open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riesn-Hooltn

**Riessen-Hoolten** (Hollaands: *Rijssen-Holten*) is ne gemeente in de Nederlaandse proveensie Oaweriessel. 2012 wör Riessen-Hoolten keuzen as "Wandelgemeente van het Jaar". Et is töt 2024 de ennigste officiële tweetalig Nederlaands-Nedersaksische gemeente van Nederlaand.

## Geografie
Riessen-Hoolten ligt deels in Tweante en deels in Sallaand. Hoolten en bieheurende dörpe Splo en Diekerhook ligt van ooldsher in Sallaand, Riessen in Tweante. In 2001 wörden de vuurmoalige gemeenten Hoolten en Riessen bie mekander edoan tot ene gemeente met as woarknaam *Riessen*. Op 15 meert 2003 wör den naam veraanderd in Riessen-Hoolten. Op 1 jannewoari 2020 har et 38.178 inwonners (bron: CBS) op ne öppervlakte van 94,40 km². De vuurmoalige gemeente Hoolten was wat oppervlak angeet ongevear dree moal zo groot as Riessen, mear der wonen dreemoal zo weinig leu. De gemeente Riessen-Hoolten is deel van de plusregio Regio Tweante. 

## Politiek en geleuf
In Riessen zitt tientallen karken en krek zovölle denominaties, van vuurnamelik protestaantse leu. De SGP-anhang is der van oldsher vriej groot. 

De bevolking van Hoolten is juust wat karksheid angeet minder orthodox. Ze organiseert der alle joaren nen karnavalsoptocht en der is ne lecht Roomse mearderheid. Bie et samengoan van disse beide plaatsen gung dan ook neet oaveral de vlagge oet. De inwonners van zowel Hoolten as van Riessen mosten niks weten van de fusie.

## Kerne
De gemeente Riesn-Hooltn hef tien officiële kerne. Heufdkernen zint stad Riessen en doarp Hoolten. De meeste kerne ligt in de gemeente Hoolten. 

Oawerige offisjele noabersköppe (inwonners beent al met-eteld in de boawnstoande CBS-ciefers): Beuseboarg, Neerdoarp, Diekerhook, de Borkeld, Look, Hoolterboarg, Holterbrook en Lechnboarg.

## Verkeer en vervoer
Riesn en Hooltn lignt an de rieksweg A1 en wörd eenmoal in t uur (in de spitsperiode tweemoal in t uur) per richting bezocht duur n stoptrein Deawnter - Almelo. De gemeente hef twee stations binnen öare greanzn: station Riessen en station Hoolten.

## Media
In Riessen-Hooltn zitt verskeaidene lokale media. Duur de hele gemeente is Radio 350 te heuren op de 92.3 FM (104.1 FM op 'n kabel en 104.6 op 'n glasvezel). Zee richtet zik vuural op informatie, kultuur en oonderwies. Wat kranten angeet mut Riessen-Holten et hebben van et Hart van Rijssen-Holten, De Week van Rijssen en HoltenExtra.

## Angrenzende gemeenten
*Noordwest = Roalte
*Noord = Heldern
*West = Deawenter
*Oost = Wierden
*Zuudwest = Lochem (Gelderlaand)
*Zuudoost = Hof van Tweante

## Rifferenties
Barnevelds Woordenboek

't **Barnevelds Woordenboek** is een woordeboek mit ruum 8.000 woorden in 't Barreveldse dialect. In dit woordeboek staot een liest mit woorden mit daorbie de verklaoringen en zinnen en uutdrukkingen waorin disse woorden gebruukt worren. Deur dit woordeboek is 't de bedoeling dat de lezer een bietje een indruk kriegt van de taol en cultuur van Barreveld van vrogger en noe, um de cultuur van vrogger nog beter te laoten zien zitten der oek foto's van in. 

Bie 't samenstellen van dit woordeboek is der gebruuk-emaakt van schriftelijke teksten van minsen uut verschillende darpen van de gemeente Barreveld. 't Woordeboek beschrieft niet alleen 't dialect van de gemeente Barreveld, mar ok van de angrenzende delen van Niekaark, Schaarpezeel, Renswou, Meulunteren en Lunteren, Harskamp, Putten en Uddel. 't Barnevelds Woordenboek is uutebrocht in 2008.
Harderwieker ruut (Galinsoga)

**Harderwieker ruut** (*Galinsoga*) is een geslacht uut de composietefemilie (in 't Latien: *Compositae* of *Asteraceae*).

't Geslacht bevat kleine, eenjaorige kruudachtige planten mit tegenoverstaonde, ongedeelde blaojen.

De bloemkopjes bin haost altied klein en hen gele buisbloemen en witte lientbloemen. Disse bloemen bin bie de meeste soorten as vuuf kleine schienkroonblaodjes zichtbaor. De lientbloemen bin vrouwelijk en de buisbloemen tweeslachtig.

De pappus van de zaodjes is klein en schubvormig en je kunnen ze krap-an herkennen.

## Verspreiding
't Geslacht is ofkomstig uut de tropische en subtropische gebiejen van Amerika (Neotropis).

Harderwieker ruut is in Europa in-evoerd en komt noen gewoon in 't wild veur. Vrogger dochten ze op verschillende plaotsen op de Veluwe dat disse plant uut Harderwiek over was kommen weien, en umdat 't zo vaak veurkwam dochten ze dat 't een ruutsoort was. Van Putten/Niekark tot an Oldebroek heet 't dan oek *harderwieker ruut*.

## Onderverdeling
Deurdat ze tegenoverstaonde blaojen hen, wat in de composietefemilie niet zo vaak veurkomt, denken ze an een nauwe verwantschap mit *[[Ambrosia]]*.

't Geslacht bevat werschienlijk tien tot dartien soorten.

## [[Nedersaksisch]]
*Veluws: 
***knopkruud*
***kneupieskruud* (Elburg)
***hemdskneupies* (Epe)
***blauwe knoopjes* (Klanenbeek)
***oorlogsruut* (Apeldoorne)
***makke dissel* (Niekark)
***Overig:** opzeuken
Jegdrasiel

**Jegdrasiel** of **Yggdrasill** is noam van de "Wereldboom" (middelkerwies n eskenboom) ien de Noordische kosmogonie. De noam lôt zok letterlieks vertoalen as "paard van Yggr", of wel "paard van Odin (Woden)", en verwis noar de roege levenskracht dij hom dragt en overal hìn vouert. De oorspronkelke noam wordt maisttieds schreven as "Yggdrasill", môr wordt ien t Grönnegs oetsproken as *gjeddrasiel*, mit t zaachte g-. De klìmtoon ligt op de -a-.

Jegdrasil is de levensboom en kennesboom, t symbool van de ìndloos vertakte vörm van aal dat is. Liekertied dragt en verbindt hai de werelden as wereldas (axis mundi). Dizzent toont vot wèg noar t hogere tou, de wèg dij de sjaman volgt om ien t riek van goden en gaisten te kommen. Hai rekt van de onderwereld dwaars deur de mìnskenwereld noar wereld van goden en helden tou.

## De negen werelds dij Jegdrasiel verbinden dut
:1. Asgerd, wereld van Asen 
:2. Elvum, wereld van (lucht-)elven
:3. Muspellum, wereld van vuur
:4. Vanum, riek van vruchtboarhaidsgoden; de Vanir
:5. Midgerd, wereld der mìnsken
:6. Jöttenum, wereld van Jöttens
:7. Niflum, het rijk der nevelen; hier huisden de doden
:8. Svaartelvum, wereld van svaartelven of dwaarven
:9. Hellum, de woonstee van godin Hel
Grote Kark

**Grote Kark** is de naam veur een bult karken, soms ok as ze daornaost nog een andere naam hen. De kark an de Grote Markt in Zwolle steet zelfs bekend as de 'Grote of Sint-Michaëlskärke'.

Een antal bekende karken die bekend staon as Grote Kark bin:

*de Grote Kark in Beverwiek
*de Grote Keark in Eanske
*de Grote Kark in Harderwiek
*de Grote Kark in Hoorn
*de Grote Kark in Leerdam
*de Grote Kark in Niekark
*de Grote Kark in Vlaardingen
*de Grote Koarke in Riesn
Druklicht

Een **druklicht** is een draagbaor elektrisch zeuklicht mit een gleuilamp of mit één of meerdere led-lampjes. De meeste druklichten waarken op batteriejen, mar je hen tegesworig oek druklichten die-j gebruken kunnen zoender batteriejen, dit waarkt dan vaak weer deur 't keuperdraodmechanisme wat derin zit of weer wat aarst. Um een druklicht an en uut te zetten he-j der een knopjen op zitten die-j naor veuren en naor achteren toe schuven kunnen.

Allewel je de meeste druklichten in de hand dragen, he-j oek druklichten die-j bieveurbeeld op je helm of kop zetten moen, zoksoort druklichten worren veul gebruukt deur mienwaarkers of kampeerders, zoksoort druklichten bin handig a-j beie handen neudig hen.

Druklichten he-j in verschillen soorten en maoten, van iezig klein tot alderbarstens groot.

## [[Nedersaksisch]]
* Drèents: 
** *zaklantèern*
** *zaklamp*
** *zaklocht*
* Grunnegs:
** *schienvat*
* Oostfreisk:
** *skienvat* (Platduutske skriefwies: *Schienfatt*)
** *kniplucht* (Platduutske skriefwies: *Knipplücht*)
* Tweants:
** *zaklaampe*, *-lantearn*
* Veluws: 
** *zaklamp*
** *zaklanteern/-lantaarn/-langteren*
** *druklicht* (Putten)
** *lichstok* (Elspeet)
Balejoarn

De **Balejoarn** of **Balejoarse Eailaandn** lignt in de Midllaandse Zee en heurt bie Spanje. De heufdeailaandn beent Ibiza, Formentera, Majorka en Menorka, woervan de leste twee de grötste zeent. Ze zeent ne autonome regio van Spanje, met as heuwdstad Palma. De twee heuwdsproakn zeent Spaans en Katalaans. De Balejoarn zeent n beleewd oard vuur toeristn.
t Gebeed hef ook nog 147 aandere eaileandkes, dee at allemoal onbewoond zeent en woervan dr nen hoop oonder natuurbehoold stoat.
Webkroeper

Ne **webkroeper** (ok wal *webspinne* e-noemd) is 'n computerprogramma dat 't wealtwiede web op ne logische wieze doorbladert, as een soort robot. *Kroepers* maakt meestieds ne lokale kopie van de gevonden webzieden um disse later te können verwarken en indexeren veur bi-jveurbeeld zeukmachines.

De wieze woarop ze warkt is simpel: den kroeper begunt met ne lieste met URL's (oaver 't algemeen internet adressen) en bezöch disse ene veur ene, woarbi-j alle hyperlinks die in de bezochte zieden veurkomt aan de lieste van te bezeuken URL's too wodt eveugd. Op disse wieze kan 'n kroeper hoast alle openboare zieden op het internet langsgoan. Vake komt spiders met nen zekeren regelmoat langs om euren index actueel te hollen.

Kroepers deent zich tijdens euren rondgang te gedraegen umdat ze webzieden sneller könt opvroagen en verwarken dan een echt mense dat kan. De meeste kroepers nemt de meuite um webzieden van ene webstee neet allemoal achter mekare op te vroagen maar disse oaver ne bepaalde tied te verdelen, um zo te veurkommen dat de webserver overbelast raakt.
Hilgelo

In den Achterhook, an de weg van Wenters noar Meddo lig t **Hilgelo**. t Is een natuurgebeed van 36 bunder groot, woarvan 18 bunder water is, en 6 bunder strand en ligweide.
T Hilgelo wödt deur de Duutsers dee tr völle komt, ok wal as Meddosee an-eduud.

## Gescheedenisse
t Hilgelo is ontstoan as zandafgraving, in de joaren 1965-1975. Doarnoa is t meer en meer gebroekt veur recreatie. Deurdat de zandafgravingen nog deurgoat, wödt t gedeelte water nog altied groter. 

## Vandage
t Hilgelo hef ne belangrieke recreatieve functie: meer as 140.000 bezeukers per joar komt dr um te zwemmen, in de zunne te liggen, of vermaakt zich op de campings in de buurte. Dr bunt waterfietsen, surfplanken, kano's enzowieter te huur.
Skoeftrompet

Ne **trombone**, (mangs fout **skoeftrompet** of **skoeftrombone** neumd) is n muziekinstremeant wat töt de kopperne bloasinstrumeantn ereknd wörd. t geluud keump van t triln van de lipn van de spöller (de embouchure, ook wal *lipspanning*), wat wörd verstoarkt in de buuzn van t instrumeant. n Spöller kan verskilnde toonheugtes maakn duur lipspannige an te pasn en te skoewn met t skoefgedeelte (de *coulisse*). Duur ne oet te skoewn wördt n buis länger en doarduur n toon leger.

t Woard *trombone* keump van t Italiaanse "tromba", wat trompet beteeknt, en t achtervoogsel "one", wat *groot* beteeknt. Ne trombone is dus nen grootn trompet.
Boekspieker

De **boekspieker** is n soort piercing, gebroekeleker bi-j vrouwleu als bi-j mansleu, woarbi-j de hoed rondum den navvel deurboord wödt en veurzeen van n sieroad.  Afhankelek van hoovölle hoed dr deurboord mot wodden kan de piercing vlot genaezen, zoas bi-j n oorpiercing, of t genös meer as n oppervlakte piercing, met meer risico op afstötting deur het lichaam en ne langere genaezingstied. t Genaezingsproces van de piercing kan zwoarder emaakt wodden deur irritatie en skaa vereurzaakt deur klaere, veural deur boksebanden of strakke klaere, of deur de plaatse van de piercing ten opzichte van de taille.

In de meeste gevallen wödt neet echt den navvel deurboord, moar de hoed boaven den navvel. 

## Sieröä
De meeste soorten staaf- of ringsieröä könt as boekspieker edragen wodden, al wödt r meestal n ringesken eplaatst totdat de piercing helemoal genezen is. Dr is ne  grote hoeveelheid sieröä beskikboar veur den navvel, meestieds met kostboare sieröä of steentjes.

## Gescheedenisse en kultuur
De boekspieker is nen hedendaagsen vorm van piercing, dr bunt gin bewieze dat in de gescheedenisse navvels epiercet wodden. Dr bunt echter wal bewieze dat navvels versierd wodden, veur rituele en ok veur esthetische doelenden.
Station Wenters

**Station Wenters** is n spoorwegstation in het Gelderse Wenters aan de spoorlienen Wenters – Zutfent en Wenters – Zevenaar – Arnem.

T station wodden e-opend op 24 juni 1878. Wenters was vrogger een belangriek spoorwegknooppunt, met spoorlienen in vief richtingen. Met name het gooderenvervoer van en noar Duutsland was zeer belangriek veur de in de negentiende eeuw op-ekommen textielindustrie in Tweante en den Achterhook. Noast de nog bestoande lienen noar Zevenaar en Zutfent waarn dr vrogger ook grensoverschriedende lienen noar de Duutse plaatsn Bokelt en Borken en de lokaalspoorweg van de GOLS naar Nee en wieters naar Hengel, Eanke en Heldern. Het huudige station Wenters was eleagen aan de liene van de Nederlandsch-Westfaalsche Spoorweg-Maatschappij (NWS) van Zutfentvia Wenters noar Borken - Gelsenkirchen en Bokelt. 
An de zuudziede bevond zich t ''kleine station'' veur de lienen van de GOLS. Noa de sluuting van de meeste GOLS-lienen voor persoonnvervoer in 1937 gingn de reizigerstreinen op de GOLS-liene Wenters - Zevenaar van en noar het *grote station* rijden.

Noa de sluuting van lienen en t wegvalln van het gooderenvervoer nam t belang van t station stark af. Het bi-jzunder grote stationsgebouw getuugt nog van de vroggere drokken. Teggenswoordig hef station Wenters nog moar een perron, direct grenzend an t stationsgebouw. Veur ne ni-je bestemming van t grote spooremplacement buntn anno 2008 verskeidene plannen ontwikkeld.

## Treinen
Van en noar Wenters riedt elk half uur de volgende treinen van Arriva, disse treindiensten sluut in Wenters op mekare an:
*Spoor 1a: Stoptrein Winters – Zutfent
*Spoor 1b: Stoptrein Wenters – Doetinchem – Zevenaar – Arnem
Helge Schneider

**Helge Schneider** (30 augustus 1955 in Mölm an de Roer) is nen Duutsen vermaker, jazzmuzikaant, skriewer, film en theaterskriewer en akteur. Doarbie bespölt he verskeaidene instrumeantn, zo as n piano,  Hammondörgel, gitaar, joekelille, drums, trekzak, trompet, en nog n antal mear.

## Leawn
### Keenderjoarn en jeugnd
Helge Schneider wör in augustus 1955 geboorn in Mölm an de Roer, woer as he nog aait wont. Zin woarkn zeent nauw verbeundn met zinne geboortestea. Toew as he 5 joar oold was, wör zin taleant vuur t pianospöln dudelik, en op zin 12den begun he met cellospöln. In dee joarn leut he ook al dudelik moarkn wat he later wean wol; hee wol "Op t podium stoan, clown wean en muziek maakn".

In de beginjoarn van t vuurtgezet oonderwies was he ne gode learling. Mear later verlöar he de interesse, en wör zodöanig "met begrip van beaide kaantn" van skoole steurd en begun ne studie as bouwteekner. Later neumdn hee det as groond vuur zin jeugdig drugsgebroek.

In 1972 begun he noa n tooloatingstest vuur muzikaal hoogbegaafden an n pianostudie an t konservatorium van Doesborg. Hee breuk den vuurtieds of, umdet he gin wille beleawdn an t "bloots oet n kop learn van nootn". Hee har völle mear wille an Jazz. Bie völle Jam sessions sprung he bievuurbeeld bie George Maycock bie. Doarnoa probeerdn he op verskeaidene maneern zien geeld te verdeenn: hovenier, deerverzorger en meubelmaker. 

In disse joarn zat he in zinne vrieje tied völle in t kafee van Eduscho, woer as he dan leu kiekn dee. Hee preantn zik dan de beweagingn en kuiermaneern in. t Meuiste veund he oolde kearlkes, umdet dee ondaanks öare völle onvolmaaktheedn toch aait ne bepoalde stoatus oawer zik hadn. Disse "oppaas" wördn zin vuurbeeld, en in völle van zinne muziek kleenkt he dan ook as n oold poesterig kearlken. In völle kuiervroagns neumdn hee disn tied zinne "Eduscho-studie".

### Woark as keunstndriewer
In 1977 begun he met verskeaidene bands op te treadn, woereunter ook zinne eegne bands (Schneider/Weiss Duo aka El Snyder & Charly McWhite, Helge Schneider Trio) en as studiomuzikaant, woerbie at hee oonder mear stomme films dee begeleaidn, en as akteur. In 1982 wör zin eersten dochter geboorn.

van 1985 töt 1991 dee hee met in verskeaidene tellevisiepogrammaas. Hier ontwikkeldn hee zin eegnen stiel, den at t beste te beskriewn is as Antikomiek, den at besteet oet keenderachtigen onzin en nen miks van banale en anspreknde dinge.
Riesebessem

Ne **riesebessem** is 'n warktuug veur in de hoesholding, of um 't hoes, um zand en stof bi-j mekare te veagen.

Vrogger wodden de bessems emaakt van kleine täkskes (riesholt) van den barkenboom, dee um ne stelle ebonden wodden. Dee bessems liekt wat op de roe van Zwarten Piet, moar dan groter.

## Nedersaksisch
Der wörd edacht dat et Tweantse Riesn zienn naamn hef ekregen deur riesholt. Deur ne oaverheersende windrichting wiest de beume tussen Riesn en Hooltn met de riesn noar Riesn en met t holt noar Hooltn.
Ne Tweantse sprökke geet ook oaver n riesebessem:
*"Ik hoolde van kloarigheaid", zea t wief, en hee veagn met nen riesbessem de hoonderköttel van toafel.*

* Achterhooks: *riesebessem*
* Drèents:
** *riesbessem* (KVD, MD, VK, ZOZ, ZOV)
** *rieze(n)bessem* (hiel Drenthe)
* Tweants: *riesbessem*
Dialexicon Twents

t ***Dialexicon Twents*** is n digitaal vertaalweurdnbook Tweants-Nederlaands / Nederlaands-Tweants. De samensteller is Goaitsen van der Vliet. t Weurdnbook geet oet van die zien Standaard Schriefwieze vuur t Tweants.

t Windows-program, met oonderwiel meer as 60.000 Tweantse trefweurde en 35.000 oetdrukkingn, is vuur niks van t Internet te haaln.

## Rifferenties
Stokkum

Dr beent in Neerlaand meardere plaatsn dee at **Stokkum** heett:

*Stokkum (Hof van Tweante) (Noaberskop bie t Tweantse döarpken Maarkel)
*Stökkum (In de Achterhookse gemeante Montferlaand)
Frank Löwik

**Franciscus Gerhardus Hieronymus (Frank) Löwik** (Almelo, 30 september 1956 - Leeuwarden, 23 februari 2009) was een Twèentse historicus en skriever die as hum onder aandere gaanks höld mit de bestudering van 't Twèentse regionaolisme.

## Skrieveri'je oaver 't Twèentse regionaolisme
Löwik studeerden geskiedenis en Duuts an de Rieksuniversiteit Grönning (RUG) en was docent geskiedenis en maotskoppi'jlere an een skoelengemienskop in Liwwadden. In 2003 promoveerden hi'j an 't Nedersaksisch Instituut van de Faculteit der Letteren van de RUG mit 't proefskrift *De Twentse Beweging : strijd voor modersproake en eigenheid*. In dit wark, as handelsuutgave uutebrocht deur 't Van Deinse Instituut, beskrif e 't Twèentse regionaolisme vanof de Romantiek: de gruiende andacht veur de eigen bouwkuunst, gebruken, spraoke, media enzowieder. Hi'j beskrif ok de verholding van dit regionaolisme töt 'de groot-Nedersaksische gedachte' van de jaoren vieftig, en pleit veur een hogere erkennige van 't Nedersaksisch middels diel III van 't Europees Haandvest veur regionaole talen of talen van minderheden.

Löwik zag een gruiend antal 'complementaire' 'regionaolistische initiatieven'. Hi'j pleitten ok veur Twèents taalbeleid, umdet e 't gebruuk en de kwaliteit van de streektaal 'dudelijk' umdale zag gaon.

## De Nieje Tied en literaire skrieveri'je
In 1993 brocht Löwik de bundel *Op n biester (Niejmoodse schetsn in t Almeloos)* uut bi'j De Oare útjouwerij in Eanske.

Mit de eigenaor van dizze uutgeveri'je, Goaitsen van der Vliet, perbeerden Löwik 't Twèents an te fietern as skrief- en cultuurtaal. De beiden richtten een jaor later *[[De Nieje Tied]]* op, een literair-cultureel tiedskrift in 't Twèents en naobernde Nedersaksische taalvariaanten. Dit tiedskrift wil ni'jmòeds wèden, in oaverienstemming mit Löwik zien kiek det 't heersende conservatisme 'in smaakbeleving, vorm en thematiek' in de Twèentse skrieveri'je hef eleid töt 't idee det 't Twèents wat van vrogger is en niet sexy wèden kan.

In 1997 kwammen Löwik en Van der Vliet mit heur Asterix-vertaling *Ne gesjichte van Asterix den Galliër* (Eanske, De Oare útjouwerij). In 2007 kwaamp bi'j dizze uutgeveri'je een bundel vertellegies en columns van Löwik uut onder de titel *Flantuutn (verhaaln en kaanttekstn)*. Dizze vertellegies en columns harren eerder in *De Nieje Tied* en *De Roskam* estaone.

## Bronnen
* Löwik zien proefskrift ''De Twentse Beweging : strijd voor modersproake en eigenheid'' (Rieksuniversiteit Grönning, 2003)
* Twentse taal en cultuur in modern jasje: Geschiedschrijving over het Twentse regionalisme (Rieksuniversiteit Grönning)
* 't ''Friesch Dagblad'' oaver Löwik zien proefskrift en de streektaal
* De Oare útjouwerij oaver Löwik zien vertellegiesbundel ''Op n biester''
* De Oare útjouwerij oaver de Asterix-vertaling ''Ne gesjichte van Asterix den Galliër''
* De Oare útjouwerij oaver Löwik zien vertellegiesbundel ''Flantuutn''
Ahoes

**Ahoes** (Duuts: *Ahaus*; Platduuts: *Ausen*)  is ne Duutse stad in de deelstaat Noordrien-Westfaaln in t district (Kreis) Borken.

## Geografie
De stad hef 39277 inwonners (2015), en ligt in de grensstreke met Nederland, ten oosten van Eibarge, en zuudoostelek van Hoksebarge

Ze umvat de volgende plaatsen:
* Ahaus
* Oolstea
* Graes
* Ottenstein
* Wessum
* Wüllen

## Nedersaksies
*Tweants: *Oahoes*
*Grunnegs: *Oahoes* of *Oahuus*
*Overig: *Ahuus* of *Ahoes*

## Oetgoande verbindingen
Webstee van Ahaus
Gerrit Wolsink

**Gerrit Wolsink** (Hengel (Gld), 3 meert 1947) is nen vroggeren Nederlandsen motorcrosser, den in de tweede helfte van de zeuventiger joaren metdeed an Grand Prix-races. T belangriekste wat e presteerd hef is t vief maol winnen van de GP van
de Verenigde Staoten in Carlsbad, van 1975 tot en met 1979, alleen in 1978 mos e de oaverwinning ovverlaoten an zienen groten teggenstander Heikki Mikkola.

Hoowal e ne opleiding tot tandarts af-emaakt had, kaos Gerrit Wolsink derveur  um professioneel crosser te worden. In t begin deed e dit as privérieder op nen Maico. In 1974 wodden um ne plaatse an-eboaden in den Suzuki-fabrieksploog as ploogmoat van den Belg Roger De Coster, den ok zienen grootsten teggenstander was.

Hee endigden op ne daarde plaatse in het 500cc weerldkampioenschap van 1975 en 1977 en as tweede in 1976 en 1979.

Naodat e met crossen estopt was worden e tandarts en daornaost had e verskeidene funksies in de sportweerld.

## Erelieste weerldkampioenskop motorcross
Geografie

**Geografie** of **eardrekskunde** (Oldgrieks: γεος (*geos*), earde en γραφειν (*grafein*), (be-)skrieven) is ne wetenschoppeleke discipline dee zich bezighölt met t bestudeern van t eardoppervlak, t in kaarte brengn van vormn van bi-jveurbeeld kultuur, t plantnleavn en de diernweald, gebroek van t milieu en verkeer en t beskrieven van t landskop oaveral op de weald.

Geografie is te onderscheidn van de geologie, dee de chemische en fysische eigenschappn van de eardkorste bestudeert.
Ten Post

**Ten Post** is n dörp in vrougere gemainte Ten Boer in Fivelgo. t Heurt bie de gemainte Ten Boer, aan de N360 van Stad noar Delfziel en het om en bie 900 ienwoners. 

## Webstee
* http://www.tenpost.info/
* historische vereniging Ten Post
Damsterdaip

t **Damsterdaip** is n knoal tuzzen Stad en Delfziel. t Daip is opnuimt noar n Daam. t Ìnd van Stad noar Ten Post is groaven in 1425. t Ìnd van doar Poster IJ in t daip oetkomt noar Winneweer tou is n ìndje van olle Fivel. t Ìnd van Winneweer noar Delfziel tou is ook groaven, moar veul eerder, as n stuk van olle Delf.
Afrikaans-Amerikaans

**Afrikaans-Amerikaans**, of **Afro-Amerikaans** (Engels: *African-American*) is n naamn den at meesttieds verwis noar zwarte leu oet Amerika dee at ofstamt van Afrikaanse slaawn dee at töt an de slaweriejeofskaffing van 18 december 1865 noar Amerika deporteerd zeent, um doar op verskeaidene maneern vuur de blaankn te woarkn. Wieters kan t te maakn hebn met verskeaidene gebroekn (bepoalde oeterings van kultuur, muziek en sproakwieze) of vuurwoarpn dee at met disse leu met zeent ekömn.

## Afrikaans-Amerikaansn in t niejs
Op 4 november 2008 wör vuur t eerst in de geskiedenisse nen Afro-Amerikaan presideant van Amerika. Barack Obama wör n 44sten presideant van Amerika, wat hee acht joar ewest hef, töt 2017.
Fivel

**Fivel** was in middelaiwn n revier. t Woater kwam van t gedailte van t Boertanger Moor bie Kolham, Hoogezaand-Sapmeer en Slochter. Fivelgo het zien noam van dizze revier. Resten van dizze rivier binn overal nog te zain ient laand. Beste te zain is bie Winneweer bie ol Stadsweg langs.
Tweantsen Oawnd

Nen **Tweantsen Oawnd** (Hollaands: *Twents Culturele Avond*) is nen oawnd woerop leu tehoope komt um te sprekn oawer zaakn dee at de Tweantse kultuur angoat. Op zonnen oawnd komt verskeaidene gespreksoonderwoarpn an bod, zo as t behoold van t Tweants, in staand hooldn van Tweantse gebroekn, ezw. Den oawnd hef ne vuurof bepoalde indelige, den at kan verskiln in opbouw. t Ene moal komt dr verskeaidene leu öaren kollumn vuurleazn, woernoa at doar oawer köjerd kan wordn, t aandere moal wörd n oonderwoarp an ehaald woerop iederene dan sprekn kan.

De Tweantse Oawnde wordt organiseerd duur oold-streektaalconsulent Gait Kraa, Gait van de Tute en Arie van Peardejan, en wordt meestieds eheuldn in t Parkgebouw van Riesn. Thea Kroese regelt t verloop van n oawnd.
Spelling van G.S. Overdiep

De **spelling van G.S. Overdiep** hef de eerste poging west veur een ienvoldige schriefwieze van het Drèents, de spelling is ontwikkeld deur van de Grunniger hoogleraar G.S. Overdiep, hie was ok de eerste die met concrete veurstellen kwam. In het maondblad Drente van 1935 kwam e met wat regels met veurbeelden. Hie prebeerde bij het Nederlands an te sluten under toevoeging van een enkel tieken.

In juni van datzölfde jaor kreeg e in het maondblad steun van Jan Naarding. Ok Naarding wol dicht bij het Nederlands blieven, maor Aan deze eisch mag men echter een andere niet opofferen: die van de duidelijkheid. Elke klank moet zooveel mogelijk een eigen teeken hebben en elk teeken moet liefst één bepaalde klank voorstellen. Hie wol niet al te veul accenten en een te precieze weergave van de oetspraak.

In 1949 pakt Herman Bezoen en Jan Naarding de heufddoelstelling van Overdiep weer op under de titel *De spelling van het dialect. Aansluiting bij de Nederlandse spelling*. 

## Zie ok
*Leegsaksische orthogroafie
Pillewegge

Ne **pillewegge** (ok wal *krentenwegge* eneumd) is ne grote krentenstoete, van zon 30 cm breed, en van 50 cm tot wal 2 meter lang. 

In den Achterhook en Tweante, was (en op sommige plaatsn is) t tradisie, dat de noabers ne pillewegge metbrachten (onder n krommen arm), as dr in de buurte ne kleinen geboarn was, en zee hen kroamschudden gingn. 
Bi-j t bestelln bi-j dn bakker kreeg e meestieds te heurn, dat e neet te knieperig met de krentn wean mos, want ne echte krentnwegge is meer zwart as wit.

Volgens deezelfde traditie, mos den earsten noaber de wegge ansnieden, woarnoa iederene ne beste plakke kreeg, besmeerd met duftig roombotter. As t tied van noar hoes opan goan was, kreeg iedern noaber n stuk wegge met, zo lang as t heft van t broodmes, woarmet de wegge esneden wodden. Dr bunt nog steeds Achterhookers, dee't lever een stuksken pillewege hebt as beschuute met muuskes.

T woard wegge kump van de vorm van de stoete: t zut er oet as n soort karststol, moar dan zonder spijs, en meestieds völle groter. Wegge kö-j in t Nederlands vertaaln as wig, spitsvormig dus.  

De leste joarn, wödt de tradisie minder stark, en kö-j de wegge ok antreffen bi-j andere feestelekheedn, en wödt e ok an-eboaden in de horeca, veur toeristn.
Intrekkersmoal

t **Intrekkersmoal** mek deel oet van de noaberschapsgebroeken.

As dr ne verhuuzing was, of ne ni-je boerderi-je ebouwd wodden, mossen de ni-je leu aerst 'buurte maken'. Dat wil zeggen dat ze bepaalt wee't ze as eure noabers beschouwdn. In oldere tieden was dr ne strenge hiërarchie: dr was ne eersten noaber, tweeden noaber enzowieter. Meestieds wodden de noabers ekoazen, dee't mangs al eeuwen veur dat hoes de noabers waarn.

In sommige plaatsen gingen de anzeggers of ansprekkers de noaberschop rond, um te verkundigen, dat dr ni-je leu op de boerderi-je kwaamn.

De ni-je noabers heelpen met de verhuuzing, en t inrichten van t hoes. As dank wodden de ni-je leu verondersteld n intrekkersmoal te organiseren. Dat hoofn neet direct, iederene begreep da-j drok waarn met t inrichten van t ni-je hoes, moar langer dan n joar mos t toch neet duurn. In olde tieden waarn de noabers belangriek om van opan te können, en t intrekkersmoal deendn um mekare better te leern kennn 

Traditioneel bestond t intrekkersmoal oet brood met brandewien, teggenswoardig (de traditie besteet nog steeds, o.a. op t Achterhookse platteland) wödt dr vake ne halve hane, karbonaadjen of schitzel in de panne gooit, en dut de Grolsch goeie zaakn.

Deur de komst van auto's, telefoon enzowieter, bunt de noaberschap tradities minder belangriek eworden, moar wödt t in sommige streken nog steeds arg wardeert as t wal gebeurt, en wodt sommige leu nooit echt accepteerd, as zee an de tradities neet metdoot.
1990

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in dit jaor

## Gebeurtenissen
* Oost- en West-Duutsland wodt weer herenigd

## Geboaren
* 25 jannewaori - Thomas Berge, zaanger.
* 20 augustus - Ranomi Kromowidjojo, Nederlaands zwemster

## Uut de tied
* ...
Etsjer

**Etsjer**, of **Ecser**, in et Slovaaks **Ečer** eheetn, is ne plaatse in de Hongoarse previnsie Pest. De plaatse hef 3.552 inwonners woarvan n deel tot de Slovaakse minderheid binnen Hongarije beheurt. Ecser ligt vlakbi-j den internationalen lochhaavn Ferihegy International Airport en is met ne spoorliene, de liene Budapest-Újszász-Szolnok, en ne autobane met Budapest verbondn.

Ecser greanst an de gemeenten Maglód, Vecsés, Gyömrő en Üllő.

## Geskiedenisse
Ecser wodden op 15 december 1315 veur et earst in n eskreven stuk eneumd. De plaatse is older; in 896 zol volgens ne legende den Magyaarsen prins Arpad, den zien Aziatiese volk et Donaugebeed binnenleiddn, teggen ne eeke oet-erust hebbn. Toon e vroog hoo-t den plek heetten en vernam dat r ginnen topografiesen naam bekend was, zei-t e "neum t dan eeke". "Cser" is Hongaars voor eeke. 

Tiedens de eeuwenlange Ottomaanse oaverheersing van Hongarije (1526-1686) wodden et darp helemoal verloaten moar in 1669 vestigdn de earste inwonners zich weer in Ecser. In de onafhankelekheidsstried onder anvoering van Rákóczi, 1703-1711, leaverden Etsjer elf soldoaten.

Et Hongoarse platteland was tot in de 19e eeuw n feodaal ericht gebeed en de darpen waarn et bezit van adelleke grootgrondbezitters, de zogeneumde magnaten. Ecser was in et bezit van graaf Antal Grassalkovich den in de vrogge 17e eeuw Slovaken noar et darp haalden. Dat is den oarzaak van de Slovaakse minderheid.

Et darp steet in Hongari-je bekend om ziene monumentale kattelieke karke uut 1740 en nen volksdans, de 
"Ecseri lakodalmas" of Ecserse boern-broedlagte. De karke, den dans en de mythiese eeke hebt ne plaatse ekreggen in et woapen van Ecser.

Zoals zovölle Europese steadn en gemeentn is ok Etsjer nen steedenband an-egoane. De Hongaren koazen veur Zlaté Klasy in Slovakije en Kumbağ in Turkije.
Reuriezer

Een **reuriezer** is nen kleinen leppel (Nederlaands: koffie- of theelepel). Van oarsprong had 't reuriezer 'n inhold geliek an 5 milliliter vloeistof. Een reuriezer wodden gebroekt um thee met te reuren.

Teggenswoardig ok um bi-jveurbeeld suker deur den thee of koffie te reuren, of as d'r medicienen op-elost mot wodden. 

Het reuriezer, in ne aangepaste oetvoering, wödt in sommige laanden ook ebroekt als inholdsmoate, bi-jveurbeeld in recepten.
Blesente

De **blesente**, **koete** of **meerkoete** (*Fulica atra*) beheurt tot de femilie van de rallen. De voegel is 38 centimeter groot, is over 't hele lief zwart mar hef een witte snavel en veurkop. Een blesente wonnen gemiddeld tien jaor oud.

## Gedrag
De blesente duuk vake, veural as e op zeuk geet naor waoterplaanten. Hij vlieg neet grege, as e vlogge vort wil dan runt e meestentieds fladderend een stuk over 't waoter hinne. Oek bie 't opstiegen uut 't water runt e eerst een stuk. Bie de voegeltrek, dee meestentieeds 's nachs gebeurt, kan e wè grote ofstanen oflegen.

De blesente is een alleseter, hij eet veurnamelijk waoterplaanten, weekdiertjes en waoterinsekken.

## Voortplanting
't nes wonnen an de waoterkaante ebouwd van riet en waoterplaanten. Daorin wonnen vuuf tot tien eiers uut-ebreud in zo'n 21 tot 25 dagen tied. De jongen wonnen deur beie ouwers begeleid en kunnen nao ongeveer 8 weken vliegen. Ze kunnen twee tot dree keer per breudseizoen een nes jongen grootbrengen.

## Ondersoorten
* *Fulica atra atra*
* *Fulica atra lugubris*
* *Fulica atra novaeguinea*
* *Fulica atra australis*

## Waor as e veurkump
De blesente vie-j veural bie grote waoterplekken, plassen en meren, mar oek in parken, grachen en sloten. Hij kump veur in Europa, Noord-Afrika, Azië en Australië. In Nederlaand is 't een algemene breudvoegel - in 2000 wanen er 180.000 breudpaortjes. Buten de breudtied koemen der grote groepen deurtrekkers en wientergasten in Nederlaand veur.

## Trivia
* In 't osen en 't noorden van Nederlaand wonnen de blesente oek wè **waoterkiep<small>(</small>e<small>)</small>** eneumd, op de Veluwe bedoelen ze daor meestentieds de *[[waoterkiep|Gallinula chloropus]]* mee.

## Foto-uutstalling

Ofbeelding:Meerkoet_nest_met_kuikens.jpg|Nes mit jongen
Ofbeelding:20050507-007-fulica-atra.jpg
Ofbeelding:Fulica atra-01 (xndr).jpg
Fulica atra MHNT.ZOO.2010.11.67.11.jpg |Museum specimen


## [[Nedersaksisch]]
* Veluws:
** *meerkoet*
** *waoterkiep* (Armelo, Garder, Lunteren)
** *blesente* (Nunspeet)
** *blesänte* (Attem)
** *bleshoen* (Putten)
** *krikkelante*, *kwakkelante* (Heerde)

## Uutgaonde verwiezingen
* SoortenBank.nl - beschrieving, ofbeeldingen en geluud
Alm

**Alm** (Nederlaands: *Almen*) is n darp dat deel oetmek van de gemeente Lochem in de Nederlandse previnsie Gelderland. Alm hef 1199 inwonners (1 januari 2008). Tot 1 januari 2005 heurden t darp bi-j de gemeente Gossel.

De darpskern ligt tussen t Twaentekanoal en de Berkel. In t darp ligt t openlochzwembad 'de Berkel' en met name in de zommer is t darp en de umgaeving geleefd bi-j toeristn. t Darp ligt tussen landeri-jen en bossen zoas het landgood Velhorst en kent n laevendig verenigingslaeven. Op t landgood Velhorst wonden in de 19e eeuw den bekenden hoogleraar Allard Pierson. t Prottestantse karkje oet de 14e eeuw bevat ne crypte met emummificeerde lichaamn, net as in het Friese Wieuwerd, maar disse bunt neet te bezichtigen. Den doopvont is zeer bi-jzunder en bi-j gebrek an vergeliekingsmateriaal wet ze neet hoo old e precies is. Schattingn variëert van 800 tot 1400 noa Christus. De aerste vermeldingn van Alm komt veur in de lieste van bezittingn van Graaf Hendrik van Dale oet 1188.

De spoorn van den dichter Staring, den n groot deel van zien laeven hef deurebracht op kasteel den Wildenborch bi-j Vodden en ziene bi-jdrage probeerden te levern an de veuroetgang van den landbouw, bunt nog good zichtboar. Dat zien streven naor modernisering em neet altied in dank afenommen wodden, verwoordt e in zien gedicht 'De Hoofdige Boer' (hoofdig = koppig). Net boeten t darp steet bi-j de brugge dee in t gedicht bezongen wöd, n bordjen met veer regels oet et gedicht:

 *Eens was het anders hier ter stee*
 *Wanneer een voort de weg doorsnee*
 *En 't brugje, naast dien voort geleid*
 *De smaad droeg van zijn nieuwigheid*

## Oetgoande verwiezingen
* De webstee van t darp Alm
* Landgood de Velhorst
*  Geschiedenis van Alm
Barchem

**Barchem** is 'n darp in de gemeente Lochem in den Geldersen Achterhook in de Nederlandse previnsie Gelderland. Et hef 1807 inwonners (1 januari 2006). Et lig vlak noast den Lochemsen barg. 
Barchem betekent eurspronkelek 'Darp noabi-j den Barg'

Vrogger leep doar vanaf Borklo noar Lochem nen tram, dissen leep ok deur Barchem. Rond 1940 is disse verbinding op-eheven. Et station in Barchem wodden verbouwd tot 'Hotel Meilink'. Rond 2000 wodden Hotel Meilink esloopt en der bunt noo senioornwonningn eplaatst onder de name Station Barchem. Op de ploatse woar noo woonarf 'Scholtenhof' steet, stond vrogger ne koöperatie.

Barchem lig aan de previnsiale weg tussen Lochem en Reurle (Previnsiale weg 312) en Borklo (Previnsiale weg 821). Et hef ne drekse busverbinding met Lochem en Borklo (liene 56). De plaatse is populair bi-j toeristen, en hef n groot antal campings in de drekse umgeving. 
Op 2 juni 1999 wodden dit kleine plaetsken etroffen deur ne windhoos, dee völle schaa anrichten.

Buurtskoppen: 
* Vrochterhoek
* Bosheurne
* Zwiep (oet-egreujd tot darp)

## Oetgoande verwiezingen
* Informatieve stee oaver Barchem
* Historisch Genootschap Lochem-Loarne-Barchem
Israël

**Israël**, officieel de **Staot Israël**, (Hebreeuws: מדינת ישראל - *Medinat Jisraël*; Arabisch: دولة اسرائيل - *Dawlat Israïl*) is een laand in Zuudwest-Azië. De heufdstad is Jeruzalem en de prissedent van de rippebliek is Benjamin Netanyahu. Israël greenst an Libanon, Syrië, Jordanië, Iegypte en de Palestiense Gebieden. Israël het een kust an de Middellaanse Zee mar ok an de Rode Zee en vormt daormit - tegere mit Iegypte - een kontinentaole brogge van Azië en Europa mit Afrika. 

Israël is et ienigste laand mit een Joodse bevolkingsmeerderhied. In et Midden-Oosten is Israël ok et ienigste laand zonder islamitische bevolkingsmeerderhied en - tegere mit Cyprus, Turkije en Iran - ien van de vier niet-Arabische lanen. 

## Bestuurlike indieling
Israël het gien iendudige regionaole indieling, hoewel de zes distrikten van et ministerie van binnenlaanse zaeken biendend bin veur onder aandere plannelogie en staotestieken. Regionaole zaeken wodden regeld deur de regering en de gemienten. 

De distrikten (*mechoz*, meervoold: *mechozot*) binnen:
* Jeruzalem (*Jeroesjalajiem*), Hoofdstad Jeruzalem
* Noorden (*Tsafon*), Hoofdstad Nazareth
* Haifa (*Chefa*), Hoofdstad Haifa
* Centrum (*Merkaz*), Hoofdstad Ramla
* Tel Aviv (*Tel Aviv*), Hoofdstad Tel Aviv
* Zuden (*Darom*), Hoofdstad Beër Sjeva
De distrikten Noorden, Haifa, Centrum en Zuden bin onderverdield in subdistrikten (*nafa*, meervoold: *nafot*).

Der bin 70 steden, de grootsten daorvan bin Jeruzalem, Tel Aviv, Haifa, Rishon LeZion en Ashdod. Veerder bin d'r plaetselike, regionaole en industriële gemienten. Gemientebesturen beschikken over de neudige macht en ok de borgemeisters en gemienteraodsleden wodden rechtstreeks deur de registreerde inwoners keuzen, ok zi'j die gien Israëlische nationaliteit hebben (de twie industriële gemienten hebben gien bevolking en verkiezings).

## Uutgaonde verwiezings
* Officiele webstee van de Israëlische regering
* Officiële webstee van et Israëlische ministerie van Butenlaanse Zaeken
* Opsomming basiswetten op de officiële webstee van de Knesset
* Infermaosie op de webstee van et Nederlaans ministerie van Butenlaanse Zaeken

## Rifferenties
Plakkoeke

**Plakkoeke** of **ontbijtkoeke** is koek dee in Nederlaand bie 't broodeten, bie 't mirregeten of as tussendeurtjen egeten wonnen. Meestentieds du-j der een bietjen botter op.

Plakkoeke is koek, dee deruutziet as brune keek, mar aanders smaak. 

Plakkoeke wonnen emaak van roggemeel, waor suker, glucosestroop, fructosestroop, kandiesuker en riesmiddels (E-500 en E-450a) bie-edaon wonnen. Der kunnen oek stukjes noeten en rezienen en/of krujen bie zitten. Plakkoeke is makkelijk verteerbaor en is neet vet. Der zit in 100 gram koek ongeveer 1 gram vet.

In 't noorden is "Ouwewievenkoek" of "Oal Wief" popelair. Disse koek is wat lochter van kleur en hef een aniessmaak ('t liek een bietjen op taoi-taoi). Disse koek wonnen neet speciaal bie 't broodeten egeten.

Aandere soorten plakkoeke/koek:
*Deventerkoeke
*Gemberkoeke
*Grunningerkoeke
*(Paorel) kandiekoeke
*Kruudkoeke
*Volkoren plakkoeke

Tegensworig zitten der oek wè stukjes appel, rezienen en/of keneel in plakkoeke en der bin oek veul verschillende veurverpakken soorten plakkoeke.

Je kunnen plakkoeke oek op brood doon, in Garder neumen ze dat dan *amtenarenspek*.

## [[Nedersaksisch]]
*Grönnegs: *kouk*
*Veluws:
***ontbijtkoek*
***dikke koek* (Bunsjoten)
***koffiekoeke* (Klanenbeek, Lieren)
***plakkoeke* (Nunspeet, Elspeet)
Hoevelaken

**Hoevelaken** is een darp in de Nederlanse previnsie Gelderland, dat deil uutmaakt van de Gelderse Vallei. Hoevelaken valt oender de gemeente Niekark en leit oengeveer vuuf kilemeter in oostelijke richting van Amesfoort. Hoevelaken is wat de veurzieningen angaot ok arg ericht op Amesfoort.

Hoevelaken was tot an 't jaor 2000 een zelfstandige gemeente, daornao is 't samen-egaon mit de gemeente Niekark. Hoevelaken het oengeveer 10.000 inwoeners. 

Vanof 2009 kriegt Hoevelaken zien eigen stesjon *[[Stesjon Hoevelaken]]*, hier stoppen dan ok bussen van Connexxion en de treinen zullen dan tussen Barreveld-Ede gaon riejen.

## Bekend volk
* Harmen Siezen (1940), sjoernelist, niejslezer en tv-prissentator (hie woent der noe nog)
* Henk Vreekamp (1943), theoloog en predekant (geboren)

## Uutgaonde verwiezing
*Niejs over Hoevelaken
*Een kaort van de veurmaolige gemeente Hoevelaken in 1868
Achterhoek (Niekark)

**Achterhoek** is een buurtschap in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Maakt deel uut van de gemeente Niekark, en leit oengeveer zes kilometer in noordelike richting van Amersfoort.

Volgens de 19e eeuwse historikus A.J. van der Aa, had de buurtschap in mid-1900 zo'n 170 inwoeners.
Doresteeg

**Doresteeg** (Nederlans: *Doornsteeg*) in een gehucht in de gemeente Niekark, in de Nederlanse previnsie Gelderland. Doresteeg leit acht kilemeter in noordelijke richting van Amesfoort.
Driedarp

**Driedarp** (Nederlans: *Driedorp*) is een gehucht in de gemeente Niekark in de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Leit 10 kilemeter van Amesfoort en vier kilemeter van Niekark. Deur 't gehucht loopt de N301, van Niekark naor Barreveld.
Betlum

**Betlum** (Aroabisch: بيت لحم (*Biet Lachem*, "vlaiskhoes"), Hibbrais בית לחם, (*Beit Lechem*, "stoethoes", Nederlaands: *Betlehem*) is n Pallestainse stad op Westelke Jordoanbaank. Onder Oslo Akkoorden het Isrel Betlum ien 1996 aan Pallestainse Autoriteit overdroagen doan. Betlum ligt sikkom 10 kilometer aan zuudkaant van Jeruzalum en 765 meter boven zeenivo (30 meter hoger as Jeruzalum). 

Betlum wordt voak zain as t boortestee van Jezus Kristus. Op stee woar't man van maint dat t de boortestee is het man de boortekìrk baauwd. Aarcheoloog Aviram Oshri maint anders dat Jezus n poar kilometer wieder boren is, noamelk in n lutje loug van 800 ienwoner dat ook Betlum hait. Dit ligt nog gain 7 kilometer van Nazaret ôf dus t is logischer dat dit t stee was woar of Jezus boren is. Der is anders nog gain goud bewies, den t onderzuik van de aarcheoloog ligt stil om gèldrezens. Ook de biebel sprekt dizze oetsproak tegen.

## Boetende hìnwieze
* Gemainte Betlum <small>(Engels)</small>
Vischpoort (Harderwiek)

De **Vischpoort** is de enigste over-ebleven stadspoort in Harderwiek. De Vischpoort heette tot 1544 de *Legebruggepoort* (Nederlans: *Lagebruggepoort*). In de 14e eeuw is werschienlijk de eerste steen eleid. 

De Vischpoort had zoa-w dat tegensworig zo mooi noemen een *multifunctioneel kerakter*. De Vischpoort hul niet allenig ongewunst volk buten, mar ok 't opdringerige waoter van de Zujerzee, in de gleuven van de poort dejen ze bie hoogwaoter dan vloedplanken. 

In de Hanzetied brachten de Harderwiekers 't spul dat ze verhandelde op de vismarkt via de Vischpoort de stad in en uut. Dat daor ok varse vis toe beheurde, spreekt veur zich. 

De Vischpoort werd vanof 1851 gebruukt as vuurtoren.
Aefde

**Aefde** (Nederlands: *Eefde*) is n darp in de Nederlandse gemeente Lochem, previnsie Gelderland. Et is elaegen an et Twentekanaal en hef 4203 inwonners (1 januari 2006). 

Ter heugte van Aefde bevund zich in dit kanaal t sluzenkomplex *Sloes Aefde*, n monument oet 1933 dat deur Riekswaterstaat veur waterhoesholding en scheepvaortverkeer wödt ebroekt en van 2003 tot en met 2006 grondig renoveerd wodden.

Op t landgood Rijsselt in Aefde was Nederlandsch Mettray evestigd, n prottestants opvoedingstehoes veur neet-kriminele jongern met gedragsprobleemn dat in 1851 op-ericht wodden deur Willem Hendrik Suringar. In 1998 is Nederlandsch Mettray um-evormd tot de *Justitiële Jeugdinrichting Rentray*.

Deur Aefde loopt dree spoorlienn vanoet Zutfent: naor Daeventer, Wenters en Hengel (Aoveriessel). An de liene naor Daeventer, waorvan niks meer te vinden is, lag van 1890 tot 1932 t Station Aefde.

Middn in Aefde bevund zich Landgoed t Haveke: n in 1481 ebouwd heernhoes, omgaeven deur nen 14 bunder groten Engelsen tuin met bos en verzörgde gazons. Lange wandelpaede voert deur t park hen en bunt aoverdag vri-j toogankelek veur t pebliek.

Aefde mek deel oet van de Achterhookse Wandelingn.

## Geboorn in Aefde
* Jans Koerts (24 augustus 1969), Nederlandsen wielrenner

## Wont in Aefde
* Adriaan van Dis (16 december 1946), Nederlandsen skriever

## Oetgaonde verwiezingn
* Webstae van de gemeente
* Webstae van Landgoed het Haveke
Haovelte

**Haovelte** (Nederlaands: *Havelte*) is een darp in 't zuudwesten van de previncie Drenthe in Nederlaand. Haovelte is 't heufddarp van Westerveld. Saemen mit de darpen Dever, Dwingel, Darp en Vledder vormt 't de gemiente Westerveld. 

Haovelte was tot 1 jannewaori 1998 een zelfstaandige gemiente. 't Darp had in 2006 3.170 inwoners. Haovelte, dat as bi'jnaam *de Parel van Drenthe* hef, hef een brink en een darpsplein (Piet Soerplein).

## Ligging
Haovelte lig langes de Drèentse Heufdvaort kortbi'j Uffelte en Rune. De grote plaetsen die 't dichtstbi'j liggen, bin Möppelt, Stienwiek en 't Hogevene.

## De meuite weerd um te bekieken
* Nederlaandse Hervormde Karke van Haovelte, buten de darpskern 
* Korenmeulen van Haovelte, Meulenweg 23.
* 't Hunebed D53 en D54 op de Haovelterbarg te Darp
* Ongeveer 12 grafheuvels uut de trechterbekercultuur te Darp
* Schaopskooi Holtinge mit een kudde van 200 tot 500 schaopen
* Vlinderparadies Papiliorama
* Laandgoed Overcinge

## Economie
Haovelte hef verschillende winkels in de midden van 't darp en een vestiging van 't postkantoor/VVV. 

Op 't Piet Soerplein wordt op woensdag van 08.00 - 12.30 uur ok de weekmarkt ehölden.

## Netuur
* De Haovelterbarg
* Ooster- en Westerzaand 
* Braandevene
* Uffelter Binnenveld
* Holtingerveld

## Rifferenties


## Uutgaonde verwiezing
* Webstee van Haovelte
Vischpoort

De **Vischpoort<small>(</small>e<small>)</small>** kan verwiezen naor:

*Vischpoort (Harderwiek)
*Vischpoorte (Elburg)
*Vispoorte (Zwolle)
Louisiana

**Louisiana** (sprek oet: loe-wie-zi-**jea**-na) is nen stoat in t zuudn van Amerika. Op t westn ligt Texas, op t noordn Arkansas en op t oostn Mississippi. Op t zuudn ligt n Golf van Mexico. De heuwdstad van Louisiana is Baton Rouge, de grötste en dichtst bevolkte stad is Niej Orleans. De grötste parochie is Jeffersonparochie. Louisiana is n ennigstn stoat in Amerika den at is op edeeld in parochies. Ze beent geliek an de bestuurlike gemeentes.

Steadelike gedeeltes van Louisiana stoat bekeand um de grote verskeaidnheaid an kultuurn en sproakn dee at onstoan beent oet ne verweawige van Spaanse, Fraanske en Afrikaanse kultuurn. Louisiana was vuur längere tied ennigst in zin soort op dit vlak. Vuurdet Louisiana wör in eliefd bie de Verenigde Stoatn, was t ofwisselnd ne Spaanse en ne Fraanske kolonie. In vurige joarhonderdn wördn dr völle slaawn importeerd, vake oet t zelfde deel van Afrika, woerduur dee öare kultuur good bewoarn konn.
Texas

**Texas** (Engelse oetsproak: **Tek**-sus; Spaanse oetsproak: **Tè**-gas) is nen stoat midden in et zuden van De Verenigde Stoaten van Amerika. De heuwdstad is Austin, mear de grötste stad is Houston, den at ook direkt de op dree noa grötste stad van et hele land is. Texas is n éénnoagrötsten stoat wat öppervlakte en bevolkingsantal angeet. Wat öppervlak betref is Alaska grötter en wat betref inwonnertal is Californië grötter. Der wont in Texas mear as 23,9 miljoen leu.

De umgewige van Texas veraandert, a'j van et oosten noar et westen reaizet, van bosriek (noaldbeume), töt loofbeume, töt prairie (de Grote Vlaktes) tot oeteandelik ne kale weuste. Um disse grote vlaktes en et noar verholding flinke oppervlak van 'n stoat zegt leu rechtevoort at "allens grötter is in Texas". Duur ziene geskiedenisse as belangriek haandelspeunt vuur veeboeren steet Texas duur de hele wearld bekeand as et laand van de *cowboys*.

An et begin van et 20e joarhonderd wör der in Texas öllie eveunden. Dit leaverden den stoat flink wat mear skoef vuur 'n doem. Et hulp Texas ook um zik een grötter anbod van winkels en inkomstenbronnen an te halen, zoas biomedisch en technologisch spul en in heugerder oonderwies.