open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ding (rechtsgeleardheid)

n **Ding** of **Deenk** is de Germaansenaam vuur nen *rechtdag*. Op dissen dag kömn de wieze Germaanse stamheuwde bie mekoar um besloetn te nemn en recht te sprekn oawer zaakn dee't öar volk angungn. t Was dus tegelieke ne regearingszitting en ne rechtsdag.

In de Skandinaviese sproakn het de vergoaring van t laandsbesteur nog aait t *storting* (t grote Ding) of *alþing* (t al-ding). In t Nederlaandse sproakgebeed he'j ook nog aait zegswiezen met disse betekenisse: "n besloet ofdingen", "oonder gin beding", of "meedingen naar". Ook t "kort geding" haank hiermet saamn.

## Plaatsen
In Nederlaand zeent verskeaidene plekn dee't noar disse vergoaring verwiest. In Tweante he'j bie Maarkel de Deenkspelerbaarg, woer noar verluud in t verleedn regelmoatig zonne vergoaring heuldn wör. In n Achterhook he'j t pleatsken Dinxperlo.
Marianna Madia

**Marianna Maadia** (Rome, 5 september 1980) is ne Italiaanse politika, lid van t Italiaanse Hoes van Af-evaordigden (te vergelieken met den Tweeden Kamer) veur de Demokratiese Parti'je sund 2008. Op 21 jannewaori 2014 wier ze minister van Ambtenarenzaken en Bestuursvereenvoldiging. 

## Referensies


## Uutgaonde verwiezingen

* mariannamadia.it
Jodelen

**Jodelen** is nen zangtechniek woerbie as den zänger de stemme moodwillig löt 'oawersloan' noar kopstemme en wierumme. Op disse wieze kan den zänger dreeklaanken benöaderen en tonen oet dreeklaanken onmeundig rap achter mekoar (arpeggio) zingen. Zo wekt den zänger den indruk det he met meardere stemmen tegelieke zeenk.

Dissen zangstiel is vuural bekeand oet de Alpenlaanden: Beiern, Zwitserlaand en Oostenriek. 't Is doar een vast oonderdeel van de volksmuziek. Mer ook in aandere wearelddelen keump jodelen vuur. Bie de Pygmeeën, de Inuit, in de Kaukasus, Melanesië, China, Thailaand, Kambodja, Spanje (doar neumt ze t *Alalá*), Saamnlaand (*Joik* of *Juoigan*), Zweden (*Kulning*, *Kölning*, of *kaukning*), Polen en Roemenië.

Een van de bekeandste Alpenjodelers was Franzl Lang oet Beiern. Hee wör eneumd de *König der Jodler*. In de 20. eywe had de neaderlandske sangeresse Olga Lowina vöäle sukses in de Benelux en  
düütskspreakende landen. Mer ook in de Amerikaanse country-muziek wörd jodelen vaak broekt.
Irmin

**Irmin** (of: **Hirmin**, **Hermin**, **Ermen** oldengelsk: **Eormen**) is een oldsassisken god. Den wördden up de irminsulen verbealed, wat houge pöäle of böyme waren. Dee hadden een groute waerde vöär de sassen. Mangs wörd Irmin gelyke edåne med de god(en) Sasnoot en/of med Tuw. 

Der is barre bekend oaver de sassiske religy, düs is et altyd mar spöälen en råden med de informaty dee asset wy wal hebbet. Der is dan ouk geyn eyndüdige bewearing oaver Irmin, mar wal veer, en dee bint hyrunder up-enöömd:

## Irminsulen
De Irminsulen waren godsdeenstige sinnebealden en måtskappelike bundsteykens van de olde sassen. Et sinnebeald van de eywige macht, dee et heylal drögt (*Universalis Columna* nöömden de romeinen de irminsulen), so as de wearldboum Ygdrassil in de noordske mytology.

Irmin, Hirmin, Ermen, Eormen, Herman bint de verskillende namen, dee döär verskillende volkerstammen waren an-enöämen vöär etsülvde begrip: universum/ heylal. Et angelsassiske begrip *Eormengrund*, of et oldnoordske *Jörmungrund*, waren dichterlike benömings vöär de aerde of de 'wyde wearld'. Dee kümmet van et oldgermaanske *Ermunaz*, wat grout, houge, wyds en alümpakkend betekkend, en *grunduz*, wat grund, bodem betekkend.

## Sasnoot
Van den god Saxnoot wörd an-enömmen dat hee den stamgod van de sassen was, en wörd dårümme gelyke edåne met den god Irmin. Ümdat de Irminsûl et bundsteyken van de sassen was. Saxnoot wörd mangs wear gelyke edåne med Tuw, den god van et Thing, orde en de sünne.

## Tuw
Tuw (oldnoordsk: Týr) was ümme en nåby et begün van unske jårtelling den heamelgod en den uppergod in de germaanske mytology. Tacitus beskreaven in syn *[[Germania]]* de germaansken oorgod Twisto. Et is annemmelik dat dissend eyne en desülvden is as Tuw (ouk wal enöömd as Mars Thingcus). Tuw is den god van et Thing, rechtvaerdigheid, orde, eyre, mood, oorlog en de verpersoonliking van de sünne. 

Tydens et Thing (germaanske rechtspråke) wördden Tuw an-eröäpen wanneyr as ear recht güngen sprekken en nye reagels ofpråten güngen. Under heilige böyme wördden de rechtspråke altyd eholden. Disse böyme waren de verbealdenissen van de as god-achtig vereyrde natuur. 

Irmin (god van de ballans, orde, de grund en *Metod*) wörd hyr gelyke edån med Tuw.

## Herminonen
Tacitus skreav in de eyrste höyvdstük van *Germania* et volgende:

*Sy [de Germanen] pryset in olde leder den god Twisto den heamel in, een döär de aerde geboarenen god. An hüm segget sy as söäne Mannus to, stichter en oorsprüng van ear volk, en Mannus segget sy wear dree söäns to wårvan de name de et körtsten by de oceaan verblyvende Ingaevonen, de up et binnenland verblyvende Herminonen en de Istaevonen enöömd sollen wörden.*

Hyr hevt Tacitus et oaver Tuw (Twisto) as oorgod en groutvader van et germaanske volk. Eyne van syn kleinsöäns is Hermin, wår as de Elbe-Germanen (Herminonen) van ofstammen sollen, en hüm düt ouk wear denken an Irmin.
Prinses van Sweel

**Prinses van Sweel** is de name egeaven an een sassiske vrouwe uut de viefde ewe. Höyr grav wördden in 1952 te Sweel, Drente, evünden. Sy was van ådel en wördden begraven med verskeidene gravkado's. Ouk bint der bütte van paerde by höyr evünden, nå et lekt as ovver vöär de goden.
Rivella

**Rivella** is n koolzuurholdende frisdrank die gedeeltelik uut wei emaakt wordt.

t Wordden in 1952 in Zwitserlaand deur Robert Barth ontwikkeld, naor n resept dat zien breur verkregen had uut de arfenisse van n bioloog.

De drank wordt sinds 1957 in lisensie in Nederlaand emaakt, vanaof 2012 deur Vrumona. Lange tied was Rivella der in twee variaanten: de 'gewone' Rivella (mit n veurnamelik rood etiket), mit suker als zeutstof, en n versie zonder suker, *Rivella Light*, dat in aandere laanden *Rivella Blauw* eneumd wordt.

Sinds 2005 wordt in Nederlaand ook Rivella mit greune thee-extrakten verkocht, mit suker as zeutstof. t Is op aandere aofzetmarkten bekend as Rivella Greun.

Rivella kan ezien worden as de nasionale drank van Zwitserlaand mit n marktandeel van 15% (2002) en is veerder eigenlik allinnig bekend in de regio's rond Zwitserlaand (Zuud-Duutslaand, Oostenriek, Oost-Frankriek), Luxemburg en Nederlaand. Wat noen Rivella Light heet wordden veur t eerst in Nederlaand op de markt ebröcht, in 1958 veur suker en hef daor t grootste marktandeel buten Zwitserlaand.

Rivella gebruukten lange tied de reklameslagzinne "Rivella, n bietjen vremd, mer wel lekker", die arg bekend eworden is.

## Referensies


## Uutgaonde verwiezingen
* Offisiële webstee van Rivella
West-Meunsterlaands

**West-Meunsterlaands** is n Nedersaksies dialekt. t Wörd ekuierd in t westen van t Meunsterlaand, wat in de Duutse deelstoatNoordrein-Westfaaln teegn de greanze met Nederlaand ligt. t Wigvörmige oawergaanksgebeed stekt precies tusken Tweante en n Achterhook. De sproake lik dus ook froai völle op de sproakn van dee gebeedn.

De belangriekste steas woer a'j West-Meunsterlaands heurn köant, zeent Borken, Dorsten, Gronau, Lembekke, Rhede, Bokelt en Oahoes.

t Korrekte antal sprekkers is neet bekeand. 

## Vuurbeelde
Oet de boawn eneumde döarpe zeent n antal vergelieknde vuurbeeldzinn bekeand.

In Dorsten zegnt ze van de Lembekse sproake t volgende:

"*De Lembeckische Kääk ligg midden in n Dorp, bobben up n Bääg*" (De Lembekse keark lig midn in n doarp, boaben op n bearg).

In Dorsten zegnt ze juust *kerke* en *berg*.

In Rhede zegnt ze van de Borkense sproake t volgende:

"*In Borken goot se met den Kettel nao de Becke" *- (In Borken goat ze met den kettel noar de bekke)

In Rhede zoln ze juust *keatel* en *beake* zegn, net as in n Achterhook.

In Gronau lik t nog t meest op t Oost-Tweants.

## Beukelieste
* Büld, H.: Volk und Sprache im nördl. Westfalen (1939).
* Bussmann, E.: Die vestische Mundart. Münsterland - Monatsschrift für Heimatpflege 8, H. 1/2,1921,136-143.
* Cornelissen, G., Schaars: Dialekt à la carte: Dialektatlas Westmünsterland-Achterhoek-Liemers-Niederrhein, Ergebnis einer Untersuchung zur vergleichenden Dialektforschung, Timothy Sodmann (Hrsg.), Quellen & Studien, Bd. 3, 1993, Textband: 125 S., 21,5 x 27,5 cm, Fadenheftung, fester Einband, Kartenband: 57 Karten, 21,5 x 27,5 cm, kartoniert ISBN 3-927851-66-3
* Hellberg, H.: Studien zur Dialektgeographie im Ruhrgebiet und im Vest Recklinghausen. DDG 37 (1936)
* Herdemann, Ferd.: Versuch einer Lautlehre der Westmünsterländischen Mundart (Dissertation Münster 1921, Manuskript)
* Kremer, Ludger:
** Mundart im Westmünsterland – Aufbau, Gebrauch, Literatur, Hrsg. Kreis Borken (1983) ISBN 3-927851-16-7
** Das westmünsterländische Sandplatt (Westfälische Mundarten Band 2), Aschendorff Verlag (2018)
* Piirainen/Elling: Wörterbuch der westmünsterländischen Mundart, Hrsg. Heimatverein Vreden (1992) ISBN 3-926627-09-3
* Pickert, Jul.: Das starke Verbum im Münsterländischen, mit besonderer Berücksichtigung der Dorstener Mundart.
* Siepe, B.: Wert und Pflege der heimischen Mundart, in Heimatkalender (Borken 1951)
* Walters, L.: Die Borkener Mundart, in Borkener Stadtgeschichte (1926)
Lembekke

**Lembekke**(Hoogduuts: *Lembeck*) is n doarp in de gemeente Recklinghausen, Noordrein-Westfaaln in Duutslaand. In 2011 har t 5246 inwonners. 

Lembekke hef ne oppervlakte van 52,7 km² en is doarmet t grötste staddeel van Dorstn. In t noordn greanzet Lembekke an de gemeente Reken in de regio Borkn, in t oostn an de stad Haltern am See in de regio Recklinghausen. In t zuudoostn greanzet Lembekke an t staddeel Wulfn, in t zuudn an t staddeel Deutn en in t westn strekt Lembekke zik oet töt an t staddeel Rhade.

t Doarp is vuural bekeand um t Slot Lembekke wat dr steet.
OV-chipkaarte

De **OV-chipkaarte** is n betaalmiddel woarmet as leu in Nederlaand reizen köant in t OV (*Openboar Vervoor*). Doaroonder vaalt heufdzakelik treinen, bussen en trams. Op wat plekn is disse kaarte al t ennigste betaalmiddel, mer op de meeste steas kö'j ook nog papierne kaartkes kriegn.

## Warkwieze
Op n pas zit nen chip, woarop betaalinformasie loadn kan wordn bie spesjale oploadpeunte. A'j met t OV metwilt, mu'j oe vuur de reize anmelden (*incheckn*) deur den pas vuur n oge op t stasjon, perron of in de busse hoaldn. Det oge les dan den chip en herkent t beginpeunt van oewe reize. A'j op oewe bestemming bint, mu'j den pas wier veur n oge hoaldn, zodat t eandpeunt vastlegd wörd (*oetcheckn*). t Betaalstelsel bereknt dan hoovölle of dr van oewen pas ofskreevn wordn mut.

In n trein hef n *kondukteur* n spesjaal apparaat woarmet as hee den pas oetleazn kan, um te kiekn of dr wal anmeldt is vuur de reize. In busn en trams wordt regelmoatig stekpreuwe hooldn um kaartn van reizigers te kontroleern.
Saksiske goden

Disse syde geyt over de goden en geysten den as de Sassen anbeaden döden in höär godsdeenst, en wülk nudaags wear anbeaden wörd döär de lüde van Asatru.

## Oversichte goden
Van disse goden binnet wy der seaker van dat se anbeaden wördden döär de Germanen. Hyr geyt et over goden enöömd by sassisk grundgebeed. Se wördden under ander enöömed döär de Romeinse geskydskryvers Tacitus, Plinius en de angelsas Beda. Van vöäle goden is der geyn uut-ebreide weat. Van de meyste goden weatet wy de name algeynsneet.

Der most sowat de stam oaf plaatse wal nye goden weasen. Ouk in de tyd bint der goden ekummen en weyr verdweanen. Of se kreygen andere namen oaf fünktys. De karke hevt sovöäle as mögelik disse 'heydense' goden en halvgoden probeyren te låten verdwynen. Wårdöär der noch minder bekend is, en wat der bekend is kan wal es neet süver weasen.
Rekkelhoezn

**Rekkelhoezn** (Lokale skriefwieze: *Riäkelhuzen*, Hoogduuts: *Recklinghausen*) is ne stad in t Duutse boondslaand Noordrein-Westfaaln. t Lig in t noordn van t Roergebeed en is besteurskern van t *Landskreis* Recklinghausen. t Landskreis hef de meeste inwonners van Duutslaand. De stad zelf hef 115.385 inwonners (in 2012).

Rekkelhoezn hef ne oppervlakte van 66,43 km². Börgermeaister is Wolfgang Pantförder.

Rekkelhoezen wör vuur t eerste neumd in 1017 as *Ricoldinchuson*. t Kreeg 1236 stadrechtn. Rekkelhoezn heurdn van 1150 töt 1802 bie t Vest Recklinghausen. Det was n rechtsgebeed wat as n soort oaversticht bie t koervörstndom Köln heurdn.

## Keunst en kultuur
### Theater
* Ruhrfestspielhaus - Rekkelhoezn steet bekeand um de *Ruhrfestspiele*.

### Museums
* Kunsthalle Recklinghausen
* Ikonenmuseum - Dit museum hef de grötste zameling geleufsikoonn boetn de kaarke umme.
* Vestisches Museum - Museum oawer de tied det Rekkelhoezn nog oonder t koervörstndom Köln völ.
Waarndoarp

**Waarndoarp** (Platduutse skriefwieze: *Warnduorp*, Hoogduuts: *Warendorf*) is ne stad in t oostn van t Meunsterlaand, in t boondslaand Noordrein-Westfaaln. De stad is ook de heuwdstad van de gemeente Waarndoarp.

Waarndoarp lig an de Ems, hef um de 37.000 inwonners en is vuural bekeand um de joarlikse hengstparades.

Umdet dr joarhoonderden laank vuural eboerd is um Waarndoarp, hef t n greun, laandelik karakter. Doarumme wörd de umgewing wal "Münsterländer Parklandschaft" eneumd (Meunsterlaands parklaandskop).

Dr lignt verskeaidene grote steadn um Waarndoarp: Meunster (30km), Osnbrugge (40km), Bieleveld (45 km) en Hamm (35 km).
Gemakseten

**Gemakseten**, **gauw-klaor-eten** of **vullisvoer** is n verzamelnaam veur eten dat gauw klaor te maken en op te dienen is. t Is meestentieds niet naor duur. t Wörden veural verkocht bie restaurants en kraampjes die der eigen daor spesiaal op ericht hebben, zo as bieveurbeeld patatzaken. A'j t over *vullisvoer* hebben dat geet t veural um eten mit n minne voedingsweerde, terwiel dat bie *gemakseten* en *gauw-klaor-eten* niet zo hoeft te ween.

De gemaksetensindustrie is n arg grote, winstgevende industrie, die greuit deurdat meensen steeds minder tied nemen um zelf te koken. 

## Veurbeelden
In Europese laanden en Amerika he'j as gemakseten veural friet, kroketten, frikandellen, eierballen, bamischieven, nasischieven, hamburgers, pizza's en brukjes mit gyros, döner kebab, shoarma of falafel en in Engelaand vis mit patat en eek. 

In Aziatiese laanden he'j van oorsprong aandere gemaksgerechten. Zo bin der in Japan veule kraampjes waor ze sushi verkopen. Oek noedels, rieste en vleisgerechten uut onder aandere de Chinese keuken gelden in Azië as gemakseten. 

In t Midden-Oosten is veural kebab populaer as gemakseten.

## Uutgaonde verwiezing
Plato

**Plato** (Ooldgrieks: *Πλάτων*; geboren omdebi'j 428 v. Kr. in Athene, Griekelaand; votraekt 348 v. Kr. in Athene)  was een Griekse filesoof. Plato was tegere mit Sokrates en Aristoteles, ien van belangriekste filesofen in de westerse tredisie.
Vroggerseerte

**Vroggerseerte** (Nederlands: nostalgy en/ov heymwee) is et gevüül dat y yts belangryks ov wat u an et harte stünden, kwyt ewörden bint. Dit üüt sich in heymwee når et (persoonlike) verlidden.

Der wörd nog wel es espröken van "vrogger was alles better". Disse nostalgy (vroggerseerte) gyt vake alleane over en eromantyseerd beeld van et verlidden en kek vake alleane når kleane diggys ov bepålde dinge dy nú anders bint in vergelyking med vrogger. Yne grept hyrmed terogge når een tied dy vöör hüm minder möäylik en better te begrypen is, vake syn jöögdjåren, tu he sich nog gyn sörgen huuvden te maken over wark, belastings, rekkenings... De barre herinnerings bint verneavelt en alleanig de gude herinnerings blyvt over.

## Nedersaksys
*Dreants:
***verlangst*
***wèens*, *wèensch*, *weins*, *wens*, *wenst*, *wuunst*
*Grunnegs:
***haimzaikte*
***wìnst(eghaid)*
*Stellingwarfs: *hiemziekte*
*Tweants: *vro(g)gerseerte*, *vrog(g)ersearte*
*Vechtdals: *vroggerseer(te)*
Natuurgodsdienst

De **natuurgodsdienst** of **natuurrilligie** is 'n rilligie wat veural op natuurverschiensels, zo as donder en bliksem, reagen, wind en vuur ebaseerd is en die de krachtn van de netuur döt anbidden. 'n Anhanger van 'n natuurgodsdienst höld zich vake gaanks met de netuur en de laandbouw mar ok met de gezondheeid. Disse goden 'vroagt' völle offers veur 'n besten verloop, dus a'j völle offeren, he'j hoplik 'n goede oogst. De offers bint vake dure veurwarpen of met emosionele weerde, mar ok leevnde wezens in spesiale gevalln. Veural op groten delen van Azië en Afrika hoaldt volk zich nog slim gaanks met netuurgodsdiensten. 

Der bint meestal völle goden, met elk netuurverschiensel is ter wel n god bi-j, drumme wördt t ok n völgodendom enuumd. Woar uut t vandan kump wet geniene, t bestiet effen zolange as ter meansen bint. A'j uut de tied kommen zol iej as n geest verdan goan, zo da'j veur oewen noabestoanden der ait nog ween kunt. Netuurgodsdiensten komt aoaveral op de weerld veur. t Is allinnig op völle plekken dan wal uut gebruuk ewörden, zo as beveurbeeld in Europa en Ruslaand.
Benin

**Benin** (Fraansk: **Bénin**, vroger **Dahomey**), offisjeel de **Reppubliek Benin** (Fraansk: *République du Bénin*) is n laand in West-Afrika. t Ligt op t oostn van Togo, op t westn van Nigeria en op t zuudn van Burkina Faso en Niger. t Grötste deel van de inwonners wont an de kuste in t zuudn, an de Baai van Benin. Det is deel van n Golf van Guinea in t meest noordelike tropiese deel van n Atlantiesen Oseaan. De heuwdstad van Benin is Porto-Novo, mer de regearing zit in Cotonou, de grötste stad en t ekonomiese härte van t laand. 

Benin is ongevear 115.000 kilometer in t veerkaant en dr wont ongevear 9,98 miljoen leu. Benin lig oonder n Sahara en hef n tropies klimaat. Ze mut t vuural hebn van boeren, woermet ze vuural zikzelf en de familie te etn geewt.

De offisjele sproake van Benin is Fraansk, mer dr wordt heuwdzakelik inheemse sproakn esprökn as Fon en Yoruba. De meeste leu zeent Rooms Katholiek, met kort doarachter Islamities, Vodun en Protestaants. Benin is deel van de Verenigde Nasies, Afrikaanse Unie, Islamitiese saamnwoarking, Zuud-Atlantiese Vreade- en saamnwoarkingsstrekke, La Francophonie, de Gemeenskop van Sahel-Saharastoatn, t Afrikaanse verboond van Petroleummakers en de Nigerbeknautoriteat (NBA).

Tusken t 17de en t 19de joarhoonderd warn de belangrieste regearingn t Keuninkriek Dahomey en n stadsstoat Porto-Novo en n groot gebeed met verskilnde stamn in t noordn. t Gebeed wör al rap bekeand as de "Slaawnkuste", umdet oet de Golf-strekke völle slaawn verskeept wördn noar de Nieje Wearld. Noadet slawerieje dr achterhen edoan wör, nöm Fraankriek t laand oawer en herneumn t Fraansk Dahomey. In 1960 wör Dahomey zelfstaandig, woernoa nen onröstigen tied vol demokratiese regearingn, stoatsgreepn en leagerbesteur volgden.

Tusken 1972 en 1990 besteund dr nen Marxisties-Leninistiesen stoat dee't de Volksreppubliek Benin heetn. Noa de val van t kommunisme in 1991 wör de hudige demokrasie in esteeld, met meardere regearingspartiejn.
Teutobörger Woold

t **Teutobörger Woold** (Platduuts: de **Osning**, Hoogduuts: **Teutoburger Wald**, vake kortweg *Teuto*) is nen boarggroep in Neersassen en Noordrein-Westfaaln. t Heugste peunt is 446 meter. t Teutobörger Woold is vuural bekeand ewördn duur de Varusslacht, den't doar in t joar 9 n. Kr. gebuurdn. Doarbie versleugn n antal Germaanse stamn n Romeins leager. Toeristn goat aait gearne noar t Gedeankteekn vuur Herman, de Eksternsteender en de Deurnter Klipn met t Wief in de hurkn.

## n Naam
Woer't n naam *Osning* van ofstamt, is neet mear oet te maakn. Töt non too is t ook neet dudelik, of de naam Osning in de umtrek vuur de hele boarggroep gebroekt wörd. Dr is op Plat feaitelik helemoal gin naam vuur de alle boargn te hope, mer dr zeent bloots dree naams vuur verskeaidene deeln: Osning (bie Bielefeld), Ramskenbrink (bie Ravensboarg) en Lippsken Waule (an n raand van de Senne).

Al in t joar 1616 gavn n Duutsen geograaf en geskiedkeundigen Philipp Clüver n Osning nen aandern naam. Hee was n eerstn den't n naam *Teutoburgiensis saltus* broekt hef, wat op Plat dus Teutobörger Woold is. Hee meann oet t bericht van Tacitus at bie n Osning de Varusslacht esloan wör. Oonder de Cherusken öarn baas Arminius (Herman) versleugn n leager van verskeaidene Germaanse stamn n antal Romeinse legioenn. Clüver baseerdn det op de Grautenborg, dee doar te veendn is. 

In de alledeagse sproake is de nieje naam pas vanof t 18de joarhoonderd in gebroek kömn. Vuural umdet Ferdinand van Fürstenberg, den't vorst en bisskop van Paderborn en Meunster was, t gebreuk in ziene "Monumenta Paderborniensa" en t ook op zinne laandkaartn drukn leut.

Vanweage nieje veundste dee bie archeoloogn vuur n dag ekömn zeend, wörd edacht at de Varusslacht wellicht neet in n Osningn hef ewest, mer wieter noar t noordn too, bie Kalkriese en Wiejnboarge. Mer zeker is det ook neet. Allerhaande weetnskopsleu meant at dr wellicht nen aanderen veeldslag ewest hef in latere tiedn.

## Ligging en eardloagn
t Teutobörger Woold lig van Hörstel in t kreis Stemmert in t noordwestn töt t zuudn langs Ibbenbuurn en Osnbrugge, duur Kreis Guutsel, duur de stad Bielefeld en duur t Kreis Lippe noar t zuudoostn hen, töt an de Egnboarg bie Hoorn-Bad Meinboarg. As Foolnboarg rekt he, saamn met de Wiejnboarg töt depe in t Noordduutse ziedlaand. Met oetzeundering van t stukn bie Osnbrugge, wat in Neersassen lig, heurt t Teutobörger Woold vuur t gröttere deel bie Noordrein-Westfaaln.
Togo

De **Togolese Republiek** (Fraansk: **République Togolaise**) is n laand in West-Afrika. t Lig op t oostn van Ghana, op t westn van Benin en op t zuudn van Burkina Faso. De zuudgreanze wörd evörmd duur n Golf van Guinea, woer't ook de heuwdstad Lomé an lig. Togo hef ne oppervlakte van ongevear 57.000 kilometer in t veerkaant en ongevear 6,7 miljoen inwonners.

Togo lig oonder n Sahara en hef n tropies klimaat. t Laand mut t vuural hebn van boern, woer as t klimaat zik good vuur leent. t Is ene van de kleainste laandn van Afrika. De offisjele sproake is Fraansk, mer dr wordt verskeaidene aandere sproakn esprökn. De meeste van dee sproakn heurt bie de Gbe-sproakn. De meeste Togoleezn hangt ne natuurgodsdeenst an, mer dr zeent ook redelik wat Kristenen en Moslims. Togo is lid van de Verenigde Nasies, Afrikaanse Unie, Organisasie van Islamitiese Saamnwoarking, Zuud-Atlanties Vreade- en Saamwoarkingsgebeed, La Francophonie en de Ekonomiese Gemeenskop van West-Afrikaanse Stoatn.

Tusken t 11de joarhoonderd en t 16de joarhoonderd treukn dr verskeaidene stamn t gebeed in. Van t 16de töt t 18e joarhoonderd was t kustgebeed n belangriek peunt vuur Europese slaawnhaandel, woerduur't Togo en de umlignde strekke n naam "Slaawnkuste" kreeg. In 1884 verkloarn Duutslaand at Togo oonder öare beskoarming völ. Noa n Eersten Wearldoorlog wör t besteur van Togo oawerdreagn op Fraankriek. In 1960 meug Togo zikzelf besteurn.

In 1967 pleegn Gnassingbé Eyadéma nen stoatsgreep, woernoa't hee presideant wör. Doo't he in 2005 oet de tied köm, was hee n langstzitnden presideant in de moderne Afrikaanse geskiedenisse, met ne regearingstied van 38 joar. In 2005 wör zinn zönne Faure Gnassingbé as presideant ekeuzn.

## Oetgoande verwiezing
Trojany

**Trojany** is een dörp in Pooln, dat tussen Wołomin en Warschau leg, vlakbi'j Dąbrówka. 't Ieg in de Powiat Wołomiński en de woiwodskap Masowien. 't Dörp ad in 2014 zwat 490 inwoners.
Nerthus

**Nerthus** is een germaanske moder- en vrüchtbaarheidsgodinne. De romeinske geskydskryver Publius Cornelius Tacitus skreavden over hüm. Tacitus nömed söven stammen, volgens hüm Sueben, dee hüm up et noorden van Germanië an solden verearen.

## Tacitus
Tacitus skreavden up höyvdstük 40 van syn Germania:

## Kultus
Nerthus wördden döär de germaanske stammen van de Avionen, Angelen, Varinen, Eudosen, Suardonen, noordelike Sueben en Nuitonen vereared. sy wördet ouk wal *[[Moder Eerde|Moder Aerde]]* enömed. Med höär vereyring spöälden menskenovvers een rolle. Sülke een ovverkultuur kwamen ouk up et heyle keltiske kultuurgebeed vöär.
Jozef uut Arimathea

**Jozef uut Arimathea** is een kerl wat vöärkümt in de Bybel. Hy was, volgens Lucas, eyne van et Sanhedrin, mar was der neet med eyns med de veroordeyling van Jesus. Mögelik was he sülvs een anhanger van Jesus. Hy was teyvens de eigenaar van de tüne wårin Jesus begraven wördden. In dee tüne lag een ny grav, wårin düs noch geyneyne begraven was. Nå dat Jesus uut de tyd kummen an et krüüs vröäg Jozef an Pontius Pilatus üm et lyv in syn grav te mogen begraven. Hyrümme wörd Jozef vereard döär begravenisundernemmers, van wee he de beskarmheiligen is. Hy was ouk hüm dee Jesus van et krüüs haalden en in een linnen dook wikkelden.

De legende segt dat et keltisk kristendum up Groot-Brittannië wördden estichet döär Jozef uut Arimathea; de legende segt ouk dat koning Arthur wördt begraven op syn ruïne van een abdij. Volgens de legende was Jozef een tin handelaar den vake kwamen en gån når de tinmynen van Romeins Groot-Brittannië. De legende geet verdan med dat he syn neve, Jesus (volgens de legende was Jesus een neve van Jozef), een mål had med enöämen up eyne van disse handelsreisen. Ouk hevt Jozef et blood, wat uut kwam når dat Jesus up 'et krüüs in syn syde estöäken wördden, in een flesse opevangen; dit wördden de heilige graal; later wördden Jozef uut Aramathea de eyrste bewaker van de Heilige Graal.

Arimathea was een stad in Juda. Et sol nu Ramla of Rentis heyten.

Syn lyv wördt as relikwy vereyrd up de Armeenske Vank-kathedraal up Isfahan, Iran.

Syn feestdag wördt evyrd up 17 maert in de roomse karke en up 31 juli in de oosters- ortodoksen.
De Stellingwarver Schrieveri'je Pries

**De Stellingwarver Schrieveri'je Pries** of **Stellingwarver Schrieveri'jepries** is bestemd veur wark in et Stellingwarfs en wodt sinds 2003 ien keer in de twie jaor uutschreven. In et jaor veurofgaonde an de uutrikkinge van de pries wodt van teveuren een bepaold thema of een bepaolde opdracht deur de warkgroep vaastessteld. De warkgroep zorgt d'r veur dat et thema of de opdracht in datzelde jaor deur publikaosie bekend maekt wodt. De pries die as uutrikt wodt bestaot uut een oorkonde en een geldbedrag van € 500,00.

## Winnaars
*2009: Roely en Renée Bakker veur et verhael *Et verhael van Renée en beppe*
*2011: In verbaand mit te weinig anmeldingen gien uutrikking van de Schrieveri'jepries 
*2013: Sjoukje Oosterloo veur et verhael *Duvelskeunsten* 

## Bronnen
Biljärtn

**Biljärten** is nen gaddernaam vuur verskeaidene sporten woerbie as met nen langen dunnen stellen (den *keu*) tegen een antal spölbälle stot worden mut. Disse bälle lignt op nen toafel met opstoande raende, wat et *biljärt* neumd wörd. Den spöller mut met de peunte van de keu enen spöllebal tegen aandere bälle stoten. Bie wat sporten mut disse bälle in gaeter (*pockets*) in de toafel verdwienen (bv. bie poolen en bie snookeren). Bie aandere vörme mut den spöllebal alle aandere bälle ofzeunderlik antikken.

In Nederlaand wörd met den term "biljärten" vake allene et karambolebiljärten beduudt. Bie karambolebiljärten spöl iej met dree bälle. Met oewen spöllebal mut iej proberen de aandere beide bälle ofzeunderlik an te tikken. De keunst is um ze beide te raken, mer um ze dan zo lastig meugelik vuur oewen tegenspöller oet te loaten kommen. Hierin he'j ook nog wier oondersoorten: libre, baandstoten en kaderspöllen.

## Verleden
Oawer et ontstoan van biljärten is neet völle bekaend. Den eersten vörm van biljärten zo as vie det vandage kaent, was een spöl wat op crocket leek, wat den zommerdag boeten de dure spöld wör en den weenterdag binnen op de toafel. Dit wör vuural in Engelaand en Fraankriek doan. De eerste spesjale biljärttoafel wör emaakt vuur Lodewiek XI in 1470. Den muziekskriewer Mozart deed biljärten vuur et ontspannen. An et eande van et 19de joarhoonderd verzunnen Engelse offisieren in India et snookeren. Den Fraansken Francois Mingaud oontdekten in 1815 det iej met een laeren tipken vuuran den keu völle better den spöllebal steuren konden. Vanof 1850 wörden der alle joaren zon 12.000 olifanten of eskötten. Öar elpenbeen wör gebroekt vuur biljärtbälle en pianotoetsen. Rechtevoort zeent dee beide van plastik.

## Oetgoande verbeendingen
*Biljartsporten.nl
*Koninklijke Nederlandse Biljart Bond
Kroepdeers

**Kroepdeers**, ook wal **reptielen** neumd (*Reptilia*), zeent kooldblodige deers met butte. Iej veendt ze oawer de hele waerld, mer neet in koolde gebeden, zo as op de polen en baargtöppe. Dat gef nog zo 9500 soorten kroepdeers. Wiedters heb iej nog völle soorten kroepdeers dee as oetstörven zeent. Vake zeent dee allene as fossiel bekaend. Der laewden lange leden onmeundige grote soorten, zo as de Mosasaurus, den in zee woonden en woervan as der ook n fossiel in Nederlaand veunden is. Ne aandere belangrieke oetstörvene groep warren de Pterosauriërs. Dee konden vlegen en behaersden dat lochtroem. Toch zeent der gin laewende soorten maer van. Der is groot oonderskaeid tusken de roeme groep kroepdeers (alle bekaende soorten) en de smalle groep (de soorten dee as der rechtevoort nog zeent).

Kroepdeers wordt vake samen eneumd met amfibieën, mer dee hebt niks met mekoar gemeen. Amfibieën hebt ne duurloatende hoed en gin skubben. Kroepdeers hebt dit wal. Dat grötste oonderskaeid is nog wal det kroepdeers nooit as larven laewt, terwiel as dat amfibieën gef, dee as det wal doot.

Kroepdeers wordt meesttieds op de volgende wieze indeeld.
* Skubde kroepdeers (*Squamata*) (slangen, aewerdasken, hazelwörme en wormaewerdasken)
* Brugaewerdasken(*Sphenodontidae*)
* Skeeldpädde (*Testudines*)
* Krokodillen (*Crocodilia*)
Koninkriek Hollaand

Et **Koninkriek Hollaand** (toenmaolige spelling: *Koningrijk Holland*, 1806 - 1810) wodde as vazalstaot deur Napoleon Bonaparte opricht veur zien dadde breur Lodewijk Napoleon Bonaparte.
Bochotnica

**Bochotnica** is een dörp in Zuudoost-Polen, dat tussen Puławy en Lublin leg, vlakbi'j Kazimierz Dolny, an de revier Bystra. 't ligt in t powiat (distrikt) Puławski en de woiwodskap Lublin. 't Dörp ad in 2010 zwat 1.500 inwoners.
Burkina Faso

**Burkina Faso** is en land in Westafrika. Et wördt mangs in et kort ouk wal Burkina nöömd. Et ligt ineslöäten tüsken ses landen: Mali in et noorden, Niger in et ousten, Benin in et süüdousten, Togo un Ghana up et süden un Ivoorküste nå et süüdwesten. De höyvdstad is Wagadugu. In 2011 had et oaver de 15,5 miljoon inwoaners. Et land hevt ne uppervlakde van 270.200 kilometers in et veerkant.

Burkina Faso heyteden eyrst Upper-Volta, mär up den 4. augustus 1984 verklården domålig president Thomas Sankara, et sol vanaf dan *Burkina Faso* heyten. De name is ne samenstelling uut de twey grötste språken van et land. Et woord *burkina* (eyrsame lüde*)* kümt uut de mòoré-språke un *faso* (vaderland) uut et djula. Burkina Faso bedüdt dan souvöäle as Vaderland van Eyrsame Lüde. De officiäle språke van de regeyring un in den handel was langen tyd fransk, mär is in 2024 ümmesat: moore, dyula, mandinka en bambara sint nu de officiäle höyvdspråken van et land. Wyders sint noch 60 andere inheymske språken erkend. Inwoaners van Burkina Faso nömet sik *Burkinabé*.

Tüsken 14.000 en 5000 vöär Kristus woanden der in et noordwesten van Burkina Faso jager-gadderaars. Tüsken 3600 en 2600 vöär Kristus begünden de lüde der med landbouw. Wat nu et midden van Burkina Faso is, höyden vöärnamelik by de Mossi-köäningryken by an. 1896 koloniseerden Frankryk et gebeed un makeden der nen beskarmståt van.

In 1960 wör et land selvstandig, wårnå der ne heyle rygel wesselingen volgden in regeyringen. Seyd 1987 was et ne halvpresidentiäle republik, do as Blaise Compaoré nen ståtsgreyp pleygden. 

Vanaf 2010 had et land voordan meyr te lyden van upstanden in de sahelstreake. Verskeidene vechtgrupen, mangs wal of neet deyls aneslöäten by Islamitisken Ståt (IS) of al-Qaeda, vöchteden flink in de grensstreake med Mali en Niger. Meyr as 1 miljoon lüde van de 21 miljoon sint intern up de vlucht. Op 23. en 24. januåry 2022 was der weader nen ståtsgreyp döär et leager. President Roch Marc Kaboré wör ewipped. Den 31. januåry herstelden et leager den grundwet un weas Paul-Henri Sandaogo Damiba an as president, mär up den 30. september wör den ouk weader med nen ståtsgreyp ewipped. Kapitein Ibrahim Traoré küm der vöär in de steade.

Burkina Faso is aneslöäten by de Afrikaanske Unie, Gemeynskap van Sahel-Saharaståten, La Francophonie, Islamitiske Samenwarkingsorrganisaty un de Westafrikaanske Ekonomiske Gemeynskap.
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais

De **PUC-MG** (Portugeesk: *Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais*) is en Brazilaansken universiteit in de stad Belo Horizonte.

Hee is uperichtet in 1958.

## Referentys


## Uutgånde verwyzings

*Offisjele webstea van de PUC-MG
Budka Suflera

**Budka Suflera** is n Poolsk rockband oet Lublin. Zai binnen ien 1974 begonnen. 

## Bezetten

* **Krzysztof Cugowski**
* **Romuald Lipko**
* **Tomasz Zeliszewski**
* **Łukasz Pilch**
* **Mirosław Stępień**

## Diskogroafie
### Albums
* 1975: *Cień wielkiej góry*
* 1976: *Przechodniem byłem między wami*
* 1979: *Na brzegu światła*
* 1980: *Ona przyszła prosto z chmur*
* 1982: *Za ostatni grosz*
* 1984: *Czas czekania, czas olśnienia*
* 1986: *Giganci tańczą*
* 1988: *Ratujmy co się da!!*
* 1993: *Cisza*
* 1995: *Noc*
* 1997: *Nic nie boli, tak jak życie*
* 2000: *Bal wszystkich świętych*
* 2002: *Mokre oczy*
* 2004: *Jest*
* 2009: *Zawsze czegoś brak*
*2020: *10 lat samotności*
*2023: *Skaza*
The Bruurkes

**The Bruurkes** bint een Achterhooksen band, dee zingen doot in de Achterhookse sproake. Ze maakt muziek in verskillende stielen, zo as funk, disko, ska en punk.

Een antal grote muziekfestivals hebt ze ook al op naam, zo as Siepelrock, Huntenpop, de Zwarte Cross en Mañana Mañana.

Öare vuurbeelde zint J.J. Cale, AC/DC, Tom Waits, Sly & The Family Stone, Howlin’ Wolf, Dick Dale, Led Zeppelin en The Dead Kennedys.

## Bandleden
*Rocco Ostermann - Zaank, gitaarwark 
*Raymond 'De Greef' Grevink - Basgitaar 
*Patrick Slutter -slagtuug en zaank
*Meindert Bussink - Gitaren en zaank

## Oetgoande koppelingen
*Offisjele webstea
* https://soundcloud.com/bruurkes
Groningers in Opstand

Groningers in Opstand was de maist suksesvolle Grunneger actie ooit op droad, opstart op 30 dezember 2013 deur Bram Reinders oet Farmsum tegen t sloeten van Aldel en t stoppen van t gaswinnen.

## Trivia
* In augustus 2014 wuir de noam veraanderd noar *Groninge*'n*' in Opstand*.
## Boetende hìnwiezen
* https://web.archive.org/web/20141208032459/http://groningeropstand.nl/
Google Streetview

**Google Street View** is ne mobilemappingdeenst van Google Inc.. Hiermet köant leu op internet 360°-panorama-foto's opvroagen van stroatanblikken. De deenst volget Google Maps en Google Earth en wör vrie egewen op 25 mei 2007.

Um de foto's te maken jag der nen auto met google-beeldmoark en ne zwoare kamera op et dak duur de stroaten. Um ook op steas te kommen woer as auto's neet kommen magt, gebrok Google mangs ook fietsen. Disse köant in natuurpärke of toeristiese zeensweardigheden komen. (Pret)pärke zo as in Nederlaand De Efteling,  Apenheul, Attractiepark Slagharen, Dolfinarium Harderwijk, Walibi Holland, Duinrell, Nasjonaal Park De Hoge Veluwe, Avonturenpark Hellendoorn en et Nederlands Openluchtmuseum komt der op met nen Streetview Trike.

Op den komputer kan den internetbezeuker roondgoan met de pielknöpkes of duur met den moes te klikken op pielkes wat in beeld komt. Iej köant de foto's in verskeaidene gröttes bekieken en vanoet meardere richtinge en heuke.
Janny Alberts-Hofman

**Janny Alberts-Hofman** (Noord-Slien, 1929 - Slien, febrewaori 2008) was een schriefster van Nederlaands- en Drèentstalige varzen en verhalen.

Nao de huusholdschoele hef ze talencursussen en een dreijaorige cursus publiciteit evolgd.

Ze was bestuurslid van de Drentse Schrieverskring en van ’t maondblad Oeze Volk. Mit nog aandern hef ze ’t Biebelboek Jacobus, psalms en gezangen in ’t Drèents ummezet. Heur wark is in Oeze Volk en in verscheiden verzamelbundels verschenen. Heur Nederlaandstalige varzen, verschenen in vier bundels, bint religieus van kerakter.

Ze hef actief ewest in de Nedersaksische taalorgenisatie SONT en was presidente van de Nederlandse Christen Vrouwen Bond.

In Drenthe bint veulen mit heur in de kunde komen deur heur veurlezeri’je op literaire aovenden. Stichting Drentse Taol, de veurloper van ’t Huus van de Taol, hef in 2007 een videopetret van heur emeuken.

## Wark
* Het spinnewiel (gedichten, Assen, 1978)
* De draod löp deur (gedichten, Assen, 1980)
* Um hoes en hof (verhalen, Assen, 1980)
* Gods glimlach (1984)
* Geef mij uw hand (1985)
* Terug naar de Bron (1987)
* Liesterkrallen (gedichten, Zuudwolde, 1987)
* Groeien naar het licht (1990)
* Stemmen in de wind (1997)
* Het zingende zaand (gedichten, Zuudwolde, 2004)

## Bronnen
* Encyclopedie Drenthe Online
* 't Huus van de Taol oaver Janny Alberts-Hofman, mit een antal gedichten
Pieter Jonker

**Pieter Jonker** (De Haule) is een Stellingwarver taelveurvechter en iene van de oprichters van de Stellingwarver Schrieversronte.

As mitwarker hef hi’j veertig jaor verbonden ewest an de Schrieversronte. In 2007 volgden hom Sietske Bloemhoff op as directeur.

Jonker zien Stellingwarver vertaeling van *Dikke Doezerd*, een kienderboek van Dolf Verroen, wodden in 1986 bekroond mit de H.J. Bergveld-pries. Disse pries wodt deur de gemientes Weststellingwarf en Ooststellingwarf uutereikt veur Stellingwarfs van literaire of taelkundige aord.

Mit Henk Bloemhoff schreef Jonker de bi'jdraege over Stellingwarfse literatuur veur et Handboek Nedersaksische taal- en letterkunde.

## Bronnen
* Friesch Dagblad, 1 juli 2011: 'Pieter Jonker niet somber over Stellingwerfs'
*  Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.) (2008), *Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde*, Azzen: Van Gorcum, ISBN 978-90-232-4329-8
* Letterkundig Museum over de H.J. Bergveld-pries
Sietske Bloemhoff

**Sietske Bloemhoff** (1954) is een Stellingwarver schriefster, muzikaant en taelveurvechter.

As mitwarkster van de Stellingwarver Schrieversronte hef Bloemhoff Stellingwarfstaelig lesmateriaal veur de basisschoele ontwikkeld. In 2007 volgen zie Pieter Jonker op as direkteur van de Schrieversronte.

Bloemhoff zingt en speult fluit. Van 1976 töt 1983 speulde zie bi’j de Grunningse groep Törf.

Et Drèentstaelige kienderboek *De hollebomebos* van Herma Stroetinga en Trudy Kramer hef Bloemhoff ommezet in et Stellingwarfs.

## Diskografie
* *Singeliers, Stellingwerver lieties* (LP mit breur Henk Bloemhoff, 1977)
* *In Twielochten* (LP mit breur Henk Bloemhoff, 1980) 
* *Kovvie kloar?* (mit aanderen, 1979)
* * 't Wordt aans* (mit aanderen, 1981)
* *n Wiendeldaore* (mit aanderen, 1982)
* *Dag, Stellingwarvers!* (CD, 2005) 

## Schrieveri'je
* *Klokkestoelen van Stellingwarf* (Berkoop, 1988)
* *In de bos van Piepmoes* (Berkoop, 1998) 
Saemen mit aanderen:
* *Et hunnigt goed* (Berkoop, 1988)
* *Dirk Kerst Koopmans* (Berkoop, 1996)
* *De hollebomebos* (vertaeld kienderboek, Berkoop, 2007)

## Bronnen
* streektaalzang.nl
* Koninklijke Bibliotheek
Hendrik Vondeling

**Hendrik Vondeling** (1901-1992) was een Stellingwarfstaelige schriever. In 1982 kreeg e de H.J. Bergveld-pries veur zien romans *Haarm*, *Haarm en Maatien* en *Jouk*.

## Warken
* *Haarm : vehael uut et Stellingwarver boereleven begin 20e ieuw* (mit Hendrik Jan van Veen, 1979. Et leven van een koenendriever in Oosterwolde begun twintigste eeuw die laeter zelf boer wodt)
* *Haarm en Maatien : boerken in goeie en minne jaoren* (mit Hendrik Jan van Veen, 1980. Beschrieving van et leven op 'e zaandveengrond van Ooststellingwarf van 1914-1940, waorin et aksent op 'e maotschoppelike ontwikkelingen lig)
* *Jouk boerkt veerder : de ommekeer in et boerebedrief* (1982. Beschrieving van et boerenleven in de zuudoosthoeke van Frieslaand sinds de Tweede Wereldoorlog)
* *Haarm trilogie* (1990)
* *Oosterwolde doe en now* (1981)

## Bronnen
* Letterkundig Museum
* Bibliotheek.nl
Fokke Middendorp

**Fokke Middendorp** (Wolvege, 1 meie 1905 - Wolvege, 21 november 2001) was een Stellingwarver schriever.

Middendorp schreef over de geografie, kultuur en geschiedenis van zien geboortegemiente Weststellingwarf. In 1996 kreeg hi'j de H.J. Bergveld-pries veur *Huus op 'e Miente: Et levensverhael van Batteld Nijhoolt*, een bewarking deur Middendorp van de autobiografische verhaelen van boerenarbeider en keuterboer Batteld Nijhoolt van de Miente bi'j Noordwoolde (geb. 1885).

Een diel van zien wark verscheen onder de schrieversnaeme Fokke van Lute.

## Warken
* *Her en der deur et oolde Wolvege* (1980, as Fokke van Lute)
* *Van Haule tot Heide : de volledige historie van alle straten, wegen, lanen, paden en pleinen in Weststellingwerf* (1981, mit Han Wielick)
* *Na driemaal klokkleppinge : de Westhoek* (1985)
* *De Van Harens en Wolvega* (1989)
* *Huus op 'e Miente: Et levensverhael van Batteld Nijhoolt* (1992)
* *Fokke van Lute op 'e tekst over Aant Heida, Jan van Schoot en Johannes Wardenier* (1995)
* *Het land van Stellingwerf toen en nu in woord en beeld* (1997)
* *Weststellingwerf in vogelvlucht* (1998)
* *Fokke van Lute vertelt : verhalen over de geschiedenis van Weststellingwerf* (2006, as Fokke van Lute, mit Ike Naafs-Loman)

## Bronnen
* Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren
* Stellingwerf.nl
* Bibliotheek.nl
Martinus Bakker

**Martinus Bakker** (1926-1996) was een Stellingwarfs- en Nederlaanstaelige schriever uut Noordwoolde. Mit Hendrik Johannes Bergveld was hi'j de toonzetter in de vrogge schrieveri'je in et Stellingwarfs. Veur zien streektaelwark gebruukten e de schrieversnaeme Jouk. Ok schreef e kienderboeken in et Nederlaans die vule drokgangen beleefden.

Vanof 1949 publeseren Bakker 'Stellingwerfse riempies' in et dagblad de *Heerenveense Koerier* (laeter de *Friese Koerier*). Vervolgens verschenen riempies en verhaelen van hom in et weekblad *Stellingwerf* en aandere media.

Vanof de jaoren zeuventig wodden Bakker zien Stellingwarfstaelige wark ebundeld uutebrocht deur de Stellingwarver Schrieversronte. *Et kienderboek van Jouk*, mit tiekeningen van H.J. van Veen, kreeg een oplage van 3000 eksemplaoren, waorvan kraante-uutgever Martin van Nieuwenhoven de helfte onder Stellingwarver schoelkiender verspreidde.

## Warken
* *Harm Jan en Tie-ne-ke* (Kluitman)
* *Harm Jan en Tie-ne-ke en de pony-kar* (Kluitman)
* *Harm jan en Tie-ne-ke krij-gen een zus-je* (Kluitman, 1955?)
* *Harm Jan en Tie-ne-ke in de len-te* (Kluitman, 1967)
* *Harm Jan en Tie-ne-ke in de va-kan-tie* (Kluitman)
* *Harm Jan en Tie-ne-ke in de win-ter* (Kluitman)
* *Harm Jan en Tie-ne-ke in het die-ren-park* (Kluitman)
* *Harm Jan en Tie-ne-ke op de fiets* (Kluitman)
* *Harm Jan en Tie-ne-ke ma-ken pret* (Kluitman)
* *Harm Jan en Tie-ne-ke vie-ren feest* (Kluitman)
* *Avonturen bij de hoge brug* (1962)
* *Overval bij de hoge brug* (1965)
* *Raadsels rond de hoge brug*
* *Harm Jan en Tie-ne-ke ma-ken een tent* (Kluitman, 1970)
* *Harm Jan en Tie-ne-ke op de fiets* (Kluitman, 1970)
* *Dieven op de schapenkuil* (1971)
* *Een haandvol speulgoed* (as Jouk, Stellingwarver Schrieversronte, 1972, tweede drok 1979). Veertig riempies en een antal kotte verhaelen. ISBN 90 6466 004 21974
* *Onraad in Alteveer* (1974)
* *De jongens van de schapenkuil* (Stellingwarver Schrieversronte, ca. 1975)
* *Et kienderboek van Jouk* (as Jouk, Stellingwarver Schrieversronte). Verhaelen en gedichten, mit tiekeningen deur H.J. van Veen. ISBN 90 6466 025 5
* *Wille op 'e brille* (as Jouk, Stellingwarver Schrieversronte, zesde herdrok 2006). Boek veur op et husien. ISBN 90 6466 028 x
* *Greensgeval* (as Jouk, Stellingwarver Schrieversronte, 1984). Humoristische riempies. ISBN 90 6466 036 0
* *Decemberverhaelen van Jouk* (as Jouk, Stellingwarver Schrieversronte). Sunterklaos-, kast- en oldejaorsverhaelen. ISBN 90 6466 125 1

## Bronnen
* Stichting Stellingwarver Schrieversronte
* Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum en Siemon Reker (red.) (2008), *Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde*, Assen: Van Gorcum, ISBN 978-90-232-4329-8
* Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren
Universidade do Estado de Minas Gerais

De **Universiteat Minas Gerais** (Portugeesk: *Universidade do Estado de Minas Gerais* - UEMG) is ne Braziljaansen universiteat in de stad Belo Horizonte. Hee is op erichtet in 1989.

## Referensies


## Oetgoande verwiezings

*Offisjele webstea van de Universidade do Estado de Minas Gerais
Gmail

**Gmail**, voloet **Google Mail**, is ne gratis e-maildeenst van et Amerikaanse internetbedrief Google. Et nöm in 2009 nen onmeundigen vuursproonk op aandere gratis e-maildeenste, duur 1 gigabyte (1000 megabyte) an mailopslag te beden. In dee tied was ongevear 20 megabyte nog gewoon. Seend dee tied maakt Google de opslagruumte verdan grötter. Oonderwiel krig alleman met een Google-profiel rechtevoort 15 GB an ruumte. Dit böd zovölle ruumte det völle leu der neet meer umhen köant.

## Chatten
Vanof mei 2006 gef et ook ne meugelikheid um te chatten in Gmail. Det kan binnen Gmail in den webkieker of met ne spesjale oetbouw Google Talk. Met det leste kön iej ook gewoon kuieren. Um met mekoar te können chatten mut iej beaide een Gmail-profiel hebben, of lid wean bie Jabber. Chatten kön iej pas as der ne neudiging versteurd wörd en dissen wörd an enömmen. Vanof 2008 kön iej der ook ne webcam bie anzetten. Doarvuur mut iej wal ne spesjale oetbouw installeren.

## Opmoat noar aandere deenste
Google beud zovölle opslag det der hele nieje programma's volledig op de komputers van Google dreeien konden. Vanzelfs ontwikkelden Google dee ook zelf, zo as Google Docs.
Loes Gunnewijk

**Loes Gunnewijk** (Grolle, 27 november 1980) is ne Nederlaandse wielrenster.

Zee is sund 2002 prof, op de weg, op de bane en in t veldrieden. Eure spesialiteit is t tiedrieden.

Verskeidene maolen hef Gunnewijk bi'j NKs op t podium estaone. In 2006  worden ze Nederlaands kampioen en studenten-weerldkampioen in t tiedrieden. In 2010 behaalden ze den nationalen titel veur t wegwielrennen. Ok in 2010 won zee de Ronde van Drenthe.
Łobez

**Łobez** (Duuts: *Labes*) is n stad in t Poolse woiwodskop West-Pommeren, an de mond van de Rega. De stad had in 2015 10.409 inwoners.

## Inwoners

ImageSize = width:500 height:220
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.98)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.8,0.8,0.9)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953
  bar:2014 from:0 till:10440
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  bar:2014 at: 10440 text:10,4 shift:(0)
  

## Beziensweerdigheden

Lobez kosciol kz.jpg
Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg
Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG


## Zustersteden
Łobez is n zusterstad van de volgende steden:
* Affing (Duutslaand, sinds 1997)
* Svalöv (Zweden, sinds 2000)
* Kėdainiai (Polen, sinds 2002)
* Paikuse (Estlaand, sinds 2003)
* Wiek (Duutslaand, sinds 2008)
* Guča (Servië, sinds 2010)
* Istra (Ruslaand, sinds 2011)

## Uutgaonde verwiezings
* Webstee 
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
* Tourist Information