open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belise

**Belise**, meysttyds eskreaven as **Belize** (Belisekreool: *Bileez*) is en land an de noordoustelike küste van Middenamerika. Et land is 22.907 kilometer in et veerkant un der woanden in 2022 sou'n 397.483 lüde. De höyvdstad is Belmopan, de grötste stad is Belise Stad. Up et noorden is Belise nåbers med Meksiko, up et ousten de Karibiske Sey, un up et westen un süden med Guatemala. Et hevt ne watergrense med Honduras up et süüdousten. Belise höyrt by de Karibiske Gemeynskap (CARICOM) by an un wördt kultureel ouk as karibisk land eseen, as underdeyl van Britsk Westindie.

Tüsken 1500 vK un 300 nK höyrden et gebeed wat nu Belise is by de Maja's by an. Et güng der töt ungeväär et jår 1200 behöyrlik best. Et gebeed kreag vöär et eyrst med europeanen to maken do as Kristoffel Kolumbus tüsken 1502 un 1504 döär den Gulv van Honduras begünde to våren. Engelske untdekkingsreisigers västigden sik der in 1638. Beide Spanje un Grout-Brittanie seaden jårenlange at öär et land höyrden, töt at de britten de spanjården verslögen in de Slag üm St. Sjors syn Kaai (1789). In 1840 wör et ne britske kolony un ne krounkolony in 1862. Belise wör unafhangelik van et Vereynigd Köäningryk up den 21. september van 1981. Et is et eanigste land up et amerikaanske vasteland wat by et Britske Gemeynebest by an höyrt. Charles III van Engeland is der köäning un ståtshöyvd un löt de saken wårneamen döär nen guvernöör-generaal.

Belise hevt ne groute rykdom an land- un seyleaven. Vöäle bysündere deers un planten un verskeidenheid an leavgebeden sou as de vöäle koraalriffen maket et land en vöärnaam underdeyl van den Mesoamerikaansken Biologisken Döärgang. Kulturääl püttet et land uut heyl wat volker un språken. Et is et eanigste land in Middenamerika wåras engelsk de officiäle språke is, med belisekreool as meystespröäkenen förm. Spaansk is de tweyde meyst espröäkene språke. Dårnå volget majaanske språken, neaderdüütsk (van de mennoniten), düütske dialekte un garifuna. Et land hevt et kleinste bevolkingsantal un is et dünst bevolked van Middenamerika.

Et land steyt bekend üm de Septemberfeyste un puntamusik.

Geografie van Noord-Amerika
Ståtsgreyp

By nen **ståtsgreyp** probeert en leager of ander koppel höygere regeyringslüde van en land üm den macht to grypen döär den sittenden machthebber to wippen. By skatting sint der tüsken 1950 un 2010 457 ståtsgreypen weasd, wårvan de hälvde elükked sint. De meysten warren in de jåren '60 van den 20. eywe, mär ouk halverweage de jåren '70 un vöärin de '90. Ståtsgreypen nå den Kolden Oorlog hebbet vaker ne nye demokratiske regeyring upeleaverd as tydens. Toch leavert de meyste ståtsgreypen noch altyd autoritäre leiders up.

Nen ståtsgreyp kümt heyl wat by kyken un of et lükket is vake noch mär de vråge. Groutendeyls hangt et af van of den anstichter anderen weat to oavertügen dat et geyt lükken. Der sint alvoordan minder slaagde ståtsgreypen. As nen autoritären leider blivt sitten, is he dårnå meysttyds noch starker. En bysünder fenomeen is dat wo vaker der nen ståtsgreyp is eweasd, wo grötter de kans dat der weader eyne kümt. Dit nömet se den 'ståtsgreypenstrik'.

Regimes maket et kleine grupen lastig üm ståtsgreypen to pleygen döär family, volks- un gelöyvsgenöten up handige steades in de regeyring un et leager to setten. Sou weat nen leider seykerder at se gin gekke dinge probeert. Nådeyl is dan dat de lüde up dee baantjes der neet altyd et meyste verstand van hebbet, wårdöär byvöärbeald genneraals of andere officyren gin idee hebbet wat se doon müttet, wat et leager verswakket.

Andere namen vöär ståtsgreyp sint *coup (d'état)* en *putsj*.

## Hüdige leiders dee as med nen ståtsgreyp in et sadel ekümmen sint

De leiders ståt up volgorde van dåtum at se an de macht ekümmen sint, inedeyld når wearlddeyl.

### Asie




### Afrika
Piperaceae

**Piperaceae** (/ˌpɪpəˈraseaː/),ouk bekend as **peapers** of **peppers**, sint ne groute plantenfamily. Binnen vyv geslachten gevt et sou'n 3600 soorten peapers. De meysten der van sit in de geslachten *Piper* (2171 soorten) un *Peperomia* (meyr as 1000 soorten). De meyste soorten Piperaceae groiet as kleine böyme, büsken of as kruud. De meysten groiet in tropiske streaken. Den name kümt uut et sanskrit *pippali*, (पिप्पलि).

Meyst bekend is de *Piper nigrum* (swarten peaper). Den leyvert de meyste peaperkörne, dee as gebruked wordet vöär byvöärbeald swarten peaper. Toch gevt et noch heyl wat meyr krüden in deselvde family. 

De *Piperaceae* hevt niks to maken med de *[[Solanaceae]]*, wåras paprika's un chilipeapers under vallet. Dee heatet sou ümdat europeanen by de kolumbiaanske uutwesseling meynden at se verwant warren.

## Kenmarken
Leaden van de peaperfamily künnet kleine böyme weasen, büsken, vaste planten of jårlingen.

### Wörtel un stam
De meyste peapersoorten groiet up nen wortelstok, mangs in de aerde of as epifyt (up andere planten). De stammen sint mangs enkel, by wat soorten ouk vertakked.

### Blad
Et blad is rechtuut rechtan med nen strakken rand. Se sittet vake rund den wortelanset van de plante of mangs langs den stam. By wat soorten sittet se üm en ümme, teagenoaver mekander, of in nen krans. Meysttyds hebbet peapersoorten stütblad (stipules) un vake ouk bladstealens. By verkröämelen van et blad untsteyt ne starke röäke.

### Blomen
De meyste peapers bloiet kort, hebbet bloisel teagenoaver de blader of in et bladanset. Blomen sint tweyslachtelik, sunder bloomkleyd, ydere blome hevt en eygen skütblad. Hypogyne mealdröäde hebbet se der 2 töt 6 van, met tweylobbige helmknöppe. De blome hebbet peapers vake 3 of 4 stempels up eynen stamper. Der is eyn vrüchtbeginsel de blome. 

### Vrüchten un söäde
An peapers groiet steynvrüchte, med eyn söädje de vrücht.
Kolumbiaanske uutwesseling

De **Kolumbiaanske uutwesseling** of **Kolumbiaansken** **uuttuusk** slöt up de groute uuttuusk van deers, planten un seekdes dee vanaf de tweyde hälvde van den 15. eywe up gang küm, do as europeanen de nye wearld (et amerikaanske wearlddeyl) koloniseerden. Et is vernöömd når den spaansk-italiaansken untdekkingsreisiger Christoffel Kolumbus, den as vanaf 1492 huushöld in de Nye Wearld un den as anstichter was van de koloniale tyd. Wat saken wörden upsettelik uuttuusked, anderen by toval. Döär oaverdraegbåre seekdes vanuut de olde wearld störven sou'n 80 töt 95 procent van alle inheymske lüde up et nye wearlddeyl. Vöäral et Karibiske Gebeed was slim an de böärde.

Up beide halvrunden kreagen lüde to maken med nye intrekkers, beide vry of as slave. Oaver et heyle amerikaanske wearlddeyl kümmen europeanen un afrikaanske slaven in de steade van de inheymske lüde. Up yderen europeaan stünden handenvul afrikaanske slaven dee de nye wearld bevolkeden.

Döär den uuttuusk untstünd ne groute uutwesseling van gewassen un deers. Dårdöär was der vöäle meyr to eaten in de Olde Wearld un kunde de bevolking rap groien. Amerikaanske gewassen as mais, aerdappel, tomaten, tabak, kassave, söte aerdappel un chilipeapers wörden oaver de heyle wearld vöärname eatensbrunnen. Vanuut den Olden Wearld wörden under andere rys, grån, sükerreed un beyste importeerd.

Den term wör vöär et eyrst bruked in 1972, döär den amerikaansken geskeedkündigen un professor Alfred W. Crosby, in syn geskedenisbook oaver et milieu, *The Columnbian Exchange*. Den term wör rap oaverenöämen döär nen houp andere geskeedkünnigen un journalisten.
Keatelklopperspråke

**Keatelklopperspråke** is en platdüütsk sociolekt, dat in 't midden van den 19en jårhunderd upköm. Havenarbeiders in den hambürger haven un warkers by de reyperbåne brukeden disse språke. 

Keatelkloppers, wårvan as de språke synen naam vord hevt, hadden de upgave üm keatelsteynen uut stoumskeape to kloppen. Der wördt dacht dat keatelklopperspråke in de krämpe ruumdes van de keatels beater to verstån was, mär of dit sou is sint lüde 't noch nich oaver eyns. Ouk as geheimspråke wör de keatelklopperspråke bruked, vöäral ümendeby den Tweyden Wearldoorlog.

Keatelklopperspråke hevt 't platdüütsk as grundlage. Klinkers an et begin van nen lettergreap wördet dårby an 't end setted, un den i wördt dårachter hangen. 

Vöärbeald:

*Esthi udi ali atwi eteni?* (Kedelkloppersprook)

*Hest du al wat eten?* (Plattdüütsch)

De öldste oaverleavering van de keatelklopperspråke is ne upname van 't „Hamborger keddelklopper-leed" döär den sanger Charly Wittong (Carl Wittmaack,1876 -1943) uut 't jår 1925. Hyrunder ståt de eyste veer rygen van 't refrein.

:: *Wi sünd Amborgerhi Etelki-Opperkli,*
:: *wi arbeit`t öbendri bi Ohmbli und Oßvi,*
:: *sünd üzfidelkri un ümmer opperpri,*
:: *kaut Attenswi un hebt ändlischi Ostdi.*
:::  *.*

:: *Wi sünd Hamborger Ketelklopper,*
:: *wi arbeidt dröben bi [[:nds:Blohm_un_Voß|Blohm un Voß]],*
:: *sünd krüzfidel un ümmer propper*
:: *kaut Swatten un hebt schändli Dost.*

In de 1930er jåren was de tyd van de stoumskeaperye, un dårmed ouk tyd van 't gebruuk van de språke, meystendeyls vöärby. 't Gebruuk by enkele geleagenheyden is töt in de 1960er jåren nåwysbår.

*
Sociolekt

En **sociolekt** is volgens de språkenkunde ne spreakwyse (sociaal dialekt) wat vöäral in nen bepålden socialen kring bruked wördt. Dat kan byvöärbeald weasen up grund van leavtyd, wat vöär ne skole as eyne hen eweasd is of wat vöär etnisken achtergrund eyne hevt. Neet wåras eyne vandan kümt. Et geyt dan üm klangbruuk (aksent), wöörde, segswysen un ouk sinsbouw. Döär up sou ne wyse to küeren löt den spreaker weaten dat he der by höyrt of dat he sik jüüst underskeiden wil van ne andere grupe. Vöärbealde uut Neaderland sint stråttaal, studentenspråke un (under oustelike jungeren) et gebruuk van neadersassiske wöörde of en aksent in et hollandsk. In seykere sinne is yderen form van spreaken en sociolekt.
Martin Luther King

**Martin Luther King Jr.** (mangs ook ofkort töt *MLK*, biej geboorte **Michael King Jr.**, ; 15 januari 1929 – 4 april 1968) was nen domie biej de Baptisten in de Verenigde Stoaten. Hee was ok aktivist en politiek denker en as zodöanig een van de meest veuranstoande anvoorders van de Amerikaanse börgerrechtenbeweging. Dat heul he vol vanof 1955 töt at ze em doodmaken in 1968. King streed veur bettere rechten veur gekleurde leu in de VS, deur vreadzame weerstand en börgerlike ongeheurzaamheid teggen Jim Crow-wetten en andere inbakken diskriminatie.

As zwarten kearkleider leup King met in marsen veur stemrecht, ontsegregatie, rechten veur warkers en andere börgerrechten. In 1955 was he anvoorder van de busboycott van Montgomery en 'n eersten veurzitter van de *Zudelike Christelike Leiderskopsconferentie* (SCLC). As veurzitter doarvan leidden hee de Albany Movement in Albany in Georgia (zonder sukses) en hulp een paar vreadzame demonstraties op touw zetten in 1963 in Birmingham, Alabama. King was ene van de leiders van de Mars noar Washington in 1963, woaras he zien weerldbekende 'I Have a Dream'-tosproak höl op de trap van et Lincoln-gedenkteken. Ok zat he achter twee van de dree Selma noar Montgomery-marsen biej de stemrechtenbeweaging van Selma in 1965. De börgerrechtenbeweaging wust der veurname wetswiezigingen deur te kriegen, zo as de Civil Rights Act van 1964, de Voting Rights Act van 1965 en de Fair Housing Act van 1968. Verskeidene moalen leup et biej de marsen op houwen oet met groepen dee der anders owwer dachten.

King wör verskillende moalen vastzet. J. Edgar Hoover, heugsten baas biej de FBI, meanen, King was een gevoar. Hee leut em nauwzet volgen onner et FBI-programma COINTELPRO vanof 1963. FBI-agenten heulen em teggen et licht um te kieken of he wat met de Kommunisten te maken had, snoeven in zien persoonlike leaven en deden em hemelik opnemmen. In 1964 deden ze em nen anoniemen dreigbreef in de bus. Hee menen, ze wollen em töt zelfmoard brengen. Op 14 oktober 1964 wun King de Nobelpries veur Vrea veur zienen inzat veur rasgeliekheid deur vreadzame weerstand. In zien leste joaren verlea hee zienen blik wat, um et ok teggen armood en 'n oorlog in Vietnam an te goan.

In 1968 maken King plannen um de Amerikaanse heuvdstad Washington D.C. plat te leggen onder de naam Poor People's Campaign (*Armeleuskampagne*). Op 'n 4en april wör he daalschötten in Memphis in Tennessee. As doader wör James Earl Ray oppakt, nen vriejkömmen gevangenen oet de Stoatsgevangenis van Missouri. King ziene familie meent, Ray zol der niks met te maken hebben; de regering mos der een hebben um et op of te schoeven. Wee as et dan wal doan hef, goat heel wat verhalen van de ronde. Noa King zien verglieden wör de stoat van Nationalen Rouw ofkonnigd. Ok warren nen hoop leu hellig en begunnen te rellen. King kreeg postuum et Presidentiële Vriejheidsmedallie in 1977 en et Golden Kongresmedallie in 2003. In 1971 wör nen Martin Luther King Jr. Dag insteld. 'n Federalen gedenkdag wör veur et eerst hölden in 1986. In 2011 gung de Martin Lither King Junior-gedenknoald lös in Washington, D.C.
Richterambt

En **richterambt** was in de middeleywen ne ambtelike streake wat under bestüür van nen richter völ. Nen richter beslöät oaver kleine rechtsaken tüsken twey lüde of strafsaken dee med ne bote afedån kunden wörden, sou as deevstal, hauwerye un beleydigingen. Ouk kun nen richter mangs verdachten verhöyren un undögende lüde vastesetten. Gröttere rechtsaken wörden behandeld döär nen drost, un en drostambt bestünd düs ouk uut meyrere richterambte. Under et Drostambt Twente völlen byvöärbeald Ambt Oldensele, Ambt Delden un Ambt Kedingen. Hoksebarge was tydelik en afsünderlik drostambt. As ambtsgrensen wörden vake olde roums-katolike parochiegrensen enöämen.
Monero

**Monero** (ofkorting: XMR) is een digitale muntienheid (cryptogeld) dee't focust op anonymiteit. In tegenstelling tot veule aandere digitale munten dee't ofstamt van Bitcoin, gebruukt Monero 't CryptoNote-protocol en hef daorumme belangrieke algoritmische verschillen as 't geet um 't verbörgen van de ofzender, ontvanger en bedrag.

## Referensies


## Uutgaonde verwiezingen
* Offisiële webstee (Engels en Nederlaands)
Riemko Holtrop

**Riemko Meindert Holtrop** (Hengel, den 14. november 1914 - Delden, den 11. februari 1996) was nen modern kunstenaar uut Hengel in Twente, den as beide med skilderen un bealdhauwen uut de vöte kunde. Hee was eyne van de eyrsten wat sik med moderne kunst gangs hölde in Oustneaderland un hee skreav der ouk nen houp oaver. 

## Leaven un loupbane
Van 1932 töt 1936 studeert Holtrop an de Rotterdamse Kunstacademie un an de Academie de la Grande Chaumiere in Parys (1939). In 1941 geyt he in de leyre by den arnhemsken bealdhauwer Gijs Jacobs van den Hoff. Mär den Tweyden Wearldoorlog is an de gang, un maket nen depen indruk up em. Net as heyl wat andere kunstenaars kan hee sik nå den oorlog neet meyr vinden in et starre, formgebündene van dårvöär, wåras de Twentse Kunstkring en vöärbeald van was. Dee willet niks weaten van moderne kunst. Vandår at Holtrop in 1945 med noch nen koppel andere kunstenaars uut Twente De Nieuwe Groep uprichtet. 

In 1946 vangt Holtrop an med holtskoalteykeningen. In syne warken, dee as he 'Bezetting' nöömt, begint he vry van sik af to teykenen. Hee löt sik dårby stüren döär et materiaal, sunder der en idee by to hebben.

Hee geyt voordan med uutproberen in de vrye makerye. Med "benzinevellen" (dik verlymd teykenpapyr, med dårup med bensine verdünde öälyvarve), un monotypen (ne tovallige untdekking van em, wårby as noch natte varve döärdrükket up en ander vlak) uut de jåren '50 un '60. Vöäral in syne 'scrapeboards' (höltene planken med meyrere lågen varve, wåras hee dan weader struktuur in krast) vindet Holtrop ne wyse üm syne vrye ideen to uten. Et leyvert em vöäle lov up, un heyl wat tentounstellingen.

vanaf de jåren '60 begint hee voordan konstruktiver un monumentaler wark to maken. Syne warken lyket good döärdacht un hebbet altyd heldere lynen, klören un vlakken. Verduselen of med upset undüdelik maken, düt he neet. In al syne warken lyket verstand un gevööl in eavenwicht. Synen helderen styl sorget dat heyl wat updrachtgeavers em wal weatet to vinden. Syne maaksels sint to vinden in Het Stedelijk Museum in Amsterdam, et Gemeentemuseum Den Haag, Het Rijk, PTT Nederland, Provincy Oaveryssel, IJsselcentrale Zwolle un by heyl wat leevhebbers in huus.

In 1996 kümt Holtrop uut de tyd. Syn wark is noch langen tyd to bekyken in ne galery in Tilburg, mär in 2019 geyt syn wark in de uutverkoup. Der sint volgens synen dochter to weinig interesseerden in syn wark.

## Styl
Et valt to seggen at der vöäle spanning in syn wark sit. Mangs is et en slim balanceerd geheyl van krüsende lynen dee as verskillende vlakken maket, mangs vry uutdrükkend un verbealdend. Kenmarkend sint ouk syne figuurachtige skepsels, dee as lang un dünne andoot un klauwet un knaget. Volgens syn dochter kunde Holtrop neaderslachtig weasen, wat in syn wark to seen is.

## Uutgånde verwysing

* https://www.riemkoholtrop.nl Websteade oaver Holtrop, underhölden döär syne family.
Maya

**Maya('s)** of **Maja('s)** kan wysen up meyrere saken:

* De *[[maja]]* - Gaddername vöär meyrere inheymsk amerikaanske volker in Middenamerika.
* De *[[olde maja-beskaving]] -* Olde beskaving in Middenamerika, dee as et dår vöär et seggen hadden van ungeväär 3000 vöär Kristus töt at de spanjaarden kümmen vanaf 1492.
De Nieuwe Groep

**De Nieuwe Groep** (NSS: *De Nye Grupe*) was ne koppel moderne kunstenaars uut Twente, untstån in 1945 in Goor. By de grupe warren vöäral skilders by, mär ouk bealdhauwers warren welkum. 

## Geskedenisse
Vanaf 1918 dea teykenleyraar Bert Henri Bolink by de HBS van Enskede en lokaal afhüren üm teykenlessen to geaven. Disse grupe van leyrlingen un amatöörkünstenaars nöömden sik de *Tekenclub* of *Kunstclub*. Uut dee grupe unstünd in 1934 de Twentsche Kunstkring, med leaden as Kees Broerse, Gerard C. Krol, Jan Broeze, Evert Rabbers, Pieter Arie Nijgh en Ina Scholten-van Heek. Jungere leyden, sou as Jan Broeze en Riemko Holtrop, kunden et mär måtig vinden med wat Holtrop den 'beholdsüchtigen un diktatoriaal bestüürden klub' nöömden. Ekspirimenteren med vryen kunst wör neet waerdeerd. 

Tydens den Tweyden Wearldoorlog döäken nen houp kunstenaars under in buurderyen rund Markel. In de vöäle gespreaken unstünd et idee üm nen klub up to richten vöär 'modernen'. Med Folkert Haanstra sr. as anvoorder wör up den 12. december van 1945 in syn warksküppe an den Ypendyk in Goor *De Nieuwe Groep* uperichted. Haanstra sr. selv was vöärsitter un Wim ten Broek sekretåris. De grupe hevt ne groute rulle spöäld in den döärbraak van moderne kunst in Twente.

Dat was ouk et vöärnaamste dool van de vereyniging. In de huusregels van de Nieuwe Groep stünd in artikel 2 et volgende uutgangspunt: *Art. 2: De Vereeniging stelt zich ten doel in het oosten van ons land belangstelling te wekken voor de moderne schilder- en beeldhouwkunst en het bevorderen der idëeele en materieele belangen der leden*.

## Invlood
De Nieuwe Groep wolde vöäral dat et makkeliker was üm as modern kunstenaar voot an de grund to krygen in Oustneaderland. Se deaden eyrst vöäral vöäle wark låten seen in tentounstellingen. Ne vastümlynde identiteit had de grupe neet. Mär döär gewoan gangs to gån med tentounstellingen un oapen to weasen oaver de dolen van moderne kunst, wör den weg vry emaked vöär nyere generatys.  

## Leaden
By de eyrste vergåring van De Nieuwe Groep warren alle domålige leaden by:

* Ben Akkerman (1920-2010),
* Wim ten Broek (1905-1993),
* Jan Broeze (1896-1983),
* Bas Kleingeld (1910-1994),
* Folkert Haanstra sr. (1884-1966),
* Folkert Haanstra jr. (1920-1985),
* Johan Haanstra (1914-1991),
* Riemko Holtrop (1914-1996).

Later kümmen dår noch verskeidene andere leaden by:

* Jan Brugge (1918-2000),
* Hubert van Hille (1903-1983),
* Henk Lamm (1908-1957),
* Jan Schoenaker (1923-2017).

## Tentoonstellingen

* 1945 - Noodrestaurant Hengel
* 1946 - Electra Hengel
* 1946 - Zutphen
* 1946 - Goor
* 1947 - Zutphen
* 1949 - Zwolle
* 1949 - Vondelparkpaviljoen ICC Amsterdam
* 1950 - Frans Hals museum Hårlem
* 1970 - Ryksmuseum Twente Enskede
* 2016 - HeArtGallery Hengel
* 2021 - 28-11-'21 t/m 23-01-'22, **"De Haanstra's"**, Kunsthal Hof 88 Almelo, oaverzichtsuutstalling
Ridheema Tiwari

**Ridheema Tiwari** is een Indiaas aktrice die veurnamelijk in Hindi-televisie werkt. is bekend van heur rollen as Rasika in *Do Dil Ek Jaan*, Disha in *Sasural Genda Phool* en Maldawali op Life OK's serie *Ghulaam*. is ook bekend vanwegen n Bollywood-debuut in 2017 veur de film *Begum Jaan*.

## Filmographie

### Tillevisie
* 	*Ssshhhh...Phir Koi Hai (2007)*
* *Har Ghar Kuch Kehta Hai (2007-2008)*
* *Dill Mill Gayye (2008)*
* *Aashiq Biwi Ka (2009)*
* *Woh Rehne Waali Mehlon Ki (2009–2011)*
* *Rishton Se Badi Pratha (2010–2011)*
* *Sasural Genda Phool (2011–2012)*
* *Love Marriage Ya Arranged Marriage (2012–2013)*
* *Do Dil Ek Jaan (2013–2014)*
* *Crime Patrol (2014)*
* *Har Mushkil Ka Hal Akbar Birbal (2014–2015)*
* *Savdhaan India (2014–2016)*
* *Yeh Hai Aashiqui*
* *Dosti... Yaariyan... Manmarziyan*
* *SuperCops Vs SuperVillains*
* *Agent Raghav - Crime Branch (2016)*
* *The Kapil Sharma Show*
* *Ghulaam*
* *Divya Drishti (2019–2020)*
* *Sasural Genda Phool 2 (2021–2022)*
* *Raazz Mahal – Dakini Ka Rahasya (2022–2023)*

### Films
* *Begum Jaan* (2017)

### Muziekvideo
* *Harega Nahi India* (2020)

## Referensys
Shagun Sharma

**Shagun Sharma** is een Indiaas aktrice die werkt in Hindi-televisie. is bekend van heur rol as Sonali Malhotra Rathore in *Ishk Par Zor Nahi*, Tanya Awasthi Kashyap in *Sasural Genda Phool 2* en Mohini Vijayan Chaudhary in *Harphoul mohani*.

## Vroege leven

a wör geboren op 28 oktober in n Hindoe-families van Palampur, Himachal Pradesh (India).

## Televisie

* *Kuch Toh Hai Tere Mere Darmiyaan (2015)*
* *Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi (2016–2017)*
* *Gangaa*
* *Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon 3*
* *Tu Aashiqui* *(2017–2018)*
* *Laal Ishq*
* *Paramavatar Shri Krishna*
* *Ishk Par Zor Nahi (2021)*
* *Sasural Genda Phool 2* *(2021–2022)*
* *Harphoul Mohini* *(2022)*
* *Yeh Hai Chahatein (2023–2024)*

## Films
* *Tennis Buddies* (2019)
* *A Surprise To My Dad* (2020)
* *Mera Number Kab Aageya* (2022)

## Webserie
* *Dating Siyapaa* (2020)

## Referensys
Akshay Kumar

**Akshay Hari Om Bhatia** (geboren as **Rajiv Hari Om Bhati** op 9 september,1967), beter bekend onder zien professionele naam **Akshay Kumar**, is een Indiaas acteur en filmprodusent die in de Hindi-cinema werkt.  de media wordt he "Khiladi Kumar" eneumd, in zien carrière die meer as 30 jaor duurging is hij te zeen ewest op mear dan 150 films en hef hee meerdere prijzen gewonnen. 2009 kreeg he de Padma Shri, India's vierde hoogste burgerlike eare van 't laand. is een van de meest productieve acteurs in Indiase film. hef Kumar op-eneumen in ziene lieste van zowel de best betaolde beroemdheden as ook hoogstbetaalde akteurs ter wereld veur 2015 tot en mit 2020. 

begon zien karri'je in 1991 mit *Saugandh* en had n jaor later zin eerste kommersjele succes met de action thriller *Khiladi*. film hef hem as een actiester in de jaoren negentig evestigd en leidde tot verscheidene films van den Khiladi-filmreeks, naost aandere actionfilmien zoas *Mohra* (1994) and *Jaanwar* (2003). hoewel zien eerste romantiese treast in *Yeh Dillagi* (1994) positief op-evangen wör, was et de volgende tien joar dat Kumar zin rollenbereik uutbreidn. kreeg erkenning veur de romantische films *Dhadkan* (2001), *Andaaz* (2003) en *Namastey London*, as ok voor zien slapstick-comische optredens in verscheidene filmn zoas *Hera Pheri* (2004). won Filmfare Awards veur zien negatieve rol in *Ajnabee* (2001) en zin komische optredenn in *Garam Masala*.

## Referensys
Aruba

**Aruba**, officiääl et **Land Aruba**, is eyne van de landen binnen et Köäningryk Neaderland, in et süden van de Karibiske Sey. Et ligt 29 kilometer up et noorden van et venesolaanske skeereilandParaguaná en 80 kilometer up et noordwesten van Curaçao. In 1986 wör et en selvstandig land binnen et köäningryk un kreag do de formäle name *Land Aruba*. De höyvdstad is Oranjestad. Officiäle språken sint neaderlandsk (vöär ambtelike saken) un papiamentsk (wat de meyste lüde under mekander spreaket).

Aruba hevt ne landuppervlakde van 179 kilometer in et veerkant. Et is 32 by 10 kilometer grout. Med Bonaire en Curaçao der by wördt et eyne van de ABC-eilanden nöömd. Med noch dree behöyrlike eilanden, de SSS-eilanden, förmt Aruba de Neaderlandske Kariben. Anders as andere karibiske landen med en vuchtig tropenklimaat, is Aruba fråi dröyge, med en wööst landskap. Et is der et heyle jår wårm un sünnig.

Med en inwoanertal van 108.166 woant ungeväär eyn-darde van de heyle Neaderlandske Kariben der. Net as de andere dree landen binnen et Köäningryk (Neaderland, Curaçao un Sünt Maarten), hebbet de inwoaners de neaderlandske nationaliteit. Aruba hevt gin ambtelike verdeylingen, mär wal acht streaken.

Geld verdeent Aruba höyvdsakelik an turisme. In 2018 kümmen der 1.082.000 lüde et land besöken. Dat warren vöäral lüde uut de Vereynigde Ståten (73,3%) un Middenamerika (15,2%). Europa was goden darden, med 8,3%. Dårunder warren 40.231 neaderlanders.
Karpaten

De **Karpaten** of de **Karpatiske Bargen** sint ne bargkeatene dee sik in ne boage oaver midden un süüdoustelik Europa uutstrekket. Med 1500 kilometer längde is et nå de Ural (2500 km) en de Skandinaviske bargkeatene (1700 km) de längste bargstreake van Europa. Se strekket sik uut vanaf et ousten van Tsjechie (3%) un Oustenryk (1%) in et noordwesten döär Slowakye (21%), Polen (10%), Ukraine (10%), Romänie (50%) un Servie (5%) in et süden. Et höygste deyl van de Karpaten sint de Tatrabargen in Polen un Slowakye, wåras de höygste töppe boaven de 2600 meter uutkummet. Dårnå kummet de Südelike Karpaten in Romänie, wår de höygste bargen nen top tüsken de 2500 un 2550 meter hebbet.

In de Karpaten en vöäral Romänie woanet de grötste grupen brune bears, wulven, gamsen un lynxen van Europa, un meyr as en darde van alle europääske plantenården. De bargen un höävels sittet ouk vöäle wårme brunnen en mineraalwater in, med et meyrendeyl weader in Romänie. In datselvde land ligt ouk et eyn-nå-grötste oorwold van Europa (nå Rusland), med ne uppervlakde van 250.000 hektare. Et meyste dårvan ligt in de Karpaten. De Südelike Karpaten sint Europa's grötste oorwold an eyn stükke. Döär illegalen holtkap is untbusking in de Karpaten en grout probleem.

## Naam
Den name Karpaten kan uutendelik afstammen van den proto-indo-europääsken wörtel **sker-*/**ker-*: *barg*, *rots*, of *skarpde* (vergelykt albaneesk *kárpë*, den germaansken wörtel**skerp-*, oldnoorsk *harfr* "harke", gotisk *skarpo*, middelsassisk *scharf* "potskarv", un hougdüütsk *Scherbe* "skarv", litouwsk *kar~pas* "inkeaping", letsk *cìrpt* "knippen"). Verölderd poolsk *karpa* bedüüdden 'ruwe ungelykheiden, obstakels of rotsen under water, ruwe boumwörtel, of stammen'. Et modernere woord *skarpa* bedüdt nen skarpen klip of ander rechtupgånd terrein, vergelykt ouk oldengelsk *scearp* un et hüdige *sharp*. Et kan ouk weasen dat et kümt van prot-indo-europääsk **kwerp* 'draien', verwant med oldengelsk *hweorfan* 'verdraien, veranderen' (engelsk *warp*) un greeksk καρπός *karpós* 'puls', messkeen ne verwysing når de wyse wårup as de bargkeatene sik in nen L-förm draiet.

In romeinske geskrivten ståt de oustelike karpaten as *Montes Sarmatici* (de Sarmatiske Bargen). De westelike karpaten stünden in Ptolemae syn *Geographia* as *'Carpates'.*

In de yslandske *Hervarar saga*, den geyt oaver slage tüsken goten un hunnen, ståt de Karpaten vergermaansked as *Harvaða fjöllum*.

## Städen
Der ligget wat städen in of rund de Karpaten. Disse lyste löpt af up volgorde van inwoanertal:

## Höygste töppe
Bookdrukkunst

**Bookdrukkunst**, **drukken** of **drukkerieje** is ne manere um tekste en beelden op grote skoale te vermennigvuldigen duur nen heuvdvorm of mal op een plat vlak te drukken, persken of rollen. 

Biej de eerste drukkerieje, zo as de Cyrusrolle en de cylinders van Nabonidus, wörden ofbeeldingen in reliëf oet nen roller esneden en in ne kleiplate erold. Et ontwikkelden zik van ink op papier of dook strieken töt tekste op stenene tabletten in de zesde eeuwe. Drukken met ne drokplate inestrekken met ink (holtblukke) wörden later deezelfde eeuwe oetevunden. 

Rond 1040 bedachten 'n Chineesken Bi Sheng et drukken met lösse karakters op ofnemboare zetbluks, wat völle mear vriejheid gavven. Zo hoovden neet mear hele bladziedplaten ene vuur ene vanniejs esneden te worden, mer kon 'n blokzetter tekste makkeliker samenstellen. Bi Sheng maakten de karakters van klei en porcelein, wat neet heel stark was, mer et idee spreidden zik rap oet duur Azië. In Korea wör oetendelik ne techniek met metalene karakters bedacht. 

In de 15e eeuwe köm Johannes Gutenberg in Europa met 'n drukpers met etzelfde idee. Hee gebreuk ne samensmelting van meardere metalen, verbettern 'n ink en warkten samen met papiermaker Andreas Heilman an zachter, better papier. Met de nieje technologie konnen nieje ideeën, zo as dee van de Reformatie, Renaissance en Wetenskoppelike Revolutie, rap verspreid worden onder et volk. Zo kömmen leu gauwer mear te weten, en gungen olde verholdingen binnen samenleavingen kats te untersteböaventen.
1874

## Geböärdenissen
*  

## Geboaren
* 30 november - Winston Churchill - Britsk ståtsman

## Uut de tied
* …

## Uutgånde verwysingen
Hildisvíni

**Hildisvíni** (versaksisked: *Hildeswyn, oorlogsswyn*) is in de germaanske mytology et swyn van de godinne Freya.

Et verhaal van Hildisvíni is daleskreaven in *Hyndluljóð*, en oldnoorsk gedicht in de poetiske edda. In et gedicht geyt Freya up söök nå verwantskap van öären anstånden man, Óttar (of Óð). See ridt rund up de rügge van Hildisvíni, den as heymelik Óttar selv is. Se kyket der underweagens by de helderseende Hyndla achterhen. Freya krigt Hyndla sou wyd dat he Óttar oaver syne vöärolden vertelt.

Volgens yslandsken geskeedkünnigen Snorri Sturluson wörden gevechtshelmen vake Hildisvíni nöömd. Eyne dårvan was den helm van Áli, den as medenöämen wör döär den sweydsken köäning Adils do as he de den Slag up et Ys by et Vänernmear ewünnen had.

## Verwysingen
Woeste Grond

**Woeste Grond** is en neaderlandske dramasery oaver dree generatys van de burenfamily Ottink in Tweante en is eregiseerd döär Johan Nijenhuis.

## Rulverdeyling

* Grada - Anne-Mieke Ruyten
* Bats - Laus Steenbeeke
* Dinant - Hendrik Jan Bökkers
* Otto - Bas Keijzer
* Marloes - Aniek Stokkers
* Lianne - Anouk Maas
* Vera - Peggy Vrijens
* Snoek - Fedja Louman
* Britt - Pip Lieke Lucas
* Romy - Linde Tijhof
* Tessa - Esma Abouzahra

## Produkty
De upnames vunden plaatse in en um en leadigstånde buurderye in Hoge Heksel in de gemeynde Wierden.
Bruce Lee

**Bruce Lee** (27. november 1940 – 20. july 1973) was nen chinääsk-amerikaansken vechtkunstmeister, aktöör, vechtkunstleyrer, filmmaker un filosoof. Hee wör geboaren as **Lee Jun-fan** in San Francisco in de Vereynigde Ståten un groiden up in Hongkong. Al jung kreag he bekendheid as kindaktöör under den name Lee Siu-lung ("klein draakske"). In syne teenerjåren leyrden hee *[[wing chun]]* under den bekenden meister Ip Man.

In 1959 güng Lee når Amerika, wår hee filosofy studeerden an de University of Washington un en eygen vechtskole uprichteden. Hee untwikkelden syn eygen vechtkunststyl, *jeet kune do* ("De weg van de undervangenden vuust"), wat traditionäle chinääske technieken med moderne ideen kombineerden. In disse tyd trouwden he med Linda Emery, wårmed as hee twey kinder kreag: Brandon un Shannon.

Syn döärbraak in Hollywood küm med de tv-ryge The Green Hornet (1966-1967) wår he as Kato in spöälden. Mär et was in Hongkong wår he syn grötste sukses had. Med films as The Big Boss (1971), Fist of Fury (1972) un Way of the Dragon (1972) wör he ne supersteare in Asie. Enter the Dragon (1973), synen lesten vulleydigen film, was en wereldwyd sukces un makeden vechtkunstfilms populäär in et westen.

Lee stünd bekend üm syne snelle beweagingen, krachtige stouten un syn filosofiske kyk up vechtkunst. Hee sea: "Weas as water" - ne verwysing når syne ideen oaver anpassing un flexibiliteit in gevecht un leaven. Syne wyse van trainen un teoretiske skrivten hebbet grouten invlood had up moderne vechtkunsten un fitness.

Med 32 jår küm Lee unverwachts uut de tyd in Hongkong, wat vöäle spekulatys upleaverden. Officiääl was et ne swelling in de harsens döär ne allergiske reakty up pynstillers. Syn vroge doud makeden em en legendariske figuur in de populäre kultuur. Vandage den dag wördt he noch altyd seen as den invloodryksten vechtkunstenmeister van de 20. eywe, den as oustersen vechtkunst når et westen brachten un rassengrensen döärbröäk in de filmwearld.
Sleapen

**Sleppen** of **sleapen** (vake volks espeld as *slepp'n*, *slepp'n* of *slep'm*) is ne oldjårstradity up verskeidene steades in landelik Nederland. De tradity höldt in dat junge lüde by nachte of 's morgens heyl vro kråm wat lös in de oapenbåre rüümde steyt, versleapet når ne centrale stea in de gemeynskap. Byvöärbeald nå et dorpsplein of argens vöär et rådhuus. Et gebruuk is bekend van verhalen uut Wåpenvelde en Heerde up de Veluwe, Emmen in Drente, Ommen in Salland, Hilvarenbeake in Noordbråbant en uut de provincy Grönningen. Ouk in Freesland en de eilanden wördt of wör et dån, wåras et gebruuk 'toge' nöömd wör.

Vandage den dag likt de tradity enkel noch in Markel in Twente te bestån. Dår skryvet se et uutgangspunt vöär van 'sleapen en neet breaken', al likt dat de lätste jåren vaker mis te gån. By et sleapen van 2024 up 2025 must de ME der by kommen üm de jöägend in et gareel te holden.

## Verklåring
Et kan weasen dat nen koppel jungelüde der gewoan en mål med begünnen is, uut undöägende. Dår steyt teagenoaver dat et in heyl Neaderland wydverbreid is. Volgens Maarkelsnieuws.nl hevt et syn oorsprung in de volksverhalen van Derk med den bear.

## Uutgånde verwysing

* (YouTube) MarcelTettero. "Geen container te groot voor jonge mannen uit Markelo". Jungelüde uut Markel an et sleppen med oldjår 2024/2025
Jan Pol

**Jan-Harm Pol** (Wateren, 4 september 1942) is en neaderlandsk-amerikånske derenarts dee vernöämd is üm syn rolle in de realitysery *[[The Incredible Dr. Pol]]*, uutsönden döär National Geographic Wild, dee et dagelikse wark up syn derenartspraktyk volgt.

## Leavent un wark
Jan-Harm Pol wör as jungste van ses kinder geboaren in Wateren in et Drent, wår he opgroide up en melkveyholderye. Hee was vanof syn twålvde al med verskedene deren an gang un hevt dårnå derengeneaskünde studeerd an de Universiteet Utrecht. Vöär disse study is he syn vrouwe, Diane Dalrymple, al teagenkommen up en uutwisselen in Mayville, Michigan in de Vereynigde Ståten. In 1970 rondde he syn study af un in 1971 beslout he to vervaren når de Vereynigde Ståten umreaden et was in Neaderland to stuur en praktyk to begünnen. 

Dr. Pol hevt sou eyrst teen jår up en praktyk warked in et ousten van Michigan, wårnå he in 1981 in Weidman, Michigan syn eygen praktyk begünde: *Pol Veterinary Services*. Dodestyds was he byname med ründer an gang, mår sünt dee tyd hevt syn lütje praktyk hüm ouk uutbreyded når paerden un huusderen. 

Vanof 2011 wör Dr. Pol nog vernöämder döär et begün van de realitysery *The Incredible Dr. Pol.* Syn söäne Charles kwam med et idea nå syn ervaringen in Hollywood; hee dacht dat et wark van syn vader perfekt was vöär en realityshow. Nå wat strübbelen bennen see såmen med en pilot verskedene sender by langs gån. Up et lätste hevt Nat Geo Wild de formüle oavernommen; de eyrste veer ofleaverings wassen en meråkels sukses. Sünt dee tyd is de sery döärsetted un uutsonden in 180 landen. 

Nå 23 seisonen oaver 13 jår wör up 6. july 2024 de lätste ofleavering uutsonden. Intüsken blyvt Dr. Pol wal syn wark doon; syn praktyk blivt aktyv, un ouk blivt he hüm richten up et anpitjen van et vak van derenarts under de jonglüde.   

## Privåtleavent
Jan Pol is trouwd med Diane Pol (boaren Dalrymple) in 1967 un see hebben såmen dree kinder; Kathy, Charles un Diane junior. Alle kinder bennen adopteerd.

Dr. Pol spreaket wyder vloiend engelsk un neaderlandsk. Omreaden hee is upgroid in Drenthe, is neadersassisk ouk syn modertaal. Når eygen seggen, spreaket er nog al et stellingwarvsk. Er lykt nog altyd groutsk up syn drentske afkomst. Sou nömt he hümsölv sumtyds noch en "drentske styvkop" in interviews.

## Media

* Book: *Never Turn Your Back On Angus Cow: My Life As a Country Vet.* 4 augüstüs 2015. Gotham Books
* Podcast: *The Incredible Dr. Polcast.* 4 january 2024. Apple Podcasts
René Descartes

**René Descartes** (franske uutspråke: [ʁəne dekaʁt]) (31. määrt 1596 – 11. februåry 1650) was nen fransken wysgeyr, weatenskapsman un wiskundigen. Hee wördt seen as eyne van de vöärnaamste lüde in et upkommen van de moderne wysgeyrde un weatenskap. Wiskunde was vöär em et belangrykste middel üm dinge uut to vinden, un hee verbünd de vöärhen losståndige gebeden van meatkunde un algebra töt analytiske meatkunde. Descartes leavden en groot deyl van syn warkende leaven in de Neaderlandske Republik, wår hee eyrst by et Ståtenleager deenden un later eyne van de vöärnaamste denkers van de Goldene Eywe wör. Al deenden hee nen protestantsken ståt un wör hee later dör kritici as deist eseen, Descartes was roumsk-katolik.

## Leaven

### Vroge jåren
Descartes wör geboaren in La Haye en Touraine, in de provinsy Touraine (nu Descartes, Indre-et-Loire) in Frankryk. In mei 1597 küm syne moder Jeanne Brochard uut de tyd, en pår dage nå at se en doudgeboaren kind up de wearld bracht had. Syn vader Joachim was lid van et Parlement van Rennes. René leavden by syne groutmoder un syn groutoum. Al was de family Descartes rooms-katolik, wör de streake Poitou döär de protestantske hugenoten behearsked.

### Skoolgang un leager
In 1607 güng hee, late vanweage syne swakke gesundheid, nå et Jesuitenkollege *Royal Henry-Le-Grand* in La Flèche. Dår kreag hee syne eyrste kennis van wiskunde un natuurkunde, med under meyr et wark van Galileo. Nå syn ofstuderen in 1614 studeerden hee twey jår (1615-16) an de Universiteit van Poitiers, wår hee nen Baccalauréat un Licence in et kanonike un börgerlike recht haalden.

### Neaderland un latere jåren
In 1628 vestigden Descartes sik in de Nederlandse Republik. Hee skreav dår syne belangrykste warken. In Amsterdam had hee ne verbinding med ne deynstmeid, Helena Jans van der Strom, med wee hee ne dochter Francine kreeg. Se wör in 1635 in Deventer geboaren un as protestant edöypt. Se küm uut de tyd an de skarlakenköärts do as se vyv jår old was.

In 1649 wör hee dör köäninginne Christina van Sweden nå Stockholm enöydigd üm ne nye weatenskappelike akademy up to richten. Hee nöäm et anbod an, mär et klimaat bekwam em neet good. Hee kreag longuntsteaking un küm uut de tyd up 11. februåry 1650.

## Denken un warken
Syne bekendste wysgerige uutspråke is "cogito, ergo sum" ("ik denke, dus ik bestå"; in et fransk: *Je pense, donc je suis*). Dit stünd in syn "Diskurs oaver de Metode" (1637) un "Beginsels van de Wysgeyrde" (1644).

Descartes wördt vake de vader van de moderne wysgeyrde enöömd. Hee leidde de grund vöär et kontinentale rationalisme van de 17. eywe, wat later döär Spinoza un Leibniz vöärstån wör. Dit stünd teagenoaver de empiristiske skole van Hobbes, Locke, Berkeley un Hume.
Wagadugu

**Wagadugu** (fransk: *Ouagadougou*) is de höyvdstad en grötste stad van Burkina Faso, en höyvdstad van de Centraalregio en de provincys Kadiogo en Wagadugu. Met üm en by 3,1 miljoon inwoaners (2024) is et de belangrykste stad van et land.

De stad ligt in et midden van Burkina Faso en hevt ne lange geskedenisse as et middelpunkt van et Mossi-köäningriek. De name Wagadugu kümt uut de mooré-språke en beteykent *stea van respekt*. De stad wör stichted in de 15. eywe döär de Mossi en wör in 1441 de höyvdstad van et Mossi-köäningriek under köäning Wubri.

Van 1896 töt 1960 stünd Wagadugu under fransk koloniaal bestüür as deel van fransk West-Afrika. Nå de unafhangelikheid van Burkina Faso in 1960 wör Wagadugu de höyvdstad van et nye land.

## Land en klimaat
Wagadugu hevt en heyt savannenklimaat med ne dröge tyd van oktober töt mei en ne natte tyd van juni töt september. De temperatuur kan houge weasen, med ne döärsneyde dagtemperatur van 28 töt 35 gråd Celsius. De stad lig up et Centraal-Plateau up üm en by 300 meter boaven seynivo.

## Kultuur en ekonomie
De stad is et kulturele en ekonomiske centrum van Burkina Faso. Et FESPACO (Pan-Afrikaansk Film- en Televisiefestival van Wagadugu) is et grootste filmfestival van Afrika en wördt elk uneven jår in de stad ehold. Wagadugu hevt ok ne universiteit (de Universiteit van Wagadugu, nu Joseph Ki-Zerbo Universiteit) en is et centrum van de Burkinese handwerk- en textielindustrie.

De ekonomie van de stad is baseerd up handel, oaverheidsdiensten en kleine industry. De stad hevt en internationaal vleegveld (Wagadugu Internationaal Vleegveld) en is verbunden med andere groute steaden in West-Afrika oaver et spoor en de weg.

## Verkeyr
In de lätste jåren is de stad stark egreoid, wårdöär et verkeyr slim vaste kan loupen. De meyste lüde verplaatset sik vöäral med brommers ("mobylettes") en up de fytse. Dårby sint der ouk bussen en taxi's. De stad warket an de verbeatering van et weagennet. Der müttet ja nye weagen en en net van buslynen kummen.

## Uutdagingen
As snelgroiende stad hevt Wagadugu te maken med uutdagingen as waterversörging, afvalverwarking en de groi van sloppenwyken. De oaverheid krigt hülpe van internationale organisatys üm der wat an te doon.
Ricarda Lang

**Ricarda Lang** (* 17. Sneymåne 1994 in Filderstadt, Baden-Württemberg) is eyne düütske politikerske (Bündnisse 90/Dee Grönen) un meddeglyd van dem düütsken bundsdage. See is politiske spreakerske vöär vrouwen un was tüsken 2022 un 2024 tohoupe med Omid Nouripour bundsvöärsitterske van Bündnisse 90/Dee Grönen. Tovöär was see eyne spreakerske van der Grönen Jöägede.  

## Boarns
Glommen

***Glommen*** was en vroggere Noorske krante dee pübliceerd wördden in de stad Sarpsbörg in de fylke (provinsy) Østfold.

De krante begün op 19. september 1888 en wördden pübliceerd döär Tollef Ellefssøn en wördden bewarked döär Oluf Falck-Ytter. De krante must nye kompetity wörden vöär de dominante krante van de stea, de konservative krante *[[Sarpen]]*. De krante was liberaal en wördden med de tyd med meyr en meyr liberaler. De krante höälp ouk andere liberale kranten in Noorweagen sou as *Halden* vanof 1931. De lüde van Glommen höälpen vanof do med med et drükken van disse krante. 

Tydens de düütske besetting van Noorweagen veranderden de situaty van de krante. De krante skeiden dår med üüt op 1. oktober 1941 umreaden Düütsk mediabeleid.
Kambodja

**Kambodja**, officieel et **Keuninkriek Kambodja**  (Khmer: ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា - *Preah Reacheanachak Kampuchea)* is een land in Zuudoost-Azië op et Indochinese Skiereiland. Et is noabers met Thailand op et noordwesten, Laos op et noorden en Vietnam op et oosten. Et hele zuudwesten van Kambodja ligt an 'n Golf van Thailand. Et land is 181.035 kilometer in et veerkant. Et meeste is vlak land, tusken 'n rivier Mekong en et grötste meer van Zuudoost-Azië, Tonlé Sap. Et hef een tropisch klimaat en der leavt heel wat deers en planten. In Kambodja wont ongevear 17 miljoen leu, woervan as et grötste deel Khmer zint. De gröste en drokste stad is heuvdstad Phnom Penh. Doarnoa komt Siem Reap en Battambang.

In et joar 802 leut Jayavarman II zikzelf kronen töt keunink. Hee wust de Khmerprinsen van Chenla biej mekaar te kriegen onder de naam 'Kambuja'. Zo begun et Khmer-Riek. Et keuninkriek was slim indianiseerd, woermet as eerst et Hindoeïsme en doarnoa et Boeddhisme zik rap konden verspreiden. In de hele strekke wörden religieuze gebouwen opetrökken, met Angkor Wat as 'n bekendsten doarvan. In de 15e eeuwe raken et riek zienen invlood heanig-an kwiet töt et in 1863 nen Fransken beskarmstoat wör. In 'n Tweeden Wearldoorlog hadden et dee Japanners vuur et zeggen en in 1953 verkloarden et land zik onofhankelik van Frankriek. Tiedens de zestiger joaren had et land te maken met 'n Vietnamoorlog. Dat voorden in 1970 töt nen stoatsgreep met hulpe van de VS, woerbiej de *Khmer Republiek* in de bene hulpen wör. In 1975 kon de kommunistische Rode Khmer et oavernemmen. Dee begungen de Kambodjaanse Volkermoord van 1975 töt 1979, töt dee ewipped wörden in 'n Kambodja-Vietnamoorlog. In 1991 wör de vreade verkloard onder de Pariesakkoorden. Subiet wör der ne Verenigde Naties-leager hen edoan um de vreade te bewaken, nen niejen grondwet in te voren en noa te leaven en ne landsverkiezing te holden in 1993. Zo köm nen ende an langdoerige opstanden. Toch wör der in 1997 wier nen stoatsgreep epleegnd duur eersten minister Hun Sen en ziene Kambodjaanse Volkspartieje (CPP).

Kambodja is ne grondwettelike monarchie met meardere partiejen, al hef de CPP de warkelike töwkes in handen. Kambodja is aneslötten biej de Verenigde Naties, ASEAN, de RCEP, de Oostaziatische Top, et WTO, de Neet-lieerde Beweaging, de Francophonie en ze kuiert met biej de Shanghai Samenwarkingsorganisatie. De VN neumt Kambodja een minimaal ontwikkeld land. De leu mut et der vuural hebben van landbouw. Al kump der de leste joaren wat mear binnen duur klearmakerieje, bouw en toerisme. Et land hef nog altied slim te lieden van umkeuperieje, verdoon van menskenrechten en ontbossing. De meestesprökkene sproake is et Khmer en de meeste leu zint boeddhist.
Eiderstedtsfreesk

Et **eiderstedtsfreesk** (noordfreesk (Öömrang): *Eidersteeds Fresk*, düütsk: *Eiderstedter Friesisch*, Däänsk: *Ejderstedfrisisk*) was en dialekt van et noordfreesk en wördden espröäken op et skyreiland Eiderstedt, do onderdeyl van et däänske Hartogdom Sleeswyk. Et eiderstedtsfreesk is üütestörven in et midden van de 18. eyw.

In vergelyking med de noordelikere noordfreeske gebeden was Eiderstedt ryke en richteden sik op et neadersassiske süden van Holsteyn. Tydens de 16. eyw was dår vöälle immigraty üüt wat as now Neaderland is.

Eiderstedtsfreesk wördt ereakend töt de eilanddialekten, mar had ouk kenmarken van de dialekten van et vasteland. Disse verskillen kommet döär de verskillende tyden van freeske immigraty.

## Literatüür

* Dietrich Hofmann: *Zum Eiderstedter Friesisch.* In: *Niederdeutsche Mitteilungen 14.* S. 59–68.
* Nils Århammar: *Das Nordfriesische im Sprachkontakt* In: Horst Haider Munske (Hrsg.): *Handbuch des Friesischen / Handbook of Frisian Studies.* Tübingen 2001, , S. 328 f.

## Bronnen
Strandfreesk

Et **strandfreesk** was en dialekt van et noordfreesk en wördden espröäken op et eiland Strand, do onderdeyl van et Deenske Hartogdom Sleeswyk. Et eiland wördden verrineweerd tydens de Buchardivlood van 1634. De oaverblyvsels hyrvan bint now de eilanden Pellwörm en Nordstrand. Et strandfreesk behöyrden töt et vasteland noordfreesk. Dialekten van et strandfreesk wassen de dialekten op Pellwörm, Nordstrand en Wyk op Föhr. Wyders is et halligersk ouk en dialekt van et strandfreesk.

## Geskedenisse
Et noordfreesk wördden töt de 17. eyw espröäken op Nordstrand. Op Pellwörm bestünd et noordfreesk töt de 18. eyw. Nå de Buchardivlood van 1634 verhüüsden vlüchtelings nå Wyk op Föhr wåras see höär spräke introdüceerden. Hyr bleef et strandfreesk töt de 19. eyw bestån. Kats üütestöärven is et strandfreesk neet. Sou wördt et nog espröäken as et halligersk op et eiland Halligen.

## Belangryke warken
Et belangrykst wark in et strandfreesk is de ümmesetting van de Kleine Katechismus van Maarten Luther van vöär 1634. Andere warken bint "Yn Miren-Söngh" (en Ochtendleed) en "Yn Een-Söngh" (en Åvendleed) döär de preydiker Anton Heimreich (1626–1685), ofkomstig van Nordstrand. De pastor Andreas Frerks (1815-1899), dee as vordkwam van Wyk op Föhr, hevt de Gelykenisse van de verlöären söäne ümmesetted nå et dialekt van et strandfreesk det as espröäken wördden op Wyk op Föhr.

## Bronnen
Het Klokhuis

**Het Klokhuis** (Letterlik ummezat in et Nedersaksisch: *de [[Kreuze|Appelkreuze]]*) is een Nederlands televisieprogramma vuur kinder tusken 7 en 12 joar old. Et is van de NTR en wördt alle wörkeldage oetezunden op NPO Zapp. In *Het Klokhuis* doot ze iedere ofleavering een ander wetenskoppelik of moatskoppelik onderwarp bekuiern. Tusken de feitelike informatie duur geft et kleine toneelstukkes met een vast koppel akteurs, dee as doarmet et spul verdudelikt. Ook zint der regelmoatig verskes te heuren dee oaver et onderwarp van den dag goat. In et verleden wörden dee onder mear skreven duur Willem Wilmink. Harry Bannink deed der dan muziek biej maken. Van Bannink köm ook de intromuziek, wat nog altied broekt wördt. Het Klokhuis besteet seed 1988 en is doarmet ene van de bekendste en längstdreiende tellevisieprogramma's van Nederland.