open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Film

**Film** kan verwiezen naor:

* een verhaol, ok wel speulfilm nuumd, zie film (cinematografie)
** een film bestemd veur de tillevisie, zie tillevisiefilm
* een draoger mit daorop een lochtgevoelige laoge veur een foto- of filmkamera, zie film (fotografie)
* een zeer dunne laoge, zie film (laoge)
Achter-Zuwwent

**Achter-Zöwwent** (Nederlands: *Mariënvelde*) is een buurtschap in de gemeente Oost Gelre in de Nederlandse previnsie Gelderland.

## Veraenegingslaeven
Ze hebt ook enen voetbalclub enaamd: VVM (v.v. Mariënveld) 

## Wellen en oetgaonde verwiezingen
Vraogender

**Vraogender** (Nederlands: *Vragender*) is t kleinste darp van de gemeente Oost Gelre in de Nederlandse provinsie Gelderland.

Het steet onder andere bekend vanwaege ziene karmisse. Vraogender hef ok n uniek natuurgebied, t enige in Nederland aoverebleven laevende hoogvaen, t Vraogendervaen.

Vraogender hef ne rieke kultuur, bezeensweerdigheden in t bourgondies liekende darp bunt: de ruïne, t Vraogendervaen, korenmölle de Vier Winden, meubelmakeri'je de Candelaer en kafee Overkamp. De inwonners van Vraogender staot bekend as gemeudelik en sportief, n groot deel van de inwonners is lid van KSV, de plaatselike sportvereniging.

Op 12 juli 2010 is den karktoren ommewaaid., maor den steet der sund 2011 weer op.

## Nedersaksies
*Tweants: *Vroagender*

## Referensies
Beeldende keunst

Et begrip **beeldende keunst** omvat alle vormen van keunst die mit et oge waor te nemen binnen, mit uutzundering van de keunstzinnige optredens liekas theater, koncerten en opera. Een haorscharpe greens is d'r liekewel niet: daenk bi'jgelieks mar an lichemskeunst (*bodyart*) en interaktieve keunst en veerder kan in een film en bi'j webkeunst weer integraosie mit zuver elke aandere keunstvorm plakvienen.

'Beelnde kunst' wöd vake as in 't Nederlaans 'Schone Kunsten' of in 't Engels 'Fine Art' benuumd.

## Vormen van beeldende keunst
* Beeldhouwkeunst
* Hooltsni'jkeunst
* Fotografie
* Graveerkeunst (grafiek, etskeunst)
* Konceptuele keunst
* Schilderkeunst
* Tekenkeunst
* Textielkeunst
Zöwwent

Söwent is een darp in de gemeente Oost Gelre in de Nederlandse previnsie Gelderland. Het hef umsgeveer 2000 inwoners.

Ut meest opvallende gebouw in Zöwwent is de katholieke St. Werenfridus karke. Disse karke is in de 19e eeuw ebouwd in de neo-gotische bouwstiel. In verholding met de grootte van ut darp is de karke zeer groot te numen. Hi-j wordt dan ok wal, noast de Ni'je Calixtuskarke in Grolle,  de kathedraal van den Achterhoek enuumd.

Zöwwent is tot wiet in de 20e eeuw helemoale katholiek ebleven. Der was gin "andersdenkende" te vinden. Ut had dan ok völle grote gezinnen. Achte tot tien kinderen waren gin uutzondering. Ut was lang één van de meest kinderrieke darpen van Nederland.

Het darp hef een paar heel völ veurkommende femilienamen, woarvan Wopereis en Krabbenborg veurbeelden bunt. Umdat der zovölle mensen met de zelfde achtername bunt, bunt ze vaker better bekend onder eure bi-jname. Een bi-jname is gin scheldname. Ut hef meestal van doen met de boerderi-je woar of de femilie vandan kump, of wat veur beroep der in de femilie zat, dat ging joa meestentieds van vader op zönne. As de mensen dan proatten van de "Sniedas" dan wist iederene, dat ut um de kleermaker, oftewal de snieder ging. Ok tegenswoordigs bunt nog völle femilies better bekend met eure bi-jname as met eure femiliename.

Söwent was tot in ut begin van de 20e eeuw een heel geslotten darp. Trouweri-jen buten ut darp kwammen niet veur. Dat betekenden dat der ok binnen de femilie vake etrouwd wodden. Veur ne trouweri-je tussen achterneave en -nichte is dispensatie neudig. An ut ende van de 19e eeuw waren der meer trouweri-jen mét dispensatie as zonder. Der is ne periode ewest dat ne trouweri-je zonder dispensatie een uutzondering was. Dit verkloart now nog steeds, woarum der moar zo weinig achternamen veurkomt in ut darp.

## Nedersaksisch
*Achterhooks: *Zöww(e)nt*, *Zuwnt*
*Tweants: *Zuwnt*
Zwolle (Oost Gelre)

**Zwolle** is een buurtschap in de gemeente Oost Gelre in de Nederlandse previnsie Gelderland. Deur zien ligging is ut ok wal bekand as "Zwolle bi-j Grolle".
## Te zeen in Zwolle
De Leemputten (natuurgebeed)

## Nedersaksisch
*Achterhooks: *Zwolle (bi-j [[Grolle]])*
*Tweants: *Zwol(le)*
Nyborg

**Nyborg** (*Nijbörg*) is n hoavenstadke op t oostelke punt van t Deense aailaand Funnen. t Is noa Odense en Svendsborg de grootste stad en Funnen. Bie Nyborg ligt ook de brogge dij Funnen mit Seelaand verbindt, de Storebælt-brogge. 

In Nyborg is nog aal n dail van de olle vesten en t Nyborgslot te vinden. t Nyborgslot is t oldste keunengskestail van Skandinoavie. t Stamt oet 1170 en is tegenswoordeg te bezichtegen as museum. Doarnoast bevindt zoch n poar honderd meter van t slöt vot ook t *Nyborg museum*, t stadshistorisch museum woar ook veul te bekieken is over t slöt en de stad. De kèrke van Nyborg stamt, net as t slöt ook oet de 11e aiw.


Ofbeelding:Havn_Nyborg.JPG|Hoaven van Nyborg
Ofbeelding:Nyborg_slot.JPG|Nyborgslot
Ofbeelding:Kanon_dronnings_bastion.JPG|Kanonnen op de keunenginnebastion
Ofbeelding:Denmark-Nyborg-Mads Lerches Gaard town museum.jpg|Stadsmuseum
Film (cinematografie)

Een **film** of rolprent is een verhael dat uutbeeld wodt in een serie rap opienvolgende stilstaonde beelden. De snelhied waormit de beelden projekteerd wodden is zodaonig dat disse beelden een vloeiende en kontinue beweging lieken te vormen.

In de cinematografie gaot et over vastelegde bewegende beelden, maekt deur de inwarking van locht op een lochtgevoelige laoge op een lange filmstroke, die deur de kamera rolt tiedens et opnemen. In disse laeste betekenis bin ok et geluudsspoor en eventuele aandere sporen inbegrepen.

De **filmindustrie** begon mit films zonder geluud, ok wel de stomme film nuumd. Laeter kwam de geluudsfilm, volgd deur de kleurefilm. De meeste films wodden in een bioskoop vertoond mit behulp van een filmprojektor (alhoewel digitaole projektie steeds vaeker veurkomp), mar d'r wodden ok veul tillevisiefilms maekt.

D'r bestaon verschillende genres. De cinematografie is de filmkeunst.

Een film wodt regisseerd deur een filmregisseur en produceerd deur een filmproducent.
Almere

|

|-
|
|}
**Almere** () is n gemeente in de Nederlaandse provinsie Flevolaand, in de polder Zujelik Flevolaand. De gemeente grenst an Lelystad en Zeewolde en an t Gooimeer, IJmeer en Markermeer. Almere ligt twee tot vuuf meter onder t zeenivo.

Almere is noen wat t antal inwoeners angeet de grootste gemeente van Flevolaand mit zo'n 211.840 inwoeners (1 januari 2020), en de zeuvende gemeente van Nederlaand. 

## Stadsdelen
Almere besteet (of zal bestaon) uut de volgende stadsdelen: 
* Almere Stad 
* Almere Haven 
* Almere Buten 
* Almere Hout
* Almere Poort
* Almere Pampus  (in anbouw)
* Almere Oosterwold (in de ontwarpfase)

## Geschiedenisse
Van oorsprong waren de Iesselmeerpolders veural of zelfs allinnig bedoeld as laandbouwgrond. Nao de Tweede Wereldoorlog zaggen ze dat de vloggreuiende bevolking van mit name Amsterdam veur n deel argens aanders zol mutten gaon woenen. Zo bin der twee stejen in de polders Oostelik en Zujelik Flevolaand an-eleegd. De stad in Oostelik Flevolaand wördden Lelystad, de stad in zujelik Flevolaand wördden op de eerste schetsen nog *Zuudweststad* eneumd, mer kreeg in de jaoren zeuventig de naam *Almere*, naor de vrog-middeleeuwse naam van de Zujerzee.

De eerste woeningen in Almere wördden in 1976 op-eleverd. De stad wördden to nog bestuurd deur t *Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders (O.L. Z.IJ.P.)*, mit n laanddrost an t heufd. In 1984 wördden de gemeente Almere offisieel in-esteld.

Oorspronkelik was Almere op-ezet as meerkernige stad. Dit beleid is los-eleuten, zodat bieveurbeeld n wiek as *Tussen de Vaorten* ebouwd kon wörden. Oek zie'j tussen de oudste en de niejste woenwieken dudelik dat t woeningbouwbeleid veraanderd is: in de jaoren zeuventig was dit ericht op nivellering en funksionaliteit, in de jaoren negentig kwammen der meer exklusieve en opvallende woeningen (bieveurbeeld in de *Regenboogbuurte*).

## Stejenbaanden
Almere is n offisiële zusterstad van de Deense stad Aalborg. Oek hef t vrendschappelike baanden mit:
* České Budějovice (Tsjechië)
* Haapsalu (Estlaand)
* Kumasi (Ghana)
* Lancaster (Verenigd Koninkriek)
* Milton Keynes (Verenigd Koninkriek)
* Rendsburg (Duutslaand)
* Växjö (Zweden)
* Rathenow (Duutslaand)

## Uutgaonde verwiezingen
Antoniuskapel

Den **Antoniuskapel** is ne  kleine karke tussen Sillevolde en Sinderen. De kapel wodden umstreeks 1150 ebouwd deur de vroggere Heren van Sinderen. Bi-j de stichting wodden de kapel enuumd noar den heiligen Antonius, den bescharmheilige van de poggenzeektes. 

De kapel heurden as bidhuus bi-j ut kasteel Sinderen, wat in de 19e eeuw af-ebrokken wodden. Deur de eeuwen heer hef de kapel dienst edoane as gebedshuus veur kattelieken en prottestanten. En tot 1853 as schole. Ut wodden deur praktisch in-estelden zelfs wal gebruukt as dreugplaatse veur tabaksblader.

In 1660 wodden de kapel etroffen deur den bliksem en brannen helemoal af. Deur kollektes kon in 1662 de kapel weer op-ebouwd wodden. Boaven den ingang zit nen steen in-emetseld met de woorden *SVM RAEDIFICATVM 1662*.

Vrogger lag rondum de kapel ne begraafplaatse. De letste begrafenis was in 1861. Alleen ut graf van Bertha Ruebel is tegenswoordigs nog zichtboar. Wieters bunt op de begraafplaatse de leaden van de adelleke femilie van Sinderen begraven. Ut karkhof was tot 1915 eigendom van de femilie Ruebel en wodden toon verkocht an de Vasseveldse karke.

In 2002 wodden begonnen met ut in ere herstellen van de begraafplaatse.

## Externe verwiezings
*De vorderingen van ut herstel van de begraafplaatse
Noordoostpolder

|

|-
|
|}
De **Noordoostpolder** () is n polder, gemiente in laandstreek in de Nederlaandse provinsie Flevolaand. De gemiente ad op 1 januari 2020 47.262 inwoeners op n laandoppervlakte van 460,31 km². Mit n waoteroppervlak (voral t IJsselmeer) van 135,12 km² kömp de totaole oppervlakte op 595,43 km². De oofdplaotse van de gemiente is Emmeloord.

t Vuurmaolige eilaand Urk maakt *gien* diel eut van de gemiente Noordoostpolder; Urk is n zelfstaandige gemiente.

## Plaotsen in dörpen in de gemiente
De gemiente Noordoostpolder bestot eut 12 plaotsen, waorvan Emmeloord verreweg de grootste is. t Gemiente-eus stot in Emmeloord.

Antal inwoeners per plaotse op 1 april 2014:

Bron: gemiente Noordoostpolder
Speuld

**Speuld** is n kleine buurtschap in de gemeente Armelo, in de Nederlandse provinsie Gelderland. t Veluwse darp Speuld het zo'n 380 inwoeners (staotestieken uut 2004). Speuld leit in t westen van Armelo en in t noorden van Garder (gemeente Barreveld), en stamt warschienlik uut de 13e eeuw. De vroggere naam was *Speulde*. In Speuld he'j ok n groot bos, namelik de Speulderbos.

In Speuld wort der vanzelf ok dialekt epraot, t dialekt liekt stark op t Armeloos en t Putters. t Dialekt van Speuld komt ok veur in t *Woordenboek van de Gelderse Dialecten*, en het as kloekecode `F125p`.
Renaissance

De **renaissance** is n stailperiode tussen de vrouge 15e aiw en begun 17e aiw. De noam *Renaissance* is Frans veur *weergeboorte*. Hiermit wordt beduild de weergeboorte van de kunst uut de klassieke oldhaid. Veul elementen uut de Olle Griekse en t Reumse kunst binnen trug te vinden in de Renaissance-kunst (bv. piloarn en frontons). De Renaissance begon in Itoalie deur de opkomt van de archeologie, woardeur man interesseerd roakte in de klassieke oldhaid. De renaissance wordt zain as n *bluiperiode* noa de *donkere periode* van de Middelaiwen. Dizze opbluien wordt in alle toupaste kunsten uutbeeld. 

## Schilderkunst
Zo is in de schilderkunst veul meer kleurgebruuk te vinden, meer realistiziteit en rustige kompositsies. In de renaissance wordt ook n poging doan om perspektief uut te beelden, mor mit weinig succes. t Echte perspektief komt pas in de barok tot staand. De verholdengs kloppen wel, in tegenstellen tot de middelaiwse kunst. 

n Veurbeeld van n renaissance-schilderij is de Mona Lisa. t Schilderij zugt der realistisch uut en man het t idee dat *Mona Lisa* hailmoal bewegensloos is. 

In de Renaissance wuir t zölfwezen van de mìns belaankriek, woardeur ook de opkomst van de portretkunst n feit was.

## Beeldhaauwkunst en architektuur
Ook in de beelhaauwkunst en de architektuur komt dizze rust en realistiziteit weer trug. Beelden lieken ook stil te stoan (bv. David van Michelangelo).

## Meziek

De meziek is, net as de andere kunsten, ook vleureger. De meziekkleur bestaait in de Renaissance veural uut lichtblaauw. Dit omdat t ook n rust in zoch het.

## Waitenschop
In de Renaissance kwam ook de waitenschop op. Veurheen, in de middelaiwen, was de verkloaren veur alles: *[[god]]*. Alles wat man nait verkloarn kon, was gewoon god's waark. In de renaissance, dou de mìns zölf belaankrieker wuir, begonnen mìnzen zoch meer of te vroagen van hou of wat. n Veurbeeld van n waitenschopper uut de Renaissance is Leonardo da Vinci. Hai was ain van de eerste anatomische geleerden noa de Grieken en de Reumers. Noast dit op papier te zetten, zo as de Vitruvische Mìns, gebruukte hai de kennes van de anatomie ook in zien schilderijen.
Op zoek naar een wonder

**Op zoek naar een wonder** (*Op zeuk naor een wonder*) is een tiendelige docusoap emaak deur Skyhigh TV veur de Evangelische Omroep.
In disse realiteitsachtige tillevisieserie geet Marc Dik een maond lange op wereldreize mit zeuven ongeneeslijk zieke meensen, op zeuk naor een wonder. Ze bezeuken christelijke gebedsgenezers dee bekend bin um d'r wonderen.
De eerste uutzending was op 29 juni 2006. 

## De deelnemers
*Randolph (*hiv* - 48)
*Serana (*kan neet ruken* - 41)
*Lian (*slichziend* - 24)
*Mario (*psoriasis* - 41)
*Bart (*holle voten* - 23)
*Lenny (*multiple sclerose* - 40)
*Ans (*de ziekte van Bechterew* - 52)

## Technische infermatie
*Lengte: 39 min
*Formaot: XDcam
*Beeld: 16:9
*Geluud: Stereo
*Montage: Avid Xpress en Avid Adrenaline

## Emaak deur
* Producent: Skyhigh TV
* Prissentasie: Marc Dik
* Regie: Wilfred Drechsler
* Montage: Rob de Bruin (ofl7: Job Kaper)
* Redactie: Marius van Duijn, Rianne van Kuil, Mariska Witte
* Eindredactie: Angela Poort
* Preductie: Linda Zuidinga, Esther Blom

## Uutgaonde verwiezingen
* Webstee EO Op zoek naar een wonder
* Webstee Skyhightv
Dronten

**Dronten** () is n plaotse en gemeente in de Nederlaandse provinsie Flevolaand, in de polder Oostelik Flevolaand. Op 1 januari 2020 had de gemeente 41.569 inwoeners op n oppervlakte van 333,89 km². De plaotse zelf hef ongeveer 27.871 inwoeners (2012).

## Geschiedenisse
De plannen over de gemeente Dronten wördden vanaof t begin van de jaoren '50 emaakt. Veur de darpskoeme van Dronten begunnen de eerste konkrete plannen in 1958. De bouw van t darp begun in 1960. Van t begin aof an was der diskussie of Dronten n darp of n stad zol mutten wörden. Op 26 april 1962 kwammen de eerste bewoeners naor Dronten. In eerste instansie wördden uutegaon van hooguut 15.000 inwoeners, in laotere plannen wördden dit 30.000 inwoeners. Sinds 2012 hef de gemeente Dronten (Biddinghuzen, Dronten en Swifterbaant) meer as 40.000 inwoeners.

Op 1 jannewaori 1972 wördden de gemeente Dronten offisieel in-esteld. De naam Dronten kömp van de polder Dronthen, n polder die ontstaon is deur an-eslibd laand bie Kampen, op de grens van de provinsies Overiessel en Gelderlaand. Tot de instelling van de provinsie Flevolaand in 1986 voerden Ministerie van Binnenlaandse Zaken de meeste provinsietaken uut; sommige taken wördden deur de gemeente zelf eregeld.

## Verkeer en vervoer
Dronten ligt an de provinsiale wegen N305, N307 en N309.

As onderdeel van de Hanzeliende tussen Lelystad en Zwolle is der n stasion in Dronten ebouwd, dat op 9 desember 2012 in gebruuk eneumen is. Dronten is hierdeur beter bereikbaor ewörden, de reistied van Dronten naor Zwolle is noen zo'n twintig minuten.

## Darpskernen
*Biddinghuzen
*Swifterbaant
*Ketelhaven
*Roggebotsluze
Voot

Een **voot** of een **poot** is een biologische structuur dee veurkump bie veul dieren en meensen en wonnen gebruuk veur de vortbeweging.

De voot van een meens besteet uut 26 amparte botten, 33 gevrichen, 107 ligementen en 19 spieren en pezen waormee de iezelig ingewikkelde bewegingen emaak wonnen um te kunnen lopen. De voot van de meens is te verdelen in dree gebieden:
* de *veurvoot* besteet uut 5 middenvootsbotten en de tejen
* de *middenvoot*
* de *achtervoot* besteet uut 't sprongbeen en 't hielbeen en is 't dreipunt van de inkel.

De meens is 't eerste zoogdier dat permenent rechop op zien achterpoten gung staon. Dit maken de meens mobieler en zurgen derveur da-w de hanen veur aandere dingen gebruken konnen. As bie lichaamstaal ekeken wonnen naor de betekenisse van de houwige van 't lief, speulen de voten oek een grote rolle. De voten zurgen veur stabiliteit en bepaolen letterlijk ho stevig da-w in onze schoon staon.

## Zie oek
*Scho
*Voetenbänksien

## Nedersaksisch
*Achterhooks: *voot* (meervold *veute*)
*Drèents: *voet(e)*, *voot*, *vout*
*Grönnegs: 
***vout*, *voude* (meervold: *vouten*, vrouger ook *faiten*)
***poot*
*Platduuts: *voot* (meervold *veute*) (Platduutse schriefwieze *Foot*, *Föte*)
*Sallaands: *voet(e)* (meervold *voeten*, in 't oosten *vute*)
*Stellingwarfs: *voete*
*Tweants: *voot* (meervold *veut<small>(</small>e<small>)</small>*)
*Veluws: *voot*, *voet* of *poot*
Krentjebrij

**Krentjebrij** is n noagerecht mit veul bessensap dat maisttieds kold eten wordt. t Bessensap vörmt soamen mit t woater de boasis. In dizze boasis worden krentjen en rozinen en gört gooid en eventuweel ook andere groanen of haile stukies kanneel. Deur de rooiege kleur en de *kloedjes* wordt t in andere streken ook wel *waotergruwel* nuimd.

De ingredienten binnen:
*woater
*(parel)gört
*bessensap
*krenten en rozinen
*suker
*schil en sap van zitroen en zolt.
*kaneel (eventuweel)
Oberon (tillevisie)

**Oberon** is een verzunnen keuninkriek in et gelieknaemige spelpergramme, uutzunnen in Nederlaand en Vlaanderen in 2005. Et pergramme berduurde vot op 'e trend van "realiteitspergrammes" zoas Big Brother en Expeditie Robinson. Et verschil is allienig dat et pergramme in een middelieuws dekor opneumen is, en dat de dielnemers een rolle speulen (regent, edele of aarme boeren). 

In et pergramme strieden zestien personen (acht Nederlaanders en acht Vlaomingen) tegen mekeer om nao 6 weken (12 ofleverings) tot keuning kroond te wodden. Zi'j meugen de massief goolden ketten holen en kriegen butendat een schat in goold. Et pergramme wodde in Nederlaand Vlaanderen vri'jwel geliektiedig uutzunnen. In Nederlaand wodde et uutzunnen deur de TROS, in België op één, et pergramme wodde ok uutzunnen op BVN. De eerste oflevering was op 14 oktober 2005. De perduktie was in hanen van Kanakna. De rolle van de raodsheer Zebardijn wodde speuld deur Huub Stapel, et pergramme Oberon is opneumen in *Zamek Grodziec* (Kesteel Grodziec) in Polen.

Deurdat et pergramme lege kiekciefers had in Nederlaand (alhoewel redelik hoog in België) en deurdat et pergramme slim duur was, is d'r besleuten gien twiede seizoen van Oberon te maeken.

## Dielnemers
### Nederlaand
**Bob Barten*
**Dolf Kok*
**Fred Roodbol*
**Iris Bakker*
**Isaak Heemskerk*
**Nicolle Wieme*
**Polly Oskam*
**Stella de Rooy*
***Cor Remmers*

### Vlaanderen
**Andreas Ketels*
**Candida Thienpont*
**Erik Deschacht*
**Hedwig de Ceulener]*
**Imelda Hermans*
**Jeroen Grillaert*
**Peter de Groef*
**Riet Achten*
***Dries Beyens*
***Olivier Vermeesch*
***Silke Vanherrewege*

### Overige speulers
*Zebardijn de raodsheer (Imelda wodt laeter raodsvrouw, omdat Zebardijn veur een hottien verlaot)
*Akasha is de oele van Zebardijn
*Betsy is de koe in et aarmenhuus
*Charlotte is de brune kiepe in et aarmehuus
Oberon

**Oberon** kan verwiezen naor:

* Oberon (tillevisie) - een tillevisiepergram
* Oberon (Australië) - een plak in New South Wales
* Oberon (besturingssysteem) - een besturingssysteem veur komputers
* Oberon (elfenkoning) - de naeme van de elfenkeuning in et Franse middelieuwse gedicht van Huon de Bordeaux en in William Shakespeare's stok A Midsummer Night's Dream. Disse komp ok veur in de fantasiereeks *Amber* van Roger Zelazny.
* Oberon (maone) - een maone van de pleneet Uranus
Luuk (vienster)

Een **luuk** (oek wel: *viensterluuk*) is een dreibaor peneel, meestentieds van hout, waormee een vienster an de butenkaante of-esleuten kan wonnen veur zunneloch en inbrekers. Over 't algemeen bin der twee luken per raam.

Vrogger hannen meensen oek luken um de kouwe of warmte buten te sluten. Véúrdat viensterglas bestung wanen luken 't enigste middel um te veurkoemen dat weer en wiend tot in de veurkamer veulbaor was.

In pertie gebieden, zoas in Overiessel, is an de beschildering van de luken te zien bie welk laandgoed 't huus beheurt.

Luken hemmen tegensworig heufzakelijk een versierende functie.

## Woordvotkomps
* Oldsaksies: *-lūkan*
* Middennederduuts: *luken*
* Nedersaksies: *loeken*

't Woord betekknd 'sluutn'. Vandoar dat 'n holtn vèènsterskot 'loek' enuumd wöd, den bint ter umme de roetn 'of te sluutn'.

't Hef dezölfde votkomps as de name van de Germaansn god/reus Loki. Den was de va van de Weerldslange. Die 'umloekn' de weerld deurdat he d'r umhen zit en met zien bek 't puntien van zien start vaste bet. Loki is 'n pest-god, mar ok de god den de mèènsn 't vuur gaavn. Hi-j wöd ok iene edoane met Grendel, 't monster uut 't heldndicht Beowulf. De name van Grendel kenne wi-j weh as woord; as iets 'vergrèèndeln'.

## Nedersaksisch
* Achterhoeks: *loek*
* Drèents: *loek*
* Grunnegs: *loek*
* Sallaans: *loek*
* Stellingwarfs: *loek*
* Tweants: *loek*
* Veluws: 
***luuk*
***loek*
***luik*
***blienen/blinden*
***viensters*
Luuk

**Luuk** kan verwiezen naor:

* Luuk (vienster)
* Luuk (stad) - Een Belgische stad
* Luuk (previnsie) - Belgische previnsie
* Arrondissement Luuk
* Bisdom Luuk
* Prinsbisdom Luuk
* Een soort poort of deure.
Et Vene (plak)

**Et Vene** (Nederlaans: *Heerenveen*, Fries: *It Hearrenfean*) is et heufdplak van de gelieknaemige gemiente Et Vene, perveensie Frieslaand (Nederlaand). De plaetse Et Vene leit in Centraol-Zuud-Frieslaand, an de snelwegen A7 en A32 en telt omdebi'j 29.750 inwoners (de gemiente Et Vene telt omdebi'j 41.000 inwoners). 

## Geschiedenis
Et Vene is ontstaon op de kruzing van de 'Hearresleat' en de Schoterlaanse Compagnosveert. Hier lag ok de Heereweg, de verbiendingsweg Zwolle-Liwwadden. Et graoven van disse twie kenaolen gebeurde op initiatief van drie heren: Van Dekema, Cuyck en Foeyts. Op 24 juli 1551 wodde een compagnie opricht mit as doel grote stukken laand te kopen om veen te winnen. Dat weren de 'heren' van et 'veen'; Heerenveen. Hiervan is ok de Stellingwarfse naeme ofleided.

In de periode 1581-1594 wodde deur de Staaten van Frieslaand en de stadholder Willem Lodewijk verschillende schaansen bouwd. Disse schansen vormen mit mekeer de Friese waeterlinie. Ien van de schaansen wodde bi'j Et Vene bouwd, de Schoterschaans. De schaans wodde in augustus 1672 drie keer bruukt om een anval van Berend van Galend zien troepen tegen te holen.

Een groot diel van Et Vene was in de 19e iew onderdiel van de gemiente Schoterlaand. Et kiesdistrikt Schoterlaand keus in 1888 de socialist Ferdinand Domela Nieuwenhuis in de Twiede Kaemer. Dit wodde mogelik maekt deur een liestverbiending tussen de SDB en de ARP. Daormit was Nieuwenhuis ok de eerste socialist in de Twiede Kaemer. 

Tot 1934 lag Et Vene in drie gemientes: Schoterlaand, Aenjewier en veur een klein diel in Haskerlaand. De greenzen van de drie oolde gemientes kwammen bi'j mekeer op de tegensworige Oolde Koemerk. Van 1965 tot 2003 heurde et dörp Ooldeschoot tot Et Vene. In disse periode wodde et 'Heerenveen-Zuid' nuumd. 

## Tael
In et plakkien wodden Nederlaans en Fries naost elkaor praot. Der zol neffens verschillende kaorties ok nog een dialekt van et Stadsfries wezen. Et is niet hielemaole dudelik of Et Vene een eigen Stadsfries het. Et kon liekegoed een verkleurd Nederlaans of Fries wezen, en ok bij de meeste Veensters is et bestaon van een eigen Stadsfries dialekt niet bekend. 

## Sportstad

Et Vene is deur verschillende sportfacaliteiten bekend wodden as *sportstad*. Et Abe Lenstra Stadion is et voetbalstadion van SC Heerenveen. D'r bin omdebi'j 26.400 zitplakken in et stadion. 

In Thialf wodden schaetswedstrieden hullen en d'r is plak veur 10.000 meensken. In de ieshockeyhal van Thalf speule de Flyers Heerenveen. In de ieshockeyhal is plak veur 3.000 meensken. 

Et *skûtsje* van Et Vene, de Gerben van Manen, het zestien maol et SKS wonnen (2008).

## Bekende Veensters
Bekende Veensters bin:
* Abe Lenstra, voetballer 
* Wim Duisenberg, econoom en bankier 
* Fedde Schurer, schriever en journalist 
* Falko Zandstra, schaetser
* Sven Kramer, schaetser

## Uutgaonde verwiezing
* Officiële webstee gemiente Et Vene
Brinkmanshook

**Brinkmanshook** (Nl:Brinkmanshoek) is ne buurtschop in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland.
Broke

**Broke** of **Broeke** (Nederlands) is ne buurtschop en straeke in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland.
Broke heurden tot 1 januari 2005 bi-j de veurmalege gemeente Nee. Met de gemeenteleke herindeling ging Nee op in de ni-je gemeente Berkelland.
## Bron
* Taal.phileon.nl

## Link
* Nee, Kaarte van J. Kuyper 1867
De Bräöl

**De Bräöl** (Nederlands: **De Bruil**) is ne buurtschop in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland. Officieel völt et buurtschap onder Reurle. In 1840 kwam de plaatse as *De Breuil* veur.

## Bron
* Taal.phileon.nl
De Haar (Berkelland)

**De Haar** is een buurtskop in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland. Et buurtskop völt officiëel onder Reurle. Et is enuumd noar de boerderi-je *De Haar*, dee neet meer besteet.
Eibarge

**Eibarge** (Nederlands: *Eibergen*) is ne plaatse in de gemeente Berkelland in de Nederlandse previnsie Gelderland.

Eibarge was tot an de gemeenteleke herindeling op 1 januari 2005 ne eigen gemeente. De stad ligt an et rivierken de Berkel, woar de ni-je gemeente Berkelland noar eneumd is. Et hef ongeveer 12.000 inwonners. Eibarge wöd deursneden deur de N18, de weg dèn vanaf Vasseveld noar Eanske löp, ok wal de Twenteroute eneumd. In 2003 is der deur de previnsie Gelderland geld reserveerd veur nen rondweg um Eibarge, moar dèn is der nog altied neet ekommen.

## Geskiedenis
Eibarge wöd in 1188 eneumd as de zelfstandige parochie Ecberghe. Ut heurden toen bi-j de heerlekheid Borklo. In de 15e eeuw kreeg de plaatse stadsrechten. Ne volledige stad is Eibarge nooit ewodden, umdat rechtspraok bi-j de heer van Borklo bleef.

## Bekende leu oet Eibarge
*Gerrit Odink, Achterhooksen dichter
*Hendrik Odink (1889-1973), skriever en kenner van 't Eibargse verlaene
*Dik Bartelink, skriever
*Henk Graaskamp, skriever
*Wim Izaks, (1950) Beeldend Kunstenaar
*Annie Borckink, (1951), schaatsster
*Menno ter Braak, (1902) schrijver, essayist, cultuur- en literatuurcriticus
*Marjolein Rothman (15 mei 1974) kunstskilderesse

## Verwiezingen
Iezergeteri-je

Een **iezergeteri-je**, ok wal *hut* enuumd, is een fabriek woar iezer esmolten en in mallen egotten wördt. Disse mallen bunt vake in dreug zand emaakt. De eenmoal af-ekuulde produkten bunt vanaf dat moment dus van geetiezer.

Iezergeteri-jen kwaamn in Nederland as eerste veur langs de Olde Iessel, umdat doar de umstandegheden heel gunsteg waren. Der zat völle oer in de grond, der was holt genoeg um de oavens met te stokken en der was water genog um de produkten te vervoeren. Al in de 17e eeuw, ruum veur de industriële revolutie, was ut iezergeten ne echten industrie in disse contreien.

De letste joaren bunt de meeste iezergeteri-jen uut de contreien um de Olde Iessel verdwenen. Een enkele grote is oaver-ebleven, zoas de *Lovink* in Terborg. De warknemmers in de iezergeteri-jen, die dit heite en zwoare wark mosten doen, wodden ok wal *huttenkaerls* enuumd.

## Oost Nederlaand
In Oost-Nederlaand bunt doar 6 ewest. In dee umgaeving wöd mangs nen beke op-estuwd, um meer verval te kriegen: dee bloasbalgen van dizze iezergeeteri-jen wödden immers an-estuurd deur waotermölle. In Duutslaand waren dergeleken 'iezermölle' doar al eerder, moar in Deutekem steet den oldsten van Nederlaand. In 1691 wöd dizze an-evangen deur Josias Olmius, noar Duuts veurbeeld. Andere noamen veur dizze iezermölle bunt iezerhutten, hoogoavens en oeriezergeeteri-jen. In Nederlaand bunt maar 4 gesloagden oeriezergeeteri-jen ewest. Ulft (an den Olde Möllebekke, anvang 1754), Deventer (an den Skipbekke, 1756), Laeg-Keppel (1794) en Terborg (Akkermansbeek, 1821). Doar bunt wal meer iezermölle ewest, moar dee waren neet echt eslaagd en wödden rap wier geslotten. Hiertoo beheurden dee in Deutekem en éne in Zwolle. Dee in Deventer was den grootsten oeriezergeeteri-je / hoogoaven. In den literatuur is wieter nog sproake van nog andere iezergeeteri-jen, moar volgens den onderzeuker Dekker waren et moar vestigingsplannen dee wat skrievers deden vermeuden dat doar méér geeteri-jen waren. Moar hele gebeeden in Nederlaand, tot en met in Noord-Braobant en den Eem-vallei, kent nen lokoalen geskiedenis woarin boern des winters hele wiezen uutgrooven en hun oer - meest deur platboadems - oaver de kleine bekken noar de iezergeeteri-jen bregten. In Duutslaand, vlak oaver de grenze stoanden nog twee 'iezerhutten': Bokelt en Iesselburg.
Aa-strang

De **Aa-strang** is een zi'jrivier van de Olde Iessel. De rivier begint in Duutsland tussen de plaatsen Buorken en Coesfeld. In Duutsland heet de rivier de Bocholter Aa en streumt daor langes de plaatsen Buorken, Rhee (Rhede) en Bokelt. Tussen Gendringen en Dinsper kömp de Aa-strang Nederland in en vörmt aover 2 km de natuurleke grenze tussen Nederland en Duutsland. Nao 5 km streumt bi'j Ulft de Aa-strang in de Olde Iessel. De totale lengte van de rivier is 51 km.
De Haar

**De Haar** kan verwiezen naor:

*De Haar (Koevern) - een plaots in de gemiente Koevern
*De Haar (Berkelland) - een buurtschap in de gemeente Berkelland
*De Haar (Ruurlo) - een buurtschap in de gemeente Berkelland
*De Haar (Amerongen) - een buurtschap in de gemeente Amerongen
*De Haar (Assen) - een buurtschap in de gemeente Assen
1420-1429

## Belangrieke gebeurtenissen en ontwikkelings
* 1421 - Sunte-Elisabethsvloed in Zeelaand en Hollaand.
* 1425 - oprichting van de Universiteit van Leuven deur Paus Martinus V.
* 1427 - De Portugezen ontdekken de Azoren.
* 1428 - Mit de Zoen van Delft komt een aende an de Hoekse en Kabeljauwse twisten, die in 1349 begonnen.
1410-1419

## Gebeurtenissen
* 1419: Koreaanse ginneraol Yi Jong Mu begon een anval op Tsushima om Wokou-piraoten vot te jaegen en tegeliekertied politieke kontrole te kriegen over 't eilaand Tsushima.
1430-1439

## Belangrieke gebeurtenissen en ontwikkelings
* 1430 - De Odder van et Gulden Vlies wodt insteld.
* 1431 - Jeanne d'Arc as hekse verbraand in Roeaan.
* 1432 - Filips de Goeie ropt veur et eerst vertegenwoordigers van de stanen in zien gewesten in Brussel bi'jmekeer. Dit Hof van Hollaand zal uutgruuien tot Staoten-Ginneraol.
* 1435 - Vrede van Atrecht tussen Karel VII van Fraankriek en Filips de Goeie, dit betekent et aende van de Engels-Bourgondische saemenwarking.
Eyw

Een **eyw**, of een **jårhunderd**, is een periode van 100 jår. Vake wördt edocht dat een nye eyw anvangt by et anbreaken van een jår wårvan et jårtal endigt up 00, byvöärbeald 2000. De twintigste eyw sol dan düren van 1900 t/m 1999. Mär reakenkündig begint een nye eyw by et ende van een jårtal dat endigt up 00; de twintigste eyw löpt düs van 1901 t/m 2000, so is et historisk eseen korrekt en et wördt so ouk underweasen in skolen. 

De westerske (= christelike) jårtelling bestünd de eyrste 6 eywen van de jårtelling noch neet, mär wülen tellen disse eywen wel mead. De eyrste eyw besteyt uut de jåren 1 t/m 100, de tweyde de jåren 101 t/m 200 ensovoords. De 20. eyw, dee inmiddels vöärby is, besteyt uut de jåren 1901 t/m 2000. Nådat et jår 2000 afelöypen was begün up 1 januåri 2001 een nye eyw, namelik de 21. (en een ny millennium, namelik de darde).
16e eeuw

Decennia - Eeuwen - 15<sup>e</sup> eeuw - **16<sup>e</sup> eeuw** - 17<sup>e</sup> eeuw

## 16e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
### Religie
*Luthers 95 stellingen (Wittenberg 1517)
*De protestanse Riffermasie
*De inquisitie
*Stichting van de Anglicaanse Karke as staotskarke in Engelaand (1534)
*'t Concilie van Trente (1545-1563)
*Godsdiensvrede van Augsburg (1555)
*Begin van de Tachtigjaorige Oorlog (1568)
*De Bartelemeüsnach (1572)

### Politiek
* Stried van en meurd op Willem van Oranje (1584).
* 't Edik van Nantes maak in 1598 een tiedelijk einde an de Franse godsdiensoorlogen.
* Ontdekkingsreizen.
* Spaanse *Conquistadores* in Latiens-Amerika.
* Portugal ontdek en gebruuk de vaorwegen naor Azië.
* Spaans-Engelse oorlogen, mit in 1588 de ondergang van de Armada.

## Ontwikkelingen en streumingen
*Leste periode van de renaissance in de kuns, overgang naor de berok
*Der ontsteet belangstelling veur de netuur. Vorsen, wetenschappers en burgers gaon verzamelingen anleggen van plaanten en dieren. Aanderen geven boeken uut mit tekeningen en beschrievingen van netuurlijke soorten. Veurbeelden in Nederlaand wanen Cornelis Clusius (botanicus) en Adriaan Coenen van Schilperoort (ammeteur-bioloog), dee 't zeeleven inventariseren in zien "Visboek".

## Belangrieke personen
### Religie
*Meerten Luther (1483-1546)
*Jehannes Kalvien (1509-1564)
*Huldrych Zwingli (1484-1531)

### Staotsheufen
*Hendrik VIII van Engelaand (1491-1547)
*Elizabeth I van Engelaand (1533-1603)
*Maria Stuart
*Thomas More
*Frans I van Frankriek
*Keizer Karel V
*Filips II van Spanje
*Willem van Oranje
Dubbeld Hemsing van der Scheer

**D.H. (Dubbeld Hemsing) van der Scheer** (Koevern, 30 jannewaori 1791 - Koevern, 12 februwaori 1859) was een Drèentse uutgever en boekhandelaar.

## Mit Napoleon
Ien 1813 gunk-e vri'jwillig bi'j 't leger van Napoleon (zien va had patriot ewest). Toen as de Fraansen bint verslagen, volgen hi'j zien va op as boekhandelaar-uutgever ien Koevern. Ien 1816 trouwden hi'j mit Sophia Speckman uut Eel.

## Waark as uutgever

Ien van de eerste schoeleboekies aover Drenthe, J.A. Oostkamp zien *Aardrijkskundig schoolboek van de provincie Drenthe, in leeslessen voor de jeugd, Met een in het koper gebragt Landkaartje*, kwaamp ien 1822 op initiatief van Van der Scheer uut. 

Tussen 1837 en 1851 gaf Van der Scheer de *[[Drenthsche Volksalmanak]] (DVA)* uut, daoras alderhaand schrievers stokkies in plaatsten oaver Drèentse taal, geschiedenis en volkskunde en ok literaire stokkies, zoas zien eing kluchtige anekdote *Ho baos Julfring meende den Duvel in hoes te hebben* (1851).  Daorien staot waarkwoordsvörms zoas *hest* veur *he'j/bi'j* en *sind* veur *bint*.

Ien 't eerste nommer van de *DVA* stund de eerste volledige tekst ien 't Drèents; de 'Zaomensproak over 't Broabands opreur, tussen Baerent, Greet en Harrem', ondertekend mit 'Een Drenther'. Ien de redactie van de almanak ha'j Van der Scheer, Harm Boom en A.L. Lesturgeon.

Mit Boom en Lesturgeon verzörgden Van der Scheer 't reisboek *Drenthe in vlugtige en losse omtrekken geschetst, door [[De drie podagristen|drie Podagristen]]* (1842-1847) (podagristen bint mèensen mit jicht an de tonen). Dit boek hölp 't literaire niveau ien Drenthe te verhogen.

## Wieder waark
Van der Scheer höld hom veural bezig mit historische, prehistorische en volkskundige onderwarpen. Ien 1843 zocht hi'j tussen Eksel en Vaalt naor de legendarische middelieuwse, verwoeste stad Hunsow daoras Picardt aover schrif.

Hi'j hölp mit um 't Provinciaal Museum ien Assen, de veurloper van 't Drents Museum op te richten.

Naor Van der Scheer wördden de 'Drentsche Studiekring D.H. van der Scheer' enuumd, det de veurloper was van Het Drents Genootschap, Culturele Raad voor Drenthe.

## Bronnen
* Broersma, Rouke (red.) (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Het Drentse Boek
* Darwinkel, Abel, Jan Germs en H. Slot (2005), *Moi! Taalgids Drenthe*, Assen: In Boekvorm Uitgevers bv (p. 32)
* Nijkeuter, Hendrik (2001), *De "pen gewijd aan Drenthe's dierbren grond" : literaire bedrijvigheid in de Olde Lantschap, 1816-1956*, Grunnen: RUG (dissertatie) 

## Rifferenties
Eek (boom)

**Eek** of **ekenbomen** (*Quercus*) is een geslachte van loofbomen.

A-w 't over de *eek* hemmen, dan bedoelen we daor meestentieds de *zoemereek* mee.

* Geslachte: Eek (*Quercus*)
** Soorte: *Amerikaanse eek* (*Quercus rubra*)
** Soorte: *Hulseek* (*Quercus coccifera*)
** Soorte: *Kurkeek* (*Quercus suber*) 
** Soorte: *Moeraseek* (*Quercus palustris*)
** Soorte: *Moseek* (*Quercus cerris*)
** Soorte: *Wientereek* (*Quercus petraea*)
** Soorte: *Zoemereek* (*Quercus robur*)
** Soorte: *Steeneek* (*Quercus ilex*)
** Soorte: *Hongaarse eek* (*Quercus frainetto*)

De eek is veur 't vortbestaon veural ofhankelijk van de mariekolver.

## Giftigheid
De blaojen en de ekels van de eek bevatten tannines. Disse tannines kunnen op zich 't maagdarmstelsel irriteren. In 't lief wonnen 't dan ummezet tot pyrogallol, een stark bloedgif, dat hemolyse verwek. Varkens bin 't minst geveulig veur disse gif en kunnen ekels goed verdragen. Peerden, schapen en koon bin der arg geveulig veur. Harten bin der gek op.

## Geschiedenisse
De eek wönnen regelmaotig deur de veur-christelijke veurvaders in West-Europa gebruuk as boomheiligdom. De Heilige Eek van Den Hout (bie Oosterhout) is hier nog een bewies van.

## Parresieten
De eekgalwespe *(Cynips queercusfolii)* leeg op de onderkaante van eekblaojen dree centimeter grote gele tot rooie galappels. Der bin vuuftig verschillende galwespen dee op de eek leven.

De basterdsetienvlinder leeg in augustus heur eitjes op 't blad bovenin de boom. De larven eten een paor weken van 't greun van de eek en maken dan een gemeenschappelijk nes van spindraojen in de takken. Hierin overwienteren de larven. As de eek weer blad krieg, vreten ze zich dik totdat ze volgreuid bin. Dit kan een beheurlijke anslag betekenen veur de eek. De eek overleef dit deur in juli alle slapende knoppen uut te laoten koemen.

## Foto-uutstalling

Quercus robur (xndr).jpg
Quercus ilex2.jpg
Quercus_lusitanica_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-253.jpg
Quercus robur.jpg


## Nedersaksisch
* Drèents: 
** *eeik*
** *eikenboom*
** *ekeboom*
** *ekkelboom*
** *iek*, *ieke*
* Grunnegs:
** *aikenboom*
** *ekkelboom*
* Sallaans:
**Vechtdals:
** *eekn(boom)*
** *iekn(boom)*
* Stellingwarfs:
** *iek*
** *ekkelboom*
* Tweants:
** *eek*
** *eeknboom*
* Veluws: 
** *eek*
** *ekeboom*
** *eikeboom*
* **Overig:** opzeuken
Riest

De benoamen **riest** ken verwiezen noar:

* n Groansoort dat veul in Zuudoost-Azie teelt wordt: Ries (Oryza sativa)
* n Revierke tuzzen t Drint en Overiesel: Riest (revier)
Ries (Oryza sativa)

**Ries** (*Oryza sativa*) is n gressoort dat veural teelt wordt in dailen van Zuudoost-Azie. t Is veur n groot dail van de wereldbevolken t heufdvouer. Tegenswoordeg is t via Chinezen en Japanners ook noar de westerse wereld kommen. Ries wordt teeld in zonuimde sawas. Dit binnen vlakke natte velden, oetgroaven oet n baarg/heuvel. In dit loagke woater gruit de ries. In landen as Japan wordt elk rieskörrelke mit haand ofsneden omdat zai baange binnen veur knuppen van kwaaie geesten.

In Afrika komt een aandere riessoort veur de *Oryza glabberima*. Dizze soort dij goud bestaand is tegen ziekten en ploagen en deur zain snelle vegetatieve ontwikkelen onkruud bestriedt wordt al aiwen laang in o.a. Guinea, Guinee-Bissau, Sierra Leone en Senegal eten.

In Japan wordt n apaart soort sake-ries verbaauwd veur t moaken van de hogere kwaliteiten sake. Dizze ries mit een laange korrel wordt meer as 1 meter hoog, t het een zwoar oor en wordt handmoatig oogst. De Japanse ries mit n körte korrel wordt veuraal eten as standerdries bie gerechten as teriyaki en in soesie.

## [[Nedersaksies|Leegsaksisch]]

## Boetende hìnwiezen
Nefertiti

**Neferneferuaten Nefertiti** of simpel **Nefertiti** was t wief van farao *[[Akhenaten]], de ketter*, en schoonmouder van Toetankhamon. Mit Akhenaten har zai 6 dochters: Meritaten, Maketaten, Ankhesenpaaten, Nefer-Neferu-Aton, Nefer-Neferu-Re und Setepenre. Over de heerkomst van Nefertiti is weineg bekend. Veul egyptologen mainen dat zai femilie was van Aye en vanoet de Hoarem van Akhenaten hoald is en zo in kontakt mit Akhenaten kwam.

Nefertiti staait bekend as de *schierste vraauw van Egypte*. Gain wonder dat heur noam betaikent *de schiere is kommen*. Noastdat zai der schier oet zag, was zai ook nog ais hail machteg wèst worden. Oet onderzuik bleek dat zai de vraauw achter Akhenaten was. Akhenaten deed alles, zo laank Nefertiti t der mit ais was. 

Rond de helft van zien regeernsperiode verdween Nefertiti oet de geschriften. n Meugelke verkloarn hierveur is dat zai t der tou deed deur de pestploag van dat moment.

Doch het Joann Fletcher, de archeologe dij t meugelke lichoam van Nefertiti vonden het, n andere theorie. Op t moment dat Nefertiti verdween oet de geschriften, verscheen der n ander figuur dat Semenkhare Ankhepreroere nuimd wordt. Dizze Semenkhare wuir de mede-regent van Akhenaten en regeerde Zuudegypte, in tieds dat Akhenaten Noordegypte regeerde. Joann Fletcher maint dat Semenkhare en Nefertiti ain en dezölfde persoon binnen. 

Dou t liek van Nefertiti vonden wuir, lag zai in dezölfde holden as n farao. Ook har heur haand de positsie van t vastholden van n scepter. Dit wiest erop dat Nefertiti farao wèst het. Doarnoast was zai begroaven in t Dal van de Keunengen. Dit verwiest ernoar dat Nefertiti farao wèst het, moar ook dat zai Semenkare west zoll hebben mouten. Den der is gain andere periode dat Nefertiti de kaans har om farao te wezen dan in dezölfde periode dat Semenkhare farao was. Semenkhare regeerde noa de dood van Akhenaten nog n aantel joarn wieder, woarnoa ook zai oet de geschriften verswint. 

Zahi Hawass is t anders nait mit dizze theorie ais. Hai maint dat der nait genog bewies is dat t liek dat Fletcher vonden het, ook doadwaarkelk dat van Nefertiti is. Hai beweert zölfs dat de mummie wel ais mannelk wezen ken. Ook beweern summege egyptologen dat Semenkhare n man was. 

Welke theorie nau de juuste is, is nait zeker. Wel is zeker dat heur schierhaid is veur aait vaastlegd in de buste van Toetmozes dij tegenswoordeg in t Oldhaidsmuseum van Berlien staait.
Decennia

* **Decennia mit een titel:**
** 't Interbellum (of de periode tussen de twee wereldoorlogen), bestånde uut:
*** De jaoren twientig 1920-1930
*** De crisisjaoren 1930-1940
** De jaoren zestig ('de protestjaoren') 1960-1970

## Decennia nao Christus
### 21e t/m 22e eeuw

### 16e t/m 20e eeuw

### 11e t/m 15e eeuw

### 6e t/m 10e eeuw

### 1e t/m 5e eeuw
Frankriek (Harderwiek)

**Frankriek** is een buurtschap in de gemeente Harderwiek. 't Ligt vlakbie Hierden en is noen helemaol op-eslokt deur de stad Harderwiek. 't Zol zien naam te danken hen an 't feit dat daor in 't vleden eens een luchtballon uut 't laand Frankriek neer-ekommen is.

Frankriek bestung veurdat 't op-eslokt werd deur Harderwiek veurnamelijk uut ouwe boerderiejen die vaak al generaoties lang in de femilie warren. Noen besteet Frankriek uut veurnamelijk niejbouwhuzen mit daortussen nog een enkele ouwe boerderie.

De drokke Zuderzeestraotweg, die vrogger dwars deur Frankriek en langs 't laandelijk bekende chauffeurscafé "Frankriek" liep werd um-elegd, toe de niejbouwwiek ebouwd werd. Middenin de niejbouw ku-j nog een stuk ouwe Zuderzeestraotweg vienen, in de vorm van een stuk asfalt, waor de middenstreep nog op steet. Oek 't ouwe fietspad langs disse eens zo drokke weg ligt der nog, ter heugte van 't café "Frankriek".
Frankriek (deurverwiespagina)

**Frankriek** kan verwiezen naor:

*Frankriek - een laand in Europa.
*Frankriek (Harderwiek) - een buurtschap van Harderwiek.
*Fraankriek (Ooststellingwarf) - een buurtschap van Ni'jberkoop.
Regenpeupe

Een **regenpeupe** of **regenpupe** is een buize mit een deursnee van 70 - 80 mm dee an een geute bevestigd is en dien um de regen dat op 't dak val, of te voeren. Een regenpeupe wonnen daorumme, veural op bouwtekeningen, oek wel "hemelwaoterofvoer" (hwo) eneumd. As vuusregel gel dat der veur elke vierkaante kilometer dakoppervlak 1 cm² regenpeupoppervlak anwezig mut wezen. Meestentieds wonnen de regen op-evungen in een regentonne.
Bloeme

De **bloeme** brengt de voortplaantingsorganen bie mekaar van een plaante, of krekter: bloemen bin kenmarkend veur plaanten dee tot de stamme Angiospermae of Magnoliophyta beheuren. Tot disse plaantegroep beheuren iezelig uuteenlopende plaanten, van 't nederige straotgres tot de umhoogriezende peerdekestanjes. 

Bloemen kunnen verschillende vormen en kleuren hemmen en bin daorumme houwen meensen vake van bloemen as dekorasie in huus en in de tune. Bloemen vormen oek een belangriek middel um plaantesoorten te herkennen.

Plaanten dee neet in de grond staon wonnen meestentieds in een overpot edaon.

## Algemene opbouw
De bloeme is eigenlijks een scheut op-ebouwd uut een stengelstuk mit blaojen. De lejen van 't stengelstuk greuien neet uut en vormen de bloembojem. De bloembojem is dus een neet estrekken stengelstuk. 

Bie de eerdbeze is de bloembojem vleizig en vormp de uuteindelijke vruch, eigenlijks een schienvruch. 

In een bloemknoppe bin de onderdelen op dezelfde wieze an-eleg as in een bladknoppe. De bloemdelen staon in kransen, dee op de bloembojem in-eplaant bin. De bloemdelen kunnen gewoon of spiraalsgewies in-eplaant staon.

De volgende bloemdelen ku-w onderscheien: 
; De kelk (calyx): de butenste krans. De kelk is meestentieds greun.
; De krone (corolla): de volgende krans(en). De krone hef meestentieds een aandere kleur as de kelk.
; De meeldraojen: binnen de krone staon één of meer kransen van meeldraojen, elk meeldraod besteet uut helmdraod en helmhokjes.
; De stampers: de binnenste krans hef één of meer stampers dee 't vruchbeginsel bevatten.
De kelkblaojen en de kroonblaojen wonnen samen de "bloembekleedsels" eneumd.

't Volgende schema laot zien ho de bloeme op-ebouwd is uut de bloemdelen. 

Neet alle onderdelen bin bie elke bloeme anwezig. Pertie bloemen hemmen gien kelkblaojen of gien bloemblaojen (Noorse plataan), of zelfs helemaole gien kelk- of bloemblaojen (bieveurbeeld wilgekatjes. 't Kan ween dat 't gien bloemblaojen hef, mar dan bin der wè ekleurde kelkblaojen, zoas bie de kievitsbloeme en de bosanemoon.

Soms is der een **biekelk** (epicalyx), een krans van kelkachtige blaodjes, dee neet tot de kelk beheuren. Een veurbeeld hiervan is de biekelk van muskuskaasjeskruud, dee besteet uut dree lien- tot lancetvormige blaodjes.

Een bloeme, dee óf stampers óf meeldraojen (mar neet allebeie) hef, is een éénslachtige bloeme. Een bloeme mit allinnig één of meer stampers is een vrouwelijke bloeme; een bloeme mit allinnig meeldraojen is een mannelijke bloeme. Bie wiendbestuvers bin de bloemen vake éénslachtig. 

Een tweeslachtige bloeme hef zowel stampers as meeldraojen. 

## Veurbeelden van bloemen
Hieronder een korte lieste mit 20 veurbeelden van plaanten dee bloemen dragen.

## Nedersaksisch
* Drèents: *bloem*, *blooum*, *bloum*
* Grunnegs: *blom*, *bloum*
* Tweants: *bloom*
* Stellingwarfs: *bloeme*
* Veluws: *bloem*, *bloom*, *blom*
Revier

Een **revier** is een min of meer netuurlike waeterstroom. Wi'j onderscheiden *oceanische revieren* die in een zee of oceaan aendigen, en *kontinentaole revieren* die in een meer, moeras of woestijn aendigen. Een laek is de anduding veur een kleine revier. 

Elke revier leit in een stroomgebied. Dat is et totaole omringende gebied waorbinnen al et overtollige waeter via die iene revier ofvoerd wodt. Bi'jveurbeeld: et stroomgebied van de Rien. De scheidingsliende tussen twie stroomgebieden wodt de waeterscheiding nuumd.

De bepaoling van de linker- en de rechteroever van een revier gebeurt vanof de bron (in de richting van de stroming) van de revier zien.

Der wodt ok onderscheid maekt naor *vorm* van een revier. Zo wodden *[[meander]]ende* en *vlechtende* revieren onderscheiden. Meanderende revieren bestaon uut ien stroomgeul, die kronkelt mar in wezen weinig veraandert. Vlechtende revieren bestaon uut meerdere stroomgeulen die deur mekeer henne vlechten en regelmaotig verschuven. Alle revieren in Nederlaand bin meanderend. Revieren in barggebieden of aandere revieren waorvan de ofvoer over et jaor stark wisselt bin vaeke vlechtend.

## Nedersaksisch
* Drèents: *revier*, *rivier*
* Grunnegs: *revier*
* Stellingwarfs: *revier*