open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amersfoort

|

|-
|
|}
**Amersfoort** (Utrechts-Alblasserweerds: *Aomersfoort*) is n stad en gemeente in de Nederlandse provinsie Utrecht. De gemeente had op 1 mei 2013 oengeveer 150.088 inwoeners. t Is in bevolkingsantal de tweede stad van de provinsie Utrecht en de zeuventiende van Nederland. In Amersfoort wort van oorsprong n Nedersaksies dialekt epraot, mar t is vandaag de dag vriewel uutestörven.

De bekendste Amersfoorter is oengetwiefeld Piet Mondriaan.

## Geschiedenis
De plek, ontsting bie n deurwaodbaore plek (*voord*) in de Eem (*Amer*) wier veur t eerst enoemd in 1028. Vanwege zien ligging ging de bisschop van Utrecht in Amersfoort woenen, um n hof an te leggen, en daorvanuut Gelderse Vallei te ontginnen. In 1259 kreeg de plek stadsrechten. Laoter in de middeleeuwen kwam de plek deur n woender op as pelgrimsstad, waordeur de Onzelievevrouwekark in 1444 ebouwd kon worren. De kark ging laoter verleuren, de toren staot der nog altied. Oek had de stad in de laote middeleeuwen n uutzoenderlik grote beerindustrie.

Nao de Tachtigjaorige Oorlog kwam t gebied in n isolement te liggen, daorbie kwam ok nog dat de stad verpauperde, zeker in de 19e eeuw toe ok de tabaksteelt an de Veluwerand instortte. De komst van de spoorweg brocht daor verandering in: deur zien sentraole ligging wier Amersfoort t verkeerskundige hart van Nederland. Zo greuide t in de 20e eeuw flink deur.

## Geografie
Naost de stad Amersfoort bestaot de gemeente uut de darpen Hoogland en Hooglanderveen en de buurtschappen Buurtsdiek, Stoutenburg Noord en Zeldert.

Vanof 1870 breidde de stad zich stark uut deur de komst van de spoorwegen en n antal kazernes. In 1980 kreeg de stad de greuikern-staotus, waordeur umliggende gemeenten geheel of gedeeltelik bie de gemeente Amersfoort edaon wieren. Dit waren:
* Hoogland (grootste deel) (1974)
* Leusden (deels) en Stoutenburg Noord (1998)
* Niekark (deels) Laakzaone, mit t-Hammetje derbie (1998)
* Hoevelaken (deels) (in 1998 de buurtschap Vinkenhoef)
* Bunschoten (deels) (1998)

## Zie ok
* Amersfoorts

## Afbeelding
Griekenlaand

**Griekenlaand** (Grieks: **Ελλάδα** = *Elláda*, Oldgrieks: **Eλλάς** = *Hellás*) is een laand in Zuud-Europa, bestaonde oet 't zudelijkste diel van 't Balkanschiereilaand en een groot antal eilaanden. Dizze eilaanden vörmen saomen umdebij 20% van 't laandoppervlak. Griekenlaand grenst in 't noorden (van west naor oost) an Albanië, Noordmacedonie, Bulgarije en Turkije. Veur 't overige is 't vastelaand van Griekenlaand umgeven deur de Middellaandse Zee (in 't zuden), de Ionische Zee (in 't westen) en de Egeïsche Zee (in 't oosten). De grootste eilaanden bint Kreta, Evia, Lesbos en Rodos. Griekenlaand is vanof 1981 lid van de Europese Unie.

## Geografie
### Heufdgegevens
* Umtrek laandsgrenzen: 1210 km (Bulgarije 494 km, Albanië 292 km, Noordmacedonie 228 km, Turkije 206 km)
* Kustliende: 14.880 km
* Grootste rivieren: Álfios, Axios, Evros, Nestos, Strymon.
* Grootste meer: Prespameer (gedieltelijk boeten Griekenlaand legen)
* Hoogste punt: Olympus 2917 m.
* Officiële naom: Griekse (of: Helleense) Rippebliek (Ελληνική Δημοκρατία = *Elliniki Dimokratia*)
* Muntienheid veur 2002: drachme.
* Onofhankelijkheid van 't Ottomaanse Riek op 25 meert 1821 en erkenning in 1828.

### Belangrieke plaotsen
* Athene (de heufdstad) 
* Dafní
* Delphi
* Ioannina
* Kavala
* Kenaol van Korinthe - Korinthe
* Larissa
* Mani (netuur-historisch gebied)
* Olympia (stad)
* Patras
* Piraeus
* Thessaloniki

### Eilaanden

In de waoteren die 't Griekse vaastelaand umgeven liggen ongeveer 1700 eilaanden die ok tot Griekenlaand beheuren:
Egina – Chios – Evia – Ikaria – Kreta (*Kriti*) – Korfoe (*Kerkyra*) – Kos – Lesbos (*Lesvos*) – Naxos – Mykonos – Paros – Rodos – Samos – Zakynthos (*Zante*)
e.a.
De meeste eilaanden wörden groepeerd in archipels: de veurnaomste bint de Ionische eilaanden, de Sporaden, de Cycladen en de Dodekanesos.

## Bestuurlijke indieling
Griekenlaand is onderverdield is 13 regio's (*peripheries*), die weer onderverdield bint in 51 departementen (*nomí*). De departementen bint weer onderverdield in 147 kleinere bestuursgebieden, zogenaomde *eparchies*, die weer onderverdield bint in in totaol 1033 gemientes: 900 stedelijke gemientes (*demoi*) en 133 laandelijke (*koinotetes*).

De regio's mit heur nomi bint:

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *Griekenlaand* of *Graikenlaand*
* Tweants: *Greeknlaand*
* **Overig**: *Griekelaand* of *Griekenlaand*

## Uutgaonde verwiezingen
Infermatika

**Infermatika** wodt omschreven as *de wetenschop die him bezighoolt mit de beheersing van komplexiteit* (onder aandere op et vlak van infermaosie en gegevens, kommunikaosie, pergrammetuurbouw, en technisch-wetenschoppelik rekenen). Mit de term komplexiteit wodt de meer algemiene betekenisse en niet de komplexiteitstheorie bedoeld. Infermatika is ok de takke van techniek die him bezighoolt mit et programmeren van komputers.

**Komputerwetenschop** is een aander woord dat ok wel bruukt wodt veur de term *infermatika*, dit mag niet verward wodden mit et eigenlike bouwen van komputers.

Iene die him bezighoolt mit infermatika wodt een *infermatikus* of *komputerwetenschopper* nuumd.

## Vier aspekten van infermatika

Op een aandere meniere vaalt de infermatika op te dielen in vier aspekten, ok wel de 4 T's nuumd: 
* **T**echnieken/methodes (bi'jgelieks: rekursie, op-daeleontwarp, simuleerde ofkoeling, polymorfisch programmeren...)
* **T**aelen (bi'jgelieks: C++, Java, Petrinet, UML...), 
* **T**heorieën (bv. formele taelen-theorie, grafentheorie, waachttritsetheorie...), 
* **T**ools (gereedschoppen as kompilators, databaankbeheersystemen, besturingssystemen...)

## Citaot
* Infermatika gaot evenzovule over komputers as steernskunde over teleskopen gaot. 
:(Edsger Dijkstra)
Netuurkunde

**Netuurkunde** is de wetenschop van de meterie. D'r wodt ok wel zegd dat netuurkunde de niet-levende netuur bestudeert waorbi'j gien scheikundige veraanderings optreden. Et omvat onderzeuk van algemiene eigenschoppen van meterie, evenwicht en beweging, straoling, waarmte, locht, magnetisme, elektriciteit en de bouw van meterie tot op de kleinste schaolen. De netuurkunde koncentreerde et onderzeuk oorspronkelijk op de niet-levende netuur. De levende netuur wodt bestudeerd deur de biologie. Overigens bestaon bi'jgelieks ok biofysika, de netuurkunde van organismen, en fysische chemie. Methoden en technieken uut de netuurkunde bleken veerder op vule aandere wetenschopsgebieden toepasber te wezen.

## Ofbaokening
De **netuurkunde** is een exakte wetenschop. Et het een bulte raekvlakken mit de meerste aandere exakte wetenschoppen.

Bi'jgelieks:
* wiskunde. Dit is *et* belangriekste instrement om een verklaoring veur netuurkundige waornemings in een saemenhangende theorie te gieten. De mederne netuurkundige kan daoromme niet zonder wiskunde. Pattie dielgebieden van de netuurkunde zoas kosmologie en kwantummechanika hebben vule theorie neudig zodat de beoefenaers halve wiskundigen lieken. Heur theorieën bin over et algemien slim muuilik en leiden ok tot ni'je inzichten in de zuvere wiskunde zels. Ontdekkings in de iene discipline kunnen grote gevolgen hebben veur de aandere discipline.
* scheikunde, waor keken wodt naor reakties tussen verschillende stoffen (fysische chemie).
* biologie, die him veurnaemelik bezighoolt mit de levende wezens (biofysika, bioinformatika).
* eerdwetenschoppen (geofysika), dat him bezighoolt mit percessen in et binnenste van de eerde.
* steernskunde, die him bezighoolt mit verschiensels buten de eerdse dampkringe.
* meteorologie en oceanografie, die him bezighollen mit verschiensels in de atmosfeer en oceanen. 
* informatika. Dit gebied ontston vanuut de netuurkunde en de wiskunde. Vule methoden in de informatika wodden ontwikkeld veur netuurkundige perblemen.
* praktisch richte vakgebieden zoas de warktuugbouwkunde. De technische netuurkunde richt him op toepassings.
Scheikunde

**Scheikunde** of **chemie** is een netuurwetenschop die richt is op 'e studie van saemenstelling en bouw van stoffen, de chemische veraanderings die plakvienen onder bepaolde omstaandigheden, en de wetmaotigheden die daoruut te destilleren binnen. Chemie is stark verwaant mit de netuurkunde of fysika. De tak van wetenschop die alletwie verbient, is de fysische chemie. Ok mit aandere netuurwetenschoppen bin an et greensvlak ni'je disciplines ontstaon zoas de biochemie of de geochemie.

## Onderverdielingen van scheikunde
* Anorganische chemie
* Fysische chemie
* Analytische scheikunde
* Atoomspektroskopie
* Molecuulspektroskopie
* Struktuurchemie
* Organische chemie
* Biochemie
* Geochemie
* Oppervlaktechemie
* Kolloïdchemie
* Katalyse
* Theoretische scheikunde
* Kwantumchemie
Bunsjoten

**Bunsjoten** (Nederlangds: *Bunschoten*) is een gemeente en stadje in de Nederlangdse previnsie Utrecht. De gemeente had op 1 april 2016 20.850 inwoeners (bron: CBS) en 't het een oppervlakte van 34,81 km² (waorvan 4,37 km² waoter). 

## Kernen
De gemeente Bunsjoten bestaot uut vier officiële kernen: Bunsjoten, Eemdiek, Spaokenburg en Zeuvenhuzen.

## Dialect
In Bunsjoten praoten ze nog wel aorig vaok dialect vergeleken met aore daarpen of steden in buurt van Bunsjoten. 't Bunsjoots is een Nederfrankisch-Nedersaksisch overgangsdialect. 't Liekt een beetsie op 't Niekaarks, mar het grote Utrechse en Hollangdse invloeden.

Ondanks disse invloeden is 't Bunsjoots 't één van de weinige dialecten waor de *sj*-klank bewaord ebleven is. Een veurbeeld van een paor typisch Bunsjootse woorden bin *langd* (land), *sjoe* (schoen), *bukkem* (bokking), *aore* (andere) en zo wat meer. Een veurbeeld van een Bunsjootse dialectzin is: *wie gaon mesjien sjulekrupen affer de diek as de zon sjingt, dan kan ie ongs niet vingden*, dit betekent in 't Algemeen-Nederlangds 'wij gaan misschien verstoppertje spelen achter de dijk als de zon schijnt, dan kan hij ons niet vinden'. 't Bunsjoots is ok staark verwant an 't Amesfoorts (dat al zogoed as uut-estörven is) en aore Eemlangdse dialecten.

De band Bukkes uut Spaokenburg (in de gemeente Bunsjoten), het een (kleine) hit ehad met 't Spaokenburgse liedje *Héé keeltsie*.
Meziek

Veur zoveer bekend, hebt alle culturen in alle tieden **meziek** kend, maor umdat dizze kunst op verschillende plaotsen en in verschillende tieden elke keer weer aanders beoefend (en ervaoren) wör en wördt, is der gien iensgezindheid rondum 't begrip van meziek: wanneer is iets meziek en wanneer niet? 't Uuteindelijke antwoord op dizze vraog verschilt bij de verschillende meziektheoretici en filosofen. Dit verklaort wal de grote verscheidenheid an meziekstielen deur de tieden hen, in de verschillende culturen en subculturen.

't Is wel een onumstreden feit, dat 't bij meziek altied um 't *heurbaore* (of 't ontbreken dervan) giet, in tegenstelling tot 't *zichtbaore* in de beeldende kunsten. Meziek is een tiedskunst, met heurbaore (geluden, klanken, tonen) of onheurbaore (stiltes, röstn) elementen in opienvolging of tegeliekertied. Daormit is meziek nauw verwaant an poëzie, waorbij de beide elementen van zichtbaorheid en heurbaorheid verienigd wörden, dat bij schreven meziek ok zo is.

## Stielen
Een niet ongebrukelijke heufdindieling is de volgende:

* Jazz (genre)
* Blues (genre)
* Klassieke meziek
* Popmeziek (genre)
* Volksmeziek (streek)

D'r bint ok meziekstielen die pas laot in de 20e eeuw maokt bint. Veurbeelden hiervan bint onder aandere techno- en trancemeziek.
Literatuur

't Woord **literatuur** hef verschillende, dichtbij mekaor liggende beteeikenissen. De roemste is dat literatuur de verzaomeling van aal teksten is, schreven en in mondelinge vörm.

Literatuur wordt ok wel in een enge betekenis bruukt, waorbij 't tegenover lectuur zet is. In die zin zol literatuur de hoge, elitaire vörm en lectuur de lege, populairdere vörm van teksten anduden. Literaire auteurs wilt een boodschap overbrengen op een artistieke wieze, mor de schrievers van lectuur richt zuk op 't schrieven van teksten die benaom veur de ontspanning lezen worden. Toch is wat tot de literaire canon rekend wordt allennig een soort overeeinstemming en kunt auteurs van wel 't waark in een eerdere periode nog tot literatuur rekend weur oet de literaire canon verdwienen, en aandersom ok.

Behalve an erkende literaire tekstsoorten zoas gedichten, poëzie, de roman en toneeil kunt d'r ok an aandere tekstsoorten literaire eigenschoppen toouschreven worden. Een paor veurbeelden hiervan bint: filmteksten, proza dat verwiest naor waorgebeurde verschiensels en personen (onder meer de brief, 't opstel en de autobiografie) en stripverhaolen.

Literatuur zol ie daordeur as volgt kunnen omschrieven:

:Een al dan niet fictieve wereld in woorden, die deur de smaokmaokende gemeeinschap as weerdevol zien wordt en volgens die gemeeinschap biezundere kenmaarken hef.

De term wordt ok bruukt om een verzaomeling van waarken met an te duden; dèenk bijveurbeeld an vakliteratuur.

## Nedersaksisch
* **Algemeein:** *literatuur, literetuur*

*Sallaans: *skrieveri-je*

## Zeei ok
* Nedersaksische schrieveri'je
Armelo

**Armelo** (vrogger ok wel *Armel* eneumd; Nederlands: *Ermelo*) is n darp en n gemeente in de Nederlandse provinsie Gelderland. De gemeente had op 1 augustus 2013 26.042 inwoeners (bron: CBS). Armelo het n oppervlakte van 87,33 km² (waorvan 1,71&nbsp;km² waoter). Umdat Armelo an de bossen en t Nuldernauw leit, is t veural zoemers n toeristiese plek. In de Zuud-Afrikaanse provinsie Mpumalanga he'j ok n darp mit de naam *[[Armelo (Zuud-Afrika)|Ermelo]]* (Armelo), dat verneumd is naor t Nederlaandse darp.

## Uutspraak


## Overige kernen
De Beek, Drie, Horst, Houtdarp, Leuvenum, Speuld, Staverden, Telgt en Tonsel.

## Herkomst naam
In de eerste naamsvermelding uut de 9e of 10e eeuw heette Armelo *Irminlo*. t Deel *lo* verwiest naor n op zandgrond elegen bos. Veur *Irmin* worren verschillende verklaoringen egeuven; *groot*, *goddelik*, *verheven* of t verwiest naor n oud-Germaanse god mit de naam *Irmin*. Meugelik is der n verbiending mit t Saksiese heiligdom Irminsul.

## Geschiedenis
t Darp Armelo besteet al vanof 855. Veur n lange tied bestung t alleen uut boerderiejen, n paor gebouwen, n wiendmeul en n kark. Armelo was aordig stil tot an de 19e eeuw; in t jaor 1830 is der een weg en n treinstasion ebouwd. In 1973 is Armelo n zelfstandige gemeente eworren naodat t daorveur deel uutmaakte van de gemeente Nunspeet.

## Import
Huweliken tussen verpleegkundigen (frullie) en militaeren (mansluui) zörgden derveur dat der gien esleuten darpskultuur ontstung. Deur t open karakter van Armelo is twee darde van de bevolking import. Mar een darde besteet uut inheemse bewoeners, families die der geboren en etogen bin.

## Verkeer en vervoer
In t noorden van Armelo loopt de autosnelweg A28 van Utrecht naor Groningen. t Stasion van Armelo wort twee keer per uur per richting bezocht deur de stoptrein Zwolle - Utrecht (sentraolspoorweg).

## Vrieje tied
In t zuudoosten van Armelo leit de Armelose Heed n terrein dat zo'n 343 bunder groot is. t Is grotendeels in gebruuk is as natuurterrein en is beschikbaor veur dagrekreasie. Deur t terrein heen lopen fiets-, wandel- en peerdriepaojen. De heed wort begreesd deur n schaapskudde.

## Angrenzende gemeenten
Attem

**Attem** (Nederlans: *Hattem*) is een stättien en gemiente in de Nederlaanse previnsie Gelderland. De gemiente ad op 1 november 2007 11.648 inwoners (bron: CBS) en ef een oppervlakte van 24,28 km² (waorvan 0,93 km² wäter). Binnen de gemientegrenzen liggen gien andere kernen. 

## Geskiedenisse
Attem kreeg zien stadsrechen in 1299 en was een Anzestad en vestingstad. De 700e verjaordag wönnen in 1999 onder andere evierd mit de nasionale intochte van Sunterklaos. De apostel Andreas is de petrooneilige van Attem.

Belangriek wärk op geskiedkundig gebied ef Ginneraol Hoefer of-elèverd. Hoefer was etrouwd mit de Baronesse van Heemstra (de meuie van Audrey Hepburn) en deur zien toedoen wönnen de Diekpoort van 't vervallen stättien erestereerd, die ok verfraoid is mit vier törenties ontwörpen deur P.J.H. Cuypers. 

Attem lig krek onder de Iessel en 't is de plaatse waor de skilder Jan Voerman vrogger mooie skilderiejen mäken van Homert en de règenbujjen die de Iessel niet aover wollen. 

## Toerisme
Net as de res van de Veluwe wodt Attem in de zomermaonden druk bezöch deur toeristen die al die mooie olde plekkies wilt bekieken.

## Bi'j-/skeldnämen
Attemers wodt met een algemene skeldnäme, deur de mensen die drek buten Attem woont, *Kleikloetn* enuump. Umdat veule boeren vrogger op 't land in de klei wärken. Der bestiet noe nog een blaoskappelle met de näme *de Kleikloeten*. In Attem bestaot wel een goeie 100 veskillnde skeldnämen. Een paar dervan bint: *De koffiebonentelder*, *skèle Japie*, *de Bomhoed*, *Mompie*, *de Dooie*, *Noefie* en zo nog veule meer.

## Uutspräke
Umdat de Attemers de *H* bienao niet uutsprèèkt, ebt de mensen buten Attem okke altied een gevleugelde uutspräke aover eur Attem: *Attem, dat is een öntien in een ökkien en eui der in* (*Hattem, dat is een hondje in een hokje met hooi erin*). 

## 't Attems

In Attem wodt der Attems epraot, een Oost-Veluws dialek dat soms ok wel bi'j 't Sallaans erekend wodt. 't Attems ef een grote overienkomst met 't dialek van Zwolle.

A-j bi'j sommige lu die plat praoten, an de deure kump, dan ku-j dat zien an 't plakplätien op de deure met daorop: *Hier maj plat praotn*. 

## De muuite weerd um te bekieken
* Anton Pieck Museum
* Bakkeri'jemuseum
* De Diekpoorte
* Voerman Museum
* Concertzaol D'Olde Skoele
* De meule *De Fortuyn*.

## Geboren in Attem
* Herman Willem Daendels (21 oktober 1762), Nederlanse staotsman († 1818)
* Johan Cateau van Rosevelt (7 september 1823), politicus in de kelonie Suriname († 1891)
* Jan Voerman Jr. (23 jannewaori 1890), Nederlanse keunsskilder († 1976)
* Margje Fikse (3 juli 1975), Nederlanse tillevisieprissentetrice en -verslaggeefster
* Ellen Kuipers (8 april 1971), een internasionaal bekende Nederlanse ockeyspeulster

## Angrenzende gemeenten

## Fotogaleri'je

Ofbeelding:Hattem_kerk.jpg|Kärke "de Andreas toren"
Ofbeelding:Hattem_Dijkpoort.jpg|Stadspoorte "de Diekpoorte" 
Ofbeelding:Windmolen Hattem.jpg|Wiendmeule "de Fortuyn"


## Uutgaonde verwiezingen
* Webstèè veur toerisme
* Attemer verwiezingen
Apeldoorne

**Apeldoorne** kan verwiezen naor:

*Apeldoorne (gemeente) - de gemeente Apeldoorne
*Apeldoorne (stad) - de stad Apeldoorne
Kootwiek

**Kootwiek**, ok wel **Kodik** (Nederlaands: *Kootwijk*), is n klein daarpjen in de gemeente Barreveld, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Daarp het, mit de umgeving derbie, 280 inwoners (2004). De naom *Kootwiek* komt van *Koot/Kaat* (n kleine boerderie) en *wiek*. De benaoming *Kodik* het de uutgang -ik, en komt noe nog in verschillende Nederlandse dialekten veur as -ek, zo heten Schalkwiek, Katwiek en Waolwiek in t eigen dialekt *Schallek*, *Kattek* en *Waolek*. Tegenswoordig zeggen ze vaoker Kootwiek.

t Daarp leit midden in de bossen, op de westflank van de Veluwe en het n belangrieke toeristiese funksie. Geliek in t zujen van Kootwiek ligt t Kootwiekerzaand, mit zien unieke laandschap. n Kleine vuuf kilometer in t oosten, in de gemeente Apeldoorn, ligt de plaots Radio Kootwiek.
Barreveld

**Barreveld** kan verwiezen naor:

*Barreveld (daarp) - een daarp in de Nederlanse previnsie Gelderland
*Barreveld (gemeente) - de gemeente Barreveld
*Barreveld (Niej-York) (Engels: *Barneveld*) - daarp in Niej-Jork
*Barreveld (Wisconsin) (Engels: *Barneveld*) - een daarp in Wisconsin

## Zie oek
*Barrevelder - kieperas
*Bareveld - deurverwieszied
Barreveld (gemeente)

**Barreveld** (Nederlaands: *Barneveld*) is n gemeente in t midden van Nederlaand, in de provinsie Gelderlaand. De heufdplaots in de gemeente is t gelieknaomige daarp. De gemeente is 176,69 km² groot en had op 1 mei 2014 zo'n 54.356 inwoeners (bron: CBS).

## Uutspraok

## Daarpen
Onder de gemeente Barreveld vallen de volgende daarpen:

Daornaost bin der de volgende buurtschappen in de gemeente: Boveneinde, Drieënhuzen, Essen, Esveld, Garderbroek, Kallebroek, Moorst (gedeeltelik), Ouwendaarp en Wessel.

## Ligging
De gemeente grenst an de gemeentes Niekaark, Putten en Aarmelo in t noorden. De gemeente Apeldoorn in t oosten. De gemeentes Ee, Renswou, Schaarpezeel en Wombaarg in t zujen en de gemeentes Leusden en Amersfoort in t westen.

De gemeente Barreveld ligt veur n groot deel in t sentrale deel van de Gelderse Vallei. In t oosten en t noordoosten liggen de zaandgronden van de Veluwe mit bossen, heedvelden en in de buurt van Kootwiek t Kootwiekerzaand. De gemeente wort van oost naor west deursnejen deur de Barreveldse Beek.

## Funksies
Barreveld is n belangriek laandbouwsentrum. Veural de pluumveehouwerie is hier vanouds aarg groot: binnen de gemeente bin der zo'n drie miljoen kiepen. Ok wort der hier vaarkeshouwerie bedreven. n Aandere bron van inkomsten is t (binnenlaandse) toerisme. Barreveld is ok de vestigingsplaots van de orthodox-protestantse kraant Nederlands Dagblad.

## Angrenzende gemeenten

## Uutgaonde verwiezingen
Knoal (gemainte)

t **Knoal** (Nederlaands: *Stadskanaal*) is n gemainte in t zuudoosten van de provìnzie Grunnen. De gemainte beslagt n oppervlak van 120 km² en haar op 1 jannewoari 2020 31.688 inwoner.

## Indailen
De gemainte Stadsknoal omvat de volgende ploatsen en gehuchten: Barloage, Bleksloage, Broambaarg, Ceresdörp, Höchte, Hoalte, Hörsten, Knoal, Kopstukken, Muzzel, Muzzelknoal, Onstwedde, Oomsbaarg, Smilke, Steernbörg, Ter Maarsch, Ter Wuppen, Veenhuzen, Vledderhuzen, Vledderveen, Vossebaarg, Weskenhuzen.
Vlage van Grunnen

De **vlage van Grunnen** is bie keunenklek besloet in t joar 1950 aannomen. De onofficiële noam van de vlaag is Grunneger Kruus".

t Patroon is baseerd op de Skandinoavische vlagen en kleuren binnen baseerd op de woapens van Stad en de Ommelanden. De kleuren rood, wit en blaauw binnen òfkomsteg uut t woapen van de Ommelanden, t wit en gruin uut t woapen van Stad. De kleuren van Stad stoan in t centrum van de vlage om de centroale liggen en positie van Stad weer te geven.
Peter van der Velde

**Peter van der Velde** (Vlagtwedde, 5 febrewaori 1918 - Rowol, 24 jannewaori 2004) was een Grunnigstaolige, Drèentse schriever, die ok wel bekend stun as de *schriever van Rowol*.

## Leven
Van der Velde is opgruid in Roon. Daor hef e de Noord-Drèentse taol leerd die e laoter bruukt in zien waark. ’t Grootste deeil van zien loopbaon hef e onderwiezer west in Rowol. Hij schreef körte verhaolen, gedichten, cabaretteksten en liedties die e saomen met zien vrouw Alke zung. In de Tweeide Wereldoorlog hef e optreden met ’t Bonte Bitse Cabaret. Doe dizze cabaretgroep hum anmelden mus bij de Kulturkammer, binnen ze der drekt met opholden. Nao de bevrijding richtte Van der Velde ’t  bekende Noorddrèentse cabaret De Bekketrekker op. Hij hef ok een maol of wat een literaire breeifwisseling holden, bijveurbeeld met Hans Heyting in Oeze Volk en met Ton Peters in Roet.

As Noordenvelder keek Van der Velde tweei kaanten op: hij publiceerde niet allén in Drèentse tiedschriften, mor ok in Krödde, de Grunninger tegenhanger van Roet. Zien waark is in 1986 bundeld onder de titel Wilwaark. Doe die bundel oetverkocht was, is der een herdruk kommen onder de titel Winter op de Paaizermao: een bloemlezing van zien beste verhaolen en host aal zien gedichten.

Peter van der Velde hef van de veurmaolige gemeeinte Roon ’t ereburgerschap kregen. De producent Albert Haar hef in 2001 veur Stichting Drentse Taol een schrieverspetret (video en dvd) van hum maokt.

## Stiel
In Van der Velde zien waark vaalt op dat het Drèents en de zinsbouw zuver bruukt worden. Van der Velde zat in de jaoren ’80 in de kemissie die der veur zörgd hef dat er noe een officiële Drèentse spelling is.

Van der Velde stun bekend as een bescheiden mèens. Hij preut over zien ‘gedichies’ asof ’t niet veul veurstelden. Mor zien gedichten en verhaolen worden rekend tot ’t beste wat of der in ’t Drèents schreven is. De Drèentse dichter Gerard Nijenhuis hef zien waark wel ies umschreven as: antekenings veur de kantlien van ’n meester die over ’t levent naodenkt.

Zien verhaolen en gedichten binnen kört mor krachtig. Der steeit gien woord te veul in. Aachter zien humor geeit ok zeerte schoel. De kleine dingen van ’t leven kunnen neeit verbaargen dat ’t leven smangs ok pien döt. Maor gelukkig is der ok waarmte en ’t mooie van de natuur. Melancholie en levensvraogen binnen tweei onderwaarpen die in zien gedichten ok vaok veurkommen.

## Oetgaonde verwiezing
*Videopetret aover Peter van der Velde
Assen

**Assen** is een gemeeinte en stad in 't noorden van de Nederlaandse previncie Drenthe. Assen is ok de heufdstad van de previncie Drenthe en hef een landoppervlakte van 89 km², 't antal inwoners was op 1 november 2020: *68.606* (bron: CBS). Behalve de stad Assen beheuren ok 't dörpien Loon en de buurtschappen/gehuchten Anreep, De Haar, Gröswiek, Rhee, Schieven, Ter Aard, Ubbena, Witten, Zeijervene, Zeijerveld en een gedeeilte van Vreeis (ze hebt allemaol hooguut enkele tientallen inwoners) töt de gemeeinte Assen. De stad Assen is ok eein van de vlogst greuiende steden van 't noorden van 't land. De inwoners worden Assenaars of Assers eneuimd.

De taol die as ze in Assen praot, rekent ze töt 't Midden-Drèents.

## Zustersteden
* Poznan (Polen)
* Bad Bentheim (Duutsland)
* Naledi (Zuud-Afrika)

## Kunnigheid
*Inge Dekker, zwemster
*Lia Dekker, zwemster
*Harry Muskee, zanger van Cuby and the Blizzards

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *Azzen*
Stienwiek

**Stienwiek** of **Steenwiek** (Nederlaans: *Steenwijk*) is de grootste plaetse in de gemiente Stienwiekerlaand. Tot disse gemiente beheuren ok de plaetsen Blokziel en Veno, de dörpen De Kuunder en Gieteren en nog een paor kleinere buurtschoppen, zoas Sevene. Tot 1 jannewaori 2001 was Stienwiek een zelsstaandige gemiente.

Van oorsprong is Stienwiek een olde (vesting)stad. De grachten en stadswallen stammen uut de tied van de Tachtigjaorige Oorlog, toen Stienwiek een strategische plaetse was in de stried tussen de Rippebliek van de Zeuven Verienigde Nederlanen en Spanje. In Stienwiek en de mieste overige plaetsen in de Kop van Overiessel praoten ze Stellingwarfs, een streektaelgroep waorvan de naeme is of-eleid van de Friese Stellingwarven. De balladezanger Gerard Rutger Buisman zingt in et Stienwieks.

## Beziensweerdigheden
*Karmis- en cirkusmuseum
*Sunte-Clemenskarke
*Sunte-Clemenstoren
*Kleine of Oonze Lieve Vrouwe Karke
*De Mark
*Et Swindermannegien
*Rams Woerthe en et stadspark
*Langste zitbaanke ter wereld
Betuwe

De **Betuwe** of **Rivierenland** is n Nederlandse landstreek in de provinsie Gelderland, elegen tussen de rivieren de Waol in t zujen en de Nederrien en de Lek in t noorden.

De Betuwe bestaot uut de zuudwestelik elegen Tielerweerd, de noordwestelike Neder-Betuwe en de oostelike Over-Betuwe.

t Riviertjen de Linge stroomt van oost naor west deur de Betuwe. De stad Tiel het de belangriekste regiofunksie in dit rivierenland. Are grotere plaotsen bin Kulenburg en Geldermalsen. De Betuwe staot veural bekend um zien grootschaolige tuunbouw, waoroender de fruitteelt (appels, peren kaarsen). De oorzaak van dat landgebruuk leit in de geologie en bojemgesteldheid van t gebied. De Betuwe bestaot uut n ofwisseling van ouwe stroomgeulen, de stroomruggen an beie kanten daorvan en de komgroenden veerder van de rivier vandaon. Disse ouwe rivierlopen bin op veule steeën in t landschap, oek binnendieks, nog goed te herkennen. Veural de stroomruggen mit wat zanderig materiaol, waren arg goed geschikt veur de tuunbouw en fruitteelt en is een de beste landbouwgroenden van Nederland.
Liwwadden

**Liwwadden** kan verwiezen naor:

* Liwwadden (gemiente) - de gemiente Liwwadden
* Liwwadden (stad) - de stad Liwwadden
Wolvege

**Wolvege** (['ʋʊlvəxə] ok wel: *Wolvegao*, Nederlaans: *Wolvega*, Fries: *Wolvegea* ['volvəɡɪ.ə]) is et heufdplak van de gemiente Weststellingwarf. Op 1 jannewaori 2006 had et dörp 12.107 inwoners. Et het een stesjon an de spoorliende tussen Zwolle en Liwwadden. D'r is ok een drafsportcentrum vestigd.

Wolvege het een stesjon an de spoorliende tussen Zwolle en Liwwadden. Hier stopt ien keer per ure de stoptrein Liwwadden - Zwolle. Disse trein riedt vanof Zwolle deur as Intercity naor Amsterdam CS/Schiphol. In de spits is d'r een extra stoptrein van Liwwadden naor Zwolle.

In de korenmeule *Windlust* is ok een museum vestigd. Een aandere wiendmeule in Wolevege is *De Gooyer*.

## Bekende leu oet Wolvege
*Monique Knol, wielrenster

## Ofbeelding

Ofbeelding:Windlust Molen Wolvega 02c.JPG|De korenmeule *Windlust*
Mien Drenthe

**Mien Drenthe** is een Drèentstaolig leeidtie. ’t Is een vertaoling van ’t leeidtie ‘Mijn Drenthe’, in 1928 schreven deur Jan Jantinus Uilenberg (1881-1962) en in jannewaori 1930 veur ’t eerst publiceerd in maondblad ‘Drente’. Veul mèensen meeinen dat ‘Mijn Drenthe’ ’t Drèentse volkslied is, mor dat is niet waor. De Provinciaole Staoten van Drenthe hebben ‘Mijn Drenthe’ nooit officieel erkend as Drèents Volksleeid.

In 1992 hebben der stukken in de kraanten staon, die zeden dat ‘Mijn Drenthe’ een vertaoling weden zul van een older Drèentstaolig leeidtie ‘Mien Drenthe’. Jan Jantinus Uilenberg zien pap, Jan Uilenberg (1840 - 1930), zul die omendebij 1898 schreven hebben. Dat, Uilenberg junior zul zien pap plagieerd hebben. Dit bliekt niet waor te weden en wel om de volgende redens.

De leeidtiesbundel ‘Een alleen’ oet 1898 waor ’t Drèentstaolige ‘Mien Drenthe’ in staon zul, steeit naargenswaor in bibliografische naoslagwaarken beschreven. Dr. Henk Nijkeuter hef in Waardeel 2, 2002, overtugend antoond dat de Drèentse versie een vertaoling is van ’t Nederlandstaolige ‘Mijn Drenthe’. Wel of dizze Drèentse vertaoling schreven hef is nooit dudelk worden, mor Jan Uilenberg, de pap van Jan-Jantinus kan ’t niet west weden. De olde Uilenberg is geboren en opgruid op Zuudwolde, mor in de Drèentse vertaoling van ‘Mijn Drenthe’ staon woorden oet aander plaotsen van Drenthe as moeke, oes, vaoders, bewaort en naom. Woorden die Jan Uilenberg op Zuudwolde omendebij 1900 niet bruukt hebben zol.

Woorden as taoke, verhaoltien, kwam saom, eraokt, emaokt, war, lichte, schaopenklokkies worden misschie deur een Hollander wel zeein as schier Drèents, mor het binnen van oorsprong gien Drèentse woorden. De Nederlandse woorden in ‘Mien Drenthe’ zoas eenvoud, schoonheid, steeds, vrolijk, vrienden, menig, henen, zoete, lentes, broedt en schoonste wiezen ok op een vertaoling oet ‘t Nederlaands.

## Tekst
Ierlaand

**Ierlaand** kan verwiezen naor:
* een eilaand: Ierlaand (eilaand)
* een laand op etzelfde eilaand: Ierlaand (laand)
* een deel van 't Verenigd Koninkriek: Noord-Ierlaand
Malta

**Malta** kan verwiezen naor:

*Malta (laand) - 't laand Malta (dwargstaot in de Middellaanse Zee)
*Malta (eilaand) - 't eilaand Malta
Malta (laand)

**Malta** is een dwargstaot elegen in de Middellaanse Zee dee besteet uut de eilanen Malta, Gozo, Comino en de kleine onbewoende eilanen Manoeleilaand, Cominotto, Filfla, Fungusrots en de Sint-Paulseilanen. 't Wönnen op 21 september 1964 onofhankelijk van 't Verenigd Koninkriek. De heufstad van Malta is Valletta.

## Geografie
### Laandschap
Malta is vrie kaol en rotsachtig mit relatief minnig netuurlijke begreuiing. Van 't zuudwessen naor 't noordosen loop 't eilaand schune of, 't is as 't waore ekaanteld. Kenmarkend bin oek de tientallen baaien en inhammen. De stranden bin klein en dikkels rotsachtig; allinnig in 't noordwessen bin der een paor zaandstranden.

Over de lengte van 't eilaand loop een diepe vallei mit op de bojem een weg, dee in tiejen van zwaore regenval in een kolkende revier veraander.

Gozo (*Għawdex* in 't Maltees) is een kleine versie van Malta, inclusief de baaien en de diepe vallei over de lengte. 't Laandschap is allinnig wat roeger en greuner, veural 's wienters.

### Stejen
De heufstad van Malta is Valletta.

Enkele stejen bin:
* Birkirkara
* Buġibba
* Mdina
* Mosta
* Rabat
* Qawra

### Bestuurlijke indeling
Op Malta hef elk darp zien eigen bestuur. Der bin 68 gemeentes.

## Demografie
### Bevolking
Malta hef ongeveer 400.000 Maltezen mar is hiermee toch een van de lanen van de wereld waor de luui 't dichst op mekaar woenen. 't Laand is oek arg toeristisch. Ruum 1 miljoen toeristen bezeuken 't eilaand per jaor, waordeur 't der soms iezig drok is.

### Talen
De twee officiële talen bin 't Maltees en 't Engels. 't Maltees is of-eleid van een Arabisch dialek onder invleud van de Saracenen, mar hef oek een starke invleud ondergaon van onder aandere 't Italiaans. 't Is de enigste Semitische taal dee in 't Latiense alfabet eschreven wonnen. 't Maltees is de moerstaal van de meeste luui en win an betekenis.

### Religie
De bevolking is veurnamelijk rooms-katteliek, zo'n 98% volgens de leste schattingen.

## Uutgaonde verwiezingen
* InforMalta (Nederlaans)
* Maltapagina (Nederlaans)
* Guide to Malta (Engels)
* Foto's van 't Maltese eilaand Gozo (Engels)
Estlaand

**Estlaand** (Estisch en Võro: *Eesti*) is een laand in Noordoost-Europa, dat in 't westen grenst an de Oostzee, in 't noorden an de Finse Golf, in 't oosten an Ruslaand en in 't zuden an Letlaand. 't Is de noordelijkste en de kleinste van de drie Baltische lanen, en 't verskilt van 't middelste Baltische laand Letlaand in de eerste pläse deur de tääl, die Finoegrisch is en niet Baltisch. 

## Geskiedenisse
Estlaand is pas vanof 1918 een zelfstandige staot. 't Onofankelijke Estlaand wönnen in 1940 deur sovjettroepen bezet en nao een korte Duutse bezetting in 1944 bi'j de Sovjet-Unie in-eneumen. 't Bezette Estlaand erkreeg in 1991 zien onofankelijkeid. De jaoren van toenemende vri'jeid die an disse gebeurtenisse veurofgungen, gungen de geskiedenisse in as de *zingende revolusie*.

Veur 1918 be-euren Estlaand tot de grote meugendeden die 't laand umringen: 't was ofwisselend (diels) Deens, Zweeds, (diels) Pools en Russisch, terwiel de Duutse Orde der eeuwenlang een grote rolle speulde. Duutsers bekleden oge functies in bestuur en ambtenäri'je, terwiel de Esten alleend 't wärk verrichen. De emancipasie van de Esten en van de Estische tääl kwammen pas vanof 1800 van de grond.

Estlaand is op 1 mei 2004 toe-etreden tot de Europese Unie.

## Bestuurlijke indieling
### Pervinsies
't Laand is onderverdield in vuuftien pervinsies (*maakond*, meervoud: *maakonnad*) en disse in 193 laandgemienten (*vald*) en 34 steden (*linn*). Veur een overzichte van de Estische previnsies zie: previnsies van Estlaand.

### Steden
De grootste steden in Estlaand bint achterienvolgens:

* Tallinn (396.010 inw.)
* Tartu (101.483)
* Narva (67.144)
* Kohtla-Järve (46.032) 
* Pärnu (44.396; inwonerantal per 2005)
Voegel

**Voegels** (*Aves*) bin een klasse van de chordadieren (chordata) mit meenstens 9.800 soorten (en 120 tot 130 uutsturven soorten) die allegeer ien slim kenmarkende eigenschop gemien hebben: ze hebben vleugels mit verens. Alle voegels lopen op de aachterpoten, bin waarmbloedige dieren en leggen eier. De meeste voegels bin overdag aktief, mar d'r bin ok voegels die naachs aktief bin, zoas de oele en de naachzwelver bin naachdieren. Niet alle voegels eten etzelde, dit is per voegelsoorte weer aanders, zo hej' vleiseters en plaante-eters. Hier een peer veurbeelden van wat ze ongeveer eten kunnen: nektar, plaanten, zaoden, insekten, vissen, zoogdieren, aos of aandere voegels.

Voegels hebben slim uutienlopende leefgebieden: van oceanen tot woestienen en van tropische regenwoolden tot an et poolgebied (zoas pinguïns). Ok in vorm en grootte bin voegels slim verschillend. De struusvoegel is groot en kan niet vliegen; de kolibrie is klein en is een slim behendige vlieger.

Veul voegels trekken vot en vliegen lange ofstaanden om optimaol gebruuk te maeken van heur leefgebied (bi'jgelieks de noordse stern), wiels aandere voegels de hiele tied rond zee hangen (zoas de grote albatros). Pattie voegels, zoas de gierzwelvers, blieven daegen lang in de locht, en slaepen zels in de locht.

Algemiene karakteristieken van voegels bin: een snaevel zunder tanen, et leggen van eier, en een licht, mar toch stark skelet. De meeste voegels kunnen vliegen, de loopvoegels kunnen liekewel niet vliegen, ok aandere soorten zoas voegels op eilanen, hebben disse meugelikhied niet meer. Een peer veurbeelden van voegels die niet kunnen/konnen vliegen bin de: pinguïns, struusvoegels, kiwi's, en de uutsturven dodo.

D'r wodt vaeke een voegelverschrikker bruukt om voegels bie laandbouwvelden weg te holen.

## Inkelde voegels

## Nedersaksisch

## Uutgaonde verwiezing
Eerpel

De **eerpel** of **pieper** (*Solanum tuberosum*) is n plaante die onder de grond n energieveurraod (zetmeel) anleegt in de vorm van n knolle, die meestentieds oek eerpels eneumd wörden. De knollen wörden evormp an stengels die onder de grond zitten (*stolonen* eneumd). In de eerpel koemen twee types zetmeel veur, amylose en amylopektine, waorvan 10% amylose. In 2005 is veur t eerst n ras in de haandel ekeumen mit zwat 100% amylopektine.

De eerppel is wereldwied nao rieste, weite en mais t meest verbouwden voedselgewas.

## Geschiedenisse
De eerpel kömp oorspronkelik uut Zuud-Amerika, en is naor Europa ebröcht deur ontdekkingsreizigers. De eerpels greuiden hoge op t Andesgebargte waor aandere plaanten niet greuien konnen. De eerpel vun zien weg naor t Westen deurdat Spaanse monniken de eerpel in de tunen plaanten. Al gauw wördden de eerpel erkend as voedsel en in de 17e eeuw wördden de eerpel in alle Europese laanden verbouwd. Deur zien hoge gehalte vitamine C wördden t vake gebruukt um scheurbuuk te bestriejen.

## Teelt
De belangriekste teeltgebiejen van konsumpsie-eerpels in Nederlaand bin Flevolaand, Zeelaand en Noord-Braobaant. In de Veenkoloniën wörden veule fabriekseerpels veur de zetmeelwinning eteeld en in t noorden vanwegen minder luzen pooteerpels.

De eerpel hef 2n=48 chromosomen en is n autoploïde tetraploïd. Eerpels wörden zwat altied ekweekt as n enkele kloon mit zo goed meugelike genen. Alle 'bintjes' bin bieveurbeeld van een kloon aofkomstig.

## Algemeen
In n bulte Europese en westerse laanden is de eerpel een van de baosisvoedingsmiddels: liek as rieste, pasta en brood is t n belangrieke bron van koolhydraoten.

De eerpel beheurt tot de nachtschaofamilie, liek as de tomaot, de paprika en tabak: de greune delen van de eerpelplaante bin giftig. Liek as aandere lejen van de nachtschaofamilie zitten der in de plaante alkaloïden. Eerpelplaanten kunnen naost knollen bezen vormen. Disse bezen bin in tegenstelling tot de bezen van de tomaot naor giftig. Tussen de verschillende eerpelrassen bin der grote verschillen in de vorming van bezen.

## Gebruuk van eerpels
### De hele eerpels (45%)
Tegenswoordig wörden der aordig wat eerpels gebruukt in de patatindustrie. In Groningen zegen ze as ze patat gaon haolen: *even n vette bek hoaln*.

* Chips
* Eerpelslaod
* Patat
* Rösti
* Vars (tafeleerpels)

### Zetmeeleerpels (31%)
* Eerpelpuree
* grondstof veur de eerpelzetmeelindustrie

### Pooteerpels (24%)
* Verkoop in binnen- en butenlaand as niej pootgoed

## Rassen

## Nedersaksies

## Uutgaonde verwiezing
Letlaand

**Letlaand** is een republiek in Noordoost-Europa, ien van de Baltische laanden an de Oostzee. 't Laand grenst an Estlaand in 't noorden, Litouwen en Wit-Ruslaand in 't zuden en Ruslaand in 't oosten.

't Laand is geografisch en ok wat oppervlakte en inwonertal angiet 't middelste van de Baltische laanden, en 't verienigt elementen van beide buurlaanden in zich: 't dielt zien Baltische taol, 't Lets, met Litouwen, waor 't verwante Litouws praot wordt, en 't dielt zien overwegend lutherse geleuf met Estlaand. De geschiedenis van Letlaand het een overienkomsten met die van Estlaand, en veul minder met die van Litouwen. Letlaand herkreeg nao een langdurige sovjetbezetting in 1991 de onofhankelijkheid die 't laand veur 't eerst in 1918 verwörven had. Een arfenis van de sovjettied is 't grote antal Russischtaolige inwoners.

Letlaand is sinds 1 mei 2004 ien van de lidstaoten van de Europese Unie. 

## Geografie
Letlaand is te verdielen in vier historische laandschappen: 
* Koerlaand (*Kurzeme*)
* Lieflaand (*Vidzeme*)
* Semgallen (*Zemgale*) 
* Letgallen (*Latgale*)

### Kerngegevens
* lengte laandgrenzen: 1078 kilometer (267 km met Estlaand, 217 km met Ruslaand, 141 km met Wit-Ruslaand en 453 km met Litouwen)  
* kustlien: 531 km
* grootste rivieren: Daugava en Gauja.
* grootste meer: Raznas ezers, 57,6 km²
* hoogste punt: Gaizinkalns bij Madona, 312 m.

### Steden
De heufdstad van Letlaand is Riga (Lets: *Rīga*; 732.000 inwoners). Nao Riga volgen in ofnemende grootte:
* Daugavpils, 109.000 inwoners
* Liepāja, 86.000
* Jelgava, 66.000
* Jūrmala, 56.000
* Ventspils, 44.000
* Rēzekne, 40.000
Oolde Testement

Et **Oolde Testement** (*Vetus Testamentum* in et Latien), subtiel verschillend van *[[Hebreeuwse Biebel]]*, is et eerste gedielte van de Biebel dat dateert van veur et begin van de kristelike jaortelling. Et is baseerd op 'e Tenach die in et Hebreeuws schreven is, mit uutzundering van een peer passages die in et Aramees schreven binnen.

## Inhoold en kanon
Et Oolde Testement bevat boeken van verschillende inhoold. D'r bin historische boeken die de overleverde geschiedenis van et joodse volk beschrieven, boeken mit uutspraoken van profeten, wetboeken en boeken mit vassies en spreuken. 

Binnen de kristelijke karken is de tegerestelling van et Oolde Testement niet overal geliek. Inkelde Biebelboeken en dielen van boeken bin wel diel van de rooms-kattelieke en de oosters-orthodoxe kanon mar niet van de protestaanse kanon. Disse bin bekend as apocriefe of deutero-kanonieke boeken. De kattelieke Biebel telt 46 boeken, de protestaanse 39. De protestaanse inhoold van et Oolde Testement is geliek an die van de Tenach mar de indieling verschilt. De rooms-kattelieke kanon sluut een peer boeken uut die de meeste Oosters-Orthodoxe Karken wel as diel van de kanon beschouwen.
Knoal

**Knoal** kin verwiezen noar:

*Grunnegs dörp: Knoal (dörp) *(Stadskanaal)*
*Grunnegse gemainte: Knoal (gemainte) *(Stadskanaal)*
*Grunnegs knoal: Stadsknoal (knoal)
*n Knoal (woaterweg)
Litouwen

**Litouwen** (Litouws: *Lietuva*) is n Noord-Europees land tussen Letland in t noorden, Wit-Rusland in t oosten, Polen en Rusland in t zuden en de Oostzee in t westen. t Is t grootste en zudelikste van de drie Baltiese landen. Van die drie is Litouwen t ienigste land waorvan t merendiel rooms-katholiek is. 

De geskiedenisse löp ok pas vrie kort geliek met die van de andere twie Baltiese landen. Anders as Letland en Estland was Litouwen ooit n machtig land, dät zelfs töt de Zwarte Zee reikten. In de 20e eeuw was Litouwen grotendiels in handen van de Sovjet-Unie. 

Op 11 meert 1990 määkten Litouwen, as eerste Baltiese land zich definitief onofankelik. Op 1 mei 2004 is t land toe-etraeden töt de Europese Unie. n Geografiese biezundereid van Litouwen is dät t middelpunt van Europa binnen de Litouwse grenzen ligt.

## Geografie
### Algemiene informasie
* lengte landsgrenzen:  1747 km (724 km met Wit-Rusland, 610 km met Letland, 303 km met Rusland (exklave Kaliningrad) en 110 km met Polen).
* kustliende: 99 km
* grootste rivieren: Nemunas (Memel), 475 km.
* grootste meer: Kauno Marios, 63,5 km² 
* oogste punt: Juozapinė in t Oogland van Medininkai, 294 m.
* De offisiële taal is Litouws, oewel der ok Poolse, Russiese en Wit-Russiese mindereden bint.
* Munt: de euro

### Staeden
Enkele staeden in Litouwen bint (met inwoners per 2014):
* Vilnius 529.000 inwoners
* Kaunas 304.000 inwoners
* Klaipėda 157.000 inwoners
* Šiauliai 106.000 inwoners
* Panevėžys 96.000 inwoners

### Taal

## Bestuurlike indieling
Litouwen is verdield in tien distrikten, die vernuumd bint naor der eigen eufdstad.

## Bevolkingssamenstelling (2011)

## Uutgaonde verwiezing
Wit-Ruslaand

**Wit-Ruslaand** (Wit-Russisch: *Belarus*, ok etranslitereerd as *Belaroes*) was (samen mit Ruslaand en Oekraïne) ien van de oorspronkelijke Sovjet-rippeblieken. Wit-Ruslaand verklaorde zich onofhankelijk op 19 september 1991. De heufdstad is Minsk.

## Demografie
* Inwoners: 10,322 miljoen (50/km²) (2006)
* Bevolkingsgruui: -0,11% (2004)
* Bevolkingsgroepen: Wit-Russen 81%, Russen 11%, Polen 5%, Oekraïners 2%
* Tälen: Wit-Russisch, Russisch (officiële tälen), Pools
* Religie: Wit-Russisch-Orthodoxe Karke en de Russisch-Orthodoxe Karke 80%, Rooms-Kattelieke Karke en de Grieks-Kattelieke Karke 7%, protestantisme ca. 2,7% (waoronder 0,2% evangelische christenen [200.000 in 950 gemeentes]) en een klein antal joden en moslims.

## Geografie
* Grenzen: 3098 km, waorvan mit Letlaand 141 km, Litouwen 502 km, Polen 605 km, Ruslaand 959 km, Oekraïne 891 km

Wit-Ruslaand kreeg zien udige vorm in 1946 (toe hiette 't nog *Wit-Russische SSR*). 

Enkele stejen in Wit-Ruslaand bint:
* Brest
* Hrodna
* Minsk
* Homel
* Vitebsk

Revieren in Wit-Ruslaand bint:
* Daugava
* Dnjepr
* Memel
* Pripjat
Deutekem

**Deutekem** of **Dörkum** (IPA: [døtəkʌm], Nederlands: *Doetinchem*) is ne stad en gemeente an de Olde Iessel, eleagen in den Achterhook ('t oosten) en de Liemers ('t westen), in de Nederlandse previnsie Gelderland. De gemeente had op 1 febrewaori 2008 zo'n 56.216 inwonners (bron: CBS) en hef ne oppervlakte van 52,74 km² (waorvan 1,50 km² water). Daormet is Deutekem de meest dichtbevolkte gemeente van den Achterhook en wöd ook wal de heufdstad van den Achterhook enuumd.

Sinds 1 januari 2005 is de gemeente Weal (Wehl) op-eheaven en an de gemeente Deutekem too-eveugd. Ok wodden 't Zelhemse Broek bie de gemeente eveugd.

## Plaatsen in de gemeente Deutekem

Darpen:
Gaanderen, Weal (Ned. Wehl), Achterweal (Ned. Nieuw-Wehl)

Buurtstschappen:
Iezevoorde (Ned. IJzevoorde), Langerak (Gelderland), Wienbargen (Ned. Wijnbergen) en Ut Broek (Ned. Het Broek).

## [[Nedersaksisch|Nedersaksies]]
*Achterhooks:
***Deutekem* (in de plaatse zelf)
***Dörkem* (in de rest van den Achterhook)

## Oetstalling

Karke_van_deutekem.jpg|Karke in Deutekem
Deutekem_Lochem_Grolle_Breevoort.jpg|Deutekem op ne olde kaarte van Nicolaas Geelkercken, 1654
Gem-Doetinchem-OpenTopo.jpg|Gemeente Deutekem
Oosterwoolde

**Oosterwoolde** is een dörp en sund 1886 et heufdplak van de gemiente Ooststellingwarf, mit 9.836 inwoners (1 jannewaori 2006).

Et leit op vuuf kilemeter ofstaand van Appelsche en is an alle kaanten omringd deur netuurgebied. De Opsterlaanse Kompejonsvaort, die diel uutmaekt van De Turfroute, deurkruust et dörp.

De meerst opvalende attraktie in Oosterwoolde is de in 1735 verni'jde Nederlaanse Hervormde Karke.
Appelsche

**Appelsche** is een dörp in de Friese gemiente Ooststellingwarf in Nederlaand. Et dörp had op 1 jannewaori 2006 4.953 inwoners.

## Geschiedenis
Appelsche wodt veur et eerst in 1247 as *Appels* vermeld in de boeken van et Aartsbisdom Utrecht. Et beston ieuwenlange allienig uut een klein antal boerderi'jen rond de Boerestreek, en de buurtschoppen Aekinge, Terwissche en De Bult. Et esdörp lag inklemd tussen dreuge zaanderige heide en nat vene, doe nog de Appelschester- en Fochtelervenen genaemd. Rond 1450 wodde leidieken anlegd om et zoere lekwaeter ofkomstig van et vene uut de akkers te weren.

Vanof 1827 breidt et dörp mit de komst van duzenden Friese warkluden uut in de turfwinning, en ontstaot et hudige dörp. De sociaole omstandigheden bin liekewel slim min, en tegen de tied dat turf veul minder opbrocht as stienkool brekt d'r in 1888 onder de veenwarkluden een grote staeking uut. Dit is et begin van orgeniseerde staekingen in Nederlaand. 

## Omkrieten en toerisme
Et dörp leit an de raand van et Nationaol Park Drents-Friese Woold, een belangrieke toeristetrekker. Hiernaost zorgen in de zoemermaonden ok de Opsterlaanse Kompejonsvaort (as onderdiel van de Turfroute), en de attraktieparken Duinenzathe en Miniatuurpark Appelscha veur veul bezuuk. Ok komen in de omkrieten van Appelsche pingoruïnes veur.

Buten Appelsche leit et bezukerscentrum Drents-Friese Woold van Staotsbosbeheer. Op et karkhof staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand. 

Krek buten Appelsche is de bosbarg te vienen, waor in 2003 et renoveerde eupenlochttheater opni'j eupend wodde.

## Opmarkelik
In Appelsche vienen sund 1933 de Pinksterlaanddaegen plak, een jaorliks annerchistisch festival.

Vrogger verbleven veul TBC-pesjenten in de gezonde bossen van Appelsche. Veul meensken hebben d'r dan ok nog herinnerings an. Van et veurmaolige sanitorium Beatrixoord is allienig nog de röntgenofdieling over. Disse ofdieling is now inricht as et ienigste tbc-museum ter wereld.

Veerder het Appelsche veur zoveer bekend is de ienigste heksenopleiding in Nederlaand. Heks Margarita van Rongen verzorgt de opleiding. In september 2005 kwam disse opleiding in et ni'js omdat de Belastingdienst vund dat de kosten veur de ienjaorige opleiding oftrekber weren. Dit leidde tot Twiede Kaemervraogen.
Oosterwolde

**Oosterwolde** kan verwiezen naor:

*Oosterwolde (Gelderlaond) - een darp in Gelderlaond
*Oosterwoolde - een dörp in de Stellingwarven.