Ede Staal

**Ede Ulfert Staal** (**Ede Stoal** nuimd) (Waarvum, 2 augustes 1941 - Delfziel, 22 juli 1986) was leroar Engels en n Grunnegstoaleg zanger en dichter. 

## Jeugd, studaaiern en vroug waark
Staal gruide op ien dörp Lains. Doar was zien opa dirregìnt van t meziekkörps. De jonge Staal begon muziek te môken op n mondörgelke en speulde vief joar op de trompet bie t körps.

Ien Stad studaaierde hai medisinen, loater Engels - ain van de toalen dij zien belangstellen haren. Net veur t ôfstudaaiern huil er der mit op. Staal het aan verschaaidene schoulen stoan. Hai dee ook rekloamewaark, tekstschrieverij en Engels kommentoar bie promotsiefilms.

## Ontdekken as zanger en radiowaark
Ien 1974 kwam t Engelstoalege singelke *I'm in the blues* oet, dat nait veul sukses har. Engbert Gruben van Radio Noord ontdekte hom ien 1981. Ain joar loater wuir Staal zien vèrske *Mien Toentje* n hail populèr herkennenslaid op Radio Noord. Der wazzen veul aanvroagen veur optredens, môr doar haar e voak gain verlet van.

Ien 1984 kwam zien ploatke *Man, man, man, wat n boudel* oet, mit de bekende balloade *Het het nog nooit zo donker west*. Ien zulfde joar kwam zien eerste LP oet, *Mien Toentje*, dij hail suksesvol wuir. Ien 1985 mos Staal n swoare operoatsie ondergoan.

Begun 1986 kreeg hai n vaste kollumn op Radio Noord ien t programma *Sloaperstil*. Zien 'vertelstertjes' kwammen oet op kassette en spaigelploat.  

## Overlieden en postume ienvloud

Zien operoatsie haar gain blievend herstel opleverd: Staal kwam ien 1986 op zien stee oet de tied. Noa zien dood kwam de twijde LP oet, *As vaaier woorden*. Postuum kreeg hai de K. ter Loanpries van stichten t Grunneger Bouk. Der is ook n twijjoarliekse pries veur mìnsken dij heur (nait veur heur waark) biezunder verdaainstelk môkt hebben veur de streektoal wat radio aangaait.

Ien 2000 het Engbert Gruben n monument veur Ede Staal onthuld op de diek bie Delfziel. t Monument wordt *De Poal van Stoal* nuimd. Van Henk van Middelaar kwam ien 2004 n biogroafie over Ede Staal oet, *Geef mie de nacht*.

Laidjes van Ede Staal binnen meer dan ains vertoald naar aandre toalen en dialekten. De Limburgers Paul van Loon en Zjèr Bataille hebben verschaaidene nummers noar t Limburgs vertoald en *Termunterziel* wuir deur t Hansen Nippon-maru Male Choi in Japanse oetvoering speuld in Yokohama.

### Ede Staal en Top 2000
Ien november 2007 het Dagblad van het Noorden mit n aktie perbaaierd om Ede Staal in de Top 2000 van Radio 2 te kriegen. Moar t laid **' had zoveul stimmen kregen, dat Ede hoog in de top 10 driegde te komen. Volgens n artikel op [[RTV Noord]] kwam hai meugelk zulfs op nummer ain oet. Doarom wuir Ede deur t radiostasion van de liest schrapt. Als reaktie op dit verhoal raip t Grunneger beeldmaark [[Popko]] in november 2014 op om Ede noar nummer ain te stimmen in de [[Dialect Top 20]] van NPO Radio 2 en meugelk zo weer n opening te moaken veur n plek op de keuzeliest van de Top 2000. De streektoalzanger eindigde op nummer ain mit t laid **t Het nog nooit zo donker west*. 

Sinds 2012 binnen vergeliekboare akties veur Top 2000 wel toustoan deur NPO Radio 2, wat meugelk muik dat Ede Staal in 2019 veur 't eerste moal in Top 2000 ston: *'t Het nog nooit zo donker west* kwam binnen op plek 476. 

==Diskogroafie==
* *Het het nog nooit zo donker west*
* *I'm in the blues* (single, Phonogram, Philips 6012 391, 1973)
* *Mien Toentje* (Mollebone Music, CD EKS 1284, 1984)
* *As vaaier woorden* (Mollebone Music, CD EKS 1086, 1986)
* *Zuzooien op zundagmörn* (3CD; Mollebone Music, CD EKS 1293-1/2/3, 1993, mit tekstbouk)
* *Hear my song - as 't boeten störmt* (2CD; Mollebone Music, CD EKS 1096-1/2,1996)
* *Zalstoe aaltied bie mie blieven* (cd-single, MAURA MUSIC 1997 MM 025, 1997)
* *I'm in the blues* (cd-single, JAZ MUSIC JAZ 2021, 2005)
* *Doarom zing ik* (CD; JAZ MUSIC JAZ 192540, 2005)

== Trivia ==
* Sunds 2013 geft [[Marcel Hensema]] een toneelveurstellen mit titel *Mijn Ede*, woar veul meziek van Ede Staal broekt wuir.
* Arriva het ain van heur Spurt-trainen vernuimd noar Staal.
* t Album *As Vaaier Woorden* stond twai weken noteerd in de Album Top 100, moar dizze wuir der na twai week weer oet hold, omdat albums òlder din twai joar op n aandre liest komen.
* Staal zien neef [[Roon Staal]] is zanger en pianist. Hai vertolkte twai nummers van Ede, noamelk *Help me through the night* en *When the waves are too high''.
## Wellen
*Dideldom.com
*Artikel van Ede Staal op de Nederlaandse Wikipedie

## Boetende hìnwiezen
* Ede Staal
* Ede Staal en Radio Noord