open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egypte (laand)

**Egypte** (Arabisch: مصر, *Mişr*), officieel de **Arabische Rippebliek Egypte** (جمهوريّة مصر العربيّة, *Jumhūriyat Mişr al-`Arabīyah*; ) is een grote staot in 't noordosen van Afrika. In de Arabische wereld is Egypte veural bekend onder de naam Misr, simpelweg een verkorting van de offiële naam. De naam Egypte is ontstaon in 't ouwe Griekelaand. Daor wönnen in de loop der tied de naam van een belangriek heiligdom in Memphis, genaamd 'Hwt-ka-Ptah' ehanteerd veur 't hele gebied. Hwt-ka-Ptah beteken *Huus van de Gees van Ptah* en wönnen in 't Grieks vertaald as 'Αι γυ πτος' of 'Aeguptos', de naam dee ze (in verbasterde vorm) nog steeds gebruken. Egypte umvat oek 't Sinaïschiereilaand, dat fysiek as een deel van 't Aziatisch continent ezien kan wonnen.

## Geografie
't Belangriekste bewoende deel wonnen evormd deur de oevers en de delta van de revier de Niel. In dit gebied woenen de luui iezig dichte op mekaar. Grote delen van 't laand beheuren tot de Sahara en der woenen neet veul luui, mar nemen wel mar liefst 96 % van 't Egyptische laand in beslag. In 't wessen liggen liekewels een antal oases. In totaal is de oppervlakte van Egypte 1.001.450 km².

Egypte grens in 't noorden an de Middellaanse Zee, in 't osen an de Gazastroke, Israël en de Rooie Zee, in 't zujen an Soedan en in 't wessen an Libië. In 't osen van Egypte lig 't Sinaïschiereilaand dat beheur tot 't Aziatische continent. Dit schiereiland is deur middel van de Laandengte van Suez verbunnen mit de reste van 't laand.

De heufstad is Caïro (القاهرة - stad 6.801.000, agglomerasie van ongeveer 15 miljoen inwoeners). 't Is tevens de grootste stad van Afrika.

Aandere stejen: Alexandrië (3.339.100), Gizeh (2.221.900), Shubra-El-Khema (870.700), Port Saïd (472.300), Suez (417.500), El-Mahalla El-Kubra (395.400), Tanta (371.000), al-Mansurah (370.000),  Luxor (360.500), Assioet (343.500), Assoean, Hurghada, Kom Ombo, Port Safaga, Port Saïd, Sharm el Sheikh, Zagazig.

Inwoenerantallen bin tellingen van 1996, behalven veur Caïro (schatting 2001).

## Bevolking
* Inwoenerantal: 76 miljoen (schatting juli 2004); dit is 76 per km², mar de bevolking is arg econcentreerd in de Nielvallei; in 1900 wanen der naor schatting 10 miljoen Egyptenaren.
* Bevolkingsgreui: 2,2% (gemiddelde 1980-2001)
* Bevolkingsgroepen: Egyptenaren (inclusief Bedoeïnen en Berbers) 99%
* Vluchtelingen: 78.000 (einde 2002), waorvan 50.000 Palestienen, 20.000 uut Soedan.
* Talen: Arabisch (officiële taal), Engels, Frans (haandelstalen), Arabische (Egyptisch, Soedanees e.a.), Nubische en Berbertalen
* Godsdiens: soennisme (staotsgodsdiens) 90%, christenen 8 tot 15 % (veurnamelijk Koptisch christendom en aandere christelijke minderheden), sjiisme
Gietelink

De **gietelink** (*Turdus merula*) is n vogel uut de familie van de liesters (*Turdidae*). Veur de Nedersaksiese benäming *gietelink* worden der meerdere verklaoringen egeven, zo zol t van t Oldsaksiese woord *geetfugal* (letterlik: geitvogel) kunnen komen, dät later weer veraanderd is in *getelink*, *gietelink* of n andere vörm; t zol van *giebelen* of *giechelen* kunnen komen, t geluud dät e maakt; weer anderen denken dät t zien oorsprong vindt in t woord *gîhan* (en-en-weer vliegen). De Nederlandse näme *merel* kömp van t Latiense woord *merula*.

De gietelink is ien van de bekendste soorten van disse familie en daormet n typies veurbeeld van n zangvogel. De soorte *turdus merula* is nog es värder op-edeeld in enkele ondersoorten. Zo laeft op de Kanariese Eilanden de *turdus merula cabrerae*; op de Azoren de *Turdus merula azorensis* die kleiner en donkerder is, en waor t vrouwchien ok väke n elder-ekleurde snävel ef; en in Noordwest-Afrika laeft de *Turdus merula mauritanicus* die griezer is as de Nederlandse of Europese gietelink. Väke verdeelt ze de gietelinks ok onder in twie groepen: stads- en bosgietelinks.

De gietelink kömp van nature veur in t zuden van de poolsirkel in eel Europa en grote delen van Azië. In andere pläätsen is de gietelink ok uutezet en in Australië en Ni'j-Zeeland wordt e ezien as n echte plaoge.

## Nedersaksies

## Galleri'je

Ofbeelding:Weiße Amsel Flug.jpg|Leusisme (witte veren) in n gietelink
Ofbeelding:Gieteling.jpg
Ofbeelding:Amselkueken.jpg
Turdus merula merula  MHNT.ZOO.2010.11.186.11.jpg |*Turdus merula merula * 


## Uutgaonde verwiezings
Maone (eerde)

De **maone** (symbool: ) is de ienigste netuurlike maone van de eerde (der zweven ok een peer aandere kleine maonties in hoefiezervormige baenen rond de eerde waorvan Cruithne de meeste anspraoke maekt om as echte maone zien te wodden). De maone wodt bi'jtieden anduud mit heur Latiense en ok wetenschoppelike naeme **Luna**. 

De meeste maonen in et zunnestelsel bin slim klein, mar d'r bin een antal grote, pleneetachtige maonen. Oonze eigen maone heurt daor ok bi'j. Hoewel d'r maonen bin die nog groter bin as oonze eigen maone, wodden de eerde en de maone wel as *dubbelpleneet* anduud. Dit is omdat de maone in vergelieking mit de eerde slim groot is: de massa van de maone is 1/81 van die van de eerde. Allienig bi'j de dwargplaneet Pluto en zien maone Charon is de maone naor verholing nóg groter, naemelik 1/8 van de pleneetmassa.

De eerste meenske op de maone, in juli 1969, was Neil Armstrong.

De moan is ook n simbool veur t vraawleke, de zunne stait veur t mannelieke. De moan as simbool komt underaandere veur binnen de alchemie en de vrijmezzelderij.

## Inkelde gegevens van de maone

## Oppervlak

### Inslagkraoters
Et grootste diel van et maonoppervlak is bedekt mit inslagkraoters. De meerste daorvan liggen in de "Hooglaanden" van de Maone. Daor bin kraoters die uut de tied van et groot oerbombardement, waorin de resten van et ontstaon van et zunnestelsel terechte kwam op de planeten en maonen. Een minderhied van de kraoters, zoas Copernicus en Tycho, bin jonger. Deurdat de maone gien atmosfeer het zien de kraoters d'r nog goed bewaord uut nao 4 miljard jaor.

### Vulkanisme
Een antal grotere en diepere inslagstructuren bin laeter tiedens ien van de vulkaonische perioden van de maone opvuld raekt, waordeur de donkere maria (enkelvold: mare) ontstonden. Dit bin dus in feite hiele grote vulkanische vlakten en gien zeeën zoas men vruger dacht het.
 
### Waeter
De Amerikaanse satelliet LCROSS ontdekte op 13 november 2009 dat d'r waeter op de Maon te vienen is, vaeke in de kraoters an de zuud- en de noordpool waor de zunne et minste schient. Nao schattingen zin d'r ongeveer 1 liter per kubieke meter in de grond.

## Nedersaksisch
* Achterhooks:
** *maone*
* Drèents:
** *maon* (ZOZ, MD, Kop van Drenthe)
** *maone* (ZWN, ZWZ, MD, ZOZ)
** *duustermaon* (donkere maon, ni'je maon)
** *mönmaone* (haalve maone, Ni'jlusen)
** *zicht* (haalve maone, ZWZ)
* Grunnegs: *moan*
* Stellingwarfs: *maone*
* Tweants: *moan*
* Urkers: *moon*
* Veluws: *maon*

## Rifferenties
Friese elf steden

De **Friese elf steden** bin elf plaetsen in Frieslaand die deur de geschiedenis henne stadsrechten kregen hebben:

*Liwwadden (*Ljouwert*) - gemiente Liwwadden
*Sneek (*Snits*) - gemiente Sneek
*Ielst (*Drylts*) - gemiente Wymbritserediel
*Sloten (*Sleat*) - gemiente Gaasterlaand-Sloten
*Staveuren (*Starum*) - gemiente Ni'jeferd
*Hindeloopen (*Hylpen*) - gemiente Ni'jeferd
*Workum (*Warkum*) - gemiente Ni'jeferd
*Bolsward (*Boalsert*) - gemiente Bolswerd
*Harlingen (*Harns*) - gemiente Harlingen
*Franeker (*Frjentsjer*) - gemiente Franekerediel
*Dokkum - gemiente Dongerediel

Langes disse elf steden wodt, bi'j gunstig weer, et liefst jaorliks de Elfstedetocht hullen. Deurdat et weer de laeste jaoren niet mitspeulde, is de laeste elfstedetocht al bi'jkaans  jaor leden (1997). 

De Dam kreeg in 1327 stadsrechten en heurde doe bestuurlik nog bi'j Frieslaand. In 2005 is ontdekt dat Berlikum in de 14e ieuw ok stedelike eigenschoppen had. Daoromme wodden beide steden bi'jtieds zien as de 12e en 13e Friese steden. Toch bin ze beide niet officieel benuumd tot ien van de Friese steden, omdat d'r dan gien elf steden meer zollen wezen. Dit zol de tredisie verbreken en dit is vanzels niet wat de Friezen willen.
Gewone addervere

De **addervere** (*Polypodium vulgare*) is een vaoren die in Nederlaand vrie algemien veurkomt, mit naeme in de dunen, in bossen op zaandgronden, op muren en an de voet van ekkelbomen. De schubbige, krupende wortelstok komt vaeke an de oppervlakte.

## Blaeder
De blaeder kunnen tot 45 centimeter lange wodden. D'r bin tot 25 bladslippen, die meerstal stomp bin en onderan niet markber langer bin as bovenan.

## Sporehopies
De sporehopies (sora) bin rond en hebben een deursnee van 1 tot 3 millimeter. D'r bin twie ri'jen.

## Ofbeelding
Ut quid iubes pusiole

**Ut quid iubes pusiole** (*Waorumme vraog ie mi'j te zingen?*) is een lied in tien varzen, eschreven deur de Saksische monnik Gottschalk van Orbais (ongeveer 803 - 868). Gottschalk verkondigden een varregaonde predestinatieleer en wördden daorumme veroordield töt levenslange opsluting in 't klooster van Hautvilliers. Uut de levensgeschiedenis van Gottschalk kömp een fel en barre gevulig mèense naor veuren.

Gottschalk zol *Ut quid iubes pusiole* eschreven hebben toen as e in Friuli (Italië) verbleef. Aandern geleuft det hi'j 't eschreven hef in 't klooster van Reichenau, 't eilaand in het Bodenmeer daoras hi'j ezeten hef. De woorden *intra mare* zolden daor op wiezen.

De melodie van 't lied is te vienden op een negende-ieuws manuscript. Ze weet niet of Gottschalk de melodie zölf eschreven hef. 't Gebruuk van riem, zoas in *Ut quid iubes pusiole*, kwaamp in die tied nog niet veule veur.

## Tekst
Hier volgt de tekst van 't lied mit een vri'je Drèentse vertaling (epubliceerd in 't Drents Letterkundig Tiedschrift *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*, harfst 2006; overeneumen mit toestemming van de vertaler).





















## Bronnen
* Alders, Hanny (1988), *Waarom vraag je me te zingen...? Een levensgeschiedenis*, Conserve
* Duemmler, Ernst (red.) (1886), *Monumenta Germaniae Historica, Poetae Latini Aevi Carolini*, diel III
* Schulte Nordholt, Jan Willem (1995), *Waarom wil je dat ik zing?*, Boekmakerij Gert-Jan Buitink

## Uutgaonde verwiezing
*The Gottschalk Homepage
1431

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1431**:

## Gebeurtenissen
* 30 mei - Jeanne d'Arc as hekse verbraand in Rouen.
* Paus Martinus V wörd op-evolgd deur Paus Eugenius IV.

## Geboren
* 1 jannewaori - Paus Alexander VI
* Andrea Mantegna - (waorschienlijke daotum)
* Vlad Tepes, oek bekend as Vlad III of Vlad Dracula.

## Esturven
* 20 febrewaori - Paus Martinus V (63), paus van 1417 tot 1431
1456

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1456**:

## Gebeurtenissen
* Paus Calixtus III kik vanni'js naor 't vonnis tegen Jeanne d'Arc

## Geboren
*1 meert - Koning Vladislav II van Hongarije († 1516)

## Esturven
*23 oktober - Giovanni da Capistrano, Italiaonse heilige (geboren 1386)
*Vittore Pisano, Italiaonse kunstenaor
1412

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1412**:

## Gebeurtenissen
* Parakrama Bahu VI wörd koning van Ceylon in Kotte. 
*Keizer Go-Komatsu van Japan wörd op-evolgd deur Keizer Shoko

## Geboren
* 6 jannewaori - Jeanne d'Arc

## Esturven
*28 oktober - Koningin Margarete I van Denemarken (59)
1429

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1429**:

## Gebeurtenissen
* De Scandinavische Uniekoning Erik XIII laot an de noordzied van de Sont een kesteel bouwen um tol te kunnen heffen, de zogenaamde Sonttol. In de negentiende eeuw wonnen de internasionale drok op Denemarken um de tol op te heffen steeds zwaorder, en op 1 april 1857 schaffen de Denen de tol of.
* Youkhon, een jonge van koning Lan Kham Deng, volg zien breur Phommathat op as de vuufde koning van Lan Xang.
* 8 mei - De Engelsen beëindigen 't beleg van Orléans, naodat Jeanne d'Arc 't Franse leger emobeliseerd had.

## Geboren
*...

## Uut de tied
* 20 febrewaori - Giovanni di Bicci (69), grondlegger van 't fortuun van 't Italiaanse geslachte de' Medici uut Florence.
Appelsmotse

**Appelsmotse** (of: *appelmoes*) is een bi'jgerecht of naogerecht dat maekt wodt van appels. Appelsmotse wodt vaeke in potten of blikken te koop anbeuden, mar kan ok zels maekt wodden.

Appelsmotse wodt *appelkompote* nuumd as de appels niet tot moes maekt binnen, mar nog stukkies appel bin.

Appelsmotse wodt maekt deur appels mit minnig waeter en suker volledig geer te koken. Appelsmotse kan daornao slim fien maekt wodden, deur een zief, mar veul meensken hebben liever een wat groffere, fienreurde appelsmotse.

Tredisioneel wodden veur appelsmotse hardzoere gooldreinetten bruukt, mar aandere appelsoorten bin ok bruukber. Gooldreinetten bin liekewel goedkoper, en veul meensken vienen ze niet zo smaekelik om ze as haandappel te eten. Toevoegings om de smaek van appelsmotse te veraanderen bin keneel of citroen.

Appelsmotse wodt tredisioneel eten mit kiepe en petat.

## Nedersaksisch
1430

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1430**:

## Gebeurtenissen
* 10 jannewaori - De Orde van 't Gulden Vlies wonnen in-esteld.
* Kong Kham volg zien neve Youkhon op as 6e koning van Lan Xang.

## Geboren
* ...

## Esturven
* ...
1428

----

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1428**:

## Gebeurtenissen
* 3 juli - Mit de Zoen van Delft kump een ende an de Hoekse en Kabeljauwse twisten, dee in 1349 begunnen.
* Ende van de onofhankelijkheid van 't Hollaands/Zeeuwse gewes, dat noen 't gezag van Filips de Goeie van Bourgondië erkennen möt.
* Oek Henegouwen wörd deur de Bourgondiërs in-eneumen.
* Phommathat, een zoon van koning Lan Kham Deng en prinses Kaeva Buma Fa volg zien vaor op as de 4e koning van Lan Xang.

## Geboren
* Catharina van Valois, eerste vrouw van Karel de Stoute.
* Jan I Carondelet, Bourgondisch juris en staotsman.

## Esturven
* ...
1427

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1427**:

## Gebeurtenissen
* De Portugezen ontdekken de Azoren.
* Itzcoatl (Obsidiaonslang) wörd hueyi tlahtoani (keizer) van de Azteken

## Geboren
* Lodewiek van Gruuthuse (jaortal steet echter neet vas)

## Esturven
* 17 april - Jan IV van Braobant (24), hertog van Braobant en Limburg.
14e eeuw

Decennia - Eeuwen - 13<sup>e</sup> ieuw - **14<sup>e</sup> ieuw** - 15<sup>e</sup> ieuw

## 14e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
* 't Beginne van de renaissance
* De pes breek uut in Europa (1347-1354).

## Belangrieke personen van de 14e eeuw
* Dante Alighieri
15e eeuw

Decennia - Eeuwen - 14<sup>e</sup> eeuw - **15<sup>e</sup> eeuw** - 16<sup>e</sup> eeuw

## 15e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
* Ontdekking van de *nieje wereld* deur Columbus (1492)
* Renaissance
* Inname van Constantinopel deur de Osmanen (1453)
* Vervanging van sturmrammen en bliedes deur kanonnen. 

## Belangrieke personen
* Jeanne d'Arc
* Christoffel Columbus
* Vasco da Gama
* Amerigo Vespucci
* Leonardo da Vinci
* Filips de Schone
* Paus Innocentius VIII
* Richard III van Engelaand
* Michelangelo
* Karel de Stoute
* Filips de Goeie
1651

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1651**:

## Gebeurtenissen
*1 jannewaori - Charles II wonnen ekroond tot Koning van Schotlaand.
*Meert - Oliver Cromwell stel een Unie tussen 't Engelse Gemenebes en de Rippebliek veur, onder zien leiding en naor 't medel van de regeling veur Schotlaand. 't Alternatief is oorlog.
*Augustus - 't Engelse parlement keur de Akte van Navigasie goed. Dit mut 't haandelstie keren. Sinds de Vrede van Münster hem de Hollaanders een groot deel van de haandel op Spanje en 't Middellaanse Zeegebied over-eneumen. De Engelsen beginnen Hollaanse schepen lastig te vallen.
* De Venetiaanse vloot onder Lazzaro Mocenigo weet bie Paros de Turkse vloot op de vluch de drieven.
* Begin van 't Eerste Stadshouwerloze Tiedpark in de Rippebliek van de Zeuven Verenigen Nederlanen.
* 29 oktober - Christiaan Huygens schrief as eerste in de geschiedenis netuurkundige formules op. Disse gaffen de juuste theorie veur impuls- en energiebehoud bie botsingen, een verbetering van de botsingswetten van Descartes.

## Geboren
*...

## Uut de tied
* 27 jannewaori - Abraham Bloemaert (86), Nederlaanse kunsschilder
Vrouwenhartjen

't **Vrouwenhartjen** (*Dicentra spectabilis*) is een plaante dee allange in de cultuur is. 't Is een 60 – 80&nbsp;cm hoge, vaste plaante. An de sappige, riek vertakken, opgaonde stengels zitten griesgreune blaojen dee samen-esteld bin uut meerdere, redelijk grote, dreetallige deelblaojen. Een goed ontwikkelde plaante kan nao verloop van tied een ruumte van ongeveer 1 m² innemen. 't Blad starf allinnig vrie vrog in 't jaor of en laot dan een grote leegte achter.

't Vrouwenhartjen bleui van mei tot juni. De roze tot rozerooie bloemen mit witte hartjes hangen beziejen mekaar an de lange, overhangende bloemstengels. De twee butenste, roze kroonblaojen vormen samen een hartjen, terwiel de binnenste twee, witte kroonblaojen eindigen in een traone, dat vanuut 't hartjen teveurschien kump. De witte kroonblaojen umgeven de stempel en de meeldraoden.

't Vrouwenhartjen is inheems in China, Korea en Oost-Siberië, waor e greui op losse plekken in vochtige bossen en lich beschaoduwde bosranen.

't Vrouwenhartjen wonnen gelieke as *D. formosa* veul an-ebeujen as tuunplaante. Der besteet oek een cultivar mit volledig witte bloemen en lichter-ekleurd blad.

In partie kattelieke contreien steet e oek wel bekend as 't *Mariahartjen*.

## Foto-uutstalling

Image:Dicentra-spectabilis.jpg|Dicentra spectabilis
Ofbeelding:Bleeding heart.jpg|De witte cultivar
Ofbeelding:Dicentra spectabilis10.jpg|Vrouwenhartjen
Waoterfoks

De **waoterfoks** (*Impatiens walleriana*) is een 30 tot 60 centimeter hoge, kruuiachtige plant, staark vertakte halfheester mit kaole, gladde, glanzende en deurschienende stengels. De blaojen bin oenderan de stengels ofwisselend eplaotst en in 't bovenste gedeelte staon de blaojen in kransen. De blaojen bin langwaarpig tot langwaarpig-roend, in de bladsteel versmald, toe-espitst en an-edrukt etand.

De bloemen bin kermienrood, scharlakenrood, vermiljoenrood, rozerood, roze of wit van kleur. Ze bin plat van vorm en steken uut boven de vleizige steunblaojen. Ze worren tot 4 centimeter breed, bin zwat straolsgewies geliek en dragen een fien, lang spoor.

De waoterfoks komt van oorsprong veur in de baargen in tropisch Afrika en op Zanzibar. De waoterfoks wort veul as kamerplant gebruukt, hoewel die de vergangen jaoren in de handel overschaoduwd wort deur de verwante *Niej-Guinea-impatiens*, die oek wel oender de naam “waoterfoks” (*vlijtig liesje*) verkocht wort. De plant is makkelijk vegetatief te vermeerderen deur middel van stekken.

## Nedersaksisch
*Veluws: 
***waoterfoks*
***waoterplaant(e), waoterplant(e)*
***waoterplaantjen*, *waoterplaantien*
***waoterplantjen* *waoterplantien*

## Uutgaonde verwiezing
*'Waoterfoks' in are dialecten en streektaolen
Ooldemark

**Ooldemark** (plaetselik ok wel **Oldemaark**, Nederlaans *Oldemarkt*) is een klein dörpsgebied in de gemiente Stienwiekerlaand in de Nederlaanse perveensie Overiessel. In et vleden beheurde et dörp tot de gemiente Iesselham, totdat Ooldemark saemenevoegd wodde mit de gemienten Brederwiede en Stienwiek tot de ni'je gemiente Stienwiekerlaand.

Elk jaor wodden op Hemelvaortsdag in Ooldemark de bekende Lambertusfeesten eholden, mit de Lambertusmark, waor duzenden mèensen op ofkoemen.

De bi'jnaeme veur de inwoners van Ooldemark is *stoepeschieters*.
Ossenziel

**Ossenziel** (Nederlaans: *Ossenzijl*) is een dörp in de Nederlaanse gemiente Stienwiekerlaand. Et het omdebi'j 500 inwoners. Lichtkaans daankt et dörp zien naeme an de femilie Osse, die een sluus beheerde (Ziel). Tegenswoordig is de sluus niet meer in gebruuk.

Ossenziel leit an de Kaelenbargergrachte, die de Weerribben en Kaelenbarg mit de Friese meren verbient. Tegenswoordig wodt dit waeter veural gebruukt deur plezierjachten.

In Ossenziel bin twie karken. Een PKN-gemiente en een Vrieje Zendings Gemiente. Riegelmaotig warken ze tegere.
1411

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1411**:

## Gebeurtenissen
*...

## Geboren
*...

## Esturven
*Johannes Ciconia (41), Belgische componist
*3 juni - Graof Leopold IV van Oostenriek (geboren 1371)
1410

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1410**:

## Gebeurtenissen
* 15 juli: Slag bie Tannenbarg. De Polen, Litouwen en Russen verslaon de Duutse Orde.
* Paus Alexander starft en wördt op-evolgd deur de laoter as tegenpaus beschouwde Johannes XXII.
* Begin van de burgeroorlog tussen de Armagnacs en de Bourguignons.

## Geboren
* Dieric Bouts, kunsschilder.
* 1 augustus - Johan IV van Nassau

## Esturven
*...
1413

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1413**:

## Gebeurtenissen
*20 meert - Hendrik V volg zien vaor op as koning van Engelaand en Heer over een antal Franse lenen.
*27 meert - De hertog van Gelre verleen stadsrechten an Niekark.
*Augustus - Nao een vergeefse poging um koning Karel VI van Frankriek te ontvoeren möt Jan zonder Vrees, de Bourgondische hertog, Paries an zien tegenstanders, de Armagnacs laoten.

## Geboren
*...

## Esturven
* 20 meert - Hendrik IV van Engelaand (45)
1415

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1415**:

## Gebeurtenissen
* 6 juli - De Tsjechische karkhervormer Jan Hus starf op de braandstaopel
* 11 augustus - Hoopvol estemd deur de burgeroorlog tussen Armagnacs en Bourgondiërs zeil Hendrik V van Engelaand naor Frankriek um der op verovering te gaon. Hij laand in Chef-de-Caux in Normandië in de plaose van Calais
* 25 oktober - Slag bie Azincourt, Hendrik V breng Frankriek een grote slag toe

## Geboren
* 21 september - Frederik III, keizer van 't Heilige Roomse Riejk

## Esturven
* 6 juli - Jan Hus (45), karkhervormer
* 19 juli - Philippa van Lancaster (56)
* 18 oktober - Paus Gregorius XII, paus van 1406 tot 1415.
1414

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1414**:

## Gebeurtenissen
* Begin van 't Concilie van Konstanz, dat een ende maken möt an 't Westers Schisma.
* De stad Staveren warp, as leste, 't graofelijke gezag of. Waorop in Frieslaand 't onderlinge uutvechten van vetes en roveriejen weer as vanouds begin.

## Geboren
*...

## Esturven
*...
1416

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1416**:

## Gebeurtenissen
* De Frans-Genuese vloot dee de Normandische haoven Harfleur blokkeerde wörd vernietigd deur een Engelse vloot onder de Hertog van Bedford.
* Keizer Sigismund kump an in Londen in een poging um langs diplomatieke weg een ende te maken an de Honderdjaorige Oorlog, dee mit de Engelse overwinning bie Agincourt in een beslissend stadium liek te wezen.

## Geboren
*...

## Esturven
* Koning Phaya Samsenthai van Lan Xang (60).
1417

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1417**:

## Gebeurtenissen
* Febrewaori - Hendrik V van Engelaand krieg nieje steun van 't Parlement veur de oorlog in Frankriek. Alle ganzen in 't riek mötten zes veren laoten veur 't vervaordigen van pijlen. De Engelse boogschutters hem een deurslaggevende rol in de oorlogsvoering.
* Martinus V wörd paus. Hiermee kump een ende an 't Westers Schisma.
* 1 augustus - Hendrik V laand opniej in Frankriek, ditkeer mit een kleinere vloot, an de monding van de Touques. Der is gien tegenstander te bekennen. De Franse Constable -een Armagnac- durf Paries neet uut umdat buten de poort een Bourgondisch leger op de loer leit.
*Lan Kham Deng, een zoon van koning Phaya Samsenthai en prinses Keo Noi Nong Hiao volg zien vaor op as darde koning van Lan Xang.
* Kleef wörd een hertogdom.
*Chimalpopoca wörd hueyi tlahtoani van de Azteken

## Geboren
*...

## Esturven
* rond 1417 - Johannes Cele, onderwiesverni'jer en rector van de Latiense skole in Zwolle
1418

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1418**:

## Gebeurtenissen
* Febrewaori - 't Fort van Falaise; waorvan edoch wönnen dat e onneembaor was geef zich over an Hendrik V van Engelaand. Hiermee is Normandië zwat helemaole in Engelse hanen. 't Wonnen verdeeld in vier *baillis* (baljuwschappen): Alençon, Caen, Evreux en de Cotentin.
* Humbert van Villesexel, graaf de la Roche, heer van Saint-Hippolyte-sur-Doubs dee mit de kleindochter van Geoffroy de Charney etrouwd is, laot de Liekwaode van Turien overbrengen naor zien kesteel in Montfort (Limburg)

## Geboren
*...

## Uut de tied
* Bernard graof van Armagnac - leier van de anti-Bourgignon pertie in Frankriek.
* Franse alchemis Nicolas Flamel
1419

De volgende gebeurtenissen vunnen plaotse in t jaor **1419**:

## Gebeurtenissen
* 19 jannewaori - Nao n beleg waorbie de burgers tot starvens an toe bin uutehongerd gif de stad Roeaan zich over an Hendrik V van Engelaand en zien *[[Godon]]s*. Hij beleert de aofgezaanten dat ze hum ten onrechte uut zien eigen stad eweerd hebben: went hij is toch de koning? Hij löt mit groot verteun van vroomheid n dankmis houwen in de kathedraol.
* Paries kömp in haanden van de Bourguignons. Ze richten n bloedbad an onder hulen viejaanden, de Armagnacs.
* 10 september - De Boergondiese hartog Jan Zonder Vrees, in t besef dat de Engelse opmars n groot gevaor inhölt, probeert mit de dauphin en de Armagnacs tot n overeenkomst te koemen. Mar as e op de brogge over de Yonne te Montereau knielt veur zien leenheer wördt e vermoord.
* Filips de Goeie volgt zien vaor op as hartog van Boergondië en heer van n steeds uutbreiend antal Lege Laanden.
* Desember - Filips de Goeie geet formeel n bondgenootschap an mit de Engelsen.

## Geboren
*...

## Uut de tied
*5 april - Vincent Ferrer (69)
* 10 september - Jan Zonder Vrees (48), hartog van Boergondië
1420

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1420**:

## Gebeurtenissen
* 20 mei - Hendrik V van Engelaand kump an in Troyes waor koningin Isabeau, in naam van heur krankzinnige echgenoot Karel VI van Frankriek en mit steun van de Bourgondische hertog hof hou. Zee sluut een verdrag mit Hendrik waorin zee hum erken as *Arfgenaam en Regent* van Frankriek. Prinses Catherine wörd an Hendrik uut-ehuwelijk en heur ouwere breur, de Dauphin, deur zien eigen moor tot basterd verklaord.
* 1 september - Hendrik V, Karel VI en Filips van Bourgondië trekken zegevierend Paries binnen. De Staoten-Generaol ratificeren 't verdrag van Troyes en 't parlement verklaor de rechen van de Dauphin nietig op groond van zien vele misdaoden.
* 18 november - Nao een beleg waorin -zonder veel succes- oek kanonnen gebruuk wönnen geef Melun zich over an Hendrik V.

## Geboren
*...

## Esturven
* 9 augustus - Petrus van Alliaco, bisschop van Kameriek (1397-1411)
1421

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1421**:

## Gebeurtenissen
* 't Gewes Namen wörd deur Bourgondië in-eneumen.
* 23 febrewaori - Catherine van Valois wörd in Westminster tot koningin van Engelaand ekroond.
* Juni - Hendrik V laand in Calais um de stried in Frankriek vort te zetten.
* 19 november - Sint-Elisabethsvloed in Zeelaand en Hollaand.

## Geboren
* 6 december - Hendrik VI van Engelaand, zoon van Hendrik V en Catherine.

## Esturven
* 22 mei - Thomas, Hertog van Clarence (32), jongere breur van Hendrik V van Engelaand sneuvel bie Baugé
1422

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1422**:

## Gebeurtenissen
* 10 mei - 't leste verzet bie Meaux wörd nao 8 maonden eindelijk ebreuken. Hendrik V is heer en meester, mar hij loop een ziekte op.
* September - De plotselinge dood van Hendrik V verbiester vriend en vijand. Zien opvolger Hendrik VI is nog een kiend. Bedford wörd Regent van (Anglo-) Frankriek en zien breur Gloucester van Engelaand. 
* Bolsward wörd een Hanzestad.

## Geboren
*...

## Esturven
* 8 juli - Michelle van Valois (27), deerne van Karel VI, koning van Frankriek, en eerste echgenote (∞ juni 1409) van Filips de Goeie
* 31 augustus - Hendrik V van Engelaand (en Frankriek) (35).
1423

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1423**:

## Gebeurtenissen
*29 juli - De Engelsen en Bourgondiërs boeken een overwinning bie Cravant an de Yonne. De Engelse opmars geet deur.

## Geboren
*...

## Esturven
* 25 juni - Reinoud IV (58), sinds 1402 hertog van Gelre.
1424

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1424**:

## Gebeurtenissen
* 17 augustus Slag bie Verneuil. Veural an-espoord deur hullie Schotse bondgenoten gaon de Dauphinisten de slag an. Hoewel de Engelsen onder Regent Bedford zoen 1000 man verliezen verslaon zee de Fransen en Schotten en nemen hullie anvoerders gevangen.
* Bedfords jongere breur Humphrey van Gloucester wörd verlief op Jacoba van Beieren, de arfdochter van Hollaand, Zeelaand en Henegouwen. Dit zet een streep deur de Bourgondische rekening en zet Bedford veur een groot prebleem umdat e de steun van zien Bourgondische zwaoger neet kan missen.

## Geboren
*31 oktober, Wladyslaw III van Polen, koning van Polen (1434 tot 1444), koning van Hongarije (1440 tot 1444).

## Esturven
*...
1425

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1425**:

## Gebeurtenissen
* 9 december, oprichting van de Universiteit van Leuven deur Paus Martinus V.
* Johannes VIII wonnen Keizer van Byzantium
* Jacoba van Beieren volg Jan III op, mar de Boergondiërs betwisten heur dat rech.

## Geboren
* Pomponius Laetus, Italiaons humenis

## Esturven
*5 jannewaori, Jan van Beieren (51), neet-beneumde bisschop van Luuk
*29 mei, Hongxi (46), keizer van China
*21 juli, Manuel II (76), Byzantiense keizer van 1391 tot an zien dood
*17 september, Bonne van Artesië, tweede vrouw van Filips de Goeie
*Jan III van Hollaand, de leste onofhankelijke Graaf van Hollaand
*Lorenzo Monaco (55), Italiaonse schilder
*Conrad von Soest (55), Duutse kunsschilder
1426

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1426**:

## Gebeurtenissen
*6 meert - Slag van Saint Jacques (bie Avranches). Een Engels leger onder John, de Hertog van Bedford verslaot de Fransen onder Arthur de Richemont, dit dwing de Hertog van Bretagne Hendrik Lancaster as zien leenheer te erkennen.
*24 juli - Verwoesting hof van Weena (Rotterdam). Het kasteel werd door Willem Nagel en zijn benden, volgelingen van Jacoba van Beijeren (Hoeken), in brand gestoken
* Sloten - 't Nederlaandse darp Sloten krieg stadsrechen en wörd erkend as stad.

## Geboren
* Febrewaori - Christiaan I van Denemarken

## Esturven
* 18 september - Hubert van Eyck, schilder en miniaturis, belangriekste vervaordiger van de polyptiek *De aanbidding van het Lam Gods*
1390

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1390**:

## Gebeurtenissen
* Dekanawida breng de Vuuf Nasies van de Iroquois samen.
* Robert III wonnen koning van Schotlaand (tot 1406).

## Geboren
* 16 december - Johannes VIII, Byzantiense keizer 
* Jan Van Eyck, Vlaamse schilder (werschienlijke daotum).

## Uut de tied
* ...
1391

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1391**:

## Gebeurtenissen
* Baarn krieg stadsrechen.

## Geboren
* Cyriacus van Ancona

## Esturven
*...
1392

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1392**:

## Gebeurtenissen
* De Franse koning Karel VI is krank ewonnen. Bie een peerdrit deur 't bos hakten e ineens op zien volgelingen in en doodde der een paor. Noen ren e blèrend as een wolf deur de gangen van zien paleis. Der breken meuilijke tiejen an mit de naoijver tussen zien oom hertog Filips van Bourgondië en zien breur Lodewiek van Orléans dee een steeds diepere kloof drief in 't koninkriek.
* Aleid van Poelgeest en Willem Cuser wonnen in Den Haag dood eslaogen. In 't gewes Hollaand leid dit tot grote konflikken in Hollaand. 
* Elburg krieg een lang-erekte vorm.

## Geboren
* ...

## Esturven
* ...
1393

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1393**:

## Gebeurtenissen
* 28 januari - Koning Karel VI van Frankriek kump biena umme in een braand dee uutbrek bie een feesmaol.
* 't Prinsdom Orange geet over in hanen van de femilie Châlon.

## Geboren
* ...

## Esturven
* ...
1394

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1394**:

## Gebeurtenissen
* 13 september - De joden wonnen uut Frankriek verdreven op bevel van Karel VI
* Benedictus XIII wörd tegenpaus.
* De stad Seoul wörd heufstad van Korea

## Geboren
* Johannes Gutenberg, ene van de uutvienders van de boekdrokkuns
* 4 meert - Hendrik de Zeevaorder

## Esturven
* ...
1395

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1395**:

## Gebeurtenissen
*Der kump een einde an 't Huus Capet-Anjou in Hongerije
*Huitzilihuitl wördt hueyi tlahtoani van de Azteken.

## Geboren
* 11 jannewaori - Michelle van Valois (1395-1422), deerne van Karel VI, koning van Frankriek, en eerste echgenote (∞ juni 1409) van Filips de Goeie
* Guido, genaamd Pietro, genaamd Fra Angelico, te Florence, Italiaanse schilder

## Uut de tied
*Acamapichtli
1396

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1396**:

## Gebeurtenissen
* 25 september - Bie de “Kruustoch van Nikópolis”, tegen de Osmaonse Turken dee 't koninkriek Hongarije bedreigen, wörd Jan zonder Vrees, de troonopvolger van Bourgondië, ontvoerd. Zien vaor Filips de Stoute möt veul losgeld betaolen.
* 't Waddenailaand Amelaand kump an de graof van Hollaand. 't Zal laoter (15e eeuw) ressorteren onder de heerlijkheden van de heren Cammingha te Leeuwarden.
* Graof Albrecht van Hollaand laand bie De Kuunder en verslaot de Friezen bie Schoterziel.

## Geboren
* ...

## Esturven
* ...
1397

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1397**:

## Gebeurtenissen
* Deur de Unie van Kalmar wonnen heel Scandinavië rond ene trone verenig, mit Margarete Valdemars deerne as vorstinne.
* Zeevaorders uut Portugal bereiken de Kenarische Eilanen.
* Gevaert Everaertszoon van Doerne draag 't Huus te Deurne op an de hertoginne van Braobant en ontvangt 't in leen weerumme.
* Een grote stadsbraand verrineweert Bergen op Zoom.

## Geboren
* Paolo di Dono, ofwel Paolo Uccello, te Pratovecchio, Italiaanse schilder. 
* Johann Gutenberg, uutviender van de boekdrokkuns in Europa.
* 21 febrewaori - Isabella van Portugal

## Uut de tied
* 1 september - Francesco Landini (72), Italiaanse compenis
1398

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1398**:

## Gebeurtenissen
* 't Glendalough klooster in Wicklow Ierlaand wörd verwoes
* 't Stecknitz kenaol wörd an-elegd. Dit is een vrog veurbeeld van de anleg van waoterwegen in Europa
* Tweede toch van graof Albrecht van Hollaand. Geheul Frieslaand wönnen onderwarpen an 't graofelijke gezag
* De Duutse Orde verovert Gotlaand op de Vitaliënbreurs

## Geboren
* ...

## Esturven
* 31 jannewaori - Keizer Suko van Japan (63), de darde van de Noord-Ashikaga Pretendenten
* 21 september - Hongwu (69), keizer van China en oprichter van de Ming-dynastie
* 3 december - Gerard Zerbolt van Zutfent, ien van de eerste Breurs van 't Gemiene Lèven
1399

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1399**:

## Gebeurtenissen
* Noen de wettige vors Richard II Plantagenet is of-ezet, volg zien neve Hendrik van Lancaster hum op as Hendrik IV van Engelaand

## Geboren
* ...

## Esturven
* 3 februari - Jan van Gent (59)
1400

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1400**:

## Gebeurtenissen
* De bouw van de kattedraal van Lincoln in Engelaand, mit zien twee westtoorns en zien zwaore vieringtoorne, wonnen voltooid.
* Mariano Taccola van Siena ontwarp een dubbelloops kattepult as een verbetering van de ouwe Romeinse ballista, de Trebuchet.
* De bisschop van Münster beleent de breurs Haje en Boele Addinga mit de heerlijkheid Westerwolde.

## Geboren
*...

## Esturven
* 14 febrewaori - Richard II van Engelaand (33)
1401

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1401**:

## Gebeurtenissen
* Aart Stamelaert wonnen schepen van 's-Hertogenbosch (tot 1444) en is in 1425 lid v.d. Soevereine Raod van Braobant. Hij trouw mit Dirxen van Oss.
* Bagdad wonnen eplunderd deur Mongolen

## Geboren
* Jacoba van Beieren
* 27 oktober - Catharina van Valois
* 21 december - Tommaso Masaccio, Italiaanse schilder

## Uut de tied
*...
1402

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1402**:

## Gebeurtenissen
* Slag bie Ankara in Anatolië. Sultan Bajezid I wörd verslaogen deur Timoer Lenk en gevangen eneumen.
* Reinoud IV (1365-1423) volg zien breur Willem I as hertog van Gelre op.

## Geboren
* 28 april - Nezahualcoyotl, Azteeks dichter en koning van Texcoco.

## Esturven
* 3 september - Gian Galeazzo Visconti (51), eerste hertog van Milaan
1403

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1403**:

## Gebeurtenissen
* 't Braobanse Leen kump an 't geslach Nassau deur 't huwelijk van Johanna van Polanen mit Engelbrecht I van Nassau.
* Eerste pepiermeule ebouwd in de buurte van Hoey in de zujelijke Nederlanen

## Geboren
* 11 jannewaori - Jan IV van Braobant, Hertog van Braobant en Limburg.

## Uut de tied
*...
1404

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1404**:

## Gebeurtenissen
* 17 oktober - Paus Innocentius VII ekeuzen as Paus.
* Willem VI volg Aalbert op as graof van Hollaand.
* 19 november - Sint-Elisabethsvleud, overstromingen in Zeelaand en Vlaonderen.

## Geboren
* 18 februari - Leon Battista Alberti, Italiaons bouwmeester (* 1472)
* 25 juli - Filips van Saint-Pol, hertog van Braobant en Limburg

## Esturven
* 27 april - Filips de Stoute (1356-1404), de grote Hertog van Bourgondië.
* 1 oktober - Paus Bonifatius IX (48), (paus van 1356 tot 1404)
* 16 december - Albrecht van Beieren (68), graof van Hollaand, Henegouwen en Zeelaand.
1405

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1405**:

## Gebeurtenissen
* Šamorín krieg stadsrechen.
* De steden Bern en Neuchâtel gaon een verbond an.
* De Chinese eunuch-admiraol Zheng He leid een vloot van 62 jonken en meer as 100 kleinere schepen, mit in totaol ongeveer 28.000 bemanningsleden, naor 't vere Calicut in Zuud-Indië.

## Geboren
* 18 oktober - Aenea Silvio beter bekend as Paus Pius II
* Thomas Malory - waorschienlijke daotum.

## Esturven
* 14 februari - Timoer Lenk (Tamerlan) (69), Mongools monarch en veroveraar
* Frans dichter Eustache Deschamps (59)
* 21 meert - Margaretha van Male (54), hertogin van Bourgondië, gravin van Vlaonderen, Nevers, Rethel en Artois en hertogin van Braobant en Limburg. 
* Shamar Khachö Wangpo, Shamarpa

## Uut-ebröch
* Vrogge feminste Christine de Pisan schrief *Het boek van de stad der vrouwen*
* *[[Bellifortis]]* van Konrad Kyeser (boek over kriegstechniek)
1406

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1406**:

## Gebeurtenissen
* China bezet Vietnam en overheers 't laand (tot 1428)
* Gregorius XII wörd paus in Rome 
* Jacobus I wörd koning van Schotlaand
* Pisa wörd verslaogen deur Florence. 
* Hieronymus van Praog eis de inbeslagnaome van alle karkelijk bezit.
* Antoon van Bourgondië wörd hertog van Braobant. Hiermit is een veerdere stap ezet in de creasie van de Zeuventien Previncies. 
* Chinezen ontdekken Amerika (Columbus was dus neet de eerste).

## Geboren
*...

## Esturven
* 1 september - Johanna van Braobant (84), Hertogin van Braobant en Limburg 
* 6 november - Paus Innocentius VII (70), (paus van 1404 tot 1406)
* Ibn Khaldun (74), Tunesisch geleerde.
1407

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1407**:

## Gebeurtenissen
* Casi di San Georgio, de eerste openbaore banke in Italië wonnen in Genua los-edaon.
* 23 november - Deur de meurd op Lodewiek, de hertog van Orléans, deur de mannen van Jan zonder Vrees breek der in Frankriek een burgeroorlog uut.

## Geboren
*...

## Esturven
*...
1408

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1408**:

## Gebeurtenissen
* Slag van Branham Moor
* Paus Benedictus XIII van Avignon verklaorde de oorlog an zien tegenhanger, paus Gregorius XII van Rome en wol mit zien troepen Rome binnentrekken. Zoveer kwam e neet, an-ezeen zien veurraoden op wanen to e Genua bereik had.

## Geboren
*...

## Esturven
*...
1409

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1409**:

## Gebeurtenissen
* Juni - Eerste huwelijk van Filips de Goeie mit Michelle van Valois (1395-1422), deerne van Karel VI, koning van Frankriek.
* De Chinezen begeren en bevechten de heerschappie in Malakka (Maleisië).
* Paus Gregorius XII wörd deur 't Concilie van Pisa of-ezet, gelieke zien revaol in Avignon, Paus Benedictus XIII. Zee protesteren echter tegen hullie ofzetting. 't Concilie kies uuteindelijk Alexander V as nieje paus zodat de karke tiedelijk mit liefs dreje heilige vaors op-escheep zit.

## Geboren
*...

## Esturven
*...
Museum Palthehof

't **Museum Palthehof** is een museum in 't Oaveriesselse dörp Ni'jlusen, daor a'j kunt leren oaver de geschiedenis van dizze plaatse. 't Museum is in 1998 opend deur de *Historische Vereniging "Ni'jluusn van vrogger"*. De verieniging 'ef sinds de oprichting in 1982 hiel wat olde spullen eschunken ekregen, die as now in 't museum te bezichtigen bint.

't Museum is enuumd naor de femilie Palthe, die töt 1928 laandbezitters op Ni'jlusen waren. 't Stiet veur 't an de zuudkaante van 't dörp elegen Palthebos, vrogger bezit van dizze femilie.

In 't museum vien ie de inventarissen van allerhaand ambachteleke bedriefies, boerengerak, huusholdeleke veurwarpen en kleraosie. D'r is een grote verzaomeling spullen van de op Den Hulst op-erichte fietsenfebriek Union. D'r bint een schoelklassien, een boerenkeuken en een 'mooie kamer' in-ericht. Ok bint er onder aandere maquettes te bekieken van een Ni'jluseger boerderi'je, van de veurmaolige havezate Oosterveen en van een schip det vrogger mit törf deur de Dedemsvaort gunk.

Naost de vaste tentoonstellings hef 't museum alle jaoren een aandere lösse tentoonstelling. D'r bint wisseltentoonstellings ewest oaver schoelspullen, de Union, marklappen en letterdoeken, olde en ni'je blikken en trommels, en nog zo wat onderwarpen.


Ofbeelding:Ni'jluusn_van_vrogger.jpg|Tiedschrift van de Historische Vereniging "Ni'jluusn van vrogger"


## Buten dizze webstee
* De webstee van 't Museum Palthehof
1433

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1433**:

## Gebeurtenissen
* Khai Bua Ban volg Lue Sai op as 9e koning van Lan Xang.

## Geboren
* 10 november - Karel de Stoute, hertog van Bourgondië

## Esturven
* Lue Sai de 8e koning van Lan Xang pleegde zelfmoord in de peleistunen.
* 14 augustus - João I (76), koning van Portugal
1434

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1434**:

## Gebeurtenissen
* 30 mei - Slag bie Lipany
* Władysław van Varna wörd koning Władysław III van Polen

## Geboren
* ...

## Esturven
* ...
1435

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1435**:

## Gebeurtenissen
* 21 september - Vrede van Atrecht tussen Karel VII van Frankriek en Filips de Goeie, dit betekent 't eind van de Engels-Boergondische samenwaarking.

## Geboren
* Andrea del Verrocchio, Italiaanse kunstenaar uut de vrogge renaissance

## Uut de tied
* 15 september - John, Duke of Bedford (46), daarde jong van koning Hendrik IV van Engelaand en Regent van Frankriek veur Hendrik VI van Engeland
1436

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1436**:

## Gebeurtenissen
* Kham Keut volg Khai Bua Ban op as 10e koning van Lan Xang. Hij wonnen deur prinses Keo Phim Fa op de trone ezet.

## Geboren
* Isabella van Bourbon, moor van Maria van Bourgondië

## Esturven
* 9 oktober - Jacoba van Beieren (35)

## Uut-ebröch
* In Venetië kump 't Cononici haandschrif gereed mit warken van onder aandere Dufay en Binchois. (Waorschienlijke daotum).
1437

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1437**:

## Gebeurtenissen
* 's-Hertogenbosch hef 16.000 inwoeners (an 't einde 13e eeuw wanen 't der 8.000).

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* 9 december - Sigismund van Luxemburg (69), keizer van 't Heilige Roomse Riek.
1432

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1432**:

## Gebeurtenissen
* De Portugezen gaon op de Azoren an laand.
* Kham Tam Sa volg zien breur Kong Kham op as 7e koning van Lan Xang
* Lue Sai volg zien breur Kham Tam Sa op as 8e koning van Lan Xang.
* Filips de Goeie reup veur 't eers vertegenwoordigers van de stanen in zien gewesten in Brussel bie-ene. Dit Hof van Hollaand zal uutgreuien tot Staoten-Ginneraal.

## Geboren
* Jean-Baptiste Cibo (1432-1492), de laotere Paus Innocentius VIII (r. 1484-1492).

## Uut de tied
* ...
1438

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1438**:

## Gebeurtenissen
* 1 jannewaori - Albert II van Habsburg wörd Koning van Hongarije.
* 't Concilie van Bazel wörd naor Ferrara verplaots.
* Koningin Keo Phim Fa volg Kham Keut op as 1e koningin van Lan Xang
* Nao korte tied op de trone wörd koningin Keo Phim Fa saomen mit heur echgenoot dood-emarteld. Der ontsteet een verwarde toestaand in Lan Xang. 't Interregnum zal tot 1441 duren.

## Geboren
* ...

## Esturven
* ...
1439

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1439**:

## Gebeurtenissen
* 't Concilie van Bazel, krek veurig jaor naor Ferrara verplaots, wörd noen in Firenze (Florence) ehouwen.
* In Leuven begin de bouw van 't stadhuus.

## Geboren
* ...

## Esturven
* ...
Stad en Lande

**Stad en Lande** is de oale noam veur de provìnzie Grunnen dij tot loat in de 19e aiw tou bruukt wuir. De noam is ontstoan dou de Stad en de Ommelanden noa de reduksie van Grunnen soamen as zeuvende gewest toutraden bie de Republiek. Tot de 19e aiw tou bestonden der grode tegenstellens en spannens tuzzen de Stad en de Ommelanden. Dou dizze deur ainhaidsgevuil tiedens de Franse bezetten vot gongen wuir de noam Grunnen ook akseptoabel veur t gebied boeten de Stad om.

## Koarel V
In 1536 woz Koarel V Grunnen tou te vougen aan zien "kolleksie" Nederlaandse gebieden. Hai vougde Stad en omliggende gebieden soamen tot n provìnzie, dij paart wuir van t Boergondische kraitsen. De nije provìnzie kreeg n bestuur, woarbie de positsie van de Stad dominant was (bleef). n Waarkelke ainheid wuir de provìnzie anders nait.

## De Opstand
Noa Karel t der tou deed, wuir hai in de Nederlanden opgevolgd deur zien zeun Filips II. Dij opvolgen wuir in Grunnen in eerste ploats naauwlieks opmaarkt. De weerstand dij t regime van Filips mit noame op religieus terrain opruip was veur de Ommelanden n meugelkhaid om zoch tegen de Stad of te zetten. Woar de Stad zoch nog wel vinden kon in de Passifikoatsie van Gent, moz zai waainig hebben van de Unie van Oetrecht. De Ommelanden doarntegen zagen in de Unie n uutlezen kaans om zoch van t stedelke juk te bevraiden.
Spiering

De **spiering** (*Osmerus eperlanus*) beheurt tot de femilie van de spieringen (*Osmeridae*). Vrogger worde der veural evist op spieringen in de Zujerzee (wat noen 't Iesselmeer is) deur Veluwse vissers uut Harderwiek, Bunschoten en are plekken die an de zee laggen, noen worren spieringen niet zo vaak meer egeten.

## Algemeen
Disse vis komt veur in zowel zeut as zout waoter en is een echte scholevis. Hie houdt van grote open waoters zoas 't Iesselmeer, mar komt oek in de Amsterdamse grachten veur. Een zoutwaoterspiering wort tot 30&nbsp;cm lang en 8 jaor oud terwiel de zeutwaoterspiering meestentieds niet ouwer as 3 jaor wort en niet langer as 14&nbsp;cm. De spiering is 't typesoort veur de femilie *Osmeridae*.

Veural in Frankriek en Spanje geldt de spiering as een delicatesse. De spieringen worden licht efrituurd en mit kop en al egeten.

## Ekelogische betekenis
Veur de voortplanting trekt de spiering in scholen de revieren op. De spiering is bezig mit een terugkeer; deur de overbevissing op baors en snoekbaors is der volop ruumte veur de spiering. Umdat de spiering vergeliekbaore umstandigheden neudig het veur are annedrome soorten, is de spiering een goed meetinstrement um te zien of de umstandigheden eschikt bin veur soorten as de zalm, fint en zeeforel.

De populaotie in de Schelde en langest de Zeeuwse kust is verdwenen. De zoutwaoterspiering komt veural veur in de Waddenzee en in de Eems-Dollard-trechtermond. In Engeland kwam de spiering terug naodat 't zuurstofgehalte van 't waoter verbeterde.

## Nedersaksisch
* Veluws:
** *spiering* (Putten)
** *spierik* (Nunspeet)