open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sterrenbeeld

Een **stearenbeeld** is een denkbeeldig figuur wat verskillende stearen samen liekt te vormen, a'j der lienen tusken zollen trekken. Bepoalde stearen liekt kort biej mekoar te stoan en vörmet zo vuur et menskelike oge nen figuur. Iej mut der wal wat vuurstellingsvermeugen vuur hebben, want de stearen wat skienboar kort biej mekoar stoat, zit vake in et echt miljoenen kilometers tusken. Vanolds is een menske gewoon um patronen (musters) te herkennen. Ook as der dee neet zint. 

## Geskedenisse
Stearenbeelden hebt ne latiense name dee't astronomen oetedacht hebt. De meeste namen goat wierumme op et olde Mesopotamië, woeras ze der völle noar keken en oaver skreven in Babylonische stearenbeuker. De namen Leeuwe, Krabbe, Wage, Tweeling, Skorpioen en zo wieder he'w an de Grieken te danken.

In de oldheid stellen Ptolemee ne lieste van 48 stearenbeelden op. De meesten dee't vanof et noordelik halfronde te zeen zint, hebt nog altied ziene namen. Et ennigste stearenbeeld van Ptolemee wat neet mear besteet is et Skip Argo (*Argo Navis*). Et was zo onhandig groot dat de stearenkiekers besleuten et op te delen in veer kleindere, as onderdelen van et skip: Carina (Kele), Puppis (Achtersteaven), Pyxis (Kompas) en Vela (Zeilen).

De euldstbekende stearenbeelden hebt namen oet de Griekse of Romeinse Mythologie, of deers. Langs de Middellandse Zee kö'j skoonwal nit et hele oetspansel zeen. Do as de wearld mear en mear ontdekt wör, kömmen der ook verdan mear stearenbeelden biej. Dee wörden dan neumd noar techniek wat in den tied et niejste van et niejste was, zo as et slingeruurwoark en de mikroskoop.

In 1603 gavven Johannes Bayer 'n eersten stearenatlas oet. Dat was ne bundeling van kennis wat ontdekkingsvöarders as Pieter Dirksz. Keyser en Frederik de Houtman al biej mekoar egadderd hadden.

de Internationale Stearenbond (IAU) lea in 1922 de namen van 88 stearenbeelden vaste. Een poar olden kömmen te vervallen. In 1928 nöm de IAU de vaste umlieningen an dee't 'n Belgischen astronoom Eugène Delporte vuurstellen. Disse lienen gavven Delporte in 1930 zelf oet. Hee heul neet 'n vörm van et stearenbeeld an mer de stea an 'n hemmel. Zo kö'j met et stearenbeeld kuiern oaver objecten binnen dat gebeed. 

## Derenreem
De twaalf bekendste sterrenbeelden zint dee binnen de zoneumde derenreem of zodiak: 

* Ram
* Bolle
* Tweelingen
* Kreeft
* Leeuwe
* Maagd
* Wage
* Skorpioen
* Boagsketer
* Steenbok
* Waterman
* Vissen

Hier lik zik de zunne gedoerende et joar duurhen te beweagen. Eén stearenbeeld de moand geet neet op; de zunne steet neet eaven lange in alle beelden. Vuural in 'n Skorpioen hef he et nog wal een moal bekekken. Der is ook nog een darteende stearenbeeld: de Slangendreager (*Ophiuchus*). Wonnear as et vuurjoar wördt, verskof ook nog es met 30 groad de 2150 joar (precessie). Doarmet skof allens wier een stearenbeeld op.
Filippynen

De **Filippynen**, officiääl de **Filippynske Republik**, is nen eilandståt in Süüdoust-Asie. Et ligt in den westeliken Stillen Oceaan en besteyt uut 7641 eilanden. By mekander meatet dee 300.000 kilometer in et veerkant. Se sint ruwweg in dree höyvdgrupen in to deylen: Luson, Visayas en Mindanao. Med meyr as 110 miljoon inwoaners is et up elvene nå et drukstbevolkede land van de wearld.

De Filippynen ligget an de Süüdchinääske Sey up et westen, de Filippynske Sey up et ousten en de Celebessey up et süden. Et hevt militäre grensen med Taiwan up et noorden, Japan up et noordousten, Palau up et ousten en süüdousten, Indonesie up et süden, Maleisie up et süüdwesten, Vietnam up et westen en China up et noordwesten. Der woanet verskeidene volker döär mekander. De höyvdstad is Manila, de stad med et meyste inwoaners is Stad Quezon. Beide höyret se by et städelik gebeed Manila.

## Geskedenisse
De eyrste inwoaners van de eilanden, de Negritos, kreagen eyrst to maken med austronesiske volker. Händigan sorgden verskil in gelöyv der vöär dat der meyrere köäningryken untstünden. Döär handel med de Tang- en Song-geslachtslynen kümmen der ouk chinäsen nå de eilandengrupe. Dee bleaven alvoordan meyr vöär vaste un vermengden sik med de andere lüde. Med den kumst van Ferdinand Magelhaan begünde de spaanske kolonisaty. In 1543 döypeden den spaansken untdekkingsreisiger Ruy López de Villalobos de eilanden *las Islas Filipinas* as eyre nå köäning Filips II. De Roumsk-Katolike Karke nöäm de vöärnaamste steade up de eilanden in. Manila wör den vöärnaamsten döärvoorpost vöär den handel. Ouk migranten uut Latynsk Amerika en et Iberisk Skyreiland kümmen in flinke antallen up de eilanden an.

In 1896 begünde de Filippynske Revoluty, wårmed de eilandengrupe verwikkeld rakeden in den Spaansk-Amerikaansken Oorlog van 1898. Spanje stünd et gebeed af an de Vereynigde Ståten. Filippynske upstandelingen röpen de *Eyrste Filippynske Republik* uut. Dat leidden to den Filippynsk-Amerikaansken Oorlog, wår de VS as winner uutküm. See bestüürden et gebeed töt de japanske inval by den Tweyden Wearldoorlog. De VS nöämen et weader af van Japan, wårnå as de Filippynen in 1946 unafhangelik wörden. Den diktator Ferdinand Marcos rööp den noodtostand uut en regeyrden van 1972 töt 1981 med harde hande. Döär de Volkskracht-Upstand wüst et land em in 1986 te wippen en weader en demokraty to worden.

## Filippynen in et kort
De Filippynen sint nen upkummenden markt. Et is en untwikkelend land wat rap an et industrialiseren is. Se sint in oavergang van vöärnamelik burenland nå deensten en makerye. Et land hevt heyl wat boademskatten en ne verskeidenheid an planten en deers dee belangryke sint vöär de wearld. Et land is aneslöäten by verskillende internationale organisatys. Vöäral ASEAN is dårby vöärnaam. Undanks harden ekonomisken groi hevt et land to maken med groute ungelykheid en slimme ümköyperye. Döärdat et land up den Ring van Vüür en den eavenaar ligt, hevt et regelmåtig last van natuurgeweld as aerdbeavingen, heyvigen reagen en tropiske störme.
Ferdinand Magellaan

**Ferdinand Magellaan** (c. 1480 – 27. april 1521) was nen portugääsken untdekkingsreisiger. Wellicht syn grötste wark was et anvoren van de spaanske untdekkingsreise når Oustindie. Hee untdekkeden de Stråt van Magellaan, stöäk as eyrsten europeaan den Stillen Oceaan oaver en makeden as eyrsten europeaan kontakt med de Filippynen. Magellaan küm ümme in en gevecht by de Filippynen in 1521, mär syn bootsvolk küm under anvoor van den spanjaard Juan Sebastián Elcano weaderümme in Spanje in 1522. Dårmed warren se de eyrsten wat vulleydig rund de wearld evåren warren.

## Vroge leaven
Magellaan wör geboren in 1480 as söäne van ne kleine adellike family in Portugal. Hee kun good as seyvårder uut de vöte en wör marineofficier vöär de portugääske krone in Asie. Mär Köäning Manuel I wol em neet betalen üm oaver et westen rund et amerikaanske wearlddeyl to våren en sou by de Molukken uut to kummen. Dårnå güng Magellaan med dat plan an by Köäning Karel I van Spanje. Den wolde wal. In Sevilla trouwden he en kreag he twey kinder. In 1518 wör he benöömd as admiraal van de spaanske vloot en aneweysen as höyvd van de 'Armada van de Molukken', nen vloot van vyv skeype. Dårnöäst wör he aneweysen as kommandant in de Orde van Santiago, eyne van de höygste rangen binnen et Spaanske Ryk. 

## Reise nå de Filippynen
Med speciale vulmachten en vöärrechten van den köäning up sak, leidden he syne Armada van Sanlúcar de Marrameda döär den süüdwessteliken Atlantisken Oceaan, når de oustküste van Süüdamerika en südelik van Patagonie. Undanks verskeidene störme en müteryen, lükkeden et em et spül döär den Stråt van Magellaan in de *Mar del Sur* to krygen. Den hernöömden hee töt *Mar Pacifico*, Pacifisken Oceaan. Den vloot küm an up Guam nå nen swåren oaversteak van den Stillen Oceaan en küm do an up de Filippynen. Dår küm he torechte in den Slag van Mactan en kreag ne ne vergivtigde pyle in den nekke, wåran as he störv up den 27. april van 1521.

Under leiding van kapitein Juan Sebastián Elcano, küm de ekspedity toch an up de Krüdeneilanden. De beide skeype wat noch oaver warren güngen uut mekander. Den eynen probeerden vergeyvs Ny Spanje to bereiken döär oustwaerts to våren oaver den Stillen Oceaan. Et andere skip, under leiding van Elcano, seilden up et westen an oaver den Indisken Oceaan en dårnå up et noorden an langs Afrika. September 1522 küm et skip weader an in Spanje.

Al under deenst van Köäningryk Portugal (tüsken 1505 en 1512) had Magellaan de Maleisiske Eilanden anedån. Mär döär der nu oaver et westen up an to våren lükkeden et Magellaan üm vöär et eyrste in de geskedenisse de wearld souwat heylemål rund to våren.
Buursebekke

De **Buursebekke** is een rivierken wat ontsteet oet 'n Oa biej Oahoes in Duutsland en zo ongevear de zudergrenze van Twente angef. Biej de Haarmühle in Duutsland kort oawer 'n poal, kump he Nederland in en löp dan tusken Buurse en Hoksebarge op Deepn an. Vanof doar löp he as Skipbekke verdan op 'n Iessel an biej Deaventer.

De löppe van de Buursebekke is een paar moal verleg. De olde Bekke was benaamd vuur Hoksebarge vuurnaam. An beide zieden doarvan ligt de öldste aarve van de maarken Buurse, Hoksebarge en Hoënesch. Vanolds leup de Buursebekke dwers deur et dorp, langs de Kloashoesweg en dan op et zuden an langs de Oostenstroate (wat noe de Jhr. von Heijdenstroate is). Oet opgreawingen in 2010 bint doar spoors van vunden in 'n olden hof van de pastorie biej de Hervörmde Kaarke. Der wör bouwd veur een appartementenblok. Oet de bouwputte köm ok nog nen boomstam noar boawen wat as peilstok vuur et water denen.

Op et punt biej de Maarkt met de Möllenstroate was in 1967 ook al in nen bouwput de bedding van de Olde Bekke te zeen. Van doaroet gung et streumke wieder duur et Meuken, benoorden langs de Eibargsestroate, de Ten Vaarwaarkstroate en dan vuurbiej de boerderiejen van et Varck.

Rond 1400 leut Deawenter ne skeepsverbinding greawen tusken de Maarkelsebekke en de Buursebekke. Um de skippers töt an De Broam in Buurse te loaten kommen leuten ze in Hoksebarge do van de Morsbrugge töt de Koekoeksbrugge ne nieje bekke greawen, zo as der den nog lig. Vanof de Kloashoesbrugge greuven ze nieje bedding noar de Vedder kort biej de Möllenveldsbrugge. Zo köm de Buursebekke an de hüdige löppe. Voaren deden de skippers met zompen of zoneumde pötte, skeepkes van 8,5 meter lank biej 1,5 meter breed en nen meter hoge. As ze niks vervoren sneden ze mer 12 centimeter duur et water. Op Hoksenbaargsen grond bint verskeidene oawerslagsteas vunden. Doar kömmen handelsleu vanoet umliggende steas met peard en wage op an en deden dan de waar oawerladen op de boten. In et Assinksbos is nog aait de Poteardenhook bekend, zo neumd noa de potearde veur pöttebakkerieje wat doar wunnen wör. Biej de Lankheterbrugge is völ holtskool wiervunden. Dat wör hier opsloan en duurvoord noar iezersmelteriejen van Deaventer. Biej De Broam in Buurse zammeln ze boomstämme vanoet Duutsland. Dee wörden dan op vlotten oawer de bekke vervoord. 'n Skriewer Sylvanus oet de 17e eeuwe wus te melden at de Skipbekke slim geschikt was "voor de holtkoperen om groote balcken uit Twente en de grenzen van Munsterland met kleine moeyte ende kosten af te brengen".

Noa Napoleon wörden landweagen verhard en verbetterd. Doarduur wör binnenlands skeepverkear minder vuurnaam. Noa 1900 was et kats doan met et spul. Noa 1950 wör de Buursebekke ne geleefde stea um te zwemmen.
Haarmühle

De **Haarmühle** (neadersaksisk: *Haarmöäle*) is ne monumentale watermöäle by Alstätte in Düütskland, strak an de grense med Buurse in Neaderland. Et hüdige möälengebouw, med vakwarkholt en baksteynvülling, stamt uut 1619. Wat der dårvöär stünd, stamden uut 1331. Et spülleke wör vöär et eyrst al in 1188 enöömd as *Haremole*. Water krigt et van de Alstätter Å, den as in Neaderland de Buursebeake heat. Et is rechtevoord vöäral en ethuus en vergådercentrum.

In 1988 wör de möäle upeknapped, wårdöär he weader warket. Et is ne sou nöömde underslagmöäle. Dat wil seggen at et water under et rad döärlöpt en neet boavenup de rader valt.
Heldern (dorp)

**Heldern** (Nederlands: *Hellendoorn*) is een dorp in de lieknamige gemeente Heldern in Oaveriessel. In 2023 wonen der 6500 lu op ne oppervlakte van zowat 46 kilometer in 't vierkant. Et grenst met de klokke met an Elen en Rhaan, Hulsen, Nijverdal, Hoarle en Luttenbarg. Heldern lig tegen 'n Heldersen Barg, een uutloper van de Sallandse Heuvelrugge.

## Geschiedenis
Et dorp wördt veur et eerst enuumd in et kasboek van nen bisschop uut 1275. Toen deed 'n lokalen pastoor geld inleggen veur de kruustochten. 

In de Tweede Weerldoorlog bouwden de nazi's een ofvuuropstelling veur V2-raketten biej Heldern. Van doaruut wör in 1944 Antwarpen, wat al lange bevrijd was, beschötten en kwammen 567 luu uut de tied.

## Kultuur en vermaak
De meeste lu kent Heldern veural van et Avonturenpark Hellendoorn, een pretpark wat de lokale knippe goed spekt. Et muziekfestival Dauwpop trek alle joaren een hoop volk op Heldern op an. Gröttere sportevenementen bint de Hellendoornrally die al sinds 1982 organiseerd wördt en de Mountainbike Mania, woarbiej fietsers 's nachtes biej lu deur de huze en een kafee fietst. 

Wieders he'j in et dorp et iesfabriek van Ben & Jerry's. 

Ok he'j in et dorp twee möllens: De Hoop en De Wippe.

Op landgoed Schulenburg, op et noordoosten van Heldern, wördt alle joaren et Zunnewende Festival organiseerd, woar met muziekuutvoeringen en veurdrachten Nedersaksische cultuur evierd wördt. Ene van de bekendste Nedersaksische skriefsters, Johanna van Buren, kwam uut Heldern. Een ander, regionaal bekende skriever en leedtiesmaker in et Helders is Herman Kampman. Taalonderzuker Jan Nijen Twilhaar höldt zich gangs met et beschrieven van et Helders dialect, wat een mengvörm van Sallands en Twents is.


Bestaand:Hellendoorn_Oude_Ansicht_Ingang_Dorp.PNG|'n Ingank van Heldern rond 1910
Bestaand:Hellendoorn_Hervormde_Kerk_1905.PNG|Hervörmde Karke rond 1905
Bestaand:Hellendoorn_Dorpstraat_1910.PNG|Doarpstroate rond 1910
Suske en Wiske

**Suske en Wiske** is 'n Belgische stripriege in et Nederlaands, dee dreait um 't kearlken Suske en 't meaken Wiske, um Wiske höare tante Sidonia en eare hoesvrinden Lambik en Jerom. De strip is in 1945 bedacht deur Willy Vandersteen (1913-1990) en sinds de joaren zeuventig deur verskilnde opvolgers in staand hoalden. Vandaag 'n dag bint d'r mear as 300 albums van. De riege is zowal in België as in Nederlaand merakels populair.

'n Heandkevol albums bint in Nedersaksische dialecten ummezet. In de joaren negentig bracht 't Niejsblad van 't Noorden versies van 't album *Het hondenparadijs* oet in 't Dreants en Grönnings. (De strip steund in den tied dagelijks in 't Niejsblad). De albums *Het Witte Wief* en *De ringlingschat* kwam op initiatief van 'n Baants ook in 't Tweants oet (as *’t Witte Wief* en *’t Zulveren Heurnke*). Dizze ummezettings bint maakt deur Gerard Vaanholt.
Kazaks

Et **Kazaks** of **Kazachs** (eagen name: **Qazaqşa**, Қазақша, قزاقچه, al naor gelang wat vuur skrift der gebreukt wordt) is de nationale taol van et Kazachse volk in iene van de twie officiële taolen van Kazakstan, naost et Russisch. Et wordt epraot duur zo'n 16 miljoen minsen in Kazakstan, et euterste noordwesten van China, 't westpuntjen van Mongolië, duur mindereden in angrinzend Rusland in Oezbekistan in duur nog wat migranten varderop.

Et Kazaks maakt diel eut van de Turkse taolen, in daorbinnen wier van de Kiptjakse taolen. Zodoende is et ing verwant an onger maar et Kirgizisch (de taol van Kirgizië), et Tataors en et Basjkiers (twie mindereidstaolen in Rusland), in wat varder weg van bevuurbeeld et Turks, et Oezbeeks in et Azerbeidjaons.

Net as de meeste Turkse taolen ontsting et Kazachs noadat de Turken eurlui nao et westen oetbreaiden. Duurdat ze moslims binnen eworden, eawen de Kazachen al vruug vuul Arabische en Perzische woorden in eurluier taol openeumen. An de dominantie van de Perzische cultuur kwam in de negentiende eeuw 'n ind, toe Kazakstan diel van 't Russische Riek wier. Mit de inveuring van et communisme wier de godsdienst zelfs ielemaol taboe. De Kazakken wieren edwongen et Arabisch skrift op te geven en over te goon op eerst et Latijns, daorna et Cyrillisch ('Russisch') skrift.

In disse teed nam de taol oek vuul Russische woorden op. Oek breaide et Russisch im, vuural in de steden, sterk eut duur alle Russen (en andere niet-Kazakken) die daor kwammen woenen. Daorom wordt oek vandage nog de Kazakse taol lang niet duur alle minsken as eerste taol gebreukt; Russisch wordt zieker in de steden beter verstoon. Nao de onafaankelekeid van Kazakstan ding de regering gien poging om de minsken massaol et Kazaks as ienige officiële taol op te leggen. Wel wordt er wark emaakt van et (er)invoeren van et Latijns alfabet, wat 't ouwe Cyrillische alfabet moet vervaangen. Anno 2025 is die veraanderege nog niet compleet.
Aleksandrie

**Alexandrie** is ne stad in Egypte. Med al et verstädelikte gebeed der by üm hen woanet der 6,1 miljoon lüde up ne vlakde van 1,108&nbsp;km2. Liggend up de westelike over van de Nyldelta strekket et sik 40 kilometer uut langs de noordküste van et land. Et is Egyptes vöärnaamsten seyhaven en up Kairo nå de grötste stad. Ouk is et de grötste stad an de Middellandske Sey. De stad wör stichted in 331 VK döär Aleksander den Grouten. Et is eyne van de vöärnaamste städen uut de oldheid. Rechtevoord is et en centrum vöär weatenskap, kultuur en undersöök.

De stad drägt de bynamen *Brüüd van de Middellandske Sey* en *Pearl van de Middelandske Küste*. Et is ne groute turistentrekker en ouk heyl wat industry hevt der wark. Et is de up vyv nå grötste stad van de arabiske wearld en et middenousten en de up teen nå grötste stad van Afrika. Aleksandrie wör stichted by ne olde egyptiske neadersetting med name *Rhacotis*, wat later et 'Egyptiske Deyl' wör. De stad was höyvdstad van et Ptolemaeiske Köäninkryk en was de belangrykste stad vöär handel, leyring en wysbegeyrde gedurende de greekske oldheid en late oldheid. Der wördt emeynd at et langen tyd de drukst bevolkede stad van de oldheid was.

Aleksandrie was vöäral bekend üm den Vüürtorend van Aleksandrie (*Faros*), eyne van de Söäven Wearldwunderen. Et andere wår Aleksandrie bekend ümme stünd was de Groute Bookhalle, de grötste van de wearld in den tyd. En darde herkenningspunt was de Katakomben van Kom el Sjokafa, eyne van de Söäven Wearldwunderen in de Middeleywen.

Souwat dusend jår lange was Aleksandrie eyne van de tounangeavende städen van de Middellandske Sey. Dat was sou durende de romeinske en bysantynske tyd töt an de mohameddaanske veröyvering van Egypte in 641 NK. Do wör ne nye stad as höyvdstad eköäsen in Fustat, wat nu deyl van Kairo is. De stad was unmündig vöärnaam vöär et vroge Kristendom. Et Patriarchaat van Aleksandrie sat der, eyne van de dryvende krachten van et gelöyv in den tyd in et Oust-Romeinske Ryk. Vandage den dag meynet beide de Kopten en de Greekske Ortodokse Karke at et öären oorsprung is.

Halvweg et söävende jårhunderd was Aleksandrie al halv löädigeröyvd. Van den vöärgånden glory was weinig oaver. Toch bleav et noch lange en neet unvöärnaam middelpunt vöär handel en as marinebasis. Vanaf de 18. eywe begünde et weader in de beyne to kummen as oaverslagpunt in den internationalen skeypvårt. Et was en handig knouppunt tüsken de Middellandske en Roude Sey en de winstgeavende handel in egyptiske boumwulle. De echte upstanding van Aleksandrie begünde under Muhammad Ali (neet den bokser), den eseen wördt as den grundlegger van et moderne Egypte. Den sat achter vöärname weagenbouwplannen en modernisaty.
Bangkok

**Bangkok**, officieel op zien Thais **Krung Thep Maha Nakhon** (vaak ofkort töt **Krung Thep**), is de heufdstad en drokste stad van Thailaand. De stad beslöt 1.568,7 veerkaante kilometer. In de stad zelf wont zo'n 10 miljoen leu tehoop. Met de veursteaden der biej komt ze an de 17,4 miljoen (25% van wat Thailaand an inwonners hef). Doarmet stek Bangkok wied boawen alle aandere steaden in et laand oet, wat grötte en ofdracht veur de schatkist angeet.

'n Anvang van Bangkok möt zöcht wörden in et tiedpeark Ayutthaya in et 15e joarhoonderd. Do was et een haandelspöstke, wat oeteandelik oetgröaiden töt twee verschillende heufdsteaden: Thonburi in 1767 en Rattanakosin in 1782. Binnen de modernisering van et olde Siam (zo heten Thailaand eerst) in 't 19e joarhoonderd nöm Bangkok ne veurname stea in. Et laand har te lieden van drok oet et Westen. Ok binnen de interne politieke stried van et laand in et 20e joarhoonderd was Bangkok kopleuper. 'n Könning wör ofzet, der köm nen groondwet en der warren verscheine stoatsgrepen en opstaanden. Oonder 't *Steadelike Ambt Bangkok* van 1972 kreag de stad nen oetzunderden stoatus. Tusken de joaren '60 en '80 van 't 20e joarhoonderd wassen de stad onwies an. Rechtevoort drok Bangkok een fleenk steampel op de politiek, ekonomie, et onderwies, de media en de hele wiedere samenleaving van Thailaand.

Vanof 1980 ongeveer kwammen der heel wat investeerders op Bangkok an en nen helen koppel multinationals verhuusden ere regionale heufdkantoren der hen. De stad kö'j noe in de strek nich umhen as et geet um geldzaken, haandel en popkultuur. Et is ne deurvoerstea veur vervoor en gezoondheidsplege. Ok könt kunsteners, artiesten en modeleu der good geworden. De stad steet der um bekeand at der aait wat te doon en te zeen is. Ook de rosse buurten komt völ leu op of. Et Grote Paleis en boeddhistische teampels as Wat Arun en Wat Pho stekt slim of teggen et nachtleawen van Khaosan Road en Patpong. Bangkok steet hoog in de liesten van grötste toeristenbestemmingen van de wearld.

Et onmeundige bouwen van Bangkok in de gröaitied gung zoonder deep noadeanken oawer stadsplannen. Doardeur stek de stad op wat steas wat krang in mekaar en kan et weagennet et ok amoal nich an. De leu in Bangkok mait ook geern zelf autoveuren, woardeur et dagens slim vastlöp in Bangkok, ondaanks at der best wa wat autobanen bint. In de joaren '90 gavven dat ok stearken smogvervoeling. De stad probeert noe wat met openboar vervoor um der wat an te doon. Et gef noe tien stadsspoorlienen en ze wilt ok wa andere dingen proberen, mer opstoppingen bliewt een slim probleem.
Buurserzand

Et **Buurserzand** is een natuurgebeed van ongevear 455 hektare, biej et Twentse Buurse. Et lig deels in de gemeente Hof van Twente en deels in Enske. Der is vuurnamelik bos en heed en et spul wördt biejehölden duur de Verenige Natuurmonumenten. Van 1921 töt 1972 stund de Wissinks Möl in et gebeed. 

Et lig neet wied oet de kern van Hoksebarge, op 'n zuden van de N18. Op et zuden an kump et oet in et Hoksebargervenne, wat zik oetstrek töt an de Duutse grenze. 

## Planten en deers
Et grötste deel van et Buurserzaand is dreug heed op old stoefzand med stroekheed en stekkelbremme. Op verskeidene steas vörmet natte steas vennekes (et Buursermeerke, woeras heuvdzakelik Beenbrekker te vinden is). In drassige steas gröait vuurnamelik dopheed. In en um de natte steas gröait zunnedauw en blöaskeskruud. Ook de wakel kan der good geworden. In et natte grös köant verskeidene oarden orchidee best gediejen, zo as n vlakten orchis en klukskesgentaan, woaras verskeidene zommerveugel op of komt, zo as et gentiaanblauwke en de parnassia.

In de natte steas zitt gearne kamsalamanders, poelkikvörske en heedkikvörske. Wat veugel angeet he'j op de velden de wulpe en nachtzwalve. In natte gebeden et blauwbörstje, watersnippe en holtsnippe. In de Steenhaarsplassen leavt de waterralle. Den winterdag kiekt der 'n grauwen klauwier en blauwen kiekendeef achterhen. Ook libellen, roetenlappers en zandiemen komt der vuur. In et Hoksebargervenne komt adders vuur.

Met datzelfde Hoksebargervenne is 'n Buurserzand anwezen as leafgebeed in et Europese natuurnetwark Natura 2000. Biej mekaar is dat 1249 hektare.

## Toerisme
Der loopt verskeidene wandel- en fietspädte duur et gebeed. Vanoet Natuurmonumenten organiseert ze regelmoatig töchte um de leu wat biej te brengen. Dee vertrekket vanoet De Wakel, een informatieboerderieje woeras ook ne komme koffie en een stukke taarten te kriegen zint.

## Oetgoande koppeling

* https://natuurmonumenten.nl - 'Buurserzand'.
Call of Duty

***Call of Duty*** (letterlik: *Plichtroop*) is en militäär skeetspel en mediabedryv under Activision en küm vöär et eyrst uut in 2003. De spellen wörden eyrst emaked döär Infinity Ward, dårnå döär Treyarch en Sledgehammer Games. Andere untwikkelaars hebbet weader afleidingen emaked. Den meyst recenten is *Call of Duty: Black Ops 7*.

Oorsprungelik draiden de spelryge üm den Tweyden Wearldoorlog. Infinity Ward makeden *Call of Duty* (2003) en *Call of Duty 2* (2005). Treyarch makeden *Call of Duty 3* (2006). Vanaf Infinity Ward's *Call of Duty 4: Modern Warfare* (2007) richteden et spel sik meyr up moderne oorlogsvoring. Den nyen titel satten en vöärbeald vöär wat der nå küm en gavven den vöärset vöär de *Modern Warfare*-subuutgaves. In 2016 wör *Modern Warfare* in vernyden förm upny uutegeaven. Twey andere versys, *Modern Warfare 2* (2009) en *Modern Warfare 3* (2011) küm tüskendöär ouk noch uut. In 2019 küm der ne verbeaterde versy van *Modern Warfare*, *Modern Warfare II* in 2022 en *Modern Warfare III* in 2023. Buten disse ryge makeden Infinity Ward noch *Ghosts* (2013) en *Inifinite Warfare* (2016).

Treyarch makeden ouk noch en spel med den Tweyden Wearldoorlog as achtergrund. *World at War* küm uut in 2008. Twey jår later brachteden se *Black Ops* uut en dåruut untstünd de *Black Ops*-ryge in ses deylen: *Black Ops II* (2012), *III*, *4*, *Cold War*, *6* en *7*. De lätste dree was Raven Software ouk by. Sledgehammer Games, dee ouk al by *Modern Warfare 3* warren, hebbet selv ouk dree titels up naam: *Advanced Warfare* (2014), *WWII* (2017) en *Vanguard* (2021). See warren ouk höyvduntwikkelder by *Modern Warfare III*.

In oktober 2023 was *Call of Duty* meyr as 500 miljoon mål verkochted en spöälden et måndeliks meyr as 100 miljoon lüde online up alle platförme by mekander. Et bedryv had der der sou'n 28 miljard euro an verdeend teagen 2022. Et spel steyt in et Guinness Book of Records as bestverkochte skeetspel. Et is et up twey nå best verkoupende spellenbedryv ooit. Andere dinge wat et bedryv maket sint under meyr aktypuppen untwörpen döär Plan B Toys, en kaartspel van Upper Deck Company, Mega Bloks-sets van Mega Brands en en stripbookryge van WildStorm Productions.
Stuttgart

**Stuttgart** (Zwaobisch: *Schduágórd*) is de heufdstad en met omdebi'j 610.00 inwoners ook de grootste stad van et Bondsland Boaden-Wurttembaarg. De stad ligt aan de rivier de Neckar een zi-jrevier van den Rien.

## Geschiedenis
Stuttgard wörd al 90 n. Kr. van de Romeinn bewoond. Tussen 1220 en 1230 kreeg Stuttgard de stadsrechten en wörd 1806 de heufdstad van et koninkriek Wurttembaarg.

## Uutgaonde verwiezings

* Webstee van de stad (Duuts)
Swifterbant

**Swifterbant** is en dorp in de gemeynde Dronten, in de provincy Flevoland. January 2023 hadde et dorp 6535 inwoaners.

Swifterbant wör in 1957 uuteteykend in de polder van oustelik Flevoland, den as vanaf 1950 dröygemaked wör. In 1962 warren de eyrste hüse klår. De nye inwoaners kunden an et wark up den buur, in nyverheid en deenste in Dronten en Lelystad.

## Name
De name Swifterbant verwist nå nen gouw uut de vroge middeleywen. Den müt up et noorden van de Velüwe leagen hebben. Et gebeed rakeden oaverströymd döär et Almere. De name solde sou wat bedüden as 'links eleygen' en was dan nen teagenhanger van Teisterbant, of 'rechts leagen', ne andere gouw uut de middeleywen.

## Geskedenisse
Kortby et hüdige dorp Swifterbant is ne vöärhistoriske neadersetting evünden. Et is ne västiging van jager-gadderaars uut den steyntyd. In den tyd förmden de rivyren kleine sanduphöygingen. De pötte en andere vöärwarpen wat disse lüde makeden was en beatken anders as wat anderen in den tyd makeden, vandår at edachted wördet dat et ne eygene kultuur förmden, de sounöömde Swifterbantkultuur. In et *Oapenluchtmuseum Swifterkamp* is disse vindsteade nåbouwd.

## Et dorp nu
Et oorsprungelike stråtenplan van Swifterbant is in den förm van nen visk maked. Wåras den kop sit, is et winkelcentrum (De Poort), de karke (de Hoeksteen) en de bookhalle. De stråte De Greente is den rüggengråt, med de gröäte as stråten sküüns der an vaste. Andersüm van wat in Neaderland normaal is, sittet de hüse med de höygste huusnümmers et körtst by et centrum. Do as et dorp groiden is den viskförm rechtevoord minder düdelik.

## Vereynigingsleaven
Kort nå de oapening van et dorp sint verskeidene vereanigingen uperichted. Under den name Swift '64 warket under meyr ne vootbalvereaninge, handbalvereaninge en ne dans- en gemnastikvereaninge. Ouk is der ne musikvereaninge, *Amor Musae*.
Zuud-Westerkwartiers

Et **Zuud-Westerkwartiers** (ok *Zuud-Westerkertiers* of *Zuud-Westerkertaaiers*) is n benoaming veur de dialekten die ien t zudeleke deel van et Westerkwartier sproken worden. De term het gien wetenschoppelke definitie mor wodt ien e omgang bruukt om de dialekten van et Westerkwartiers zudelek van et Middaglaands en Kölmerlaands aan te duden. Et sproakgebied vaalt grofweg soamen met e olde gemeenten Leek, Moarum en delen van Grodegast. Dit komt ok overeen met e olde grietenijen Vredewold en delen van Laangewold.

## Kenmarken
Et Zuud-Westerkwartiers is veur et grootste deel etzulfde as et bredere Westerkwartiers, mor wiekt toch op n poar menieren òf. Bronnen met kenmarken van et Zuud-Westerkwartiers bennen dr niet veul, mor dr binnen nog aal veurbeelden die voak heurd worden kinnen:

### 1. Gebruuk van n lange ''uu''-klank
Ien stee van de *oe*-klank ien et Westerkwartiers, of de *ui*-klank of *uie*-klank die ien et Grunnegers bruukt wodt, wodt ien et Zuud-Westerkwartiers voaker een *uu*-klank bruukt.

**Veurbeelden:**

* **bruur** (Westerkwartiers: *broer*, Grunnegers: *bruier*)
* **gruun** (Westerkwartiers: *groen*, Grunnegers: *gruin*)

### 2. Uutspreken van -sch as -sk
Woar ien e meeste Grunneger dialekten een *sch*-klank bruukt wodt, wodt ien et Zuud-Westerkwartiers voaker n *sk*-klank bruukt. Et is belangriek doarbij te melden dat dizze woorden nog aal met -*sch* schreven worden.

**Veurbeelden:**

* **Schip** as *skip*
* **Schoel** as *skoel*
Barbados

**Barbados** is nen karibisken eilandståt in den atlantisken oceaan. Et meat 430 kilometer in et veerkant en höyrt by de Kleine antillen van Westindie. Et ligt et wydst nå et ousten van alle eilanden dår, up de grense tüsken de süüdamerikaanske en karibiske aerdplaten. Grötste stad is höyvdstad Bridgetown.

Do as de spaanske verkenners der achterin de 15. eywe achterhen köämen kyken en et upeyskeden vöär de Kastiliaanske Kroune, woanden et volk de kalinago der al vanaf de 13. eywe. Dårvöär warren der al verskeidene andere volker eweasd. Vanaf 1511 stünd et by up spaanske kaarten. Tüsken 1532 en 1536 eygenden et Portugeyske Ryk et sik to, mär dee warren teagen 1620 alweader vertrökken. Wal löäten se ne koppel wilde biggen achter, sou dat se wat vleisk te halen hadden as se der es anleaden. Up den 14. mei 1625 köäm et engelske skip *Olive Blossom* an. De seylüde seaden at et vanaf dan under den britsken köäning James I vöäl. In 1627 köämen de eyrste kolonisten an. Sou wör Barbados ne engelske en later ne britske kolony. Se stichteden der rap ne plantage-ekonomy. Warkvolk haalden se eyrst uut Yrland, vake genog teagen de wille van de Yren selv. Later köämen dår noch afrikaanske slaven by. Dat bleav sou töt et Afskaffingsamendement van 1833. 

Up den 30. november 1966 wör Barbados unafhangelik as ny lid van et Britske Gemeynebest, wårmed Elizabeth II köäniginne van Barbados wör. Up den 30. november van 2021 dea Barbados et ståtshöyvd der achterhen en wör ne republik binnen et Gemeynebest.

De meyste lüde up Barbados sint nåwas van afrikanen. Der woanet souwat 300 dusend lüde up nen postseagel van 430 kilometer in et veerkant, wårmed et eiland düs oaverbevolked is.

Al is et dan technisk bekeaken en atlantisk eiland, de lüde gedraeget sik der as karibisk en et is eyne van de grötste turistentrekkers in de streake.

De name *Barbados* kümt van de spaanske en portugeyske seyvöärders. See tröffen der en apart slag boum, ne ård *ficus* med lange luchtwörtel wat öär wat an böärde löät denken. Soudöänig dat se se *los Barbados* nöömden. Wallicht eyne van de bekende barbadianen is sangeresse Rihanna.
René Karst

**René Karst** (Et Hougeveane, 13. augustus 1966 – dår, 21. november 2025) was sanger in et neaderlandsk en drentsk. 

## Loupbane
René Karst dea uptreaden vanaf 1979. Hee dea eyrst samen med syn moder, sangeresse Jannie Karst-Dubbelboer, as Duo Karst. Under platenmakers Dukarec (ne samentrekking van *Duo Karst Records*) makeden Karst up dartig cd's hunderden eygen nummers. Dat slöög by vöäle uuttrekkers nå Kanada en Australie an. Ouk makeden hee de nummers vöär syn süster Erikah Karst, den as ouk sangeresse was.

Tüsken 2006 en 2008 sat Karst in et Hougeveane in den gemeynderåd vöär et CDA. Do as syne solo-loupbane van de grund begünde te kummen, skeidden hee dårmed uut. In 2007 gavven hee twey feystnummers uut: *Supergave tijd* en *Dat moet je niet doen*. Beide nummers stünden up syn eyrste soloalbum, wat ouk *Supergave Tijd* heat. In 2008 küm synen single *Ik wil zo graag weer 20 zijn* uut. In 2009 volgden de nummers *Nooit om de liefde huilen*, *Naar jou*, *Op de tafel dansen* en *Wat een feest*. In 2010 gavven hee med Marlous Oosting et duet *Ik wil een kerstboom versieren met jou* uut. Dårup volgden et nummer *De deur van de kroeg* in 2011, wat en vöäruutblik was up syn tweyde album *Hellup*, wat up den 3. juni van dat jår uutküm. In dat jår langden hee ouk med syn süster Erikah en nummer an vöär et Eurovisiesongfestival. Et küm der neet döär.  

Den 21. määrt 2014 tröäd Karst vöär et eyrste up med nen eygenen band. Up den 1. oktober dea hee ouk nen winkel vöär knüffelbears lös. Dår had he ouk en teaterken achterebouwd, wåras he vöärstellingen vöär kinder gavven.

Anvang 2016 warkeden Karst samen med DJ Bart an et nummer Hollanders. Mei 2016 küm Karst up vakanty kollega-sanger Stef Ekkel teagen en ne koppel kameröäde uut Twente. Dee hadden as motto 'Lever te dik in de kist as weader en feystke misd', wat em inspireerden töt en ny nummer: Liever te dik in de kist wör nen behöyrliken hit in de hollandske feystscene.

Vöärjår 2018 güng Karst ses mål döär drentske teaters med Carola Smit en Dick Plat. De koncertryge had as titel *Letter voor Letter*. Et was bedoold üm andacht to vrågen vöär leasen en skryven. 2019 en 2020 güng he der ouk med Oaveryssel in. End 2019 wör Karst ambassadöör van de Stichting Lezen en Schrijven.

Vanaf den tyd was Karst voordan vaker to seen in spelshows vöär tealevisy. Määrt 2024 kreag Karst ne goldene plate vöär syn album *Atje voor de sfeer en andere sfeermakers* van 2019. Et was syn sesde goldene plate. 

Ouk probeerden Karst syne feystnummers an Düütskland to verkoupen. Hee satten syn nummer *Het interesseert me geen ene reet* van 2022 ümme nå *Hallo, hallo, das ist mir scheissegal*. Ouk skreav hee in 2024 en nummer *Hoogev1* vöär syne woanplaatse. Seyd 2024 was hee ambassadöör vöär de CliniClowns.

Up den 21. november 2025 küm Karst unverwachts uut de tyd. Hee störv med 59 jår an nen hartstilstand terwyl as hee slööp.
Stripverhaal

Een **stripverhaal** is een medium woarin ideeën en verhalen oetdrukt wordt met pleatkes. Vaak geet dat tehoop met tekste of andere vörmgevven informatie. Meesttieds besteet et oet ne rieg aneenslöttene panelen of tekeningen. Wat een stripverhaal wean mot is gin oawereenstemming oawer. Wat meent, et is puur et samengoan van tekst en beeld. Anderen meent, et geet um de opeenvolging van de ideeën. Weer andern meent, et hef te maken met de schoal woarop as et weerneis te maken is. 

De meeste pleatkes in stripverhalen wordt in cartoonstiel maakt. Wat striptekenaars hebt der slag van um zo fotografisch en leavensecht möggelik te tekenen. Wat stripverhalen broekt doadwearkelik foto's. In de pleatkes wordt teksthulpmiddeln broekt as tekstballonnen, onderschriften en geluudsweur um gesprekken en gebeurtenissen oet te drukken. Seed et 20e joarhonderd wordt der hele beuk van oetgövven.

Op verskillende steas op de wearld bint verskeidene tradities wassen as et geet um verhalen vertellen met ofbeeldingen. Geleerden meent, de grottekeningen van Lascaux in Frankriek bint der al de öldste verschieningsvörm van. Halfweg de 20e eeuw warren stripbeuk slim populair, veural in de Verenigde Stoaten, West-Europa (met name Frankriek en België) en Japan. 

In Europa wördt zegd, et zol begunnen wean in Italië in de 16e eeuw. Anderen meent, et Wandkleed van Bayeux is der ok al een veurbeeld van. Mer pas met Rodolphe Töpffer zien strips oet de dertiger joaren van de 19e eeuw begun et te lopen. Wilhelm Busch met zien Max und Moritz sloog wearldwied an vanof 1865. Mer veural De ''Avonturen van Tuufke'' zorgen veur ne wearldwiede spreid van strips. De Amerikanen drukken de strips of in kranten, woarmet et rap gung met 'n spreid. Vanof de 1930er joaren wörden ook voordan meer stripbeuk en -tiedschriften oetgövven. In 1938 kwam 'n eersten *[[Superman]]* oet, woarnoa der alverdan meer superhelden oetdacht wörden. Japanse beeldverhalen stamt al oet de 12e eeuw en hebt ne compleet egene ontwikkeling deurmaakt. De moderne mangastrips kwammen veurin de 20e eeuw op in Japan. Noa 'n Tweeden Weerldoorlog wör der völ meer maakt. Veural tekenaar Osamu Tezuka kon der good van leaven. 

Stripverhalen wör eerst nog wal op daalkekken, mer teggen et end van de 20e eeuw kwam der ok van deftiger leu wat meer achting veur. 

## Bekende strips

* Asterix en Obelix
* Tuufke
* Donald Duck
* Superman
* Dirk Jan
Grottekeningen van Lascaux

De **Grotteykeningen van Lascaux** sint ne sammeling van soun 600 vöärhistoriske afbealdingen in de grotten van Lascaux in Frankryk. Se müttet sou'n söäventigdusend jår old weasen. De afbealdde deers sint oorossens, harten en paerde sou as der dee in den tyd van teykenen rundeloupen hebbet. De grotten ståt up de wearldarvgoodlyste van UNESCO en sint neet togangelik vöär publik, ümdat eyrere besökers de bodel verknoid hebbet.

de Lascaux-teykeningen sint vöärnaam ümdat se eyne van de öldste förme van grottenkünst in Europa sint.
Pan-African Payment and Settlement System

Et **Pan-African Payment and Settlement System** (PAPSS) is en afrikaansk realtime gross settlement-stelsel wat interafrikaansen handel med verskillende münten möägelik maket. De Afrikaanske Uny en de Afrikaanske Export-Import Bank (Afreximbank) gavven et uut in 2022 üm handel makkeliker to maken in de Afrikaanske vryhandelsstreake (AfCFTA). Teagen et ende van 2024 sol et ouk in de Kariben uuterold worden.

Insat vöär PAPSS is afhangelikheid van den amerikaansken dollar verkleinen. Vöär at PAPSS bestünd müst yderen oaverdracht tüsken afrikaanske landen eyrst langs de Vereynigde Ståten, dee as der steyds en percentage van medkreagen. Dat dreyv de kösten machtig up (mangs wal dartig procent) en et duurden mangs ne weake vöär nen oaverdracht verwarked was. Dat makeden interafrikaansken handel håste unbetaalbår en uninteressant vöär kleine bedryve. Med PAPSS kan et rechtstreyks tüsken afrikaanske landen en sit der nen toslag up van up syn meyst dree procent. Goodköyper en gauwer.

## Wo as et warket
Sou warket PAPSS:

# En bedryv düt ne betaling via öäre lokale banke of andere betalingsdeenst
# De betaling geyt via de centrale landsbanke nå PAPSS 
# PAPSS kikt nå of allens kloppet 
# PAPPS stüürt et döär nå de centrale banke van et untvangende land 
# Van dåruut geyt et wyder nå de lokale banke van den untvanger
# PAPSS gevt by- en afskryvingsupdrachten nå de centrale banken van den betaler en untvanger
# Dee maket der hard geld van, med Afreximbank as vöärsketer
# As dat is aferunded hevt den untvanger et geld in syn eygene münte

PAPSS verwarket dageliks rund middernacht uutwesselingen tüsken verskillende afrikaanske münten. Centrale banken vüllet dan et verskil an. Et betalings- en balanceringsproces begint alle dage vannys.

## Geskedenisse
PAPSS wör vöär et eyrste nöömd up den 7. july van 2019 by de 12. Butengewoane Sitting van de Afrikaanske Uny in Niamey in Niger. Et begünde as en probeerproject tüsken ses landen in de Westafrikaanske Monetäre Zone (WAMZ). In 2023 begünden verskeidene karibiske landen der ouk med to spöälen, üm handel tüsken de Kariben en Afrika to understütten. Undertüsken had de Afreximbanke de Karibiske streake aneweasen as sesde afrikaanske streake under diaspora en en kantoor lösedån up Barbados. PAPSS sol in 2024 oaver alle karibiske landen uuteruld worden dee ne oavereynkumst med Afreximbanke teykend hebbet. In 2025 wör düdelik at de karibiske streake selv eyrst nen CAPSS uutrullet, en *[[Caricom Payment and Settlement System]]*, wat ne ekstra låge seakerheid inbouwt.

## Wee med düt
November 2025 warren der de volgende banken by:

* Bank of Ghana
* Central Bank of Nigeria
* Central Bank of Liberia
* Central Bank of the Republic of Guinea
* Bank of Sierra Leone
* Reserve Bank of Zimbabwe
* Central Bank of Djibouti
* Bank of Zambia
* Central Bank of Kenya
* Central Bank of The Gambia
* Central Bank of Tunisia
* Central Bank of Egypt
* Central Bank of the Comoros
* Reserve Bank of Malawi
* Bank Al-Maghrib
* Bank of Algeria
* National Bank of Rwanda
* Bank of the Republic of Burundi
Diktator

Nen **diktator** is nen landsleider den as sunder teagenspråke wil regeyren. Et woord stamt uut de tyd van et romeinske ryk, wår de senaat in swåre tyd mangs nen endbaas anweas üm rap te beslissen. In den tyd had et woord noch ginnen negativen byklang. Rechtevoord bedüdt et vöäral nen kearl (et sint meysttyds kearls), dee gin andere denkwysen tolåtet as öär eygene. Politike eagenstanders låtet se vermoarden, underdanen wordet underdrükked, mangs wordet heyle volker uutemoarded. Mangs wördt der ne heyle landsbreyde lovbetüging rund den diktator upetüügd. Vake geyt et med de landen dee as se regeyret neet heyl best, mär leavet se selv in de wealde. Nen diktator hevt vake ne koppel lüde üm sik hen wat em in et sadel helpet en holdet, üm ouk wat van de wealde med to krygen.

Vöäle diktators holdet mangs skynverkesingen, wåras se selv med en ungelöyvwaerdig houg antal stemmen as beste uut de büsse kummet. Ouk ropet se de noudtostand uut in en land, soudat normale wetten neet meyr geldet en se öären gang künnet gån.

Bekende diktators sint of warren Adolf Hitler van Düütskland, Josef Stalin van Rüsland, Saddam Hussein van Irak, Basjar al Assad van Syrie, Pol Pot van Kambodja, Francisco Franco van Spanje, Idi Amin van Uganda en Kim Jong-Un van Noordkorea. Ouk Aleksander Lukasjenko, president van Witrusland, hevt der vöäle van weg.
Krasnodar

**Krasnodar** (Russies: *Краснодар*) is de grötste stad van t Zuden van Rusland. t Ligt an de riviere de Koeban, nich wiet van de Zwarte Zee en de Zee van Azov. D'r wonen zowat 1,2 miljoen bewoners in de stad. De stad wörden esticht in 1793 en heten toen **Jekaterinodar** (Russies: *Екатеринодар*). t Is ne belangrieke industrie-, handel- en kultuurstad. Ze neumt et ok wal de heufdstad van t Russische Zuden.

## Oetstalling

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Rifferensies

## Oetgaonde verwiezingen

*
Sam Altman

**Samuel Harris Altman** (geboaren up den 22. april van 1985) is nen amerikaansken underneamer, investeerder en höyvd uutvoring van OpenAI seyd 2019. Hee wördt seen as eyne van de anvöörders van de AI-revoluty.

Nå twey jår an de Stanford University gavven Altman et der an en stichteden Loopt, ne mobile sociale netwarkdeenst. Hee harkeden der meyr as 30 miljoon dollar an investeringen vöär by mekander. In 2011 güng Altman by Y Combinator, ne grupe investeerders wat nye bedryvkes voordhelpet. Dår was he vöärsitter van, tüsken 2014 en 2019. Dårnå wör he CEO van OpenAI. Under syne leiding wör in 2022 ChatGPT lanceerd. In 2023 tröäd den råd van bestüürders em der uut ümdat se em gin leider genog vünden, mär vyv dage later was he der weader ümdat medwarkers en investeerders up de achterste beyne kümmen warren. Dårup wör nen nyen råd förmed. 

Hee is vöärsitter (eweasd) van bedryve in skoune energy, sou as Helion Energy en Oklo (töt april 2025). Dee bedryve solden nöydig weasen üm de tonöämene vråge nå energy an te künnen ümdat künstklokede årdig wat stroum vreat. December 2025 wördt syn vermögen skatted up sou'n 2 miljard dollar. In 2025 wör hee vöärdraegen vöär Time's Person of the Year as eyne van de 'Architekten van AI'. 

## Persöönlik
Altman düt al seyd synen kindertyd gin vleisk eaten. Hee valt up kearls, wat he up syn 17. bekend makeden up skole. Wat van syne klasgenouten saggen et neet sitten at der eyne vöär Nationale Coming Out-dag sol kummen spreaken, en do spröäk Altman up. Neagen jår hadde hee verkeyring med Nick Sivo, meduprichter van Loopt. Nå de oavername in 2012 güngen se uut mekander.

Volgens biograaf Keach Hagey tröf Altman syne tokomstige echtgenout Oliver Mulherin 'by Peter Thiel in et bübbelbad üm dree üür 's nachtes.' Mulherin was nen student komputerweatenskappen an de Universiteit van Melbourne. Later wör he nen ingeniöör en warkeden an australiske kunstklokedeprojekten, vöärdat he nå de VS ümtröäk en vöär et startende bedryv SPARK Neuro güng warken. January 2024 trouwden de beide kearls up öär landgood in Hawai. Deyls woanet se in San Francisco's Russian Hill-büürde. Ouk sint se vake in Napa, Kalifornie to vinden.

Altman en Mulherin geavet vöäle vord an gode dolen. Se hebbet nen söäne, geboaren in 2025. Altman geyt der vanuut at de wearld in syn leaven noch sal vergån en düt sik vöärbereiden. In 2016 sea hee: 'Ik hebbe gewären, gold, kaliumjodine, antibiotika, batteryen water, gasmaskers van et israeliske leager en ne flinke lappe grund in Big Sur wåras ik henvlegen kan.'

January 2025 klaagden Altman syn süster Ann em an vöär seksuääl misbruuk. See segt at hee öär misbröäk do as see dree was en hee 12. Syn moder en dree bröders hebbet ne deylde verklåring aflegd wårin as se segget at der 'gin bal van kloppet.'

Altman wördt seen as beste möäge med Peter Thiel.
Piet Kalteren

**Piet Kalteren** (Beilen, 26 juni 1939) is een Nederlaandse dichter en prozaschriever in 't Nederlaands; ok hef e onderwiezer ewest. In 1969 stunden zien eerste gedichten in *Wending*. Hij woonde in Taisen en op Ni'jlusen.

## Uutgaves
**Een wak in IJsland* (gedichten, 1969)
**Black-out* (gedichten, 1972)
**Blijdschap is duidelijk bekaf* (gedichten, 1974)
**Wat wil dit toch zeggen?* (gedichten, 1977)
**Buiten mezelf* (gedichten, 1977)
**Fred en het schilderij dat niet te koop was* (leesboek veur kiender, 1980)
**De begrafenis van de oude mevrouw T.* (proza, 1989)

## Bronnen
*Schrijversinfo.nl aover Piet Kalteren
Agnes Mulder

**Agnes Henriëtte Mulder** (Hardenbarg, 21 oktober 1973) is een Nederlaandse politicus van 't CDA.

Sinds 1 december 2025 is ze Commissaoris van de Keunink van Drenthe.

Van 2003 töt 2010 was Mulder lid van de Provinciaole Staoten van Drenthe, van 2010 töt 2012 raodslid en fractieveurzitter in de gemiente Assen en van 2012 töt 2023 lid van de Tweede Kamer.

Van 2023 töt 2025 was ze directeur van VNO-NCW MKB Noord.

## Oetgaonde verwiezings
* Drs. A.H. (Agnes) Mulder, Parlement.com
Azerbeidzjaanse Wikipedie

De **Azerbeidzjaanse Wikipedie** (Azerbeidzjaans: *Azərbaycanca Vikipediya*) is n uutgave in de Azerbeidzjaanse taal van de digitale ensyklopedie Wikipedie. De Azerbeidzjaanse Wikipedie gung op 21 jannewaori 2002 van start. 

In jannewaori 2026 had t omdebie de 211.155 artikels en hadden 1.118 gebrukers der eigen an-emeld.

## Referensies