open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arameesken

De **Arameesken**, dee at zikzelf in öare eegne sproake (t Aramees) **Suryoye**, of **Oromoye** neumt, beent n volk dee at zegnt det ze ofstamt van de oolde Arameesken, dee at n groot riek hadn töt t achtste joarhoonderd vuur Kristus, in t gebeed det non verdeeld is oawer t zuudn van Turkieje, Irak, Syrië en t westn van Iran. In Neerlaand wordt ze wal es duur mekoar ehaald met de Christen-Turkn.

Noa dee tied köm t Riek in verval, en verspreaidn zik t volk oawer de hele wearld, zo as noar Europa, Australië, Niej-Zeelaand en Amerika, en det is zo töt non too zo ebleewn. Det wör op gaank ebracht duur gebuurtenisse zo as de Arameeske Massamoord kort vuur n Eerstn Wearldoorlog an, en de Massamoord van Semele in Irak (1933) en n Islamitiesen Opstaand in Iran.

Dr wont grote groepn Arameesken in Amerika, Zweedn en Duutslaand. In Neerlaand wont ongevear 30.000 Arameesken, met ne grote groep in Eanske, woer at ook öar klooster Mor Afrem steet, en ne koarke in Riesn, Hengel (Oaveriessel), Amsterdam, Oldnzel en Badhoevndorp.
Anne van der Meiden

**Anne van der Meiden** (Eanske, 4 juni 1929 - Nijverdal, 3 juni 2021) was nen Tweantsen domie en kommunikatiewetenskopper. An de vrogere Rieksuniversiteit van Utrecht was he hoogleraar in massakommunikatie en Publieke Relaties. In Tweante was he vuural bekeand van de koarkdeenste wat he in et Tweants heul, en zinnen Tweantsen Biebel.

## Achtergroond
Van der Meiden wör geboorn in een Kristelik-Gereformeerd gezin. Noa et gymnasium in Eanske studeerdn he godgeleardheid. Doarnoa wör he domie in de protestaantse koarke van Meerkerk. Doarnöast studeerdn he marketing en kommunikatiewetenskopn. In 1972 promoveerdn he op ethiek in de propaganda van et vakgebeed wiesbegearige ethiek. hee hef op verskeaidene hogeskooln oonderwies egeewn, woeroonder ook an Monique Sleiderink. In 1994 gung he met emiroat.

## Godgeleardheaid
Hee skreef völle beuke oawer geloof, reklame, propaganda, köjern vuur völle tooheurders en publieke relaties. Ook hef he verskeaidene strekromans op zinn naam stoan. Op 23 september 2007 was he te zeen in et IKON-programma *Het Vermoeden*, woerin at he köjerdn van det de koarkn rechtevoort te weainig achet op et woark van 'n Heligen Geest. 

## Biebelummezetting
Van der Meiden hef 52 biebelbeuke umme ezat in et Tweants. Doar mos he met stopn, umdet he et allemoal nit good mear kon zeen. Ook leiden he regelmoatig koarkdeenstn in et Tweants. In 2012 vertaaln hee 'n Oaldsaksischen heldendoad Heliand.

## Oetgoande verbeendige
*www.annevandermeiden.nl webstea van umzelf
Mullegen

**Mullegen** of **Mulligen** is een buurtschap in de Nederlaonse gemeente Oldebroek. Mullegen wördt evormd deur de volgende wegen, of in elk geval een gedeelte van disse wegen: Bovenmeuleweg, De Heugte, Mulligenweg, Ottenweg en Vreeweg.

Mullegen is 't begin van de noordelijke Veluwe en lig in de driehoek van de dörpen 't Harde, 't Loo en Oldebroek. 

Mullegen wördt 't oldst bewoende gebied van de streke eneumd. 't Was in de Romeinse tied werschienlijk al een legerplase en vanof die tied is de umgeving al bewark. In de middeleeuwen was 't veur Arent thoe Boecop – een leenkeel van Karel van Gelre - een ideale plekke um een verstark huus te bouwen. Hee bouwen 't *Hoff ter Mullingen*. Werschijnlijk op de plekke waor een klooster had elegen langes de Ottenweg. Op de fundering van de Hoff is later een boerenbedrief ebouwd. De rieke geschiedenisse lezen we of an de vorm en de structuur van 't gebied. 

In 't noorden van Mullegen liggen de voebalvelden van *V.V. OWIOS*.
Haozenoeteboom

De **haozenoeteboom** (*Corylus avellana*) is boomsoort die van oorsprong in Europa en West-Azië veurkomt. De haozenoeteboom beheurt tot de birkefemilie (*Betulaceae*) en kan tussen de drie en acht meter hoog worren.

An de haozenoeteboom zitten 's leintes de mannelijke en vrouwelijke bleuiwiezes ampart. De mannelijke bloemen zitten in katjes en bin 's zoemers al anwezig in de oksels van de blaojen. Ze bleuien eerst in jannewaori. De vrouwelijke bloemen zitten mit drie tot vier stuks in een klein knopjen bie mekaar. Tiejens de bleui bin alleen de rooie stielen mit de stempels te zien.

Een haozenoeteboom draagt meestentieds eerst naor tien jaor vruchten, mar der bestaon oek soorten dan al veul eerder vruchten dragen (bieveurbeeld naor een jaor of drie). De haozenoeteboom draagt 's zoemers en 's harests vruchten die in de periode van juli tot september riep worren. Disse vruchten staon bekend as haozenoeten.

De wetenschappelijke naam *avellana* komt van Italiaanse stad Avella en is ekeuzen deur Carolus Linnaeus uut 't boek van Leonhart Fuchs *De historia stirpium commentarii insignes* (1542), hierin stung de boom beschreven as *"Avellana nux sylvestris"* (*wilde noet van Avella*).

De noeten van de haozenoeteboom worren vaak verwaarkt in sukelaopreducten, bieveurbeeld: haozenoetepasta of pralines.

Der bin oek verschillende soorten dieren die haozenoeten eten, veurbeelden hiervan bin de marekolf die de noeten laot vallen en eekhoorns en muzen die der noeten veur de wienter verbaargen en vaak oek vergeten, dit betekent dat disse dieren in grote maote biedragen an 't anplanten van nieje haozenoetebomen.

Van 't hout van de haozenoeteboom worren vaak wandelstokken, bielen, schuppen en aar spul emaakt.

## [[Nedersaksisch]]
* Grönnegs: *hoazel(der)boom*
* Tweants:
** *hazelnötte*
** *hazeloar*, *-laar*
* Veluws:
** *haozenoteboom*
** *haozelnoet*, *hazenötte*
** *haozelnotestruuk*, *hazelnöttenstruke, hazelneutenstruke*
** *haozelaar, hazelaar, häzelaar*
** *hazelaor* (Loen)
** *äzeläär* (Attem)
Iepeloo

t **Iepeloo** (oetsprekn met noadruk op *loo*) is n noaberskop in de gemeente Wierdn en hef ongevear 169 inwonners, mear saamn met t boetngebeed *Waterhook* 296. Iepeloo ligt tusken Wierdn, de Huurne, Rektum, Eanter, Almelo en Boornerbrook in. t hef aait al n boernspul ewest, en har doarumme vroger ook ne eegne boernboond. Iepeloo hef ne eegne basisskole den at ze deelt met de noaberskop Rektum. Op t oostn van Iepeloo ligt n moor, t mokkelengoor.
Glanerbrug

**Glanerbrug** (of **de Glanerbrug**) is n doarp in de gemeente van Eanske. t Ligt pal an de Duutse greans, den at op natuurlike wieze vörmd wörd duur de Glanerbekke. t Doarp hef zien naam te daankn an de brugge oawer disse bekke, en hef ongevear 16.740 inwonners. 

Glanerbrug hef n stasjon an de liene Eanske-Gronau met direkte verbeendige noar Eanske, Münster en Dortmund. t Hef n oawerdekt zwembad en ne tennisbane. De Roomske koarke O.L. Vrouwe van de Allerheligste Rozenkraans keump oet 1902-1903 en is ontwörpn duur Alfred Tepe.

Op 7 april 1990 köm dr nen meteoriet duur t dak van n wonhoes hen, den at de naam Glanerbrug-meteoriet hef met ekreegn.

In ene van zinne stukskes hef Herman Finkers t ook oawer Glanerbrug. Hee zegt dan as niejsleazer verskeaidene moaln det Glanerbrug ook kabeltillevisie hef ekreegn, mear det t nog ondudelik is wonnear at ze riolering kriegnt.

## Bekeande leu oet Glanerbrug
*Floris van Assendelft (1985), schaker 
*Hennie Hollink (1931), oold-voetballer en -voetbalcoach (Nederlands en Frans coach betaald voetbal) 
*Bert Schierbeek (1918-1996), (toneel)schriever, essayist, dichter en verzetsstrieder

## Oetgoande verbeendige
*glanerbrug.info
Nei-Weerdinge

**Nei-Weerdinge**, ook wel **Weerdingermond** neumd, is een dörp in de Nederlaandse provìnzie Drenthe, gemainte Emmen. Weerdigingermond was eigenliek een bepaold stuk, maor weur voak veur de heule plaots gebruukt.

Vrouger was er veil veen. De boer was riek; de veenarbeiders hadden t neit breid. Zo aarm as ze waren, zoveil kinders hadden ze ook. 

Nei-Weerdinge is een lintdörp, gebouwd langs een knoal. Was t vrouger een levendig arbeidersdörp, teegnswoordig is het meer n woondörp.
Auto

Een **auto** of **automebiel** (vake in 't westen uut-espreuken as: *otoo*) is een mit een moter an-edreven voertuug veur 't vervoeren van passesiers. Auto's bin ontwörpen um op de weg riejen, 't best is um op een teerweg te riejen, a-j mit een auto te vake op de zaandweg riejen he-j een grotere kans dat de onderdelen eerder kepot gaon. 

Een auto riejt op braandstoffen, dit bin meestentieds bezine, diesel of autogas mar tegensworig bin ze steeds vaker op zeuk naor nieje braandstoffen, bv. elektrisch an-edreven auto's, 't gebruuk van waoterstof, ethanol, methanol, biomassa en gao zo mar deur.

Nen wagen met ne kombinasie van nen tradisionelen motor en nieje technieken, meesttieds elektriese andrieving, neumt ze ne hybride.

## Geschiedenisse

De auto is onder aandere ontstaon uut 't idee van de koetse mar hef in plaose van twee wielen, vier wielen. De koetse wönnen an-dreven deur peerden mar 't mos allemaole veule vlogger, to kwam Nicolas Joseph Cugnot mit zien eerste ontwarp veur de stoomauto (1725-1804). Uuteindelijk hemmen der een bulte meensen an bie-edreugen dat auto deruutziet zoas e deruutziet: vier wielen, vuuf ramen en dree of vuuf deuren en vanzelf 't binnenwark van de auto.

## Oorsprong van 't woord
't Woord *automebiel* kump van 't Griekse *αὐτός* (autós; *vanzelf*) en 't Latiense *mobilis* (*bewegend*). 't Woord wonnen meestentieds of-ekort tot *auto* of *otoo*.

## Automarken
Der bin een bulte verschillende automarken, meer as duzend, mar de meest bekende automarken bin onder aandere: Volvo, Opel, Citroën, Renault, Ford, Mercedes, Lamborghini, Volkswagen, Honda, Hyundai, Škoda, Ford, Jeep en Fiat.

Der bin ok Nederlaandse automarken (ewest), onder meer DAF, Donkervoort en Spyker

## Uutgoande verwiezing
* Automuseum Dr. Carl Benz, Ladenburg/Germany
* Bertha Benz Memorial Route
Noordenveld

**Noordenveld** is een gemeeinte in 't noorden van de Nederlaandse previncie Drenthe. Noordenveld is ontstaon deur de gemeeintelke herindeeiling van 1 jannewaori 1998. Noordenveld besteeit oet de veurmaolige gemeeintes Paais, Nörg en Roon. De naom van de gemeeinte komp van 't historische dingspel Noordenveld.

## Bevolkingsontwikkeling
Inwoners antallen an het begin van januari.

## Kernen
De gemeeinte Noordenveld hef 26 officiële kernen. 't Gemeeintehoes steeit in Roon.

Aantal inwoners per woonkern (op 1 jannewaori 2008)

## Rifferenties


## Zeei ok
*Noordenvelds
Zwieg

Een **zwieg** is een ziedtak van een grotere tak. Zo'n kleine ziedtak heet tot 't drie jaor oud is een *zwieg* daornao heet 't officieel een *tak*.

Een zwieg kan as de heufdtak of-ebreuken of of-ezaagd is, de functie van de heufdtak overnemen. Op een zwieg zit altied een kurklaagjen, daorum zitten der op zwiegen altied bastporiën zodat 't toch kan aojemen.

## [[Nedersaksisch]]
*Veluws:
***giespel* (Nunspeet)
***zwieg* (Putten)
Cork (stad)

**Cork** (Iers: *Corcaigh*) is de tweede-grötste stad van Ierlaand en ligt in t zuudn, in de gelieknamige proveensie. t Hef noa Dublin en Belfast met ongevear 119.000 leu t doardemeeste antal inwonners.

n Naamn van disn stad keump van t Ierse *corcach* [kʷərˈkʷɑxʷ] wat "zoompigen plek" beteeknt, wat duudt op de Lee-riviere, woer at Cork bie lig. Cork hef nen naamn as rebelleernde stad, wat terugge geet noar t 14e joarhoonderd, toew at de inwonners van Cork n Engelsen troonopeesker Perkin Warbeck helpn deedn noa de Engelse Rooznoorleuge. doarumme steet de proveensie Cork ook wal bekeand as de Rebelproveensie, en neumt de inwonners van Cork öare stad "de echte heuwdstad" van Ierlaand.

## Geskiedenisse
Cork was eerst n kloosterneerzetting, esticht duur St. Finbarr in t 6e doarhoonderd, mear gröaidn pas oet töt ne stad tusken 915 en 922 toew at de Noormänne dr nen haandelshaawn van maakn.


Cork-04-Platz-2017-gje.jpg
Cork-08-Rettungsring-2017-gje.jpg
Cork-12-Strasse-2017-gje.jpg
Cork-20-Linen Weaver-2017-gje.jpg
Roon

**Roon** (Nederlaands: *Roden*) is een dörp in 't noorden van de Nederlaandse previncie Drenthe, zo'n vieftien kilometer in 't zuudwesten van Stad.

Tot 1 jannewaori 1998 was Roon een zulfstaandige gemeeinte. Sinds de gemeeintelke herindeeiling van Drenthe maokt 't deeil oet van de gemeeinte Noordenveld.

Roon hef tegenwoordig een belangrieke centrumfunctie vanwege een groot industriegebied en een beste köppel winkels die klaanten oet de wiede omtrek aantrekt. 

## Bezeeinsweerdig
* De Catharinakaark, veuraal 't örgel
* Winsingehof
* Ot en Sien-beeld
* Museum Kinderwereld
* Havezate Mensinge

## Oetgaonde verwiezings
* Gemeeintelke pagina over Roon
* Laandgooud Mensinge
Kaag en Braassem

**Kaag en Braassem** is ne gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 72,28 km² (woarvan 8,81 km² water). De gemeente is ontstoan uut een samenvooging van Alkemade en Jacobswolde.

Et gebeed hef veul glastuunbouw en hef rundumme 13 mölle, woarunder ene uut 1632. Ok watersport is belangriek veur de gemeente, zee grenst zowal an de Kagerplassen as an et Braassemermeer.

Enkele belangrieke kenmarkende gebouwen bunt den Woatertoorn van Roelofoarendsvene, et Ringvoartaquaduct oaver den Rieksweg A4, et oldste aquaduct van Nederlaand, en de twee 12 hookige möllen (12-kanten steen groandzeilers) in Riepwetering.

## Darpen
Hoogmade, Kaag, Leimuden, Ni-je Wetering, Old Ade, Olde Wetering, Riensaterwolde, Riepwetering, Roelofoarendsvene en Woubrugge en vief buurtschoppen: Bilderdam, Heimansbuurte, Ofwegen, Vriezekoop en Zeuvenhuze. 

## Uutgoande verwiezingen
*Webstae van de gemeente

## Galleri-je

Ofbeelding:Kaag karkjen.jpg|Karkjen in Kaag 
Ofbeelding:Kaag_plassen.jpg|Kagerplassen
Internetverwiezing

Een **internetverwiezing** (of körtweg: **verwiezing**) is een computer- en internetterm en duudt op een rifferentie die-j deursturen naor een aandere bladziede of webstee binnen een ypertekstdokement.

't Element dä-j activeren kunnen van de internetverwiezing wört 't **anker** enuump; miestal is dit een stukkien tekst, mär 't kan ok bieveurbield een knoppe, invulbaor veld, of plekke in een ofbielding wezen.

't Volgen van een internetverwiezing (bieveurbield deur derop te klikken) roept een aandere plekke in de ypertekst op, miestal een aandere bladziede. In interactieve naoslagwärken en elpsystemen, bieveurbield, bin de ankers vuulal termen, waor de op-eroepen bladziedes naodere uutleg over geven. 

Vuul ypertekst is te verdielen in onofaankelijk onder-ollen verzämelingen "yperdokementen"; 't wereldwiede web bestet bieveurbield uut websteden. Disse dokementen ebben miestal een algemien veurblad (veurblad van een webstee). 't Mäken van internetverwiezingen naor aandere bladziedes as de beginbladziede wört *diepverwiezen* enuump.
Leonees

Et **Leonees** of de **Leonese taal** ('Llïonés' of 'Llingua Llïonesa') is een Romaanse taal die heurt bie de Ibero-Romaanse groep. De taal wordt vanof de middeleeuwen espreuken in de previnsies Llion, Zamora en Salamanca in Spanje, en in 't distrikt Bragança in Portugal. 't Leonees vormt samen mit 't Asturiaans en 't Mirandees de Leonese taalgroep. De taal heurt hierdeur bie dezelfde femilie as 't Nedersaksies, 't Italiaans, 't Fraans of 't Portugees.

## Geschiedenisse en oorsprong
't Leonees is rechtstreeks ontstaon uut 't Latien. 't Is een rechtstreekse ontwikkeling van 't volkslatien ('vulgus'), de taal die deur de gewone mènsen epraat wordden nao de uutbreiding van 't Romeinse Riek. 

## Geschiedenisse en oorsprong
't Leonees is rechtstreeks ontstaon uut 't Latien. 't Is een rechtstreekse ontwikkeling van 't volkslatien ('vulgus'), de taal die deur de gewone mènsen epraat wordden nao de uutbreiding van 't Romeinse Riek. In de middeleeuwen was 't Leonees de belangriekste taal van 't Keuninkriek León.

### Ontwikkeling in de 20e eeuw
In de 20e eeuw is 't taalkundige gebied van 't Leonees verder op-edeeld. Hieruut ontstonnen 't Asturiaans, mit een eigen spelling en grammatika veur Asturië, en 't Mirandees, dat hetzelfde dee veur Miranda do Douro in Portugal. Tegenwoordig slaot de naam 'Leonees' veurnamelijk op de taalvariëteit in de previnsies Llion, Zamora en Salamanca.

## Sosiolinguistiek
Onderzeuk nao 't 'Altleonesisch' bevestigden de zelfstandigheid van de taal tegenover 't Spaans. 't Leonees wordt ezien as een eigen taalsysteem binnen de Ibero-Romaanse talen.
Taalkundigen vergeliekt de Leoneese situatie mit talen zoas 't Noord-Fries um te kieken hoe een taalnorm vaste-steld kan worden in een gebied mit veul dialekten.

## Wettelijke staotus
De taal is offisjeel erkend in Spanje. Artikel 5.2 van 't Autonomiestatuut van Castilla en León bepaalt dat de taal beschermd en bevorderd moet worden wegens de biezundere waarde veur 't kulturele arfgoed. Ondaanks dees erkenning stiet de taal bie de UNESCO te boek as 'ernstig bedreiigd' ('seriously endangered').

## Optimalisering, struktuur en tabellen
De vergelieking van woorden mit aandere Romaanse talen laot de archaïese kenmmerken van 't Leonees zien:

## Referenties
Katliek

**Katliek** (Nederlaans: *Katlijk*, Fries: *Ketlik*) is een dörpien in de Nederlaanse gemiente Et Vene in de perveensie Frieslaand. Katliek had begin 2007 omdebi'j de 634 inwoners. De naeme komt lichtkaans  van *kat* dat *aarme grond* betekent en *leke* dat *waeterlossing* betekent. De naeme zol ok van et woord *[[katteliek]]* of kunnen kommen.

## Geschiedenis
De geschiedenis van Katliek gaot weerom tot in de dattiende ieuw. Et is bekend dat d'r in 1254 een kapel ston, waor langzem een buurtschop ontston. In 1525 kreeg de buurtschop een eigen karke, de hudige Thomaskarke, waordeur et echt een dörp wodde. In de zestiende ieuw wodde Katliek een turfdörp, omdat et veur een compagnie turf produceerde. Katliek beston overigens lange tied uut twie verschillende buurtschoppen: Groot Katliek en Klein Katliek.

In 2003 beston *Plaatselijk Belang Katlijk* 75 jaor, wat reden was veur een boek over Katliek. Verschillende Katliekers hebben vuuf jaor lange de hanen inmekeer sleugen om et boek, dat uut 192 bladzieden bestaot, tot staand te brengen. Geert Mak schreef et veurwoord; hi'j kent et dörp goed omdat hi'j d'r vaeke komt. Et boek is 2004 uutbrocht. 

Naost de karke staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand. Disse klokkestoel wodt ok bruukt veur Sunte-Thomasluden.

## Ontwikkeling inwonertal
*1954 - 700
*1959 - 683
*1964 - 669
*1969 - 647
*1973 - 614
*2003 - 606
*2004 - 629
*2007 - 634

## Uutgaonde verwiezings
* Webstee van Katliek (mit dörpskraante de Raaptepper)
* Infermaosie over et boek 'Katlijk door de eeuwen heen'
*De karke van Katliek
*Verklaoring van de straotnaemen
Skots

t **Skots** (ook: **Anglo-Skots** of **Leeglaand-Skots**, ien t Skots zulf: *Scots leid*) is n Westgermoanse toal dij proat wordt ien Skotlaand. t Wordt veuraal proat ien de Schotse Leeglanden, op t maist noordelke puntje van de Schotse Hooglanden en ien n lutje gebied ien Ulster. Doarnoast wordt t ook proat ien kolonioale gebieden zo as Oost Kanada. t Is verwant aan t Engels, mor ook aan de kontinentoale Westgermoanse toalen. t Is ontstoan dou de Angeln, Saksen en Jutten noar Brittannie trokken. Ien dij tied binnen de oorspronkelke Keltische volken noar de oetènden van t aailaand dreven, woar de Schotse Hooglaanden ook bie heuren. Ien de Leeglanden wörren Angelsaksische (Oldengelse) dialekten proat. Dizzent wörren beienvloud deur de Keltische dialekten ien t noorden. Doarnoast het t Engels ienvlouden had vanoet t Fraans, dij ien t Skots veul minder iendrongen binnen. Je kinnen dus zèggen dat t Skots meer Germoans is as t Engels. t Skots het tegenswoordeg nog om en bie 1.500.000 spreker. t Is opnomen worden onder dail 2 van t Uropees Haandvest veur Regionoale en Minderhaidstoalen, net as t Leegsaksisch en t Limbörgs.

De Keltische dialekten dij ien Skotlaand proat worden stoan bekend as Skots-Goals. Doarnoast is der ook nog t Skots-Engels, dat de offisjele toal is ien Skotlaand. Dit is gewoon Engels, mit wat Skotse aigenheden, verliekensboar mit t Belgisch Nederlaands (ien tegenstellen tot de Floamse Belgische dialekten) en t Switzers Hoogduuts (Ien tegenstellen tot t Alemannische Switzerduuts).

## Scots en Scottisch
t Verschil tuzzen *Scots* en *Scottish* (Grunnegs: *Skots*) zit hom t ien wat der mit bedould wordt. *Scots* verwiest noar de toal, ien tieds dat *Scottish* noar t laand Skotlaand verwis. Dit is verliekensboar mit de woorden *Grönnegse* en *Grönneger*.
Toalen ien Svitzerlaand

Ien **[[Svitzerlaand]]** worden meerdere toalen proat.

De toalen dij proat worden, binnen:
* Duuts
* Fraans
* Italjoans 
* Reto-Romoans

t Duuts dat der proat wordt, is Svitzerduuts, n groep Alemannische dialekten dij op meerdere wiezen onderschaaid het aan t Hoogduuts. Van oldsheer wörren der Arpitoanse dialekten proat. Tegenswoordeg binnen dizzen binoa hailmoal oetstörven ien Svitzerlaand, môr t Fraans dat tegenswoordeg proat wordt, is der wel deur beienvloud worden. Noast t Standerditaljoans dat proat wordt, worden der ook Lombardische dialekten proat.

Ien de verschaaidene laandstoalen nuimt man Svitzerlaand:
* **Schweiz** (Duuts) 
** **Schyz**/**Schwiiz** (Alemannisch)
* **Suisse** (Fraans)
* **Svizzera** (Italjoans) 
* **Svizra** (Reto-Romoans)
Dialekten van Bèlgie

Mit **dialekten van Bèlgie** mainen wie elke toal of dialekt dij proat wordt binnen de stoatsgrìnzen van Bèlgie. De twij heufdtoalen binnen Nederlaands en Fraans. Op dij boasis is der ien de run van de aiven n toalgrìns kommen dij noudoags t laand ien twij paarten dailt (t Floams gewest en t Woals gewest) dij elk weer heur aigen dialekten woarbörgt:

## Dialekten ien t Floamse gewest
**Leegfrankische dialekten**
:1. Westfloams (*West-Vlaams*)
:2. Oostfloams (*Oost-Vlaams*)
:3. Broabants (*Brabants*)
:4. Limbörgs (*Limburgs*)

**Middelfrankische dialekten**
:5. Platdiets (*Plattdietsch*)

## Dialekten ien t Woalse gewest
**Middelfrankische dialekten**
:5. Platdiets (*Plattdietsch*)
:6. Ripoarisch (*Ripuarisch*)
:7. Luxembörgs (*Lëtzebuergesch*)

**Oïl-toalen (Langues d'Oïl)**
:8. Lorrains (*Lorrain*)
:9. Kampanisch (*Champenois*)
:10. Woals (*Wallon*)
:11. Pikardisch (*Picard*)

## Brussel
Ien Brussel wordt van aals proat. Oorspronkelk was t dialekt van Brussel n Broabants dialekt. Deur de tied hìn wör t Fraans aal belaangrieker en gongen luu ook Fraans proaten. Doarnoast wör Brussel de heufdstad van de republiek der Nederlanden (en loater van de zudelke Nederlanden) woardeur elkenain der affeer haar. Tegenswoordeg kent man den ook n mengeln van Broabantse dialekten, Belgisch Nederlaands en Fraans.
Tuba

n **Tuba** is t grötste en leegst estemde instrumeant oet de kopperne bloasinstrumeantnfemilie, en spölt meesttieds de baspartieje. Doarumme wörd'e töt t zwoare kopper ereknd. Geluud wörd emaakt duur met trilnde lipn in t moondstukke te poesn. t Instrumeant keump oet t 19e joarhoonderd, toew at t laankzaaman de oficleide vervöng. *Tuba* is Latien vuur trompet of *hoorn*.

## Geskiedenisse
Op 12 september 1835 kreegn Wilhelm Friedrich Wieprecht en Carl Moritz Pruusies Pateant Nr. 19 vuur öaren "Bastuba in F1". t Deenk har vief ventieln, dee at de vuurlopers beent van de ventieln van rechtevoort.

Duur de ventieln kon t instrumeant alle toonn van n harmoniesn toonlädder haaln.

De vroger gebroekte oficleide har wal n bol koppern moondstukke, mear har klepn en toongeater in plaatse van ventieln, woerduur t dus völle op nen saxofoon leek. Duur dee geater raaktn t instrumeant toondeepte kwiet. Duur de ventieln wus n tuba dee toondeepte wal te behooldn en har dus nen roondern klaank, woerduur t instrumeant al gaaw geleefder was as de oficleide.

## Soortn en bouw
Dr beent tubaas in verskeaidene toonheugtes, vake in F, Es, C of Bes (Den lestn doarumme vake *Besbas* eneumd). n Buis van nen besbas is ongevear 5,5 meter laank. Tubaas hebt no koniesse boring, umdet ze van t moondstukke töt an n beker al breder wordt.

Tubaas woervan at n buis zo is evooln det ze op n skoot bespöld köant wordn, wordt vake nen *concertbas* of *-tuba* eneumd, mear wordt duur nit-muzikaantn ook wal gewoon *tuba* eneumd. Tubaas met n beker noar vuurtn eböagn (*pavillon tournant*) wordt ook wal *opnemtubaas* eneumd, umdet ze in de begintied van t opnemtiedperk geleefd warn umdet ze op t opnemapparaat erichet konn wordn. Dit soort bariton-tuba wörd völle in oberkrainer muziek ebroekt.
Tubaas dee at zo evooln beent det ze um de skoolders ehöngn köant wordn wordt van vroger oet ne hélicon eneumd. Dit is de vuurloper van de hudige sousafoon, den at n beker recht umhoge en dan noar vuurtn hef eböagn. Doarnöast zeent dr nog tubaas dee't op n skoolder edreagn wordt, met n anepast moondstukke en ventieln, dit neumt ze nen skoolderbas en word völle in drumkorpsn ebroekt.

De leegst-estemde tubaas beent de **kontrabas-tubaas**, estemd in C of Bes. De C-bas is aait of-esteeld op 32 Herz, en de Besbas aait op 29 Herz. C wörd vake in Amerika gebroekt, Europa gebrok meesttieds de Besbas.

Doarnoa komt de **bastubaas**, estemd in F of Es. Dee spölt vake nen oktaaf boawn de contrabas-tubaas en wordt mangs vuur soloos gebroekt.

n Eufonium wörd mangs wal **tenoortuba** eneumd en is ook estemd in Bes, precies nen oktaaf heugerder as de kontrabastuba.

## Zeet ook
* Sousafoon
* Skoolderbas

## Oetgoande koppeling
* Tuba/Sousafoon as bluesinstrumeant(Engels)
Navalia

**Navalia** (Grieks: *Ναυάλια*) is een pläse die deur Claudius Ptolemeus in zien Geographia enuump wört.

Waor of dat Navalia laegen het, daoraover kunnen de gelaerden 't nog niet ienig wörden. Isaak Tirion dach an Gällemuun,  Maurits Gysseling dach an Vechten bie Bunnik, maor t leste onderzeuk wis op Essen.

## Referenties
Skoolderbas

n **Skoolderbas** (offisjeeln naamn: *Contrabasbugel*, meesttieds of-ekortt tot *contra*) is t zwoarst-estemde instrumeant oet de bloazersgroep van drum & bugle corps. t Is n teegnhänger van de sousafoon oet showbands, en is nen spesjaal an-epasten tuba.

t grote verskil met normale tubaas is det t deenk op n skoolder edreagn wörd. Dit hef as gevolg det skoolderbasspöllers vake de gewone heuwddeksels nit op köant. Doarumme dreagnt ze vake nen baret, ne pette, of egeet nit wat. Hierduur hebt ze ne biezeundere stoatus in t korps.

## Geskiedenisse
t Deenk is bedacht duur Whaley Royce, nen Kannadesen instrumeantbouwer, den at völle bugels vuur korpsn oet dee tied bouwdn. Disse deers warn estemd in GG, woerduur at ze toertieds de grötste basinstrumeantn warn, op de onmeundige EEb- en BBBb-concerttubaas in wat orkestn noa.

Later wördn ze ook in BBb en C emaakt vuur korpsn dee at ook det "doonkerder" geluud woln hebn. In de joarn noa 2000 beent de meeste korpsn oawer egoan op Bb-stemming, en doarduur beent disse skoolderbasn rechtevoort mear in gebroek eraakt as de G-basn.

De skoolderbasn van vroger steundn bekeand as logge, zwoare deers, mear de leste tied hebt instrumeantbouwers völle verskeaidene materiaaln oetprobeerd, en doarduur beent ze rechtevoort wat lechter en better met te dreagn.

## Zeet ook
*Tuba
*Drum & Bugle Corps

## Oetgoande koppeling
* Dynasty Brass
* Kanstul Musical Instruments
* King Musical Instruments
* Yamaha USA

Video van nen skoolderbas bespöld in n orkest:
* http://youtube.com/watch?v=tfIzzXtjCLg
Knippe

Ne **Knippe** is n buulken of täsken woerin at geeld bewoard wörd. Aandere wöarde hievuur beent **portemonnee** wat van t Fraanse: *porte* (dreagn) + *monnaie* (meuntgeeld) ofkeump, en **portefeuille**, woerin at *feuille* breefgeeld beteeknt. In t Tweants wordt disse wöarde as gräpken nog wal es bie mekoar edoan: *portemoknippe*. Aandere wöarde beent *geeldbuul* of *beurze*.

n Naamn *knippe* keump woarskienlik van de oolderwetse sloeting dee't op wat oolde knipn zat. Det warn twee iezerne pennkes dee't achter mekoar haakn, woerduur n buul wat an de knippe zat of eslötn was. Um de knippe lös te doon mossen de pennekes laanks mekoar hen eskeuwn wordn.

Rechtevoort wordt knipn zo in-edeeld det dr beaide meunt- en breefgeeld in kan. Ook wordt dr spesjale väks emaakt woerin a'j betaalkaartn in köant skoewn. Mangs hebt ze zelfs spesjale väks vuur t riebewies en de OV-joarkaarte vuur studeantn.

Knipn bestoat in verskeaidene vörme, mear de meest gebroekelike beent de wat kleaindere modeln dee at in n boksntuk estökn köant wordn. Knipn vuur vrouwleu verskilt mear in grötte, umdet dee t deenk nog was es in n haandtäske doot.

## Neersassies
t Neersassies keant n antal oetdrukkings dee at met de knippe van doon hebt. As ene bv. völle mut betaaln, kan'e zegn: *Det dut mie zear in de knippe*. Kleaingeeld bie mekoar zeukn wörd ook wal *in de knippe krabn* eneumd, en as dr betaald mut wordn, doot leu *de knippe trekn*.

* Grunnegs: 
** *puut* of *pong(e)(l)* (letterlieks vertoald noar t Nederlaands: *zakje*/*buideltje*)
*** "Penningmeester": *puutholder*
** *knip* of *klip* (noam komt van t ding mit de Nederlaandse noam "klapportemonnee")
** *buutse* (figuurlieks: *sìnten ien buutse* = *geld op zak*)
* Tweants:
** *knippe*
** *portemonnee*
** *beurze*
* Veluws: *knip*
Kulturhus

n **Kulturhus** is n saamnwoarking van verskeaidene deenstn in n eankel of meardere gebouwn. Vake wordt verskeaidene weenstzeuknde instellings met publieke instellings saamn ezat, zoas de VVV, baanke, postketoor, bibliotheek, skoolruumte, vergaderzaaln ezw. Meesttieds is de bibliotheek de instelling den at de meeste hulp gef met informatie, oonderwies en kultuur.

Dat de oetsproake van 'hus' in kulturhus samenvalt met die van t woord 'huus' in een bulte Neadersaksische dialekten, is tooval: t woord 'kulturhus' is oet Skandinavië komen oawerweaien.
Old Oatmörsken

**Old Oatmörsken** is n doarp in de gemeente Deenkellaand in t noord-oostn van Tweante. t Ligt teegn de kern Oatmörsken an en heurdn vuur de nieje indelige van 2001 bie de gemeente Deankaamp. Old Oatmörsken hef 340 inwonners en ligt kort bie t natuurgebeed t Springendal. Het boetngebeed van Old Oatmörsken kent ok  buurtschoppn: Posselhook (kan opdeelt worn in Veur- en Achterpossel), Ottershaagn en Nutter. Klootscheetn döt ze völ in Old Oatmörsken bie K.V. Oud-Ootmarsum op n Springeldalbaan en oawer n Uelscherdiek.

## Bekeande leu oet Old Oatmörsken
*Monique Sleiderink (1969), presentatrice vuur RTV Oost
Vezzeköttel

Nen **vezzeköttel** is n soort van miniwarvelwind (NL: *stof- of zandhoos*).
 
In de zommer, noa 'n mooien dag, kump der vake ne bu'je, met weerlöchten en donder en völle wind. As dan 't grös emeaid is, en in de weide lig te dreugen um tot heujbalen eperst te wodden, kö-j veurdat de bu'je echt oaverkump, een soort kleine warvelwindjes zeen, woar 't grös in een trechter de loch in wödt ezoagen. Disse warvelwindjes wodt dan vezzeköttels eneumd.

In Australië wodt ze deur de aboriginals *willy-willy* eneumd, Engelstalige leu neumt ze *dust devils*.

## [[Nedersaksisch]]
*Achterhooks: *vezzeköttel*
*Grönnegs: *dwirreltje*, *dwirrelwind* (WEV)
*Tweants: *windhekse*
Zuud-Carolina

**Zuud-Carolina** (spreek uut: *zuud kärre-LAI-na* of *zuud ka-ro-li-na*, Engels: *South Carolina*) is in staot in de Verenigde Staoten van Amerika. De heufdstad is Columbia.

## Geschiedenisse
Zuud-Carolina wördden eertieds bevolkt deur indianestammen zo as de Creek-indianen.

De staot is verneumd naor de Britse koning Karel I. In de 18e eeuw was t één van de dartien kolonies die in opstaand kwam tegen de Engelse overheersing. Op 23 mei 1788 wördden Zuud-Carolina de achste staot van de Verenigde Staoten.

Zuud-Carolina, waor n bulte slavernieje was, stung in de Amerikaanse Burgeroorlog an de zied van de Konfederasie. Bie Fort Sumter vunnen in april 1861 de eerste gevechten plaotse van disse oorlog.

## Geografie
De staot Zuud-Carolina is 82.965&nbsp;km² groot en ligt in de *oosterse* tiedzaone.

Zuud-Carolina ligt an de Atlantiese Oseaan en grenst in t noorden an de staot Noord-Carolina en in t westen an Georgia.

De grootste rivier is de Savannah, disse rivier vormp n groot part van de grens mit Georgia mondt uut in de oseaan bie de gelieknamige plaotse. Veur de kust liggen n bulte kleine eilaanden. In de staot zelf liggen oek n paor grote meren, o.a. t Marionmeer, Moultriemeer, Murraymeer, Hartwellmeer, Russellmeer en Clarks Hillmeer.

t Noordwesten van de staot is t meest heuvelachtig, mit de top van Sassafras Mountain (1085 meter) as hoogste punt.

## Bestuurlike indeling
Zuud-Carolina is onderverdeeld 46 graafschappen.

## Uutgaonde verwiezingen
* Offisiële webstee van de staot
* Ontdek Zuud-Carolina
Diekerhook (Riesn-Hooltn)

**Diekerhook** is nen Sallaandsen boerskop in de gemeente Riesn-Hooltn, teegn de greanze met Deawnter. t Pleatsken ligt ongevear 3,5 km op t westn van Hooltn, wat op t noordn van n Hoolterweg/Deawnterweg N344. t Hef 470 inwonners, woervan at dr 160 in de kern Diekerhook zelf wont en 310 verspreaid in t boetngebeed.

Diekerhook hef ne eegne basisskole en 'mini-kulturhus'. t Was t eerste kleaine doarp van Neerlaand met ne ansloeting op glasvezel. In Diekerhook steet de koornmölle *De Hegeman*, den at disn naamn in 1983 ekreegn hef. De mölle is eneumd noar weddevrouwe Klein Baltink-Hegeman, den at in 1890 vergunning kreeg um in Diekerhook ne weendmölle en bakkerieje te bouwn.

t Bekske de Soestwetering begeent bie Diekerhook. t Is ne machtig oolde egreawne bekke den at duur Sallaand op Zwolle an streumt, en is belangriek vuur t waterbehear van dit gebeed. 

Diekerhook hef n eegn volksfeest: de Diekerhookse feestn. Hieran dut joonk en oold met.

## Mooi um te weetn
*De buurtskop haaln t Guinness Book of Records duur n grötsten pannekookn van Neerlaand te bakn.
*Diekerhook dut alle joarn met an lokale wedstriedn um de mooiste of heugste boake te bouwn.
*Oet Diekerhook komt de boerenrockbands Vals Geweld en Gedreagt Oe.
Sneb

Een **sneb** is een de bek van een voegel. Dieren mit een sneb gebruken 't neet allinnig um te eten mar oek veur verzörging, 't verplaosen van spul, 't verscheuren van 't eten en 't voeren van der jong. 

De vorm van de sneb leit an 't soort voedsel dat ie eet, as een voegel vis eet is zien sneb weer aarst as bie een voegel die zaojen eet, mit are woorden zien sneb is an-epast an 't soort eten dat ie binnenkriegt.

De sneb van een voegel bestaot uut een hoornachtig lage keretine dat *rhamphotheca* eneumd wort en is in de evelusie van voegels de vervanger eworren van kaken en tanden. Tanden bin aorig zwaor en a-j vliegen moen ku-j dat niet goed gebruken, voegels bin daorum oek zo licht meugelijk ebouwd. In de sneb zitten twee gaotjes, dit bin as 't waore de neusgatten.

Oek dieren zoas pinguïns en voegelbekdieren hen een sneb.

## Vorm

## [[Nedersaksisch]]
't Nedersaksische woord *sneb* of *neb* liekt aarg op 't Deense woord *næb* dat oek verwiest naor de bek van een voegel.

* Grunnegs: *nèb*, *nebbe* (VEK)
* Stellingwarfs: *snaevel*
* Tweants:
** *bek*
** *snavel*
** *nebbe*, *nebn* (vereulderd)
* Veluws: 
** *snavel*
** *sneb*
** *neb*
** *bek*

## Anhaling
:*Ja, tante Fenna bellen op,*
:*mien juffrouw met un platte bos*
:*en met un spitse heksenkop.*
:*Mär in die kop zat zon verstand.*
:*[...]*
:*Ze zei: "Ie heb bie mien ezèten.*
:*Ik bin der duuzenden vergèten,*
:*mär enkle goeien, un paar kwoajen*
:*onthiel ik en noe mag ie roajen*
:*of ie der goed of kwoad op stoat.*
:*Blind bin'k, mäar zonder flauwe kul*
:*reur ik nog goed op tied de *'nebbe*'.*
:*[...]*

Uut 't gedich *Tante Fenna* van de Veluwse dichter Hermen Bomhof (1919-1988)
Bron: *Van weerskanten vremp, een keuze uit de gedichten van Hermen Bomhof*, Iesselakkedemie, Kampen, 1987
Eierkuuln

**Eierkuuln** is ne tradisie in Tweante en Sallaand um Poasken. Dr zeent twee variaantn van: 

Vanof nen boarg kuult teegnspöllers oawer ne glad-estrekne bane met hart ekokte eier. Denne woervan as t ei t vearste rolt, hef ewunn. Den krig t t ei van de teegnspöller. Bie n aandern variaant probeert teegnspöllers um t vurige ei met t eegne ei te raakn. Dit lik op t Fraanske *[[Jeu Des Boules]]*  en wörd ook wal *eiertikn* eneumd. 

## Oetleg

t Poaskefeest hef n antal van oorsproonk heednse invloodn, dee as allemoal van de oolde Sassiese Ostarafeestn komt. t Ei is n symbool vuur niej leawn, vandoar det det völle in t vuurjoar gebroekt wörd. Umdet in t vuurjoar de wearld wier mear kluur krig, skildert keender de eier in felle kluurn. Dit kan ook makkelik wean um ze wierumme te veendn in t grös.

Vuur Poasken an goat vrouwleu eierbuulkes höakn. Det is n netjen vuur de keender woerin as ze öare eier doon köant. Um t deenk op te rekn hangt ze vake nen sinaasappel oonderin, wat meteen n gezoond häpken is. Dit is nit gebroekelik in alle plaatsn. In wat plaatsn hooldt ze de eier ook gewoon in de haande.

## Verwiezingn
De Hoeve (Hoksebarge)

**De Hoeve** (ofkorting van **St. Isidorushoeve**) is n kearkdoarp in Tweante, tusken Hengeveelde en Hoksebarge en ligt in de gemeente Hoksebarge.

t Koarkdoarp daankt zinn naamn an de helige Isidorus, beskoarmhear van de leu van t plattelaand. t Doarp is egreuid um de Rooms-Kattelieke Koarke met n zelfdn naamn den at in 1928 kloar was. Rechtevoort hef t um de 1300 inwonners.

Alle joarn um Hemmelvoart wörd dr n groot zommerfeest eheuldn.
Oranjewoold

**Oranjewoold** (Nederlaans: *Oranjewoud*, Fries: *It Oranjewâld*) is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Oranjewoold leit in et oosten van et plak Et Vene. Oranjewoold leit an de westkaante van et bosrieke Parkgebied Oranjewoold.

Oranjewoold daankt zien naeme an de anwezighied van de *Oranjes*.
In 1676 kocht, prinses van Oranje Albertine Agnes van Oranje-Nassau, wedevrouw van Willem Frederik van Nassau-Dietz, een laandgoed en gaf hieran de naeme Oranjewoold.

In Oranjewoold staot de Albertine Agnesschoele (basisonderwies). In de jaoren 90 wodde de woonwiek **Oranjewoold-Noord** bouwd. Der staot ok een fontein/zunnewiezer.

## Geboren
*Cissy van Marxveldt (1889-1948), (kienderboeke)schriefster (Setske de Haan)

## Uutgaonde verwiezings
*Oranjewoud-dorp.nl
Niekarkerveen

**Niekarkerveen** ([nikɑrəkərve.n]. Nederlans: *Nijkerkerveen*) is een darpje in de gemeente Niekark in de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Leit tussen de kern Niekark en Amesfoort in. 

't Is ontstaon roend 1900, umdat ze der eigen hier gingen richten op veeteelt en landbouw. 't Darp is al veul ouwer maor sting toe veural bekend as ** 't Veen**. Nao 1900 wier Niekarkerveen de officiële naom. 

't Is een kleine darpskern mit een groot butengebied dat grenst van landgoed Slichtehorst tot Hoevelaken. Westelijk grenst 't an Hooglanderveen (Amesfoort) en oostelijk an Zwartebroek (Barreveld). In 't oostelijke deel waren veengebieden die grensde an bos en heed. In disse gebieden waren kleine waoterplassen mit riet. 

In 't westen van 't butengebied leit Holkerveen umringd deur weilanden en greun.

In oostelijke richting van 't darp lopen de netuurgebieden van 't landgoed Slichtehorst en De Bunt over in een houtwallandschap.

Op 't mement is Niekark een greuigemeente mit ok woeningbouwprejecten in Niekarkerveen, 't zogeneumde darpmedel.

Niekarkerveen het ok een eigen krant, de Veense Courant, die twee keer per week uutkomt.

## Uutgaonde verwiezing
* Officiële webstee van de gemeente
* Niekarkerveen is 't Hart van Niekark
Appelsien

n **Appelsien** is de vrucht dij aan appelsienenboom gruit en beheurt tou t geslaacht *[[Citrus|Sitrus]]*.

De appelsien wordt ien Nederlaand en Floandern voak ienvouerd oet Spanje. De appelsien verkleurt tiedens riepensprozes van gruin noar oraanje tou, môr sums worden de vruchten kunstmoateg oraanje kleurd. Bie bomen dij ien tropen gruien blift de vrucht gruin of gruingeel, ook as zie riep binnen. Dat komt deurdat man veur de oraanje kleur verlet het van kollere nachten, dij der nait binnen ien tropen. De kleur van de schil het gain ìnkelde ienvloud op smoak.

t Vruchtvlais is licht oraanjegeel van kleur, mit n typische vrizze smoak. Der bestoan ook appelsienen mit rood vruchtvlais, dit nuimen wie bloudappelsienen, ien t Grunnegs betekent t ook wel *grapefruit* dat offisjeel n aandere, verwaante soort is.

De appelsien komt oorspronkelk oet Sina, woar ook de noam wegkomt (*appel-sina*) en haren heur vrouger veural veur de schier.

Appelsienen worden eten of pèrst tou appelsiensap, ook wel sjuderaans nuimd. De vrucht is ook n grondstof veur limonoat zo as ranja (komt van t Spoanse woord veur appelsien *naranja*). De schil wordt veur marmeloat broekt en as smoakmôker ien gebak en witbier.

Haandappelsienen kommen gewoonlieks oet Uropa en pèrsappelsienen oet Brazielje. 

## Wozzen joe dat
Nait allenneg t Spoanse Valencia, môr ook de lieknoamege stad in Venezuela is bekìnd wegens de appelsienen.

Ien summege toalen zo as Grieks ("πορτοκαλι" *portokáli*), Perzisch ("پرتقال") en Aroabisch ("برتقال" *burtuqāla*) wordt de appelsien "portogal" nuimd, noar Portugal, dat ien 15. aiw as eerste laand appelsienen oet China invouerde. Ien Zuud Duutslaand, Englaand en Fraankriek wordt t *orange* nuimd, wat verwiest noar de kleur en de middelaivse "appelsienenheufdstad" Orange (woar traauwens ook os keunenshoes vot komt).

De hoavenstad Jaffa wör in de 19. aiw n zìntrum veur de teelt en de verhaandeln van appelsienen, noadat der n kultivar was ontwikkeld mit n dikkere schil, dij beter en laanger beweerd worden kon en vervouerd wör ien appelsienkisten. Ook nou staait de maarknoam 'Jaffa' nog hailtied veur zìtrusvruchten en vruchtensap.

## [[Leegsaksisch]]
* Drèents: 
** *sinesappel*
** *siniesappel*
** *appelsien*
* Grunnegs: *appelsien*
*Sallaands: *sinnesappel, sinesappel, sienappel, sientiesappel* (verolderd) (o.a. Zwolle)
* Stellingwarfs: *sinesappel*
* Tweants: *sinasappel*, *sienzappel*
* Veluws:
** *sinesappel*
** *sinnesappel* (Nunspeet, Doospiek)
** *siensappel* (Epe, Une, Vaossen)
** *sisasappel* (Epe)
** *appelsien* (Nunspeet, Klanenbeek)
** *sinneballe* (Nunspeet)

## Oetstallen

Ofbeelding:Florida navel orange 1.jpg|Appelsien
Ofbeelding:Satsuma_oranges.jpg|Satsuma-appelsienen plukken ien Gainesville (Florida)
Ofbeelding:Orangeseeds.jpg|Pitten van n appelsien
Ofbeelding:orangetrees.jpg|Appelsienbomen ien Marokko
Ofbeelding:OrangeGrov.jpg|n Appelsien plaantoazie vanoet locht
Ofbeelding:Orangedelivery.jpg|Appelsienen bezörgen ien Tulum, Mexico
Ofbeelding:Oranges and orange juice.jpg|Appelsiensap
Ofbeelding:Orange and cross section.jpg|n Appelsien middendeur
Gersloot

**Gersloot** (Fries: *Gersleat*) is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et noorden van et plak Et Vene, en het omdebi'j 292 inwoners (1 jannewaori 2006).

Tot de gemientelike herindieling van 1934 vormde Gersloot mit de dörpen Luunjeberd, Terbaand en Tjalleberd de gemiente Aengwirden. De vier dörpen wodden nog de hieltied *Aengwirden* of *De Streek* nuumd.

Op et begreefplak staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.


Klokkenstoel Gersloot 02w.JPG


## Uutgaonde verwiezing
* Webstee van Aengwirden
* Webstee van Gerslootpoolder
Q-liner

De **Q-liner** is n komfortoabele bus dij veur vlot openboar vervouer zörgen ien de noordelke pervìnzies van Nederlaand. De maiste Q-liners heuren bie t busbedrief Arriva en Connexxion.
Traain

n **Traain** is n vörm van openboar vervouer. n Traain ridt op n spoor, woardeur man aaltieds dezulfde route volgen dut. Der binnen verschaaidene bedrieven dij t traainverkeer ien Nederlaand regeln, noamelk NS, Arriva, Veolia, Connexxion en Syntus. In Noord Nederlaand ridt veurnoamelk Arriva, bieveurbeeld van Stad noar Leeuwerd of Nijschaanze, môr noar Azzen, Zwolle en wieder ridt NS.
Reuznpanda

Nen **reuznpanda** is n zwart met wit zoogdeer wat onmeundig völ bamboe et. Nen reuznpanda wörd duur de meansken ezeen as n machtig lui deer, want zien leavn besteet zowat allene oet etn en sloapn. Nen reuzenpanda dut daagns hoaste niks as bamboe etn.

## Aandere soortn pandaas
n Reuznpanda is nit de ennigste soort panda van disse wearld. Dr bestoat namelik ok kleaine en grote pandaas, dee at ne broene kluur hebt en kleainer as de reuznpanda beent. Nen wabar wörd ook wal es as ne pandasoort ezeen.
1960

## Gebeurtenissen
* 1 jannewaori - Kammeroen wonnen onofhankelijk.
* 27 april - Togo wonnen onofhankelijk. 
* 20 juni - Onofhankelijkheid van Mali en Senegal.
* 30 juni - Belgisch Congo, wonnen onofhankelijk. 
* 1 juli - De grenscontroles in de Benelux wonnen op-eheven. 
* 12 juli - Frans Congo, Tsjaad en de Centraal-Afrikaanse Rippebliek wonnen onofhankelijk.
* 8 augustus - Militaire staotsgrepe in Laos.
* 16 augustus - Cyprus wonnen een onofhankelijke rippebliek. 
* 7 - Ivoorkust wonnen onofhankelijk. 
* 15 december - Koning Boudewijn van België trouwt mit Fabiola de Mora y Aragón. 

## Geboren
* 19 febrewaori - Prins Andrew van Engelaand
* 15 april - Prins Filip van België
* 6 september - Yves Leterme, Belgische politicus
* 20 febrewaori - P.B. Portegies Zwart te Amsterdam Nederland.

## Uut de tied
* ...
Salsa

**Salsa** is ne muziekstiel oet t Karibies gebeed, vuurnamelik Kuba, en is vuural geleefd in Latiens-Amerikaanse laandn. Salsa wörd ekenmoarkt duur de trompetn, skoeftrompetn en saxofoons dee't synkopaties spölt, woerbie't vuural de skoeftrompetn belangriek beent. Wieters is salsa te herkenn an de arpeggieerde en ook synkopeerde pianomellodie.

Salsa hef ne spesjale clave, n ritmies figuur woerop de muzikaantn en daansers zik köant richtn. n Aander richtpeunt is de koobelle, den't op n tel wörd bespöld.

Salsa steet kort bie aandere Zuud-Amerikaanse stieln zo as merengue, bachata en chachacha. 

## Instrumeantn
Gebroekte instrumeantn vuur t spöln van salsa beent bloasinstrumeantn (trompetn, skoeftrompetn en saxofoons), snoarinstrumeantn (Kontrabas, gitaar en piano) en verskeaidene slagwoarkinstrumeantn, zo as ne koobelle, timbaaln, kongaas, bongoos, guiro en claves.

## Ritme
Salsamuziek is aait in veerkwartsmoate. t Slagwoark spölt verskilnde ritmiese patroonn duur mekoar, mer t *claveritme* ligt dr aait oonder. Alle salsamuziek en -daans richet zik op t claveritme. t Meestgebroekte claveritme is de zogeneumde *son clave*, den't oawer acht achtsten zowal in 2-3 as 3-2 stiel espöld kan wordn.

## Bekeande ärtieste
* Celia Cruz
* Johnny Pacheco
* VIctor Manuel
* Tito Puente
Montfort (Limburg)

**Montfort** (Limburgs: *Mofert*) is een stad in 't midden van de previncie Limburg. De stad ligt in 't oosten van de rivier de Maas en in 't zuden van Roermond en de rivier de Roer, aan de oevers van de rivier Vlootbeek. 't Het ongeveer 3.300 inwoners en heurt bie de gemeeinte Roerdalen. 

't Was tot 2007 eein van de dreei kernen van de gemeeinte Ambt Montfort, nou eein van de zes van de gemeeinte Roerdalen.

## Uutgaonde verwiezings
Heemstede

**Heemstede** kan verwiezen naor:

*Heemstede (Noord-Hollaand) - een gemeente en plaetse in et zuden van Haarlem.
**Slot Heemstede - kortbi-j dizzen plaetse.
*Heemstede (Utrecht) - een kleine woonplaetse op de grens van de gemeenten Holten en Ni-jegein.
**Kasteel Heemstede - kortbi-j dizzen plaetse.