open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
415

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* Kumara-Gupta volg Chandra-Gupta II op op de trone van 't Gupta-riek.
* Wallia volg Athaulf op as koning van de Visigothen.
* Visigoten koemen an in Spanje um een einde te maken an de plunderingentochen van Vandalen, Sueven en Alanen

## Geboren
*...

## Uut de tied
* Chandra-Gupta II
* Hypatia, docente in wiskunde en neoplatonische filosofie in stukken escheurd deur een menigte christenen. Sommigen luui beweren dat de patriarch Cyrillus van Alexandrie daor de haand in had.
* Athaulf, koning van de Visigothen (meurdanslag)
1e eeuw

Decennia - Eeuwen - 1<sup>e</sup> eeuw v. Chr. - **1<sup>e</sup> eeuw** - 2<sup>e</sup> eeuw

## 1e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
*Naodat Varus in 't jaor 9 verpletterend versleugen is deur Germaanse opstandelingen wonnen Germania ontruumd en blif de Rien de noordelijke grens van 't Romeinse Riek.
*Geboorte van Jezus Christus (precieze geboortejaor is neet zeker)
*Kruziging van Jezus Christus
*Verspreiding van 't christendom 
*De regering van Wang Mang in China

## Belangrieke personen
*Jezus Christus
*De twaolf discipels
*Herodes Antipas
*Jehannes de Deuper
*Paulus
*Tiberius Claudius Nero
*Pontius Pilatus
*Wang Mang
7e eeuw

Decennia - Eeuwen - 6<sup>e</sup> eeuw - 7<sup>e</sup> eeuw - 8<sup>e</sup> eeuw

## 7e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
* 't Boeddhistische koninkriek Srivijaya op Sumatra, Indonesië, breid zich vanuut de heufstad bie 't hudige Palembang (Zuud-Sumatra) uut en krieg de controle over de naobie-elegen havens.

## Belangrieke personen
* Mohammed, stichter van de islam
8e eeuw

Decennia - Eeuwen - 7<sup>e</sup> eeuw - 8<sup>e</sup> eeuw - 9<sup>e</sup> eeuw

## 8e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
* In Europa vien 't gebruuk van stiegbeugels ingang.

## Belangrieke personen
* Karel de Grote
6e eeuw

Decennia - Eeuwen - 5<sup>e</sup> eeuw - **6<sup>e</sup> eeuw** - 7<sup>e</sup> eeuw

## 6e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen en personen
* Justinianus herover 't westelijke Middellaanse Zee-gebied veur 't (Oost)-Romeinse Riek.
* Vandaalse en Ostrogotische rieken verrineweerd. Visigotische riek gedeeltelijk veroverd deur de Byzantienen.
* Longobarden veroveren op hullie beurt weer 't deur de Byzantienen bezette Italië
* Franken breiden d'r gebied uut naor 't zujen en over 't hudige Duutslaand in 't osen van de Rien
22e eeuw

Decennia - Eeuwen - **[[21e eeuw|21<sup>e</sup> eeuw]]** - **22<sup>e</sup> eeuw** - 23<sup>e</sup> eeuw

## 22e eeuw

## Astronomische veurspellingen
* Op 20 september 2129 kump planetoïde 1981 Midas binnen een ofstand van 0,0485 astronomische eenheden van de eerde
* Der zullen 239 maoneclipsen plaosvienen.
* Een totale zunsverduustering langer dan 7 menuten totale verduustering zal plaosvienen op 25 juni 2150. Dat is dan de eerste keer in 177 jaor. Mar eclipsfenaoten hoeven neet nog een keer zo lange te wachen - 5 juli 2168 zal der een eclips plaosvienen mit een duur van 7 menuten en 26 secondes, en op 16 juli 2186 een verduustering van 7 menuten en 29 secondes - bienao 't theoretische maximum. Veurspeld is dat dit de langste eclips in 8.000 jaor is.
* Umstreeks 2138 is de Komeet van Halley te zien.
* 11 december 2117 vien der een Venusovergang plaos. Disse begin um 23:58 en eindig um 05:38 UTC.

## Klimatische veurspellingen
* Der zal, as 't breuikaseffek nog neet bestrejen is, gien ies meer wezen op de polen.
1984

De volgende gebeurtenissen vunne plaose in **1984**

## Gebeurtenissen
* 1 jannewaori - Brunei wonnen een zelfstaandig laand.
* 19 november - Een groot vuur en een reeks explosies in een LPG-opslagplaose kortbie Mexico-stad zörg veur 500 dooien en ruum 2.500 gewonden. 

## Geboren
* 23 jannewaori - Arjen Robben, Nederlaanse voebalspeuler. 
* 6 september - Thomas Dekker, Nederlaanse wielrunner
* 15 september - Prins Henry van Weels.
* 22 december - Basshunter, sweedske sanger, musikproducent en DJ.

## Uut de tied
* Jan Poortman, Drèentse skriever en onderwiezer
Biddinghuzen

**Biddinghuzen** is n darp in Oostelik Flevoland, in de Nederlandse provinsie Flevoland. De kern is een van de drie darpen van de gemeente Dronten.

## Geschiedenis
In 1963 is Biddinghuzen ontstaon. t Darp is verneumd naor n verdwenen darp mit de zelfde naam, in 790 veur t eerst eneumd as *Bidningahusum*. Op 10 oktober 1963 kwam de familie Heijmink as eerste bewoeners in Biddinghuzen woenen, in t huus op De Voor 6.

t Hart van Biddinghuzen wort evormd deur karkelik sentrum *De Voorhof*, de plek van de protestantse kark en de R.K. Bonifatiusparochie. Tegenover de kark he'j meerdere winkels waor je t belangriekste spul kopen kunnen. n Plaotjen van n iesvoegel is t logo van t Flevolandse darp. De iesvoegel zie'j oek weer in 'de gouwen iesvoegel': n erespeld van de darpsvereniging veur n plaotsgenoot die veul veur Biddinghuzen betekend het.

## Rekreasie
Rekreasie is n belangrieke bron van inkomsten veur t darp, je hen der meerdere kämpings, jachthavens en stranden. 

In Biddinghuzen he'j t bekende pretpark Walibi Holland (vrogger: *Flevohof*, laoter *Walibi Flevo*, *Six Flags Holland* en daornao *Walibi World*), de Golfclub Dorhout Mees en FlevOnice (sinds 2007 de langste iesbaon van Nederland). Oek t evenemententerrein naost t pretpark is landelik bekend vanwege de veule festivals.

## Referensies
Antropologie

**Antropologie** is de studie of leer van de meinse. Disse studie is ericht op meinsen mit al eur dimenties van meinselijkeid. In de mederne antropologie stäät 't begrip dat de meinselijke aord 'cultuur' centraal. Aanders ezegd, dat ons soort de kepaciteit ontwikkeld ef um onze wereld in symbolen te zien, en da-w de wereld (en onszelf) op basis van soortgelieke symbolen transformeren kunnen. 

Antropologie wört over 't algemien in vier gebieden onderverdield:
# Fysieke antropologie of antropobiologie, die de meinse as biologisch orgenisme, 't gedrag van primaten, meinselijke evolusie en bevolkingsgenetica bestudeert.
# Täälkunde, bestudeert de variasie in tääl deur tied en ruumte en ok 't sociaal gebruuk van tääl en de relasie tussen tääl en cultuur;
# Archeologie, bestudeert de materiële overbliefsels van meinselijke samenlevingen; en
# Culturele antropologie (vrogger 'volkskunde' of 'etnologie') bestudeert 't sociaal gedrag, de ekenomische structuur en et geleuf van volken en bevolkingsgroepen.
Deankaamp

**Deankaamp** (Nederlaands: *Denekamp*), deur inwonners zelf ***<nowiki/>'n Doarp*** neumd, is ne plaats in Tweante, an n Deenkel. Tehope met Oatmörsken en Weersel vörmt t seend 2001 de gemeante Deenkellaand. Een aandere historische Nedersaksische vörm van de plaatsname is *Deggenkamp*.

Deankaamp is ontstoan op ne stie woar t boetn bereik was van t oaverstreumingswater van t now nog duur de gemeante loopnde rivierken n Deenkel. Ut kerspel Deankaamp is later vörmd duur t biej mekaar voogn van de boerschopn Deankaamp, Noord-Döarningn en Böaningn (now gemeante Loster). De naam ‘boerschop’ is in de Middeleeuwn invoerd vuur nederzettingn dee al ne bepoalde umvaank hadn en ne bepoald kern bezatn. Ut warn hechte, vaak geslötne gemeenschopn.

Klootscheetn en mirreweenterhoornbloazn bint arg populear. In t weenter kan der in de umgeaving van Deankaamp langlauft wördn oaver oetgezette roetes.

## Bekeande leu oet Deankaamp
*Willem Hendrik Dingeldein, skoolmeister en onderzeuker van et Tweants
*Tanja Nijmeijer, aktiviste van de Colombiaanse FARC

## Bronnen en reffereansies
Hawaïaans

Ut **Hawaïaans** (Hawaïaans: *‘Ōlelo Hawai'i*) is ne sproak oet de Polinesiese tak van de Austronesiese sproakfamilie.

De sproak wordt nog mer weinig sprökn umdat de bewonners van Hawaï van vandaag-an-n-dag meesttieds eargns aanders vandan komt en Engels sprekt. Nichtemin is de sproak nich bedreigd. Dat kömp umdat veule keender de sproak leert. De sproak is ne ekstreem vuurbeeld van ne kleenkersproak; t hef mer acht metkleenkers, inklusief de glottisslag. De bekendste weurdn bint *aloha* (leefde) en *wiki* (gauw).

## Alfabet
Ut Hawaïaanse alfabet hef mer twaalf letters:

:a,e,h,i,k,l,m,n,o,p,u,w

De glottisslag wordt (mangs) as een okina schreevn. De okina lik wal ne apostrofe, biejvuurbeeld:

:Hawaiʻi ('ha - wai - ie')
:Molokaʻi ('mo - lo - ka - ie')
1 augustus

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaose op **1 augustus**.

## Gebeurtenissen
* 527 - Justinianus I wonnen keizer van 't Byzantiens Keizerriek.
* 1291 - Mit de Bondsbreve van 1291 wonnen Zwitserlaand estich.
* 1674 - Bie een orkaan stort 't schip van de Dom van Utrech in, waordeur de toorne los kump te staon van 't koar. 
* 1798 - Slag op de Niel waorbie 't Britse vloot onder Horatio Nelson win van de Fransen. 
* 1838 - Koneginne Victoria van Engelaand wonnen ekroond.
* 1936 - De Olympische Speulen van Berlien wonnen eopend.
* 1941 - De eerste Jeep wonnen epreduceerd. 
* 1944 - Anne Frank schreef veur 't les in heur dagboek. 
* 1960 - Dahomey, 't laoter Benin, wonnen onofhankelijk van Frankriek. 
*1967 - De gemiente Zwollerkärspel is op egaon in de (toenmaolige) gemientes Asselt, Genemuden, Heino, Zwolle en Iesselmuden.
* 1981 - MTV begin mit uutzennen. 
* 2004 - Bie een braand in een supermark in Asunción (Paraguay) vallen 215 dojen.

## Geboren
* 10 v. Chr. - Claudius, Romeinse keizer
* 126 - Pertinax, Romeinse keizer
* 1377 - Go-Komatsu, keizer van Japan
* 1744 - Jean-Baptiste Lamarck, Franse bioloog
* 1936 - Yves Saint Laurent, Franse moedeontwarper
* 1942 - Guus Kuijer, Nederlaanse schriever
* 1961 - Danny Blind, Nederlaanse vootbalspeuler en vootbaltrainer
* 1965 - Sam Mendes, Britse regisseur

## Uut de tied
* 1137 - Koning Lodewiek VI van Frankriek
* 1464 - Cosimo de' Medici, heerser van Florence
* 1714 - Anne Stuart, koneginne van Engelaand, Schotlaand en laoter van Groot-Brittannië
* 1952 - Amoene van Haersolte, eerste winnares van de P.C. Hooft-pries
* 2003 - Guy Thys, Belgische vootbaltrainer
* 2005 - Constant Nieuwenhuys, Nederlaanse schilder
* 2005 - Fahd bin Abdul Aziz, koning van Saoedi-Arabië
* 2011 - Gerard Rutger Buisman, Oaveriesselse troubadour
Hasselt (België)

**Hasselt** is de heufdstad en de grootste gemeente van Belgisch-Limburg. 't Grondgebied is zo'n 102,24 km² en op 1 jannewaori 2006 woonde der meer as 70.000 luui. Deelgemeentes bint Hasselt, Kermt, Kuringen, Sint-Lambrechts-Herk, Spalbeek, Stevoort, Stokrooie en Wimmertingen. Burgemeister is Herman Reynders van de SP.A. 't Dialect van Hasselt (in 't Hasselts zelf *Hessels* eneumd) beheurt tot de West-Nederlimburgse dialectgroep ('t zogenaamde *gij-Limburgs*).

## Jumelages
* Itami (Japan)
* Detmold (Duutslaand)
* Mountain View (VS)
* Sittard, (Nederlaand)

## Uutgaonde verwiezingen
* Webstee van de gemeente Hasselt
* Webstee van de Abdij Herkenrode
Zuudwolde

**Zuudwolde** (Nederlaands: *Zuidwolde*) is 't grootste dörp en de veurnaamste kern in de gemiente De Wolden in de Nederlaandse pervincie Drenthe. Zuudwolde lig op zo'n vief kilometer ofstaand van 't Oogeveine in 't noorden en De Vaort (Oaveriessel) in 't zuden.

De körtbi'j elegen dörpies Fört en Veeningen maakten diel uut van de veurmaolige gemiente Zuudwolde.

Zuudwolde is de geboortestee van een bulte Drèentstalige publicaties en boeken oaver Drèentse onderwarpen, omdat er van 1980 töt 2008 de Stichting Het Drentse Boek evestigd was. Dizze uutgeveri'je, now onderdiel van 't Huus van de Taal in Beilen, gaf op Zuudwolde ok 't 'Drents Letterkundig Tiedschrift' *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]* uut.

## Zuudwolde in de Drèentstalige schrieveri'je
De Vaorter schriever Lucas Jonker (1873-1948) skreef in de jaoren twintig 't kraantefulleton *Harm Boer'nlèv'n an de Riest*, det in 1929 in boekvörm uutkwaamp en daormit de eerste Drèentstalige roman was. 't Wördden evolgd deur *Harm, de boer van 't Hoogelaand* (boekuutgave 1939). Dizze lèvensromans oaver de boer Harm Stok van 't Riestenlaand speult in de streek tussen Zuudwolde en De Vaort (grofweg de buurtskop Linde).

De umgeving van Fört was 't toniel in de schrieverije van Roelof Sieben (1919-2006).
Boek (literetuur)

Een **boek** is een infermosiedreger die bedoeld is om lezen te wodden zunder dat d'r hulpmiddels an te pas kommen (mit uutzundering van eventueel een brille, kontaktlenzen of een loep). Et bestaot meerstal uut bunnen bladziedes pepier, waorop infermaosie weergeven wodt deur middel van kleurverschillen. In de meest veurkommende vorm bin dit letters mit zwatte inkt drokt op wit pepier. D'r is omgevingslocht neudig om een boek te kunnen lezen.

Et woord **boek** is lichtkaans ofkomstig van et Germaanse woord veur beuk. De omslaegen van de eerste boeken wodden naemelik maekt van een rechthoekig stok (beuke-)hoolt. Et ooldste boek ter wereld is de Biebel.

## Indieling
Boeken kunnen globaol indield wodden in de volgende kategorieën:
* fiktie: de lezer laot him vernuveren, vormen of verrieken deur de fantesie van de schriever.
* non-fiktie of infermatief boek: et doel is om infermaosie van de schriever over te dregen an zien lezers.

## Nedersaksisch
* Drèents: *boek, book, bouk, boouk*
* Sallaans: *boek, book*
* Stellingwarfs: *boek*
* Veluws: *boek, book*
2 oktober

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plaots op **2 oktober**

## Gebeurtenissen
* 1623 - Paus Urbanus VIII creëert één nieje kardinaol.
* 1730 - Paus Clemens XII creëert vier nieje kardinaolen.
* 1758 - Paus Clemens XIII creëert twee nieje kardinaolen. 
* 1826 - Paus Leo XII creëert tien nieje kardinaolen.
* 1928 - Opus Dei (een rooms-kattelieke prelatuur) wordt op-ericht.
* 1944 - Putten: de Duutse bezetter voer een razzia uut in 't daarp en voer 650 mannen en jonges weg. Hiervan keren der laoter mar 49 terug, de rest komt um in concentraotiekampen. Zie: Razzia van Putten.
* 1967 - eerste reclame werd uut-ezunnen op de Nederlanse tillevisie.

## Geboren
* 1452 - Koning Richard III van Engeland
* 1538 - Carolus Borromeus, Italiaanse heilige
* 1852 - William Ramsay, Britse scheikundige
* 1869 - Mahatma Gandhi, Indiase politicus
* 1904 - Graham Greene, Britse schriever
* 1917 - Christian de Duve, Belgische bioloog
* 1951 - Sting, Britse zanger
* 1958 - Laurette Onkelinx, Belgische politica

## Uut de tied
* 1264 - Paus Urbanus IV
* 1853 - Dominique François Jean Arago, Franse netuurkundige en politicus
* 1927 - Svante Arrhenius, Zweedse chemicus
* 1968 - Marcel Duchamp, Franse kunstenaar
* 1999 - Heinz Günther Konsalik, Duutse schriever

## Viering/herdenking
* Rooms-kattelieke kelender: de heilige engelbewaorders.
2e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[3e eeuw v. Chr.]] - 2e eeuw v. Chr. - [[1e eeuw v. Chr.]]**

## 2e eeuw v. Chr.
1e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[2e eeuw v. Chr.|2<sup>e</sup> eeuw v. Chr.]] - 1<sup>e</sup> eeuw v. Chr. - [[1e eeuw|1<sup>e</sup> eeuw]]**

## 1e eeuw v. Chr.

## Belangrieke personen
* Marcus Tullius Cicero, groots Romeins tekser.
* Lucius Cornelius Sulla Felix, Romeins dictator.
* Gaius Iulius Caesar, poletiek-militair genie, één van de *triumviri* van 't Eerste Triumviraot en *dictator perpetuum* (d.i. dictator veur 't leven).
* Pompeius, poletiek-militair genie én één van de *triumviri* van 't Eerste Triumviraot.
* Marcus Aemilius Lepidus, één van de *triumviri* van 't Tweede Triumviraot.
* Cleopatra, leste hellenistische koneginne van Egypte.
* Herodes I, tetrarch in Jordanië.
* Marcus Antonius, *magister equitum* van Gaius Julius Caesar én één van de *triumviri* van 't Tweede Triumviraot .
* Gaius Julius Caesar Octavianus (Augustus), achterneve en adoptiezeune van Gaius Julius Caesar, één van de *triumviri* van 't Tweede Triumviraot en eerste heersende *[[princeps]]* van Rome.
3e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[4e eeuw v. Chr.]] - 3e eeuw v. Chr. - [[2e eeuw v. Chr.]]**

## 3e eeuw v. Chr.

## Belangrieke personen
* Archimedes
* Qin Shi Huangdi, eerste keizer van 't Keizerriek China
4e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[5e eeuw v. Chr.]] - 4e eeuw v. Chr. - [[3e eeuw v. Chr.]]**

## 4e eeuw v. Chr.

## Belangrieke personen
* Alexander de Grote
Citroën 2CV

De **Citroën 2CV** of de **ent** (Nederlans: *eend*) is een auto van de Franse autofabrikant Citroën. De ofkorting staot veur *deux Chevaux Vapeur*, wat *twee stoompeerden* betekent. 'Chevaux Vapeur' is een Franse maot veur de berekening van de wegenbelasting. De 2CV worde ebouwd tussen 1948 en 1990. In die periodes bin der zo'n 5 miljoen van ebouwd. 't Uterlijk van de 2CV is ontwurpen deur Flaminio Bertoni, die oek verantwoordelijk was veur 't uterlijk van de Citroën ID/DS en de Traction Avant.

## Bienamen
In Frankriek had de 2CV de bienaam *"La Deuche"*, in België was 't *"de Geit"*, "*het wippertje*" of *"strijkijzer"*, in Nederland *"Eend"* (ent) of *"Lelijke Eend"* (lillijke ent), in Duutsland worde 't *"Die häßliche Ente"* en in Engeland *"Tin Snail"* (blikken slek) eneumd.

## Nedersaksisch
* Achterhooks: 
** *Piel-ende*

## Uutstalling
Havezate

Een **havezate** (of *havezathe* of *havesate*) is een verstarkt hoes (burcht), hofsteden, hof of hoeve. Oorspronkelijk was 't een benaoming veur een grote boerderie mit laand, laoter een speciaole term veur laandelijke hoezen, waorvan de bewoners speciaole rechten genoten (mits protestants). Dit leste meestal in verbaand mit ridderschap. Havezaten kwammen veur in 't Graafschap Zutfent (in de 13e eeuw ± 40), in Overiessel (± 122) en Drenthe (± 18). De havezate is vergeliekbaor mit de Grunningse borg en de Friese stins of state.

## Lieste van havezaten

### Drenthe
#### [[Aansen]]
*Rheebruggen

#### [[Assen]]
*Valkenstijn (Vredeveld)

#### [[Dwingel]]
*Oldengaerde
*Westrup

#### [[Echten (Drenthe)|Echten]]
*Huize Echten

#### [[Eelde]]-[[Poaterswòl|Paterswolde]]
*Lemferdinge
*Vennebroek

#### [[Haovelte]]
*Overcinge

#### [[Oosterhesselen]]
*De Klencke 

#### [[Möppelt]]
*Havixhorst

#### [[Roden]]
*Mensinge

#### [[Uffelte]]
**Kiekt onder Aansen*

#### [[Zuudlaoren]]
*Laarwoud

### Overiessel
#### [[Almelo]]
*Huize Almelo
*Bellinckhof

#### [[Dalsen]]
*Den Berg
*Hessum
*Rechteren

#### [[Dealdn|Delden]]
*Twickel

#### [[Deankaamp|Denekaamp]]
*Singraven

#### [[Deepn|Depen]]
*Huize Diepenheim
*Nijenhuis
*Warmelo 
*Weldam 
*Wegdam

#### [[Fleringen]]
*Herinckhave

#### [[Goor]]
*Heeckeren

#### [[Heino (Roalte)|Heino]]
*Nijenhuis

#### [[Hoonhorst]]
*Den Aalshorst
*De Horte

#### [[Ni'jlusen|Neilusen]]
*Oosterveen (inmiddels ofbreuken)

#### [[Riesn|Riessen]]
*Oosterhof (now 't Riessens museum van de Oldheidkaomer)

#### [[Volthe]]
*Everlo

#### [[Zwolle]]
*Kranenburg (inmiddels ofbreuken)
*Werkeren (inmiddels ofbreuken)

### Gelderlaand
#### [[Deutekem|Dörkem]]
*De Kelder
*de Kemnade

#### [[Aalten]]
*Walfort

#### [[Grolle]]
In et vroggere groafskap Zutfent:
*Marreveld
*Marhulsen

## In de schrieverij

Gunder gledt ja wèer oet 't Westen,
't Leste sang, dat veur de naacht
d' Olle haovezaat geet zuken,
Maank de ieken van zien graacht.


Uut 'De Haovezaat', in: L.A. Roessingh (1988),*Stoefzaand, gedichten en tekeningen van L.A.Roessingh*, Zuudwolde: Het Drentse Boek

## Uutgaonde verwiezingen
*Kastelen in Overiessel
Rune

**Rune** (Nederlaands: *Ruinen*) is een dörpien in de Drèentse gemiente De Wolden met zo'n 3.673 inwoners (CBS 2006). 't Dörp is hiel old: 't wör al in 1144 enuumd. Vrogger was Rune een zölfstandige gemiente, maor sins 1 januari 1998 is Rune grotendeels op-egaon in De Wolden. De grèenze löp tot kört bij Möppelt. 

## Geschiedenis
Rune wör al 1144 enuumd in olde geschriften, maor is waorschienlijk al iets older. Rune was vrogger een heerlijkeid. Dat betiekent dat 't dörp onder leiding van een heer stönd, zoas ook Coevern. Dizze heren waren de heren van Ruynen, en in een later stadium de heren van Münster. Dizze familie van Ruynen leafden op de Oldenhof, een havezate. De havezate is al lange vot, maor d'r stiet op ongeveer dezölfde stee een boerderi-je, met dezölfde name. In de tied dat Rune veur 't eerst enuumd wör, stönd d'r een klooster. Ook de kloosters bint d'r niet meer: de kloosterlingen, Benediktiener monniken, bint naor Dickninge, bij De Wiek, verhuusd. An dizze monniken hef Rune hiel veul te danken. Zo is de buurtschop Giesselte (Nederlaands: *Gijsselte*) ontstaon deurdat de monniken daor gingen ontginnen. Ook dankt straotnaomen hun naom an dizze monniken, zoas de "Munnikenweg" (en de "Munnikenbrogge") en de "Kloosterstraote".

## Bezienswaordigheden
Rune hef veul bezienswaordigheden. Zo is d'r een Nederlaands-Hervormde Karke, met binnenin nog een klein stok van een fresco. Ook is er de museumboerderi-je "'t Pasmans Huus". Rune telt binnen 't dörp 5 kroegen, waorvan drei rond de "Brink". 

## Uutgaonde verwiezingen
*Webstee van Rune
Pest

De **pest** ok wel **zwatte dood** nuumd, is een ziekte die van de 14e tot de 19e ieuw in Europa veulvuldig, bi'j vlaegen epidemisch en zels pandemisch, veurkwam en enorme antallen slaachtoffers maekte.

Tussen 1663 en 1664 sturven 34.000 van de 200.000 inwoners van Amsterdam an disse ziekte, en in hiel Europa tientallen miljoenen. De belangriekste vormen van de zwatte dood bin bultepest en longpest.

## Verschiensels
Meensken raeken besmet deur een biete van een besmette rottevlo. In de eerste 2-7 daegen bin de meensken huterig, hebben koorse en heufdpiene. Nao kotte tied raeken de lymfeklieren van et slaachtoffer besmet; dat gaot gepeerd mit vervloeiing en abcesvorming, de 'bulten' van de bultepest. In pattie gevallen kan de bakterie ok de longen van de pesjent besmetten, hi'j kriegt dan een aandere variaant van de ziekte: de **longpest**. Hoesten en bloed ophoesten treden op. Allienig de longpest kan (deur hoesten) overdreugen wodden van meenske op meenske; elke besmetting van de bultepest wodt veroorzaekt deur de vlo van de huusbunnen rotte. De bakterie kan him ok in et bloed gaon vermenigvuldigen wat leidet tot sepsis en intrakutane bloedings (paorse plakken). In dit stadium is de pesjent ten dode opschreven behalven as vrogtiedig mit intraveneuze antibiotika begonnen wodt. 
In een peer gevallen is annemelik maekt dat bieten deur meenskevlooien de ziekte overbrocht hebben mar de bakterie overleeft hierin niet lange en dit is niet de normaole besmettingsmeniere.

## Bakterie
De verwekker, de bakterie *[[Yersinia pestis]]*, wodt overbrocht deur vlooien van rotten op meensken: een vlo die eerst besmet bloed zoegt, en daornao een meenske biet, brengt daormit de bakterie over. 

Nao de verdringing van de zwatte rotte deur de brune rotte kwam d'r (in West-Europa in elk geval) een aende an disse ziekte, dat was rond 1670. Wereldwied komt de pest nog wel veur, mit naeme in India is rond de millenniumwisseling (2000) nog een kleine epidemie vaastesteld. De ziekte is - bi'j tiedige diagnose - mit antibiotika tegensworig goed te behaandelen.

De pest is et bekendste veurbeeld van een zoönose, een ziekte die van dieren op meensken overdreugen wodt.
Trekker

Nen **trekker** is 'n voertuig woarmet wagens en landbouwmachines veplaatst en an-edreaven kunt wordn. 't Woord trekker wordt in de regel ok wal ebroekt veur vrachtwagen, angezeen denne ok mot trekken, en in sommige gevallen net zo veur andrieving zorgt, moar oaver 't algemeen geet 't oaver nen landbouwtrekker. 't Woord trekker of tractor (formelere benaming) kump van 't Latiense woord "trahere", woarmet trekken bedoeld wordt.

Trekkers heb ie in völle soorten, en doarmet ok moaten. Zo is dat dinge in speciale tuinbouwmoaten te verkriegen, moar zölfs nen zitgresmeier wordt as trekker ezene. Ook bunt de eenassige machines oet volkstuinen, woarmet ze de grond loskrabt en keert, een soortement trekkers.
5e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[6e eeuw v. Chr.]] - 5e eeuw v. Chr. - [[4e eeuw v. Chr.]]**

## 5e eeuw v. Chr.

## Belangrieke gebeurtenissen
* Umsteeks disse tied wonnen in Babylonië 't idee nul toe-evoegd, as plaosvervangend teken veur bv. nul honderden. Dit is de basis veur 't tientallig stelsel (algemener: veur ieder n-tallig stelsel - 't Babylonische stelsel was 60-tallig).
* 't Perzische Riek steet in disse tied (oek an 't einde van de 6e eeuw v. Chr.) op 't toppunt van zien mach.

## Belangrieke personen
* Plato, Griekse filesoof - geboren in 428 v. Chr.
* Sokrates, Griekse filesoof - geboren in 469 v. Chr.
6e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[7e eeuw v. Chr.]] - 6e eeuw v. Chr. - [[5e eeuw v. Chr.]]**

## 6e eeuw v. Chr.

* 600-300 is 't Laote Iezertiedpark

## Gebeurtenissen
* 't Perzische Riek steet in de tweede helfte van disse eeuw (oek in de volgende 5e eeuw v. Chr.) op 't toppunt van zien mach.
* In Athene duurde de tirannie van ongeveer 560 tot 510 v. Chr.

## Belangrieke personen
* 500 v. Chr. - Pythagoras
7e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[8e eeuw v. Chr.]] - 7e eeuw v. Chr. - [[6e eeuw v. Chr.]]**

## 7<sup>e</sup> eeuw v. Chr.

* In Griekelaand ontstung in disse tied de Amphorea-schilderkuns.
* De beroemde tirannen op Sicilië dateren van roeweg 650 tot 550 v. Chr.
8e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[9e eeuw v. Chr.]] - 8e eeuw v. Chr. - [[7e eeuw v. Chr.]]**

## 8e eeuw v. Chr.
9e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[10e eeuw v. Chr.]] - 9e eeuw v. Chr. - [[8e eeuw v. Chr.]]**

## 9e eeuw v. Chr.

* 900-600 is 't Middel Iezertiedpark
* Carthago volgens de legende deur de Tyrische prinses Dido estich.
10e eeuw v. Chr.

**[[Decennia]] - [[Eeuwen]] - [[11e eeuw v. Chr.]] - 10e eeuw v. Chr. - [[9e eeuw v. Chr.]]**

## 10e eeuw v. Chr.

## Gebeurtenissen
* 965 v. Chr. - David, koning van de ouwe Israëlieten, uut de tied ekoemen.
* 962 v. Chr. - Salemon wonnen koning van 't koninkriek Israël, en volg daormee zien uut de tied ekoemen vaor David op (tredisionele daotum)
* 952 v. Chr. - Thersippus, koning van Athene uut de tied ekoemen nao een regeringsperiode van 41 jaor en wonnen op-evolgd deur zien jonge Phorbas.
* 947 v. Chr. - Dood van Zhou mo wang, koning van de Zhou-dynastie van China.
* 946 v. Chr. - Zhou gong wang wonnen koning van de Zhou-dynastie van China.
* 934 v. Chr. - Koning Zhou yi wang wonnen koning van de Zhou-dynastie van China.
* 925 v. Chr. - Salemo, koning van 't ouwe Israël, uut de tied ekoemen.
* ± 925 v. Chr. - Uutmekaarvallen van 't koninkriek Israël in 't zujelijke riek Juda en 't noordelijke riek Israël.
* 924 v. Chr. - Osorkon I volg zien vaor Shoshenq I op as koning van Egypte.
* 922 v. Chr. - Phorbas, koning van Athene, uut de tied ekoemen nao een regeringsperiode van 30 jaor en wonnen op-evolgd deur zien jonge Megacles.
* ± 900 v. Chr. - de Villanovacultuur verschien in Noord-Italië.
* 900 v. Chr. - Koninkriek van Kush.
* Stichting van Sparta.
* 't Koninkriek Ethiopië wonnen estich deur Menelik I, de jonge van Salemo en de koneginne van Sheba. (volgens een legende)
* Eerste over-eleveren tekse in 't Arremees.
* Veur zoveer bekend vestigen luui zich veur 't eers in de streek rond Plymouth in Engelanad.
* 't Maken van ceremoniële gouwen hoeden in Midden-Europa.
PSV (voetbal)

**PSV** (*Philips Sport Vereniging*) is 'nen perfessionele voetbalverienige uut Eindhoven. 't Is iene van de traditionele topclubs van Nederlaand, die speult in de Eredivisie.

## Geskiedenisse
In opdracht van Gerard en Anton Philips wör op 31 Augustus 1913 'nen voetbalverienige op-ericht, waor verschiedene sporten beoefend kunnen worden. De verienige is speciaal op-ericht veur personeel van Philips. De clubkleuren bint rood en wit. PSV begint as voetbalverienige mit allienig personeel van Philips. In de eerste wedstried wördt of-etrapt deur Frits, de zeune van Anton Philips. Nao 1928 maggen ok mensen van buten 't bedrief sporten. PSV döt al sund 1914 mit an die competitie. Nao een antal jaoren speult 't al in de hoogste klasse van 't Nederlaanse voetbal. PSV wör veur 't eerst kampioen in 1929. Daornao wint 't in 1950 veur 't eerst de KNVB-beker.

In 't midden van de jaoren '70 is de eerste *golden tied* veur de verienige. Mit voetballers as Willy van der Kuylen en de breurs Willy en René van de Kerkhof wint PSV enkele nationale priezen.
Peerdehoeve

De **peerdehoeve** (*Tussilago farfara*) is een dartig centimeter hoge vaste plaante, en beheurt tot de composietefemilie.

De bleuitied lig vrog, in meert/april, bie mooi weer al in febrewaori. De plaante beheurt tot de naakbleuiers, de blaojen koemen eers nao de bleui. Tiejens de bleui bin de blaojen kort, greun of hemmen rooie schubbetjes langes de stengel. Nao de bleui wonnen 't hartvormige of ronde en etaande blaojen. Disse blaojen bin an de onderkaante viltig behaord en staon in een rozetvormige kraans rond de steel.

De plaante is een pioniersplaante dee zich veural op nieje grond goed thuusveult, vake staon ze tussen grezen in de wat niejere wegbarms of hellingen. Op disse hellingen help de wortelstokke (tot zo'n aanderhalve meter lange) en de uutlopers um de grond vas te houwen.

## Ekelogische aspekken
De peerdehoeve wonnen bezoch deur de *[[iemn|gresbieje]]*, *halictus quadricinus*, *koolzwarte zaandbieje*, *pluimvootbieje* en *tronkebieje*.
 
## Foto-uutstalling

Image:Tussilago farfara 130403.jpg
Image:Tussilago-farfara-closeup.jpg
Image:Tussilago-farfara-plant.jpg
Image:Tussilago farfara Klein Hoefblad.jpg
Attinsioa

**Attinsioa** (*Hydrangea*) is n geslacht bluiende plaanten oet de attinsioafemilie (Hydrangeaceae). Der binnen sikkom 100 soorten verspraaid over de haile wereld, woarvan sommege in t wild veurkommen. Veural in China en Japan kommen attinsioa's veul veur.

Attinsioa is n varieerd geslacht plaanten: der binnen bladverliezende en gruinblievende soorten en zölfs soorten dij klimmen. De plaant het n vremde bluiwieze. Der binnen grote, pluumvormege trossen of schaarmen, bezet mit veule bloumen. De middelste doarvan binnen klain en vruchtboar. Dizze kin zoad leveren. De bloumen aan de boetenkaant binnen groter, môr steriel. De toak van de grote boetenbloumen is insekten dertou te verlaaiden n bezuik aan de plaant te brengen, om zo t stoefmeel op de binnenste bloumen ôf te geven.

De attinsioa is n bekinde toenplaant; veural de soort *Hortensia macrophylla* is n bekinde heester. Dit binnen opvalende struken mit rôze, witte, rooie of blaauwe bloumschaarmen.

## Soorten
Hieronder n aantel soorten:

* *H. macrophylla* (syn. *H. hortensis*): tot 2 meter hoog, bluit van juli tot septìmber, witte, rôze, rooie of blaauwe bloumen.
* *H. macrophylla 'Endless Summer*': bluit elk joar opnij en is winterhard tot -34&nbsp;°C.
* *H. paniculata*: tot 4 meter hoog, winterhard, witte bloumen dij verkleuren noar rôze.
* *H. serrata*: tot 1,5 meter hoog, matgruine bloader, raandbloumen rôze kleurd, bluit van juli tot septìmber.
* *H. s. 'Acuminata*': idem, môr n soort broen blad en blaauwe raandbloumen.
* *H. petiolaris*: klimattinsioa

## Nedersaksisch
* Drèents: *schaopekoppen* (Ni'jlusen, soort hortensia)
* Grunnegs: *attinsioa*

## Ôfbeeldens

Image:Hydrangea Anomala1.jpg|*H. anomala*
Image:Hydrangea Anomala3.jpg|*H. anomala*
Image:Hydrangea arborescens0.jpg|*H. arborescens*
Image:Hydrangea arboresecens discolor0.jpg|*H. arborescens discolor*
Image:Hydrangea arborescens discolor0.jpg|*H. arborescens discolor*
Image:Hydrangea aspera1.jpg|*H. aspera*
Image:Hydrangea macrophylla - Hortensia hydrangea.jpg|*H. macrophylla*
Image:Hydrangea macrophylla - Bigleaf hydrangea2.jpg|*H. macrophylla*
Image:Hydrangea macrophylla1.jpg|*H. macrophylla*
Image:HydrangeaMacrophyllaVar.jpg|*H. macrophylla*
Image:HydrangeaMacrophylla.jpg|*H. macrophylla*
Image:Hydrangea quericifolia1.jpg|*H. querifolia*
Addervere (Polypodium)

Et geslacht **addervere** (*Polypodium*) het zoe'n 75 tot 100 soorten verens die over de hiele wereld veurkommen, mar veural in tropische gebieden.
 
Van dit geslacht kommen in Nederlaand twee soorten veur:
* Gewone addervere (*Polypodium vulgare*)
* Brede addervere (*Polypodium interjectum*)
Gagelfemilie

De **gagelfemilie** (*Myricaceae*) is een femilie van bomen en heesters. De femilie kump wereldwied veur, behalven in Australië. In Nederlaand kump de wilde gagel (*Myrica gale*) veur en in 't vlejen wasgagel (*Myrica caroliniensis*) as verwilderde soorte. De femilie telt wereldwied 55 soorten in 3 geslachen:

**Canacomyrica*
**Comptonia*
**Myrica* (Gagel)

In 't oldere Cronquist-systeem wier de femilie in de orde *Myricales* eplaos. In de APG II-classificasie dee hier gebrukt wördt is ze eplaos in de *Fagales*.

## Nedersaksisch
*Drèents: *gaogel*
*Stellingwarfs: *gaegel*
*Veluws: *gagel*
*Tweants: *pors<small>(el)</small>*, *pörs<small>(el)</small>* (~hoalt, ~bos, ~buske)
Veenpluus

**Veenpluus** (*Eriophorum latifolium*) is een vaste, pollenvormende plant zonder wortelstokken. De 2 tot 6 millimeter breje blaojen bin V-vormig en hem een driekantige bovenkant. De plant wort 30 tot 60 centimeter hoog en bleuit in april/mei mit 4 tot 12 centimeter lange aoren. De kafjes bin 1-naarvig. De aortjes bin tweeslachtig en hen een wollig pluus.

Veenpluus staot op de Nederlanse Rooie liest van planten as iezig zeldzaam en iezig stark of-eneumen. De plant komt in Nederland veur in de Achterhoek en in Limburg tegen de Duutse grens an. Veenpluus komt veerder in heel Europa veur tot op zo'n 2.100 meter heugt.

Veenpluus greuit onder arme umstandighejen en komt veur in blauwgresland.

## Nedersaksisch
*Drèents:
***moeren*
***pluzen*
***veenpluus*, *vènepluus*
***wollegrös*, *wollegras*, *wolleges*
*Grönnegs: 
***flôk(ke)* (soortnoam)
***moorke* (ain ~)
*Tweants: *vennepluuzn*
*Veluws: *veenpluus*

## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen
Dopheed

**Dopheed** (*Erica*) is een plaantegeslach uut de heedfemilie. De meeste soorten bin dwargheesters van 20 tot 80 centimeter hoge. De grootste bin de boomheed (*Erica arborea*) en de bezemdopheed (*Erica scoparia*), dee 6 tot 7 meter hoge kunnen wonnen. Alle lejen van 't geslach hem kleine altiedgreune, naoldachtige blaojen van 2 tot 15 millimeter lange. De wienterharde soorten bin in Nederlaand en Vlaanderen, geliefde tuunplaanten.

Van de meer as 750 soorten koemen der ruum 600 in 't vienbos in de Kaapstreek van Zuud-Afrika veur. De overige soorten bin inheems in de res van Afrika, 't Middellaanse Zeegebied en Europa.

De naam *erica* is of-eleid van 't Griekse *ereike*, wat heedveld betekent. Dopheed is zo eneumd umdat de vruchen op noetedoppen lieken.

## Soorten
In Nederlaand en België koemen de volgende soorten veur:
* Bezemdopheed (*Erica scoparia*)
* Gewone dopheed (*Erica tetralix*)
* Rooie dopheed (*Erica cinerea*)

Een paor aandere soorten bin:
* Boomheed (*Erica arborea*)
* *[[Erica lusitanica]]*
* Reuzeveurjaorsheed (*Erica erigena*)
* Sneeheed (*Erica carnea*)

## Nedersaksisch
* Drèents: *döphei*
* Veluws: *dopheed*
Heed

**Heed** kan verwiezen naor:

*heed (laandschap) - een bepaolde laandschapsvorm
*heedfemilie - een plaantefemilie bestaonde uut verschillende heedsoorten
Bezemheed

De **bezemheed** (*Calluna vulgaris*) kump in heel Europa veur, mar veural in Midden- en Noord-Europa. Naor 't osen toe kump 't heestertjen tot an West-Siberië veur. In de 19e eeuw is de bezemheed deur Schotse immigranten mee-eneumen naor Kanneda en hef zich vandaor uut over heel Noord-Amerika verspreid. 't Is de enigste soorte in 't geslach *Calluna*.

De bezemheed tweeslachtige bloemen dee alle kaanten uutwiezen. De kelke en de bloemkrone hemmen dezelfde kleur. An 't einde van de takjes zitten paorse bloempjes, disse bloemen zörgen veur de mooie paorse heedvelden. Veural in natte jaoren is de bleui uutbundig. De bloemkrone blif nog lange vastezitten oek as de plaante uut-ebleuid is. An de takjes zitten kleine blaodjes waor gien steeltjes an zitten.

## Ekelogie
Bezemheed kump veur op arme zaandgronden en in kalkarme dunen. De heed kan allinnig in stand ehuilen wonnen deur regelmaotig plaggen, waodeur de grond schrao blif. Bie een wat riekere grond treejt vergrezing op. Oek is verbrummeling een prebleem.

De nectar is deur insekken makkelijk te bereiken. Naos hoenigbiejen en hommels koemen oek graafbiejen mit een korte tong, wespen en vliegen op de nectar of. Veur de gewone heedspanner is bezemheed oek een waordplaante.

## Gebruuk
De takken wönnen vrogger veul gebruuk veur 't maken van een bezem, hier kump oek de naam van 't plaantjen vandaon. Disse bezems wonnen noen nog de heeltied emaak.

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *riegheide*
** *stroekhaaide*, *stroekheide*
* Veluws: *bezemheed*

## Zie oek
* Heedfemilie
* Heed (vegetasie)

## Foto-uutstalling

Ofbeelding:Struikheide.jpg|Bezemheed
Ofbeelding:Calluna vulgaris0.jpg|Opname van dichtebie
Ofbeelding:Wrzos.jpg|Opname van dichtebie
Ofbeelding:Zomerheide.JPG|Zoemerheed
Pertiek

Een **pertiek** of **pertaol** is vake een in-ebouwde, an de straotkaante geheel open ruumte, waor de ingang van een gebouw te vienen in.

Meerdere woeningen hem een gemeenschappelijk pertaol. Pertiekwoeningen bin woeningen dee rond een gemeenschappelijk trappenhuus ebouwd bin. In 't algemeen bin pertiekwoeningen espegeld ebouwd, dat wil zegen dat de woeningen an de linkerkaante van 't pertaol inwendig 't spegelbeeld van dee an de rechterkaante is.
Drouwenerveen

**Drouwenerveen** is n dörp in de gemainte Börger-Odoorn in t Drìnt. Drouwenerveen telde (volgens informoatsie van de gemainte Börger-Odoorn) op 1 jannewoari 2006 261 inwoner (woarvan 140 mannen en 121 vraauwen).

## Tegenswoordeg ([[2006]])
De school en t kèrkje hebben nou n woonbestemming. t Was ain van de klainste scholen van Nederlaand: n school oet 1886 dij deur de dörpsbewoner zölf onderholden wuir is deur de gemaintelke bezunegingen in 2005 opholden tou bestoan.

Der is allenneg nog een darenvouerhaandel as winkelbedrief. Der binnen wel veul zölfstaandegen in t dörp. Dizze beroepen lopen uut ain van laandbouwer tot websteeontwaarper, van rietdekker tot toenman, van hondenfokker tot perjektbeheer, van fabrieksdirekteur tot predikaant en van braandweerman tot schoolmeester.

## Streektoal
Drouwenerveen het bewoner van alderhaande soort en ôfkomst; t oorspronkelke dialekt is t veenkelonioals, dat is n Grunnegs dialekt dat der proat wordt in de Grunnegs-Drìntse veenkelonien. Deurdat der aal meer mìnzen vervoaren gingen, wordt der ook wat Drìnts proat.
Gele waoterlelie

De **gele waoterlelie** (*Nuphar lutea*) is een algemeen veurkoemende waoterplaante mit drievende blaojen. Aandere namen veur *Nuphar lutea* bin *Nuphar luteum* en *Nuphar advena*.

## Algemeen
De gele waoterlelie is een plaante dee zich deur zien wortelstokke en deur zaod verspreit. In 't eerste jaor hef de plaante zwat allinnig mar onderwaoterblaojen. Daornao koemen de driefblaojen en in de zoemer de gele bloeme dee an de botterbloeme dut denken.

De gele waoterlelie of 't *[[pompebloader|pompeblêd]]* is de 'nasionale' bloeme van Frieslaand.

## Ekelogische betekenisse
De gele waoterlelie greuit in dieper waoter en draag bie an de hoeveulheid zuurstof in 't waoter. De plaante hef der behoefte an dat de grond mit rus eleuten wonnen.

## Foto-uutstalling

Ofbeelding:Nuphar lutea 170803.jpg
Ofbeelding:Nuphar lutea (Detail) 24072005-1.jpg
Ofbeelding:Nuphar lutea 24072005.jpg
Ofbeelding:Clusius.png


## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen
Krupende botterbloeme

De **krupende botterbloeme** (*Ranunculus repens*) is een plaante van 't geslach *[[Ranunculus]]*. 't Wonnen ezien as een hardnekkige ruutsoort. De plaante is net as de meeste botterbloemen lich giftig, daorumme zal vee der umhinne grezen. Hierdeur krieg de plaante nog meer kans um hum te verspreiden.

## Beschrieving
De plaante hef lang-esteelde en meestentieds behaorde blaojen in rozetvorm. Disse bin in 3 lobben verdeeld waorvan de middelste esteeld is. De krupende botterbloeme wonnen 10 tot 50&nbsp;cm hoog. De bottergele bloeme besteet uut 5 rechte, lichbehaorde kelkblaojen, steet in 't midden van de krans en bleui van april tot juli.

De plaante krieg gladde vruchjes mit een korte ebeugen snavel, op een bolvormige vruchkop. De plaante wonnen soms verward mit de scharpe botterbloeme vanwegen de geliekende blaojen, mar bie de krupende botterbloeme is 't middelste deelblaodjen van de onderste blaojen al een stuk langer esteeld as de 2 aandere deelblaojen. De bloemsteel is opstiegend mit uutlopers en altied egreuf, dit is nooit 't geval bie de scharpe botterbloeme.

## Verspreiding
De plaante kump algemeen veur op akkers, braakliggende terreinen, vochtige weiden 
en 't best op vochtige, beschaoduwde plaotsen. 't Kump in grote delen van Europa en Azië veur. De plaante verspreid hum deur middel van uutlopers. Op disse meniere kan, uutgaonde van 1 enkele plaante, heel gauw een groot oppervlakte bedek wonnen. Zien uutlopers strekken zich in alle richtingen uut en vormen um de paor centimeter een niej plaantjen.
Sleeswiek

**Sleeswiek** (Duuts: *Schleswig*, Deens: *Slesvig*, Sønderjysk: *Sljasvig*, Platduuts: *Sleswig*) is n stad in t noorden van de Duutse dailstoat Sleeswiek-Holstain. Sleeswiek ligt aan de Schlei (Deens en Platduuts: *Sli*), n 43 km laanke inham van de Oostzee. De Latainse noam is *Sliasvig*. 

Sleeswiek is ain van de grootste steden in t distrikt Sleeswiek-Flensbörg. In 2002 haar Sleeswiek 24.466 inwoner. n Zainsweerdeghaid bie Sleeswiek is de olle *Siedlung Haithabu*. De noormannen hebben Haithabu opbaauwt. Loater wuir t ain van de belaangriekste kulturele, finansjele en haandelszìtrums in de regio.

## Zainsweerdegheden
* De Domkèrke van Sleeswiek (1134), mit t graf van de Deense keuning Frederik I
* Gottorfkastail (ontstoan in 1161), veurmoalege woonploats van de groaven
* Holm: old viskersdörp aan de kust van de Schlei
* Hedeby, n Vikingennederzetten

## Òfbeelden
Sleeswiek-Holstain

**Sleeswiek-Holstain** (Duuts: *Schleswig-Holstein*, Deens: *Slesvig-Holsten*, Platduuts: *Sleswig-Holsteen*, Noordfrais: *Slaswik-Holstiinj*) is de noordelkste van de zestien Duutse dailstoaten. Mit n oppervlak van 15.761,4 km² is Sleeswiek-Holstain noa Saarlaand en de stadsdailstoaten Hambörg, Breem en Berlien de klainste dailstoat. De heufdstad is Kiel. Sleeswiek-Holstain ligt aan de woaterkaant van de Noordzee en de Oostzee. 

De grootste revier is de Aider.

## Toalen
Der binnen vaaier offisjele toalen in Sleeswiek-Holstain: Duuts, Nedersaksisch, Noordfries (*Friisk*) en Deens. Nedersaksisch geldt as streektoal, Deens en Noordfries as minderhaidstoalen.

De Platduutse noam is *Sleswig-Holsteen*, de Deense is *Slesvig-Holsten* en de Noordfriese is *Slaswik-Holstiinj*.

## Bestuurleke indailen
Sleeswiek-Holstain is onderverdaild in elf distrikten (*Kreise*) en vief stadsdistrikten (*kreisfreie Städte*).

### Distrikten

### Stadsdistrikten
# Flensbörg
# Kiel
# Lübeck
# Neumünster

## Politiek
### Minister-presidenten
* 1946-1947 Theodor Steltzer, CDU
* 1947-1949 Hermann Lüdemann, SPD
* 1949-1950 Bruno Dieckmann, SPD
* 1950-1951 Walter Bartram, CDU
* 1951-1954 Friedrich Wilhelm Lübke, CDU
* 1954-1963 Kai-Uwe von Hassel, CDU
* 1963-1971 Helmut Lemke, CDU
* 1971-1982 Gerhard Stoltenberg, CDU
* 1982-1987 Uwe Barschel, CDU
* 1987-1988 Henning Schwarz, CDU
* 1988-1993 Björn Engholm, SPD
* 1993-2005 Heide Simonis, SPD
* 2005-now Peter Harry Carstensen, CDU

## Boetende hìnwiezen
* Laandsdail Sleeswiek (Duuts)
Kraoltjes

**Kraoltjes** (*Muscari botryoides*) is een plantesoort uut de hyacintenfemilie (Hyacinthaceae). De bloempjes staon drung op mekaar, en bin zwat koegelvormig. De onderste bloempjes bin knikkend, en de bovenste zacht opstaond. Disse leste meestentieds zonder stamper of meeldraojen. De bloemen bin blauw mit een witte rand of bin helemaol wit.

## Verspreiding
De kraoltjes kommen oorspronkelijk uut 't Middellanse Zeegebied en uut Klein-Azië. Disse plant is veural in de warmere gedeeltes van Midden-Europa verwilderd eraakt en greuit noen tussen de boengerds en wingerds. De plant greuit in Nederland veural in greslanden, en langerst duungebieden, mar is oek te vienen in de bos en in 't weiland.

## Zie oek
*Druufhyacint
Gewone voegelmelk

De **gewone voegelmelk** (*Ornithogalum umbellatum*) is een lege, 10 tot 30&nbsp;cm hoge, giftige plaante uut de aspergefemilie, mar vuil vrogger onder de hyacinthenfemilie. De plaante wonnen oek in de siertune gebruuk.

## Botanische beschrieving
De plaante vormp een bol. De bleuiwieze is een scharmvormige trosse mit 10 tot 20 bloemen, waorbie de onderste bloemstelen stark verlengd bin en zo een scharm vormen. De bloeme besteet uut twee dreetallen van binnen witte kroonblaojen. De bloeme hef een deursnee van 30–50&nbsp;mm. De kroonblaojen bin an de butenkaante greun mit een witte raand dee tot an 't einde van 't kroonblad loop. De bloeme sluut hum of bie slich weer, en oek bie zunne in de loop van de mirreg.

De gewone blaojen bin 2 tot 8&nbsp;mm breed en hem an de binnenkaante in 't midden een witte strepe.

De vruch is een dreehokkige deusvruch mit ovale, zwarte zaojen.

## Verspreiding
De plaante vermeerder hum zowel deur zaod as vegetatief deur bolletjes.

De plaante vraag een vochtige ondergrond, bieveurbeeld langes oevers van sloten of in de schaoduw van bomen. 't Verspreidingsgebied is West- en Midden-Europa, 't Middellaanse Zeegebied en Veur-Azië. In 't osen van de VS is de plaante in-evoerd.

De plaante is in Nederlaand bescharmd (staotus in België neet bekend).

## In aandere talen
* Duuts: Dolden-Milchstern
* Engels: Sleepydick, Nap-At-Noon, Dove's Dung, Star of Bethlehem
* Frans: Dame d'onze heures, Ornithogale en ombelle

## Foto-uutstalling

Image:Ornithogalum umbellatum-Tci.jpg
Image:OrnithogalumUmbellatum1UME.jpg
Image:Ornithogalum umbellatum1.jpg
Image:Ornithogalum umbellatum germany.jpg


## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen
Paus Benedictus XVI

**Paus Benedictus XVI** (echte name: *Joseph Alois Ratzinger*) is geboren op 16 april 1927 te Marktl am Inn in Beieren, Duutslaand. Hee is de 265e paus van de Rooms-Kattelieke Karke. Hee is op 19 april 2005 verkeuzen töt de paus, dit was nao de dood van Paus Jehannes Paulus II. As paus stiet Benedictus XVI an 't heufd van de Rooms-Katholieke Karke en is de soeverein van Vaticaanstad.

## Paus
Tiedens de vierde stemronde in de Sixtiense kapel op 19 april 2005 wörden kardinaol Joseph Ratzinger töt paus verkeuzen. Dit wörden um 18.45 ure bekend-emaakt deur Mgr. Jorge Arturo Kardinaol Medina Estevez, kardinaol-protodiaken van 't College van Kardinaolen, die op 't balkon van de Sunte-Pietersbasiliek zee:
*Annuntio vobis gaudium magnum; habemus Papam! Eminentissimum ac Reverendissimum Dominum, Dominum Josephum, Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalem, Ratzinger, qui sibi nomen imposuit Benedicti XVI (= decimi sexti).*

(Vertaoling: "Ik diel oe mit grote vreugde mit; we hebt een Paus! De meest veurtreffelijke en Eerwaorde Heer, de Heer Joseph, kardinaol van de Heilige Roomse Karke, Ratzinger, die de name Benedictus XVI an-enumen hef.")

## Gallerieje

Ofbeelding:Coat of arms of Benedictus XVI.svg|Waopen van Paus Benedictus XVI
Ofbeelding:Pope Benedictus XVI january,20 2006 (2) mod.jpg|Paus Benedictus XVI
Ofbeelding:Benedict XVI Poland 10.jpg|Op bezuuk in Polen
Zwaonebloeme

De **zwaonebloeme** (*Butomus umbellatus*) is een moerasplaante mit roze bloemen. Disse plaante is in Nederlaand wettelijk bescharmd. De bloeme heet zwaonebloeme umdat de stampers een vorm hem dee stark liek op sierlijke zwaonen. De zes stampers hem an de voot nectarklieren.

De zwaonebloeme is de enigste soorte in de **zwaonebloemfemilie**.

As exoot is de zwaonebloeme eïntroduceerd in de Verenigen Staoten van Amerika, daor wonnen disse plaante 'flowering rush' eneumd. De plaante greuit daor te goed.

## Ekelogie
De zwaonebloeme is in Nederlaand wettelijk bescharmd. Dat wil neet zegen dat de plaante zeldzaam is, integendeel, op de kleigebieden in Nederlaand is e algemeen. De plaante greuit vake in sloten dee jaorlijks schoon-emaak wonnen, mar hij hef der neet veul van te liejen umdat disse schoonmaakbeurten zien leefmilieu in stand houwen.

De zwaonebloeme greui in voedselriek waoter. As de plaante opduuk tussen een pietse zeldzame plaanten in vrie voedselarm waoter, is dat 't teken dat 't waoter voedselriek an 't wonnen is en dat de fienpreuvers uut een dergeliek milieu zullen gaon verdwienen.

De zwaonebloeme wonnen veul bezoch deur graafwespen.

## Uutgaonde verwiezing
* USDA info
Franciscus van Sales

De Heilige **Franciscus van Sales** (21 augustus 1567, Annecy - 28 december 1622, Lyon) was bisschop van Genève en Annecy, ordestichter en mysticus. Hij is een rooms-katholieke heilige en karkleraor.

Franciscus van Sales wör in 1661 zaoligverklaord deur Paus Alexander VII. Zien heiligverklaoring deur dezölfde paus volgde in 1665. In 1877 wör hij deur Paus Pius IX tot karkleraor oetreupen. In 1923 reup Pius XI hum oet tot bescharmheilige van schrievers en journalisten, vanwegen zien grote literaire activiteit. 

De congregaotie van de Salesianen die deur Don Bosco sticht wör, is naor Franciscus nuumd. Ok de *Oblaten van de Heilige Franciscus van Sales* (O.S.F.S.) wör naor hum nuumd.

Ok in de Anglicaanse Karke geldt Franciscus as heilige. Zien gedachtenis is daor op 24 januari.