open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harm Koops

**Harm Koops** (Assen, 1914 - 1977) was een Drèentse onderwiezer en Drèentstalige schriever.

Koops gruide op in Eksel. An de kweekschoele in Coevern volgde hij een onderwiezersopleiding. Vanof 1940 gaf e les in Den Haag. Hij leerde daor deur veur logopedist en kwaamp te warken an de School voor slechthorenden en spraakgebrekkigen.

Hij was lange tied gengelachtig. Nao zien ofkeuring in 1967 verhuusde hij mit de vrouwe naor Leeg-Soeren an de zuudoostraand van de Veluwe. Van toen of hef e haost niet meer eschreven; in plaatse daorvan pakte e 't schilderspenseel op.

Koops zien eerste gedichten verschenen in 't blad van de Drèentse verieniging van Den Haag. Hij was slim actief in dizze verieniging en wördden ok redacteur van 't blad. In 1953 wördden e lid van de det jaor operichte Drentse Schrieverskring en van 't Drents Genootschap. Wark van hum stund in de *Drentse schrieversalmanak*, *[[Oeze Volk / Maandewark|Oeze Volk]]* en *[[Maandblad Drenthe]]*. Hij schreef veurnamelk treditionele netuurpoëzie en anekdotische (gelegenheids)gedichten, vast van maot en riem.

Koops zien gedichten wördden in 1983 deur de Drèentse schriever Gerard Nijenhuis ebundeld onder de titel *Harm Koops. Drent in de vrömde. Verzaomelde gedichten bij 'n kaander braacht en van een verantwoording veurzien deur Gerard Nijenhuis*.

## Citaot

De klompen maakt 'n haalve drei,
en met een briede zwei
ploft 't wit wied open,
met 'n klap as doffe dunder.
IJ kunt de droppels zien
in wiede kring tot under
de appelboom.
En weer, en weer, weit blaank en bol
het wasgoed.
De maande is vol,
't Kan an de lien.

Die, an de waslien vuult zuk zo riek,
ze bint op een feest en
de wind mak meziek.
Jongs en wichter daanst in de wind
zo woest, zo wild, zo mal...
An 't end van de lien speult de boks van 'n kind
As in 't veurjaor 'n kalf
veur 't eerst oet de stal.


Uut Harm Koops zien gedicht 'Wasdag', in: Klaas Kleine, Lukas Koops, Gerard Nijenhuis en Emmy Wijnholds (red.) (1994), *Maandewark, Drèentse verhaolen en gedichten*, Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek (blz. 131-132)

## Bronnen
*Rouke Broersma (red.) (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Stichting Het Drentse Boek (blz. 69-70)
*Huus van de Taol aover Harm Koops (eraodpleegd op 26 oktober 2021)
Harm Jans Stevens

**Harm Jans Stevens** (Ekselveen, 1913 - Daolen, 1973) was een Drèentse schriever.

Stevens warkte bij de Nederlaandse Spoorwegen en woonde achterienvolgens in Vaalt, Emmen, Coevern en Rötterdam. In Rötterdam wördden e bestuurslid van Drèentse veriening Het Olde Laandschap. Vanof 1952 verschenen der in 't blad van de veriening onder aandere gedichten van Stevens onder de schrieversname Hajes. Veur de riegelmaotig eholden cabaretaovenden van Het Olde Landschap schreef e stokkies, liedteksten en 't tenielstok *Mommeriete*. Zölf speulde-n-e ok.

Wark van Stevens stund ok in 't karkekraantien van Oring, mangs onder eigen name, mangs onder de schoelname Harm Holtkapper. Vanof 1962 stunden mit Faunus ondertiekende netuur- en diervertellegies van hum in *[[Oeze Volk]]*. Uut dizze vertellegies blek 't dudelijkst zien talent. Hij nuumde humzölf een naozaot van roemruchte jagers en streupers. Van zien grofva had e 't miest eleerd; mit hum had hij, vake in smèrig weer, deur veld en bos ezwörven. Uut zien verhalen sprek det e 't dierenlèven begreep en anvuulde.

Stevens zien schrieverije wördden ebloemleesd in warken as *Drentse schrieversalmanak* (1975), *Drenthe's Erfgoed* (1978), *Mandielig* (1983), *Oes eigen taol* (1991), *Maandewark* (1994) en *Scheupers van de taol* (2003). De beste vertellegies wördden bij menare edaone in *Achter de boswal. Drentse dierenverhalen* (Winschoot: Van der Veen, 1970).

In 2004 nuumde de gemiente Börger-Oring een straot naor Stevens in Twaidemond.

## Citaot
:*Verscheiden kilometers laegde lepelman die nacht of. Eerst was het een [[ulk|buunzelk]] die hum besingelen wol, maor een brekend takkien verruud hum. Doe muuk Strix, de bosoel hum an 't schrikken. Daorop kwam hum een löslopend hondtien achter 't gat en juug hum hals over kop een vrömd bossien in. Amper was e drie sprongen wieder, doe hij met een schok staon bleef, deurdat er een straoltien van de maon op het roodachtige draod van een strik ketste. Vlak achter hum kefte iniens het hondtien en met een sprong vleug oeze jong over de strik haen dieper het bos in. Nog gien tien tellen later vertelde een gejank achter hum, dat zien achtervolger met de kop in 't koperdraod zat en wal niet waer op de jacht gaon zul.*

:Uut: 'Lepus de Haas', in: Rouke Broersma (red.) (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Het Drentse Boek (blz. 67-68)

## Bronnen
*Rouke Broersma (red.) (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Het Drentse Boek (blz. 67-68)
*Huus van de Taol aover Harm Jans Stevens
*Geheugen van Drenthe: Harm Jan Stevens
USV

**USV**, ok **Union SV** (voluut **Union Sport Vereniging**), is een op 15 jannewaori 1930 operichte voetbalverieniging in de Aoveriesselse plaatse Neilusen. Thuushaven is Sportpark Hulsterlanden. USV speult in de darde klasse van 't KNVB-district Noord van 't Nederlaands amateurvoetbal (staand: seizoen 2020/21).

## Uutgaonde verwiezingen
* Webstee van USV
Hör mal 'n beten to

**Hör mal 'n beten to** (ondertitel: *plattdeutsche Morgenplaudereien*; ok wal: *Alldagsgeschichten op Platt opgaabelt*) is een radioprogramma van de Duutse zender NDR mit körte Platduutse vertellegies, dööntjes (grappige anekdotes) en veuredragen literaire stokkies. De eerste oflevering wördden uutezunden op 3 november 1954. Sinds 3 april 1956 is 't programma onofebreuken alle wörteldagen te beluustern. 't Wördt in mekaar ezet deur de NDR Zentralredaktion Niederdeutsch vanuut Kiel. Elke uutzending duurt een paar minuten; de schrievers zölf leest heur wark veur.

Luusteraars bint drok op de weerummekerende schrievers en sprekers. Mitwarkers van 't eerste ure waren onder meer Rudolf Kinau, die 't programma ok hölp opzetten, Fritz Specht, Günter Harte en Ohnsorg-Theater-speulster en schriefster Irmgard Harder. Vandage de dag doet onder aandern Gerd Spiekermann, Jan Graf en Yared Dibaba mit.

In 2006 kreeg Hör mal 'n beten to de Nederduutse Literatuurpries van de Sleeswiek-Holstiense stad Kappeln.
Diggelhuus

Een **diggelhuus** of **diggelhoes** was (töt) in de twintigste ieuw in verscheiden Nedersaksische contreien (Grunning, Drenthe, Stellingwarven, Aoveriessel) een plekke waor kiender, veural maagies, speulden mit schaorten (scharven, diggels) van diggelwark (diggelgoed, schaoregoed, eerdewark/porselein). Brak der een koppien, schötteltien, börd of pot, dan kregen de kiender de schaorten umme mit te speulen.

"Diggelhuus(ien) speulen" of "huusien speulen" höld in det de schaorten mooi uutestald wördden en der dan een huusholden nao-espeuld wördden. Vake waren der veur de kiender buten bij 't huus wat plaanken etummerd, of hadden ze een stellage van bakstien, waor ze de schaorten op kunden zetten. Die wördden dan mooi esorteerd, kleur bij kleur.

De eerste dichtbundel in 't Drèents was* 't Diggelhoes* (1948) deur L.A. Roessingh.

## Nedersaksisch
*Drèents:
***diggelhoes* (ND, ZOD), *diggelhuus*
*Grunnegs:
***speulhoeske*

## Bronnen
*Dr. J. Bergsma (samenstelling) (1906), *Woordenboek, bevattende Drentsche woorden en spreekwijzen. Aflevering I*, Stad: J. B. Wolters
*Henk Bloemhoff (2005), *Stellingwerfs – Nederlands Verklarend Handwoordenboek*, Berkoop/Oldeberkoop: Stichting Stellingwarver Schrieversronte
*Dr. G.H. Kocks (samenstelling) (1996), *Woordenboek van de Drentse dialecten*, Assen: Van Gorcum
*Jan Poortman (1982), *De baandrekel*, Möppelt: Krips Repro Meppel
S.V. Nieuwleusen

**S.V. Nieuwleusen** (stiet veur **Sport Vereniging Nieuwleusen**) is een op 1 augustus 1957 operichte voetbalverieniging in de Aoveriesselse plaatse Neilusen. De club had in 2021 meer as achthonderd leden.

Der bint acht herenteams, twee damesteams en een hiele bulte jeugdelftallen van de F's töt de A's. 't Standaardelftal van de verieniging speult in de darde klasse van 't KNVB-district Noord van 't Nederlaands amateurvoetbal (staand: seizoen 2020/21).

De thuushaven van S.V. Nieuwleusen is Sportpark "t Klaverblad". Speulers hebt as bijname De Oranjehemden.

## Uutgaonde verwiezingen
* Webstee van S.V. Nieuwleusen
* facebook van sv Nieuwleusen
* Transfermarkt
Ohnsorg-Theater

't **Ohnsorg-Theater** is een schouwbörg en theatergezelschop in de Duutse stad Hambörg. De tenielstokken van 't gezelschop wördt opevoerd in 't Platduuts.

Per speulseizoen wördt der töt zes stokken eproduceerd. 't Ohnsorg-Theater stiet bekend um zien komedies, waorvan der veule in Noord-Duutse milieus van boeren, vissers en koopluden speult. Ok wördt der serieuze literaire warken, musicals en Platduutse bewarkings van wark uut 't butenlaand opevoerd, van Shakespeare töt Stephen King.

## Geschiedenis
't Ohnsorg-Theater hef zien oorsprong in de Dramatische Gesellschaft Hamburg, in 1902 opericht deur de Hambörger bibliothecaris en latere theatermanager, tenielspeuler, heurspölspeuler en regisseur Richard Ohnsorg (1876-1947). In 't begun was 't nog een club van vrunden die tenielteksten an mekare veurdreugen en dreide 't niet um Platduuts. Toen Ohnsorg in 1910 veurzitter wördden, begunden der Platduutse stokken espeuld te wörden. De eerste kats Platduutse tenielaovend was in 1914. In 1936 kreeg 't gezelschop een eigen gebouw in de Grote Bleken in Hambörg. De name Richard-Ohnsorg-Theater stamt uut 1946. In 2011 verhuusde 't gezelschop naor 't Bieberhoes. Vandage de dag is de stad Hambörg eigenaar van 't Ohnsorg-Theater.

## Radio- en tillevisiewark
Al vrog begunde 't Ohnsorg-Theater ok Platduutse heurspöllen veur de radio te maken. Stokken die ze in 't Ohnsorg-Theater speult wördt sinds 1954 ok bewarkt veur tillevisie. In de stokken veur tillevisie wördt gien Platduuts epraot, mar Missingsch: een mengelmoes van Hoogduuts mit Platduuts, oorspronkelijk ontstaon toen Platduutsers perbeerden Hoogduuts te leren. In 't bezunder deur de tillevisie-uutzendings in de jaoren zestig en zeuventig wördden 't Ohnsorg-gezelschop laandelijk bekend. De acteurs waren ok vertegenwoordigd in bioscoop- en tillevisiefilms. Heidi Kabel (1914-2010) was in die tied een bekende speulster van 't gezelschop.

In 1996 was der veur de NDR de femilie-tillevisieserie *Die Ohnsorgs*, waorin destiedse speulers van 't Ohnsorg-gezelschop mitspeulden.
Missingsch

**Missingsch**, ok **Messingsch**, is mengtaal van Hoogduuts (Standaardduuts) mit Platduuts, ontstaon toe as moedertaalpraoters van 't Platduuts Hoogduuts mussen (perberen te) leren. 't Wördt ekenmarkt deur Hoogduutse woorden en woordvörmen mit een Platduutse zinsstructuur, en ok typische Platduutse uutdrokkingen. Vergeliekbere begrippen in Nederlaand bint regiolect en stadsplat.

In hiel Noord-Duutslaand kump Missingsch veur; steden mit bekende variaanten dervan bint onder meer Hambörg, Bremen, Builefeld en Chöttingen. 't Berliens wördt deurgaons niet as Missingsch eziene (Berlien is in een vrogger stadium as de rest van Noord-Duutslaand verhoogduutst), mar is det technisch wal.

Missingsch is ok bekend van de tillevisiestokken van 't Hambörger Ohnsorg-Theater. Op de bühne döt 't gezelschop an Platduuts, mar veur tillevisie is 't idee det der mit mengtaal meer mèensen bereikt wördt.

Typisch op Missingsch verteld wördt de Klein-Erna-moppen uut Hambörg, die de vörm hebt van körte lollige verhaalties (dö(ö)ntjes). Een veurbield:

:*Klein Erna geht mit ihr'n Heini in Dunkeln spazieren. Und wie sie inne Gegend von Bismarckdenkmal sind und 'n büschen rumknutschen, sagt Klein Erna mit'n mal: "Heini, wis ma sehn, wo ich an Blinddaam opariert bin?"*
:*"O ja, Klein Erna, zeig mal her!"*
:*"Kuck mal, da unten, wo die vielen Lichter brennen, da is das Hafenkrankenhaus. Da bin ich an Blinddaam opariert!"*

## Veurbielden
Requiem veur een hunebed of petrae in de vrömde

**Requiem veur een hunebed ''of'' petrae in de vrömde** is een Drèentstalig gedicht deur de Drèentse dichter en schriever Martin Koster. 't Verscheen veur 't eerst in jaorgaank tweie, nummer iene van Drèents letterkundig tiedschrift *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*, onder schrieversname E. Vandriest. 't Wördden ok ofedrokt in *Roet*-themanummer *Ave Reest* (jaorgaank 21, winter 1999-2000) en openeumen in Koster zien bundel *Hotel an 't spoor* (2010). 't Gedicht löd:


lillijke stienebulten
zaand deraover


Onderwarp van 't gedicht bint de Drèentse hunebedden en de dichter zien verholding daortoe. Opmarkelijk genog is de titel mit negen woorden (negenendartig letters) langer as 't gedicht zölf, det bestiet uut vier woorden (dreiendartig letters), verdield aover twee riegels. Literatuurhistoricus Henk Nijkeuter schref:

:"*Een kenmerk van zijn [Kosters] dichterschap is dat hij zo veel mogelijk met zo weinig mogelijk woorden wil zeggen. Daardoor ontstaan dikwijls korte gedichten die ook de kracht van de Drentse taal bewijzen. Dat blijkt duidelijk uit het gedicht *Requiem veur een hunebed of petrae in de vrömde* [sic]"*.

Al hoe kört of 't gedicht is, in *Moi! Taalgids Drenthe* wördden 't in een ofwiekende variaant openeumen:


lillijke stienebulten zaand deraover


## Bronnen
*Abel Darwinkel, Jan Germs en H. Slot (2005), *Moi! Taalgids Drenthe*, Assen: In Boekvorm Uitgevers bv, blz. 120
*Martin Koster (2010), *Hotel an 't spoor*, Beilen: Het Drentse Boek, blz. 36
*Henk Nijkeuter (2016), *Waor roet en blommen wortel schiet in 't veld. Geschiedenis van de Drentse literatuur 1945-2015*, Beilen: Het Drentse Boek, blz. 231
Willem Jan van Dedem

Mr. **Willem Jan baron van Dedem**, heer van de Rollecate (Zwolle, 18 meert 1776 - Den Hulst, 21 november 1851) was een laandeigenaar die de vervening van grote dielen van Noordoost-Aoveriessel en Zuudoost-Drenthe ter haand eneumen hef. Langs 't kenaal de Dedemsvaort det hij leut graven ontstunden neie plaatsen, of wördden kleine boerenkernen wieder ontwikkeld, zoas Den Hulst, De Balk, De Vaort en Lutten. De baron was der iene van de Van Dedems.

Ieuwenlaank was törf in Nederlaand de belangriekste braandstof; daorumme wördden grote veengebieden ofegraven of vurtebaggerd. In Frieslaand gunk det vrij makkelijk deur de bestaonde infrastructuur. In aandere dielen van 't laand mussen speciale waterwegen anelegd wörden. In Noord-Aoveriessel gebeurde det onder toezien van Van Dedem, toen as die de plannen van wijlen zien schoonva mr. G.W. van Marle ten uutvoer bracht. Op 9 juli 1809 wördden der begund mit 't graven van een kenaol van veertig kilometer, det vernuumd wördden naor de stichter: de Dedemsvaort. 't Centrum van de törfstikkerije wördden 't dörp Dedemsvaort.

Van Dedem, die rechten estudeerd had, was vanof 1811 president van de rechtbaanke van eerste anleg van Zwolle. Wieder wördden e in 1813 anesteld as directeur van de directe belastingen in Aoveriessel.

Van Dedem trouwde in 1802 mit Judith van Marle (1782-1842); uut 't hielijk wördden vier kiender geboren. In 1821 leut hij 't huus Rollecate op Veno ofbreken en weer opbouwen op Den Hulst (det later diel zol wördden van Neilusen) an 't kenaol, umme der mit zien gezin te gaon wonen. Vanuut de uutgebouwde kamer had e mooi kiek op "zien" kenaol.

Van Dedem lig begraven op begraafplaatse De Mulderij, net buten 't dörp Dedemsvaort. 't Opvalende graf lig centraol onder een grote treurbeuke. In 't dörp stiet een gietiezern neoclassicistische gedenknaolde ter andèenken an Van Dedem.

## Rifferenties


## Uutgaonde verwiezingen
* WIE IS WIE in Overijssel: Willem Jan baron van Dedem (1776-1851)
Hunebed van Stienwiekerwold

Et **hunebed van Stienwiekerwold** (**O1**) was een hunebed uut de jonge stientied dat ston bi'j et hudige dörp Stienwiekerwold in de perveensie Overiessel. De vondstplaese is op laandgoed De Eese. Et veurmaolige hunebed is inedield bi'j de westelike groep van de Trechterbekerkultuur.

Et hunebed van Stienwiekerwold is ien van de twee hunebedden waorvan bekend is dat ze hebben estaone in wat now Overiessel is. Et aandere ston ten noordoosten van de Twentse buurtschop Maander.

## Onderzuuk
Et hunebed wodden veur et eerst vermeld in 1781 deur netuuronderzuker Petrus Camper, perfester an de Franeker Akkedemie, die d'r een tiekening van maekte. In dat jaor was et hunebed nog niet bezunder beschendeliseerd. Toen hunebedonderzuker perfester Albert van Giffen in 1918 de plekke bezocht, trof e een kaele vlakte zunder keien an. Hi'j deu archeologisch onderzuuk; een diel van de staandspeuren bleek verdwenen te wezen. Dat gaf an dat et hunebed hiel krekt esloopt was. In plaese van verkleurings op 'e plekken waor de keien hadden estaone, was d'r iene grote verkleuring zichtber.

Uut 'e staandspeuren die d'r nog wel waren, kon ofeleid wodden dat et hunebed opebouwd was uut zes of zeuven paer ziedstienen.  Waorschienlijk waren d'r zes dekstienen. De vondsten dateerden uut 3300-2950 v.Chr. Et hunebed kreeg volgens et koderingssysteem van Van Giffen de kode O1. Et is aans niet finaol zeker of de deur Van Giffen evonnen resten om etzelde hunebed gaon as dat op Camper zien tiekening.

Onderzuuk in 1985 onder leiding van Jan N. Lanting hef uutewezen dat d'r een stienkraans om et hunebed elegen hef, die as ok esloopt is. Lanting konkludeerde dat et hunebed zo'n veertien, vieftien meter laank ewest hef. Op grond van de grootte kan et, zoas bi'j de mieste Nederlaanse hunebedden om een gaankgraf egaone hebben: een grafmonument mit een gaank naor de grafkaemer.

Bi'j de opgraevings bin schaorten van eerdewarken potten evonnen, die typologisch bi'j de westgroep van de Trechterbekerkultuur heuren en uut de periode 3300-3074 veur Chr. stammen.

## Bronnen
*Hendrik Gommer (2017), *Mythische Stenen. Deel 1: Nederland*, Mythicalstones.Eu
*InfoNu.nl: *Ook Friesland, Groningen en Overijssel hadden hunebedden*
*The Megalithic Portal: O1 De Eese - Chambered Tomb in Netherlands in Overijssel
Tankenbarg

Den **Tankenbarg** is nen höävel van 85,1 meter höygde. Hee ligt in de twentske gemeynde Lösker, up et noordousten van Oldensele. Et is het höygste punt van den provincy Oaveryssel en den dardehöygsten barg van et vasteland van Neaderland.

## Den stüwwal van Oldensele
In et Saalien drükkeden ne dikke låge landys bevröärene lågen sand en keien vöär sik uut. Sou untstünd nen stapelden fuker in et landskap, wat den oldenselsken stüwwal wör. By Oldensele is der wal slim höygdeverskil in. Up et süden löpt en noordsüüdfuker en up et noorden ne oustwestfuker. De noordelike strekkingslynen slutet an up den stüwwal van Oatmörske. De pleistocene afsettingen sint groutendeyls döär versakkingen vordgleaden. Dårdöär ligt den tertiären grund rechtevoord an de uppervlakde. Den heylen rygel stüwwallen van Oldensele hebbet flink wat geologiske en geomorfiske kenmarken wat undersökers slim interessant vindet.

## Kupel en oorsprung
Up de noorderflanke van den Tankenbarg löät domålig börgermeister J.F. Peese Brinkhorst in 1844 en sithüksken bouwen med en bulförmig dak en en grout krüüs. In 1905 wör et upeknapped en in 1955 vervöngen döär en metseld bouwsel med tipdak. Dat had architekt Jan Jans sou bedacht. Toch nöömt se et by Oldensele noch altyd *et kupelken*.

Under de Romantik van de 19. eywe meynden (of wolden) lüde dat rund et leaven van Kristus hyr nen tempel vöär Tanfana stünd, ne germaanske gudinne van vrüchtbårheid. Dat solde dan den tempel weasen den as in 14 nå Kristus döär de Romeinen under leiding van veldheyr Germanikus korthöwwen wör. Achterup den kupel steyt dårvan ne anhaling uut en verslag van den romeinsken geskeedkünnigen Tacitus. Inmiddels sint de geleyrden et der oaver eyns dat dat geheyls neet kan, ümdat denselvden Tacitus ouk beskreav wåras de Romeinen allemål hentröäken en Oldensele was dår neet by. Geskeedkünnigen J. van der Worp meynet dat et neet kan, mär tegelyke kan et volgens A.G. de Bruyn wal good weasen dat se in Twente de gudinne Tanfana vereyrden en dat ouk up de Tankenbarg wal deaden.

## Beklimmingen
Med de fytse kün y van meyrdere syden teagen den Tankenbarg an. Den Siemertweg (vanuut Rossum-Deanekamp) is den längsten en stiksten klim. Et löpt der neet heylemål lykup, mär wördt voordan stikker wo höyger as y kummet. By de T-krüsing kün y linksaf wyder ümhouge, wårnå as et valsk plat höygerup geyt. Dårnå kün y weader rechtsaf richting top, wårby as de weg weader stikker in de höygde krupt (mangs wal med 8%). Boavenup kün y u låten sakken richting et vöärmålige restaurant *Tankenberg* (wat ümmedöyped wör töt *Wereldrestaurant Pan* en in 2012 kats afbrandden) an de weg van Oldensele når De Lütte. Y künnet ouk ümdraien en oaver den Tankenbargerweg når Oldensele. Oaver den Alleeweg kün y langs nen smallen pad når de flanken van den Påsbarg.
Albert van Giffen

**Albert Egges van Giffen** (Noordhörn, 14 meert 1884 – Zwolle, 31 meie 1973) was een Nederlaandse oldheidkundige. Hij hef bezunder veule bemuienis ehad mit 't in kaorte brengen en restaureren van de hunebedden. Deur de Drèentse bevolking wördden hij daorumme wal "'t spittertien" enuumd.

Van Giffen gruide op in Dever en studeerde plaant- en dierkunde an de Rieksuniversiteit Grunning. Zien eerste archeologische preject was in 1908, toen as e opziener wördden bij de ofgraving van de wierde van Dörkwerd. In de jaoren tien was e een antal jaor conservator bij 't Rieksmuseum van Oldheden in Leiden. Daornao gunk e weerumme naor Grunning, waor e in 1920 an de universiteit 't Biologisch-Archeologisch Instituut oprichtte. Hij gaf les in de prehistorie en de Germaanse oldheidkunde. Later wördden e butengewoon hooglerer an de Universiteit van Amsterdam.

Rond de jaoren dartig deu-r-e archeologische opgravings naor Romeinse en vrogmiddelieuwse resten onder 't Domplein in Utrecht. In de jaoren veertig was e gaanks in Zuud-Hollaand mit opgravings naor de Romeinse nederzetting Praetorium Agrippinae en in Utrecht naor 't Romeinse fort Fectio.

Veule van zien schrieverije deu Van Giffen in zien zomerhuus, De Heezeberg, in 't Grunningse wierdedörp Aisen. Mit zien opgravings in Aisen in de jaoren twintig en dartig legde hij as eerste de structuur van een dörp deur de ieuwen henne kats bloot. Daorbij ontwikkelde hij zien kwadrantenmethode of taartpuntemethode, waorbij de onderzöchte stee in zowal verticale as horizontale glieven ofegraven wördt. Op dizze meniere kriej zo veule meugelk gegevens intied dej zo weinig meugelk verrineweert. Töt die tied wördden een viendstee kats ofegraven, laogien veur laogien, mar deur de neie methode bleef een diel van de stee onversteurd.

Van Giffen hef alle nog bestaone hunebedden in Nederlaand in kaorte ebracht en bij verscheiden hunebedden baodemonderzuuk edaone. Alle hunebedden gaf e een letter mit een nummer, beveurbield D1 veur 't noordelijkste Drèentse hunebed. In 1925-1927 publiceerde hij aover zien hunebeddenwark een dreidielig boek, det nog aid as standaardwark wördt eziene.

Van Giffen was etrouwd mit Klaziena Geertruida Homan, mit wie e vier kiender had. Nao heur scheiding trouwde hij mit Guda Erica Gerharda Duijvis.
Meer

Een **meer** is een fikse, deur laand inesleuten waterplasse. Meren wördt miestal onderscheiden van vievers in de zin det een viever kleiner, minder diep en deur mèensenhaand uutegraven is. Ok meren kunt daorumme nog wal ies deur mèenselijke bemuienis onstaone wezen, zoas 't Karibameer in Zimbabwe det ontstund deur de bouw van de Kariba-dam.

Allewal meren niet in directe verbiending staot mit zeeën of oceanen, voert de mieste meren heur aovertollige water of via ien of meerdere revieren of stroompies; det water kump uuteindelijk in de oceaan terechte. De mieste meren kriegt heur water ok anevoerd van revieren of stroompies. 't Aovertollige water van dichte meren (esleuten bekkens) daorentegen verdaampt of vluit vurt in de grond.

Netuurlijke meren vien ie veural veule in bargachtig gebied, riftzones en contreien waor gletsjervörming optreedt. Aandere meren bint esleuten bekkens of ligt in de buurte van grotere revieren, evörmd deurdet een reviertakke uutdijde töt een meer. Partie dielen van de wereld hebt een bulte meren wegens onriegelmaotige ofwateringspatronen die een aoverbliefsel bint van de leste iestied. Op een geologische tiedsschaol bekeken bint alle meren tiedelijk, umdet ze staorigan anslibt dan wal umdet de leegte of "depressie" die 't water bevat uuteindelk aoverstroomt.

Keunstmaotige meren bint anelegd um industriële of agrarische redens, um waterkracht op te wekken, um huusholdens van water te veurzien, veur de sier of veur de dieverdaotsie (beveurbield zodet volk derop kan ruien).

De Kaspische Zee, op de grèenze van Europa mit Azië, is een zoltmeer van 371.000 km² en is daormit 't grootste meer ter wereld, mar wördt ok wal as zee beschouwd. 't Baovenmeer (*Lake Superior*) op de grèenze van Canada en de Verienigde Staoten is mit 82.000 km² qua oppervlak 't grootste zuutwatermeer ter wereld. Qua waterinhold mut 't 't Russische Baikalmeer ('t diepste meer ter wereld) en 't Afrikaanse Tanganyikameer nog veur laoten gaon.
Tiem Evink

**Tijmen (Tiem) Evink** (Wilsum, 18 jannewaori 1918 - Kampen, 5 september 2009) was een Nederlaandse keunstschilder en musicus.

## Jeugd
Evink wördden geboren in Wilsum, een dörpien an de Iessel in de destiedse gemiente Iesselmuden (tegenwoordig onderdiel van de gemiente Kampen). Hij was de oldste van zes kiender; zien volk waren de Wilsumer krudeniers Hendrik Evink en Johanna Riezebos. De femilie van zowal vaders- as moederskaante was muzikaal. Va Evink was mit-oprichter en dirigent van meziekverieniging Euphonia. Tiem tiekende en schilderde van jongs of an; hij bekwaamde hum deur in de maande te warken mit een köppel keunstenaars.

## Ontwikkeling as schilder
't Wark van de Kamper schilder Henk Poeder (1897-1958) bewonderde hij, beveurbield hoe of Poeder riet wus te schildern. Riegelmaotig trökken ze der mit 'n beiden mit schetsboek en potlood op de motor of de fietse op uut. Thuus dienden de schetsen as basis veur eulievarfschilderijen. Evink maakte veural laandschoppen. Ok schilderde hij onderwarpen ontspreuten an de fantasie en warkte hij in opdracht. Behalve schilder was e musicus, koordirigent en meziek- en tiekenleraar.

## Kampen
Op 14 febrewaori 1945 trouwde Evink in 't Grunningse Moarum mit Frouke (geboren Froukje) Botma uut Boerakker, toendertied in de gemiente Moarum. Jaorenlaank dreven de beiden in de Geerstraote in Kampen een keunsthandel annex liestenmakerije. Ok begunden ze daor reclamebureau Tijmeka (wat stund veur Tijmen Evink Kampen). Evink schreef teksten, etaleerde en schilderde reclames veur bedrieven. Lange tied was e dirigent van de kienderzang in Kampen op Keuninginnedag.

In 1974 maakte Evink een antal schilderijen van de dörpen in de gemiente Iesselmuden: Zalk, Kampervene, Wilsum, 's-Eerenbroek, Iesselmuden en Graffest. De serie wördden ekocht deur de Duutse partnerstad van de gemiente Iesselmuden, Meinerzhagen. De stad schunk ze vervolgens an de gemiente Iesselmuden, waor ze op 't gemientehuus hungen töt 't samengaon mit de gemiente Kampen in 2001.

De Evinks gungen vake mit vekaanse naor Amelaand, daor as ze een vekaansiewoning kochten. Evink organiseerde der (verkoop)tentoonstelings. Op latere leeftied begunde Frouke op andrang van Tiem te aquarelleren; ze illustreerde onder meer dichtbundels van Nel Benschop.

Tiem Evink aoverleed in 2009; Frouke Evink-Botma in 2017. Ze bint begraven op de algemiene begraafplaatse van Wilsum.

## Bronnen
*Collectie Ameland: Tiem Evink
*SNS Historisch Centrum: Evink, Tijmen (Tiem)
*Wilsum in vrogger tied: Evink, Tiem (1918-2009).
*Weekblad de Brug, 9 april 2013 (Kamper neis- en advertentieblad)
*Wiewaswie.nl: hielijksakte

## Zie ok
*Kamper Almanak: Levensbeschrieving van Tiem Evink deur Jaap van Gelderen (pdf)
*WalkateArchief: FWA zomertentoonstelling - Frouke Botma - Tiem Evink, een dubbelportret. - opnames in een YouTube-filmpien van wark van Tiem Evink en Frouke Evink-Botma
Ambt Veno

**Ambt Veno** (Nederlaands: *Ambt Vollenhove*) was een gemiente in 't noordwesten van de pervincie Aoveriessel. De gemiente ontstund toen in 1818 de gemiente Veno esplitst wördden in de gemientes Stad Veno (de stad) en Ambt Veno ('t laand der umme toe). In 1942 wördden de beide gemientes deur de Duutse autoriteiten weer bij mekare edaone in de gemiente Veno. Dielen kwamen ok bij Iesselham en Blokziel. Vandage de dag vaalt dit alles onder de gemiente Stienwiekerlaand.

## Börgemeisters van Ambt Vollenhove
Neerslag

**Neerslag** is een verzaemeling waeterdielties die uut een wolk of een groep wolken valen en et eerdoppervlak berieken. De waeterdielties kunnen zowel vaste as vluiber wezen en kristalvormig of amorf, krekker: regen, haegel, mist, korrelhaegel, iesregen en sni'j. Neerslag is meugelik deurdat waeter verdaampt in 'e daampkring, omme vervolgens te kondenseren in wolken. Et is zodoende een belangriek onderdiel van 'e waeterkringloop.

De neerslag op eerde is gemiddeld zo'n 1130 mm et jaor: 1270 boven oceanen en 800 boven laand. Plaeselik is der slim vule verschil, van 50 tot 500 mm et jaor in woestijnen tot meer as 10.000 mm et jaor in sommige tropische gebieden. Alle jaoren vaalt der zo'n 577.000 km³ neerslag, waorvan zo'n twintig percent boven laand. Angezien et volume waeter in 'e daampkring 12.900 km³ is – mor 0,001% van de hydrosfeer, de totale waeterveurraod op eerde – wodt et waeter daor alle acht daegen vervast, ongeveer 45 maol in et jaor.

De hoeveulheid waeter in de daampkring is beparkt en varieert tussen de 0,001 en de 5 percent. Et is aans wel van grote invloed op et weer en de energiebalaans. De hoeveulheid nemp of mit 'e heugte, zodaj haoste al et waeter in de daampkring in de troposfeer treffen.

Neerslag is ok et belangriekste verwiederingsmechanisme van lochtversmeriging. Zo'n 80-90% daorvan vient plaese via natte verwiedering. Wieder mak neerslag diel uut van et *[[global electrical circuit]]*, krekker de atmosferische elektriciteit. Via neerslag is d'r een laedingstransport richting eerde van zo'n +90 coulomb de km² et jaor, naost de mooiweerstroom, blaksem en puntontlaodings.
Thincso

**Thincso** of **Thincsus** was den name vöär nen gud uut de germaanske mytology. Hee wördt vake lykesteld an den skandinavisken gud *Týr*, wåras hee den söäne was van Woden en Freya. Den name kümt vöär up en paar altaarsteynder dee vünden sint in de olde romeinske upgraevingssteade Vercovicium by et britske Housestead, by de Müre van Hadrianus. De romeinen tröäken den gud lyk med öären eygenen oorlogsgud Mars, want up de steynder steyt *Mars Thincsus* (Mars van et Ding). Ouk steyt hyrup de eyrste vermelding van de Tvihanti, nen germaansken stam wårvan as geleyrden meynet dat se uut et nudaagse Twente kümmen.

Thincso was når alle wårskynlikheid den gud van et *ding*, den rechtdag/de rechtspreakerye. Hee wördt ouk wal es vereynselvigd med Saxnot, den gud van de Sassen.

Thincso was den gud den as den wulv Fenrir an en touw wüst te leggen, mär dårvöär wal ne hande afebeaten kreag. By Ragnarök sal hee Fenrir doudhauwen.

## Name
Den oldnoorsken name *Týr* is döäregroid vanaf et oorgermaanske (nåbootste) woord **Tīwaz*, wårby as den z in nen r untwikkelden. Den oldhougdüütsken afeleiden form is **Ziu*, in et oldengelsk nöömden se em*Tīw* of *Tīg*. Når em wör den darden dag van de weake nöömd: *dinkseldag*.

Ouk vöäle lokale steades in twente en den achterhook verwyset når dissen gud, sou as Dinsper, den Dingspelerbarg, den rivyr den Dinkel en afleidingen dårvan, mär ouk Dinxtervene.

## Eigenschappen
Thincso is den gud achter de lyknamige rune, den T (ne upwaerse pyle). De rune T höyrt by Thincso en steyt vöär rechtvaerdigheid, selvbeheyrsking en selvupoffering. Et is ne rune vöär krygers.

Thincso is ouk den heamelvader en ne verpersöönliking van de sünne. As gud van et swaerd en de speare is hee ouk oorlogsgud. Thincso gevt recht, eyre, mood en wysheid in de stryd. Dårmed is hee tegelyke god van et ding (de germaanske volksvergådering).

An et begin van unse jårtelling was Thincso eyne van de vöärnaamste germaanske guden, te vergelyken med Zeus uut de greekske mytology. Dat versköäv later når Woden/Odin.

Ümdat Thincso ooit sou nen vöärnamen gud was, kan et good nen voordsetting weasen van nen olden indogermaanske gud. Toch solde et te makkelik weasen üm et vulleydig lyk te trekken med gudennamen as Zeus en Dyaus, en wöörde as latyn 'Deus' en fransk 'dieu'.
Gerd Spiekermann

**Gerd Spiekermann** (Övelgünn, Duutslaand, 4 april 1952) is een Platduutse schriever en verteller.

Spiekermann studeerde Romaanse talen en politieke wetenschoppen in Marbörg en Rennes. Van 1985 töt zien pensionering in 2015 was e redacteur Platduuts bij radiozender NDR Hamburg-Welle 90,3. Hij is mitwarker van 't Platduutse radioprogramma *[[Hör mal 'n beten to]]*, waorin vertellegies en literaire stokkies veuredragen wördt. Ok was Spiekermann veertien jaor endredacteur van de radioprogramma's *Hamburger Hafenkonzert* en (töt 't ende dervan) *Sonntakte*. Wieder trekt e rond mit Platduutse ienmansshows.

Veur de tekst *As dat Huus in de Grund versunk* kreeg Spiekermann in 1982 de Freudenthal-Pries veur Platduutse/Nedersaksische literatuur. In 1991 keeg e de Platduutse literatuurpries van de stad Kappeln, die det jaor veur 't eerst uutereikt wördden. In 2000 völt hum de Heinrich-Schmidt-Barrien-Pries ten diel, en in 2008 de Fritz-Reuter-Pries van de Carl-Toepfer-Stiftung in Hambörg.

In 't eerste nummer van Nedersaksisch tiedschrift *[[De Pennevogel]]*, det in Grunning uutegeven wördden, stund van Spiekermann 't gedicht 'Vorfilmbeleven'. Grunningstalig tiedschrift *[[Krödde (tiedschrift)|Krödde]]* (1982-2015) wördden de eerste jaoren in Hambörg edrokt onder 't toeziend oge van Spiekermann.

## Warken (keuze)
* *Mien halve Fro*, Chöttingen 1983
* Platduutse aoverzetting van *Plisch und Plum*. In: Manfred Gerlach (red.) (1984), *Wilhelm Busch – Plisch und Plum in deutschen Dialekten*, dtv, München
* *Geesche geiht up Tour*, Hambörg 1987
* *Kiek mol'n beten to*, Hambörg 1990
* *Ick pack ut. Plattdeutsche Geschichten*, Hambörg 1991
* *Nich mit mi! Plattdeutsche Alltagsgeschichten*, Hambörg 1995
* *Oma ehr Schötteldook*, Dassendörp 1997
* *Kattenschiet*, Hambörg 1998
* *Huus mit Goorn* (opname), Dassendörp 1998
* *Wiehnachts-Stress*, Hambörg 1999
* *Feste fiern. Ein Vortrags- und Lesebuch*, Hambörg: Quickborn-Verlag 1999
* *Achter mien Döör. Hintersinnige, erotische und ganz alltägliche Geschichten*, Hambörg 2000
* *Wohr Di weg!*, Hambörg 2001
* *100 Jahre [[Ohnsorg-Theater]]* (multimedia), Hambörg 2002
* *Wat ick nich utstohn kann* (luusterboek; live-opname), Hambörg 2003
* *Du kannst mi mol!*, Hambörg 2004
* mit Antje Grajetzki en Uwe Vorberg: *In Fahrtrichtung Links. Eine Odyssee durch Revue und Revolte*, Essen 2006
* *Dat lütte Wiehnachtsbook*; uutg.: Gesche Scheller, schrievers: Gerd Bahr, Ines Barber, Hein Blomberg, Reimer Bull, Heike Fedderke, Hans-Jürgen Forster, Irmgard Harder, Christa Heise-Batt, Rudolf Kinau, Dirk Römmer, Gerd Spiekermann en Günter Timm, Quickborn-Verlag, Hambörg 2008
* *Goh mi af!*, Hambörg
* *Gerd Spiekermann vertellt* (luusterboek), Hambörg

## Aover hum
* Falko Weerts (2001), *Dat Talk op Platt Book*, Kiel: Verlag Michael Jung, blz. 14
* Ulf-Thomas Lesle (2008), 'Fritz-Reuter-Preis 2008 für Gerd Spiekermann. Laudatio', in: *Quickborn. Zeitschrift für plattdeutsche Sprache und Dichtung*, jk. 98, nr. 3, blz. 6–14

## Uutgaonde verwiezings
*Gerd Spiekermann zien webstee
Nisse (folklore)

Een **nisse** (Deens en Noors), **tomte** (Zweeds) of **tonttu** (Fins) is een mythisch wezentien in de Scandinavische folklore, det vandage de dag veurnamelk in verbaand ebracht wördt mit de karstdagen en de donkere dagen daorveur. 't Woord "nisse" kump meugelk van 't Oldnoords *niðsi* (lief/klein femilielid) of van Nils, de Scandinavische vörm van de name Nicolaas.

Miestal wördt nissen beschreven en weeregeven as arg kleine wezenties mit een lange witte baord en een rooie, grieze of grune punthoed of ebreide mutse. Vanolds woont ze in of um (boeren)huzen en stallen. Ze hebt daor een zörgtake veur en bekommert heur in 't bezunder um de huusdieren. Deurgaons warkt ze 's nachts. As de nisse niet goed behandeld wördt, wördt e verkeerd in de kop en haalt e streken uut, of verlat 't huus en trekt anderworens henne.

Mit det in de 19de ieuw de Scandinavische folklore onderzöcht, bijienebracht en epopulariseerd wördden, is de nisse ien van de bekendste wezens daorvan ewörden, die in veule Scandinavische schrieverije een plekke ekregen hef. Zowal qua veurkomen as qua mythologische motieven kuj de nisse min of meer vergelieken mit aandere wezenties uut de Europese (mit name de Germaanse) folklore. Neemt beveurbield de kebolter (wat meugelk 'huushoeder' betiekent) of 't eerdmannegien van de Nedersaksische mythologie, de Nederlaandse kabouter, de Kobold of 't Heinzelmännlein van Duutslaand, de Schotse en Engelse brownie of Puck, de hob in noordelk Engelaand, de piskey of pixie van Cornwall en Devon, en de Slavische domovoy. De gebrukelke benaming *nisse god dräng* (nisse beste-kereltien) döt dèenken an Robin Goodfellow, een aandere benaming veur de Engelse Puck.
Nisse

**Nisse** kan wezen:
* Nisse (Zeelaand) (Zeeuws ok: Ternisse), een dörp en vroggere gemiente, now in de gemiente Börsele
* Nisse (folklore), een wezentien uut de Scandinavische folklore
* een koosvörm van de Scandinavische name Niels
* een koosvörm van de Scandinavische name Nils
* *[[Nisse en de vliegende kluizenaar]]* (1987), een poppenserie veur tillevisie, oorspronkelk 't Zweedse *Skrotnisse och hans vänner* (1985)
Weust laand

**Weust laand** of **weuste grond** is de treditionele benaming veur niet anemeuken, niet in cultuur ebracht laand. 't Is grond die braak lig, netuurlijke begruiing hef en niet gebruukt wördt veur laandbouw, tuunbouw of bosbouw. Zok laand is beveurbield heide, vene of moeraslaand. Laand det bezunder onbruukber is veur ontginning, zoas een zaandverstoeving, wördt ok wal onlaand enuumd. In Nederlaand rekent 't Centraal Bureau voor de Statistiek ok körtens dreugevalen laand töt weust laand.

Det weust laand niet bewarkt wördt, wil niet zeggen det de plaatselijke bevolking der gien gebruuk van maakte. 't Wördden beschouwd as mandielig bezit, waor in de Nedersaksische contreien benamings veur bestunden as maandelaand, marke en miente.

Heidegebieden waren graasgebied veur schaopen en in mindere maote veur koenen. Heide wördden emeid as veevoer, of der wördden plaggen esteuken veur in de potstal. De plaggen wördden later vermengd mit mes op de akker ebracht as grondverbeteraar en bemesting. Der wördden ekkels verzameld veur veevoer en humus veur bemesting. Wieder stunden der iemenkasten. Naost 't an laandbouw verwante gebruuk wördden der törf esteuken as braandstof, klei ofegraven veur bakstiender, en liem en zaand ewunnen veur woningbouw.

Weust laand beheurde in vrogger tied an de laandheer of vörst, die gebrukersrechten kun toekennen an de plaatselijke bewoners. Dizzend betaalden der siens veur an de heer. Nao de Fraanse revolutie en de ofschaffing van 't feodalisme zörgde neie wetgeving veur 't aoverheveln van 't mandielige laand naor de gemienschop, en kreeg de aoverheid der zeggenschop aover.

Vanof de achttiende ieuw wördden der estreefd weust laand an te maken veur laandbouw en perductiebossen. De ummezetting in laandbouwgrond kwaamp pas goed op gaank naor de anleg van spoorwegen en kenaolen in de negentiende ieuw. De uutgestrekte heidevelden van beveurbield Drenthe en Aoveriessel bint sindsdien veraanderd in netties opedield bouwlaand en plaatselijk ok wal bosgebied. Mit name in Drenthe is der aans ok nog wel heide aover, zoals 't Dwingelderveld. Weust laand wördt vandage de dag bescharmd, beveurbield um de biodiversiteit an te fietern. Ok bint bezukers der drok op umdej der kunt kuiern, fietsen enzowieder.

In Drenthe wördden een akker mit slecht grös wal aneduud as een wuunst, wuunstien of wuustien. Een klein kaampien of een hoekien gröslaand wördden ok wal een weu(n)sie, wuunsie, beunsie of buunsie enuumd. Op Neilusen wördden mit "de Wuuste" een gebied bedoeld det tussen de havezate Oosterveen en de Ommerschaanze lag en det töt in de 17de ieuw niet anemeuken was; op een kaorte uut die tied wördt 't de "Wüste" enuumd. Nao ontginning bleef dizze name veur de streke bestaon.

## Zie ok
*Weuste
Marke (bestuur)

De **marke**, ok **markegeneutschop**, **boermarke** of **boerschop** enuumd, was een middelieuwse groep dikkere boeren, de markegeneuten, die mandielig 't beheer en gebruuk van heur maandelaand (gemienschoppelijk laand) regelden. 't Woord 'marke', wat grèenze of scheiding beduudt, wördt ok gebruukt um 't gebied mit an te geven det bij een dörp heurt.

In Frieslaand en Grunning hej ok de termen meente, meenschaar, boermande of boermanje; in Drenthe miente of meent(e). Det slag niet op al 't weuste laand van 't dörp, mar specifiek op de mandielig beheerde wei- of heuilaanden.

De marke in de zin van markegeneutschop wördt wal ies in toezel ehaald mit de Grunningse en Oostfriese term hammerk of hamrik (Fries: himrik). De hammerk is 't grondgebied van een loug (dörp), mit name de butengebieden.

## Rifferenties
Stadshagen

**Stadshagen** (Zwols: *Stadsägen*) is een wiek van de Aoveriesselse heufdstad Zwolle waor begun 2022 27.020 lu woonden (26.000 an 't begun van 2020). 't Is de neiste wiek van de stad; mit de bouw bint ze in 1995 begund. Stadshagen lig in 't noordwesten van Zwolle en in 't zuudoostelijke diel van de middelieuwse polder Mastenbroek. In tegenstelling töt de mieste woonwieken van Zwolle-Noord lig Stadshagen ten westen van het Zwarte Water.

Stadshagen bestiet uut de buurten Milligen, Schoonhorst, Werkeren, Frankhuis en (in anbouw) De Tippe, Breecamp en Breezicht. Mit de wieken Westenholte en Spoolde vörmt Stadshagen sinds 2012 't Zwolse stadsdiel West.

## Geschiedenis
Waor now Stadshagen lig, stund tussen 100 en 500 nao Chr. een moerasbos, det daornao verdween in een zuutwatermeer. In de 14de ieuw wördden 't gebied anemeuken en inepolderd. De oorspronkelke opzet van Stadshagen is ontwörpen deur stedenbouwkundige Klaus Folmer; dizzend is wieder uutewarkt deur bureau BGSV uut Rotterdam. 't Geboorteciefer van de wiek was al in de begunjaoren 't hoogste van de gemiente Zwolle. De bedoeling um een gedifferentieerde bevolking te laoten ontstaon is niet elokt; der kwamen veural jonge gezinnen uut aandere dielen van Zwolle wonen.

## Veurzienings en verkeer
't Winkelanbod van Stadshagen vien ie haoste allemaole in Winkelcentrum Stadshagen, det der in 2004 kwaamp en ok een Cultuurhuis hef. In 2009 wördden jongerncentrum Level Z dalezet mit veule inbreng van jongelu, die 't centrum ok bestiert mit hulpe van een jongernwarker. In 't noorden van de wiek lig de in de jaoren zestig ontstaone Milligerplasse, die een eigen straandtien hef.

Verkeer tussen Stadshagen en de rest van Zwolle kan gebruukmaken van de Mastenbroekerbrogge (1998) en de Twistvlietbrogge (1999, veur openbaar vervoer en langzaam verkeer) aover 't Zwarte Water en de Voorsterbrogge aover 't Zwolle-Iesselkenaol. Rond Stadshagen löp de neie rondweg de Hasselterweg. In 2019 is Stesjon Zwolle Stadshagen lös edaone, det onderdiel uutmak van de spoorlien Zwolle - Kampen ('t "Kamperlientien").
Vesuvius

Den **Vesuvius** is nen aktiven vulkaan by de italiaanske stad Napels. Et is nen typisken stratovulkaan, med nen stik uploupenden barg van 1281 meter houge, upebouwd uut verskillende lågen van vrogere uutbörstingen. Hee ligt in de krater van nen ölderen en noch gröäteren vulkaan: de Summa, den as sou'n 18.300 jår terügge vöär et lätste med geweld uut mekander pleyrden. Seyd 1993 is den vulkaan en et ümliggende gebeed beskarmd as Nationaal Park Vesuvius.

De Vesuvius börstet regelmåtig uut, meysttyds med sou'n 50 jår dertüsken, mär vöärloupig vöär et lätst in 1944. Et bekendst is de Vesuvius skounwal vanweage den uutbörsting van et jår 79 n.K. De domålige städen Pompeii, Oplontis en Herkulaneum wör der kumpleet döär verrasked en verwoosted.

Ümdat Napels der sou kort upligt, wördt de Vesuvius as eyne van de gevöärlikste vulkanen van de wearld eseen. As hee uutbörstet, müttet de ungeväär 600.000 direkte ümwoanenden sou rap möägelik vord seen te kummen.

## Mytology
Den Vesuvius kümt vöär in vöäle literatuur en historiske beskryvingen. Dårmed is et eyne van de bekendste en meyst beskreavene vulkanen up de wearld. In de romeinske tyd skreaven der de lüde goddelike krachten an to. Müürskilderingen van Pompeii steyt de Vesuvius ouk by up. In de romeinske mytology wör emeynd dat den god Herkules der woanden, al is et neet düdelik of dår ouk de stad Herkulaneum når enöömd is.
Stadshagen (Stockholm)

**Stadshagen** is een stadsdiel van de Zweedse heufdstad Stockholm. 't Lig in 't noorden van 't eilaand Kungsholmen, in 't district Sankt Göran. 't Stadsdiel is in 1938 ontstaon toen as westelk Kungsholmen in vier neie stadsdielen opedield wördden. In 2017 had Stadshagen zo'n 8500 inwoners, van wie der zo'n 28,8 percent van butenlaandse ofkomst waren.

In Stadshagen vien ie ien van de grote ziekenhuzen van Stockholm, ok ien van de oldste van 't laand, Sankt Görans sjukhus. Op de hudige locatie deu 't de deuren lös in 1888. De karke Sankt Görans kyrka stamt uut 1958; der gunk een kapel uut 1910 an veurof. In 't stadsdiel lig ok de barg Stadshagsberget, die 52 meter baoven zeeniveau uutstek. Vanof de barg hej een schier uutzicht aover 't Karlbergspeleis en aover stadsdiel Vasastaden in centraol Stockholm.

## Geschiedenis
De name Stadshagen veur 't gebied kwaamp al in de 17de ieuw veur. Lange tied beheurde 't töt de laandelijke umgeving van Stockholm, mit een paar grote boerenspillen, een ketoenfebriek en een sukerfebriek. End 19de, begun 20ste ieuw was 't gebied een sloppenwiek waor arme en dakloze Stockholmers heur hutties dalezetten. In 1909 wördden ien van de oldste volkstuuntiescomplexen van de stad der opericht, de Karlbergs-Bro koloniförening.

Wegens huzentekört in Stockholm stelde de aoverheid begun 20ste ieuw in dizze contreien goedkope, barakachtige neudhuusies beschikber. Dizze bebouwing wördden Gamla Stadshagen ('t olde Stadshagen) enuumd, of ok wal *guldgrävarlägret* ('t goldzukerskaamp). De "boshutties" van Gamla Stadshagen wördden in de jaoren zestig ofebreuken. De in 1947 ebouwde flat of *kollektivhuset* Kvinnohemmet is mit zien veertien verdiepingen en gele façade een opvalende anwezigheid in westelk Kungsholmen.

In de jaoren zestig, zeuventig en tachtig wördden buurten ebouwd mit grote kantoorgebouwen en industriële complexen. Sindsdien is der ok weer industrie vervöngen deur neie woonbuurten. In 1975 is ''tunnelbanestation'' Stadshagen lös edaone, een stesjon op de blauwe liende van de Stockholmse metro. Der is ok een terrein veur sport en atletiek, Stadshagens IP.
Weer

Et **weer** is de toestaand van 'e atmosfeer van een planeet, zoas hoe hiete of kold as et is, hoe nat of dreuge, hoe wiendstille of stormachtig, hoe helder of bewolkt. Op Eerde speulen de mieste weersaktiviteiten heur of in de onderste laoge van 'e daampkring (de atmosfeer van 'e Eerde), naemelik in 'e troposfeer, krek onder 'e stratosfeer. Intied dat et weer verwis naor de temperatuur, neerslag en aandere omstaandigheden van 'e daampkring, gaot et klimaot over 'e gemiddelde atmosferische omstaandigheden over langere periodes (miestal wodt d'r naor dartig jaor ekeken).

Weer wodt bepaold deur plaeselike verschillen in lochtdrok, temperatuur en vochtigheid. Zokke verschillen kunnen et gevolg wezen van de staand van de zunne op een bepaolde plekke, wat per briedtegraod verschilt. Op meer noordelike briedtegraoden schient de zunne vanuut een legere hoek, dichter bi'j de horizon. Daordeur wodt de energie van et zunlocht over een groter gebied verspreid en is disse energie zwakker as dichter bi'j de evenaar, waor de zunne meer van bovenof schient en de energie dus op een kleiner gebied ekoncentreerd is. Verschillen in temperatuur brengen op heur beurte verschillen in lochtdrok teweeg.