open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vöärblad

__NOTOC__





## Wikipedia
De vrye encyklopedy wår ydereyne an midwarken kan





, &nbsp; 

* 
* 
*
*
* 
*











## Wat is neadersassisk?

File:Nds-de nds-nl.svg|150px|border|right|Et sassiske taalgebeed

poly 190 220 170 300 150 292 150 315 164 315 173 330 170 337 144 361 143 381 122 384 100 365 55 355 45 330 83 310 85 290 95 288 83 301 101 298 122 246 118 198 162 196 Nedersaksisch
default Platduuts

desc none

Et neadersassisk, kortweg sassisk, is en westgermaanske språke dee vöäral spröäken wördt in et noordousten van Neaderland en et noorden van Düütskland. Skattingen van et antal spreakers loupet uuteyne van 5-10 miljoon, afhangelik van de måte van beheyrsking. Der is geen officiele, standardiseerde form: sassisk besteyt uut verskillende dialekten dee samen en dialektkontinuum formet.

In Neaderland wördt sassisk spröäken in de provinsys Grönningen, Drente en Oaveryssel; up de Veluwe en in de Achterhook (Gelderland); in de Stellingwarven (Freeslaand); en up Urk (Flevoland). Ouk buten Europa bint der formen van sassisk; de belangrykste bint plautdietsch (heyl Amerika) en pomerano (Brasilie). De språke kan underverdeyld wörden in wat höyvddialektgruppen: grönningsk-oustfreesk, noordsassisk, veluwsk-drentsk, westfålsk, oustfålsk, meakelenbörgsk-vöärpommersk en marksk-brandenbörgsk. Der bint meyrdere skryvwysen. 

* Wikipedia in et: **[[:nds:|düütsk-sassisk (plattdüütsch)]]**
***[[:incubator:Wp/pdt/Hauptsied|plautdietsch]]**




## Nye syde upstellen

 kan up verskillende wysen. Eyne is: de titel van et te skryven artikel invoren in de söökbalke boavenan in juw skarm. Jy kommet dan up de sööksyde terechte. Kyk good of et artikel wat jy skryven willet dår neet al tüsken steyt. Klik dan up de roude verwysing en begin mid skryven.

Direkt beginnen? Voor de name in van et nye artikel in en drük up de knoppe: 


type=create
break=no




## Artikels up dialektgrup






## Wikipedia
Welkom by de neadersassiske uutgåve van Wikipedia. Wikipedia is en internetencyklopedy dee döär vrywilligers maked wördt en under vrye licensy uutgeaven wördt. Dit beteykent dat de inhold anderweagens ouk gebruked mag wörden. Ydereyne kan sik  en midwarken. Et projekt is beskikbår in , en et antal språken groit noch altyd.

Disse wiki besteyt sinds 24&nbsp;määrt&nbsp;2006. Sinds dee tyd kün jy hyr al artikels leasen en skryven in de  uut Neaderland. Vöär de neadersassiske dialekten uut Düütskland kün jy terechte up de düütsk-sassiske wiki, of up disse wiki in de Nysassiske Skryvwyse.




## Portalen










## Süsterprojekten

*   '''Wikimedia Commons'''Multimediaversameling
*  Koordinaty van Wikimedia
*  [//www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Veurblad?setlang=nds-nl **Wikidata**]Struktureerde data
*  [//incubator.wikimedia.org/wiki/Incubator:Main_Page/nds-nl?setlang=nds-nl **Wikimedia-inkubator**]Inkubator vöär nye projekten
*  [//wikisource.org/wiki/Main_Page/Plattdüütsch?setlang=nds-nl **Wikibron**]Bronteksten (NDS-DE)
*  [//nds.wiktionary.org/wiki/?uselang=nds-nl **Wikiwoordebook**]Woordebook (NDS-DE / NDS-NL)
*  [//species.wikimedia.org/wiki/Vöärblad **Wikisoorten**]Taksonomisk nåslagwark



__NOTOC____NOEDITSECTION__
Nederlaands

t **Nederlaands** is n Indo-Europese en Germoanse, West-Germoanse, Nederduutse, Nederfrankische, West-Nederfrankische toal. 

Dizze toal wordt veural in Nederlaand, Floandern, Frans-Floandern, Surinoam, Aruba, Kuresou, Sunt Meerten en op de Nederlaandse Antillen sproken. De offisjele toal, zo as of dat t onderwezen wordt op de schoulen, en dat t bruukt wordt deur de autoriteiten, wordt 'Standaardnederlands' nuimd (vrogger: 'Aalgemain Beschoafd Nederlaands' (ABN)). t Nederlaands wordt (nait in aal de gevallen krekt) ook wol aanduud as Vloams (in Belgie), *Hollaands* (veuraal in Noordbroabant, Limbörg, Noord- en Oost-Nederlaand) en Nederduuts (deur historisch toalkundegen). In Indonesie, t veurmoaleg Nederlaands-Indie is ter nog n redelk aantel aan mìnsken dij t Nederlaands proaten kennen. Dit binnen veuraal de wat ollere lu. Ien t noordelk Rhainlaand wuir t Nederlaands nog tot om en bie 1865 broekt worden deur de haile bevolken. Ien Kleve is t pas om en bie 1935 deur t Hoogduuts vervongen worden. t Dialekt dat tegenswoordeg ien t Klevelaand proat wordt is den ook staark verbonden mit dij aan aander kaant van de Nederlaandse grìns, maisttied wordt t zulfs tot t Zuud-Gelders rekend.

t Standoardnederlaands is vanof de 16e aiw ontwikkeld worden; de omvangrieke Nederlaandse Biebelvertoalen, de Stoatenbiebel (1637), het d'r veul wille van had. Boasis van Standoardnederlaands vörmden de Frankische dialekten van steden as Amsterdam, Haarlem en Leiden in t gewest Hollaand. Nedersaksische elementen binnen veural de waarkwoordsvörms op -acht (bracht, gebracht; dacht, gedacht) en t weeromkerend veurnoamwoord zich. Daarde grode dialektgroep in de Lege Landen, t Frais, is bie de ontwikkelen van t Standoardnederlaands haldaal negeerd worden. Op boasis van dizze dialekten is n zölfstaandige Fraise standoardtoal in wezen brocht.

## Klassifikoatie

* Indo-Europees
** Germaans
*** West-Germaans
**** Nederduuts
***** Nedersaksisch
***** Nederfrankisch
****** West-Nederfrankisch (Nederlaands)

## Rifferenties


## Hìnwiezen
* De Nederlaandse Toalunie
* Genootschop Onze Toal (Nederlaand)
* Achtergrondinformoatie over d verschillende interpretoatsies van t vèrske 'Hebban olla vogala'
Freeske taaln

t **Freesk** (ok wal: *Frees*) is ne groep van West-Germaanse taaln dee binn n kontekst van t Neersassies en t Nederfrankies heelmoals ampart is. t Freesk wördt sprökn in Noord-Nederlaand (proveensie Freeslaand) en in wat kleandere heuke van Noordwest-Duutslaand en Grönningn. t Freesk is eignlik nich ne taal, mer valt oet mekaar in dree heel dudelik te oonderscheidn taaln: t Westerlauwers Freesk, t Saterfreesk en t Noordfreesk. t Was logieser west as t Westerlauwers Freesk as *Westfreesk* was anduud, mer dat doot ze in Nederlaand nich, umdat *[[Westfrais|Westfreesk]]* al noar ne strektaal in Noord-Hollaand verwis.

## Indeling

t Freesk kan zo wördn indeeld:

* Noordfreesk
** Eilaand-Noordfreesk (Ailuner Fresk)
*** Sylters (Sölring)
*** Föhrs en Amrums (Feering-Öömrang)
*** Helgolaands (Halunder Friisk)
** Vastewal-Noordfreesk
*** Goesharders (Hoorning)
**** Noordgoesharders
**** Centraalgoesharders
**** Zuudgoesharders (*oetstöärven roond 1980*)
*** Wiedingharders (Wieringhiirder Fräisk)
*** Halligers (*biejnoa oetstöarven*)
*** Bökingharders (Mooring)
*** Karrharders (*biejnoa oetstöarven*)
* Oostlauwers Freesk
** Wangeroogs (*oetstöarven roonde 1950*)
** Saterfreesk (Seeltersk)
** Wurstfreesk (*oetstöarven roonde 1700*)
** Schiermönnikoogs (Eilauners; ok vake biej et Westerlauwers Freesk rekkend)
* Westlauwers Freesk
** Vastelaandsfreesk
*** Kleifreesk (Klaaifrysk)
*** Wooldfreesk en Noordhooks (Wâldfrysk en Noardhoeksk)
*** Zuudwesthooks (Súdwesthoeksk)
** Eilaandfreesk
*** Hindeloopers (Hylpersk)
*** Oost- en Westerschellings (Aastersk en Skylgersk)
*** Schiermonnikoogs (Skiermûntseagersk)
Wyders bint Eiderstedtsfreesk en Strandfreesk oetstöärven.

In de meeste Freeske steedn wördt ne mengtaal met Nederlaandse weurdeschat en Freeske taalprinciepn sprökn, t Stadsfreesk (Stêdsk). t Stellingwarfs en t Grönnings bint duur t Freesk beïnvlood.

## Verschillende Freeske weurde
Hieronder wördn n antal weurde in verschillende Freeske taaln en dialektn vergelekn.

## Zee ok
* Westlaauwers Frais - vuur t Freesk in Nederlaand
* Oldfrais - vuur de oolde vörm van t Freesk
Limbörgs

t **Limbörgs** is ne Nederduutse Westgermoanse taal dee sprökn wördt in t greutste deel van Nederlaands en Bels-Limbörg en in t Duutse Rijnlaand. Met n dialektkontinuüm is t verboondn met t Broabaants en t Ripuaries. De dialektn dee sprökn wördt in Nederlaand wördt nog onmeundig völle broekt. In Belgie en Duutslaand is biej de tweede en dearde generoasie t nivoo van beheersing staark achteroet goan. In Nederlaand wördt t Limbörgs as strektaal anerkend, in Belgie zoargt alleen de proveensie vuur kultivatie en beschearming en in Duutslaand wördt t anerkend oonder de paraplu van t Nederduuts, woarbiej ok t Neersassies heurt.

Alhoowals de Limbörgse dialektn ne groote verscheidnheid kent, bunt der n poar kenmearkn dee vuur de meeste dialektn göldt:
* Tonaliteit: Limbörgs is ne toontaal. Dat höald in dat nen kleenker, of in alle geval, nen laankn kleenker, op twee maniern kan wördn oetsprökn: valnd, zooas in t Nederlaands en t Neersassies, en stiegnd. Disse toonn wördt **stoottoon** en **sleptoon** neumd. Zee könt twee weurde met de zölfde klaankn oonderscheidn. Zoo beteeknt *bal* met stoottoon "daanspartiej" en *bal* met sleptoon "spölgrei".
* Ümlaut: Aans as t Nederlaands kent de Limbörgse dialektn nen ümlaut in verkleanweurde, t mearvoold van zelfstandige naamweurde en in de vervoging van stearke wearkweurde. t Eerste kömp ok völle vuur in Neersassiese dialektn, mer laank nich altied.
* *Ich* vuur *ik*, mer nich *maache* vuur *maakn*. De *k* is noa lange vokaaln nich veraanderd in *ch*, zooas in t Hoogduuts, mer de weurde *ich*, *ouch* en *mich* hebt wal eer weg veundn noar 't Limbörgs en vörmt dus oetzeunderingn op n reagel.
* Ne afwieknde manier um biejvooglike naamweurde te vervogn. t Limbörgs maakt gen oonderscheid tusken stearke en zwakke verbuging en kent twee klasn van adjektievn.

In n groot deel van Bels-Limbörg wördt n ampartn groep Limbörgse dialektn sprökn, dee zik steark scheln van de aandere dialektn en meer ansloetn biej de Zuud-Broabaantse dialektn. Disse mist biejvuurbeeld t weurdken *doe* vuur de tweede persoon eankelvoald en hebt n aandern klaankinventaris.

In t noordn van Nederlaands-Limbörg wördt n groep dialektn sprökn, dee verwant binn an t Zuud-Gelders, de zoonaamde Kleverlaandse dialektn.
Almelo

**Almelo** is ne stad en gemeente in Tweante in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. t Is de eerste stad in de riege van dree steedn Almelo-Hengel-Eanske.

De gemeente hef ne öppervlakte van 69,40 veerkaante kilometer en op n eerstn jannewoari 2020 har de stad 73.080 inwonners. Nöast de stad heurt ook de döarpe Aadorp, Boornerbrook en n gedeelte van Mariaparochie biej de gemeente. n Deel van de leu oet Almelo proat Tweants, n dialekt van t Neersassies.

## Bekende leu oet Almelo
*Wubbo Ockels - Ruumtevaarder (maakn in 1985 as eerstn Nederlaander 'n vlucht deur de ruumte hen)
*Ilse deLange - zangeres
*Herman Finkers - grapnmaker
*Wout Brama - vootballer
*Frank Löwik - historikus en skriever
*Henk-Jan Smits - Tellevisiepresentator en muziekproduseant
*Tom Egbers - Tellevisiepresentator NOS Studio Sport
Kat

ne **Kat** (ok wal *hoeskat* of *poes* enuumd, *Felis catus*) is n klein, meestentieds haorig, vleisetend zoogdier dat tot de katachtigen (*Felidae*) beheurt. t Is een van de oldste hoesdieren van de meens. Der is bewies dat de Egyptenaren al in 2000 veur Christus de kat as hoesdier hadden. In zuud Cyprus bint resten van katten evunden die 9200 töt 9500 BP old bint. Umdat katten goeie jaogers warren, wordden zi'j edomestiseerd um de graonveurrö van de meens teggen knaagdieren as rotten en muze te bescharmen. Teggenwoordig wordt ze veural as geschapsdieren eholden.

De olde wetenschappelike name was *Felis domesticus*, maor is later vervangen deur *Felis catus* of somtieds *Felis silvestris catus*. 

## Anatomie
De anatomie (lichaamsbouw) van katten is t zelfde as de anatomie van andere katachtigen. Ze hebt n stark buugbaor lief, n vlug reaksievermeugen, scharpe naegels die teruggetrökken kunnen worden en tanden die an-epast bint um kleine prooien mee dood te maken. Ze kunt merakels good heuren en in t duuster zien. Ze heurt klanken van n hoge frekwensie die veur de meens niet heurbaor is. Ok t reukvermeugen is veule baeter as van de meens. Hoewel ze allenig jagen, bint katten sosiale dieren, ze kommuniseert bieveurbeeld deur te miauwen, spinnen, sissen of grommen, maor ok deur feromonen (chemiese ofscheidingen) en der lichaamsholding. 

Der bestaon tal van katterassen, sommigen bint natuurlik ontstaon en anderen deur mutasie of kruzing. 

## Geluud

## Zie ok
* Dreeleihaorige kat

## Nedersaksies
* Achterhooks: *kat*
* Drèents: *kat*
* Sallaans: *katte*
* Stellingwarfs: 
** *kat*
** *dakhaeze* (schertsend)
* Tweants: *kat*
* Veluws: 
** *kat*
** *puus* of *poes*
** *dakhaos, dakhaoze* (schertsend)

## Oetgaonde verwiezings
Kaark (gebouw)

n **Kaark**, of **kark**, is n gebouw waor meestentieds christenen biemekaarkommen um te bidden, naor verhaolen uut de Biebel luusteren, lofzangen te zingen en God te eren. Veul kaarkgebouwen bin monumenten en in de meeste westerse stejen en daarpen staot de kaark sentraol in t sentrum. De kaark dient de leste tied ok vaok as onderdak veur daklozen. In partie kaarken staot n altaor dat gebruukt wort bie de uutvoering van sakramenten. In n kaark staot ok vaok n orgel.

t Woord *kaark* komt oorspronkelik van t Griekse woord *Κυριακη (οικια)* (um-ezet: *kyriakon*) en betekent letterlik *huus van de Here*. n Kaark wort ok wel n *godshuus* eneumd.

## Soorten kaarken

## [[Nedersaksies]]

## Zie oek
* Kaark (geleufsgemeenschap)
Wikipedia

**Wikipedia** is een projekt van de Wikimedia-stichting, die as doel ef um in elke taal een volledige en rechtenvri'je encyklopedie op et internet te maken. Naost typiese encyklopedie-artikels he'j op Wikipedia ok informasie die vake in verband ebracht wordt mit almanakken, specialistiese tiedskriften en zaken die in et ni'js bint. De artikels op de wiki's worden eskreven deur verskillende vri'jwillige auteurs. De naam *Wikipedia* is een samentrekking van *wiki* (Awaïaans veur *vlogge*) en et Engelse *encyclo*'pedia**'.

Onder de parreplu van de Wikimedia-stichting bint verskillende projekten, waorvan Wikipedia et oldste, bekendste en suksesvolste projekt is. De organisasie Wikipedia zit in Florida, Amerika en ef gien winstoogmärk. Wikipedia is esticht deur Jimmy Wales en zien medeoprichter Larry Sanger. In 2003 draagden Wales zien rechten op de naam Wikipedia, de webstee zelf en de servers waorop ze dreiden, over an de Wikimedia-stichting. Disse stichting ef Wales op-ericht um veur een lange tied et be-old en de värdere ontwikkeling van Wikipedia meugelik te maken. De stichting leaft zowat alleend mär van giften en ef een kleine onderd betaolde medewärkers in dienst. Mär Wikipedia zelf wordt deur vri'jwilligers beheerd en eskreven.

Umdät de artikels deur elke bezuker bewärkt kunnen worden, gef Wikipedia gien garansie dät de artikels ok daodwärkelik goed eskreven bint. Vandalisme is vake een probleem, veural bi'j de wat grotere Wikipedia's.

Et Wikipedia-projekt is begunnen op 15 jannewaori 2001, mär bestun toe alleend nog mär in et Engels. De eerste anderstalige versie was in et Frans, en begun op 23 meert 2001. De Nedersaksiese versie van Wikipedia is begunnen op 23 meert 2006 en ef noe  artikels. Et internetadres van de Nedersaksiese Wikipedia is http://nds-nl.wikipedia.org/. De Engelse versie ef altied et grootst ewest, en ad in september 2021 roem zes miljoen artikels. In totaal waren der in 15 jannewaori 2011 meer as 17 miljoen artikels te vinden op iel Wikipedia in 278 verskillende talen en streektalen.

## Zie ok
* Nedersaksiese Wikipedia
* Platduutse Wikipedia
Nederlaans koningshuus

't **Nederlaanse koningshuus** is een instituut dat ononderbreuken efunctioneerd hef sinds de anstelling van Koning Willem I, prins van Oranje-Nassau in 1815. 't Koningschap is via de arfelijke liende van 't huus van Oranje-Nassau over-egaon op de wettige opvolgers. De vorstinne van 't Nederlaanse koningshuus is noen Koneginne Beatrix.

't Koningshuus ontstung rond 't jaor 1544 to Willem I, graof van Nassau-Dillenburg (1533-1584), beter bekend as Willem van Oranje of 'Willem de Zwieger', 't Zuud-Franse vorsendom Orange arven van zien neve René van Chalon (officieel René graof van Nassau en prins van Chalon-Oranje), de jonge van Willems noom Hendrik III. 

## Zie oek
*Koneginnedag
*Monarchie
Frankriek

**Frankriek**, officieel de **Franse Rippebliek**, is een land in West-Europa en is wat de oppervlakte betreft 't op-één-nao-grootste land dat helemaol binnen Europa leit. Frankriek leit tussen 't Kenaol, de Atlantische Oceaan en de Golf van Biskaje (in 't westen), België en Luxemburg (in 't noorden), Duutsland, Zwitserland en Italië (in 't oosten) en Spanje, Andorra, de Middelllanse Zee en Monaco in 't zujen. Oek 't eilaand Corsica in de Middellanse Zee, beheurt tot Frankriek. De heufdstad van Frankriek is Paries, en is een van de grootste stejen van 't laand.

## Bestuurlijke indeling
Sinds 2017 is Frankriek op-edeeld in 13 regio's (22 sinds 1972), die dan weer oenderverdeeld bin in departementen, arrondissementen, kantons en as leste de gemeentes.

### Overzeese departementen en gebieden
Der bin 4 overzeese departementen (*Départements d'Outre-Mer, DOM*) die oek elk ampart 't stetuut van een regio hen. De *Départements d'Outre-Mer* bin: Frans-Guyana, Guadeloupe, Martinique en Réunion (ze bin trouwes alle vier of-ebeeld op de achterkant van alle eurobankbiljetten, linksoenderan naost de Kenarische eilanden). Frankriek bezit oek nog are overzeese gebieden, mar disse gebieden maken gien deel uut van de Europese Unie, dit bin: Saint-Pierre en Miquelon, Wallis en Futuna, Mayotte, Niej-Caledonië, Frans-Polynesië, Clipperton, de Franse Zujelijke en Antarctische Gebieden en de Verspreide Eilanden in de Indische Oceaan.

## Belangrieke stejen
Belangrieke of bekende plaotsen in Frankriek bin:
Amiens – Arras – Avignon – Bordeaux – Bourges – Brest – Caen – Kales (Calais) – Cannes – Chamonix - Chartres – Châtellerault – Cherbourg - Clermont-Ferrand - Compiègne – Dijon – Duinkerke – Grenoble - La Rochelle - Le Havre – Le Mans – – Limoges – Lourdes - Lyon – Marseille – Metz - Montpellier – Nancy – Nantes – Narbonne – Nice – Nîmes – Orléans – Paries – Perpignan - Poitiers – Reims – Rennes - Riesel – Roeaan – Straotsburg – Toulon – Toulouse – Tours – Troyes – Vendome - Verdun - Versailles - Vichy

Op de liest van wereldstejen staon de volgende Franse stejen:

* Paries, 12,3 punten 
* Lyon, 2,2 
* Marseille, 1,7
* Toulouse, 1,3
* Lille, 1,2 
* Bordeaux, 1,1 
* Nice, 1
* Nantes, 0,9
* Strasbourg, 0,8
* Rennes, 0,7

## Uutgoande verwiezingen
Tuufke

**Tuufke** is n heufdpersoon in ne riege stripverhaaln teaknd duur n Belsn stripteakener Hergé (pseudoniem van Georges Rémi). Zien oorspronkelike Fraansn naam is *Tintin*. In t Nederlaands is e bekeand as *Kuifje*. n Eerstn strip, in t Fraans, kwam oet op 10 januari 1929. De eerste Tweantse vertaling, *t Smokweark van Bianca Castafiore*, kwam oet op 15 meert 2006.

## Kiekt ok bie
*Franco-Belgische strip

## Eksterne verbeendingn
* Officiële webstie van "Hergé/Moulinsart©"
* Tuufke in t Tweants
Beatrix van Nederlaand

**Beatrix Wilhelmina Armgard** (Baarn, 31 jannewaori 1938), was van 30 april 1980 tot en mit 30 april 2013 koniginne van t Koninkriek der Nederlaanden. Ze regeerden onder de naam Beatrix en draagt noen onder meer de titels prinses van Oranje-Nassau, prinses van de Nederlaanden en prinses van Lippe-Biesterfeld. Beatrix is sinds 2002 weduwe van prins Claus van Amsberg.

Ze wördden geboren as oudste kiend van prinses Juliana en prins Bernhard en hef dreje zusters: Irene (1939), Margriet (1943) en Christina (1947).

In heur studententied wördden esuggereerd dat Beatrix zich meugelik zol gaon verleuven mit Bob Steensma, een studiekammeraod. Op 1 mei 1965 wördden ze liekewels bie Drakensteyn haand-in-haand efotografeerd mit n onbekende man die Claus van Amsberg bleek te heten.

Op 10 meert 1966 vun t burgerlike huwelik in t stadhuus van Amsterdam plaotse en op dezelfde dag wördden t huwelik karkelik in-ezegend in de Westerkarke. Uut dit huwelik wördden dree keerls geboren: Willem-Alexander (27 april 1967), Johan Friso (25 september 1968) en Constantijn (11 oktober 1969). t Gezinsleven speulden zich aof op kasteel Drakensteyn.

## Uutgaonde verwiezingen
* Dossier NOS over 25 jaor Beatrix
* Westee van t Koninklik Huus
* Dossier Konigin Beatrix, Koninklike Biebeltheek
* Dossier Koningskienders, Koninklike Biebeltheek
Skandinavie

**Skandinavie** is en gebeed in Noordeuropa. Skandinavie kan up dree verskillende maneren benåderd wörden:

# As de puur geografiske beteykenisse van Skandinavie. Dit steyt gelyk an et skandinavisk skyreiland, dat vöär et groutste deyl besteyt üüt et skandinavisk gebargde. Dit ümvat: Noorweagen, Sweden en deylen van Noordfinland. 
# As politik geheyl, bestånde üüt de landen: Dänemarken, Noorweagen en Sweden.
# As historisk en kultureel gebeed, bestånde üüt de lidståten van de Noordske Råd: Dänemarken, Finland, Ysland, Noorweagen en Sweden. In et däänsk, noorsk en sweedsk hit dit *Norden* (en in et finsk *Pohjoismaat*).
 
Meystentyds wördt de tweyde of de darde definity gebrüked.

## Oorsprung
De term Skandinavie wördden vöär et eyrst gebrüked döär Plinius de Oldere (23-79) in de form *Scadinauia* en is wårskynlik eformd üüt de oorgermaanske samenstelling **skaþin* (skade) en **awjō* (*-ouge*, wat *eiland* bedüüdt). Disse beteykenisse sküült ouk achter lokale namen sou as et süüdsweedske landskap Skåne.

## Landen in Skandinavie
By Skandinavie höyren de koaningryken Dänemarken, Noorweagen en Sweden. De oaverige noordske landen: Finland, Ysland en de Färöer, doon se der sums by vanweagen de nauwe historiske en kulturele banden mid de dree enöömde koaningryken.

In de taalkündige en kulturele sin wördt de definity van Skandinavie vake üütebreided mid alle gebeden wår se vrogger oldnoordsk pråtden en wår se nun noordgermaanske talen pråten.

## Skandinaviske talen
De talen noorsk (bokmål en nynoorsk), sweedsk en däänsk wörden vake anedüded as de skandinaviske talen. Dit in teagenstelling töt de noordgermaanske talen, wår ouk et yslandsk en et färöösk under vallen. De talen lyken sou up mekare dat se underling verstånbår binnen. De term *skandinavisk* wördt ouk gebrüked vöär et noorsk, sweedsk en däänsk asof et eyne taal is, mär vöär skandinaviers selv is et vöäral de taal dee de lüde üüt de dree landen teagen mekare pråten. Dit kümt derup neader dat se der eigen taal heyl düdelik üütspreaken en de pår typiske woorden dee unik binnen vöär de eigen taal vordlåten. As dat unmöägelik is, dan vervangen se et woord vake döär en woord üüt de taal van de persoon wår as se mead pråten, of döär de engelske variant. Skandinavisk pråten is vöär de skandinaviers selv dan ouk arg unnatuurlik. Ouk et gøtudanskt van de Färöer en et däänsk dat in Ysland up skole eleyrd wördt, wörden eseen as *skandinavisk*.

Der binnen ouk en bült noordgermaanske en samiske dialekten. In Sweden wördt up summige plaatsen ouk wel finsk espröäken.

Et däänsk, sweedsk en noorsk binnen, vöäral wat woordvöärråd angeyt, in de Hansetyd slim beinvlöded döär et neadersassisk.

## Üütgånde verwysingen
Hoening

**Hoening** is n voedingsmiddel dat emaakt wort deur biejen die nektar verzamelen, vaak in n biejekörf. Nektar komt uut de bloemen en bevat verschillende sukers, mineraolen en spoorelementen. De biejen zetten de nektar um in hoening deurdat ze der enzymen bie doen en deur t vocht dat der te veul is te laoten verdampen. 

De smaak, de reuk, en de kleur van de hoening hangt geheel of van de soorten bloemen waoruut dat de nektar ehaold wort: zo he'j bieveurbeeld liendehoening, lavendelhoening, rozehoening, kleverhoening, heedhoening, manoekahoening, eukalyptushoening, en gao zo mer deur.

Hoening is niet geschikt veur kienders oender de 1 jaor umdat t besmet kan wezen mit sporen van de Clostridium botulinum-bakterie. 

## Nedersaksies
Putten

**Putten** () is een plaots en een gemeente in de Nederlanse previnsie Gelderland. De gemeente had op 1 febrewaori 2008 zo'n 23.203 inwoeners (bron: CBS). Putten het een oppervlakte van 87,45 km² (waovan 2,41&nbsp;km² waoter).

## Overige plaotsen
Biesteren, Diermen, Garven, Halvinkhuzen, Helderbuurt, Hoef, Hunen, Hunerbroek, Hunerwal, Koldhoorn, Krachtighuzen, Steenenkamer en Veenhuzerveld.

## Putters dialect
't Putterse dialect valt oender 't West-Veluws. Der is een boek over 't Putterse dialect uut-ebrocht mit de titel: *Putters Praoten*. Hierin staot een lange liest mit Putterse woorden en de beschrievingen dervan, der staon oek en een kwak dialectverhaolen van vrogger in. 't Putters is net as in de are 'dialectdaarpen' grotendeels um-ewisseld veur 't Nederlans, mar 't dialect wort nog wel deur een klein antal minsen gebruukt, veural de wat ouwere minsen.

## Landschap
In 't oosten en noorden van Putten leit de Veluwe, 't grootste netuurgebied van Nederland. 't Daarp wort dan oek wel de *Parel van de Veluwe* eneumd. Putten wort umringd deur bos, een veurbeeld van zo'n bos is 't Putterbos. In 't zujen en westen wort 't daarp umringd deur akkerland, in 't uterste westen grenst de gemeente an de randmeren roend Flevoland: 't Nuldernauw.

## Angrenzende gemeenten

## Zie oek
*Razzia van Putten
*Putters
*Ossemart
Wien

**Wien** is een alkeholische drank dee emaak wonnen deur 't fermenteren van druven en druvensap. Wienachtige dranken kunnen oek emaak wonnen deur 't fermenteren van aandere vruchen of bloemen (vruchenwien), gis, ries, hoenig en zelfs krujen. De naam wien zelf mag wettelijk allinnig gebruuk wonnen veur wien dee emaak wonnen van druven.

## Vruchenwien
Volgens een Frans dikreet uut 1907 mut wien uut 't sap van varse of edreugen druven emaak wonnen. A-j 't sap van aandere vruchen as druven laot vergissen, heet 't preduk *vruchenwien*. 

In 't noorden van de Loire wonnen in Normandië en Bretagne een appelwien emaak dee cider eneumd wonnen. Veerder kan wien emaak wonnen van ries (rieswien) en hoenig (*mede*). Bloedwien is wien waor kunsmaotig verstarkende stoffen bie-edaon wonnen, zoas iezerverbiendingen, calciumglycerofosfaat en ginseng.

## Wienproducerende lanen
Wienranken wönnen deur kolonisten vanuut Europa mee-eneumen naor alle aandere delen van de wereld. Tegensworig produceren de volgende lanen op commerciële baosis wien:

### [[Europa (continent)|Europa]]
* België
* Bulgerije
* Duutslaand
* Frankriek
* Griekenlaand
* Hongerije
* Italië
* Krowasië
* Luxemburg
* Malta
* Moldavië
* Montenegro
* Nederlaand
* Noordmacedonie
* Oekraïne
* Oostenriek
* Portugal
* Roemenië
* Ruslaand
* Servië
* Slovenië
* Slowekije
* Spanje
* Tsjechië
* Zwitserlaand

### [[Afrika]]
* Algerije
* Egypte
* Marokko
* Tunesië
* Zuud-Afrika

### [[Oceanië]]
* Australië
* Niej-Zeelaand

### [[Azië]]
* China
* Cyprus
* Georgië
* India
* Iran
* Israël
* Jordanië
* Libanon
* Syrië
* Thailaand
* Turkije

### [[Noord-Amerika]]
* Kanneda
* Verenigen Staoten van Amerika

### [[Midden-Amerika]]
* Mexico

### [[Zuud-Amerika]]
De twee belangriekste wienlanen van Zuud-Amerika bin Chili en Argentinië. Daornaos is Uruguay een stark wienlaand in opkoms.

* Argentinië
* Bolivia
* Brazilië
* Chili
* Colombia
* Peru
* Uruguay
## Uutgaonde verwiezingen
Vernuimde Grunneger börgen

Hieronder stait n liest van vernuimde börgen in provìnzie Grunnen. De eerste noam is de noam van de börg. De twijde noam is de noam van t dörp of stad woar e bie stait.

* Fraeylemabörg - Slochter 
* Menkemabörg - Oethoezen 
* Verhildersum - Lains 
* Nienoord - Laik 
* Piloersemabörg (Hamsterbörg) - n Ham 
* Welgelegen - Hoogezaand-Sapmeer 
* Ewsum (ruine) - Milnsum 
* Allersmabörg - Ezinge 
* Coendersbörg - Nuus 
* Wedderbörg (Hoes te Wedde) - Wedde 
* Rensumabörg - Meij
Grönnens Laid

t **Grönnens Laid** is t volkslaid van de provìnzie Grönnen. t Wuir schreven deur Geert Teis Pzn. uut Knoal. t Verscheen as eerst ien t Moanblad  ien t veurjoar van 1919. As t volkslaid zongen wordt, heurt elkenain op te stoan. Blieven zitten tiedens t zingen van t Grönnens laid wordt zain as hail onbeleefd.

 


Van Lauwerzee tot Dollard tou, 
van Drenthe tot aan t Wad,
Doar gruit, doar bluit ain wonderlaand. 
Rondom ain wondre stad.

Ain Pronkjewail in golden raand 
is Grönnen, Stad en Ommelaand;
Ain Pronkjewail in golden raand 
is Stad en Ommelaand!

Doar broest de zee, doar hoelt de wind, 
doar soest 't aan diek en wad,
Mor rusteg waarkt en wuilt het volk, 
het volk van Loug en Stad.

Ain Pronkjewail in golden raand 
is Grönnen, Stad en Ommelaand;
Ain Pronkjewail in golden raand 
is Stad en Ommelaand!

Doar woont de dege degelkhaid, 
de wille, vast as stoal
Doar vuilt het haart, wat tonge sprekt, 
in richt- en slichte toal.

Ain Pronkjewail in golden raand 
is Grönnen, Stad en Ommelaand;
Ain Pronkjewail in golden raand 
is Stad en Ommelaand!
Zeelaand

**Zeelaand** (Nederlaands: *Zeeland*, Zeeuws: *Zeêland*) is n provinsie van Nederlaand, die in t zuudwesten van t laand ligt. t Grenst an Zuud-Hollaand, Noord-Braobant, en de Belgiese provinsies West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen en Antwarpen. Mit ongeveer 393.000 inwoeners (2025) hef Zeelaand de minste inwoeners van alle Nederlaandse provinsies. De heufstad van de provinsie is Milburg. 

De veurnaamste inkomstbronnen bin laandbouw, visserieje en toerisme. Der koemen veural veule Duutsers naor Zeelaand.

## Geografie
De geografie van de provinsie is vrie uniek in Nederlaand: veur t grootste gedeelte besteet t uut eilaanden en uut waoter. Daor kömp de naam oek vandaon. De veurmaolige eilaanden bin Schouwen-Duvelaand, Noord-Bevelaand, Sint-Filipslaand, Tholen, Walcheren en Zuud-Bevelaand. t Zujen van de provinsie hit Zeeuws-Vlaanderen en is vastelaand, t is via n tunnel over Zuud-Bevelaand en via n tunnel over Belgies laand te bereiken. De waoterwegen bin de Grevelingen, de Schelde (zie Oosterschelde), de Westerschelde en nog n antal kleinere waoterwegen, zo as t Veerse Meer.

## Taal
In t grootste gedeelte van Zeelaand wördt der Zeeuws espreuken (zo'n 60%). Terwiel disse streektaal in de stejen, veural in Milburg en Vlissingen, stark achteruutgeet, behouwen de inwoeners van t plattelaand der eigen streektaal wel aordig. Uutschieters bin meestentieds vissersplekken zo as Arnemujen, Brunisse en Westkapelle, mer oek in de tradisionele boeredarpen wördt de taal an de jongeluui deuregeven.

In t Laand van Hulst en in n paor grensdarpen uut t Laand van Aksel praoten ze gien Zeeuws mer Oost-Vlaams. De dialekten uut de rest van Zeeuws-Vlaanderen wörden soms tot t Zeeuws erekend, dan weer tot t West-Vlaams, dit is umdat ze feitelik van allebeie wat hebben.

## Gemeenten

## Uutgaonde verwiezingen
* Baosisinformasie (2002)
* Geografie van Zeelaand
* Webstee mit verwiezingen over Zeelaand
* Deltawarken
* Webstee mit foto's van Zeelaand
* Zeeland, Plaatsengids
* Statistieken provincie Zeeland, AlleCijfers
Waore Jezuskärke

De **Waore Jezuskärke** (Chinees: 真耶穌教會) is rond 1900 as Chinese variant van de Pinkstergemeente van 't christendom ontstaon. De Waore Jezuskärke is een niet-confessionele (onofankelijke) kärke die in 1917 in Peking evestigd wönnen. De udige verkeuzen veurzitter van TJC Internasionale Assembläzie is veurganger Yung-Ji Lin. Der bin wereldwied zwat 1,5 miljoen an-angers. De kärke wiest de Drie-ieneid of en beskouwt God en Jezus as ien en dezelfde.

## De vuuf belangrieke doctrines
De 5 essentiële doctrines van de Waore Jezuskärke bint:

### 1. Eilige Geest
"'t Ontvangen van de Eilige Geest, waorvan bliek egeven wordt deur in tongen te spreken, is de waorbörge van onze beärving van 't Keuninkriek van d' emel". (Rom 8:16, Eph. 1:13, 14).

### 2. Deup
"De deup deur wäter is 't sakrement veur de vergeving van zundes veur de wedergeboorte. De deup mut in netuurlijk wäter plääsvienen, zoas een revier, de zee of een bron. De deuper, die zelf a; edeupt is mit wäter en mit de Eilige Geest, voert de deup uut in de naam van den Eer Jezus Christus. De deupeling mut volledig in 't wäter onder-edompeld wonnen, mit 't eufd ebeugen en 't gezichte naor beneden (Jannes 3:5; Matteüs 3:16; Aandelings 2:38, 10:48).

### 3. De voetwassing
't "sakrement van de voetwassing" stelt mensen in staot de ervaoring te dielen mit Jezus. 't Dient ok as constante erinnering da-j liefde, eiliging, nederigeid, vergeving en dienstverlening neudigebt. Iederiene die de deup ondergaon ef mut zien of eur voeten laoten wassen in de naam van Jezus Christus. De wederziedse voetwassing kan uut-eoefend wonnen as dät passend is. (Jannes 13:17)

### 4. Eucharistie
De Eilige Communie is 't sakrement um de dood van Christus te erdenken. Ierbi'j diel ie in 't vleis en 't bloed van den Eer, umdä-w 't eeuwige lèven ebt en op de Leste Dag wonnen op-ewekt. Dit sakrement wordt zoväke as meugelijk evierd. Allinnig ien ongedesemd brood en droevensap mag gebruukt wonnen. (1 Korintiërs 10:17, 11:26; Jannes 6:53).

### 5. Sabbat
De Sabbat, de zeuvende dag van de weke (zaoterdag), is een Eilige Dag, e-eiligd deur God. De dag wördt onder Gods genaode evierd ter erdenking van de skepping en Zien redding in de oop op de eeuwige rust in 't iernaomaols.
Börg

n **Börg** is n lutk kestailke, n verstaarkt hoes, in de provìnzie Grunnen. Der waren oeit hail wat, moar der binnen nou nog enkeld 16 over (ikl. ruwines). De vernuimdste binn Fraeylemabörg in Slochter en Menkemoaborg ien Oethoezen

Op dizze börgen woonde de laandadel dij lokoal boas waren. 

n Börg ontstond maisttieds oet n oller gebaauw, stainhoes of stins nuimd, dat dainde as vaaileghaid veur de bewoners en omwonende lougsters. Dou dizze beschaarmende funksie verloren gong deurdat aanvallers beschikken konden over betere woapens, wuir vanoaf t vijftiende aiw overgoan op oetbaauwen van t stainhoes noar luxieus inrichte boetenverblieven, voak deur t aanbaauwen van vleugels of torens en t groaven van n gracht om de börg tou.

## Zai ook
* Liest van Vernuimde Grunneger börgen
België

**België** (Nederlaans: *België*, Frans: *Belgique*, Duuts: *Belgien*) officieel 't **Koninkriek België**, is een West-Europees laand dat in 't wessen an de Noordzee grens, in 't noorden en noordosen an Nederlaand, in 't osen an Duutslaand in 't zuudosen an Luxemburg en in 't zujen an Frankriek. 

België besteet maotschappelijk, cultureel, poletiek en sociologisch ezien veural uut twee grote gemeenschappen, de Vlamingen en de Waolen.

België is een federale staot dee besteet uut dree gemeenschappen:
* Vlaamse Gemeenschap 
* Franse Gemeenschap 
* Duutstalige Gemeenschap

Oek dree gewessen:
* Vlaams Gewest
* Waols Gewest 
* Brussels Heufstejelijk Gewest 

Vlaanderen voegen zien instellingen oek mitene samen, zodat der nog mar één Vlaams Parlement en één Vlaamse regering is. Franstaligen behuilen alle deur hulle econtroleren ampart verkeuzen volksvertegenwoordigingen en regeringen ('executieven').

De Heilige Jozef is de petroonheilige van België. De wapenspreuk is: *Eendracht maakt macht*.

## Geografie
### Previnsies
België besteet uut 10 previnsies en 't heufstejelijk gewes Brussel (*Bruxelles*):

#### [[Vlaanderen]]
* Antwarpen (*Antwerpen*; *Anvers*), heufstad Antwarpen
* Limburg (*Limburg*; *Limbourg*), heufstad Hasselt
* Oost-Vlaanderen (*Oost-Vlaanderen*; *Flandre orientale*), heufstad Gent
* West-Vlaanderen (*West-Vlaanderen*; *Flandre occidentale*), heufstad Brugge
* Vlaams-Braobant (*Vlaams-Brabant*; *Brabant flamand*), heufstad Leuven

#### [[Wallonië]]
* Waols-Braobant (*Brabant wallon*; *Waals-Brabant*), heufstad Waver
* Henegouwen (*Hainaut*; *Henegouwen*), heufstad Bargen
* Namen (*Namur*; *Namen*), heufstad Namen
* Luxemburg (*Luxembourg*; *Luxemburg*), heufstad Aarlen
* Luuk (*Liège*; *Lüttich*; *Luik*), heufstad Luuk

### Staotestieken
* Totale oppervlakte: 30.689 km² waarmee België op de 136e plaose steet wat grootte angeet.
* Antal kilemeters staotsgrens: 1445,5
* België grens an Frankriek, Luxemburg, Duutslaand, Nederlaand en de Noordzee.
* Hoogste punt: Signaal van Botrange, 694 meter.
Volgens 't Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen is 't Belgisch territorium 34.143 km² a-j de Belgische territoriale zone, dee zich tot 12 zeemielen in de Noordzee uutstrek, meereken.

### Revieren
In België bin de volgende revieren en streumgebieden: 
* Maas
* Schelde 
* Iezer
* Dender
In 't uterste osen oek een klein stukjen streumgebied van de Rien en in 't zujen van de previnsie Henegouwen een stukjen van 't streumgebied van de Seine.

### Stejen
De heufstad is Brussel.

Een paor aandere "grote" stejen in België bin:
* Antwarpen 
* Gent 
* Charleroi 
* Luuk 
* Brugge 
* Namen 

Een paor aandere belangrieke stejen bin: Hasselt, Bargen, Leuven, Kortriek, Oostende, Genk, Mechelen

## Zie oek
* Gemeenten in België (en Nederlaand)

## Referensies


## Uutgaonde verwiezingen

* belgium.be
* STATBEL
* AlleCijfers.be
Stichting Drentse Taol

De **Stichting Drentse Taol** was een stichting met as doelstelling 't bevörderen van 't gebruuk van 't sproken en schreven Drèents. In meert 2007 is de stichting met 't maondblad in de Drentse taol *[[Oeze Volk]]* en Stichting Het Drentse Boek saomengaon in 't Huus van de Taol. Dizze neie organisaotsie hef in meert 2008 de deuren lös edoan in Beilen.

't Waark van de Stichting Drentse Taol was onderverdeeild in veer beleidsterreinen:
* Taolpromotie
* Onderwies
* Literatuur
* Taolwetenschap

## Taolpromotie
Taolpromotie umvatte veur Drentse Taol dinger as 't organiseren van lezings, 't Drents dictee, kaarkdiensten in 't Drents en de maond van 't dialect (in meert, *Meertmaond-Dialectmaond*), 't verzörgen van internetpagina's en Tekst-TV in 't Drèents en de oetgaove van 't kwartaolblad *De Taolkraant* (in saomenwaarking met Het Drentse Boek).

Drentse Taol hef veur 't Drèents een deur de pervincie Drenthe erkend spellingsysteem maokt. Ok organiseerden ze 't Drèents dictee, dat in 2006 veur de eerste keer rechtstreeks op TV Drenthe oetzonden weur.

Naost de activiteiten die Drentse Taol zölf ontwikkelde was ok de loketfunctie slim belangriek. Veur aal vraogen en opmaarkings op 't gebied van 't Drèents kunden mèensen terecht bij Drentse Taol.

## Onderwies
Op onderwiesgebied weuren verschillende activiteiten ontwikkeld veur jong en old. In verschillende plaotsen worden - now deur 't Huus van de Taol - cursussen Drèentse taol en cultuur geven veur beginners en veur mèensen die wat meer vörderd binnen. Daorbij kommen ok volkskunde en spelling an de orde.

## Literatuur
Drentse Taol warkten veur de fusie töt 't Huus van de Taol al saomen met Het Drentse Boek, die boeken en meziek in in 't Drèents en oaver Drenthe oetgef.

Drentse Taol huld zuch onder aandere gangs met 't laoten maoken van videoportretten van bekende Drentse schrievers en met 't inrichten en toougankelijk maoken en holden van 't Drents Letterkundig Documentatiecentrum.

## Taolwetenschap
Drentse Taol ondersteunde 't Drents as onderwaarp van wetenschappelijk onderzeuik. Dit onderzeuik stund neeit op zichzölf, mor weur waor meugelijk tooupast op aandere beleidsterreinen, bijveurbeeld 't onderwies.

## Oetgaonde verwiezing

*Stichting Drentse Taol (veurmaolige webstee)
*Huus van de Taol (webstee van de opvolger van Stichting Drentse Taol)
Boorn

**Boorn** is ne gemeente in Tweante in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. De gemeente lig noordwestelik van Hengel, hef ne öppervlakte van 26,15 veerkaante kilometer en har op 1 jannewoari 2020 23.313 inwonners. Nöast Boorn zölf heurn ok Hertem en Zeander töt de gemeente. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 heurn ok Boornerbrook töt de gemeente Boorn, seend den tied heurt t töt de gemeente Almelo.

## Geschiedenis
Boorn wördn in 1206 al neumd doo t doarp *Burgunde* oonder zegnschop van n bisschop van Uutrech kwam. Töt t eande van de achtteende eeuw was Boorn ne aarme plattelaandsgemeente. In 1828 stichtn ne Duutse jörre, Salomon Jacob Spanjaard, n bedrief, dat oetgreuin töt een van de völle linngoodfabriekn in Tweante. Roond 1920 har *de Spanjaard* n groot deel van de manlike inwonners in t weark. In n Tweedn Weerldoorlog kwamn völle leu oet de familie Spanjaard te stearvn. In 1973 höaldn t bedrief op. Boorn was in 1895 de eerste plattelaandsgemeente in Nederlaand met zien eign elektries. Seend 1983 hef Boorn n saamnwearkingsverbond met de Duutse gemeente Rheine.

## Ofbeelding


## Bekeande leu oet Boorn
*Nathalie Baartman - cabaretier
*Marleen Veldhuis - zwemster
*Laus Steenbeeke - acteur
*Wout Weghorst - Voetballer

## Eksterne verbeending
*
*Officiële webstie van de gemeente
*Webstie met t feestviern roondum t 800-jöarig bestoan van Boorn
*Gedicht 'Boorn, zommer 1957' deur H. Meyling
Europeeske Uny

De **Europeeske Uny** (EU) is een uny van verskillende europeeske landen. Up et moment besteyt et üüt 27 lidståten, med in totaal 4.233.262 km² an  grundgebeed en sowat 447 miljoon inwoaners. As de EU as land ereakend wördt nemt de Europeeske Uny een söävende plekke in up de wearldranglyste wat grundgebeed angeyt, en de derde, nå China en India, wat bevolkingsantallen angeyt. De name van de uny kwam tot stand döär et verdrag van Maastricht in 1992, dårvöär heytte et de *Europeeske Gemeynskap*. Et höyvdkwartyr van de Europeeske Uny sit in Brüssel, Belgie.

## Kandidaatlidståten
Volgens et EU-verdrag kan elke Europeeske ståt lid wörden van de EU, up vöärwaerde dat alle andere lidståten dermed instemmen. Dit principe van unanimiteit wil seggen dat eyn van de landen dee al lid is de totreading van een kandidaatlidståt kan blokkeren. 

De kriteria wåran de lidståten mütten vuldoon stån beskreaven in de Kriteria van Koupenhagen. Underdeyl van disse kriteria is et vulleadig oavernemmen van et gemeynskapsrecht.

Der bint nou vyv kandidaatlidståten:
* Albanie
* Noordmacedonie
* Montenegro
* Servie
* Türkie

Van Albanie is de anvråge tot lidmåtskap untvangen en up 10 oktober 2012 deade de Europeeske Kommissy de anbevealing Albanie de status van kandidaatlidståt te geaven. In 2014 hevt et land dee status ouk ekreagen. 

Noordmacedonie is sinds 17 december 2005 een kandidaatlidståt van de Europeeske Uny. Vanweagen een konflikt med Grykenland oaver de name van et land güngen de underhandelingen neet erg vlügge. Nå de naamwysiging van et land in 2018 bint de totreadingsunderhandelingen van start egån.

Türkie underhandelde sinds 4 oktober 2005 med de EU oaver totreading, in februari 2019 bint dee underhandelingen stille elegd vanweagen de veranderende politike richtinge dee et land üütgeyt. 

Bosnie-Hercegovina en Kosovo wörden officieel erkend as möägelike kandidaatlidståten.

## EU-landen
De volgende landen bint by de EU aneslöäten: 

1 sunder Gröönland en de Färöer

### Vöärmålig lidståt
* Vereynigd Koaningryk (tot en med 31 januari 2020)

## Officiele talen
De officiele talen van de instituten van de Europeeske Uny bint:

Med de totreading van Bulgarye en Rumänie vanaf 1 januari 2007 kwammen bülgaarsk en rumäänsk derby. Ouk kwam der een derde alfabet by, et kyrillisk (in gebrüük in Bulgarye), nåst et al gebrükede latynske en grykske alfabet.

## Andere EU-talen
Semi-officiele talen in de Europeeske Uny bint:
* Katalaansk
* Galicisk 
* Baskisk
* Skotsk-gaelisk
* Kymrisk

Et poolske parlementslid Małgorzata Handzlik pleitede vöär de invoring van de internationale taal esperanto as tweyde taal in Europa. Up 1 april 2004 weer hyroaver estemd. Van de 626 leaden waren der 346 üm verskillende readenen neet anweasig. 280 lüde brachten öär stemme üüt. Dårvan was 43% vöär.

Andere inheymske talen dee in de Europeeske Uny espröäken wörden, maar (noch) neet officieel erkend bint döär de EU, bint u.a.:

## Afbealding van de hüdige status

## Referensys


## Üütgånde verwysingen
*
Oostnriek

**Oostnriek** (Duuts: *Österreich*), voloet **Republiek Oostnriek** (*Republik Österreich*), is n laand in Mildn-Uropa. t Laand greanst in t westn an Zwitserlaand en Liechtenstein, in t noordn an Duutslaand en Tsjechie, in t oostn an t Slowaaknlaand en t Hongaarnlaand en in t zuudn an Italiën en Sloveniën. De heufdstad is Weenn. t Laand hef ne öppervlakte van 83.883 veerkaante kilometer en t tealt 9,1 miljoen inwonners. Dat gef ne bevolkingsdichtheid van 109 inwonners/km².

De officiële taal is Duuts, mer regionaal wördt ok Sloveens, Krowaties en Hongaars sprökn. t Grootste deel van de Oostnriekers is rooms (78%). De leu betaalt der as in Nederlaand ok met de uro, umdat t laand lid is van de Uropese Unie.

t Oostnriekse laandschop wördt vuur dreekwart kenmearkd duur t gebargte van de Alpen. n Heugstn bearg van Oostnriek is n Großglockner met 3737 meter heugte. Aandere heuge bearge bint n Wildspitze (3768&nbsp;m), n Weißkugel (3739&nbsp;m), n Großvenediger (3674&nbsp;m), n Hintere Schwärze (3628&nbsp;m) en n Similaun (3606&nbsp;m). In t oostn langs de riviere de Donau kenmearkt t laandschop zik duur leaglaand en glooinde heuveln. t Leagste punt lig in de deelstaat Burgenlaand. Hier lig *Hedwighof* eankeld 114 meter boavn zeenivoo. De twee belangriekste riviern bint de Donau en de Inn. Aandere grote riviern bint de Mur, Salzach, Enns en Drau.

Oostnriek is indeeld in neegn deelstaatn (*Bundesländer*), hieroonder neumd met biejbeheurnde heufdsteedn.
# Weenn (*Wien*) - (Weenn)
# Burgenlaand (*Burgenland*) - Eisenstadt
# Karinthiën (*Kärnten*) - Klagenfurt
# Salzburg - Salzburg
# Neder-Oostnriek (*Niederösterreich*) - Sankt Pölten
# Stiermarkn (*Steiermark*) - Graz
# Tirool (*Tirol*) - Innsbruck
# Vorarlberg - Bregenz
# Öpper-Oostnriek (*Oberösterreich*) - Linz

## Oetgoande verwiezings
GNU-lisensie veur vri'je dokumentäsie

De **GNU-lisensie veur vri'je dokumentäsie** (Engels: *GNU Free Documentation License*, of-ekort: *GFDL* of *GNU FDL*) is n lisensie die gebruukt wordt um tekstmateriaal onder bepaolde veurweerden vri'j verspreidbäär te mäken. De lisensie is uuteprakkezeerd deur de Free Software Foundation.

De GFDL is in de eerste pläätse eformuleerd veur de dokumentäsie van vri'j verspreidbäre komputerprogramma's onder de 'GNU General Public License' in t GNU-projekt. Ok veur andere dokumenten kan de GFDL toe-epast worden. Zo wordt Wikipedia uutegeven onder de GNU-lisensie veur vri'je dokumentäsie.

## Uutgaonde verwiezing
* De GNU-lisensie veur vri'je dokumentäsie (NL)
De verleuren zönne

**De verleuren zönne** is ien van de bekendste parrebels uut 't Nieje Testement. 't Is eschreaven deur de evangelist Lucas. De geliekenisse wördt verteld deur Jezus Christus. 

Een va ef twie zöns. De jongste zönne eist zien ärfenisse op, verkwist 't en keert berouwvol weerumme. Hij wördt deur de va feestelijk ontvangen. Dit maakt de oldste zönne jeloers. Hij hef jao altied trouw ewest. De va wiest de oldste zönne terechte: 't is goed um de weerummekeer van de 'verleuren' zönne te vieren. (Lucas 15: 11-32). 

Rembrandt van Rijn ef de weerummekeer van de verleuren zönne verbeeld in een skilderie dät noe in de Hermitage in Sint-Petersburg hangt.

De verleuren zönne is ok in verskillende Nederlanse dialecten vertaald.

## Uutgaonde verwiezingen
* Een lieste mit dialectteksten
God

**god** is volgens verschillende religies een bovennatuurlijk wezen, die deur elk van dizze religies weer aans veursteld wordt. In 't christendom en 't jodendom heet God ok wal *Jahweh, HEER, Elohiem, Eli, Adonai* en wordt vaok anduud as *de Eeuwige, de Anwezige, de Naom* enzovoorts. Volgens 't christendom hef God de eerde, de mèens en alles wat der op de eerde ok maor rondleupt maokt. Sommige religies hebben ien God en worden *monotheïstisch* nuumd, religies mit meerdere goden worden *polytheïstisch* nuumd. 

## God in de monotheïstische religies
Moderne monotheïstische concepten kommen van de Abrahamitische traditie.

* Jahweh of Jehova. De naom van God zoas die openbaord is in de Biebel ('t Olde Testament en 't Neie Testament. Baseerd op 't Hebreeuwse woord JHWH(יהוה). In 't Christendom wordt vaok gien naom bruukt veur God, maor gewoon de titel *God* (Engels: *God*, Duuts: *Gott*, Zweeds: *Gud*) of *de Heer*. In de Romaonse taolen wordt der varianten bruukt van 't Latiense *deus* (Frans: *dieu*, Spaons: *dios*, Italiaons: *dio*) wat an 't Griekse *Zeus* verwant.
* De Drie-ienheid(de Vaoder, de Zeun (Jezus Christus), en de Heilige Geest) — dizze leerstelling wordt deur de meeste christenen anhangen. 't Concept van de Drie-ienheid is formuleerd tiedens de Eerste Karkvergaodering bie Nicaea in 325A.D.
* Allah (islam/Arabisch). De negen-en-negentig naomen van Allah. Allah (eigenlijk "de Allah") is gien naom, wat veul niet-islamitische lu wel denkt, maor is n titel en betekent gewoon "de enige god".