open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bukkem

**Bukkem** is een visgerecht dat oek wel *erookte hering* eneumd wort. Bie disse menier van vis klaormaken wort de hering in zien geheel erookt, mit de ingewanden en al der nog in. Bukkem werd vrogger vaak langest 't Zujerzeegebied egeten, mar wort noen oek haost niet meer egeten. Bukkem wort oek wel in 't butenland egeten, 't is bieveurbeeld bekend in de Engelse en Surinaamse keuken. 

## Trivia
Der is oek een meziekgroep die verneumd is naor 'bukkem'. Disse groep is bekend eworren onder de naam Bukkes, 't meervoud van **bukkem** in 't Spakenburgs. Bukkes kreeg landelijk wat bekendheid mit 't liedjen *Héé Keeltsie* dat *hé keeltjen* betekent.

## Nedersaksisch
*Drèents: *bokken, bukken*
*Veluws:
***bukkem, bokkem*
***bukking, bökking*
***bukken, bökken* (Wezep, Attem, Epe)
***bokken* (Attem, Waopenvelde, Epe)
*Sallands: 
**Zwols: *bukkem* (Binnenstad, Diezerpoorte, Kamperpoorte), *bokkem* (Assendörp)
Zalmachtigen

De orde van de **zalmachtigen** (*Salmoniformes*) bestaot uut een vrie groot antal femilies:

*Orde: Salmoniformes
**Familie: *Argentinidae* - glasogen
**Familie: *Esocidae* - snoeken
**Familie: *Galaxiidae* - Tasmaanse snoekjes
**Familie: *Salmonidae* - zalmen
**Familie: *Osmeridae* - spieringen
**Familie: *Umbridae* - hoendsvissen

## Zie oek
*Bukkem
Diesel

**Diesel** kan verwiezen naor:

* diesel (plant) - Nederlands: distel
* dieselmotor - die riedt op
** diesel (brandstof)
** biodiesel
* Diesel (tiedschrift) - een Nedersaksisch tiedschrift uut Oost-Frieslaand
* Diesel (kledingmaark) - een Italiaans kledingmaark
* Diesel (band) - een Nederlandse band

## Personen mit de achternaam Diesel
* Rudolf Diesel - de uitviener van de dieselmotor
* Vin Diesel - een Amerikaanse acteur, producent en regisseur
Diesel (plant)

**Diesels** bin planten van 't geslacht *Carduus*. 't Bin stekelige planten mit bloemen in heufjes, umgeven deur puntige umwienselblaojen. De kleur is meestentieds rood tot paors, soms lila of wit. De vruchjes an de bovenkant hen vruchpluus (dieselpluus). 't Is een tweejaorige plant: in 't eerste jaor vormen de wortels en 't bladrozet; in 't tweede jaor ontwikkelen de bloemen en vruchten.

## Soorten in Nederland en België
* Tengere diesel (*Carduus tenuiflorus*)
* Kruldiesel (*Carduus crispus*)
* Knikkende diesel (*Carduus nutans*)
* Langstekelige diesel (*Carduus acanthoïdes*)

## Nedersaksisch
*Achterhooks: 
***diesele* (Wenters)
***diesel* (Dinsper)
***stiekel* (Sillevolde)
*Drèents:
***diesel*
***stiekel*
*Grunnegs: *körtbaindik* of *stekel*
*Sallaans: *diesel*
*Stellingwarfs: *distel*
*Tweants: *dissel* (Almelo)
*Veluws: *diesel*
Deuzendschonen

**Deuzendschonen** (*Dianthus barbatus*) is een bleuiende plaante van de femilie Caryophyllaceae. Deuzendschonen koemen van oorsprong uut de bargen in Zuud-Europa van de Pyreneeën tot oost van de Karpaten en de Balkan.

De deuzendschonen is een tweejaorige of kortlevende vaste plaante dee zo'n 40 tot 70&nbsp;cm groot kan wonnen. De deuzendschonen hef greune, blauw-greune of glimmende blaojen dee ongeveer 4 tot 10&nbsp;cm lange en 1 tot 2&nbsp;cm breed wonnen. De bloemen wonnen eproduceerd in een cluster bovenin de stengel en hem een kruudnegelachtige geur; de bloemen bin zo'n 2&nbsp;cm in diameter en hem vuuf bloemblaojen mit ekartelde raandjes. In de netuur bin de bloemen van disse plaante rood van kleur mit een witte onderkaante.

## Nedersaksisch
*Veluws:
***deuzendschonen* (Nunspeet)
***duveschoon* (Putten)
***duzendschoon* (Niekark)
***duvesjonen* (Bunsjoten)
*Drèents: *duzendschoon* of *duzendschone*
*Stellingwarfs: *duzendschoene* (Ni'jhooltpae)
*Tweants: *doevnschooln*
*Achterhooks: *doezendschoe(r)*
*Grunnegs: *doezendschoun(der)*
Willem van Oranje

**Willem van Oranje-Nassau** (Dillenburg, 24 april 1533 — Delft, 10 juli 1584), Prins van Oranje, Graof van Nassau, bekend äs **Willem van Oranje**, was de initiatiefnemer en leider van de Opstand tegen de Spaanse koning Filips II.

De Opstand steet in de geschiedenisboeken bekend äs de Tachtigjaorige Oorlog en leiden tot een onofhankelijk Nederlaand. In de kronieken, brieven en dokementen van de 16e eeuw wordt der soms esproken aover de Opstand. In de literetuur van vandage wordt 't begin van de Tachtigjaorige Oorlog vake an-eduud mit *de Opstand* of *de Nederlaanse Opstand*.

Umdät Willem van Oranje protestans was, was e dus ok niet veur één godsdienst, de heufdreligie was in die tied namelijk 't rooms-kattelicisme, de Spaanse koning wol dan ok 't protestantisme in Nederlaand uutreuien. Eén van de bekendste uutspraken van Willem van Oranje was: *Ik kan niet goedkeuren dat vorsten over het geweten van hun onderdanen willen heersen en hun de vrijheid van geloof en godsdienst ontnemen*. Disse woorden werden uut-esproken op 31 december 1564 in de Raod van Staote. Mit disse woorden werd 't conflict mit de koning van Spanje (Filips II) onder woorden ebrach.

De liefspreuk van de prins was *Je maintiendrai*. In 't les van zien leven gebruken de prins disse uutdrukking mit een toevoeging: *Je maintiendrai l'honneur, la foy, la loi de Dieu, du Roy, de mes amis et moy* (vertaling: *Ik zal de eer, 't geleuf en de wet van God, van de Koning, van mien vrienden en mien haandhaven*).

Aover Willem van Oranje is verschillend eoordeeld. De bekende historicus Jan Romein rekent hum tot de ärflaoters van de Nederlaanse beschaving. Willem van Oranje steet in elk geval an de wiege van de Nederlaanse nasie. Zonder zien optreden is een onofhankelijk Nederlaand historisch ezien niet denkbaor en zol de geschiedenisse van Europa anders elopen wèèn. 't Optreden van Willem van Oranje hef dus wereldumvattende betekenisse ehad. De eis van de Habsburgers ('t stichen van een centraal eleid wereldriek mit één godsdienst) is stuk-elopen op zien vastberaodenheid. 

Willem van Oranje is uuteindelijk op 10 juli 1584 vermoord in zien eigen huus deur de kattelieke Balthasar Gerards (of: *Balthasar Gérard*). Willem van Oranjes legendarische woorden waren *Mien God heb medeliejen mit mien en Oew ärme volk.*
Willem I

**Willem I** kan verwiezen naor:

* Willem de Veroveraar (1027-1087) - keuning van Engelaand (1066-1087)
* Willem I van Luxemburg (1070-1129) - graaf van Luxemburg (1096-1129)
* Willem I van Hollaand (ca.1167-1222) - graaf van Hollaand (1203-1222)
* Willem I van Dampierre of **Willem I van Vlaonderen** (1196-1231) - graaf-gemaol van Vlaonderen
* Willem I van Meißen (1343-1407) - markgraaf van Meißen (1349-1407) en laandgraaf van Thüringen (1349-1382)
* Willem I van Stiermarken - (1370 - 1406)
* Willem III van Saksen, ook **Willem I van Luxemburg** (1425-1482), hertog van Luxemburg (1439-1443)
* Willem de Rieke (1487-1559) - graaf van Nassau, vaor van Willem van Oranje
* Willem I van Oranje-Nassau (1533-1584) - prins van Oranje, stadholder van Hollaand, Zeelaand en Utrecht
* Willem I van de Nederlanen (1772-1843) - keuning van de Nederlanen (1815-1840), groothertog van Luxemburg (1815-1840)
* Willem I van Württemberg - keuning van Württemberg
* Willem I van Hessen-Kassel - keurvorst van Hessen-Kassel
* Willem I van Utrecht - bisschop van Utrecht (1054-1076)
Adolf Hitler

**Adolf Hitler** (Braunau am Inn (Oosterriek), 20 april 1889 – Berlien, 30 april 1945) was n Duutse politikus en diktoater. Hai was de laaider van t Duutse Dèrde Riek. Tiedens zien bewind stuurde hai doelbewust aan op n verovernsoorlog: de Twijde Wereldoorlog. Ook vonden onder zien bewind de *[[Holocaust]]* en wat andere genosides stee. Hitler druig hierveur de ìndverantwoordelkhaid. 

In de Holocaust werren om en bie 6 miljoen Jeuden ombrocht. Ook al is Hitler nooit veroordeeld veur oorlogsmisdoaden, omdat e zelfmoord pleegde veur hai terecht stoan kon, wordt hai over t algemain beschaauwd as ain van de grootste oorlogsmisdoadigers in de geschiednis van de mìnshaid.

Hitler staait veuraal bekind om zien symbool, t hoakenkruus, dat soamen mit de pose dij in de oorlog noar hom doan wuir, de Hitlergroet, zölfs verboden wuir in veul landen.
Indonezie

**Indonezie** is n republiek, bestoande uut n groot aailandengebied in Zuudoost-Azie. t Ligt tuzzen t Zuudoost-Azioatische vastelaand en Austroalie, en tuzzen de Indische en Stille Ozeoan. In t noorden grènst t ook aan de Zuud-Chinese Zee. Indonezie grènst aan Malaizie op t aailand Borneo, aan Papoea-Nij-Guinea op t aailaand Nij-Guinea, en aan Oost-Timor op t aailaand Timor. In t zuden grenst t aan Austroalie. De heufdstad is Jakarta. De grootste aailanden binnen Java, Sumatra, Borneo, Celebes en Nij Guinea.

## Geschiednis
Veur de tied van de Verainde Oostindiese Komnij (VOK, *VOC in t Nederlaands*) en veurdat de Hollaanders Indonesie nomen as kelonie, bestonden der tuzzen de 7e en 14e eeuw in Indonezie op verschaaidene stees, n aantel verschillende keunenkrieken. Dizzent waren veuraal hindoeistisch en boedistisch. Loater kwam hier de islam bie, via de haandel en gruide uut tot de belaankriekste religie in Indonezie. Indonezie is den ook t grootste moslimlaand van de wereld. In de tied van de VOK waren de Hollaanders der de boas en meuken n ìnd aan de bestoande keunenkrieken. Indonesie wuir doe Nederlaands Indie nuimd. De Japanners meuken op heur beurt n ìnd aan Nederlaands Indie, tiedens en noa de Twijde Wereldoorlog. De Hollaanders wuiren opsloten in kaampen en de Indonesiers wuiren dwongen om de Japanners mit te helpen.

## Toal

Indonezie kint n huil ìnde toalen, veural in Papoea, môr ook op Celebes en de maiste andere aailanden. Op Java en Bali binnen de verschillen hail wat klainer. Van alle toalen dij de maiste van heur proaten in Indonezie hebben, is t grootste duil Austronesisch. Mit sikkom 750 sproken toalen mout Indonezie wat aantel toalen aangaait allend in Papoea-Nij-Guinea zien meerdere zain.

## Butende hìnwieze
Innsbruck

**Innsbruck** is de heufdstad van de Oostnriekse deelstaat Tirool. t Is noa Weenn, Graz, Linz en Salzburg de greutste stad van Oostnriek. In 2006 har de stad 117.342 inwonners. De gemeante Innsbruck, ne zölfstandige stad (ok wal *Statutarstadt* neumd in Oostnriek), hef ne öppervlakte van 104,91 veerkaante kilometer.

De stad is ongeveer 800 joar oald en lig aan de riviere de Inn. De naam *Innsbruck* kömp oet t Latien. Vrogger hetn de stad *Oeni pons* of *Oenipontum*, woarbiej Oenus stun vuur wat now Inn het; pons is t Latiense woord vuur brugge. De brugge oaver de Inn was vrogger van groot belang vuur de handel vanoet Italiën en Zwitserlaand noar Duutslaand. Doarduur stoat der in de stad nog völle Middeleeuwse gebouwn, woaroonder de Fraanciskaanse *Hofkirche* en de *Fürstenburg*, n kasteel met n balkon met n goaldn dak.

De Olympiese Winterspeeln wördn tweemoal in Innsbruck hooldn, in 1964 en in 1976, doo de stad de organisasie oavernam van de Amerikaanse stad Denver.
Brugge

**Brugge** of **brogge** kan verwiezen naor:

* Brugge (stad) - de heufdstad van de Belgische previnsie West-Vlaanderen
* Brogge (bouwwark) - een verbiending tussen twee walkaanten veur verkeer over 't waoter hinne
* Brogge (taandheelkunde) - taandheelkundige constructie in de mond
* *Brogge* - een aander woord veur een brukjen (stuk brood)
Keie

Een **keie** of een **baksteen** is een kunsmaotige steen, dee emaak wonnen van klei en kan eventueel 'vermagerd' wonnen mit zaand, de klei wonnen in een vorm edaon en of-ebakken in een speciale novend mit een temperetuur van 900 tot 1.200 ºC (ofhankelijk van de kleisoorte), hiernao wonnen 't paor dagen of-ekoeld, um scheuren en barsen te veurkoemen. In warmere lanen wonnen de keien vake edreug deur de zunne, dit duurt meestiends twee of dree dagen. Een keie wonnen gebruuk um gebouwen, muren of wegen mee te maken. Je kunnen in de plaose van keien oek betonnen bestaoting legen. Keien kunnen emaak wonnen deur mesines of deur meensewark, in Europa gebeurt dit meestentieds mit mesines, terwiel 't in de armere lanen meestentieds mit meensewark edaon wonnen.

Bie 't bouwen van een mure of een gebouwen wonnen cement gebruuk as een soorte van liem, 't cement is tussen de keien deur haos altied zichbaor en wonnen oek wel de voege eneumd.

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *bakkei*
* Grunnegs: *brik(ke)*
* Stellingwarfs: *bakstien*
* Tweants: *bakstean, baksteen, bakkeie*
* Veluws:
** *baksteen*
** *bakstien* (Waopenvelde)
** *mestelsteen*
** *rooie steen*
** *steen*
** *stien* (Attem)
** *bakkei(e)*
** *metselkeie* (Loen)
** *keie* (Nunspeet)
** *tichel* (Epe)
Biejevreter

De **biejevreter** of **sjiet-in-t-vuur** (*Parus major*) is n zangvoegel uut de familie van de mezen (*Paridae*). Volwassen biejevreters bin oengeveer 14 sentimeter groot. De biejevreter het n zwarte kroen, witte wangvlekken, n gele borst en over de lengte op de borst n zwarte band. Mannetjes bin te herkennen an de dudelik brejere zwarte band. De jongere biejevreters bin wat vaoler ekleurd en mist n zwarte streep (dit verschient sarest). t Is de grootste soort, zo as de Latiense naam verraoit.

Biejevreters bin niet schuw, en eten somtieds apenoetjes uut de hand. In de breuitied eten ze veural insekten en insektenlarven. De biejevreter nestelt in boomholtes en oek vaak in nestkasjes. Zien veurkeur gaot uut naor n vlieggat dat n paor millimeter groter in deursnee is as dat van t blauwpaapjen. An t eind van de leinte en in t veurst van de zoemer wort de biejevreter seksueel aktiever, mar vanof t moment dat de dagen langer worren (21 desember) begint t mannetjen al vaker te zingen.

Biejevreters kommen in heel Europa veul veur, mar niet op Iesland. Ze kommen veural veur in bossen, parken en hofjes. Meestal standvoegel, mar in sommige jaoren kunnen groepen uut Noordoost-Europa naor Midden- en West-Europa trekken.

Biejevreters staon der um bekend dat ze doppen van melkflessen lospikken um bie de room te kunnen.

## Nedersaksies

## Foto-uutstalling

Bestaand:Musvit.jpg
Bestaand:Parus major01.jpg
Bestaand:Parus major g1.jpg
Bestaand:Great Tit fledgeling.jpg
Bestaand:Parus major excelsus MHNT 232 Aïn Béïda Algerie.jpg


## Uutgaonde verwiezingen

* SoortenBank.nl - beschrieving, ofbeeldingen en geluud
* Mezencam.nl - rechstreekse beelden (tiejens t breuiseizoen) in n nestkast van n biejevreter
Uuierats

**Uuierats** is een ouwerwets gerecht emaakt van uuien, eek, kruudnegels en gehakt vleis. Dit wort allemaol samen esteufd veur een paor uur of korter, dat leit deran hoe-j n't precies maken en as 't klaor is wort 't eserveerd mit eerpels of mit eerpelpuree. Riest is oek een meugelijkheid mar wort niet vaak gebruukt in de Nederlanse keuken (wel bie *oosterse uuierats*).
Emmerdennen

De **Emmerdennen** is een bosgebied in Em. Het ontstund an 't begin van de 20e eeuw. In 1907 weur de NV Emmer Dennen opricht, die 't bos 1918 overdreug an staotsbosbeheer. Dizze breidde 't nog wieder uut. De NV Emmer Dennen weur in 1921 ontbunnen.

Vandage is 't bos een kuiergebied tussen de woonwieken van Em. Wieder hej in de buurt van 't bos een minicamping en een meertie, 't Appeltie.
Feil

n **Feil** is meestentieds n vierkante dikke doek van katoen of synthetiese vezels mit n zied tussen de vuuftig en tachetig sentimeter. n Feil wort in n nemmer mit waoter en zeepsop espeuld, daornao licht uutevrungen, um der vervolgens n vloer mee an te keren of t teveul an waoter van n an-ekeerde vloer op te feilen.

De uutviender van de feil was Jacob How, hie het in 1837 patent ekregen veur de feil. Der bin oek 'automatiese feilen', disse feilen bin meestentieds roend en worren an-estuurd deur elektrisiteit. In t Nederlands heette n feil vrogger oek wel n slet. Dit het, zo as bekend, n hele are betekenis ekregen.

## [[Nedersaksies]]
*Drèents: *vaail, veil*
*Grunnegs: *vaal, vaail, vaaiel, volle*
*Stellingwarfs: *dweil*
*Tweants: *feaile*
*Urkers: *feal*
*Veluws: *feil*
Glaozemaker

**Glaozemakers** of **glaozewassers** (*Odonata*) vormen een insecte-orde die wereldwied veurkomt mit meer as 5.000 soorten, merendeels in warmere gebieden. In Nederland en België leven zo'n 70 soorten glaozemakers. Glaozemakers bin vrie makkelijk te oenderscheien van are insecten, an de hand van de volgende kenmarken:

* Twee paor vleugels, die stevig, riek eaord en niet opvouwbaor bin, behalve bie de suborde van de *Zygoptera*.
* Kleine veulsprieten, die-j krap-an zien kunnen.
* Een lang en meestentieds slank achterlief.
* Grote samen-estelde ogen op een beweeglijke kop.
* 't Borststuk is schriks ericht.
* De poten bin naor veuren toe eplaotst.

## Kleuren
De prachtige kleuren vervullen belangrieke functies veur de glaozemaker. Ze helpen bie 't herkennen van een epast mannetjen of vrouwtjen. Ze zörgen der oek veur dat de vorm van 't lief een bietjen verbörgen wort, waodeur ze makkelijker veur roofdieren verbaargen kunnen. Bie 't regelen van de temperetuur van 't lief wort deur een paor soorten de meugelijkheid tot kleurverandering gebruukt. Bie kouwere umstandighejen vient een verkleuring plaots van blauw naor bruun, waodeur de glaozemaker opwarmt.

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *glaezenwasser, glaozewasser, glazenwasser*
** *blaorenbieter*
** *wrattenbieter*
* Grunnegs: *droakenvlaig*
* Oostfreisk:
** *hiespeerdje* (Moormerlandsk)
** *herenpeerdje*
** *duvelspeerdje* (Pdt skriefwies: *Düvelspeerdje*)
** *droukenfleig* (Pdt skriefwies: *Drakenfleeg*)
** *skoulapper* (Pdt skriefwies: *Schohlapper*)
** *woortenbieter*
** *blainbieter*
* Stellingwarfs:
** *waeterjuffer*
** *oosterpeerdjen* (Westhoekers, De Kuunder, Blankenham)
* Tweants:
** *libelle*
** *glazenmaker*
** *glaajnmaker* (Riesn)
* Veluws: 
** *libelle*
** *libel* (Vaossen, Hoevelaken)
** *gläzenmäker* (Attem)
** *glaozemaker* (Putten)
** *glaozewasser* (Putten, Armelo)

## Foto-uutstalling

Ofbeelding:Sympetrum striolatum M 4645.jpg
Ofbeelding:Sympetrum_striolatum.jpg
Ofbeelding:Orthetrum_cancellatum.jpg
Ofbeelding:Aeshna_mixta.jpg
Ofbeelding:Libellula_depressa_female.jpg
Ofbeelding:Sympetrum vulgatum M 3419.jpg
Ofbeelding:Aeshna juncea.jpg
Ofbeelding:Calopteryx virgo2.jpg
Ofbeelding:Pyrrhosoma nymphula01.JPG
Ofbeelding:Coenagrion puella3 latka dzieweczka small.jpg
Ofbeelding:Calopteryx splendens.jpg
Ofbeelding:Calopteryx splendens vrouwtje.jpg
Veendaam

**Veendaam** (Nederlaands: *Veendam*) (inwoners per 1 jannewoari 2020) is n gemainte en n dörp in Noord-Nederlaand in de provìnzie Grunnen. De gemainte beslagt n oppervlak van 78,67 km² (woarvan 2,23 km² wotter).

## Indailen
De gemainte Veendaam omvat de volgende ploatsen: Boareveld, Börkomnij, Kibbelgoarn, Körte Akkers, Nummer Dattien, Ommelaanderwiek, Tripskomnij, Veendaam, Westerdaipsterdoalen, Willevaank, Willevaanksterdoalen, Zuudwenden.

## Geboren in Veendaam
* Marius Duintjer (22 december 1908), Nederlaands baauwkundege († 1983)
* Linda Moes (24 september 1971), Nederlaands swèmster 
* Peter Windt (3 mei 1973), Nederlaands hockeyinternational
* Renate Groenewold (8 oktober 1976), Nederlaands scheuvelloopster
* Niels Scheuneman (21 december 1983), Nederlands roadler
* Richard Veenstra (29 juni 1981), Nederlaands komponist
Gele gis

De **gele gis** (oek wel: t *geelgisjen* of de *gis*; *Emberiza citrinella*) is n zangvoegel, uut de familie van de Emberizidae. t Is n stand- en zwarfvoegel die iets groter is as de mors. n Gele gis kan oengeveer 16,5 sentimeter groot worren. De gele gis leeft veural van zaojen mar in de breuitied oek van wurmen en insekten. t Nest van de gele gis zit op de groend tussen hoge planten en struken.

## Verspreiding
De gele gis komt veur in heed begreuid mit veer uut mekaar staonde bomen, in bosranden, wegbarmen en in hegen en houtwallen. Deur t verdwienen van hegen en houtwallen is de gele gis in de twientigste eeuw stark achteruutegaon. De gele gis stung op de Nederlandse rooie liest van voegels, mar deurdat de populaosie zien eigen an t herstellen is, staot disse voegel niet langer op de rooie liest.

## Nedersaksies
* Drèents:
***geelbörstien*
***geelgors*
***geelvink*
***geelgorre*, *gelegorre*, *gelegörre* (VK, ZOD)
***gelegor* (MD)
***gelegors* (ZOZ, ZWD)
***gelegorze* (ZOV)
***gelegouw* (ZOD)
***gèlegouwe*, *gèelgouwe* (ZWZ)
***haverkneutje* (ZOZ)
***knieper* (ZOV)
***knuter* (MD, ZOV)
***knuut* (ZOV)
***wielewaal* (ZWD, ZOD)
* Grunnegs:
***geelgoddel*
***geelvink*
***gele gorre*
* Sallaands: 
***gaele gure* (Zwolle)
***gelle gure* (Raolte)
* Stellingwarfs: 
***geelmuske* 
***gele gouw*
***schele vinke*
***strontmuske*
* Veluws:
***geelgors*
***gaelgors* (Vaossen)
***gors* (Apeldoorne)
***geelgisje* of *gis* (Putten)
***gele gis* (Putten, Oldebroek, Wezep)
***gele gister* (Nunspeet)
***geelgaarsje* (Zwartebroek)
***geelgaorsje* (Garder)
***gaele garste* (Heerde, Emst)
***gaele gärste* (Vaossen, Emst)
***gaele gors* (Attem)

## Waornemingen in Nederland
* Kaort van Nederland mit waornemingen
* Waornemingen kunnen hier in-evoerd worren

## Uutgaonde verwiezingen

* SoortenBank.nl - beschrieving, ofbeeldingen en geluud
Eksel

**Eksel** (Nederlaands: *Exloo*) is een esdörpie op de Hondsrug in de pervincie Drenthe. 't Dörp lig in de gemiente Börger-Oring. Eksel is niet de grootste plaots in de gemiente, maor toch stiet 't gemientehoes der. Eksel hef nog de olde brink, waor jaorlijks 't Ekselse *schaopscheerderfeest* holden wordt. Ok stiet der bie Eksel in de buurt een hunebed.
Wiend

**Wiend** is een netuurlijke luchbeweging van de eerdatmosfeer, 't wonnen ekenmark deur richting en snelheid. Wiend kan over 't algemeen veul schaode anrichen as der een zwaore sturm langesraos, mar wiend hef oek veul positieve punten, veurbeelden bin milieuvriendelijke streum en 's zoemers zurg 't derveur da-j 't wat koeler kriegen.

Wiend kan op dreje menieren ontstaon:
* Deur een hoog- of leegdrokgebied dee ontsteet deur de warking van zunneloch, dee de eerde plaoselijk iets meer verwarm op de ene, as op de aandere plekke.
* Deur kouwe luch dee vanof een barg ummeneer geet.
* Zeewiend en laandwiend, wonnen veroorzaak deurdat 't laand en de zee op een verschillende meniere opwarmen en ofkoelen. 

Op een grote heugte in de atmosfeer wei de straolstreum. De wiend kan in starkte veul verschillen. De wiendstarkte wonnen uut-edrok in een getal van de schaole van Beaufort of in meters per seconde. De wiendstarkte hef veul effek op de geveulstemperetuur.

In Nederlaand kan de jaorgemiddelde wiendsnelheid verschillen van ruum 10 kilemeter per ure in 't binnenlaand tot 20 an de kus. Van plaotse tot plaotse en van dag tot dag bin der grote verschillen. 

De wiend wonnen emeten op een maste mit een wiendmeter of *anemometer*. Dit instrement wönnen in 1846 eïntroduceerd deur de Ierse sternskundige Thomas Romney Robinson (1792-1882). De wiendrichting wonnen boven laand bepaold mit een wiendvaone. 

Gemiddeld wei der in Nederlaand 2 tot 3 uren nao zunsopkoms de minste wiend en ongeveer 3 tot 4 uren nao de hoogste zunnestand is de wiend 't starkst. As der gien grote weersveraanderingen op koms bin wonnen op een zoemerdag rond 4 of 5 uren 's mirregs de starkste wiend verwach. 's Mirregs wei 't dan gemiddeld 50% harder as 's mannensvrog, mar in de naomirreg nimp de wiend meestentieds weer of.

Deur starke wiend kunnen der oek verschillende soorten sturmen ontstaon dee veul schaode toe kunnen richen. Veurbeelden van sturmen bin: tornado's, orkanen, warvelwienen, waoterhozen en zokke dingen meer.

## Ofbeeldingen

Image:Bredevoort 003.jpg|Wiendmeule
Image:Tauernwindpark.jpg|Wiendenergie
Image:Quend 14 char a voile.jpg|Schik op 't strand
Image:Freiheitu.jpg|Zeilen


## Nedersaksisch
* **Algemeen:** *wiend*, *weend* of *wind*
Beestemark

Een **beestemark** of een **beestemerk** is een mark waor meensen beesten verhaandelen kunnen (meestentieds in peerden, geiten, schapen, koon, en aandere dieren). Hier kump een koop tot stand nao een overeenkoms tussen beie pertiejen.

Beestemarken wonnen meestentieds op 't darpsplein ehouwen. In Nederlaand bin der dan oek veul pleinen mit de naam *Veemarkt* (beestemark), dit herinnert nog an de tied dat der daor beestemarken ehuilen wönnen.

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *baistemaarkt*, *vijmaarkt*
* Stellingwarfs: *veemark*
* Veluws: *beestemark, -merk, -ma(a)rt, -ma(a)rkt*
Vergaorige

Een **vergaorige** is een bie-eenkoms van twee of meerdere meensen. De bedoeling van een vergaorige is da-j bepaolde zaken bepraoten. Een vergaorige is meestentieds formeel eregeld.

Naos de gewone vergaorige, waor onderwarpen rechstreeks mit mekaar bepraot wonnen, bestaon der oek vergaorigen via internet (internetbellen, MSN-vergaorigen enz.) en tillefoon. Een aandere naam veur een vergaorige is een *bespreking*.

Veural in orgenisasies bin vergaorigen iezelig belangriek. Dit kump umdat de communicasie tussen twee zakenluui goed verlopen mut, as der gien kontak tussen meensen is, kan de orgenisasie of onderneming aorig wat zaken mislopen.

## Nedersaksisch
*Tweants:
***vergaderige*, *vergadering*
Bunsjoots

't **Bunsjoots** (daorbie rekenen we ok 't *Spaokenburgs*) is een West-Veluws en Nedersaksisch dialect dat espreuken wort in Bunsjoten, Spaokenburg, Eemdiek en Zeuvenhuzen, dit leit an de grens van Noordoost-Utrecht en Gelderlangd (de Veluwe). Ofhankelijk van welke dialectindeling je gebruken, valt 't Bunsjoots onger 't Nedersaksisch, sommige indelingen plaotsen 't weer bie 't Utrechts of 't Hollangds. 

't Bunsjoots is een typerend Nedersaksisch dialect deurdat de vroegere sj-klank derin bewaord ebleven is, disse sj-klank is inmiddels in zwat alle aore Veluwse dialecten vervangen deur de Nederlangdse sch-klank. 't Bunsjoots, 't Amesfoorts en 't dialect van Leusden bin ok de enigste dree Nedersaksische dialecten dee in de previnsie Utrecht espreuken worren/wieren. Een angder opvallend versjiensel is t verangderen van de -nd naor -ngd. In taolkungdige tárme is dat het verangderen van de alveolaire naor de palatale nasaal.

't Bunsjoots is nog een aordig levendig dialect. In Bunsjoten hen ze zelfs een meziekgroep die ok liedjes in 't Bunsjoots zingt, in 2007 had disse groep (Bukkes) een kleine hit mit *Héé keeltsie*.

## Bunsjoots tellen
West-Vlaams

Et **West-Vlaams** (in et West-Vlaams zels: *West-Vlams*) is de streektael die globaol praot wodt in de Belgische perveensie West-Vlaanderen en deur een diel van de bevolking van de Henegouwse gemiente Komen-Waasten (*Comines-Warneton*), waorvan et grondgebied in 1963 ofscheiden is van de perveensie West-Vlaanderen. Ok in et westen van Oost-Vlaanderen wodden op West-Vlaams liekende dialekten praot, bi'jveurbeeld rond Maldegem in et Meetjesland of Zulte. Daornaost wodt et ok nog praot in et westen van Zeeuws-Vlaanderen (hoewel disse dialekten vaeke bi'j et Zeeuws rekend wodden) en in Fraans-Vlaanderen *(Vlaemsch)*. Et Fraans-Vlaams wodt liekewel mit uutstarven bedriegd; amper inkelde duzenden oolderen op et plattelaand praoten et nog.

In rume zin wodt mit *West-Vlaams* ok de zuudwestelike dialektgroep van et Nederlaans bedoeld. Op disse meniere is et de verzaemelnaeme veur et West-Vlaams (inklusief Fraans- en Zeeuws-Vlaams) én et Zeeuws. Et nowdaegse West-Vlaams vertoont aanders slim veul overienkomsten mit et Middelnederlaans. Ok hef et veul raekvlakken mit et Nedersaksisch, zoas in de klinkers (*g*'oa**n'', ''b**ie**droage'', '' **uu**t'', ''zw**y*'n* [y=ie]); een persoonlik veurnaemwoord as *joe*; veul meervoolden op *-s*; en et inslikken van de *e* in warkwoorden en meervoolden).

## Uutgaonde verwiezings
Andievie

**Andievie** (*Cichorium endivia*) is een eenjaorig gewas, dat nauw verwant is an de witlof en is zwat 't hele jaor deur verkriegbaor. Andievie beheurt net as witlof tot 't geslachte sukerei. In de wientermaonden en in 't vrogge veurjaor kump de andievie uut de glastuunbouw, disse andievie is veul zachter as dee van de kouwe grond en hef daordeur een kortere kooktied.

Andievie is een bladgreunte dee ekook of rauw egeten kan wonnen. Ampart of as stamppot. 't Gele harte smaak heerlijk in een frisse slaod.

In Nederlaand wonnen ongeveer 700 bunders andievie eteeld. Andievie is van Nederlaanse bojem veurnamelijk te kriegen in de periode half juni tot half november. Vanwegen de geveuligheid veur deurschieten mutten de plaanten veur de vrogge teelt warm wonnen op-ekweek. As andievie nao de langste dag (21 juni) ezeid wonnen schiet 't in 'tzelfde jaor neet meer deur.

Veural 't butenste greune blad van andievie is riek in vitamines A en C, en in mineralen.

## Inhoudsstoffen
100 gram varse andievie bevat:
De Smilde

**De Smilde** (Nederlaans: *Smilde*) is een dörp en de naeme van een gemiente die tot 1998 et centrum vormde van een antal kleine dörpsgebieden: *Bovensmilde*, *De Smilde*, *Hiekersmilde*, en *Hoogersmilde*.

De bi'jnaeme veur de inwoners van De Smilde is *Smilder roet*.

De Smilde leit an beidend kaanten van de Drentsche Heufdveert, in et zuudzuudwesten van Assen. Et is een typisch veurbeeld van een lintdörp, mit een lengte van omdebi'j 17 kilemeter.

Sund de gemientelike herindieling van 1998 bin Bovensmilde, De Smilde, en Hoogersmilde indield bi'j de administratieve gemiente Midden-Drenthe. Op De Smilde praot ze Zuudwest-Noord-Drèents, wat bi'j et Stellingwarfs heurt.

Zee ok: Olde Smilde
Dever

**Dever** (Nederlaans: *Diever*) is een esdörp in Zuudwest-Drenthe  in Nederlaand dat diel uutmaekt van de gemiente Westerveld. Tot 1998 was Dever een zelsstaandige gemiente. Tot die gemeente beheurden dörpen as Deverbrogge, Wittelte en Wapse. In Dever praot ze Zuudwest-Noord-Drèents, wat as bi'j et Stellingwarfs heurt.

Een bi'jnaeme veur de inwoners van Dever is *Deverse platneuzen*.

## Geschiedenis

Lichtkaans woonden al 6.000 jaor leden meensken op et gebied waor Dever now leit. De boeren uut de laete stientied bouwden vlakbi'j Dever een hunebed dat d'r nog de hieltied leit.

In de vrogge middelieuwen wodde et dörp Dever sticht. De ooldst bekende vermelding van Dever komt uut 1181, waor praot wodt van et dörp Devere of Deveren. De naeme Dever komt hoogst waorschienlik vot uut et woord dat *leegte* betekende.
In de middelieuwen was Dever et heufdplak van et Deverder Dingspel, dat omdebi'j et hiele gebied van Zuudwest-Drenthe besleug.

Drie kilometer in et noordwesten van Dever in et netuurgebied Birkeheuvel leit nog een onderdukershol uut de Twiede Wereldoorlog.

### Beziensweerdige gebouwen
Et centrum van Dever wodt vormd deur een Brink mit daoran liggend een veurmaolig gemientehuus en een Schultehuus, et huus waor de schulte woonde. Ok staot d'r in et centrum van et dörp een 14e ieuwse gotische Nederlaanse Hervormde Karke, wijded an Sint-Pancratius. Nao een braand in de 18e ieuw is disse karke opni'j opbouwd uut tufsteen en baksteen. De karke wodt as ien van de mooiste van Drenthe beschouwd, dit komt ok deur de prachtige gewulven in de karke en et authentieke interieur.

## Dever now
In Dever wonen now 2.180 inwoners. Et antal toeristen is veural 's zoemers vule maolen groter. Zi'j kommen d'r veur rust, ruumte en netuur. Dever leit pal naost et Nationaol Park Drents-Friese Woold. Buten Dever in de bos is een bezukerscentrum van Staotsbosbeheer.

Dever is veural bekend van de eupenlochtuutvoerings van tenielstokken van Shakespeare. Sund 1946 wodt jaorliks in et eupenlochttheater een tenielstok van Shakespeare opvoerd. Disse uutvoerings wodden jaorliks deur meenstens vuuftienduzend meensken bezocht.

## Uutgaonde verwiezings
* Officiële webstee van Dever
* Historische Verieniging Gemiente Dever
Wommels

**Wommels** is een terpdörp en et heufdplak van de gemiente Littenserediel in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. De gemiente het omdebi'j 2.130 inwoners. Tot et dörpsgebied beheurt ok de buurtschop Littenserburen. 

Tot 1 jannewaori 1984 vormde Wommels et centrum van de gemiente Hennaarderediel, die op die daotum tegere mit de gemiente Baarderediel de ni'je gemiente vormde.

Wommels is een belangriek centrum veur et kaotsen, waor elk jaor de Freuleperti'j speuld wodt.

Ok is d'r een fraoi museum vestigd waorin de ieuwenlange stried tegen et waeter in beeld brocht is.

## Uutgaonde verwiezing
* Webstee museum in Wommels
Witmarsum

**Witmarsum** (Fries: *Wytmarsum*) is een dörp en et heufdplak van de gemiente Woonserediel in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et dörp het omdebi'j 1.800 inwoners. 

Witmarsum leit vlakbi'j de snelweg de A7 tussen de Ofsluutdiek en Bolsward. Inkelde dörpen in de buurt bin Arum, Pingjum en Woons.

## Bevolkingsontwikkeling
* 2004 - 1804
* 2003 - 1862
* 2002 - 1887
* 1999 - 1816

## Uutgaonde links
* Tresoar, foto's van Witmarsum
* Witmarsum
Katnbras (Genepiën)

**Katnbras** (Fraans: *Les Quatre-Bras*, letterlik veer aarme) is n klean doarp in t Waalnlaand, in de Belse proveensie Waals-Broabaant. Ut lig in t zuudoostn van Waterloo, dichtbiej Genepiën. Op 16 juni 1815 wördn hier de Slag biej Katnbras oetvochtn.
Waalnlaand

Ut **Waalnlaand** (Fraans: *Wallonie*, Duuts: *Wallonien*, Nederlaands: *Wallonië*, Waals: *Walon(r)eye*, Picardies: *Walonnie*,  Luxemburgs: *Wallounien*, Ripuaries: *Walonie*, Limburgs: *Wallonië*) is de zudelike deelstaat van Belgie. De heufdstad is Naamn (*Namur*). Andere grote steedn bint Loek, Bergen, Doornik, Charleroi en Verviers. Met 16.901 km² beslöt t meer as de hälfte van t Belse groondgebeed. De aandere gewestn bint Vlaandern en Brössels Heufdstedelik Gewest. Ut hef 3,70 miljoen inwonners (2025).

Waalnlaand is in vief proveensies verdeeld: Henegouwn, Naamn, Waals-Broabaant, Loek en Luxemburg. 

De officiële taaln van Waalnlaand bint t Fraans (252 gemeanten) en t Duuts (9 gemeanten, vuural de Oostkantons). De Waalse gewestregering hef in 1990 t Waals, t Picardies, t Champenois en t Gaumais (Lotharings) as strektaaln erkend. 

Ut volksleed van Waalnlaand is *[[Le chant des Wallons]]* (t leed van de Waaln).

## Eksterne verbeendingn
* AlleCijfers.be
Biedag

Een **biedag** is de tweede dag van een feesdag, zo bin de tweede kasdag, de tweede paosdag en tweede pinksterdag biedagen. 't Woord biedag kump werschienlijk deurdat 't dagen bin dee meestentieds neet evierd of herdoch wonnen en as 't waore der 'biehangen'.
Harrebarg

Een **harrebarg** is een bedrief waor je tegen betaling kunnen eten, drinken en slapen. De slapenplekken van vandage de dag wonnen meestentieds gien harrebarg, mar een hotel of een pesjon eneumd. 't Woord harrebarg duut meestentieds op de eenvoudige hotels uut vroggere tiejen. 't Woord harrebarg kump van *her* (= *heer, leger*) en *barg* (= *bargplaose*).

Harrebargen wanen vake ebouwd op plaosen waor veule reizigers langeskwammen. Ze hannen meestentieds stallen veur de peerden van ruters en koetsen. Vake kon hier oek van peerden ewisseld wonnen. De wachtied wönnen deur de reizigers gebruuk um wat te eten en te drinken. Een stalle waor ze mit koetse en al naor binnen konnen wönnen een *deurrit* eneumd.

Harrebargen bestungen uut een kamer waor egeten en veural edrönken wönnen. Daornaos was der een ruumte waor esleupen kon wonnen. Meestentieds gien amparte kamers mar een gemeenschappelijke ruumte. To de meensen 't beter kregen, wönnen der wel amparte kamers in-erich, wat uuteindelijk veur veurzieningen ezörg hef dee der speciaal veur ebouwd wanen, namelijk de hotels.
Brukjen

Een **brukjen** of een **brogge** is een esnejen stuk brood. Een brukjen kan mit verschillend broodbeleg egeten wonnen, zoas keze, ham, hagelslag en zoksoort dingen meer, mar 't kan oek dreuge of ereusterd egeten wonnen. Vake wonnen der botter op-edaon, dit kan in de vorm van goeie botter ween of kunsbotter. Bie bepaold broodbeleg doon meensen vake gien botter op der brood, een veurbeeld van een brukjen waor 't meesten van de tied gien botter op-edaon wonnen bin brukjes mit eerdbezen, jam of aandere broodbelegen dee op 't brood esmeerd wonnen.

Soms wonnen een brukjen oek wel een **botteram** eneumd. De oorsprong van 't woord is neet helemaole wisse, 't kan koemen deurdat der vrogger vake botter mit ham op-edaon wönnen, mar 't kan oek te maken hem mit *rammel*, dat is een ouwerwets Nederlaans woord veur een brukjen. 't Duutse woord *Butterbrot* is ontstaon op eenzelfde soort meniere as bespreuken bie de eerste theorie veur 't woord *botteram*.

## Nedersaksisch

## Uutgaonde verwiezing
*Onze Taal: oorsprong van 't woord 'boterham'
Kateker

**Katekers** (*Sciuridae*) bint ne familie van knaagdeers dee 51 geslachtn en 278 soortn keant. Doarvan komt der mer elf vuur in Uropa. Bekeande geslachtn bint de boomleupers, (*Sciurus*), de marmotn (*Marmota*) en de prearieheunde (*Cynomys*).

In Uropa is n roodn boomleuper (*S. vulgaris*) t meest bekeand. In Noord-Amerika komt ok eankelde soortn vuur, woaroonder n griezn boomleuper (*S. carolinensis*) n belangriekstn is. Disn boomleuper is ok invoerd in et Verenigd Keuninkriek en Italiën en hef doar as eksoot n inheemsn, völ schuchterign roodn boomleuper meestparts verdrongn. Katekers bint meesttieds oaverdag aktief, mer vleagnde katekers bint nachtdeers. Disse letste soort kömp vuur in t noordn van Finlaand en Ruslaand.

Katekers hebt meesttieds n laank, roond lief met nen langn pluumstart. Zee könt good zeen.

## Neersassies
* Achterhooks: *kateker*
* Drèents:
***iekhoorn* (KVD, MD, ZOZ, ZWZ, ZWN), *eker-*, *eek-* (MD, ZOZ, ZWZ, ZWN), *eeik-* (MD), *eik-* (KVD)
***kateiker*, *keteiker* (ZOV)
* Grunnegs: *aikern*
* Sallaans:
** *kateker, kateke* of *kateenker*
** *eker*, *iekert* of *boomeker*
** *eenkoorn* (Gällemuun)
* Tweants:
** *boomleuper*
** *eakerd*
** *kateker*
** *kateaker*
* Veluws: 
** *eekhoorn*
** *eekhoorne* (Une, Vaossen, Apeldoorne)
** *eekheurn* (Wezep)
** *ekeltjen* (Nunspeet)
** *eker*, *ekertie*
** *eikertien* (Waopenvelde)
** *iekertien* (Heerde)
** *kateker* (Apeldoorne)
Twaibak

**Twaibak** (ook: *twijbak*) is n lichtverteerboare stoedevervaanger. Twaibak wordt maisttied in rollen verkocht. n Rol bestaait binoa aaltied uut dartien twaibakken.

Twaibak komt aan zien noam, deurdat t twai moal bakken wordt, ain moal as plat silìndervörmeg stoedje (twaibaksbol, ook in dai vörm veur koop) ìn noa t deursnieden nog n moal. Tegenswoordeg wordt bie tieden, deur t verhollaandsen van t Grunnegs, t ook wel *beschuut* nuimd. Toalkundeg zain is t woord *beschuut* verwant aan t Fraanse *biscuit* en t Italjoanse *biscotto,* uut t Latain *bis coctus,* dat letterlek 'twai moal bakken' betaikent.

n Eukonomisch veurduil van twaibak is dat t bakken worden kin bie legere tìmpratuurn as stoede: n bakker kin doarom noa t bakken van stoede de restwaarmte van de oven bruken om twaibak te môken.

## Twaibak mit moesies
Twaibak mit moesies (sukerde anieszoadjes) is in Nederlaand al eeuwenlaank n gerecht dat bie de geboorte van n kind eten wordt. Al in de 17e eeuw wuir kroambezuik trakteerd op twaibak mit moesies, rôze körrelchies as t kind n wichie was ìn widde körrelchies bie n jongkie. Loater wuiren de widde körrels vervangen deur blaauwe.

## Leegsaksisch
*Drèents:
***beschuut*
***beschute*
***kaai*
***tweibak*
***twiebak*
*Grunnegs: *twijbak*, *twaibak*
*Sallaands: *beschuut*, *beskuut*
*Stellingwarfs: *beschuut*, *bak*
*Urkers: *kweeuwk*
*Veluws: 
***beschuut*
***beskuut* (Terwolde, Attem)
***besjuut* (Bunsjoten, Niekark)
***bescheut* (Doornspiek)
***beschut* (Nunspeet)
***tweebak* (Epe, olderwets)
Sinese muur

De **Sinese muur** (of: *Sinese walle* of de *Grode walle/muur*) is n muur in t noorden van China en is sikkom 7.200 kilometer laank. De muur rekt zok oet van Shanhaiguan bie Bo Hai (300 km oostelk van Peking) tot Lop Nur in t zuudoostelke dail van de autonome regio Xinjiang tou. De China Walle is in 2007 erkend as ain van de Zeuven Nije Wereldwonders. De muuwer hait in t Chinees 长城 en in t Pinyin: Chángchéng Chang Cheng (wat betaikent: *Laange Muur*). In vrougere tieden beschaarmde dizze walle t olle Chinese Riek.
Kiepe

t Woord **kiepe** kin ien de Leegsaksische dialekten verwiezen noar:

* t Drìntse, Stellenwaarfse, Veluwse en Zallaandse woord veur n hìn, zai hounder
* t Grunnegse woord veur n vraauwlu houd, zai kiepe (houd)
* t Grunnegse woord veur n droagkörf op rogge, zai kiepe (körf)

* *Kiepen*, t Grunnegse waarkwoord veur t Nederlaandse *kantelen*
Zölfmoord

**Zölfmoord** is de benaoming veur 't opzettelijk beëindigen van 't eigen lèven. **Suïcide** is een synoniem, en wördt veul gebruukt in een juridische of akkedemische context. 't Mederne eufemisme **zölfdoding** wördt veurnamelijk gebruukt in kringen van hulpverleners. De termen kunnen ok overdrachtelijk gebruukt wörden, wanneer der gien spraoke is van een echte moord mar bieveurbeeld van verrinewering van de eigen rippetaosie of carrière. Zölfmoordacties kommen vake veur bie depressieve lu, of lu die liejen an een ongenezelijke ziekte. Tegeswoordig heur ie ok steeds vaker van zölfmoordterroristen zoas dat gebeurde in de VS, en veural ok in 't Midden-Oosten.
Spiegelzael

Een **spiegelzael** is een zael die gebruuk maekt van spiegels om et locht te weerkaotsen, zonder gebruuk van aandere energiebronnen. Daornaost wodde deur et optisch effekt de ruumte anzienlik vergroot.

Disse techniek wodde veural toepast in grote ruumtes in de 17e en 18e eeuw. Vaeke wodden Venetiaanse spiegels bruukt. 

Bekende spiegelzaelen bin:
* De spiegelzael in et Kesteel van Versailles
* In et Grote Trianon is d'r ok een "Salon des Glaces", de zogenaemde Spiegelsalon
* De spiegelzael in et Keuninklik Paleis van Brussel
* De spiegelzael in Jachtslot Amaliënburg, Nymphenburg
* De spiegelzael in Slot Herrenchiemsee
* De spiegelzael in et Kesteel van Aranjuez, Spanje
Nei-Dörd

**Nei-Dörd** (Nederlaans: *Nieuw-Dordrecht*) is een dörp in de Nederlaandse pervincie Drenthe, gemiente Emmen, mit um-en-bij 2.080 inwoners (1 jannewaori 2021).

Nei-Dörd is een ontginningsdörp, elegen op een zaandrogge (een uutloper van de Hondsrogge) in 't zuudoosten van de stad Emmen. Nei-Dörd was in 't begun een streekdörp, en hef deur de neibouw van nao de Tweede Wereldoorlog een dörpskoeme ontwikkeld.

Bezienswaordig is de witte Nederlaandse Hervormde Karke uut 1874, mit een toren uut 1911. Daornaost kuj de Collectie Brands bezuken, een umvangrieke privéverzameling van Jans Brands aover de Drèentse geschiedenis.

't Dörp hef een openbaore basisschoele en een supermarkte, mar wieder weinig eigen veurzienings. In 't westen en zuudwesten van 't dörp ligt wel enkele grote bedrieventerreinen. 't Dörp is goed bereikbaor via de N862 en de N37.
Braobant

**Braobant** of *Braobaant* kan verwiezen naor:
* Noord-Braobant - Nederlandse provinsie
* Vlaams-Braobant - Vlaamse provinsie
* Waols-Braobant - Waolse provinsie
* t hartogdom Braobant
Sunte-Marten

**Sunte-Marten** of **Sunt-Marten** kan verwiezen naor:

* Martinus van Tours (316 - 397) - een heilige 
* Sunte-Marten (feest) - et feest, op 11 november
* Sunt Marten (laand) - et zudelike deel van et eilaand Sunt-Marten, deel van et Koninkriek der Nederlaanden
* Sunt Marten (eilaand) - een eilaand in de Karibiese zee
Waetersport

**Waetersport** is in brede zin een verzaemelnaeme veur vormen van sport die in of op et waeter beoefend wodden. In een beparkter begrip is waetersport allend veur de vormen van sport waorbi'j mit een boot of (surf)plaanke veerd wodt.

## Veersporten
* roeien
* kanoveren
** kajakken
* zeilen
** wiendsurfen
* peddelsurfen
* moterbootracen
* golfsurfen
* bodyboarden
* kitesurfen
* waeterskiën
* kanopolo
* wakeboarden
* skûtsjezeilen

## Zwemsporten
* zwemmen
** synchroonzwemmen (waeterballet)
* schoonspringen
* duken
** vri'jduken
** snorkelen
* openwaeterzwemmen
* waeterpolo
* waeterbasketbal
* onderwaeterhockey

## Uutgaonde verwiezings
*Open Directory Project: Waetersport
*Google Directory: Waetersport
*Watersport Wijzer
Lochtkussenvoertuug

Et **lochtkussenvoertuug** of een **hovercraft** is uutvunnen deur Christopher Cockerell in 1959.

An de bovenkaante van et lochtkussenvoertuug zoegt de moter locht an, zodat de drok onder de 'rok' van et lochtkussen op peil blieft. Zo kan et luchtkussenvoertuug inkelde centimeters zweven boven waeter of laand. Omdat d'r minnig weerstaand is van wrieving mit de grond (bi'j bi'jveurbeeld auto's is d'r wel weerstaand deur de wrieving tussen de banen en de weg) is d'r minnig kracht neudig om een lochtkussenvoertuug mit hoge snelhied te laoten veren of zweven. Ten opzichte van een gewoon schip gaot een lochtkussenvoertuug dan ok veul gauwer.

Deurdat een lochtkussenvoertuug boven waeter zweeft, kan hi'j vri'j makkelik et straand opveren. D'r is dus gien haeven mit diep waeter en een anlegkade neudig. Een naodiel van et lochtkussenvoertuug is dat hi'j slim gevulig is veur wiend en golven, zodat passegiers an boord vri'j gauw zeeziek wodden.

In Fraankriek is in 1960 experimenteerd mit de Aérotrain, een lochtkussenvoertuug dat over een vaaste leidereels zweefde.
Pispotjen

**Pispotjen** kan verwysen nå:

*Pispot - en pot wår urine in upevüngen wördt

## Planten
*Akkerwinde (*Convolvulus arvensis*)
*Weydewinde (*Calystegia sepium*)
Moede

**Moede** kump via 't Frans, van 't Latiense woord *modus* en betekent: *meniere* of *wieze*. De meniere waôrop (de meeste) kleren op een bepaôld mement mooi evunn'n wonn'n en wat edreug'n wonn'n is dus de *moede*. Moede is veural wat "veur-eschrev'n" wonn'n deur de moedehuzen.

Vake is 't op 't mement zelf neet duudlijk ho 't moedebeeld is. Eers achterôf wonn'n iets herkend as de moede van bieveurbeeld de jaôren '50 (petticoat, vetkuve). 

Moede bestiet neet allinnig bie kleer'n. Oek de stiel waôrop bieveurbeeld huz'n ebouwd wonn'n hef van doon mit de moede. Der mut in een stiel ebouwd wonn'n dee op dat mement mooi evunn'n wonn'n. Bie de huzenbouw wonn'n dit een *stiel* eneumd. Zelfs gedien'n, vloeren en badhaanddok'n bin hem van mit moede.

Moede hef so goed as altied al bestôan. In de prehistorie was 't neet heel arg belangriek ho-j derbie leupen. De Grieken en Romeinen kenn'n wisse al wel moede. Ze voeg'n oek 
snip-snaoderieje en biebeheuren toe an der kleren. In de middeleeuwen hannen de aodel prachtige riale kleer'n, terwiel 't gemiddelde volk in zien vodden rondleup. Opvallend van Frankriek in disse tied, mit de prachtige victoriaanse stiel. De vergangen 100 tot 200 jaôr is moede een veul grotere rolle gaôn speul'n.
Stadsfries

**Stadsfries** (**Stadsfrys** in et dialekt zels, **Stedsk** in et Fries en **Liwwarders** in Liwwadden) is de saemenvattende naeme van de stadsdialekten die in Friese steden en grote plakken Liwwadden, Sneek, Bolsward, Franeker, Dokkum, Harlingen, Stavoren en tegensworig ok (weer) in Et Vene praot wodden. Op taelkundige gronden bin ok et Midslaans, et Amelaans, et Bildts en et Kollummers verwaant an et Stadsfries. Pattie taelkundigen rekenen disse dialekten tegere mit et Westfries van Westfrieslaand, Tessel en Vlielaand tot et Friso-Frankisch.

De naeme *Stadsfries* moet niet al te letterlik zien wodden: veural in de woordeschat is de tael veural Nederlaans. Et Stadsfries is naemelik in de 16e eeuw ontstaon doe Frieslaand zien bestuurlike zelsstaandighied verleur. In de grotere Friese steden ontston doe de noodzaeke Nederlaans te leren. Et uutaendelike risseltaot was een mingtael mit een grotendiels Hollaanse woordeschat en veurnaemelik Friese taelprincipes. Butendat is et Fries van et omringende plattelaand sund die tied stark evolueerd, zodat et Stadsfries nog veul meer van et mederne Fries as van et Ooldfries ofwiekt.

## Klaanken
In et Stadsfries ontbreken de mederne Frieze twieklaanken *ie*, *ue* en *uo*, lichtkaans omdat et Fries in de tied dat et Stadsfries an zien opmars begon disse twieklaanken nog niet had. De Oold-Germaanse begincluster *sk-* is zoas in et Fries *sk-* bleven (behalven op Amelaand). Et Stadsfries het gien *v-* en *z-* an et beginne van een woord, krek zoas in et Fries. De Nederlaanse *ij* en *ui* is terugge te vienen as *ie* en *uu* ; mit wissighied is te zeggen dat et Hollaans an et aende van de middelieuwen ok disse klaanken had.

## Woordeschat
Zoas hierboven al zegd is et Stadsfries veural een Hollaans dialekt; toch bin de Friese invloeden ok dudelik zichtber. Deur de verschillen mit et Hollaans en de overienkomsten mit et Fries te koppelen an de klaankwetten die hierboven beschreven bin (*see-see-zee*, *skuutsje-skûtsje-schuitje*) is te zien dat et Stadsfries een groot antal Friese woorden het, veural in de huzelike kring en mit betrekking tot et plattelaand is dit et geval. Vanwegen de Friese invloed op et Stellingwarfs toont et Stadsfries ok inkelde overienkomsten mit 't Stellingwarfs, zo zeggen ze in et Stadsfries bieveurbeeld ok *mem* en *heit*. Aandere veurbeelden die in et Stellingwarfs niet veurkommen bin *jaar* en *jarre* veur een *gier*.

## Grammatika
De Stadsfriese grammatika liekt slim op die van et Fries. Et enigste wezelike verschil is dat de zwakke warkwoorden niet in twie klassen uutmekaarvalen: de klassen op *-je* is dus vervalen. Et woortien *do* ("ie") is terugge te vienen as *dou* en daormit wodt de invloed van et Fries dudelik: in et anspreken van luden het et Stadsfries altied de Friese gewoontes beholen. Et warkwoord *make* wodt zo vervoegd: *ik maak, dou maakst, hy maakt, wy/jo/jimme/sy make* en de twiede infinitief is *te maken*, zoas in et Fries.