open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bassdrum

De **grote tromme** of **bassdrum** is ne tromme met nen leegn, zwoarn klaank. t Is nen roondn kettel met nen diameter tusken de 70 en 100&nbsp;cm.  Det is an beaide kaantn bespönn met vel. Meesttieds wörd de grote tromme an ene kaante bespöld met n pedaal. In muziekkorpsen hef n spöller de tromme vuur n boek hangn en wörd he van beaide kaantn bespöld met twee stökke met zachte nylon of veltne köppe.

De bastromn zeent in dree kattegoriejn te verdeeln:
* Concertbastromme
* Drumstelbastromme
* Marsjeerbastromme

## Concertbastromme
Wörd völle in zitnde orkestn gebroekt. t Is n groot apparaat, wat op n rek met raadkes is monteerd, zodat t verjag kan wordn. t Deenk wördt as oonderstönnige van de muziek broekt, um bepoalde stukn kracht bie te zetn of nen onmeundigen plear te geewn. t Is ginne konstante in de muziek. Op disse wieze keump he ook vuur in t frontwoark van Drum & Bugle Corps.

## Drumstelbastromme

Steet in t midn van t drumstel, en de rest van de slagwoarkinstrumeantn stoat dr umhen of zeent dr op vaste maakt. Iej bespölt um met n voot, woervuur n spesjaal pedaalken an de tromme vaste zit. Duur op t pedaalken te treadn slöt n klopper teegn t vel van de tromme.

In t seempelste drumritme keump n bastromslag op n eersn en n doardn tel van de moate. t Instrumeant is dus bedoold um de moate te hooldn.

### Techniekn
Dr zeent verskeaidene techniekn um dit soort bastromme te bespöln. As eerste he'j de manere duur met de hakke in de heugte te spöln. n Voot steet dus nit op de groond, mer allene met de tene wörd t pedaal in edrok. Iej mut dan dus kracht zetn met de basse van t been. Dit het met n Engels woord de *Heel-up*-techniek.

Vanzelfs is dr dan ook ne *Heel-down*-techniek, woerbie n voot plat op t pedaal steet. t Noadeel hiervan is det mangs n voot t pedaalken noa nen trad  inedrok heuldt, woerduur't n klopper teegn t vel an blif stoan. Dit deampt dan t geluud.

### Dubbel
Wat drummers hebt gearne n dubbel pedaal of zelfs ne dubbele bastromme. Hierduur köant ze met beaide bene de grote tromme bedeenn. Dit is vuural makkelik a'j wat rappere muziekstieln spölt, zo as metal en drum 'n' bass. Zo kan dr ook ofwisseld wordn met basklaankn.
## Marsjeerbastromme

De "basliene" is n apart oonderdeel van n muziekkorps. Ne basliene kan bestoan oet één tot vief spöllers. In de wat tradisjonele muziekkorpsen is t dr vake mear ene. Dissen spöller gef de moate an en dut meestieds niks aanders as op alle veer de teln van de moate houwn. In tradisjonele korpsen wörd disse tromme ook nog wal es n *oawerslag* eneumd. Dit verwis noar nen visuelen techniek woerbie met n rechteroarm op t leenkervel ehouwn wörd (en aandersumme). Hierbie wörd n knuppel oawer de tromme hen teegn t aandere vel eslingerd.

In de Amerikaans-oriënteerde meziekkorpsen loop dr gemiddeld 4 of 5 grote tromn met. Disse zeent op verskilnde toonheugtes op mekoar of estemd en spölt ingewikkelde ritmepatroonn en *splits*. Hierduur mut de spöllers onmeundig op mekoar in espöld wean, want bie disse korpsen mut ne bastromme net zo ingewikkeld muziek maakn as de aandere instremeantn.
Baka

Baka kin verwiezen noar:

* Baka (vôlk), n volk van Pygmeen
* Baka (farao), n Egyptische farao
* Baka (okres Dunajská Streda), n gemainte in Slovakaai
Soldaotjen

t **Soldaotjen** (*Tropaeolum majus*) is n eenjaorige, krupende en soms klimmende, kruudachtige plant uut de klimkarsfamilie (*Tropaeolaceae*).

De gladde, grauwgreune blaojen doen denken an n wapenschild. Dit het an de naamgeving bie-edreugen, want  *Tropaeolum* is of-eleid van t Latiense woord "tropaeum", waormee n mit wapens behungen boom as n teken van de overwinning an-eduud worde.

## Gebruuk in de keuken
De bloemen, blaojen en zaojen ku'j eten en doen mit n lichtpeperige smaak denken an waoterkars. Soldaotjes worren oek wel tot de speseriejen erekend. De blaojen kunnen in-ezouten worren en de bloemknoppen en greune vruchten kunnen emarineerd worren.

## Botaniese biezoenderhejen
t Soldaotjen trekt bladluus an, en oek de riepsen van t klein- en groot koolwitjen, waordeur ie goed in-ezet kan worren um de luzen en riepsen uut de buurt te houwen van are planten of greunten, zo as greune savooiekool.

n Verwante soort is de knolkapsiender (*Tropaeolum tuberosum*), die as voedselgewas veural in Zuud-Amerika egeten wort.

## Nedersaksies

**Zie oek:* PLAND

## Uutgaonde verwiezing
* Nederlandse Eetbaore Planten Databank
Harderwieker ruut (Centaurea jacea)

**Harderwieker ruut** (*Centaurea jacea*) is een kruuiachtige plant in 't geslacht centaurie in de compesietefemilie (*Compositae* of *Asteraceae*). Een are naam is *Centaurea thuillieri* J. Duvigneaud et Lambinon. De plant hef zien dialectnaam te danken an 't feit dat de minsen vrogger dochten dat de plant uut Harderwiek over was kommen weien.

In Nederland (mit uutzoendering van Drenthe) en Vlaanderen is 't een algemeen veurkommende plant die in baarmen en tussen 't puin greuit.

Disse overblievende kruuiachtige plaante wort daartig tot zeuventig centimeter hoog. De bovenste blaojen bin ongedeeld en staon ofwisselend langes de stengel. De oenderste blaojen bin meestentieds bochtig tot veerspletig.

De bloemkopjes bin twee tot vier centimeter breed. Ze bestaon uut roze tot roodpaorse buisbloemen. De randbloemen hiervan bin vergroot en steriel. Deur 't vergroten en 't opziedstaon lieken ze op lientbloemen. De umwienselblaojen in de bovenste helft hen een of-escheien, estekeld anhangsel. De bleuiperiode loopt van juni tot sarests.

## [[Nedersaksisch]]
* Veluws: 
** *knopkruud*
** *Hardewieker ruut/roet/onkruud*
** *wilde riest* (Harderwiek, Putten)
** *aoltjeskruud* (Niekark)
* **Overig:** opzeuken
Attems

't **Attems** is een Oost-Veluws en Nedersaksisch dialek dät espreuken wodt in de Veluwse gemiente Attem. 't Dialek van Attem lik stärk op een antal Oost-Veluwse dialekken maar ok op een antal Sallaanse dialekken, bi'jveurbeeld op 't Zwols en 't Kampers. Der is in 1992 ok een dialekwoordenboek aover en in 't Attems uut-ebrach *Woordenboek Hattems dialect* van Heemkunde Hattem. 't Attems wodt ok gebruukt in 't *Woordenboek van de Gelderse Dialecten* (WGD).

## Dialeknämen van flora en fauna
Rudolf Kinau

**Rudolf Kinau**  (Finkwarder, 23 meert 1887 - 19 november 1975) was een Platduutse schriever, ok **Rudl Kinau** enuumd.

Toe as de schipperszeun Rudolf Kinau van de volksschoele kwaamp, hölp e een paar jaor laank mit de Elbevisseri'je mit. Hi'j bezöcht de matrozenschoele en dienden bi'j de marine. Daornao warkten e bi'j de Hambörger visveiling.

Zien eerste vertellegien schreef e in 1916 bi'j 't hengaon van zien oldere breur, Johann Wilhelm (Jan) Kinau, Gorch Fock enuumd, die ok in 't Platduuts schreef en die as marinier in 't Skagerrak sneuvelden. Rudolf Kinau wördden ok bekend deur zien wark bi'j de radio. Lange tied warkten e mit an de Platduutse riege *[[Hör mal 'n beten to]]* van de NDR. Van zien radiowark verscheen in boekvörm onder aandere *Kamerad und Kameradin*. In totaal schreef e 33 boeken en verscheidene heurspullen en tenielstokken.

Kinau sprak zien gedichten en vertellegies ok in veur langspeulriegen as *Wort und Stimme* en *Niederdeutsche Stimmen*. Hi'j hef een antal priezen ewunnen veur zien schrieveri'je, waoronder in 1962 de Fritz-Reuter-pries veur Platduutse literatuur. Ok kreeg e de eremedallie van de Verdienstorden der Bundesrepubliek Deutschland.

De Nedersaksische activist Arnold Rakers schreef op 13 jannewari 1954 an zien collega Willem Diemer: "In Münster hek Maondagaovend 'nen mojen Platdüütschen Aovend mit Rudel Kinau (bröör van "Gerd Fock") met maakt - wat 'n unwies mooj plat van Finkwaarder bi Hambörg."

## Citaot
*Doe hest oens wol toropen, wie schoelen man ne troerig wezen?*
*  Dat zund wie jao doch, Jan, - ober wie wult man getroost wieder leven un wult ook af un an maol lachen. Wult ne jummer jammern um die, wult die dien rauh man gunnen. Doe hest jao ook lacht un lewt, hest 'n kort leven vol meucht un arbeid ober ook vol zunschien un lachen had. Un hest wol ook 'n scheunen dood had. Slop nu man scheun, bust good uphoben!*
*  Bust jao ook jummer bie oens! Zitst noe jao ook hier blangen mie in 't gras. Un wie kiekt beid nao dat lut scheune dörp mit de roden dakken un de greunen buim. Un allns roendum is zo stil un zo fijn! ----*
*  Dat is 'n fijnen plats hier! Hier mag ik geern zitten.*

Uut: 'Achtern Diek', in Rudolf Kinau (1923), *Blinkfüer*, Hambörg: Quickborn Verlag *(oaverezet in de [[Drèentse schriefwieze]])*

## Bronnen
*Bolko Bullerdiek (red.) (2004), *Schrievwark. Plattdeutsche Literatur im Deutschunterricht Hamburger Schulen*, Hambörg: Quickborn-Verlag
*Willem Diemer (1984), *Eendracht & twist. Uit het archief van het letterkundig tijdschrift "'t Swieniegeltje" (1954-'59)*, Stad: Stabo/All-Round, p. 150

## Uutgaonde verwiezings
* Duutse Wikiquote
* Schrieveri'je van en oaver Rudolf Kinau in de catalogus van de Deutsche Nationalbibliothek
* Foto's van Rudolf Kinau en vrouwe
Noapikn

n **Afterbeat** is n Engelsn naamn in de meziek vuur t noa n tel spöln. Nen Riesnsen naamn hiervuur is **noapikn**.

## Oetleg
Ne Westerse standaard muziekmoate besteet oet 4 teln van geliekn doer. Eenn tel doert n kwart van de moate. Doarumme wordt zonne moate ook wal *veerkwartsmoate* neumd.
Zonn kwart is ook wier duur de helfte te doon, zode'j per kwart 2 achtsten kriegnt; Ne veerkwartsmoate besteet dus oet 8 achtsten. 

Noapikn is per kwartnoot altied op n tweedn achtsten spöln. Den vaalt altied noa n tel. Doarumme wördt t noapikn eneumd.

## Vuurkomn
Dit begrip keump in zowat alle meziekstieln wal n moal of wat vuur. Reggae en Ska daankt öar bestoan an t noapikn van bepoalde instrumeantn. Dance en oondersoortn hiervan maakt völle gebroek van noapikn um n teegngeluud te geewn vuur den hartn dreun op iedern tel.
Enya

**Enya** (geboren as **Eithne Patricia Ní Bhraonáin**) op 17 maai 1961 in Gaoth Dobhair, is n Ierse pop/new age zangeres en laidjesschriever.

Enya zingt in verschillende toalen; tot nou tou het ze al 10 verschillende toalen broekt: Engels, Iers-Goals, Fraans, Japans, Latain, Spoans, Kymrisch (Welsh), Sindarin, Quenya en Loxian. De maiste nummers binnen in t Engels of Iers-Goals.

## Diskogroafie
# *[[Enya (album)|Enya]]* (1987) 2m verkopen
# *[[Watermark (album)|Watermark]]* VS#25 (1988) 11m verkopen
# *[[Shepherd Moons]]* VS#17 (1991) 12m verkopen
# *[[The Celts (album)|The Celts]]* (1992) 6.7m verkopen
# *[[The Memory of Trees]]* VS#9 (1995) 10m verkopen
# *[[Paint the Sky with Stars]]* VS#30 (1997) 12m verkopen
# *[[A Day Without Rain]]* VS#2 (2000) 15m verkopen
# *[[Amarantine (album)|Amarantine]]* US#6 (2005) 6.5m verkopen
# *[[And Winter Came...]]* US#8 (2008) 3.5m verkopen
# *The Very Best of Enya* (2009) 1m verkopen

## Rifferenties
Metronoom

n **Metronoom** is n apparaat wat in de muziek wördt gebroekt um de tel van de muziek an te geewn. Muzikaantn gebroekt t um de moate van de muziek te hooldn of snelheaid te bepoaln. t Woord is saamn esteeld oet twee Griekse wöarde: *Metron* wat *moate* beteeknt, en *Nomos* wat *ofsteln* beteeknt.

De eerste metronooms warn mechanies. Dee wordt nog altied wal verkoch, mear de elektroniese metronooms beent rechtevoort mear in trek, umdet dee mear meugelikheedn hebt en makkeliker beent met te nemn. Op t internet he'j rechtevoort ook verskeaidene online metronooms, dee't ook prima woarket.

t Idee van n metronoom is oet eveundn duur Ditrich Nikolaus Winkel oet Amsterdam in 1812, en is wieter oet ewoarket duur n Duutser Johann Mälzel in 1816. Hee bedach n vorm zo as den non nog bekeand is.

## Woarking
Mechaniese metronooms woarket net as ne klokke: Ze hebt nen (rechtopstoanden) slinger woeran n gewicht haank. Den slinger geet hen en wier, woerduur n tiknd geluud wördt emaakt. Det gef t tempo an. Duur t gewicht umhooge te zetn beweg n slinger laankzamer hen en wier, woerduur n laankzamer tempo wördt an egeewn. Sommige metronooms köant, as anduudige van n moatsoort, um de zovölle tikn n belken loatn kleenkn.

Van elektroniese metronooms bestoat hele seempele versies ongevear zo groot as nen pinpas, tot hele ingewikkelden, zoas n *Dr. Beat*. De seempeln köant net zo völle as n mechaniesen (alleene seempele moatsoortn angeewn), en de ingewikkeldn köant ook aparte moatsoortn angeewn, of verskilnde ritmes duur mekoar ofspöln. n *Dr. Beat* kan zelfs de moate (in t Engels) metkuiern.

## Oetgoande verbeendege
* www.metronomeonline.com (Engels)  ne Webstea met nen verstelboarn metronoom
* Nog ne webstea met nen wat sekuurderen metronoom
Palthebos

't **Palthebos** is een kuierbossien det aj vienden kunt op 't dörp Ni'jlusen in Oaveriessel.

## Geschiedenis
't Palthebos is enuumd naor de welgestelde femilie Palthe, oorspronkelijk ofkomstig uut Twente/Bentheim. In 1754 wördden Jan Arend Palthe domeneer op Ni'jlusen. Tiedens zien vieftigjaorige predikaantschop verwörf hi'j nog aordig wat invloed en bezittings, waoronder 't Palthebos. Dit bleef töt an 1928 femiliebezit; toen kwaamp Gulia Palthe, 'de laandvrouwe van Ni'jlusen', de leste telg van de femilie, uut de tied en kwaamp 't bos in beheer van de daornaost elegen hervörmde karke.

## Wat aj viendt in 't Palthebos
An de raand van 't Palthebos lig sund 1998 't dörpshistorische Museum Palthehof van de historische veriening 'Ni'jluusn van vrogger'. Naost 't museum lig een luttik old karkhof, in 1943 esleuten.

De 'bult van Dirk-Jan' is een veurmaolig openlochttheater, half umcirkeld deur een briede sloot. Op dizze bult wördt, as d'r sni'j lig, sleegien ereden.

't Palthebos bevat een antal weides, die deur lanen mit bomenriegen umzoomd bint en daoraj - seizoens-ofhaankelijk - dieren in vienden kunt. Vaste bewoners bint de segen en herten. In de zomer loopt op aandere weides koenen en/of peerde.

An de raand van 't Palthebos staot verscheiden bieldhouwwarken.

## Slag um Ni'jlusen
Op 21 en 22 april 2007 wördden in en um 't Palthebos een veldslag nao-espeuld tussen troepen van Napoleon en de alliaansie. Dizze veldslag stund al rap bekend as de 'Slag um Ni'jlusen', allewal d'r nooit een warkelijke Slag um Ni'jlusen ewest hef. De slag, daoras volk uut binnen- en butenlaand an mitspeulden, was organiseerd deur de Stichting Midzomeravondfestival Nieuwleusen, in samenwarking mit de Napoleontische Associatie der Nederlanden (NAN) en de daorbi'j an-esleuten verienings veur lèventige geschiedenis.

## Rifferenties
Iers

**Yrsk** of **yrsk-gallisk** (yrsk: *Gaeilge*) is ne keltiske språke wat in Yrland en up Newfoundland in Kanada esprökken wördt. De språke heurt by de indo-europeeske en keltiske språkenfamilys.

## Grammatika
Net as andere keltiske sproaken hevt et yrsk nen VSO-volgorder; sinnen vanget an med den persoonsförm, dårnå et underwarp en dan et objekt. Ne sinne as 'Den jungen les en book' is in et yrsk *léann an buachaill leabhar* (letterlik: 'Les den jungen book'). De språke hevt enkel bepålde lidwöörde, by unbepålde wöörde wördt et lidwoord vordelåten.

## Gebruuk
Et yrsk wördt vöärnamelik sprökken an de westküste van Yrland, in de sou nöömde *gaeltacht*: gebeden wår as et noch de eyrste ümmegangsspråke is. In vroger tyden was dat gebeed vöäle grötter. Yrske olden keset vake lever vöär et engelsk, ümdat dat volgens öär meyr möägelikheiden gevt in et leaven, al is dat sounöömde hibernoengelsk vake slim beinvloded döär et keltisk. Toch blikt uut undersöök dat et yrsk ne vöärname identiteitsgeaver is, al sprekket de lüde et in den alledag nauliks.

Et yrsk is de eyrste officiele språke van Yrland en müt in alle bestüürlike saken verteagenwoordigd weasen. Stråt- en plaatsnames sint altyd in twey språken en der is en yrsktalig televisystation: TG4. Ouk is et en verplicht vak up de skolen, al likt dat vöäral de andere kante uut te warken. Vöäle jungelüde vindet et ne fråi lastige språke. Ouk is et underwys vöärnamelik erichted up olde yrske mytology en literäre warken, in steade van up de dagelikse sprekkerye. Dårdöär seet vöäle jungelüde der et nüt neet van.

Döär de yrsk-amerikaanske diaspora sint der vöäle amerikanen med yrske wörtel dee yrsk proberet te leyren. Med de kumst van internet en språkleyr-apps as DuoLingo en Memrise nemt internationale interesse in de språke to.

## Verwante Språken
Yrsk is verwant an de andere keltiske språken:

* Schots-Goals (oet Schotlaand)
* Kumries (oet Kumrië of *Wales*)
* Manx (de sproake van t eilaand Man)
* Kornies (oet Cornwall, oet estörvn)
* Bretons (oet Bretanje, Fraankriek)

## Oetgoande verbeendings
* www.tg4.ie Webstea van n Iers TV-stasjon
Regge

De **Regge** (ook wal 'n **Oa**) is nen rivier in Oaveriessel den as begint bie Landgood Westerflier bie Depenem en den oetkump in de Vechte bie Ommen. De rivier kan opedeeld worden in de boaven-Regge (Depenem-Riessen), Midden-Regge (Riessen-Heldern) en Beneden-Regge (Heldern-Ommen).

Bie Goor geet de Regge onder et Tweantekanaal duur.

In de Middeleeuwen heuren de Buursebekke ook bie de Regge bie an, wat doarmet ansleut op de Oa bie Oahoes. In et Twents wördt de Regge nog aait wal 'n Oa neumd, al geldt dat vuur meardere rivieren.

Um 'n handel vanoet Westfalen en Tweante op zik an te halen en doarmet Zutphen te oawertreffen, leut Deaventer in de 16e eeuwe de Skipbekke greaven. Tot 1925 wör der op de Regge voaren met zompen dee doarvuur in Enter emaakt wörden. Noa 1849 is de Regge kanaliseerd, umdat he earder aait oaverstreumen. Rechtevoort probeert ze de Regge et olde verloop wier te doon.

Archeoloog Waterbolk  meanen dat de Regge vrogger de benedenlöppe van de Berkel was en dat de benedenlöppe van de hudige Berkel feitelik de benedenlöppe van de Grolse Slinge is. De Slinge kump noo nöast Borklo oet in de Berkel zo as ze rechtevoort löp. In de middeleeuwen zol der dan ne oaverlöppe tussen de streumdallen van Berkel en Slinge emaakt wean tussen Hoarle en Borklo, woarmet een stukke van de Regge (Olde Berkel) dreugveel. De oorsprunkelike Berkel, van Eibarge via Hoarle noar Regge, zol dan de ofscheiding tussen Gelre en Tweante ewest wean.

## Gebroek
Et vuurnaamste gebroek van de Regge was et vervoren van goderen met Enterse zompen. Onder andere bie de Pelmölle in Riessen wörden goderen inebracht. Rechtevoort doot ze der plezeertochten op organiseren, met flusterboten en niej ebouwde zompen. 

## Anhalings
In et Oaweriessels, Tweants en et Riessens volksleed wördt de Regge neumd:

;
;Oaweriessels volksleed

Aan de rand van Hollands gouwen
Over brede IJsselstroom
Ligt daar, lieflijk om t' aanschouwen
Overijssel, fier en vroom.
Waar de Vecht en Regge kronk'len
Door de heuv'len in 't verschiet
Waar de Dinkelgolfjes fonk'len
Ligt het land, dat 'k stil bespied. 


;Tweants volksleed

Doar lig tusken Deenkel en Regge n laand
oons mooie en neerige Tweante


;Riesns volksleed

Tusken heed en bos en akker
Tusken t hoog en leege laand
Woer t n Oa zo laankzaam, laankzaam kroonkelt
zik nen weg noar t noorden baant


## Nedersaksisch
* Twents: *Oa*, *Regge*
* **Oawerig**: *Regge*

## Boaven-Regge in et noorden van et Twentekanaal

Bestaand:Regge river P3260276.JPG|De Regge in et zuudoosten van Enter
Bestaand:P4040381Boven-Regge bij Kartelaarsdijk.JPG|De Regge in de umgeving van de Kartelaarsdiek bie de A1
Bestaand:P4040390 Boven-Regge bij Goor.JPG|De Regge in de umgeving van Goor


## Boaven-Regge bie Depenem

Bestaand:P4010345 Regge inlaatppunt Schipbeek.JPG|In dreuge tieden köant ze water oet de Skipbekke bie in de Regge pompen
Bestaand:P4010340 Regge river Westervlier.JPG|De bronnen van de Regge met rechts havezate Westerflier
Bestaand:P4010332 Regge bronnen vistrap.JPG|Vistrappe bie de bronnen van de Regge
Bestaand:P4010365 Regge Warmelo.JPG|De Regge in de umgeving van Warmel (Depenem)


## Wellen
Ni'je Vene

**Ni'je Vene** (Nieuwe Veen) is een stokkien onbereurde netuur van zo'n elf bunder groot, elegen an de Emtenbroekerdiek in 't Oaveriesselse dörp Bruchtenveld, gemiente Hardenbarg. Dit kleine risservaat, eigendom van Staotsbosbeheer, maj niet inkomen. 't Is slim drekkig en niks vertrouwd. In de midden lig een meertien, hielemaole bedekt mit kroes. Op dartig meter diepte bint braggel en vene peild: nog aal gien vaste laoge.

De walkaante is verlaand, 't vene golft d'r verraoderlijk. 't Giet um een zogenaamde pingoruïne, ontstaon in de leste iestied. Iederiene in de umgeving wet: ' 't is een gat zunder bodem; aj d'r in valt, kooj d'r niet weer uut'. Rondum 't meertien kuj de resten van uutebaggerde trekgatten zien. Vief soorten veenmos (Sphagnum palustre), (S. squarrosum), (S. papillosum), (S. fimbriatum) en (S. cuspidatum) zörgt veur ni'je veenvörming. De roege smele, tormentil, glidkruud en zunnedauw gedi'jt hier, en ok hebt ze 't zeldzaome kamvaren (Dryopteris cristata) evunden.
Hattemerbroek

**Hattemerbroek** is n dörpien/buurtschap in t zuudwesten van Zwolle, tussen Hattem en Wezep in de provinsie Gelderland. Bi'j t darp ligt t gelieknamige knooppunt Hattemerbroek tussen de snelwegen A28 en A50.

Töt in de jaoren 30 had t darp n eigen stasion an de spoorliende Amersfoort - Zwolle. Disse spoorliende takten hier of naor Apeldoorne.

In 2007 is de gemiente Oldebroek samen met de gemienten Hattem en Eerde begunnen met de anleg van n regionaal bedrieventerrein. Hier is 65 bunder ruumte veur bedrieven die verhuzen (mutten) uut disse gemienten. t Bedrieventerrein ligt in de twee zudelike oksels van knooppunt Hattemerbroek.
Liffey

n **Liffey** (Iers: *An Life*) is nen rivier in Ierlaand den duur n kern van Dublin löp en den stad in n Noorderlik en n zuuderlik gedeelte opsplitst. Hee wörd bie evuld duur de riviern de Dodder, Poddle en Camac.

## Naamn
n Rivier heetn eerst *An Ruirthech*, wat "sneln of stoarkn loper" beteeknt. t Kan wean dèt t Ierse woord *Life* eerst vuur t hele streumgebeed van n Liffey geeldn. Vrooger wör t ook wal de *Anna Liffey* eneumd, wat ne verbastering is van t Ierse *Abhainn na Life*, wat niks aans beteeknt as "Rivier n Liffey".

## Verloop
n Liffey begeent op n boarg Kippure in t Wicklowgeboargte. Hee hef n leankte van ongevear 125&nbsp;km en löp duur de preveensies Wicklow, Kildare, en Dublin en keump oet in n Iersn Zee.

## Navigaasie en gebroek
De Vikingn gebreukn um al um vearder Ierlaand in te komn. Ook was t later nen belangriekn weg vuur haandel tusken Dublin en aandere steadn dee-t mear laandinwearts lignt.
De leste joarn wördt-e alleene mear vuur vermaak gebroekt. Dr goat roondvoartbootn hen en wier duur Dublin, en de Garda- en universiteitsvereeniges gebroekt n Liffey wat mear stroomopwearts vuur roeiwedstriedn.

## Brugn
Dr beent tientaln van brugn oawer n Liffey. De bekeandsten beent O'Connell's Brugge en Ha'Penny Brugge. Den lesten is ne vootgangersbrugge. Um dr oawerhen te meugn mo-j vrooger n *halfpenny* betaaln.

## Kades
De kades (Engels: *Quays*, sprek oet: *kiejz*) van n Liffey wördn gebroekt vuur t laadn en losn van vrachbootn. Vrooger was t n duuster spul, mear de leste joarn vestigd dr zik völle kafees, hotels en n antal diskoteekn.
Herman Doedens

**Herman(nus) Doedens** (Paais, 1906 - Utrecht, 1989) was een Drèentse onderwiezer en schriever, 't leste onder de name **Harm Drent**.

Hi'j gruiden op in Gasselt, daoras zie va rieksveldwachter was, en wördden lerer in 't voortgezet onderwies in Eanske en later in Utrecht. Literair dibbeteerden hi'j in de bloemlezing *Uut oes Drèènse Laand* (1935). Onder de schriefname Harm Drent meuk hi'j veule vertellegies en gedichten in 't Drèents. Dizze name har e van een speulman-zanger die um 1900 op Geeiten of Gasselt woonden.

In de oorlog wördden Doedens ien van de belangriekste literaire mitwarkers van 't Maandblad Drente, daoras e vanof 1940 in publiceerden. In 't advertèensieblad veur 't onderwies De Vacature har hi'j 't stokkien 'Schrijvers en hun werk' en publiceerden e vertellegies. Wieder schreef hi'j in periodieken as De Vrije Pers, de Nieuwe Drentse Volksalmanak en Oeze Volk en in bloemlezings as de *Drentse Schrieversalmanak 1954* en *Mandielig* (1983).

Doedens was een pionier in de nao-oorlogse streektaalbeweging. Hi'j bepleitten een roemer gebruuk van 't Drèents as allennig veur de kuieri'je.

In 1971 verscheen van hum een bewarking van 't eerste diel van de domeneer en schriever Cornelis van Schaick zien *Tafereelen uit het Drentsch Dorpsleven*, onder de titel *De zoon van Lammert Kuiper. Een dorpsverhaal uit het oude Drenthe*. In 't zölfde jaor verscheen van Doedens de studie *Markies de Thouars. Twents dichter en pamflettist (1807-1850)*.

In 1974 en 1975 stund in de Meppeler Courant zien fulleton 'Rooie Henderk', in 1975 deur Uitgeverij Boom  in Möppelt uutegeven as *Rooie Henderk. Een onverwoestbare bewoner van het oude Drentse land*. Dit verhaal speult um-en-bi'j 1900 in en um Oring.

Doedens zien Drèentstalige wark hebt ze tot now toe niet bi'j menare brocht.

## Citaot
:*Het nevelt over 't Hunzedal...*
:*De zummer bluit an iedre wal...*
:*En 't dörpie lig daor gries en old*
:*in roggegeel en haovergold.*

Uut 'Achter Horstmans bos (Gasselte)', in: *Scheupers van de taol* (kiekt bi'j de Bronnen)

## Bronnen
* Rouke Broersma (red.) (2003). *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*. Zuudwolde: Het Drentse Boek. Blz. 61.
* Encyclopedie Drenthe Online
Muzikaant

n **Mezikaant** is ene den at meziek maakt. Dèt kan met de stemme (zangers), op de bekeande meziekinstremeantn, mear ook elektronies, met n computer. Leu dee at dit doot, neumt ze ook wal dj's (*disk jockeys*, Engels vuur *plaatnruuters*) of producers (produseantn).

De mezikaantn op echte instremeantn köant noar öar instremeant eneumd wordn of t soort instremeant:
*n Mezikaant den at klarinette spölt het nen klarinettist, mear umdèt dit n hooltinstremeant is, wördt-e mangs ook hooltbloazer eneumd.
*n Mezikaant den at drums spölt het nen drummer, mear hee kan ook wordn an esprökn as slagwoarker.

Muzikaantn beent r op verskeaidene nivoos. Dr beent muzikaantn dee at t zikzelf eleard hebt, mear vuur n wat better muzikaal inzicht is t vuur de meeste leu better um dr les in te nemn. Det wil neet zegn det zelf-elearde muzikaantn aait slechter beent as aandern, want dr beent völle internasjonaal bekeande ertieste dee at epreezn wordt um öar muzikale inzicht, terwiel at dee nooit les hebt ehad.

Dr beent betaalde en onbetaalde muzikaantn. De betaaldn mutn dr dus van leawn, en heett doarumme beroepsmuzikaantn. Van disse leu kan an enömn wördn det ze op n wat heugerder muzikaal nivoo spölt; Ze hebt wat mear tied um te oefenn.
n Mezikaant kan zelf muziek maakn, mear ook muziekskriewers (komponistn) vaalt oonder n naamn, terwiel at dee feailik zelf neet hoowt te spöln.
Bekn (muziekinstrumeant)

**Bekns** beent roonde, kopperne, lecht bolnde skiewn dee in de muziek gebroekt wordt. Ze beent nit estemd en vaalt oonder de kategorieje slagwoark. Ze wordt bespöld duur ze teegn mekoar te houwn, klapn of striekn, of duur dr met trommelstökke op te houwn. Ze beent dr van ongevear 15&nbsp;cm duursnee tot 80&nbsp;cm.

Bekns beent in 3 deeln te verdeeln:
* komme (ne stoarke bolling in t mideldn van t bekn. Dit gef n hoog *Ping*-geluud a'j dr met stökke op houwt)
* bolling (ook wal de wang" eneumd. t Middeln van t slaggedeelte)
* raand (bie sommige soortn lecht eböagn)

## Geschiedenis
Bekns bestoat al zolange de leu iezer köant maakn. In t oolde Egypte beent modeln van bekns eveundn dee't stoark op de huudige soortn liekt. In de grafkiste van de mummie Ankhhape, n healigen mezikaant oet dee tied, beent oonder mear n stel bekns eveundn. Ook de oolde Assyriërs en Perzen hadn öare eegne soortn. De Griekn hadn n apart soort, den allene mear oet ne komme besteun. Disse zeent völle op beskilderde vaazn en in beeldn oet dee tied te veendn.

## Gebroek
### Orkestbekns
Elk orkest hef wal n stel bekns. Ze beent bedoold um n tel te hooldn of ne bepoalde stemming of spanning in de muziek te geewn. Ze wordt ook gebroekt um bepoalde deeln in de muziek kracht bie te zetn. Dit kan duur bievuurbeeld met viltne stökke n crescendo te maakn.

### Haandbekns
Dit soort hef n learn baand duur de geater in de komn. Hiermet köant ze in de haande eheuldn wordn en teegn mekoar ehouwn wordn. Disse wordt duur orkestn en muziekkorpsen gebroekt. Dr zeent onmeundig völle verskilnde geluudseffektn oet bekns te haaln. Duur ze op mekoar te legn kö'j dr verskeaidene korte sis-geluudn met maakn. Duur ze teegn mekoar te houwn keump dr t bekeande crash-geluud oet. Duur ze langs mekoar te striekn kö'j dr verskilnde ruusnde of zelfs krasnde geluudn oet kriegn.

Nöast t muzikale effekt köant bekns ook nog visueel gebroekt wordn, duur lecht te kaatsen of duur ze an de learne beandkes um de haandn of poolsn te zweein.

### Bekns op nen standaard
Dit beent feailik gewone crashbekns, mear dan op ne standaard monteerd. Dit soort wörd völle in drumsteln gebroekt en hef zin oorsprong in jazz. Op disse manere kö'j bekns met ene haande bespöln en he'j n aandern nog vrie vuur de rest van t drumstel.

## Bekeande moarkn
* Paiste
* Sabian
* Zildjian
* Sonor
Gerolf van Hollaand

Graaf **Gerolf van Hollaand** (rond 850 - rond 896) was een graaf van Hollaand vanof ongeveer 885. Zien name wordt ok wal eschrèven as Gerulf, mangs mit de toevoeging “van Kennemerlaand”. Zien ofkomst is niet krek bekend; der bint anwiezings dat e een naozaot is van de Friese keuning Radboud.
Dirk I van Hollaand

**Dirk I van Hollaand** (geboren as **Thidericus Fresonie**, zien geboortejaor is onbekend mar lichtkaans is hi'j in de twiede helte van de 9e ieuw geboren, hi'j is sturven omdebi'j et jaor 922/923) was greef van Hollaand, Zeelaand en West-Frieslaand (= *Kennemerland*) vanof omenbi'j 896 tot an zien dood. Der is veerder mar min bekend over zien leven.
Eursinge (Midden-Drenthe)

**Eursinge** is een dörp in de Nederlandse previnsie Drenthe. 't Heurt bij de gemiente Midden-Drenthe en lig zo'n 16 km ten noordoosten van 't Hogevene.

't Staotistische *Eursinge*, dat ok de umliggende contreinen umvat, hef een inwonertal van zestig meinsen.
Hyves

**Hyves** (Engels vuur *biejnkörve*) was nen Nederlaandsen webstea woerop zik leu gratis anmeeldn konn duur n profiel an te maakn. De stea besteund seend 2004 en har oawer de 7,5 miljoen leedn. De stea was dr op erichet um oew vriendenkreenk oet te breaidn. Det kon met leu dee'j al keant (en zik ook bie Hyves an emeeldt hadn), mear et kon net zo good met leu dee'j op Hyves leardn kenn. Zo bouwn iej oew netwoark oet. Hyves is begunn duur Raymond Spanjar, Koen Kam en Floris Rost van Tonningen.

t Makkelike van Hyves, in teegnstellige tot aandere sosjale netwoarke, was de'j nit met html of aander programmeerspul kunnig hoown te wean.

## Soorten Hyves
Op Hyves ko'j ne *Hyve* opzeukn den at biej oew past. A'j biejvuurbeeld voetbal as leefhebberieje hebt, meeldn iej oew an biej ne voetbal-hyve. Iej konn oew bie zovölle *biejnheupe* anmeeldn a'j mear woln. Dr warn onmeundig völle hyves vuur oeteenloopnde interesses. Ze warn in edeeld in verskeaidene kategoriejn, zo as meziek, sport, of kultuur. Dan ha'j nog hyves dee't steundn vuur n politiek peunt of mennige, of vuur anhangers van bepoalde persoonn of groepn.

## Bekende leden
Völle politici hebt de kracht van Hyves in ezeen en maakn vuur de verkiezingn van 2007 n profiel an. Eankele vuurbeeldn warn Wouter Bos, Geert Wilders, Famke Halsema en André Rouvoet.

n Ooldn minister-President Jan Peter Balkenende meeldn zik ook an en kreeg vanof det he zik anmeeldn töt april 2007 mear as 64.000 vreanden.
Zelfs de politie gebreuk Hyves um verdachtn op te zeukn, duur signalemeantn met profieln te vergeliekn.

### Muzikaantn
Völle bekeande ärtieste meeldn zik an oonder Hyves Music (*Biejnheupe Meziek*), um zo n grötter pebliek an te könn sprekn. Disse mezikaantn kreegn dan n spesjaal muziekspöllerken op öare profielpagina, woermet ze öare eegne meziek promootn konn. Eankele bekeande artieste en dj's dee't hier gebroek van maakn warn Michiel Veenstra, Miyavi, Alpha Twins, Erick E, Cor Fijneman, Roog, Di-rect, Gerard Joling R.O.O.O.M, Opgezwolle, Tiësto, Ilse DeLange, Birgit Schuurman, Do, Esmee Denters, Krezip en Marcel Woods.

## Veardere informasie
Duurdet Hyves zovölle leedn har, warn dr vaake probleemn met inleassnelheaid of neet-woarkende verbeendings. Dit nömn völle leu vuur leef, en zodöanig wör Hyves ekeuzn tot populairste stea van 2007.

## Veraandering
Duurdet t internasjonale netwoark Facebook in kortn tied oetgröaidn töt n völle populeardere webstea as hyves, mos Hyves met aandere ideejn komn um te bliewn ansprekn. 2011 kondigen ze an at ze oawergungn as Content Platform, en nit mear zovölle as sosjaal netwoark. In 2013 besleut Hyves öare sosjaalnetwoarkstatus op te geewn en as spöllekesplatform duur te goan.

## Oetgoande verbeendege
* www.hyves.nl
Hambörg

**Hambörg** (Platduuts: *Hamborg*, Duuts: *Hamburg*) is mit 1,76 miljoen mèensen de op ien nao grootste stad in Duutslaand, de op zeuben nao grootste stad in de Europese Unie, en grootste van de EU-steden die gien laandelijke heufdstad bint. De Hambörger haven, Duutslaand zien 'poorte naor de wereld', is de op ien nao grootse van Europa.

De officiële name *Vri'je en Hanzestad Hambörg* (*Free un Hansestadt Hamborg*) verwiest naor Hambörg zien lidmaotschop in 't middelieuwse koopludenverbond van de Hanze, en naor Hambörg zien staotus as stadstaot en ien van de zestien bondslaanen van Duutslaand.

Hambörg lig an de zuudkaante van het schiereilaand Jutlaand, mit continentaol Europa in 't zuden, Scandinavië in 't noorden, de Noordzee in 't westen en de Oostzee in 't oosten. De stad lig daor waoras de revieren de Elbe, de Alster en de Bille menare in de mute komt. 't Stadscentrum lig um twi'j meerties henne, de Binnenalster en de Butenalster.

As middelpunt van de Metropoolregio Hambörg en internationaole handelsstad is Hambörg 't commerciële en culturele hart van Noordduutslaand.

## Oetgoande verwiezings
Binnenalster

De **Binnenalster** is iene van een twi'jtal deur de mèens emeuken meerties in 't centrum van de Duutse stad en dielstaot Hambörg. Mit de grotere Butenalster heurt de Binnenalster bi'j de revier de Alster. De Lombardsbrücke en de Kennedybrücke, veur auto- en treinverkeer, scheidt de Binnen- en Butenalster van menare.

't Meertien hebt ze oorspronkelijk emeuken as waterreservoir veur een meule. 't *Binnen* in de name wis op de olde stadsmuren van Hambörg: de Binnenalster was det diel van 't meer det as binnen de mure lag. Vandage bint d'r de stadsmuren niet meer.

An de Binnenalster lig 't bekende restaurant 't Alsterpavillion. Rondumme 't water holdt ze elk eerste weekende van september 't straotfestival Alstervergnügen.
Butenalster

De **Butenalster** (Hoogduuts: *Außenalster*) is iene van een twi'jtal deur mèensenhaand emeuken meerties in 't centrum van de Duutse stad en dielstaot Hambörg. De Butenalster, die een omvang hef van 1,6 vierkaante kilometer, heurt mit de kleinere Binnenalster bij de revier de Alster. De Lombardsbrogge en de Kennedybrogge, veur auto- en treinverkeer, scheidt de Buten- en Binnenalster van menare.

't *Buten* in de name wis op de olde stadsmuren van Hambörg: de Butenalster was det diel van 't meer det as buten de mure lag. Vandage de dag bint de stadsmuren der niet meer.

De ienwoners van Hambörg gebruukt 't meer veur tiedverdrief as zeilen en ruien. Haoste alle de oevers bint pebliek toegaankelijk. Ze varieert van grune riegels töt grote parken, zoas 't Alsterveurlaand (*Alstervorland*). Joggers meugt geern een rondtien um de Butenalster maken (zo'n zeuven kilometer).
Planten un Blomen

**Planten un Blomen** is een park van zo'n 47 bunder in 't harte van de Vri'je en Hanzestad Hambörg in Duutslaand. De oprichter en eerste directeur van de Botanische tuun (in 1979 naor een stee buten 't centrum verhuusd) bi'j de vroggere stadsmure, prof. dr. Johann Georg Christian Lehmann, plaantten op 6 november 1821 een plataan, de eerste boom van 't park, die töt vandage bi'j de Dammtor-ingaank stiet.

In de zomer bint d'r in Planten un Blomen peblieke tenielveurstellings, water-en-licht-spektakels en meziekuutvoerings. Deur de schiere tuunarchitectuur en de hemmele speulplekken is 't park, daoraj vergeefs in kunt, ok buten zokke speciaole gebeurtenissen um een geliefde vri'jetiedsbestemming.

Körtbi'j 't park vi-j bekende Hambörger gebouwen, straoten enzowieder:
* 't Dammtor-treinstesjon en de Stephansplatz
* 't Hambörger beurs- en congresgebouw
* de tillevisie-uutzendmast de Heinrich-Hertz-Turm
* 't Museum für Hamburgische Geschichte
* de rosse buurt de Reeperbahn mit 't Heiligengeistfeld
* 't noordwestelijke hoekien van de Binnenalster en de Lombardsbrücke

## Uutgaonde verwiezings
* Webstee van Planten un Blomen
* De iesbane bi'j 't park
* Gesellschaft der Freunde des Botanischen Gartens Hamburg e.V.
* Colonnaden.info – Völle foto's van 't park
Margaretha Kleine

**Margaretha Kleine** (Nieuwlande, 27 augustus 1972) is een Drèentstalige liedtiesschriefster, gitarist en zangeres van akoestische liedties.

Heur debuutplaot *Drok*, op-eneumen mit gitarist Jeff Zwart en slagwarker Peter Deiman, is hielemaole in 't Drèents. Kleine hef alle teksten veur heur rèken eneumen. De plaot is op-eneumen in de studio van De Kast-zanger Syb van der Ploeg, en wördden drekt nao 't uutkommen op 31 jannewaori 2008 album van de weke bi'j Radio Drenthe en Radio Fryslân.

Margaretha Kleine treedt veule op in de pervincie Drenthe en hef in 't veurpregramma estaon van Syb van der Ploeg en Daniël Lohues.

## Discografie
**Der is niks* (single, 2003)
**t Giet wel over* (single, 2004)
**Drok* (single, 2007)
**Drok* (2008)

## Uutgaonde verwiezing
*Margaretha Kleine heur webstee
Boernrock

**Boernrock** is ne variaant van rockmuziek. t Wörd ezungn in dialekt, wat muzikaal oonderstönd wördt duur vuurnamelik rock 'n' roll. n Achterhooksen groep Normaal was in 1975 n eerstn den rockmuziek met dialekt kombineerdn, in t nog altied bekeande nummer *[[Oerend Hard]]*. In Noord-Duutslaand wörd n rockgroep Torfrock as de oetveenders van de boernrock zeen. 

Duurdet Normaal vuur en oawer erkennege van de boern zung, en doarduur völle boern as anhangers kreeg, het det hele soort muziek rechtevoort boernrock. Dit is skoonwal nen term den't vuur t gemak vake ook vuur aandere stieln wörd gebroekt, um t in te deeln bie dialektmuziek. 

Boernrock vaalt oonder strektaalmeziek. Lang nit alle strektaalmeziek in Nederland is boernrock. Zo ha'j de leedkenszanger Ede Staal, den in t Grönnings zung. In Limburg he'j Rowwen Hèze, nen semi-akoestiesen texmexband.

n Antal bekeande en meender bekeande boernrockbands beent:
*Normaal
*Jovink en de Voederbietels
*Mooi Wark
*De Richards
*Skik
*Goed Goan
*Neet Zuuver

*AC/Dixi
*Kiek Now Us

Boeten t Nedersaksiese sproakgebeed:
* Surrender
* Oôs Joôs
Regiolect

't Woord **regiolect** (een kofferwoord van *[[regio]]* en *[[dialekt|dialect]]*) wört gebruukt um te verwiezen naor een täälkundige variëteit die stärk op een overkoepelende standardtääl liekt, mär kenmärken ef van de pläselijke en regionale variëteiten van 't täälgebied. Regiolecten dienen as een regionaal communicasiemiddel in gevallen waorin een pläselijke variëteit - vanwegen de verstaonbääreid, täälbe-eersing of sociale acceptasie - niet as communicasiemiddel gebruukt wört. Regiolect komp ook veur as 't gebruuk van een niet-regionaal ekleurde standardtääl gien optie is, óf umdat de sprekers die niet goed be-eersen, óf umdat ze der regionale identiteit benaodrukken willen.

In Nederlaans-Limburg nemp de variasie in de pläselijke dialecten of en nemp een Limburgs regiolect de functies daorvan langzämeraand over. Daor is dan ook, veural in de steden, vule verzet tegen dit preces, en ze doen väke pogingen de dialectwoordenschat in leven te ollen. In gebieden waor de dialectvariasie nog groter is, bi'jveurbeeld Belgisch-Limburg, wört de vörming van een regiolect daor tevule deur e-inderd, en gebruken ze de standardtääl in de communicasie mit sprekers van een aander dialect.

't Standardfries is ook een goed veurbeeld van een regiolect, umdat pläselijke dialectverschillen der niet zovule in veurkomen.
T Klooster

**t Klooster** kan verwiezen naor:

*t Klooster - n buurtschap in Aalten.
*Sint Jansklooster - n dörp in Stienwiekerlaand (plaetselik *t Klooster* nuumd).
*Klooster - n godsdienstig gebouw
Kopstôkken (tiedschrift)

**Kopstôkken** was een streektaelblad, laeter een digitaal periodiek, mit vertellegies, gedichten en aandere bi'jdrages van liefhebbers van de streektael van Noordwest-Overiessel. Naojaor 2005 kwaamp et veur et eerst uut. Et blad verscheen vier keer in et jaor, mit iene uutgave in de winter, et veurjaor, de zomer en et naojaor. De oprichters waren Tom van Dijk uut Zwolle, Doortje Stam uut Belt-Schutsloot en Femmy Woltman-Groen uut Gieteren.

Kopstôkken gebruukte de skriefwieze van SONT, de Streektaal Organisatie in het Nedersaksisch Taalgebied, naor de redaktie zee omme de verhaelen en gedichten leesbaor te holden. Et blad koj kriegen in Asselt, Stappest, De Sluus, Belt-Schutsloot, Veno, Gieteren, Stienwiekerwoold, De Kuunder en Stienwiek.

In 2012 wodden et papieren blad vervangen deur een digitaal kwartaalblad, dat naor haoste 200 ontvangers gonk. Der waren ok lezers in de rest van Overiessel, in Drenthe en in de Achterhoek. Et digitale blad scheidde dermit uut in 2019, waorbi'j Woltman-Groen an de kraante angaf dat dat te maeken had mit et uutblieven van reakties.

## Verwiezings





## Uutgaonde verwiezingen
*Webstee van Kopstôkken
Heumse

**Heumsen** beheuren tot de femilie Gryllidae van de orde Orthoptera (sprinkhaonen en heumsen). De wiefjes hemmen een lange leegbore, waormee ze de eiers in de grond legen. 't Bekende hoge geluud wonnen deur de mannetjes veroorzaak. Dit doon ze deur mit de vleugels langes mekaar te vrieven. 

## Leefumgeving
Heumsen koemen veural in de warmere lanen veur (ongeveer 1.100 soorten). Inheemse soorten in Nederlaand bin de bosheumse (*Nemobius sylvestris*) en de zwarte veldheumse (*Gryllus campestris*). De bosheumse kump veur op de grond onder bomen of struken, veural op plaosen waor een dikke struisellage lig. De zwarte veldheumse is (veul meuilijker) te vienen in holletjes in greslaand. In Nederlaand bin de heumsen stark in antal achteruut egaon; ze staon daorumme oek as 'zeldzaam' op de Rooie Lieste van bedreigen dieren, mar de bosheumsen koemen plaoselijk in veule bossen in 't osen van Nederlaand veur. 

Deur de klimaotsveraandering is der in 2004 oek een soort bie-ekeumen: de wienheumse (*Oecanthus pellucens*). Disse soorte verspreit zien eigen in 't Riendal, en is bie Lobith ons laand binnen-ekeumen. 

## Kweek
Heumsen wonnen oek commercieel of thuus ekweek veur meensen dee reptielen en amfebieën houwen, zoas houwers van de baordagame. Ze wonnen vake as voedseldier gebruuk, mar daornaos kriegen de dieren wel extra viteminen. Heumsen bevatten wel veul eiwitten mar bin veerder neet arg voedzaam. De heumsen wonnen verkoch op maot; kleine heumsen bin mar een paor millimeters lange en wonnen maot tweje of dreje eneumd, de grootste maot is achte en disse exemplaren bin ongeveer 2 centimeter lange en evleugeld. 't Naodeel van evleugelde exemplaren is dat ze een arg veul harrie kunnen maken. 

Twee soorten wonnen as voedseldier 't meest gebruuk:
* Veldheumse (*Gryllus*); veroorzaken bie ontsnapping neet gauw een plage, mar ze stinken beheurlijk. 
* Huusheumse (*Acheta domesticus*); geur is veul minder, mar ze bin vlogge en kunnen een plage vormen. 

## Nedersaksisch
* Veluws: *heumse, heumes*
Hanzekantoor

Een **hanzekantoor** (van 't Fraanse *comptoir*, handelspost) was een butenlaanse handelsvestiging van de Hanze, een militair bondgenootschop van gildes die in de late middelieuwen en de vrogmoderne tied (tussen de dartiende en zeubentiende ieuw) een handelsmonopolie vestigden en in de bienen hölden in de Oostzee, een diel van de Noordzee en 't miest van Noord-Europa.

't Begrip hanzekantoor gebruukten ze veur 't eerst in de zestiende ieuw. Veur die tied harren ze 't oaver huus of hof.

De Hanze har vier hanzekantoren: de Staolhof in Londen, 't hanzekantoor in Brogge, Bryggen in Bargen en 't Peterhof in Novgorod. Daornaost har de Hanze in partie havens een verteengwoordigende koopman en een pakhuus of *factori'je*.

De hanzekantoren waren belangrieke enclaves. De Staolhof (uut 1320) beveurbield gruiden uut töt een gemienschop mit een mure d'r umhenne en mit zien eing pakhuzen, weeghuus, karke, kantoren en woonhuzen. Van 't begun of an harren de hanzekantoren heur eing rechtspraoke. Zo keuzen de koopluden zo-enuumde oldermannen (ok *comes hansae*), die as 't toezicht oaver heur hölden. Later regelden benaom de leidende Hanzestad Lübeck de statuten van de hanzekantoren.

Van alle hanzekantoren stiet d'r vandage allennig nog Bryggen in de Noorse stad Bargen. Bryggen werd as hanzekantoor esleuten in 1754 en stiet now op de Wereldarfgoedlieste van de UNESCO. Wieder is d'r nog 't Hanzepakhuus in de havenplaatse King's Lynn, Engelaand, daoras ze in 1971 mederne kantoren in hebt emeuken. De *Novgoroder Schra* is de ienige hielemaol bewaorde verzameling bepaolings oaver de interne reglementen van de vier hanzekantoren.

In 't Duuts wördden 't woord *hanzekantoor* - in stee van 't mederne *Büro* - in de neengtiende en twintigste ieuw nog slim vake gebruukt veur koopluden d'r kantoren. Ok vandage an de dag gebruukt treditionele bedrieben 't nog. Vake vie-j dizze bedrieben in olde Hanzesteden.

## Uutgaonde verwiezing
Uetersen

**Uetersen** (ˈyːtɐzən) is n gemainte en stad in de Duutse dailstoat Sleeswiek-Holstain en ligt in t distrikt Pinnebaarg, an de revier de Pinnau. Uetersen ligt 30 kilometer in t noordwesten van Hambörg en beheurt tot de metropoolregio Hambörg. De gemainte het sikkom 18.000 inwoner op n oppervlak van 11,43 km².

Uetersen, bekend as *rozenstad an de Pinnau*, het n binnenhoaven. In 1870 het Uetersen stadsrechten kregen.

## Boetende hìnwiezen
* Webstee van Uetersen (Duuts)
Gerhard Uwland

**Gerhard Uwland** (Meddo, 31 mei 1952) is een Achterhookse schriever.

Uwland is geboren in de Wenterse buurtschap Meddo op de boerderi'je *Nieuw-Weide* as Gerhard Johan, geneumd Gerhard. Zien zuster was 'n paar jaor daorveur geboren, zien breur kwam 'n paar jaor nao um. Al op de laegere schole heel e völle van laezen en opstellen schrieven. Nao de openbare laegere schole in Meddo ging e naor de ULO in Wenters. Daornao boer worden lek um niks. Zien breur nam later de boerderi'je van ziene olde leu ovver. Heezelf worden meer an etrokkene deur ciefers en verdenen as bookholder de kost. Van 1991 töt 1993 schreef e korte verhalen in dialect veur de Wenterse Krante. Disse verhalen bunt later in 4 bundeltjes oet egovvene veur eigen kop.
In 1995 kwam de bundel *Geruchten*. Daornao kwam in 1998 de bundel *Streken*, ok veur eigen raekening. In 1996 begon e op het bookholdkantoor bi'j ziene vrouwe in Raotum.

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Gerhard Uwland
Hendrik Willem Heuvel

**Hendrik Willem Heuvel** (Laorne, 1864 - 1926), ok bekeand as **Meester Heuvel**, was een Achterhookse schriever.

Heuvel worden in 1864 geboren op boerderieje *Blauwhand* in Laorne. Hee hef eerst as knech ewarkt op de boerderieje van zien va, later was hee onderwiezer in Laorne bie meester Postel. In 1890 worden hee hoofd van de schole in Gelster. Vanaf 1901 was hee schoolhoofd in Borklo, eerst van de Hofschole, later van de boerenschole (landbouwschole), de latere H. W. Heuvelschool. Vanaf 1892 tot an zienen dood in 1926 gaf hee ok landbouwcursussen. Wieter was hee heel betrokken bie het karkelek wark en de drankbestrieding. Hee was slim belaezen en had belangstelling op allerlei gebied. 

In zien laeven hef meister Heuvel heel wat eschrevvene. Ovver de geschiedenis van den Achterhook, zo as in *Oud Gelselaar* en *Geschiedenis van het land van Berkel en Schipbeek*. Ok schref hee beukskes veur de legere schole: *Kinderen op 't land* en *De wijde, wijde Wereld*. Mor het bekendste is hee eworden met *Volksgeloof en Volksleven* en *Oud-Achterhoeksch Boerenleven* (1927). Dee geldt ok no nog as standaardwark. Wieters hef hee studies ovver Willem Sluyter, Jan Luiken en Christiaan Andersen eschrevvene en veur toeristen gidsen ovver den Achterhook, Twente en de Veluwe. Nao zienen dood hef zienen vriend Hendrik Odink ne bundel met nao elaoten wark uut egovven, *Uit de Achterhoek, schetsen van land en volk*. In 1973 hef zien dochter D. Onstenk-Heuvel in *Nagelaten werk* nog een antal artikelen van eur vader biejnene ebracht.

Daornaost hebt der nog völle artikelen van Heuvel in kranten en tiedschriften estaone. Het archief van meister Heuvel bevundt zich in het Streekarchief in Deutekem.

Heuvel schreef in het Nederlands, mor de dialogen in ziene beschrievings van het boerenleaven bunt in het Achterhooks.

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Hendrik Willem Heuvel