open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goedereede

**Goedereede** (Zeeuws: *Goeree*) is ne stad en veurmaolige gemeente in de Nederlaandse provinsie Zuud-Hollaand. t Stadjen hef ongeveer 2.000 inwonners en is ligt op de kop van t eilaand Goeree-Overflakkee, t veurmaolige eilaand Goeree (olde benaming: *Westvoorn*).

Vanof 1 januari 2013 is de gemeente op-egaon in de ni'je gemeente Goeree-Overflakkee.

## Kernen in de veurmaolige gemeente Goedereede
* Goedereede 1.435 inwonners
* Havenheufd 360 inwonners
* Oostdiek 240 inwonners
* Olddarp 6.057 inwonners
* Stellendam 3.510 inwonners

Goedereede was vrogger ne belangrieke handelsplaatse met stadswallen. Den name *Goedereede* kump van *Goode Reder (ankerplaatse)*, "beholden ankerplaatse". Op t graondgebeed van Olddarp was vrögger n Romeins kastellum.

## Bezeensweerdig
* Toren
* Karke van Goedereede
* Mölle van Goedereede
* Haven van Goedereede

## Paus Adrianus
Den Utrechter Adriaan Boelens (2 meert 1459 – 14 september 1523) was den enigen Nederlaandsen Paus, Adrianus den VI den. Umdat Utrecht en de Nederlaanden destieds nog underdael was van t Heilige Roomse Riek rekkenen Duutsers um ok as Duutsen paus. Boelens hef n hötjen in Goedereede ewond. Zien wonhuus is vandage den dag n hotel.

## Uutgaonde verwiezingen
* Webstae van de gemeente

## Galleri'je

File:Goedereede-anzicht.jpg|Anzicht
File:Goedereede molen Windvang aan de rand van de bebouwde kom.jpg|Mölle *Windvang* in 2008.
File:Netherlands-Goedereede-toren-molen-1910.jpg|De toren en de mölle in 1910.
File:RM16193 Goedereede - Noordzijde Haven.jpg|Noordziede Haven
Regent (bestuurder)

Nen **regent** is 'n bestuurder, den al dan neet namens nen aanderen persoon of personen optreadt. Het meest bekand is den regent den de könninkleke woardegheid woarnömp namens nen minderjoaregen vörst of vörstinne.

Zo was in de 17de eeuwe Filips van Orléans regent van Frankriek toon Lodewijk XV nog minderjoareg was.
In België was prins Karel regent tiedens de könningskwestie, de politeeken vroage of könning Leopold III noa den Tweeden Wealdkrieg trög kon kommen uut ballingschap.

Mangsmoal wöd nen laandvoogd ok regent eneumd. In dat geval was den regent den verteggenweurdeger van nen vörst of vörstinne, den in n aander laand verblef. 

Vrögger wodden ne vrouweleke regent ***regentes*** eneumd. Zo regierden Maria de' Medici in 1610 as regentes ovver Frankriek toon heur zönne, Lodewiek XIII nog minderjoareg was. Emma van Waldeck-Pyrmont was regentes tiedens de leste leavensdage van Willem III en tiedens de minderjoaregheid van könningin Wilhelmina. Ok könningin Juliana was tot 2 keer too regentes. Et weurd 'regentes' wöd echter neet langer as politeek juust ezene.

## Zee ok
* regenten (Nederlaandsen veuranstoande, beveurrechte bestuursleu in de 17de en 18de eeuwe)
* regent (Nederlaands-Indië)
Brielle

**Brielle** vrögger **Den Briel**, is ne stad en vroggere gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand, elaegen op et eilaand Voorne en besteet uut 31,32 km² oppervlaak woarvan 3,71 km² water is. Noast de stad Brielle zelf umvat de gemeente ok de darpen Veerpolders en Zwartenwoal. Brielle zelf hef ruum 9.000 inwonners.

## Geskiednis
Brielle is ne olde stad; den name geet terugge noar et Keltiese weurd *brogilo* ('in-eslotten gebeed, jachtgebeed') en uut de oldste geskriften blik dat de plaatse van vandage 'den ni-jen Briel' is. 'Den olden Briel' mot argens aanders op et eilaand Voorne elaegen hebben. Lange tied was de stad den stool van den Graaf van Voorne, totdat dizze heerlekheid in 1371 bi-j Hollaand edoan wodden. Brielle had zien eigen haavn en dref handel mit et Oostzee-gebeed, mit name Danzig en de Baltiese stoaten. De stad had zelfs nen eigen factori-je in Zweden.

In 1572 wodden de stad in-enommen deur de Geuzen onder leiding van Lumey en Bloys van Treslong, woarbi-j den veerman Koppelstock nen belangrieken rol spölden. De inname van Den Briel wödt algemeen ezene as et eigenleke begin van den opstaand teggen Filips II. Dit histories feit wöd ieder joar op 1 april evierd. Skoolkinder onthold dit feit mit den zinne: 

:"*Op 1 april verloor [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]] ziene brille*" (eurspr. "*Op 1 april verloor Alva Den Briel*")

Tiedens den toostaand in 1572 vermoordden de calvinistiese Watergeuzen op gruweleke wieze 19 kattelieke geesteleken uut et veroaverde Gorkem, de heilige Marteloaren van Gorkem. Vanof dee tied is Brielle ok ne Christeleke bedevoartsplaatse veur Nederlaandse kattelieken.

In 1585 wöd Brielle Engels bezit: könningin Elisabeth verkreg et, saomen mit Vlissingen, in onderpand in ruul veur 5000 soldoaten dee-t de Nederlaanden heelpen in den stried teggen Spanje. In 1616 kwamen dizze gebeeden trög bi-j Nederlaand.

## Bezeensweerdig
* De stad hef nog altied eure olde vestingwarken.
* Grootn of St. Catharienekarke. Dizze karke was in opzet de grootsten karke van Hollaand, moar is nooit of-ebouwd. Den bouw begun in 1417. In 1456 was der nen grootn braand en in 1482 raken het geld op en heelden ze op met bouwen. 
* Het Rooms-katholeeke heiligdom van de Marteloaren van Gorkem, bouwd rundumme en op de plaatse van de turfschoppe woar de marteloaren deur de prottestantse Geuzen opgehangen en edood wodden um eur katteliek geleuf.
* Völle monumentale huze in et centrum van Brielle, woaronder et Arsenoal uut 1708.
* Histories Museum Den Briel 
* Olde Stadhoes (museum)
* Mölle 't Vleegent Hert
* Brielsen Meer (veurhen Brielsen Moas)

## Uutgoande verwiezingen
* Webstae Gemeente Brielle
* Brielle op olde kaarte (1868) en Google Earth 
* Libertatis primitiae
* Streekarcheef, Historie van Brielle
* Kultuur web Brielle
* St. Catharienekarke
* Sjoksen deur Brielle

## Galleri-je

Ofbeelding:Brielle-34.JPG|Stadhoes
Ofbeelding:Brielle-33.JPG|Winkelstraote
Ofbeelding:Catharijnekerk Brielle 01.jpg|Catharijnekarke
Leerdam

**Leerdam** is ne stad in de Nederlandse previnsie Utrecht en vroggere gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand.

## Geskiednis
Leerdam kreg stadsrechten in 1407. Et reviertjen den Linge, umgeaven deur rietwallen en völle waterlillies bepoalen den uutstroaling van et laand. Tot 1984 beheurden et tot de streek de Viefhearenlaanden. 

De rieke historie van et stadjen Leerdam ku'j trögzeen in goodbewoarde olde gebouwen zoas de *Grote Karke*, et *Höfken van vrouwe van Eerden*, de resten van de olde stadsmure van den *Zuudwal* en et *Olde Roadhuus*.

In 2019 bunt Leerdam en de Zuud-Hollaanse gemeente Zederik bi-j de gemeente Utrecht edaon, to at ze met Vianen in de ni-je gemeente Viefhearenlaanden gungen.

## Industrie
Vanof de 18de eeuwe wodden den stadsstiel stark bepoald deur den glasfabriek en de holtindustrie. Den glasfabriek van vandage is internationaal bekand as den ‘Royal Leerdam’ en ‘Royal Leerdam Crystal’. Vanof 1 januari 2003 bunt dizze in hende van et Noord-Amerikaanse Libbey Inc.
Vanof Poasen tot ende oktober warkt internationale glasbloazers in et Glascentrum in Leerdam, dat los is veur kiekers.

Leerdam wodden beroomd in de weald deur de Leerdammer keze dee in Schoonrewoerd wöd emaakt.

## Andere kernen
*Kedichem
*Oosterwiek
*Schoonrewoerd.

## Bezeensweerdig
* Rundvoart ovver den Linge
* Glascentrum
* Grootn Karke
* Olde Roadhuus

## Musea
* Nationaal Glasmuseum, (tiedelek eslotten)

## Zee ok
*Lieste van graven van Buren en Leerdam

## Uutgoande verwiezingen
*Webstea van Rederi-je Leerdam
*Webstea van VVV Leerdam
*Et Nationaal Glasmuseum
*Glas Centrum Leerdam

## Galleri-je

Ofbeelding:Leerdam_zuudwalle.jpg|Zuudwalle
Ofbeelding:Leerdam_stadspompe.jpg|Stadspompe
Ofbeelding:Leerdam_karke.jpg|Karke
Leidschendam-Veurburg

**Leidschendam-Veurburg** (Nederlaands: *Leidschendam-Voorburg*) is ne gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 35,60 km² (woarvan 0,30 km² water). De gemeente Leidschendam-Veurburg mek deel uut van et kaderwetgebeed Haaglaanden. 

## Ontstoan
De gemeente is op 1 januari 2002 ontstoan deur soamengoan van de gemeenten Veurburg en Leidschendam, um ne inlieving van dizze raandgemeenten bi-j de noabergemeente Den Haag te veurkommen. 
Geliekertied wodden n groot deel van et groandgebeed van de gemeente Leidschendam in-enommen deur de gemeente Den Haag. Et ging hier um de wonwiek Leidschenvene en et bedrieventerrein Forepark. Ok wöd nen strook groand tussen Rieksweg A4 en den Vleet deur Den Haag in-enommen. An dizze innoame ging nen fellen stried veuraf tussen Den Haag en ziene raandgemeenten, zoas Rieswiek en Nootdarp, dee uutendelek ok groand an Den Haag of mossen stoan. 

## Kernen
Leidschendam, Stompwiek en Veurburg.

## Uutgoande verwiezingen
Webstea van de gemeente
Lisse

**Lisse** is n darp en gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 16,11 km² (woarvan 0,41 km² water). Binnen de gemeentegrenze ligt nog ne noaberschap geneumd Den Engel. 

Lisse kent ne lange en veulbewoagen geskiednis. In 1998 veerden de gemeente heur 800-joarig bestoan. Dizzen verjoardag was trög te voeren op n skrift uut 1198 woarin den name van et darp veur et eerst eneumd wödden. 

In de Middeleeuwn was Lisse nog gans klein. Rundumme 1500 stoanden doar moar rundumme 50 huze. Deur anholdenden krieg heersten doar armoo. De bewonners leafden under aandere van den laandbouw, de veeteelt en et turfstekken. 

In de eeuwen doarnoa ontstoand de bloombollenteelt. De zaandgroanden in de umgeaving blekken, mits good bemest, good geschikt veur dizze teelt. Langzoam moar zeaker wödden de umrengende olde dunen steeds wieter of-egroaven. Van de olde dunen en et uutgestrekte woold blef moar n stuksken ovver. De bollenteelt en -handel brächt warkgeleagenheid en welvoart mit zich met. 

Teggenwoordig wodt bloombollen grootschaleg uutevoerd noar meer as 100 laanden oaver de hele weald. De kleurrieke velden in de bollenstreake trekt elk veurjoar hunderddoezenden kiekers uut binnen- en buutenlaand. 

De bloombollenstreke is veur Nederlaand ne belangrieke toeristiese bezeensweerdigheid. In Lisse, noordwestelek van den bebouwden kom, ligt den Kökkenhof. Joarleks kump langs Lisse et blomencorso van de bollenstreake dat begunt in Noordwiek en endegt in Hoarlem.

In en rundumme Lisse bunt n tröpke windmöllen: de Lisserpoelmölle, de Kökkenhofmölle, de Lageveensenmölle en de Zemelmölle.

## Uutgoande verwiezingen
*Webstea van de gemeente
Deenkel

De Rivier n **Deenkel** begeent in de Duutse deelstoat Noordrien-Westfaaln, tusken Koesveeld en Oahoes. Bie Losker in Tweante keump n Deenkel Neerlaand binn. Bie Deanekaamp geet'e Neerlaand wier oet, en löp oet in de Vechte bie Niejnhoes, den at Neerlaand wier binn keump bie de Haandrik as de Oaweriesselse Vechte.

In Duutslaand hebt ze n Deenkel stoark recht etrökn tusken 1970 en 1980. t Eerste gedeelte binn Neerlaand hef zin oolde gaank beheuldn laanks t Lutterzaand. Wieterop is'e an epast um inzieging vuur waterwinning makkeliker te maakn. Bie Harseveeld op t noordwestn van Deanekaamp, steet t Skoevnhuuske, det n Deenkel oonder t kanaal Almelo-Nordhorn duurvoort. Zes emesselde kokkers met stoalne skoewn bepoalt hier wovöl water at dr in t kanaal keump.

n Deenkel wörd eneumd in de eerste regel van t Tweantse Volksleed: *Dr ligt tusken Regge en Deenkel een laand...*.

## Leankte en stroomgebeed
n Deenkel is umdebie 93 km laank. Doarvan lignt:

* 38 km in t Duutse NoordRijn-Westfoaln.
* 46 km in Tweante.
* 9 km in de Duutse deelstoat Neersasn

## Ziedwatern
* Glanerbekke
* Snoeyinksbekke
* Bethlehemschebekke
* Gelle bekke
* Peuntbekke
* Goorbach / Rühenbergerbekke
Hellevootsluus

**Hellevootsluus** (Nederlaands: *Hellevoetsluis*) is ne darp en vroggere gemeente op Voorne-Putten, in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlakte van 46,11 km² (woarvan 14,22 km² water). In teggenstelling tot andere vestingplaetse as Vianen of et kortbi-j elaegen Brielle, hef Hellevootsluus nooit stadsrechten kreggen.

## Geskiednis
De veste Hellevootsluus is in den anvang van de 17de eeuwe an-elegd om de kriegs- en handelshaavn te verstarken. Hellevoetsluis was den marinebasis van de Admiroaliteit van den Maze. De veste was in dee tied belangriek as haavn en tot in de 19de eeuwe blef dizzen toostaand handhaafd. Hiernoa zetten et verval in, wat nog verstarkt wodden toon in de joaren dartig den marinehaavn noar Den Helder verplaatst wodden.

Tiedens de joaren dat Hellevootsluus marinehaven was, is hier ok den zilvervloot an wal ebracht. An dizze tied herinnert nog huze als et Tromphuus, affuitenloodse, et kruuthuus en et Rutershuus, verneumd noar Michiel de Ruyter.

In den Tweeden Weeldoorlog, is n groot deel van de veste deur de Duutsers esloopt, dit um n better skootsveld te kriegen, dit ter bescharming van de U-boten. Tot de joaren '60 blef de marine doar met alleneg heuren mienenvaegersdeenst.

Hiernoa veel de lokale economie in nen gat. Doar kwam pas weer schot in toon Hellevootsluus an-ewaezen wodden as greujkern. Hierdeur wont doar noe völle forensen dee in de Europoorte of Rotterdam warkt. Vanof dee tied is de gemeente mangs drök ewest met et weer laefboar maakn van de veste, dat kö'j zeen an den ni-jbouw wiek an de westkante van et Groote Dock.

## Bezeensweerdig
*Museum Dreugdok Jan Blanken Stichting. Hier bouwden Jan Blanken (den lateren Inspecteur - Generoal van den Waoterstaat) et Dreugdok.
*Koornmölle "Den Hoop"  uut 1801
*Fort Haerlem 
*Kustbatteri-je uut 1880
*Lechtskip Noord-Hinder
*Nationoal Brandweermuseum
*Oldheidkamer

## Joarlekse Feesten
*Vestingdaagn
*Waeld Haavn Daagn (vanof 2007)
*Wallenpop

## Andere darpen en noaberschappen in de gemeente Hellevootsluus
Ni-jenhoorn, Ni-j-Hellevoot, Vlotbrugge en Iezerenbrugge

## Uutgoande verwiezingen
*Webstae van de gemeente
*Webcam in de Veste

## Galleri-je

Ofbeelding:Hellevoetsluis-haavn.jpg|Anzicht
Ofbeelding:Hellevoetsluis-54.jpg|Veste
Ofbeelding:Hellevoetsluis-vuurtoorn.jpg|Vuurtoorn
Woordenboek van de Gelderse Dialecten

't **Woordenboek van de Gelderse Dialecten** (of-ekort: **WGD**) is een preject dat bestaot uut drie themawoordeboeken van Gelderse dialecten. Der bin twee varianten van dit preject; der is een versie veur de Veluwe en d' are is veur 't Revierenland. 

't WGD bestaot uut drie delen: 
*Deel 1 (*Het huis*)
*Deel 2 (*De mens*); en 
*Deel 3 (*De wereld*)

't Preject is van start egaon op 1 april 2002 en de opzet is ebaseerd op de stiel die gebruukt wort in de Limburgse (WLD), Braobanse (WBD), Achterhoekse en Liemerse (WALD) en Overiesselse (WOD) dialectwoordeboeken.

De uutvoerders van 't WGD waren Harrie Scholtmeijer (veur de Veluwe) en Charlotte Giesbers (veur 't Revierengebied). In 2007 gung Harrie Scholtmeijer vort bie de IJsselacademie en stopten ie dus oek mit 't WGD, Charlotte Giesbers het toe zien taken over-eneumen van 't daarde en leste boek. 

't Preject is efinancierd deur de Previnsie Gelderland en de Katholieke Universiteit Nijmegen. In oktober 2005 is 't eerste deel van beie versies uut-ekommen, in november 2006 't tweje deel en in november 2008 't daarde en leste deel.
Hillegom

**Hillegom** is n darp en gemeente in de Bollenstreke in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlakte van 13,48 km² (woarvan 0,60 km² water). Den name Hillegom kump van van de abdi-je eneumd "Hijlighem" woar et darp later umhen is ebouwd. Vandage den dag besteet dizzen abdi-je neet meer.

## Hoarlem-Hillegom

Howal de gemeente Hillegom deel uutmek van de Bollenstreke en teggenwoordig samenwarkt met gemeenten uut de regio Hollaand Rijnlaand, bunt de inwonners van dee gemeente in moatschappelek opzicht veural ericht op noabergemeenten in Noord-Hollaand, de stad Hoarlem in et bi-jzunder. Vanof olde tieden hebt de inwonners starke baanden met dit gebeed. In de jaoren 70 van de veurege eeuwe hef den gemeenteroad van Hillegom zelfs n besluut enommen um ansluting te zeuken bi-j de previnsie Noord-Hollaand. Dit besluut is echter nooit te pas ekommen.

## Bollenstreke
Hillegom is de noordelekste gemeente van de *Duun- en [[Bollenstreke]]* van Zuud Hollaand. De noord- en oostgrenze is geliekertied de previnsiegrenze.

Hillegom grenst in et noorden an Bennebrook, in et oosten an Beinsdarp (gemeente Hoarlemmermeer), in et zuden an Lisse, in et westen an Den Zilk (gemeente Noordwiekerholt) en in et noordwesten an Vöggelenzang (gemeente Bloomendaal). De grenze met et Hoarlemmermeer is de Ringvoart van den Haarlemmermeerpolder, de grenze met Den Zilk is de Leidse trekvoart.

## Bezeensweerdig
* Et blomencorso dat in de tweede helfte van april deur et darp geet
* De oaverbliefselen van et höf van Hillegom (noe roadhuus)
* De tulpenvelden
* Et polderlaandschop lengs de rengvoart
* Et Fordmuseum; de grootste partikulieren verzoameling Ford-auto´s ter weald

## Treslong
In de beginjoaren van de Nederlaandse televisie wodden de grote zale van et gebouw *Treslong* völle bruukt veur optreadens. Et beroomdstem optreaden verzorgden The Beatles in juni 1964. Zi-j gaven n playback-TV-optreaden veur de VARA.  Den schouw woarin dat beurden wodden epresentierd deur Herman Stok en Berend Boudewijn.

Vanof 2005 besteet et gebouw Treslong neet meer. Et is gesloopt en hierop wodden in 2007 de ni-je wonwiek "De Marel" ebouwd.

## Parken
* Heemtuun: Et bekandste park in Hillegom is den Heemtuun. Heel groot is et neet, moar volgens veul leu wal mooi. Et park is eleagen an de Ringvoart in de wiek Elsbrook. An de achterkaante ku'j an et water zitten, met uutzicht op Beinsdarp. 
* Vossenpark: Dit park ligt veur dreekwart um zwembad Den Vosse hen, en hef ne olde kinderboerderi-je.

## Uutgoande verwiezing
* Webstea van de gemeente

## Galleri-je

Ofbeelding:HILLEGOM_karke.jpg|Karke
Ofbeelding:HILLEGOM_pompe.jpg|Darpspompe
Jakobswolde

**Jakobswolde** (Nederlaands: *Jacobswoude*)  is ne vroggere gemeente in de Nederlandse previensie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlakte van 41,56&nbsp;km² (woarvan 4,96&nbsp;km² water). De gemeente is in 1991 ontstoan uut et soamengoan van de gemeenten Woubrugge, Rijnsaterwolde en Leimuuden en zi-j umvat ok et darp Hoogmade en de buurtschoppen Ofwegen en Bilderdam. De gemeente is eneumd noar et vort egoane darp Jakobswolde. Jakobswolde grenst an de gemeenten Hoarlemmermeer, Alkemade, Aalsmeer, Uuthoorn, Ni'jkoop, Alphen an den Rien, Rienwolde en Leiderdarp.

## Samengoan
De gemeente was betrokken bi-j n meugelek soamengoan op 1 januari 2008 met de gemeente Alkemade. Uutendelek wodden beslotten dit plan neet deur te loaten goan, umdat hierveur ne roadsmeerderheid in Alkemade ontbrak. Vanof september 2006 wodden der wier esprokken oaver n soamengoan tussen de gemeenten, moar noe vanof 1 januari 2009 of 2010 as ingangsdoatum. Op n antal punten warkt beide gemeenten al samen as veurbereiding op et kommende samengoan, zoas de brandweer.

Den veurlopigen warkname van de fusiegemeente is Koag en Brassem. Dit betekkent dat wanneer den ni-jen gemeenteroad niks dut um den name te wiezigen, Koag en Brassem den ni-jen name wöd van de gemeente.

## Uutgoande verwiezing
* Webstae van de gemeente

## Galleri-je

Hoogmade centrum.jpg|Anzicht op Hoogmade
Leimuiden kerk.jpg|Karkjen in Leimuden
Woubrugge kerk.jpg|Karkjen in Woubrugge
Anna van Saksen

**Anna van Saksen** (Dresden, Duutslaand, 23 december 1544 - 18 december 1577) was ne dochter van Maurits van Saksen en Agnes van Hessen, en de tweede vrouwe van Willem van Oranje. Zi-j trouwden in Leipzig op 24 augustus 1561. De broedlachte kreg teggenwarkingen deur et verskil in geleufsovvertuugingen tussen beide aanstoande echteleu (Anna was streng luthers) en Willem was in dee tied katteliek. Hi-j zetten toch deur umdat hi-j nen goode parti-je in ziene rieke bruud zag en hi-j mit et trouwen ok den steun van Saksen, Hessen en den Palts kreg.

Et huwelek wierd geen succes, ondanks vief kinder dee zie kreggen: 
* Anna ((31 oktober 1562, vri-jwal geliek störven)
* Anna  (5 november 1563 — 13 juni 1588), trouwden met Willem Lodewiek van Nassau
* Maurits  (18 december 1564 — 8 december 1566) 
* Maurits (den lateren stadholder) (14 november 1567 — 23 april 1625)
* Emilia  (10 april 1569 — 16 meert 1629), trouwden met Emanuel van Portugal (1568-1638)

Anna was wispelturig, kreg reagelmoatig woodeanvallen en depressieve bui-jen. Zi-j drunk mangs en gaf veul geld uut. Ok pleagden zi-j oaverspel mit Jan Rubens (den vader van den bekenden skilder). Zi-j kreg in 1571 zelfs nen kind van em, Christine von Diez. Dit kind wodden neet deur Willem van Oranje erkend en zi-j wodden hierveur vast enommen. Twee joar loater wöd et huwelek untbonden.

Anna wöd doarnoa krankzinneg verkloard. Heure kinder wödden heur of-enommen en de resterende tied van heur leaven brech zi-j deur in ne dichtgemetselde ruumte in et paleis van den Saksische keurvorst in Dresden. Zi-j steerf doar van uutputting. Zi-j ligt in Meissen begraven.
Maurits van Saksen (1521-1553)

**Maurits** (Freibarg (Saksen), 21 meert 1521 – bi-j Sievershusen, 9 juli 1553) was van 1541 tot 1547 hartog en doarnoa tot 1553 keurvörst van Saksen. Maurits was in 1541 etrouwd mit Agnes van Hessen (1527-1555), dochter van laandgraaf Filips I van Hessen en was den vader van Anna van Saksen, de tweede vrouwe van Willem van Oranje.

As vureg anhanger van et gedächtengood van de Reformatie, was hi-j nen geduchten teggenstaander van Karel V. In 1551 dwung hi-j den keizer tot et Verdrag van Passau, woaruut blek dat Karel, undaanks zien machte, neet in stoat zol wean et prottestantisme te vernetegen.
Wassenaar

**Wassenaar** is n darp en gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlaakte van 62,37 km². De gemeente Wassenaar mek deel uut van et kaderwetgebeed Haaglaanden. 

Wassenaar besteet uut nen darpskern mit doarumhen ne bosrieke umgaeving mit völle villa's en laandhuze. Völle hiervan bunt vanolds buutenplaetse, zommerverblieve veur rieke steadelingen. Behalve an veul (gans) rieken geft dizzen underdak an bedrieve en konsulaten. Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima hebt hier eur hoes op et laandgood Eikenhorst. Et laandgood Duinrell is noe in gebruuk as pretpark. In de umgeaving ligt de peerdenrenbane Duundigt, de enige oaver-ebleaven grös-renbane in Nederlaand.

In et centrum van Wassenaar steet nog ne olde, romaanse karke dee veur et grootste deel uut de 12de eeuwe kump. In dizze karke wodden prinsesse der Nederlaanden Alexia edeupt. 

Wassenaar grenst an et darp Veurschoten woar et al joarenlang gode betrekkingen met hef. Al vanof olde tieden hebt de 2 darpen ne gezameleke geskiednis. Et geslacht van Wassenaar huusden bi-jveurbeeld in Kasteel Doevenvoorde in Veurschoten en Laandgood De Horsten, woar Eikenhorst n deel van is, ligt deels in de noabergemeente.

An den Wassenoarsen slag bunt nog resten van den Atlantikwall. Mit bi-jna doezend meter an undergroandse gemetselde gänge wödden nog 5 bunkers verboanden. Et stelsel dut deenst as vlearmoesreservoat en is in den zommer te bekieken.

## Geskiednis
Van de romaanse karke wöd beweerd dat zee op de plaatse ligt, woar destieds den missionaris Willibrord in Nederlaand an laand was egoan. De hoge dunen ten westen doarvan bunt pas later ontstoan.
Lange tied blef Wassenaar n unanzeenlek darp, dat alleneg enige bekandheid had umdat et et domein was van et geslacht van Wassenaer.

Pas in de 18de eeuwe begun et darp wat op te kommen, woartoo ok den bouw, under könning Lodewiek Napoleon, van den "Heerweg" tussen Den Haag en Leiden (den Rieksstroatweg van vandage) bi-jdroog.
Umstreaks 1840 leet prins Willem Frederik Karel van Oranje-Nassau in Wassenaar et paleisjen "Den Paauw" anleggen, woar hi-j teentallen joaren ewond hef en dat noe as stadhoes van de gemeente Wassenaar wöd ebruukt.

Pas noa den anleg van ne spoorliene van Den Haag noar Skeveningen (de liene doarvan is den Laandscheidingsweg van vandage) in 1907 begun Wassenaar zich te untwekkelen as villadarp veur rieke renteniers.

## Galleri-je

Ofbeelding:Wassenaar_karke.jpg|Karke
Ofbeelding:Wassenaar molen.jpg|Mölle
Bodegraven

**Bodegraven** is een darp en een veurmoalige gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en had ne oppervlaakte van 38,50 km² (woarvan 0,79 km² water). Sinds 2011 is et op-egoan in de ni-je gemeente Bodegraven-Reeuwiek.

## Aandere darpen
Bi-j de gemeente heurden ok de darpen De Mei-je en Ni-jerbrugge an den Rijn, en de buurtschoppen Noordziede, Old-Bodegraven, Wei-jlaand, Wei-jpoorte en Zuudziede.

## Geskiednis
Bodegraven wodden al in den Romeinsen tied bewond. Toon der tied lag et an de noordgrenze van et Romeinse Riek, den 'Limes'. An den Romeinsen kante van dizzen Limes was der veul kriegs- en handelsdrokken. Dee Romeinen legden doar kampementen, haavns en nen weg an. De grenze wodden op min of meer raegelmoatigen ofstaand verstarkt met grensforten (castellum, bemand deur Romeinse legioenen en hulptröppe. Doarnoast waren der lengs den weg den noast den Limes leep op völle plekken naederzettingen ontstoan, woarunder in et Bodegraven van vandage.

Doarnoa blef et lange tied stille rundumme Bodegraven. Volgens de oaverlaevering zol doar op ne inmiddels zeuk-eraakte kaarte uut 809 de heerlekheid Bodelo vermeld wodden. Zeker is dat rundumme et joar 1050 doar nen kleinen naederzetting was ontstoan, woarschienlek rundumme de darpskarke van vandage. Uutendelek, noa twee eeuwn twist ovver et eigendomsrechte tussen de bisköppe van Utrecht en de graven van Hollaand, kwam Bodegraven bi-j et Graafschap Hollaand. 
In de late middeleeuwn wodden der rundumme Bodegraven, wat in n brook gebeed lag, veul laand of-egroaven. Dizze ofgroavingen gebeurden vanof den heuger elaegen riveeroovers zoas den Olde Rien, den Mei-je en den Olde Bodegrave. Hoaks op dizzen waoterlöp wödden kavelgraven egroaven, en zo'n 1250 meter wieter wöd nen zogeneumden achtergraven egroaven. Deur dizze ofgroavingen ontstond den aparten verkaovelingsvörm. Noa den bouw van nen sluus rundumme 1350 had Bodegraven veurgood heur bestoansrecht verdeend.

## Uutgoande verwiezingen
*Webstae van de ni-je gemeente Bodegraven-Reeuwiek

## Galleri-je

Ofbeelding:Bodegraven kerk.jpg|Karke
Ofbeelding:Bodegraven_straat.jpg|Noordstroate
Ofbeelding:Bodegraven_wieriker_schaans.jpg|Wieriker Schanze
Amsterdamse Skoele (bouwstiel)

De **Amsterdamse Skoele** is een bouwstiel die as in de vrogge twintigste ieuw een belangriek diel van de ni'je Amsterdamse wieken vorm egeven hef. De leidende architecten van de stiel waeren Michel de Klerk, Johan van der Mey en Piet Kramer.

De expressionistisch an-elegde Amsterdamse Skoele bouwden vort op de meer sobere stiel van H.P. Berlage. De stiel gong uut van sociaolistische principes en wodden gebruukt veur et daelezetten van alderhaand gebouwen, waoronder woonhuzen en flats. Ok hebben ze straotmeubilair emeuken in de stiel van de Amsterdamse Skoele.

Heufdkenmark is et massale gebruuk van bakstiender en et toepassen van een bulte puur dekeraotieve gevelversierings van bakstien of gebieldhouwde netuurstien. Zokke versierings bin apatte rondingen, torenties, feguren en ledderveensters (mit horizontaole lienden waordeur ze op ledders lieken). Vaeke hebben de gebouwen steile, hoge daken. Allewal et vaeke slim grote gebouwen en blokken binnen, bin et deur de plastische gevels en speulse indieling d'r-van gien onmeenselike bakbiesten.

Et bekendste veurbield van de Amsterdamse Skoele is Et Skip, een huzenblok dat Michel de Klerk in Amsterdam-West daelezetten. Een veurbield van de stiel buten Amsterdam is et gebouw van et waerenhuus De Bijenkorf in Den Haag.

## Skrieveri'je
* Maristella Casciato (1991), *De Amsterdamse School*, Rotterdam: Uitgeverij 010. ISBN 90-6450-116-5
* J. Derwig (1991), *Amsterdamse School*, Amsterdam: Architectura & Natura. ISBN 90-71570-06-1
* Annuska Pronkhorst en Sophie van Ginneken (2003), *De Amsterdamse school*, Rijswijk: Atrium. ISBN 90-5947-014-1
* Wim de Boer en Peter Evers (1983), *Amsterdamse bruggen, 1910-1950*, Amsterdam: Amsterdamse Raad voor de Stedebouw. ISBN 90-70665-02-6
* Kasper van Ommen (1992), *Straatmeubilair Amsterdamse School 1911-1940*, Amsterdam: Stadsuitgeverij Amsterdam. ISBN 90-5366-050-X

## Uutgaonde verwiezing
*Museum Het Schip, over de Amsterdamse Skoele
Eemdiek

**Eemdiek** is een klein daarp an de revier de Eem dat in de gemeente Bunsjoten leit, in de Nederlangdse previnsie Utrecht. 't Daarp het ongeveer 800 inwoeners. Vroeger woende der alleen maor minsen van 't plattelangd maor tegesworig woenen der ok een baarg riekeluui. 't Daarp het een pontjie, dat op zondag niet vaort. Bie dit pontjie nam Drs. P in 1973 't filmpje op veur zien lied *De veerpont*. Eemdiek het ok een eigen voebalvereniging: *VV Eemdijk*.
Zeuvenhuzen (Bunsjoten)

**Zeuvenhuzen** is een buurtsjap in de Nederlangdse previnsie Utrecht. 't Maokt deel uut van de gemeente Bunsjoten, en leit zo'n zes kilemeter in 't noorden van Amesfoort. 't Daarp bestaot uut maor één straot, de Zeuvenhuzerstraot.

Zeuvenhuzen het zo'n 110 inwoeners (bron: CBS 2004)
Zeuvenhuzen

De plaotsnaom **Zeuvenhuzen** komt meerdere keren veur:

*Zeuvenhuzen (Apeldoorne) - wiek van Apeldoorne.
*Zeuvenhuzen (Bunsjoten) - buurtsjap in de previnsie Utrecht.
*Zeuvenhuzen (Emsmond) - buurtschop in de provìnzie Grunnen.
*Zeuvenhuzen (Franekerediel) - buurtschop in Frieslaand.
*Zeuvenhuzen (Kölmerland en Nijkruusland) - buurtschop in Fraislaand.
*Zeuvenhuzen (Leek) - dörp ien de provìnzie Grunnen.
*Zevenhuizen (Tietjerksterediel) - buurtschop in Fraislaand.
Middelharnis

**Middelharnis** (in t plaatselike dialekt *Men'eerse* eneumd) is n darp en n veurmaolige gemeente in de Nederlaandse provinsie Zuud-Hollaand. t Darp had in 2014 rond de 7.000 inwonners en hef ne sentrumfunksie op t eilaand Goeree-Oaverflakkee.

In januari 2013 is t op-egaon in de ni'je gemeente Goeree-Overflakkee.

## t Sentrum
Middelharnis hef n old sentrum mit n in verholding groot winkelanbod. An den haven bunt kafees en aethuuskes. Rundumme de monumentale karke bunt smalle, pittoreske ströötkes. An de Raodhuusstraote steet t olde raodhuus uut 1639 in ni'j-klassisistiesen stiel.

## Aandere darpen in de olde gemeente
Ni'je Tonge, Battenoord, Sommelsdiek en Stad an t Heringvleet.

## Geskiedenis
t Oldelaand van Middelharnis wordden in 1465 veur bedieking uutegeven tezamen mit polder t Oldelaand van Sommelsdiek en den Polder Doevenweerd en vormt 1 diekreng. Opvallend is de samenwarking dee daormet samenging. t Oldelaand van Middelharnis was eigendom van de Heern van Putten, t Oldelaand van Sommelsdiek was Zeeuws en Polder Doevenweerd beheurden to an de Heern van Griesoord. Al rap wordden begonnen mit den bouw van ne karke en nen toren in laatgotiesen stiel. 

De karke van Middelharnis is in zienen eurspronkeliken staot te zeen op t skilderi'je *Het laantje van Middelharnis* van Meindert Hobbema. Meindert Lubbertszoon Hobbema (1638-1709) was nen Nederlaandsen skilder van laandschappen, den wörd gebaoren in Amsterdam. Zien bekendste wark is *Het Laantje van Middelharnis* (1689), dat teggenwoordig in den National Gallery in Londen hönk.
Ni'jkoop

**Ni'jkoop** (Nederlaands: *Nieuwkoop*) is een darp en gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand. De dree gemeenten woaruut de gemeente besteet telden op op 1 juli 2006 27.033 inwoners. De gemeente hef ne oppervlaakte van 90,19&nbsp;km² (woarvan 16,05&nbsp;km² water). De gemeente Ni'jkoop ligt midden in et Greune Harte.

De gemeente Ni'jkoop is vanof 1 januari 2007 samen-egoane mit Ter Oar en Liemeer under den name Ni'jkoop.

## Aandere darpen
Eerdam, Korteroar, Langeroar, De Mei-je (deels), Ni-jveen (gemeentehoes), Noordende, Noorden, Noordsen Darp, Poapenveer, Ter Oar (gemeentehoes), Vrouwenakker,  Woerdense Verloat en Zeuvenhoven.

## Bezeensweerdeg

Et oldste deel van Ni'jkoop besteet uut lintbebouwing langs de Ni'jkoopse plassen (den polder Ni'jkoop en Noorden), n gebeed woar veurhen et veane is of-egroaven. Völle van dee huze ten zuudoosten van dizzen weg ligt op n helemoal deur water umgeaven läpken laand en hebt ne eigen brugge noar den heufdweg (Zuudende-Darpsstroate-Noordenseweg). De Ni'jkoopse plassen bunt veur n groot deel natuurmonument. Den ni-jere wieken van Ni'jkoop ligt ten noordwesten van den heufdweg, in den Polder Ni'jkoop (ne drögmakeri-je). Dizze uutbreidingen stamt van noa den Tweeden Wealdkrieg.

## Ni'jkoop in et ni-js

In de uutgoave van 3 mei 2008 van et Algemeen Dagblad met den joarleksen Misdoadmeter ovver et joar 2007 kwam de gemeente Ni'jkoop as veiligste gemeente van Nederlaand uut de busse.

## Uutgoande verwiezingen
*Webstea Gemeente Ni'jkoop
*VVV Ni'jkoop
*Histories Genootschap Ni'jkoop en umgeaving

## Galleri-je

Ofbeelding:Adrianuskerk Langeraar.JPG|Karke in Langeraar
Ofbeelding:Langeraar plas.jpg|Ni'jkoopse plassen
Vicus

Et Latiense weurd **vicus** betekkent 'gehucht' of 'wiek'. In de betekkenis 'gehucht' wöd et bruukt veur n darp van viefhonderd tot doezend inwonners. Nen *vicus* was in de Romeinse tied mangs ne neaderzetting bi-j n Romeins *[[castellum]]* (leagerplaatse) of n klein stadjen dat op de krusing lag van belangrieke handelsweage en mangsmoal ne handelsplaatse was. In de middeleeuwn duudden et weurd *vicus* op ne kleine neaderzetting dee zelf kort bi-j ne stad lag, ok wal te vergelieken mit ne veurstad, moar wisse neet zo groot.

De Utrechtse buurte Oldwiek is bi-jveurbeeld ontstoan uut en verneumd noar nen doar eleagen *vicus* in de middeleeuwn. Hetzelfde geldt veur Wiek bi-j Duurstede, dat nen *vicus* was bi-j Dorestad. Belgiese veurbeelden bunt et darpjen Velzeke, woar n Gallo-Romeins museum steet, en Cortoriacum (Kortriek).
Nederlaandsen Opstaand

**Den Nederlaandsen Opstaand** (ok wal "Den Opstaand" eneumd) is in de ni-je geskiedskrieving de benaming veur wat vrögger uutslutend den Tachtigjoarigen Oorlog wierd eneumd. Mit *Den Nederlaandsen Opstaand* wöd veural esprokken ovver de beginjoaren van den Tachtigjoarigen Oorlog. Veulal sprekt zie oaver de tied van 1568 (et officiële begin van den Tachtigjoarigen oorlog mit den slag bi-j Heiligerlee) tot 1589 (et vort goan van de Graaf van Leicester) woarnoa de Stoaten geen ni-jen laandvoogd meer zochten moar zelf den macht op zich namen. In 1589 is den zaak van den Opstaand ok veur et grootste deel in et veurdeel van de Stoaten beslist.  

Deur Alva is et verzet teggen den Spaansen könning Filips II beskrevven as nen opstaand. In 1572 leet Lodewiek van Nassau an zien breur Willem wetten dat den hartog van Alva *gans verboasd is ... dat dee steadn zo in opstaand komt (les villes se revoltent ainsi)*. In breven, krenieken en dagbeuke uut dee tied wöd esprokken oaver verzet, verlatinghe, ofzwering van den laandsheer, enzowieter. Ok in de latere geskiedskrieving ovver dizze tied wodt dee gebeurtenissen vanof 1568 veulal an-eduud as 'Den Opstaand'. In ne leste studie spreakt under meer Dr. A.Th. van Deursen oaver *Den Opstaand van 1572-1584*.

Eerst was den opstaand veural ericht teggen et schrekbewind van den hartog van Alva. Loater wodden et stöareg meer nen algemeneren opstaand teggen Filips II van Spanje. In den opstaand stoand et geleufsvroagstuk en et stoatsgezag centroal. Filips wol éen centroal regierd laand under éen geleuf, et Rooms-Katholicisme. De opstaandelingen wollen ne decentraole ovverheid (gewesten en Stoaten-Generoal), ne zekere moate van zelfbestuur, deels eigen belasting-inning en vri-jheid van godsdeenst. Den grootn motor achter den opstaand was Willem I van Oranje-Nassau, howal Willem van Oranje eerst veur ne lange tied achter Filips II blef stoan. Den zin in et Wilhelmus, et Volksleed van Nederlaand, *Den könning van Hispanje heb ik altied e-eerd* kump doar nog van weg. Den opstaand kreg n moatschappelek anzeen in de zogeneumde Akte van Verlatinghe dee in 1581 deur den Stoaten-Generoal wodden an-enommen. Den Opstaand kwam tot n ende mit de algehele oaverwinning veur de Noordeleke Nederlaanden in 1648 bi-j de vrea van Münster.  

Deur allerlei geskiedkundegen is den Opstaand verskillend be-eurdeeld. Et proatn ovver den opstaand teggen Spanje geet tot op den dag van vandage wieter.

## Rifferenties
Alkemade

**Alkemade** is ne vroggere gemeente in de Nederlaandse previnsie Zuud-Hollaand.

Alkemade bestond uut de volgende kernen: Kaag, Ni-je Wetering, Old Ade, Olde Wetering, Riepwetering en Roelofarendsvene, waor ok 't gemeentehuus stond.

Alkemade had op 30 juni 2008 14.538 inwonners (bron: CBS) en had een oppervlakte van 30,88 km² (waorvan 3,98 km² water).

Alkemade had nen steadenbaand mit Kadjebi District.

Op 1 januari 2009 bunt de gemeentes Alkemade en Jacobswolde op-eheaven en vormt noe de ni-je gemeente Kaag en Braassem.

## Uutgaonde verwiezing
*Webstea van de olde gemeente
Marhulsen

**Marhulsen** was ne olde havezate in et Groafschap Zutfent, previnsie Gelderlaand, oostelek elaegen van Grolle, en bi-j dat schependom an de Slinge heurden et ok. Op dee havezate stoand nog in et lest van de 19de eeuwe n adellek hoes. In den anvang van de 20ste eeuwe was doar nog nen höf, woarin de fundamenten nog anwezzig bunt en n groot deel van de grachte en van den wal. Den lesten was 2,40 m hoge en lag rundumme et hoes. Tot dizze havezathe beheurden nen vri-jen jachtkrenge, net as et recht van de jacht in de heerlekheid Lechtenvoorde, en deels in de heerlekheid Borklo, en ok et recht op visseri-je in de Slinge en den Berkel. De doartoo beheurende groanden besloat ne oppervlaakte van 1.713 bunder.
Marreveld

**Marreveld** was ne olde havezate in et Groafschap Zutfent, 
previnsie Gelderlaand, zuud-oostelek eleagen van Grolle, tot welk schependom et ok beheurden, an de Slinge. De havezathe lag woar noe et laand van "Marveld Rekreatie" is. De fundamenten van dit adelleke hoes ligt woarschienlek nog under den plek woar noe et vri-jetiedslaand is eleagen.
Kasteel Breevoort

**Kasteel Breevoort** was n old kasteel in et Groafschap Zutfent, 
previnsie Gelderlaand, noordelek elaegen van Breevoort, an de Slinge. Et kasteel lag woar noe de skole op 't Zand steet. De fundamenten van dit kasteel ligt woarschienlek nog under den plek woar noe de skole steet en et umrengende gebeed.

## Geskiednis

In 1188 steet op n skrift "castrum Breidervort" eneumd op ne goderenlieste van den biskop van Köln. Et kasteel is in dee tied nen umstraeden plek en hef dan ok meerdere eigenoaren, woardeur der joarenlange stried is ewest um et kasteel.
Den Grace Everhard van der Mark verwoosten uutendelek et kasteel uut wroak woarnoa et kasteel joarenlang as ruine blef bestoan. Dan kump der n joarenlangen stried tussen Münsterland en Gelre en kump et kasteel in et joar 1301 in hende van graaf Herman II van Lohn. De bisköppe van Münster en Köln mösten den wiederopbouw van kasteel Breevoort betalen. Noa eeuwn van stried rundumme et kasteel guf den biskop van Münster den stried op, en wil goan proatn ovver vrae. Noa joarenläng proaten wöd dan uutendelek op 28 juni 1326 de vrae etekend. Dit belangrieke verdrag wodden ok undertekkend deur de staedn Zutfent, Grolle, Emmerik en Arnem. Hierdeur kump Reinald II in pandbezit van de gerichten in Wenterswiek, Aalten en Dinsper en et groafschap Breevoort, woardeur et gebeed bi-j Gelderlaand kwam.
 
## Kruuttoorn ramp

In 1646 sloog den bliksem in den kruuttoorn, woardeur et kasteel ontploften en 40 leu omkwamen. Hierunder bevonden zich den drost Haersolte van Breevoort en zien gezin. Alleneg een zönne, Anthonie, was toon neet thuus en oaverlaefden den ramp. Et kasteel wodden nooit meer herbouwd, en stoand doar nog rundumme 100 joar as ne ruine. Wat eeuwn van krieg en stried neet veur mekaar kreggen, lukten de natuur uutendelek wal. De inwonners van Breevoort hebt dee stenen bruukt as bouwmateriaal veur den herbouw van huze in de wiede umgaeving.

*

## Uterlek van et kasteel Breevoort

Et is neet bekand ewodden hoo et kasteel der uut-ezeen hef, op de meeste tekeningen ku'j zeen dat et ne döbbele umgrachting, döbbele ummuring, nen veurburcht en hooktoorns, of rondeeln hef. Met in et midden ne plaatse veur huze. Dizze ofbeeldingen wiezigt in de löppe van tieden, en et uterlek zol mangsmoal aanders ewest waen deur stried, krieg, stadsbraand, en aandere toostaanden. De tekkening uut 1882 van Jacob Craandijk is emaakt deur beskrieving of ne oldere ofbeelding van het veurmoalige kasteel, umdat in dee tied et kasteel al ruum 200 joar vort was. 

## Uutgoande verwiezingen
* Den Groafschap in de Middeleeuwn, Kasteel Breevoort
* Rekonstruksies Kasteel Breevoort
Bolwark (stad)

Een **bolwark**, **rondeel** of **dwinger** is nen uutbouw in nen verdaedigingsmure of -wal van woaruut zi-jlings eschotten kon wödden tiedens den stried.

Et woord *bolwark* wödt oaver et algemeen ebruukt as Nedersaksiese benaming veur n *bastion*. In aandere toalen wödt mangs 'n duudeleker verskil emaakt tussen bolwark en bastion. De benaming bolwark ku-j wieter veur aandere soorten verdaedigingswarken gebroeken, bi-jveurbeeld *rondeel* of *bastei* (zoas dee wee-t deur Albrecht Dürer waarn untwörpen). Ok n eerden verdaedigingswark veur de stadspoorte, zoas ze wal ebouwd wodden um stadsmuren te verstarken teggen kanonnenvuur, wödden 'bolwark' eneumd.

Een bolwark is mangs in oppervlaak groter en uutgebreider as nen waltoorn.

Et woord kan ok in nog algemeneren zin gebruukt wodden um n belangriek punt (fort of vesting) in ne verdaedigingsliene te beneumen.

In et Fraans wodden et woord *bolwark* oaver-enommen as *boulevard*, um doarmet nen breedn wegge op den veurmaligen vestingwal an te gaeven. Later wodden dee uutsproak ok wal gebruukt veur nen langen, breedn weg in et algemaen. In dizzen uutleg is *boulevard* wier oaver-enommen in et Nederlaands.
Ni'je Calixtuskarke

De **Ni'je Calixtuskarke**, of kort ezegd **Ni'je Karke**,  is ne kattelieke karke in Grolle. Zee bunt met bouwen angevangen in 1906, en 1908 hadden zee het wark af. Et was n ontwerp van de architekten Jos Cuypers en Jan Stuyt, dee ok andere kattelieke gebouwen ontworpen hebt. De karke is ebouwd in zogeneumden *[[Gotiek|neo-gothischen]]* stijl. Net as de Olde Calixtuskarke in Grolle, is ok dizze verneumd naar Grolle zienen patroonheilige, Paus Calixtus I.

De karke wödt nog altied deur de kattelieke gemeenskap ebroekt. In 't weekend bunt er wekkelekse missen en deur de wekke ku-j de toren van meer as 70 meter hoog beklimmen, woar ie een machtig oetzicht hebt oaver de umgeaving. In Grolle en umgeaving steet de Ni'je Calixtuskarke dan ok bekend as *De Kathedraal van den [[Achterhook]]*.
Olde Calixtuskarke

De **Olde Calixtuskarke**, of kort ezegd de **Olde Karke**, is ne van eursprong kattelieke karke dee noo dienst döt as prottestantse karke in Grolle. Zee bunt met de karke an et bouwen ewes van 1275 tot et joar 1520, toen was zee af. De karke hef euren name ekreggen van Calixtus, den slaaf den zich opwarken tot Paus.

Sinds 1406 was Grolle onderdeel van et leengebied van den biskop van Münster, en den keerl hef opdracht egeven veur de bouw van dizze karke. In den Tachtigjoarigen Oorlog is Grolle meermoals veroverd ewodn deur Spanje (kattelieken) en deur de Nederlandse Republiek (prottestanten), en iedere kere veranderden et geleuf met. De leste kere was toon Frederik Hendrik Grolle had belegerd in 1627. Moar in 1672 kwam Bommen Berend oet Münster langs met zien onmeundege leager en hef Grol na een beleg verovverd en bezet eholden tot 1674. Dat was de letste kere dat de karke deenst hef doan as kattelieke karke. De leu mozzen toon boeten de stad in 'schuulkarken' et kattelieke geleuf praktizeren, totdat in Zwillbrock ne karke wodden neerezat deur de leu oet Münster.

In et begin van de twintigste eeuwe is der ne ni'je karke veur de kattelieken binnen de grachten van Grolle ebouwd, de Ni'je Calixtuskarke.

In 2006 en 2007 is de karke restaureerd ewodden, woarbi-j zee ok 'n niej glas in lood raam eplaatst hebt, woarop et Beleg van Grolle oet 1627 afebeeld steet.
Castrum

**Castra** (mv) of **castrum** (ev) was de benoaming veur n Romeins leagerkamp.

## Indealing van et castra
In et *castra* sneden den *via principalis* en den *via praetoria* mekare. Den eersten leep van de *porta principalis dextra* noar de *porta principalis sinistra* (linkerpoorte), woar den *carcer* (karker) was. Den *via praetoria*, den langs et *praetorium* (heufdkwarteer, ofgeleid van praetor) leep, leep van de *porta praetoria* (heufdpoorte) tot de *porta decumana* (achtersten poorte). In et midden van et kamp was et *praetorium*, de tenten van de leagerleiding, de vergoaderplaatse en et *valetudinarium* (cf. infra). Doar umhen waarn de *[[Papilio (legertent)|papiliones]]* (tenten) van in contubernia op-edealde Romeinse legionairs eplaatst.

Elk *castra* bezat nen *valetudinarium* (cf. zekenboog) woar gewonden en zeken noar ebracg wodden um deur de dokters verzörgd te wödden. De tenten wödden op-etrokken tussen tiedeleke verschaansingen van eerde en holt, woardeur zie beschut waarn teggen meugeleke nachteleke oavervallen. Moar as zi-j later wier oavergoat op nen meer anvallenden krieg, kriegt de *castra* n meer vast karakter en doot dizze legioenstaandplaetse ok deenst as zommerkamp. Dit geet samen mit n groter gemak van dee kampen.

Castra bestoanden uut barakken, woar de soldoatn eure underkommens hadden, umrengd deur ne päölkes mure. Dizze mure wierd van päöle met spitse punten emaakt. In latere tied wödden de castra "versteend" en wödden dee muurn en heufdgebouwen van steen emaakt. 

Bi-j vri-jwal alle Romeinse leagerkampen wöd den meervoldsvörm *castra* bruukt. Dit kump umdat den Latiensen enkelvoldsvörm *castrum* alleneg veur n enkel soldoatn fort wöd ebruukt; kampen mit meerdere huze wödden vri-jwal altied *castra* eneumd.

## Zee ok
*Castra Praetoria
*Zommerkamp
*Castellum

## Beknopte bibliografie
Aut: Y. Le Bohec, art. castra (I 1), in *[[Der Neue Pauly|NP]]*2 (1997), klm. 1022 - 1024.
Aut: B. van Daele, *Het Romeinse leger*, Leuven, 2003.

## Uutgoande verwiezingen
*Aut:R. Berkvens, ''Den opbouw en inrichting van den Romeinsen soldoatenbarak van de eerste tot de daarde eeuwe noa chr. Untleding van barakken en vergeliekend onderzeuk noar gelieksoortige huze in Italië'', diss. Katholeeke Universiteit Nimweage, 2005².
*Auteur: R. van Heijst, artikel: Romeins fort, Phoenica, 2005.

## Rifferenties
Noordwiekerholt

**Noordwiekerholt** (Nederlaands: *Noordwijkerhout*) is n darp en vroggere gemeente in de Nederlandse previnsie Zuud-Hollaand en hef ne oppervlakte van 23,40 km² (woarvan 0,80 km² water). Deur et darp löp den autoweg N206. Noabergemeenten bunt Lisse, Teylingen, Veurholt en Hillegom.

## Aandere darpen
*Den Zilk
*Ruugenhook

## Geskiednis
De geskiedenisse van Noordwiekerholt geet net as dee van aandere plaetse in dizze umgeaving terögge tot in de grieze oldheid. Uut evonden gebruuksveurwarpen van et of-ezaande gebeed tussen den Rugenhook en de psychiatriese inrichting “Sancta Maria” (vandage Revierdunen, lokasie Noordwiek) blek, dat de eerste bewonners van wiet veur onze jaortelling verbleaven op et smalle gebeed tussen de Noordzee en et brooklaand, dat vandage ok as et Langenveld bekend steet.
Toon de Romeinen in Nederlaand kwamen, wöd dizzen streake, zoas blek uut geskriften van Julius Caesar en Tacitus, bevolkt deur nen Germaansen stam, den zi-j Caninefaten neumden. (Dizzen name wödt noe nog bruukt deur de Kaninefaten, éne van de veer Karnevaalvereanegingen dee et darp hef.)

## Karken

* Witte karke (in et centrum van Noordwiekerholt)
* Jozefkarke (noast de basisskole den Prinsenhöf)
* Victorkarke (in de victorwiek)
* Bavokarke (op et laand van Rijngeestgröppe, lokasie Bavo)

## Galleri-je

Ofbeelding:Noordwijkerhout_gemeentehoes.jpg|Gemeentehoes
Ofbeelding:Noordwijkerhout_karkjen.jpg|Witte Karke
Buurse

**Buurse** is n koarkdoarp  in de gemeante Hoaksboargen in Tweante. t Hef um en noabie de 1500 inwonners.

Buurse lig op t Zuud-Oostn van Hoaksboargen, kort bie de greanze met Duutslaand, an de weg noar Oolstea in de Duutse gemeante Oahoes. An de noordkaante löp de Buursebekke, den at roond 1400 op t Zuudn van Hoaksboargen met de Skipbekke verbeundn wör.

Umdet Buurse ne mooie umgewing hef, met oonder mear t *[[Buursezaand]]*, neumt ze zik ook wal *Dn Parel van Hoaksboargen*. t Lig ongevear 40 meter boawn t NAP en is doarumme t heugste peunt van Hoaksboargen. Dr beent bewiezn det r al roond 800 v. Chr. volk woondn op de gooe groond an de Skipbekke.

ne Neerlaands-hervörmde koarke steet an de weg noar Oolstea, en de rooms-kattelieke parochiekoarke *Maria Praesentatie* steet in de nieje doarpskern.

## Oetgoande verbeendige
* Webstea van de vereniges van Buurse