open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bertha Vaags

**E.B. Vaags-Krosenbrink** (**Bertha Vaags**) (Miste, 1923) is ne Achterhookse schriefster. Eure schrieveri-je hef ze uutebracht as E.B. Vaags-Krosenbrink.

## Laeven
Vaags is geboren op ne boerderi'je in de buurtschap Miste bi'j Wenters in de Nederlands previnsie Gelderland. In eure jeugd, vanaf eure schooljaoren, schreef ze gedichtjes veur zichzelf en gelaegenheidsgedichtjes. In 1945 trouwen ze met G.J. Vaags, den lateren schriever van *Zoerkooldrellen*. Samen met um richten ze een horecabedrief op in Wenters. Nao zienen dood in 1981 ging ze daor wieter met, samen met eure kinder tot in 1997.

## Schrieveri'je
Zee warken an verschillende verzamelbundels met, zo as *De Oelenwanne* (1964), *Den Zaodbarg* (1967) en *Schriewied* (1969). Ok publicaeren ze geregeld in *[[De Moespot]]*, het dreemaondeleks tiedschrift van het Verbond van Nedersaksische Dialektkringen. Ok schreef ze toneelstukken, waor ze verschillende prieze met won.

Van eure hand verscheen in 1989 den roman *Het Arfgood 't Diekshoes* en in 1992 *Felix en Daffie op avontuur*, ne bundel veur kindere in het Nederlands. Enkelt schrif ze no gedichten, in de aerste plaatse veur zichzelf.

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Bertha Vaags
Van Deinse Instituut

t **Van Deinse Instituut**, vestigd in Eanske, was een stichting (rechtervoort opgoan in TwentseWelle) die as doel had meer te weetn te komn oaver t heedn en verleedn van Tweante. t Instituut deu dat duur middel van studie en dokumentatie. Interessegebeedn waarn strekkultuur, volkskunde, strektaal, kultuurgeschiedenis en t laandschop van Tweante.

## Oprichting
t Van Deinse Instituut wör opricht op 1 juni 1996 oet de Stichting Twente Akademie en de Vereniging Oudheidkamer Twente. Ze wör verneumd noar Jacobus Joännes van Deinse, schriever van t Tweants volksleed.

## Samengoan met TwentseWelle
In 2006 is t Van Deinse Instituut met Museum Jannink en Natuurmuseum Enschede fuseerd in t museum TwentseWelle, dat in 2008 lösdoan is. Doarvan wör in 2018 de name wiezigd in De Museumfabriek.

## Oetgoande verbeending
*TwentseWelle
Dinie Hiddink-Dijkman

**Dinie Hiddink-Dijkman** (Zwiep, 18 mei 1940, Lochem 25 juli 2017) was een Achterhook se schriefster.

Zee is geboren op boerderieje 'De Denneboom'. Vanaf eur zestiende jaor is zee actief in besturen van allerlei organisaties. Ok is ze veurzitter van *Vrienden van de Streektaal veur Lochem en Umgeving*. Völle leu in d'n Achterhook kent eur van veurdrachten in Lochems dialect. Ok buten het eigen gebied verzorgt ze aovende met veurdrachten en veurlaezen van eigen wark en dat van anderen.

In 1983 verscheen 't eerste book, *Werken zolang het licht was*; in 1987 kwam daorvan het tweede deel uut. In *Onderduiken in Zwiep* (1984) staot verhalen uut de oorlog, die zich in en um de boerderieje van eure olders afspölt. De eerste bundel met jeugdherinneringen, *Ploetern*, verscheen in 1994. In 1998 zag de bundel met dialectverhalen *Mineke en Bets van de Kuperieje* het lecht. Dree jaor later kwam een vervolg op *Ploetern* onder de titel *Wiej ploetert vedan*. Een heel ander book van eure hand was *De gevelde eik* (1996), gedachten en geveulens nao het aoverlieden van den laevenspartner. Dit boek hef maerdere herdrukken ehad.

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers aover Dinie Hiddink-Dijkman
Hans Keuper

**Hans Keuper** (Dinxper, 10 september 1944) is een Achterhookse muzikaant en schriever.

Hee studaeren biologie in Utrecht. Nao ziene studie hef hee een antal jaoren in Kameroen ewarkt as laeraar. Trugge in Nederland is e as laeraar biologie gaon warken in Deutekem.

Keuper is veural bekend eworden deur zien optraen met de band Boh Foi Toch. Veur dee band schref hee tekste in dialect. Van de band bunt verscheiden cd's uut ekommene.

Hans was ok jaorenlang redacteur veur den Achterhook en Liemers van *[[De Moespot]]*, 't tiedschrift van 't Verbond van Nedersaksische Dialektkringen. Hee warken met an verscheiden bundels, zo as *Schriewied* (1969) en *Regiotaal* (1976). Bekende en minder bekende veurdrachten uut Oost-Nederland hef hee ebundeld in *Volksrijmen* (1988).

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Hans Keuper
Bante

**Bante** was een een plaose in 't gebied waor noen 't Iesselmeer lig. De plaose is inmiddels allange verdwenen in 't waoter, net as d' aandere plaosen van 't veurmaolige eilaand Flevo. Bante lag werschienlijk kortbie Lemmer en bestung in elk geval nog tot 900 en werschienlijk zelfs daornao nog. Wenneer 't verdwenen is, is neet bekend.
Ni'jbrogge (Frieslaand)

**Ni'jbrogge** (Nederlaans: *Nieuwebrug*, Fries: *Nijbrêge*) is een dörp in de gemiente Scharsterlaand, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et noordwesten van Et Vene, tussen de A32 en de Heeresloot, en had in 2004 omdebi'j 150 inwoners.

Ni'jbrogge vormt mit Haskerdieken een twielingdörp. 't Is in de 19e ieuw ontstaon, doe in et zuden van Haskerdieken een ni'je brogge anlegd wodde.

Tot de gemientelike herindieling in 1984 heurde et dörp bi'j de gemiente Et Vene (wielst Haskerdieken tot de gemiente Haskerlaand rekend wodde).
Sunt-Jehannesge

**Sunt-Jehannesge** (Nederlaans: *Sintjohannesga*, Fries: *Sint-Jansgea*, in de volksmond *Sint Jut*) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et dörp het omdebi'j 1.100 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand. 

Sunt-Jehannesge vormt eins een twielingdörp mit Rotsterhaule. De dörpen warken dan ok tegere op vule terreinen, zoas op et gebied van schoelen, karken en verienigings. Sunt-Jehannesge is vernuumd naor de karke in et dörp, die wijded is an de heilige Jehannes. Disse karke staot hier al jaoren niet meer. Wel staot d'r in de buurt nog een meulen: De Hersteller.

Hoe et komt weet gieniene, mar zoe'n veertig tot vieftig jaor leden woonden en warkten an de Streek in et twielingdörp wel tien verschillende bakkers. Tot een broodoorlog kwam et liekewel niet. Integendiel, ze orgeniseerden heur in een inkoopverieniging en ien keer per jaor gongen ze mit heur vrouwen een dag op stap. De meerste van die bakkeri'jen bin in de jaoren zestig verdwenen, mar de zaeken die overbleven hebben vaeke zo gek nog niet boerd. De koekfebriek van Sunt-Jehannesge, Wieger Ketellapper (onderdiel van Koninklijke Peijnenburg B.V.), is bekend in hiel Nederlaand, krek as de roggebroodfebriek van Van Dijk en in Rotsterhaule de koek- en peperneutefebriek van Modderman.
Ben Smits

**Bernard (Ben) Smits** (Amsterdam, 6 november 1929 - 't Vene, 5 meert 2008) was een Nederlaanse pianopedagoog en pianist. Hi'j heurden mit de pianopedagoog Jan Wijn töt een selecte groep pianisten die heur opleiding kregen van de pedagoog Cornelius Berkhout (1892-1958). Smits hef ok lessen ehad van Clara Haskil en Bela Siki (die zölf weer leerling ewest hef van Dinu Lipatti). In dizze tied hef Smits verscheiden opnaomes emeuken veur de radio in Zwitserlaand.

Smits warkten eerst as heufdvakdocent piano an de conservatoriumofdieling van 't Amsterdams Muzieklyceum. In 1963 was hi'j actief bi'j 't opzetten van een meziekschoele op Curaçao, daoras hi'j ok directeur van wördden. Op Curaçao, daoras e töt haalverwegens 1971 ebleben is, hef e diverse culturele prejecten organiseerd. In 1975 is e heufdvakdocent piano ewörden an 't Zwolse Conservatorium. Daornaost was e vanof 1971 jaorenlaank directeur van 'e meziekschoele 'De Rinkelbom' op 't Vene in Frieslaand. Sund 1996 was e mit pensioen.

Smits hef in veule laanden solist en begeleider ewest, onder aandern van Jo Juda, indertied concertmeester van 't Concertgebouworkest, en vörmden mit zien vrouwe Greta Lang een pianospeulduo.

Mit Albert Brussee redigeerden Smits de naolaotenschop van Cornelius Berkhout, wat risselteerden in die zien boek 'De Kunst van het Pianospel'.

Ben Smits hef ginneraosies pianisten op-eleid, daorunder Jeroen Riemsdijk, Tjako van Schie, Lieven Sienema, Tanja Dijksterhuis en nog veule aandern. De dochter van Ben Smits en Greta Lang is de celliste Pamela Smits.

## Rifferenties
Henk Krosenbrink

**Henk Krosenbrink** (Miste, 31 meert 1928 - Wenters, 18 juni 2015) is nen Achterhooksen schriever.

Hee worden geboren in de buurtschap Miste bi'j Wenters en wont now in Kolle, ok in Gelderland. Aorspronkelek warken hee in het onderwies, maor in 1967 worden hee redacteur bij de Regionale Omroep Noord en Oost. Vanaf 1980 bes an ziene pensionaering in 1990 was hee directeur van het Staring Instituut in Deutekum.

Krosenbrink schref een antal streekromans, verscheiden beuke ovver 'n Achterhook en heurspelen, onder andere veur Radio Bremen. Veur *De Graafschapbode* schref hee ne serie dialectverhalen. In 1975 verscheen den gedichtenbundel *Hölten Letters*. Ziene dialectverhalen bunt ebundeld in *Tronselers* (1972), *Slag umme Arem* (1983) en *De sneekaels* (1993). Veur den gedichtencyclus *Leefde en dood* kreg hee in 2001 den jaorleksen Platduutsen literatuurpries de Freudenthal-Pries.

Krosenbrink hef ovver de Nedersaksische literatuur in Oost-Gelderlaand en op de Oost-Veluwe eschreven in 't *[[Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde]]*.

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Henk Krosenbrink
Henk Lettink

**Henk Lettink** (Dale, 1936) is een Achterhookse schriever en vertaler.

Hee worden gebaorne in de buurtschap Dale bi'j Aalten. Hee laeren veur onderwiezer en warken tot an zien pensioen een groot antal jaoren as laeraar Duuts an 't Oogeveine in Drenthe. Daor wont e no nog.

Van um verschenen de gedichtenbundels *Gewoon en dat is gek genog* (1985) en *Waterlaoge* (1990). Hee warken met an verscheiden dialectbundels en an het *Jaarboek Achterhoek en Liemers*. In dat jaorbook publicaeren hee vanaf 1990 elk jaor een artikel met den titel *Ovver den paol*. Daorin bestaeden hee andacht an het wark van ne schriever uut het angrenzende Platduutse taalgebeed.

Lettink is lid van de warkgroep Dialect en religie van het Staring Instituut in Deutekem. Daorin hef hee met ewarkt an de samenstelling van *Psalmen en gezangen in 't Achterhooks en Liemers* (1998). Ok hef hee enkele biebelbeuke, waoronder Prediker en Lucas, in het Achterhooks vertaald. De vertaling van Lucas is in april 2002 deur het NBG (Nederlands Biebelgenootschap) in samenwarking met het Staring Instituut uut egovven, Prediker samen met Henk Krosenbrink ziene vertaling van 't Hooglied in 2004.

## Uutgaonde verwiezing
*Dialectkring Achterhook en Liemers ovver Henk Lettink
Ni'je Vaort

**Ni'je Vaort** kan verwiezen naor:

*Ni'je Vaort (Appelsche) - buurtschop in Appelsche
*Ni'je Vaort (Opsterlaand) - buurtschop in Opsterlaand
Luxwoolde

**Luxwoolde** (Nederlaans: *Luxwoude*, Fries: *Lúkswâld*) is een dörp in de  gemiente Opsterlaand, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et westen van Gorrediek en had in 2004 omdebi'j 290 inwoners.
Kluus (woonderij)

Een **kluus** is een klooster mit môr ain monnik of zuster.

De monnik ien n kluus wordt n kluzenoar of kluusbruier nuimd. n Bekende kluus is de kluus ien Valkenbörg, dij nait meer bewoond wordt en te bezichtigen is. n Veurbeeld van n bewoonde kluus is de kluus van de Onze Laive Vraauw van de Besloten Toen ien Waarfhoezen, ien t noorden van Grunnen.

Ien vrougere tieden was veur sommege geleuvige monniken of nonnen ôfzunderen oet de wereld ien de wildernis gain meugelkhaid; zai lieten zok binnen heur gemainschop inmetseln of opsloeten. Dit soort kluzenoars en kluzenoaressen worden **reklusen** nuimd. Der binnen nog n poar mìnsken dij zo leven.

## Boetende hìnwiezen
* Kluus en kìrk van Waarfhoezen
* Sint-Janskluus ien Geleen, ook wel *kluus van Krawinkel* nuimd (nait meer bewoond) 
* De kluus op de Schaelsberg (nait meer bewoond)
Kluus

n **Kluus** kìn verwiezen noar:

*Kluus (woonderij) - t hoes van n kluzenoar
*Kluus (vaaileghaid) - veur t vaaileg opbaargen van dien spul
Spaokenburg

**Spaokenburg** (soms ook wel *Spiekendaarp* enoemd) is een plaots in 't noordoosten van de Nederlangdse previnsie Utrech. 't Was vroeger een vissersdaarp an de Zujerzee. Mit 't verdwienen van de Zujerzee verdween ok grotendeels de visserie uut 't daarp. 't Daarp leit nong an 't Iesselmeer en de haovens bestaon nog altied. Spaokenburg maokt nong saomen met de buurtsjappen Eemdiek en Zeuvenhuzen deel uut van de gemeente Bunsjoten. 't Leit in 't noorden van Amesfoort en an 't Eemmeer. 't Daarp is te bereiken via de A1.

Spaokenburg staot ok bekengd vanwege zien klejerdracht. De dracht is kerakteristiek deur de zogenaomde kraplap. Dat is een breje esteven doek over de sjoeren. Vaok het 't een kleurig bloemmotief. Nao de Tweede Wereldoorlog had zwat iedereen nog klejerdracht an (mannen, vrouwen en kingderen). Tussen 1955 en 1965 is een groot deel van de bevolking over-estapt naor 'burgerkleren'; dit zat veul makkelijker en de bevolkingsgreui is wersjienlijk van invloed eweest. In 2007 waren der nog zo'n 325 vrouwen dee klejerdracht droegen; de jonkste was 56 jaor.

Wieder is Spaokenburg bekengd van zien twee voetbalclubs, de Iesselmeervoegels (de "Rooien") en SV Spaokenburg (de "Blauwen"). Ze heuren allebei bie de beste amateurclubs van Nederlangd en kommen anno 2022/23 uut in de Tweede Divisie. De Iesselmeervoegels hebben hun aonhang veural in ouwe vissersfemilies; SV Spaokenburg is meer de club van boeren en burgers. Um wedstrijden tussen de twee (de "Spaokenburgse Derby") is altied veul te doen. Allebei de clubs bin al een keer tot de halve finale van de KNVB-beker ekommen. De clubs doen samen met Sportpark De Westmaot.

## Foto-uutstalling

Spakenburg_haven.jpg|De haoven van Spaokenburg
Spakenburg_stroate.jpg|Spaokenburg
Spakenburg_werf.jpg|Spaokenburgse waarf
Trompet

n **Trompet** is n koppern bloasinstremeant, wa'j köant bespöln duur de lipn teegn t moondstukke te zetn en ze loatn triln duur te poesn. Ofhaankelik van wovölle krach a'j zett, keump dr nen heugerden of leegerden toon oet. Dus hoe sneller at oew de lipn trilt, des te heuger t geluud.n Trompet hef n heelder en hoog geluud. Doarumme wördt'e biej t *skoarpe kopper* erèknd. Meestieds is n trompet in Bb estemd.n Ofstaand van t moondstukke tot an n beker is um en noabiej de 50&nbsp;cm. Mear a'j n buis oetrolt, kom iej wal an n meter of aanderhalf. An n n buis zitt dree ventieln. Dee mu'j indrukn um nen aandern toon te kriegn in kombinasie met verhoging of verleging van de lipspanning.

## Gebroek
n Trompet wörd in völle soortn muziek gebroekt: oonder mear in jazz, klassiek, reggae, ska. t Is n vast instrumeant in bloasorkestn, kapeln, harmoniejn en fanfares.
Doarle

**Doarle** is n doarp in de gemeante Heldern in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. t Hef roem 1.400 inwonners (in 2005). Doarle lig zoowat neegn kilometer ten oostn van Heldern.
Liest van regionaole feesten

Dit is n **liest van regionaole feesten** dei jaorlijks vierd worden in 't Nedersaksische taolgebied. Ze verschilt van folklore, tot braderi'jen, tot festivals. De evenementen bint per previncie indeeld; 't broekte dialekt verschilt per previncie.

## [[Achterhook]]
* Poasvuur Iezerlo Boerderi-je 't Westendorp in Aalten
* Sjoksfestifal in Aalten ieder veurjoar met völle muzeek.
* Gondelvoart in Breevoort letsten weekend augustus eersten van september

## [[Drenthe]]
* Nacht van Assen (Assen; nacht veurofgaond an de TT)
* TT Assen (Assen; leste zaoterdag in juni)
* Schaopscheerderfeest mit braderi'j (Eksel; begun mei)
* Streektaalfestival !REUR! (Emmen, meert)
* Zuudlaordermarkt (Zuudlaoren; darde dinsdag in oktober)

## [[Grunnen (provìnzie)|Grunnen]]
* Karnevaal Troapel (Troapel; week veur Poask)
* Knoalsternacht (Knoal; nacht veur Keuneginnedag (29 april))
* Keuneginnemaarkt op Knoal (Knoal; 30 april)
* Poaskevuren op Westerwôlde (Troapel, Zèlng, Onstwedde, Vlagtwedde; eerste of twijde poaskdag)
* Pinkster in Zoltkamp (Zoltkamp; 50 doagen noa Poask)
* Nacht van n Daam (n Daam; ìnd juni)
* Op Roakeldais (Waarvum; in de lèste week van juni)
* Bommenberend (Grunnegs Ontzet) (Stad; 28 augustes)
* Noorderzon (Stad; 10 doagen laank in ìnd augustes, bugun septìmber)
* Middelaiws Troapel (Troapel; ìnd augustes, begun septìmber)
* Onstwedder winnenfeest (Onstwedde; lèste zotterdag in augustes)
* Damsterdag (n Daam; septìmber)

## [[Oaveriessel]]
* Melbuul'ndagen (Boornse joarlijkse 5 daagse Sommerdeest)
* Boeskool is Lös (Oldnzelse joarlijkse sommerfeest 3de wek van bouwvak)
* Bissing (ok wal Ommer Bissing) in Ommen oarspronkelijk 3 doagse joarmarkt rond n 2e dinsdag in juli; now n heelen zommer
* Euifeest (Asselt; leste weke van de zomervekaansie veur de basisschoelen)
* Stöppelhaene (Raolte; leste volle weke van augustus)
* Boakebraandn met Poasken duur heel Oaveriessel
* Peenksterfeestn (Boarnebrook; Tweede Peenksterdag)
* Eanterse Daage (Eanter; eens in de veer joar midln in t zommer)
* Midzommerfeest (Nötter; op n lengstn dag van t joar)
* Dauwpop (Healdern; met hemmelvoart)
* Wiezo (Wierdnse Zommerfeestn, dree daage in juni)
* Zommerfeestn van Hengevealde
* School- & Volksfeestn Goor(vuurleste wekneande van juni)
* School- & Volksfeestn Splo
* School- & Volksfeestn Diekerhook
* Zunnewende Festival; alle jaoren in de gemeente Healdern

## [[Veluwe]]
* Ossemart; tredisionele mart in Putten
Kloomp

**Klompen** zint höltene skone. Ze wordt al honderden joaren duur heel Europa hen edreagen, meestal duur boeren en woarkleu. De meeste klompen wordt rechtevoord met machines emaakt, mer in et verleden met de hand esneden. 

Andere namen oet de middeleeuwen zint: *clomp* en *holleblock*. Klompen wordt et meeste oet pöppel- en wilgenholt emaakt, mer mangs ook van lear. Et soort klompen van pöppelholt neumt ze ook wal es *pöppeln* en mangs wördt den naam vuur klompen in et algemeen gebroekt.

Höltene klompen voldoot an alle eisen van de EU um vuur volweardigen woarkskoon duur te goan.

Leu wat et neet ewend zint, loopt zo mer nog neet op klompen vort. Klompen geevt ja niks met, woerduur as 'n dreager der ne zeare wrieje van kan kriegen. Et beste is der op de lopen duur bie et optillen van de bene de tene luk te krommen. Dan buur iej 'n klomp op.

Leu met hoge wriejen köant biej 'n klompenmaker wat oet de kappe loaten sliepen. As dat neet genog is, kan der de hele kappe ook of en maakt ze der nen learenen band oaverhen.

Landelik steet et Twentse Enter bekend as *Kloompndoarp*. Hier steet ook 'n grötsten klomp van de wearld oet een stukke: 403 cm lank, 171 cm breed en 169 cm hoge. Doarmet steet he in et Guinness Book of Records.

Vroger had iedere strekke wier een egen klompmodel, en ook vuur verskillende beropen warren ofzunderlike klompen te kriegen. Zo konden de leu an de klompen zeen woeras ene vandan köm en wat vuur woark of he deed. 

## Neersassies
*Achterhooks: 
***klompe*
***peppel*
*Drèents: *klomp*
*Grunnegs:
***klombe* (VEK)
***klumpe* (WEK, WEV)
***klomp* (overeg)
***holske* (aigelks t woord veur n tripsklombe)
*Sallaands: *klompe*
*Stellingwarfs: *klompe*
*Tweants: *kloomp*, *pöppel* / *peppel*
*Veluws: *klomp*

## Ook bekieken
*Tripklombe
*Klompenmaker

## Oetgoande verbinding
*Filmken op YouTube oawer haandgemaakte kloompn in Eanter

Zelf een stel klompen maken?
*Klompen maken Ne oetgebreaide beskriewing van t met de haande maakn van kloompn
*www.klompen.nl
Tripklombe

## Dreinse versie:
***Tripklompen*** of ***trippen*** waren klompen (en laoter kaploze klompen met een zeel) of schoenen met een bred erunner.  Meist broekt op nat veen (baggelveen) um neeit weg te zakken. Peerden har um die reden ok trippen unner de iezers. Umdat veenwarkers deur het trippen last kregen van de vreei wur een tweeide versie van de klomp maokt. In stee van een bred, wur de klomp ienvoldig breeider maokt en de kap wur vervangen deur een zeel.  *In Drenthe worden tripklompen (noe) neeit meer broekt.* D'r bint nog wal kaploze klompen met zelen zo as op het plao'ie hierunner, maor die neuimt wij in (Noord-)Drenthe nog aaid *vrouwlieklompen*.  

## Grunningse (en Freeise) versie:

n ***Tripklombe*** of ***holske*** is n variaant van de holtklombe, môr is eerder n soort schoune. Tegenswoordeg komt dizze veuraal nog in de pervìnzie Grönnen veur, môr het vrouger n veul groter ôfzettensgebied had. t Bestaait uut n holten zole, mit over de voude hìn, n haard stukkie leer. Maisttieds zit der gain leer om de hakke hìn, woardeur man der hail makkelk mit de voude in schoeven kin. Dizzent worden veuraal bruukt as vrijetiedsschounen veur boeten en worden droagen mit dikke sokken.

Boeten Grönnen verwiest t voak noar laanke holten klompen mit n klain stukkie leer over de bovenkaande van de voude hìn. De dingen dij ien Grönnen ook wel as tripsklompen aanduud worden haiten in t Nederlaands ook wel "strovels". De noam *tripklombe* komt van de femilie Trip. t Woapen van dizze femilie lôt den ook drij tripklompies zain en is zichtboar op de veurgevel van t *[[Trippenhuis]]* in Amsterdaam.

## Leegsaksisch
*Drèents: tripklompen, trippen
*Grönnegs: *tripklombe, holske*
*Tweants
***trippe* (Riesns)
*Veluws: 
***klompschoe*
***klompleers* (Putten, Uddel, Bunsjoten)
***tripklomp*
***trip* (Bunsjoten)
***lege klomp*
***lèèrtiesklomp* (Wezep)
***leertiesklomp* (Terwolde, Attem, Epe)
***schippersklomp* (Heerde, Loen)
***klapklomp* (Barreveld)
***rove* (Nunspeet)
***keuineus* (Bunsjoten) - dit is een trip zongder leertsies
Heurne (Berkelland & Bronckhorst)

**Heurne** is ne buurtschop dee veur een deel in de gemeente Berkelland lig en veur een ander deel in de gemeente Bronckhorst, in de Nederlandse previnsie Gelderland. Heurne had in 2005 zo'n 180 inwonners. De buurtschop Heurne heurn vrogger bi'j Reurle.
Rugbie

**Rugby** (oet Engels: *Rugby*) is een balspel woerbiej as et doel is um nen ovaalvormigen bal oawer de liene van 'n tegenspöller te kriegen. As wiej et in Nederland oaver rugby hebt, bedolet wiej meesttieds *Rugby League*. 

In rugby league maak iej een punt duur nen eivörmigen bal oaver de achterliene van de tegenspöllers an de grond te drukken. Dat neumt ze nen *try* en is de vuurnaamste manere um punten te maken. Nen try leavert veer punten op. De tegenstanders mut de anvallers tegen zeen te holden. Dat magt ze doon duur ze onderoet te halen (*tackle*) en de opkomst van de anvallers tegen te warken.  

Nöast *tries* zint der ook punten te verdenen met trea-goals. As een manskap nen *try* maakt magt ze ook nog nen vryen trad (*try at goal*) nemmen, wat nog es twee punten der bie opleavert as et lukket. Op ieder ogenblik in de wedstried ma'j proberen um 'n bal tusken de H-vörmige goalpöste te sketen vanoet de hande, al leavert dat mer een punt de goale op.  

Et mag wean dat et mangs wat te onbenullig geet. Dan grip 'n skeidsrechter in duur nen straftry to te kennen an de ploge van denne wat te hardhandig behandeld is, zonder at 'n bal oaver de achterliene west is. Ook kan nen skeids nen strafskupperd tokennen. Dee leavert ook twee punten op. Anders as bie skuppers vanoet de hande wordt strafskuppe enömmen vanof de grond. 'n Bal wördt vuur et eavenwicht rechtop op nen tee ezat, een pinneken in et grös. De tegenstanders magt dan neet ingriepen. 

## Soorten
Rugby is op te delen in meerdere soorten, woervan as Unie- en Liga-rugby de bekendsten zint.
* **Rugby Union** (*Unie-rugby*)
** Een manskap hef 15 spöllers
** Nen *scrum* is n belangriek onderdeel; de spöllers stoat skolder an skolder vuuroawer eböagen en probeert 'n bal, den as öar tusken de bene smetten wördt , te kriegen duur spöllers van et andere manskap vort te drukken.
** Biej de *Line Out* (oetworp) stoat een poar spöllers van beide manskappen in 2 lienen nöast mekoar hoaks op de ziedliene op esteeld. As der wördt inegooid mut beaide lienen proberen um 'n bal te kriegen.

* **Rugby League** (*Liga-rugby*)
** n manskap hef 13 spöllers
** n *scrum* keump nit zo vaake vuur
** n *Line out* besteet nit

Allebeide vörme zint machtig populair in Groot-Brittanië, Ierland, Frankriek, Australië, Niej-Zeeland.

**Unie-rugby** is de nationale sport van Wales, Niej-Zeeland en landen in 'n Stillen Oceaan zoas Tonga, Fiji en Samoa. Doarnöast wördt et ook völle spöld in Ierland, Argentinië, Roemenië, Zuud-Afrika en Italië. 

**Liga-rugby** is de nationale sport van Papoea-Niej-Ginea, mer wördt ook wal völle in de earder neumde landen espöld.
Spekdik

n **Spekdik** of **spekkedik** is n aord leutje pankouk, dei as lokaole spesjaoliteet in Westerwoolde (Grönnen) en in t Reiderlaand (Oostfreislaand) tuzzen  karst en neijaor eten wordt.

De heufdtoudounens zint rôgge, aaier en stroop. Zi worden liek as knieperkens bakken in n kniepiezer. Zi wordt spekdikken nuimd omdat der n stukken spek en 2 tot 4 stukkens metwôrst deur hìn daon wordt. Hierdeur zint zi dikker en zoleger as de Drìntse neijaorskouken, dij ook nog haard zint en gein spek heft. Spekdikken zint slim goud as bodem veur n neijaorsklokje.
Kìrstman

De **Kìrstman** is n figuur dij staait veur de kìrsttied en dij ien Grunnen sunt de joaren '30 bestaait. In Amerika bestaait e sunt de twijde haalve van de 19e aiw. Tegenswoordeg het hai n haile belaangrieke en wereldwiede stee innomen op kìrstkoarten, in etaloazjes, in kìrstmuziek en ander kìrstartikelen. t Figuur is baseerd op Sunterkloas, dij deur Nederlaandse kolonisten mitnomen is noar New York (Verainde Stoaten), woar zien noam verbasterd wuir tot **Santa Claus**. De kìrstman staait bekind om zien roupen: "Ho Ho Ho (Merry Christmas - in elke verschaaidene toal)".

## Traditsie in Amerikoa
Nevvens de Amerikoanse traditsie, woar middelkerwies aal ander traditsies ook op baseerd binnen, woont de kìrstman op de Noordpool. Hai gaait op kìrstoavend over haile wereld in zien vlaigende slee mit rundaaier om kinder kado's te geven deur de schösstain hìn. De kado's legt e din onder kìrstboom of in de sokken, dij man aan de bözzem haangen zol. Veur kìrstoavend gaait e ook de haile wereld laangs om in winkelzìntrums en maarktploatsen de wìnsliesten van de kinder te ontvangen en om te zain of zai wel laif wèst binnen.

## Broeken in Grunnen
In Grunnen kwam in de joaren '30, noast Sunterkloas, ook elk joar de kìrstman bie kinder laangs om heur kado's te brengen. Noast kado's was t ook de kìrstman dij de kìrstboom laangsbrocht. Noa de oorlog is dizze traditsie verwotterd en is Sunterkloas de belaangriekste figuur worden dij kinder kado's brengt.
Vuurplaksel

n **Vuurplaksel** of **vuurzetsel** (ok wal: *prefix*)  is nen term oet de sproaklear vuur n elemeant wat an t begin van n woord an eplakt wördt, woerduur t woord in n bepoald zinsverbaand grammatikaal wördt emaakt. n Vuurplaksel (prefix) is n soort *anplaksel* (n elemeant wat too evoogd wördt). 
t woord Prefix keump van Latiens en beteeknt letterlik *vuurplaksel*.

Vuurbeeld:
**On**meugelik

Bekeande Hollaandse prefixen zeent:
* ge-
* be-
* ver-
* ont- / on-
* onder-

Aandere soortn anplaksels zeent:
*Infix (*tuskenplaksel*)
*Suffix (*Achterplaksel*)
Adriaan Stoet

**Adriaan Stoet** ('t Oveine, 9 september 1965) is een Nederlaanse violist.

Stoet volgden zien eerste vioollessen op elfjaorige leeftied. An 't konservatorium van Utrecht studeerden hi'j bi'j Phillipe Hirschhorn, bi'j wel e in 1993 of-estudeerd is. Hi'j hef verscheiden masterclasses evolgd bi'j violisten as Wiktor Liberman, György Pauk en Ruggiero Ricci.

Stoet hef verscheiden plaoten op-eneumen, waorunder een cd mit violiste Emmy Verhey. Later hef hi'j mit Verhey en Herman Krebbers espeuld. Hi'j concerteerden mit zangeres Inessa Galante en saxofoonspeuler Henk van Twillert in Engelaand en Letlaand, en trad op in 't Concertgebouw.

Wieder speulden Adriaan Stoet mit de pianisten Tjako van Schie en Jan Vayne. Mit Van Schie brocht hi'j een cd uut mit Jiddische meziek uut de ghetto's en concentraosiekaampen.

Stoet is riegelmaotig jurylid bi'j vioolwedstrieden, zoas de Iordens Viooldagen, en soleert vake bi'j alderhaand meziekgezelschoppen.

Vandage de dag gef Stoet les an de meziekschoele in Zwolle, an't konservatorium in Zwolle, en doceert talenten an de deur hum op-erichte Zwolse Vioolacademie (veurhen de Philippe Hirschhorn Vioolacademie enuumd).

## Uutgaonde verwiezing
* De NCRV oaver de Zwolse Vioolacademie

## Rifferenties
Henk van Twillert

**Henk van Twillert** (Spaokenburg, 1959) is een Nederlaanse baritonsaxofonist.

Van Twillert begunden mit saxofoon speulen toe as e veertien was. Nao de middelbaore schoele gunk e studeren an 't Amsterdams Conservarotium bi'j heufdvakdocent Ed Bogaard. In 1979 richtten e tiedens zien studie in de maande mit drei collega's 't Amsterdam Saxophone Quartet op, een groep die nog aal bestiet, wereldwied concerten egeben hef en een umvangriek antal cd's op-eneumen hef.

Van Twillert was heufdvakdocent an de Enschedese vestiging van 't ArtEZ Konservatorium en hef now dezölfde functie bi'j 't Konservatorium van Amsterdam. In Portugal, daoras e in Porto warkt as heufdvakdocent an de esmae (escola superior de música e das artes do espectáculo), kump e sund 1989 mit saxofoonopleidings op batteri'je. Hi'j initieerden in Portugal veule concerten, masterclasses en culturele uutwisselings. Samen mit de Portugese saxofoonspeuler Fernando Valente richtten Van Twillert de Portuguese School of Classic Saxophone op, daoras later 't Portuguese Saxophone Orchestra uut vortkwaamp.

Wieder is Van Twillert leider van 't internationaol saxofoonensemble Vento do Norte. Hi'j hef op podia oaver de hiele wereld espeuld en treedt riegelmoatig op as solist in 't Concertgebouw.

## Op-eneumen wark
* *Johann Sebastian Bach - Suites voor Cello Solo BWV 1007-1012*   
* *Fado Saudades* - Henk van Twillert and the Amsterdam Soloist Quintet 
* *On Classical Tour with the Baritone Sax* - Henk van Twillert & pianist Gian Maria Bonino Tango speult meziek van Schumann en Debussy
* *Tango* - Henk van Twillert & Sonja van Beek and the Salzburg Chamber Soloists Quintet 
* *Homage to Heitor Villa-Lobos* -  Henk van Twillert and the Amsterdam Soloist Quintet 
* *Duke Ellington 'revisited*' -  Henk van Twillert and the Amsterdam Saxophone Quartet & Han Bennink 
* *Confesso* - Henk van Twillert and Inessa Galante 
* *Fado Saudades* - Henk van Twillert & Carlos do Carmo 
* *Encontros* - The Amsterdam Saxophone Quartet & Fernando Valente 
* *The Amsterdam Saxophone Quartet* - Frank Zappa Suite, Duke Ellington Suite, Portorican Suite, Süd American Suite 
* *West Side Story* - The Amsterdam Saxophone Quartet & Jaap van Zweden 
* *Rhapsody in Blue*, George Gershwin - The Amsterdam Saxophone Quartet & Daniel Wayenberg 
* *The Amsterdam Saxophone Quartet 2* - Meijering, Dikker, Heppener, Du Bois, Van Dijk, Ketting 
* *The Amsterdam Saxophone Quartet 3* - Pierre Vellones, Alexandre Glazounow, Alfred Desenclos 
* *Great Americans* - samen mit violiste Emmy Verhey 2005
* *Porgy & Bess* - samen mit Inessa Galante 2007
* *A Bag of Music* - 3 cd album: CD 1: *Vocalise*, CD 2: *Petite Fleur*, CD 3: *Wonderful World*, 2011, samen met pianist Tjako van Schie

## Uutgaonde verwiezing
*Henk van Twillert zien webstee
Karen

**Karen** kan verwiezen naor:

*Karen (zuvel) (of: *karren*)
*Karen (volk) - volk uut Thailand
*Karin - een deernsnaam
Karen (zuvel)

**Karen** of **karren** is 't preces waorbie verzuurde room in beweging ebrocht wort waodeur de vetmembraantjes in de room breken. De vetdeeltjes kluten samen en scheien zich of van de karemelk. Uut 't vet wort dan botter emaakt.

Vrogger worde-n-'t mit de hand edaon deur de room urelang te stampen in een stampkaar. Tegensworig wort 't mit een bottermaakmesine edaon.

## Nedersaksisch
*Drèents: *kaarnen, karnen*
*Stellingwarfs: *kaarnen*
*Veluws: *karen, karren*
Aauwerk

**Aauwerk** kin verwiezen noar:

*Aauwerk (stad), n stad ien Oostfraislaand 
*Aauwerk (distrikt), t kraits der om tou

Nait te verwarren mit:

*Aauwerd (ook schreven as Auwerd), dat ien t Nederlaands *Aduard* hait
Aauwerk (stad)

**Aauwerk** (Oostfrais: *Auerk*, Hoogduuts: *Aurich*, Nederlaands Leegsaksisch en Westlaauwers Frais: *Auwerk*) is n stad ien de Duutse dailstoat Leegsaksen, de regio Oostfraislaand. De stad is de heufdploats van t lieknoamege kraaits Aauwerk en telt om en bie 41.000 ienwoners. Aauwerk wordt t ook zain as heufdploats van de haile regio Oostfraislaand.

Sunt 2004 ôf is het Aauwerk toustimmen om twijtoalege ploatsnoambreds te bruken ien t Duuts en t Oostfrais.

## De noam
De Grunnegse noam Aauwerk kin vertoald worden vanoet t Hoogduuts. t Hoogduutse *Aurich* bestaait oet twij dailen: *au* of *auwe* (ien t Grunnegs oorspronkelk vertoald mit *oo*, môr deur Hoogduuts ienvlouden is *Au* veraanderd ien *Aauw*), wat verwiest noar "woater" en *rich* (vertoald ien t Grunnegs mit *erk* of *merk*; Nijgrunnegs: *maark*) wat verwiest noar "stee" of "vlak laand". Dij lèste verwiezen komt man ook tegen ien t woord "Hammerk". t Woord *Aauwerk* of *Aurich* verwiest dus aigelks noar n "woaterriek stee" of simpel **Woaterlaand**, wat verkloard worden kin deur de moren dij om Aauwerk hìn lagen.

Aandere olle benoamens dij geven binnen aan Aauwerk binnen: *Aurechove* (1276), *Affrica* (1289), *Awerkera* (1300), *Auwerk* (1402), *Awerke* (1413), *Auwerick* (1415), *Aurik* (1419), *Auwreke* (1424) en *Auwerck* (1426). Ien de eerste noam komt n Oldfrais verschiensel veur dij tegenswoordeg nog aal ien t Grunnegs veurkomt, noamelk t omwizzeln van de -w veur n -v (-ff ien dit gevaal). De noam *Aurik* zol t dichtst bie n eventuwele Nederlaandse vertoalen kommen. De noam *Auwerk* komt veur ien t Westlaauwers Frais.

## Omgeven
Aauwerk ligt ien n coulissenlaandskop dat kenmaarkt wordt deur saanderge gaistgronden, grotendails ontgonnen veen- en maarsgronden en de Noordzee. Deur de nou binoa lege veengebieden, dij broekt binnen veur törfwinnen, lopt n groot aantel knoalen woaraan klaine veenkelonioale dörpen liggen.

## Iendailen van de gemainte
Door de grootschalige gemeentelijke herindeling die in 1977 in Duitsland woedde bestaat de gemeente uit 21 stadsdelen (eigenlijk dorpen). Deze hebben alle een deelraad waarin de belangen van het betreffende dorp c.q. stadsdeel worden behartigd. 

* Brokzaitel (Brockzetel)
* Diederiksvèld (Dietrichsfeld)
* Aigels (Egels)
* Aikstum (Extum)
* Georgsvèld (Georgsfeld)
* Haakstum (Haxtum)
* Kirkendörp (Kirchdorf)
* Laangevèld (Langefeld)
* Middels
* Poaltsdörp (Pfalzdorf)
* Plaggenbörg (Plaggenburg)
* Poops (Popens)
* Roag (Rahe)
* Saandhorst (Sandhorst)
* Skirum (Schirum)
* Spaikendörp (Spekendorf)
* Tanhoezen (Tannenhausen)
* Waal (Walle)
* Waalhoezen (Wallinghausen)
* Waizen (Wiesens)
* Keernstad Aauwerk

## Stedenbaand
* n Daam, sunt de middelaiven, môr offisjeel sunt 1989
* Kepno (Polen), sunt 2002
Tweeklaank

Nen **Tweeklaank**, in de sproaklear ook wal **diftong** eneumd, is nen koppel klaanken (kleenkers) dee't direks noa mekoar komt, en dus zo en zo in mekoar oawer goat, of "vergliedt". Feaitelik köant alle kleenkers noar mekoar verglieden, mear sproaken gebroekt meesttieds mear n kleain gedeelte van de meugelikheden.

 
Neersassiese vuurbeelden zeent de [] en [] zo as in t Tweantse *mei* en *weainig* en de [] en [] en []  as in *uur* en *board*. In vlotte kuierieje kan skoonwal ook nen tweeklaank oontstoan, terwiel at det feaitelik nit zo eskrewen steet, zo as bievuurbeeld in de samentrekking van de wöarde *hoof* + *iej* (*hoo'j*: []).

 
In Tweante wördt meestieds ne -r an t eande van n woord of lettergrepe nit oet esprökken, mer an n tweeklaank is wal te heuren det ne -r in t woord zit. Vake wördt der dan nen tweeklaank noar ne [ə] emaakt.

 

Vuurbeelden met fonetiese beskriewege zeent:

* Hier ['hi ə]
* Duur ['dy ə]
* Beer ['be ə]
* Mear ['mε ə]
* boer ['bu ə]

 
## Zeet ook
* brekking
Neagelhoolt

**Neagelhoolt** is an de weend edreugd reundvleais. Vrooger mossn de leu t konserveern, dus leadn ze t in t zoolt, woernoa ze t an n neagel boawn n kachel of t fornuus (de wieme) höngn um te dreugn. Um de vleegn dr of te hooldn wikkeldn de leu dr vaake n kussnsloop um hen.

n Neagelhoolt wördt rechtevoort nog net as vrooger van n achterbil en n achtermoes van n koo emaakt. t Vleais wördt in estrekn met grof zoolt en spesjale kruudn.
Doarnoa wördt t vleais n poar wèkke laank dreug ezeultn en in n pekelbad edoan, hermeties of eslötn en um n aandern dag edreeid. Doarnoa wördt t eankele wèkkn (mangs zelfs moandn) edreugd an de locht.

n Naamn keump van *neagel* en *hoolt*. *Neagel* is n spieker (woer t stukn vleais an ehöngn wördt) en *hoolt* beteeknt n stukn vleais. Dèt is vaake n achtermoes (t *hoolt* of *muuskn*) 
Neagelhoolt was vrooger n deur beleg vuur op de stoete. t Wör vaake alleene an esneedn as dr köjervolk was. Umdèt rechtevoort nog mear ongevear 20 slagers neagelhoolt maakt, is t de leste joarn ook nog aaltied deur.

Neagelhoolt is nit t zelfde as t Duutse *Nagelholz*, wat kort oawer de greanze wördt emaakt. Dit wördt bie 35-45°C ereukt en met speklapn umwikkeld.

## Neersassies
*Achterhooks: *neagelholt*
*Tweants: *neagelhoolt/-holt/-hoalt*
*Ien t Grunnegs wordt t woord *noagelholt* broekt veur t Nederlaandse woord *rookvlees* (van hoesslacht)
*In 't Veluws wonnen 't woord *negelhout* gebruuk veur 't Nederlaanse woord *rookvlees* (van huusslachting)
Oostfreiske toulwiezer

Dizze **Oostfreiske toulwiezer** is skreven oep Oostfreisk Nederduutsk in d'Grönnegske skriefwies. t Gift overzettens oep Grönnegsk, Hollansk oen Hoogduutsk.

## Wezen
### Tegenwoordege tied

### Vergongen tied

## Hebben
### Tegenwoordege tied

### Vergongen tied

## Woorden
### Telle

### Doagen vanne weke

### Algemain
Kniepertie

**Knieperties** of **iezerkoekies** bint zute, dunne, haarde waofels dei traditioneel umendebie de jaorwisseling bakken wordt. Ze wordt eten in Drenthe, Overiessel, Grunning (Veenkelonies en Westerwôlde) en Gelderlaand (de Achterhoek).

Knieperties wordt bakken in speciaole waofeliezers. Vrogger waren dit geeitiezeren kniepiezers dei boven het heerdvuur holden werden. Nou wordt elektrische waofeliezers gebruukt. 

Het meist liekt knieperties nog op oubliehoorns zoas gebruukt veur schepies, maor het recept is aanders: zeuiter en mit keneel. 

## Prissentaosie
:*Zie ok: [[Nijjoarsrollechie]]*

Volgens de  heurt de waofelties in december plat, as *kniepertie*, prissenteerd te worden en vanof neeijaorsdag as neeijaorsrollechie. De gedachte hierachter is dat in december het olde jaor zuk glad en al ontvouwen hef. Op neijaorsdag symboliseert het rollechie het onbekende neie jaor.
De platte versie wordt veural in Drenthe en Overiessel eten; de oprolde versie, de *rullekes*, meer in Grunning en de Achterhoek.

In Koevern weuren in vroggere tieden de iezerkoekies oetdeeld an de armen. In 1770 weur een poging daon dit gebruuk te verbieden, zönder succes.

## Citaot
*En 't olde mèense, ze dacht niet an knieperties bakken veur neijaorsdag en mèe te maken, det ze aanders nog nooit aover-eslagen had, zo laank as ze etrouwd was ewest.*

Uut *Harm: boerenlèven an de Riest*, roman deur Lucas Jonker (1928, herdrokt in 1988, Zuudwolde: Het Drentse Boek)

## Zie ok
* Nijjoarsrollechie
* Spekdik
* Neijaorskoek

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *knieperke*
* Drèents: *kniepertie*
* Grunnegs: *kniepertje*
* Tweants: *rulke*
Nijjoarsrollechie

n **Nijjoarsrollechie** is n oprold kniepertje dij eten wordt om en bie nijjoar. Van oldsheer was t n traditsie om rollechies pas noa de joarwizzelen te eten, môr tegenswoordeg worden zai, net as kniepertjes, al vanôf kìrst af aan eten. De gedachte achter t eten noa de joarwizzelen is dat t nije joar nog onbekend was en dat t olle joar uutvaauwen was (as kniepertje). 

Vrouger wuiren der ook hoorntjes van môkt, môr dij worden tegenswoordeg binoa nait meer môkt, veuraal ook deurdat kniepertjes ien grote getoalen môkt worden kinnen, o.a. bie deur kìrkgemainschoppen, en rollechies voak kant en kloar ien de supermaarkt tou koop binnen, binnen de hoorntjes wat op achtergrond kommen. 

## Môken
Rollechies worden môkt deur middel van t bakken van n bollechie deeg (mit veul basterdzuker) in n kniepiezer. As dit bollechie plat bakken is deur t iezer, ontstaait der n kniepertje. Direkt noa t bakken van dit kniepertje, als t baksel nog waarm is, kin t om n stokie tou oprold worden. Noa t ôfkoelen blif n knapperg, hol rollechie over, dat maisttieds volspoten wordt mit slagroom.

Tegenswoordeg worden zai ook mazinoal môkt in Hoogezaand en binnen zai over t haile laand te koop in de bekinde paars mit gele deuzen. Der binnen ook Twìntse rollechies te koop, dij groter binnen.

## Nedersaksisch
*Achterhooks:
***Ni-jjoarsröllekes*
*Drèents:
***neijaorskoken*
***rollegies*
*Grunnegs:
***nijjoarsrollechies*
*Stellingwarfs:
***ni'jjaorrollegies*
*Tweants:
***(Niejjoars)rulkes*

## Boetende hìnwieze
* Webstee van Vegter, de produzìnt van rollechies en kniepertjes uut Hoogezaand
2008

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **2008**

## Gebeurtenissen
* 2008 is een schrikkeljaor en hef dus 366 dagen
* De Toorne van Dubai zal op-eleverd wonnen en 't hoogste gebouw in de wereld ween. 
* Rijksmuseum in Amsterdam geet weer los nao een verbouwing vanof december 2003.
* Stripreeks Urbanus besteet 25 jaor.
* Feyenoord viert 100-jaorig jubeleum.
* RSC Anderlecht viert 100-jaorig jubeleum.
* ANWB viert 125-jaorig jubeleum.

### Jannewaori
* 1 - Cyprus en Malta trejen toe tot de eurozone
* 1 - 't Autenome Russische gebied Oest-Orda Boerjatië zal deel wonnen van 't Autenome Gebied Irkoetsk

### Febrewaori
* 3 - 6 - Karneval.
* 7 - Chinees niejjaor
* 29- Schrikkeldag

### Meert
* 12 - 22 - Boekenweke
* 13 - 24 - EK zwemmen 2008 Eindhoven
* 21 - Goeie Vriedag.
* 23 - 1e Paosdag.
* 24 - 2e Paosdag.

### April
* 1 - 1 april-grappendag
* 30 - Koneginnedag

### Mei
* 1 - Hemelvaortsdag en Dag van de Arbeid.
* 4 - Nasionale Dooienherdenking (1945).
* 5 - Nasionale bevriejingsdag in Nederlaand.
* 10 - 1 juni - Ronde van Italië 2008
* 11 - Moordag o.a. in Nederlaand en België.
* 11 - 1e Pienksterdag.
* 12 - 2e Pienksterdag.
* 20 - Eurovisie Songfestival 2008 De 1e halve finale in Belgrado, Servië.
* 22 - Eurovisie Songfestival 2008 De 2e halve finale in Belgrado, Servië.
* 24 - Eurovisie Songfestival 2008 Finale in Belgrado, Servië.

### Juni
* 7 - 29 - 't EK voebal vient plaose in Oostenriek en Zwitserlaand.
* 8 - Vaordag in 't grootste deel van België.
* 15 - Vaordag in Nederlaand.

### Juli
* 5 - 27 - Ronde van Frankriek 2008
* 14 - Quatorze Juillet Nasionale feesdag van Frankriek
* 11 - Fees van de Vlaamse Gemeenschap
* 21 - Nasionale Feesdag van België

### Augustus
* 8 - 24 - Olympische Zoemerspeulen in Peking (China).
* 15 - Onze Lieve Vrouw Hemelvaort in België
* 15 - 17 - Lowlands 2008
* 24 - 26 - Zoemerkarneval in Rotterdam

### September
* 16 - Prinsjesdag in Nederlaand
* 24 - 3 oktober - Nederlands Film Festival

### Oktober
* 1 - 11 - Kienderboekenweke, 
* 4 - Werelddierendag

### November
* 1 - Allerheiligen in België en Duutslaand 
* 15 - Laandelijke intochte van Sunterklaos. In Rotterdam
* 28 - Verjeerdag Arno Bargerbos

### December
* 5 - Sunterklaos in Nederlaand
* 6 - Sunterklaos in België
* 15 - Koninkrieksdag. De Nederlandse Antillen besteet dan neet meer; Curaçao en Sunte-Marten kriegen een status aparte binnen 't Koninkriek en Bonaire, Saba en Sunte-Eustasius wonnen Nederlaanse gemeenten.
* 25 - Eerste Karsdag
* 26 - Tweede Karsdag
* 31 - Ouwejaorsdag

## Films
* Harry Potter en de Halfbloed Prins
* Indiana Jones IV 
* The Terminator 4
* Alien vs Predator 2
* De kronieken van Narnia: Prins Caspian
* Meet The Little Focker

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* 8 febrewaori - Bertus van den Bremen, Veluws dichter
Krödde

**Krödde** kin verschaaiden betaikenissen hebben:

**[[Krödde (plaanten)|Krödde]]* of *krodde*, noam veur verschaaidene wilde plaantsoorten 
**[[Krödde (tiedschrift)]]*: Grunnegs letterkundeg tiedschrift
Dialectrenaissance

Mit 't begrip **dialectrenaissance** wiest veural taalkundigen op de slim toe-eneumen belangstelling veur streektalen en dialecten in Nederlaand en wiedere Europese laanden sund umdebi'j de jaoren zeuventig van de twintigste eeuw, en die töt vandage nog in starkte toenimp. Dizze gruuiende belangstelling, in de stad zowal as op 't plattelaand, viej beveurbield terogge in 't gebruuk van streektaal en dialect in de meziek, schrieveri'je, teniel/cabaret, karkediensten, Biebelvertalings, regionaole zieperiegen en aandere uutzendings van lekaole tillevisiezenders en radiostesjons, en stripverhalen. Allewal d'r al sund de vrogge negentiende eeuw een herlevende dialectcultuur is - denkt beveurbield an een lange tredisie van Nedersaksische tenielstokken en schrieveri'je - is dizze cultuur de leste decennia hiel wat populairder ewörden en hef uutdrokking evunnen in ni'je media. Een vrog veurbield in Nederlaand is de rockband Normaal, die sund 1975 in 't Achterhoeks zingt.

De regionaole taal is bi'j dizze opleving een drager van eigenheid, sfeer en culturele identiteit, en niet zoveule een van huus uut eleerd communicaotiemiddel. Aans as vrogger leeft dizze belangstelling slim under hoogopeleiden, stadsmèensen en lu die as de taal niet van huus uut praot (wat ok vake leidt töt een veul grotere invloed van de standerdtaal op de regionaole taal).

Dizze opleving, die aj zölfs in 't centraolistische Fraankriek viendt, kump lichtkaans deurdet mèensen naormaote Europa en de wereld aal kleiner en ienvörmiger wördt, meer behoefte hebt an 't vienden van heur eigen identiteit. D'r wördt ok edocht det juust deur de starke ofnaome van 't dialectgebruuk, de mèensen d'r acht op geeft det d'r wat weerdevols dreigt kwiet te raken.

D'r bint ok goenend die as mient det d'r in Nederlaand gien dialectrenaissance is, umdet jao veule Nederlaanders zegt dej 't dialect mut beholden, mar dit d'r niet toe leidt det de mèensen meer dialect praot.

't Meertens Instituut, daoras ze Nederlaanse taal en cultuur bestudeert, hef een project 'Dialectrenaissance', waor ze an de haand van cultuurutingen zoas populaire meziek, cabaret, eredienst ezw., bekiekt wat veur veraanderings de dialecten in Nederlaand ondergaot in 't kader van de dialectrenaissance.

## Rifferenties
Krödde (tiedschrift)

**Krödde** (ondertitel: *Grunneger tiedschrift*) was n tiedschrift veur verhoalen en gedichten ien de Grunneger toal. t Verscheen van 1982 töt ìnd 2015 op zien minst vaaier moal ien t joar en wordde drokt ien Stad. Oprichters waren Wim de Lange, Fokko Veldman, Henk Scholte en Hanny Diemer. De redakteuren waren op t lest Jan Glas, Willem Hartholt en Geesje Vos. Lözze nummers liggen nog in verschaaiden biebeltaiken en binnen te bestellen.

*Krödde* is kommen noar veurbeeld van t Drìntse letterkundege tiedschrift ''Roet'' (opricht ien 1979) en t eerdere blad *[[De Pennevogel]]* (1974-79). De Oostfraise tegenhonger van *Krödde* is ''Diesel''. Krödde is der mit stopt toen redakteuren mainden dat t tiedschrift in de pepieren vörm nait of onvoldounde konkeraaiern kon mit nijmoodse media. Veur n frizze en nijmoodse oetgave hebben zie geen nije redaksie-/bestuursleden vinden kind. t Is in dezìmber 2016 opvolgd deur t digitoale tiedschrift veur Grunneger literatuur Oader.

De Grunneger dichters Jan Glas en Aly Freije, dij baaiden dichtwaark stoan haren ien *Krödde*, hebben ien 2006 resp. 2008 de Freudenthal-Pries veur nije Leegsaksische schrieverij wunnen.

## Boetende hìnwiezen
*Archief van ''Krödde''