon alleen uut gres heurt te bestaon en bestriejen ze. Are minsen genieten van 't fleurige gezon, en deur de veule bloempjes en de schik die kinders deran kunnen hen. Oek greuit 't meizeumpjen veul in baarmen en in boerengreslaand, dat wel veur de begrippen van vandaag de dag vrie uutvoerig beheerd moet worren.

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *lommelommeliefde*
** *meibloempie*, *meiblooumpie*
** *meibluumpie*, *meizoentie* (Ni'jlusen)
** *meizuvertie*
* Grunnegs:
** *laandjebloum*
** *maaibloumpien*
** *melaifke*
** *vennebloum*
* Stellingwarfs:
** *koebloempien*
** *paosbloempien*
* Tweants:
** *meizoentje*
* Urkers:
** *koenebloemetjen*
** *madeliefien*
* Veluws: 
** *maddelief*
** *maddeliefje, -ie*
** *meizeum, meizeumpje*
** *meizuuntie* (veural Oost-Veluws)
** *meizeuntie* (veural Oost-Veluws)
** *meibloempje, meizoentje* (Niekark)
** *matteliefie* (Bunsjoots)
** *meizoem, meizoempje* (Armelo)
** *meimaondzuuntje* (Vaossen)
** *meimezuuntie* (Heerde)
** *schapenblomme* (Elburg)
* **Overig:** opzeuken
Rottige Meente

De **Rottige Meente** is een Nederlaans netuurrisservaot, op 'e greens van de perveensies Frieslaand en Overiessel. Et is in de 19e ieuw en 20e ieuw ontstaon deur turfwinning. De naeme betekent lichtkaans "minne gemienschoppelike greide". Et gebied maekt diel uut van de ekelogische heufdstruktuur en is habitatrichtliengebied. Et is in bezit van Staotsbosbeheer.

Mit de Rottige Meente wodde vrogger een veul kleiner gebied in et zuden van Ni'jtriene anduud. Et was gröslaand van een minne kwaliteit. Rond 1900 begon hier de ontginning, die tot in de jaoren vuuftig votzet wodde. Deur et votgreven van et vene kwam et gebied leger te liggen, waordeur de restaanten leegvene driegden te verdreugen.

Om de grote vuurvlinder en de otter te bescharmen wodden in juni 1955 inkelde percelen ankocht. Daornao bin d'r nog verschillende dielen bi'jkommen, onder aandere in deur een ruulverkaeveling. Bi'j et vuuftigjaorig bestaon in 2005 had et risservaot een totaole oppervlakte van omdebi'j 1000 bunders. Petgatten en legakkers herinneren nog an de turfwinning. Et gebied bestaot veerder uut kleine gröslaandjes, trilvenen en veenmosrietlanen. De zeldzeme Gruunknolorchis is d'r te vienen.

Et gebied leit tussen de revierties Kuunder en Lende en wodt deursneden deur de Scheene. Et wodt in et westen begreensd deur de dörpen Munnikeburen, Scharpenzeel en Spange. Midden in et gebied leit Ni'jtriene. In de jaoren vuuuftig wodde dwars deur de Rottige Meente een weg anlegd, van Wolvege naor De Kuunder en de Noordoostpoolder; de hudige N351 (Pieter Stuyvesantweg).
Woonserediel

**Woonserediel** (Nederlaans: , Fries: *Wûnseradiel*) is een veurmaolige gemiente in de Nederlaanse perveensie Frieslaand tussen Workum, Harlingen en Bolsward. De gemiente is op 1 jannewaori 2011 opgaon in de ni'je gemiente Zuudwest-Frieslaand.

Woonserediel was een echte plattelaansgemiente. Veul meensken warken in de agrarische sektor, die grotendiels uut veeteelt bestaot.

In et noorden van Woonserediel leit de Waddenzee; an de westkaante et Iesselmeer. De omringende gemienten bin Harlingen, Franekerediel en Littenserediel en an de Ofsluutdiek et Noord-Hollaanse Wieringen.

## Belangriekste plakken
De gemiente Woonserediel had mar liefst 55 officiële plakken. Et heufdplak was Witmarsum. De Nederlaanse naemen weren de officiële.

### Dörpen en gehuchten
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004: 

Bron: CBS

***** Et CBS nuumt et gebied westelik van de spuien in de Ofsluutdiek 'Kornwerderzaand', wiels et eigenlike Kornwerderzaand oostelik van de spuien leit. De ienige huzen westelik van de spuien staon midden op 'e ofsluutdiek bi'j 'Breezaanddiek'. Hier wonen vier meensken (ofrond op tientallen bin dat d'r 0). De huzen bi'j Kornwerderzaand vallen in de CBS-indieling onder et butengebied van Zurich.

Overige officiële plakken:

### Buurtschop
Naost disse officiële plakken beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen:
* Sieswerd
* Sjungediek

## Bevolkingsontwikkeling
De inwonerantallen in de jaoren weren:
* 2008 - 11.914
* 2007 - 11.897
* 2006 - 11.891
* 2005 - 11.881
* 2004 - 11.939
* 2003 - 11.931
* 2002 - 11.971
* 2000 - 11.804
* 1974 - 11.729 	 	 
* 1964 - 12.324
* 1954 - 13.635
* 1880 - 12.863
* 1848 - 9270
* 1796 - 6989
* 1714 - 7483
De Kievitshaar

**De Kievitshaar** is een gehuchien bi'j het Staatsbos ien de gemiente Hardenbarg met een paar boerderi'jen, en lig an een zaandweg tussen De Balk en Stappest.

De Kievitshaar lig in het uterste westen van de gemiente Hardenbarg, en lig feilijk aordig wied van de stad Hardenbarg of. Het is an drei kaanten umsleuten deur het Stappester Bos. Wat grotere plaatsen in de directe umgeving bint Ni'jlusen en Stappest.

Iene die De Kievitshaar umschreven hef in ien van zien gedichten is Hendrik Sterken Rzn uut de buurtschop De Maot (gemiente Stappest). Disse dichter, historicus, harmonicaspeuler en vroggere boer hef altied vlakbi'j De Kievitshaar ewoond. Uut zien gedicht *De Kievitshaar* (1966):


[...]
Driej huuzen stunden ienzaam doar
hoog boaven op de belt
Rondumme lag gezichten wied
het grote heideveld
Twie'j bergen weerskàànt van de weg
net of 't een vesting was
En onder ien het leege làànd
doar schittern De Haarplas
Doar gonk de olde weg toe langs
van Möppelt noar de Schààns
Wie onderweg dan rösten wol
gaf Kievitshaar een kààns
Ien 't oosters huus, woar vrogger tied
een herberg is ewest
't Lig met de ramen noar de weg
net àànders as de rest
Bi'j de herberg stiet het bakhuus nog
de baknoamt is niet meer
Op d' olde muure ku'j nog zien
hoe of het was weleer
[...]
Wymbritserediel

**Wymbritserediel** (Nederlaans: *Wymbritseradeel*, Fries: *Wymbritseradiel*) is een veurmaolige gemiente in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et lag in een hoefiezervorm rond de gemiente Sneek en was een plattelaansgemiente. Et heufdplak was Ielst. In de volksmond wodde vaeke praot over *Wymbrits*.

Op 1 jannewaori 2011 is de gemeente Wymbritserediel opgaon in de ni'je gemiente Zuudwest-Frieslaand.

## Ontstaon
De gemiente Wymbritserediel is nao de gemientelike herindieling van 1 jannewaori 1984 vormd deur de fusie mit de veurmaolige gemienten Ielst, Wymbritserediel en inkelde dielen van Woonserediel mit de dörpies Kouferderrige en Smallebrogge en van Doniawerstal mit et dörp Greonterp.

Sund 1986 is de officiële naeme van de gemiente et Friestaelige *Wymbritseradiel*. De Nederlaanse naeme wodt sund die tied ok wel bruukt as onderscheid veur de oolde gemiente Wymbritserediel van veur 1984.

## Belangriekste plakken
De gemiente Wymbritserediel had 28 officiële plakken. De heufdplak is Ielst, ien van de Friese elf steden. De Nederlaanse naemen weren de officiële.

De plaknaembodden bin in de hiele gemiente twietaelig Nederlaans en Fries. Omdat de gemiente een veurkeursbelied veur de Friese naemen propegeert, wodden de Nederlaanse naemen onder de Friese naemen vermeld.

### Stad en dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004:

Bron: CBS

### Buurtschoppen
Naost disse officiële plakken beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen:
* Abbegaasterketten (*Abbegeasterketting*)
* Anneburen (*Annabuorren*)
* Dri'jsterhuzen (*Draeisterhuzen*)
* Feyteburen
* Jouswerd
* De Kleine Gaastmeer (*De Lytse Gaastmar*)
* Lippenwoolde
* Lytshuzen
* Ni'jeklooster (*Nykleaster*)
* Ni'jeziel (*Nijesyl*)
* Osingehuzen (*Oasingahuzen*)
* Piekeziel (*Pikesyl*)
* Remswerd
* Vuufhuus (*Fijfhûs*)
* Vissersburen (*Fiskersbuorren*)
Ni'jeferd

**Ni'jeferd** (Nederlaans/Fries: *Nijefurd*, ) is een veurmaolige gemiente in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.

Ni'jeferd is op 1 jannewaori 2011 opgaon in de ni'je perveensie Zuudwest-Frieslaand. Bi'j n eerdere gemientelike herindieling in 1984 is t vormd deur de fusie mit een groot diel van de veurmaolige gemiente Hemelumer Ooldeferd en de statties Workum, Hindeloopen en Stavoren. 

Omdat *Ooldeferd* of in et Fries *Aldefurd* zoiets betekent as *oold-rechtsgebied*, hebben ze de ni'je gemiente Ni'jeferd nuumd.

## Belangriekste plakken
De gemiente Ni'jeferd telde negen officiële plakken, waoronder drie van de Friese elf steden: Hindeloopen, Stavoren en Workum. Workum was ok et heufdplak. De Nederlaanse naemen weren de officiële, allienig de naeme van Et Heidenschop was officieel verfriest tot *It Heidenskip*.

De plaknaembodden bin in de hiele gemiente deurgaons twietaelig Nederlaans en Fries. Omdat de gemiente een veurkeursbeleid veur de Friese naemen propegeert, wodden de Nederlaanse naemen onder de Friese naemen vermeld.

### Steden en dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004: 

Bron: CBS

***** Gien officiële plak binnen de gemiente

### Buurtschoppen
Naost disse officiële plakken beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen:
* Bovenburen
* Galamedammen
* Grote Wiske
* De Hel
* Kleine Wiske
* Laaxum (*Laaksum*)
* Ni'jburen
* Scharl (*Skarl*)
* Trophorne
Sneek

**Sneek** kan verwiezen naor:

* een Nederlaanse stad, zie Sneek (stad)
* een veurmaolige Nederlaanse gemiente, zie Sneek (gemiente)
Sneek (gemiente)

|

|-
|
|}
**Sneek** (, Fries: *Snits*) is een veurmaolige gemiente in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. De gemiente had op 1 jannewaori 2007 33.115 inwoners (bron: CBS) en het een oppervlakte van 34,03 km², waorvan 3,35 km² waeter. De heufdplak was de gelieknaemige stad Sneek.

De poletieke verhooldings van de gemiente bin globaol identitiek an et laandelike gemiddelde.

Op 1 jannewaori 2011 is de gemiente opgaon in de ni'je gemiente Zuudwest-Frieslaand.

## Belangriekste plakken
De gemiente Sneek had vier officiële plakken. Et heufdplak was de stad Sneek. De Nederlaanse naemen bin de officiële, allienig Iesbrechtum is officieel verfriest tot Ysbrechtum.

### Stad en dörpen
Antal inwoners per woongebied ***** op 1 jannewaori 2004: 

Bron: CBS

***** Woongebied: woongebied en bi'jbeheurende omliggende gebied buten de bebouwde koeme. De gegevens per woongebied bin niet beschikber; et butengebied van de gemiente Sneek is relatief klein.

Tot de gemientelike herindieling in 1984 beheurden de dörpen Loënge, Offingewier en Iesbrechtum (Ysbrechtum) bi'j de oolde gemiente Wymbritserediel.

## Galleri'je

Bestaand:Sneek_anzicht.jpg|Sneek, anzicht
Bestaand:Sneek_poorte.jpg|Sneek, poorte
Westerwoldse Oa

De **Westerwoldse Oa** is revierke dij deur t oosten van Grunnen lopt. t Onstait bie Weskenhoezen, woar de Ruten Oa en de Muzzel Oa bie mekoar kommen. t Stroomt richten de Dollart en vörmt vanof t Schaanze de grènze tuzzen Nederlaand en Duutslaand. De Westerwoldse Oa is tesoamen mit de Ruten Oa n overbliefsel van de oale Ems dij vrouger deur t dal van Westerwolde stroomde.
Tietjerksterediel

**Tietjerksterediel** (Nederlaans: *Tietjerksteradeel* , Fries: *Tytsjerksteradiel*) is een gemiente in de perveensie Frieslaand. De gemiente had op 1 jannewaori 2020 32.046 inwoners en het een oppervlakte van 161,41&nbsp;km².

De gemiente is legen op et Friese plattelaand, in et oosten van de perveensieheufdstad Liwwadden. Sund 1989 is de Friese naeme van de gemiente de officiële; daorveur was et Nederlaanse *Tietjerksteradeel* de officiële naeme. De heufdplak is Bergum (Fries: *Burgum*).

## Belangriekste plakken
Tietjerksterediel telt zeuventien officiële dörpen. Sund 1989 bin de Friese plaknaemandudings de officiële; de Nederlaanstaelige plaknaemen bin amper aandere benaemings (exoniemen). De plaknaembodden van de dörpen bin overal twietaelig, waorbi'j de Nederlaanse naeme in een kleiner lettertype onder de Friese naeme staot. De plaknaembodden van de buurtschoppen bin overal ientaelig Fries.

### Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2014: 

Bron: webstee gemeente Tietjerksterediel

Overige officiële plakken:
* Bartlehiem (gedieltelik)

### Buurtschoppen
* Giekarkerhoek (*Gytsjerksterhoeke*)
* Et Hoogzaand (*It Heechsân*)
* Iniaheide
* Kleine Geest (*De Lytse Geast*)
* Quatrebras
* Schulenborg (*Skûlenboarch*)
* Siegerswoolde (*Sigerswâld*)
* Suameerderheide (*Sumarreheide*)
* Et Witvene (*It Wytfean*)
* Zeuvenhuzen
Opsterlaand

**Opsterlaand** (Nederlaans: *Opsterland*  Fries: *Opsterlân*) is een gemiente in de perveensie Frieslaand. De gemiente had op 1 jannewaori 2020 inwoners en het een oppervlakte van 227,64 km².

## Belangriekste plakken
De gemiente Opsterlaand telt zestien officiële dörpen. Et heufdplak is Beetsterzwaog. De Nederlaanse naemen bin de officiële.

### Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004: 

Bron: Gemientegids 2008 - 2009

### Buurtschappen
Naost disse officiële dörpen bin d'r in de gemiente de volgende buurtschoppen:

## Zusterplakken
* Ra'annana (Israël)
Scharsterlaand

**Scharsterlaand** (Nederlaans: *Scharsterland*, Fries: *Skarsterlân*) was een gemiente in de Nederlaanse perveensie Frieslaand, 't had op 1 november 2013 zoe'n 27.467 inwoners en een oppervlakte van 216,89&nbsp;km². Op 1 jannewaori 2014 gong de gemiente op in de ni'j vormde gemiente De Friese Meren.

Scharsterlaand is nao de gemientelike herindieling in 1984 vormd deur de fusie mit de gemienten Doniawerstal en Haskerlaand en een diel van Utingerediel mit de dörpen Akmeriep en Terkaple.

Sund 1985 was de officiële naeme van de gemiente et Friestaelige *Skarsterlân*.

## Belangriekste plakken
De gemiente Scharsterlaand het dattig officiële dörpen. Et heufdplak is De Jouwer. De Nederlaanse naemen bin de officiële. De officiële naeme veur de gemiente is liekewel de Friese.

### Dörpen
Et antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2008:

Bron: gemiente Scharsterlaand

### Buurtschoppen
Naost disse officiële dörpen beston de gemiente uut de volgende buurtschoppen:
* Ballingbuur (*Ballingbuer*)
* Boornzwaog over de Wielen (*Boarnsweach oer de Wielen*)
* Finkeburen (*Finkebuorren*)
* Heide
* Onlaand
* De Polle
* De Rielst
* Sorremorre (*Soarremoarre*)
* Spannenborg (*Spannenburch*)
* Sythuzen (*Sythuzen*)
* Vierhuus (*Fjouwerhûs*)

## Buurgemienten
Scharsterlaand greensde an de volgende gemienten (mit de klokke mit):
* Boornsterhem
* Et Vene
* Weststellingwarf
* Lemsterlaand
* Gaasterlaand-Sloten
* Zuudwest-Frieslaand