open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Autorodeo

Een **autorodeo** is een evenement daoras ze in Oost-Nederlaand drok op bint, waorbi'j een stok of vieftien olde auto's rondriedt op een deur een gröppel umringd grösveld en tègen mekare anknalt. De leste auto die as nog rieden kan, is de winnaar.

't Evenement is vake köppeld an een karmse, een feesttent mit meziek, enzowieder.

## Veurbereiding

De auto's die mitdoet an de rodeo bint olde bakken die al haoste riep bint veur de sloop. Veur de veiligheid wördt de auto's estript; zo haalt ze d'r de raampies uut. Achter de bestuurdersstoel zet ze een iezern paol, en an de bestuurderskaante last ze een metalen plaot tègen de deure. De auto's wördt ok verstevigd an de wiedere flaanken en de veur- en achterkaante. Veur 't milieu wisselt ze de koelvluuistof umme veur water.

De auto's wördt op-espoten in teamkleuren en versierd mit namen en kreten. Ze wördt naor de race ebrocht op anhangwagens.

't Grösveld, det deur de auto's wördt ummeploegd töt een zaand- of (bi'j règen) modderveld, is ongeveer zo groot as een voetbalveld. In de midden lig een zaandbulte daoras de auto's umhenne riedt. Um de butengröppel hen lig een eerdewal. Daor weer achter staot hekken, en daorachter stiet 't pebliek.

## Verloop

De racers beukt mit de auto's tègen mekare an en perbeert mekare total loss te kriegen of in de gröppel te drokken en zo uut te skakeln. Umme de eigen motor te besparen, knalt ze vake van achtern tègen mekare an. De rodeo is op-edield in verskeiden rondes of *manches*, mit op 't ende een finale. Een manche vlagt ze of as d'r nog drei auto's riedt. De auto's kunt zölf ok in klasses verdield wèden, zoals töt an de twei liter en daorboaven.

Naost de finale kan d'r een 'wrakkenfinale' wèden van uuteskakelde auto's die naodien toch nog op-elapt bint.

De rodeo wördt evolgd deur een jury en een köppel skeidsrechters mit vlaggen. Dizze lu bint d'r ok veur de veiligheid en vlagt de race stil as d'r beveurbield een auto in de braand vlig.

## Variaanten

### Demolition derby
Variaanten op de autorodeo bint ok in aandere laanden bekend; zo mut de Amerikaanse *demolition derby* in de jaoren vieftig van de twintigste eeuw, of daorveur nog, ontstaon wèden.

### Banger racing
Banger racing wik van de autorodeo of deurdet ze op asfalt riedt en as eerste oaver een finish perbeert te komen. Dizze variaant viej in laanden as Nederlaand, België, 't Verienigd Keuninkriek en Ierlaand.

Fans van banger racing gaot vake maank dizze laanden de grèenze oaver umme de evenementen te bezuken.

## Anhaling

Met de pens vol gif, stoa ik an de start
Zes cylinders brult onder mien gat
Zo hard ak kan, trea-j ik op 't gas
't Volk dat steet te kieken hult zich vast
Kogellagers die uut mien piepe barst


Uut *Autorodeo* deur Jovink en de Voederbietels.
1992

## Gebeurtenissen
* Verdrag van Mestrich

## Geboorn
* ...

## Uut de tied
* 9 juni - Hans Heyting, Drèentse dichter, teniel-, radio- en kienderboekenskriever en skilder
1995

## Gebeurtenissen
* Bosnisch-Servische soldoaten veroavert de moslim-enclave Srebrenica in Bosnië en Herzegovina, op dat moment beveiligd deur Nederlandse VN-militairen, en pleagt volkernmoord op 7500 mansleu en jongs.

## Geboorn
* ...

## Uut de tied
* 29 december - Simon van Wattum, dichter en journalist in t Veenkelonioals, Oldambtsters en Nederlaands
Gait

**Gait** is een Nedersaksische veurnaam dee ofkomstig is van 't Germaanse woord *ger* + *hard* en betekent *stark mit de speer*. Der bin verschillende varianten van de naam *Gait*, 't kan veur mansluui mar oek veur vrouwluui gebruuk wonnen, zo he-j veur vrouwluui bieveurbeeld de variant *Garritjen*. Gait kump oek veur in combinasie mit aandere namen, bieveurbeeld Gait-Jan.

## Nedersaksische varianten
Naos **Gait** he-j oek nog:
***Goait** (Twente)
***Gart** of **Gaart**
***Gärt** of **Gert**
***Geurt** 
***Garrit** of **Garriet**
***Gerriet** (Grunning)
***Geert** (Grunning en Drenthe)
***Gajje**, de (Twente)
***Gerke** (Duutslaand)

...en nog veule meer.

## Varianten in aandere talen
*Geeraard (Nederlaans)
*Gérard (Frans)
*Gert (Nederlaans)
*Gerrit (Nederlaans)
*Gary (Engels)
*Gareth (Engels en Frans)
*Geert (Nederlaans en Fries)
*Gerk (Fries)
*Gerik (Pools)
*Sjraar (Limburgs)
*Graad (Limburgs)
*Gerhard (Duuts)
Batse

Nen **bats**, ne **batse** of **skuppe** (Neosassisme: *zweetleppel*) is n stuk hofgerei det wörd gebroekt vuur graafwoark, laand umspitn, verplaatsn van greante of zaand en laand liekmaakn.

De batse besteet feailik oet twee deeln: n steln en t blad of leppel. Vuur opskepn beent dr batsn met n hol blad, woerduur t te verskepn spul dr good op blif lign. Vuur koeln greawn is ne batse met nen platn leppel better, umdet den better de groond ingeet, en den at doarumme ook wal *stekskuppe* wörd eneumd. 

## Soortn
Aandere soortn batsn beent de *kabelskuppe* (vuur t greawn van kabelsleuwn), de *stroatbatse* (met nen eböagnen steln zodet de greawer nit te depe hooft te bukn) en de *brede batse* (batse met plat, breed blad met opstoande reande vuur t opskepn van bv. ofval). ook wal *breebatse* of *platte batse* neumd.

## Spölgood
t Skupken, det deel oetmaakt van zaandbakspölgood, is ne kleaindere versie van de skuppe, den at bedoold is vuur gebroek duur keender bie t spöln in de zaandbak of op t strand. t Wörd vake duur keender gebroekt um in nen zaandbak putn te greawn, vörme vol te doon en zaandkasteeln te bouwn.

Skupkes wordt vandage an n dag vuural van plestik emaakt en beent vake ekluurd in ene van de basiskluurn umdet det anslot bie de smaak wat at keender oawer t algemeen hebt.

## [[Nedersaksisch|Neersassies]]
* Grunnegs: *schop*
* Stellingwarfs: *schep*
* Tweants/Achterhooks:
** *bats*
** *skuppe*
* Veluws: *schup*
* Sallaans: *schop*, *schuppe*, *skuppe*
Erwin de Vries

**Erwin de Vries** (geboren in 1970) is n zaanger, tekstschriever, komponist en gitoarist. Hai is bekìnd worden deur zien aktiviteiten ien Grunnengstoalege band *Deheleboel* woar hai sund 1993 zong en verantwoordelk was veur t schrieven van laidjes. Hai het mit Deheleboel ien totoal twij cd's oetbrocht, noamelk: *Riep veur Opnoame* (1997) en *Haim* (2001) dij voak te heuren en te zain binnen bie RTV Noord. 

Tou de *Deheleboel* oet mekoar vuil, gong hai allenneg wieder. Zien begelaaidensband van nou hait *De zunderlingen.*

Zien meziek konst ook heuren ien dramariege Boven Wotter, woaronder t laidje *Nije mörn*.

In 2017 won Erwin de Vries de *[[Dagblad van het Noorden Streektaalpries|DvhN Streektoalpries]]* veur zien album *De noodzoak.*

## Diskogroafie

### Cd
* Riep veur opnoame (Deheleboel, 1997)
* Haim (Deheleboel, 2001)
* Wie! (2003)
* Aigenhaimer (2006)
* Dichter in mie (2008)
* Kerst mit De Vrais (2008)
* Leef t leven (2011)
* De tocht van de noakende zunderling (2014)
* De noodzoak (2016)
*Antwoord (2021)

### Dvd
* Aigenhaimer live-registroatsie (2007)
* Dichter in mie live-registroatsie (2010)

## Priezen

* 2010 Grunny, veur zien verdainsten veur de Grunneger meziek
* 2017 *Bé Wever Beker* (gedaild mit Wat Aans!), pebliekspries van t Bosklopper Gala, veur *Lözze Grond* as beste single van 2016
* 2017 DvhN Streektoalpries, veur t album *De noodzoak*
* 2021 K. ter Laanpries, veur zien verdainsten veur de Grunneger toal en kultuur
* 2022 DvhN Streektoalpries 2020/2021, veur t album *Antwoord*
Daansmeziek

**Daansmeziek** is een verzaemelnaeme veur vule soorten elektronische meziek. Et belangriekste kenmark is de stevig verstarkte en vervormde bassdrum op iedere tel van de maot, en dat de meziek grotendiels maekt wodt mit elektronische meziekinstrementen en meerstal niet drekt speuld wodt. 

De meerste daansmeziekstielen hebben een ienvooldige melodie en wodt in een 4/4 maot speuld. Vaeke het de meziek een melodie die herhaeld wodt en de meerste daansmeziekplaeten hebben een bassdrum. Somstieden wodden oolde lieties bewarkt en soms wodden d'r ok akoestieke instrementen bi'j de meziek daon. 

Zoemers hej' vaeke daansmeziekplaeties die slim populair binnen. Veurbeeld hiervan weren *Dragostea din tei* en *Kylie*.

## Uutgaonde verwiezing
Veurbeelden van daansmeziek:
*O-Zone - Dragostea din tei (uut 2004)
*Akcent - Kylie (uut 2005)
*Hongaars daansmeziekien
Kuba

**Kuba** is n laand in t Karibies Gebeed. t Besteet oet t eailaand *Cuba*, t eailaand Isla de la Juventud en nog wat aandere kleaine eaileandkes.

De heuwdstad is Havana, wat direks ook de grötste plaatse is, met as tweede-grötste stad Santiago de Cuba. Kuba hef mear as 11 miljoen inwonners, en is doarmet t drokstbevolkte eailaand oet t Karibies Gebeed. Kuba's gebroekn, tradisies en kultuur is nen saamngoan van verskilnde invloodn: van de oorsproonkelike Taíno- en Siboneyindiaann, van toew at t ne Spaanse kolonie was, de komst van Afrikaanse slaawn en de nöagte van de Verenigde Stoatn.

Kuba is oonder mear bekeand um zinne muziek, de salsa, de dikke segoarn en duur zinne vrogere presideant Fidel Castro.

## Naamnherkomst
n Naamn *Kuba* keump woarskienlik van de Taíno-indiaann, en beteeknt *woer at völle vruchtbere groond is*, of *good laand*.
1969

## Gebeurtenissen
* Veur zeuvn daagn holdt John Lennon en Yoko Ono een "love-in" in t Amsterdam Hilton Hotel.
* De Kernenergiecentrale Dodewaard wödt in gebroek enommen deur könnegin Juliana.
* Den Lauwerszee wödt af-eslotten en heet vanaf dee tied Lauwersmeer.
* Bert en Ernie verschient veur et eerst op tillevisie.

## Geboorn
* ...

## Oet de tied
*Hendrik van Laar (1878-1969), dörpsdichter uut Lutten
Stientje (standbeeld)

**Stientje** is een standbeeld op de retonde an de Zujerzeestraotweg in 't Gelderse darpjen Hierden. 't Standbeeld is emaakt en eplaotst deur een kunstgroep uut Hierden zelf. 't Standbeeld is emaakt um de retonde wat op te fleuren mar oek um dudelijk te maken dat der in Hierden niks an de retondes edaon wort, terwiel zo'n bietjen alle retondes in Harderwiek mooi emaakt worren.

Stientje is een typisch Veluwse naam die oek in Hierden veul veurkomt. 't Was oek de naam veur 't vrouwtjen die der of-ebeeld steet. An de Zujerzeestraotweg had ze vrogger een klein krujenierswinkeltjen en vreug altied an iederene *woar goa je hinne*, dit steet oek op 't bordjen, dat bie 't standbeeld steet.

## Uutgaonde verwiezing
*Boerin Stientje op de retonde in Hierden
Sparta Rotterdam

**Sparta Rotterdam** is ne Neerlaandse voetbalverenige oet Rotterdam den at an betaald voetbal dut. Ze doot seend öare oprichting in 1888 met in t Neerlaandse betaald voetbal. t Eerste elftal wörd rechtevoort etraind duur Foeke booy.

Vanoolds hooldt Sparta zich noast voetbal bezig met aandere sportn zo as krikket, atletiek, honkbal en softbal. Seend een poar joar wördt dr oonder n naam Sparta ok rugby espöld. Oet de verenige R.V. & A.V. Sparta kömn dan ok verskilnde Rotterdamse sportorganisasies voort. De algemene voetbalklub maakt nog aaltied deel oet van R.V. & A.V. Sparta. Vuur de betaald-voetbalaktiviteaitn wör duur de verenige op 14 juni 1976 de onofhaankelik woarknde *Stichting Sparta Rotterdam* in t leawn erop. 

## Spöllers
### Hudige selektie
Huusmosse

De **huusmosse** (*Passer domesticus*) is een klein zangvoegeltjen dee beheurt tot de femilie van de mossen (*Passeridae*).

De huusmosse eet veurnamelijk zaojen en insekken. De 't voegeltjen kan neet zingen mar wè tjilpen. De huusmosse beweeg zien eigen deur te vlegend of te springen. De mosse is een standvoegel: hij blief altied op dezelfde plekke woenen.

## Kenmarken
Een huusmosse hef een griesbrune kleur en een krachtige snavel. Mannetjes en wiefjes hemmen welende kleuren: 't mannetjen vuilt wat meer op en hef meer contras in zien verenkleed, hij hef een grieze kroene en een zwarte bef, tewiel 't wiefjen strepen op de rogge hef mit een egaole lochte bors. Allebeie de geslachen hemmen een streepjen bie de ogen zitten. Ze wonnen ongeveer 14 tot 16 centimeter groot en weeg hooguut dartig gram.

## Verspreiding
Huusmossen bin aorige cultuurvolgers. Ze hemmen der eigen werschienlijk in de prehistorie verspreid, deur de uutbreiding van de laandbouw van de meens te volgen. Huusmossen bouwen der nessen grege onder dakpannen en in gaoten in de muren of in bosjes. Ze leven grege in groepen en koemen vake in zwarms veur.

## [[Nedersaksisch]]
Der wonnen in 't Nedersaksisch meestentieds gien onderscheid emaak tussen soorten mossen, ze wonnen vake gewoon *mossen*, *morsen*, enz. eneumd. Hieronder zie-j een paor aandere dialekwoorden veur de huusmosse.

* Drents: *luneke*, *hoesmusse*, *huusmusse*
* Grönnegs: *musk*
* Stellingwarfs: *huusmuske*
* Sallaands: *huusmusse*
* Tweants: *hoesmuske*
* Veluws:
** *huusmus*, *huusmos*
** *huusmors* (Armelo, Putten, Bunsjoten)
** *uusmusse* (Attem)

## Uutgaonde verwiezingen
* SoortenBank.nl - beschrieving, ofbeeldingen en geluud
* De huusmosse op vogelbescherming.nl
* Stichting De Mus
Triooo

**Triooo** was ne muziekgroepe oet Eanske en Hengel, in Tweante. Zo as öaren naamn al dee vermoodn begun Triooo met dree man. Seend 1998 warn ze met n veern. Zelf zeadn ze op öare webstea oaver de saamnstelling: "*iej nemt r twee oet 'Enschede' en doot krek zo oet 'Hengelo', dan krie'j TRIOOO*." 

Ze zungn meesttieds in t Tweants. Det kon eegn woark wean, mear ook vertaalde bestoande nommers, of meziek op teksn van Willem Wilmink, Theo Vossenbeld, Sebastiaan Roes.

## Geskiedenisse
Um Peenkstern in 1991, tiedns wat ouwehoern gedoernde ne korte vekaansie in de Belgiese Ardenn besleutn de dree kearls um n versken op te nemn, espöld op n poar estemde beerfleskes: "Bennie". Umdet één versken wat weainig was, bedachn ze dr nog n antal bie.

Seend dee tied hebt ze verskeaidene dinge doan: toern met de Höllenboer, met Jan Ottink & De Hemel en de ofsloeting van t Amsterdamse Kleinkunstfestival.

## Leedn
* René Vrieler (1953 - 2013)
* Harm Braam
* Fred van de Ven (1950 - 2020) 
* Henk van de Wetering

## Plaatnriege
**Triooo - Zo Dan!* (1997)
**Triooo - Op nen dag* (2005)

## Refereansies


## Oetgoande koppeling
*www.triooo.nl
*Triooo - Bennie (clip) Op Youtube
De Kniepe

**De Kniepe** (Nederlaans: *De Knijpe*, Fries: *De Knipe*) is een dörp in de gemiente Et Vene in de Nederlaanse perveensie Frieslaand, in et oosten van et plak Et Vene. 
Hoewel de gemiente Et Vene veur alle aandere officiële plakken de Nederlaanse plaknaemen bruukt, is veur De Kniepe de Friese naeme de officiële.

Deur et dörp lopt de Schoterlaanse Kompejonsvaort. Hierin lag een kniepe, een versmalling in de vaort, en daoran daankt et dörp De Kniepe zien naeme. De Kniepe was tot 1970 opsplitst in *Bovenkniepe* en *Benedenkniepe* en wodde doe vaeke kotweg *De Kniepe* nuumd. Doe in 1970 de twie dörpen saemenvoegd wodden, kreeg et dörp de naeme De Knipe. 

Anne Zernike was in 1911 de eerste vrouwelike doomnie van Nederlaand. Zi'j begon as deupsgezind predikaante in Bovenkniepe. Jan Mankes het ok een hottien in De Kniepe woond. Hi'j was trouwd mit Anna Zernike.

In De Kniepe staot de eupenbaore Compagnonsschool en de kristelike CBS De Pream (basisonderwies). Op sportgebied is d'r de körfbalverieniging Kinea en voetbalverieniging V.V. Read Swart. Op et begreefplak staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.

In et zuudwesten van et dörp staot een Amerikaanse wiendmoter.


Image: Klokkenstoel De Knipe 03w.JPG|Klokkestoel
Bontebok (Frieslaand)

**Bontebok** is een dörp in de gemiente Et Vene, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et dörp het omdebi'j 440 inwoners.

Bontebok is ontstaon rond een sluus die in de Schoterlaanse Kompejonsvaort legd wodde. Disse vaort was de toegaangsweg tot dit gebied en wodde o.a. bruukt veur de ofvoer van de turf uut de turfontwinningsgebieden. De schippers mossen vaeke lange waachten, waordeur d'r al gauw een dörpkoeme mit kefé's, winkelties en bewoning rondomtoe de sluus ontston. 

Op et heugtepunt weren d'r zels vuuf kefé's in de buurtschop. An ien van disse vuuf kefé's daankt Bontebok lichtkaans heur naeme. Dit kefé wodt al in 1683 nuumd en had de 
Et grondgebied van Bontebok beheurde veurhenne grotendiels tot Ni'jehoorn en diels tot De Kniepe, mar et kreeg nao hiel wat stried mit de raod van de gemiente Et Vene vanof 1 jannewaori 1980 de staotus *dörp*.

Sund 1923 is d'r een eupenbaore legere schoele “De Bontebok”. Van 1898 tot 1966 was d'r de zuvelfebriek De Gemeenschap. De febriek is laestdaegs sloopt.
Bontebok

**Bontebok** kan verwiezen naor:

*Bontebok (Frieslaand) - een plak in Et Vene
*bontebok (antilope) - een soort antilope
Oldambt (gemainte)

**Oldambt** is de noam van de fuziegemainte ien t Nederlaandse Oost Grunnen, dij op 1 jannewoari 2010 ontstaait oet soamenvougen van Scheemde, Winschoot en Reiderlaand. De noam komt van de streek woarien nije gemainte ligt. Deur n vroagenbraaifje ien te vullen konden ienwoner n noam oetkiezen. Op 20 novìmber 2008 is bekìndmôkt dat de noam Oldambt wonnen haar. Aander meugelkheden wazzen Winschoot en Reiderlaand.

Ien jannewoari 2008 besloten de drij gemainten onder drok van provìnzie Grunnen de gemaintelke fuzie tou goan doun, ook omdat tuzzen Scheemde en Winschoot der om tou t kunstmoatege Oldambtmeer t Blaauwe Stadprojekt aanlegd wordt. Veuraal de kommunistische partaaien, de NCPN ien Reiderlaand en de VCP ien Scheemde, hebben staark protesteerd tegen de fuzie. Ook dou de prozedure ôfronden was, bleven zai zok verzetten. Ien roadsvergoadern bleken zai de ainigste tegenstaanders te wezen.

## Algemaine beeld
De gemainte Oldambt wordt kenmaarkt deur t stedelke gebied Winschoot-Kloosterholt-Scheemde bie de A7 laangs mit om en bie 25.000 ienwoners, t Winschoterdaip, de spoorlien Grunnen-Breem, de dörpenring rond rondom t Blaauwestad-projekt en de waaidse leegte van de polders noabie de kust van de Dollert. Ook het de gemainte n grìnsovergang mit de Duutse dailstoat Leegsaksen bie t dörp Schaanze.

Gemainte Oldambt is ain van de koplopers ien de vergriezen van de Nederlaandse bevolken. Dit zörgt terveur dat de gemainte n bevolkensdoalen te moaken het. t Woongebied Blaauwestad, rond t Oldambtmeer takt de bevolkensdoalen òf.

## Oetsproak
De gemainte is de eerste gemainte ien Nederlaand mit n Grunnegse noam. Ien gemainteroad van Winschoot ontstond ien t veurjoar van 2009 beroering omdat t VVD-roadslid Irene Vrooland konsekwìnt Old Ambt broekte. Zie docht dat dit ook ien de rest van Nederlaand de gouie oetsproak wezen zol en dat elkenain zok doar aan holden mouten zol. As man van t Grunnegs oetgaait is de juuste oetsproak aans nait *old-amt*, môr *ol-damt*.

## Woonstees in Oldambt

## Gemainteroad
De gemainte het om en noabie 38.000 ienwoners. Hierdeur het de gemainte 25 zetels ien de gemainteroad

## Reverìnsies
Dreuge worst

Nen **dreugn** of **hartn worst** (sprek oet: *hatn wos*) is nen soort worst van voarknsvleais den at wörd op ehungn um te dreugn. Dreugn worst wörd völle in t Neersassiese gebeed egetn.

Dreuge wörste wordt völle in t noordn en t oostn emaakt (Grönningn, Freeslaand, Dreante en Tweante). Vuural in t noordn is de vochtigheaid van de locht good um wörste an te dreugn. In bepoalde Afrikaanse laandn is n dreugn worst ook geweeld. Dit keump duurdet de kolonistn van vroger vake dit soort wörste metnömn op de lange zeereaizn, umdet ze lenger good bliewt.

n Smaak kan verskiln per worst, wat ofhaankelik is van de kruudn dee at dr in zitt, en van t recept van n slager. Kruudneagel wörd nog t meest gebroekt. Juust umdet de inhoold zo slim kan verskiln, beent dr dus de verskilnde soortn hartn worst, zoas de Grönneger of de Freeske dreuge worst, ezw.

In t algemeen is dr wal dudelik oonderscheid tusken Freesken, Grönsen en Dreantsen dreugn worst. Dee eerste beaide beent meender dreuge as n Dreantsn, den at doarumme earder *Hartn Worst* eneumd wörd. In n Grönsen worst zit völle kruudneagel in, en n Dreantsen is wat vettiger. n Dreantsn is laandelik nit zo bekeand, en wörd vake lös of in n netjen verkocht. n Freesken worst is vake ereukt, en n Tweantsnn worst is wat grover (met dikke stukke dr in) en pepperiger.

Dreugn worst wörd vake bie t beerdreenkn egetn, bievuurbeeld op de vriedagnoamiddag noa t woark. Ook wörd t vake met bluks keze (en nen kladn mosterdsaus) as hepken op verjöardage en zoksoort feestjes an eböadn. n Worst wörd ook wal es ekokt, mear völle leu meant at'e doarduur meender smaak krig.

## Maakn
Vuur ne riege dreuge wörste is 10 kilo duurreagn voarknsvleais neudig.
Per kilo vleais is dan an kruudn neudig:
:25 gram zoolt
:3 gram vermöaln pepper
:0,5 gram koriander
:1 gram foelie
:0,25 gram starterkultuur
:5 gram eankelvooldige suuker
:0,5 gram natriumascorbinaat
:0,5 gram natriumglutaminaat

t Vleais en de inhoold wörd dan duur mekoar edoan töt n stewig deag van ong. 6-8 groadn Celsius.
Doarnoa wörd t deag of estopt in n good oet espeulde voarknsdoarm, töt wörskes van ong. 300 gram, woernoa at ze of ebeundn wordt as ne rookworst. Hiernoa munn de wörskes 2 deage trekn in ne vochtige ruumte bie ong. 20-25 groadn. As leste wordt ze of ewasked en munn ze 4-7 deage dreugn bie nen temperatuur van 18 groadn, en ne lochtvochtigheaid van 80 perseant.

## Anhalings
*De volgende anhalings beent umme zat noar de [[Standaard Skriefwieze]]*.

De Dreantse band Skik hef in 1995 n nommer oawer n dreugn worst emaakt:
:*ham, kip of gehakt* 
:*k heb dr nooit veul om geven* 
:*maar dr is ien ding* 
:*woar ik nooit zunder kan leven* 
:*dreuge worst, dreuge worst* 
:*k zol nie weetn wat ik zunder mos*

Ook Neet Zuuver oet Eanter hef t n moal oawer dreugn worst:
:*Iej bint vuur mie n blik met broene boonn*
:*met van dee kleane stukjes oetgebakn spek*
:*Of nen dreugn worst van achter oet de delle*

## Refereansies
Oldambt

**Oldambt** kìn verwiezen noar:

*Oldambt (streek) - de streek Oldambt ien Grunnen
*Oldambt (gemainte) - n nije gemainte ien Grunnen
Djembee

ne **Djembee** is ne Afrikaanse tromme den at met de haande bespöld mut wordn. n kettel is van hoolt, woeroawer n siknvel espönn is. Volgens de Bamalistam, dee at in Mali leawt, keump n naamn van t gezegde "Anke dje, anke be", wat letterlik "Leu komt es hier en mu'j es heurn" beteeknt, wat direks ook angef woervuur at'e gebroekt wörd.

Ne Djembeetromme is meesttieds 30&nbsp;cm in duursnee en ongevear 60&nbsp;cm in de leankte. Ze bestoat ook kleainder, mear dan beent ze meesttieds allene vuur de sier. Duur de kelkvorm, dikte van t hoolt, soort vel, ezw, beent dr nen hoop verskilnde toonn oet ne djembee te haaln.

## Toonn
Normaal esprökn beent oet ne djembee dree verskilnde toonn te haaln: n "bas", "toon" en "klats"-slag. Hiertusken zitt nog wier verskeaidene aandere toonn. n Klats hef n hoog, kort dreug en skoarp geluud. n Toon dut zinn naamn eare an en zeenkt n betn. n Bas is nen deepn voln klaank.

## Slagmaneern
De bedolige is um met zo min meugelike inspanning n zo mooi meugelik geluud te kriegn. nen Bastoon wörd emaakt duur met de töppe van de vingers en n haandpälme teegn t midln van t vel te houwn. De aandere twee klaankn wordt emaakt duur bie n raand van de tromme op t vel te houwn, woerbie n "toon" wörd emaakt met de vingers an mekoar, en n "klats" met de vingers espreaidt.

## Ofkomst
Dr wörd vanoet egoan det de djembee orsproonkelik van de malinka/Susu-leu komt, dee at better bekeand warn van öar woark as smeedn. Disse "numu" gungn oawer t hele West-Afrika oet en nömn n djembee met zik met.
Mear doar steet teegnoawer det iederene op ne djembee mag spöln, terwiel at bepoalde Afrikaanse instrumeantn allene spöld mag wordn vanoet oawerleawering; t geet van vaa op zönne.

## Bouw
De meeste djembees wordt oet één stukke hardhoolt ehakt, en t haank mear net of van de umgewing van de maker, wat vuur soort hoolt of'e kiest.

Tradisjonele djembees beent van binn nit glad eskoerd, mear hebt ne spiraalvörmige binnkaante um de toonklaank te verbettern, mear spleenters en roewe voarn beent nen teekn van hoastwoark. t Vel is meesttieds van nen sik, mear kan ook van antilopes, zebraas, hertn en kookalvere komn. n Siknvel oet Afrika hef n aander geluud as n siknvel oet Europa. In Europa hebt de sikn meesttieds n makkeliker leawn, woerduur at ze vake n meender toa vel hebt. Dit hef invlood op n klaank en op de wearboarheaid van t vel.

Europa is al völle länger as Amerika bezig met djembees. Terwiel at Amerika oawerspeuld wör met zachtheultne djembees van lege kwaliteit, hef Europa det soort djembees aait teegn eheuldn.

Oet biegeleuf wordt nooit de velle van n männken ebroekt, mear aait van n vröwkesdeer.
Onstwedde

**Onstwedde** is n dörp ien de gemainte t Knoal ien streek Westerwoolde van de Nederlaandse provìnzie Grunnen. Onstwedde had op 1 jannewoari 2007 om en noabie de 3.040 ienwoner.

Oeit was Onstwedde een zölfstaandege gemainte, môr ien 1969 is t soamgoan mit n gedailte van gemainte Wildevank en omdoopt tou *t Knoal* (Stadskanaal). t Gemaintehoes van Onstwedde zat ien t begin ien Onstwedde zölf, môr verhoesde ien 19. aiw aal noar t Knoal. t Olde gemaintehoes staait aan de Brink en is n monumìnt.

Op twijde dag van Poaske wordt ien Onstwedde traditsioneel n poasvuur ontstoken.

Onstwedde is noa Zèlng t ainegste dörp woar nog Westerwoolds sproken wordt.

## Bekende leu oet Onstwedde
*Henk Bleker, politieker

## Reverìnsies
Tee

**Tee** kin verwiezen noar:

* Tee (draank),  n draank dij moakt wordt van bloadjes van de Teeplant (ook wel speld as *thee*)
* Tee (voot), t West-Veluwse woord veur t Nederlaandse *teen*
Gammelke

**Gammelke** is n noaberskop in de gemeente Deenkellaand, in t oostn van Tweante, op t westn van Oldnzel.

Töt an de Gemeentelike Herverdelige van 2001 heurdn Gammelke bie Weersel. Op 1  Januwoari 2005 har Gammelke ongevear 250 inwonners.
In de Middeleewn Völ Gammelke, toertieds nog eskreewn as *gammynkclo*, oonder t kerspel van Oldnzel, en köm in later tiedn bie de parochie van Döarningn bie in.
Entekruus

**Entekruus** (*Lemna*) is een geslacht van waoterplanten die vrie op 't waoter drieven. Entekruus beheurt tot de entekruusfemilie (*Lemnaceae*), mar sommige onderzeukers delen entekruus in de aronskelkfemilie (*Araceae*). Disse planten kommen veural veur in stilstaond waoter of langzaamstreumend waoter in gemaotigde en tropische gebieden.

't Plantelichaam bestaot uut een eenvoudige vriedrievende thallus. Vaak bin ze niet langer as vuuf millimeter (behalve bie puntkruus, *Lemna trisulca*). Ze hen mar één wortel, wat ze onderscheit van veulwortelig kruus (*Spirodela*-soorten).

In Nederland he-j de volgende soorten:
* Bultkruus (*Lemna gibba*)
* Dwaargkruus (*Lemna minuta*)
* Klein kruus (*Lemna minor*)
* Puntkruus (*Lemna trisulca*)
* Knopkruus (*Lemna turionifera*)

## [[Nedersaksisch]]
* Drèents: 
** *entekroet* (ZOZ)
** *entevlot* (ZWZ)
** *entekruus*
** *eentenkroos*
** *eendenkroos*
* Stellingwarfs: *entekroes*
* Veluws:
** *kroos*
** *entekroos*
** *antekroos* (Heerde, Une, Emst, Hoevelaken)
** *entekreus* (Elburg, Bunsjoten)
** *entekruus* (Elburg, Putten, Niekark, Barreveld)
Moondörgel

n **Moondörgel** is n bloasinstrumeant en lamellofoon, den at dichte bie n trekzak steet. t Deenk wör in 1821 duur Christian Friedrich Buschmann bedacht. Duur met n moond locht duur t deenk te poesn, wordt kleane iezerne tungskes in t apparaatjen an t triln ebracht, dee at dan n toon giewt. t Moondörgel is wisseltonig; a'j dr in poeset gef'e nen aandern toon as a'j dr an zoegnt.

De seempelste moondörgelkes beent diatonies; ze hebt eankelt toonn oet de majeur- of mineurtoonlädder. De wat zwöardern beent chromaties, zodat alle toonn dr oet köant wordn ehaald.

## Soortn
Dr beent verskeaidene soortn moondörgels:

### Tremolo (diatonies)
n Tremolo-örgel hef twei rieges met geater. Dee giewt allebeale wal n zelfden toon, mear wiekt met de heugte net iets of van mekaar, woerduur at dr *zweaving* ontsteet; n trilling in t geluud. n Moondörgelspöller kan met de tonge t eunterste geatjen ofsloetn as'e de tremolo neet wil.

In t skema hiereunter stoat de toonn van n diatonies moondörgel. Dr mut epoeset wordn in de geater met nen griezn achtergroond en ezeugn an de geater met ne gelle achtergroond. Hierduur kö'j akkoordn maakn. A'j tegeliek in C-D-E-F-G poeset, kleenkt de C, E en G, en a'j dr an zoegnt kleenkt de D en de F. De meugelike akkoordn stoat ook in n tabel.

In het eunterste oktaaf ontbrekt de 1F en de 1A, terwiel at 1G verdubbeld is. Dit oktaaf wördt vuur begeleaidingsakkoordn gebroekt. De aandere beale octaawn beent volledig en good vuur melodie, mear in t daarde oktaaf beent de toonn umme dreaid.

### Richter (diatonies)
A'j bie n tremolo-örgel um de vier toonn de tuskenskötjes vort haalt, dan krie'j n richterörgel. Op n richterörgel zit ook gen tremolo. t Akkoordnskema is t zelfde as bie n tremolo-örgel.

### Richter (chromaties)
n Chromaties moondörgel is ne verbettering van n diatonies moondörgel. Dr beent drei of veer volledige oktaawn dee at ook nog es geliekmoatig in edeeld beent. n C is aait verdubbeld. Duur n skuufken in te drukn wörd t hele moondörgel met nen halven toon verheugd, zodat dr chromaties espöld kan wordn. De akkoordn dee'j dan kriegnt beent vake neet in n toonsoort in te pasn, zodat meesttieds mear eenn toon tegelieke wörd espöld.

## bekeande spöllers
* Bas van Toor
* Toots Thielemans
* Larry Adler
* Kim Snelten
Oa

Dr beent verskeaidene riviern in t Neersassiese gebeed dee at in de volksmoond ook wal n *Oa* (Grönnings ook: Ai) eneumd wordt.

*De Regge - Rivier in Tweante
*De Westenwoolder Oa, Westerwooldse Ao up Westerwoolds
*De Ruten Oa (VEK), Roeten Ai op zien Oldambtsters
*De Slochter Ai (Slochter Oa)
*De Drìntse Oa (Drìntse Ai)
*De Selter Ai (Selter Oa; Seelter Äi; Saterems)

## Aanders
*Oa (Neersassies) - n Neersassiese klaank, ook wal *[[ao]]*.
Olst-Wieje

**Olst-Wieje** (Nederlands: *Olst-Wijhe*) is n gemeente in de Nederlandse provinsie Aoveriessel. De gemeente is op 1 jannewaori 2001 ontstaon uut t samengaon van de gemeenten Olst en Wye.

De boerschoppen Marle en Welsum bint exklaves, die an de westkante van de Iessel liggen. Olst-Wieje had op 1 jannewaori 2020 18.251 inwoners (bron: CBS). De gemeente hef n oppervlakte van 118,50 km² an land en nog 2,52 km² an water. In de därpen Olst, Wieje en in de boerschop Marle staon mölles die goed onderhoolden bint. Tussen Olst en Wieje ligt ok nog, an weerskanten van de N337, t därpien Den Nul. 

De gemeente Olst-Wieje is bekend vanwege t natuurgebied De Duurse Weerden dät zich, heel uniek, an beide kanten van de rivier de Iessel uutstrekt. Daornaost bint der nog völle kleine andere natuurgebieden in de uterweerden in-ericht, veural rond de ruïnes van de veurmalige steenfabrieken. t "Baken" van de provinsie Aoveriessel steet in Olst, an de rand van de Iessel.

De gemeentelike ekonomie drif veurnämelik op landbouw en vleisverwärkende industrie, hoewel de leste kategorie sinds de jaoren zeuventig van de 20e eeuw veural in Olst stärk verminderd is. In Wieje zit nog altied n grote vleisverwärkende fabriek. Vrogger waren ok de tuinbouw, de masjinebouwindustrie en de steenfabrieken van belang, mar hiervan is weinig aovereblaeven, allening de masjinebouwfabriek in Olst.

## Kernen
De gemeente besteet uut de därpen:
* Olst 
* Wieje 
* Boerhaor
* Boskamp 
* Den Nul
* Welsum
* Wesepe

En uut de boerschoppen:
* Duur 
* Ekelhof
* Elshof
* Fortmond
* Hengforden
* Herxen
* Marle
* Middel
* Welsumerveld

## Uutstalling

Olst_ijssel.jpg|An de Iessel
Duursche_waarden_olst.JPG|De Duurse Weerden
Kerk_Wijhe.jpg|De protestantse kärke van Wieje
Olst_kerk.jpg|Kärke van Olst
Baken_overijssel1.jpg|Baken van Aoveriessel te Olst


## Uutgaonde verwiezing
Hindoeïsme

't **Hindoeïsme** is 't aoverheersende geleuf op 't Indiaase subcontinent en is mit haoste 900 miljoen anhangers de (nao 't christendom en de islam) dardegrootste religie op eerde. 't Komp oorspronkelijk uut India. 't Hindoeleven is barre veulziedig en löp uutien van ideeën over een god en/of goden variërend van pantheïsme, monotheïsme en atheïsme, mit Vishnoe en Shiva as de miest populaire goden. Wieders hej in 't hindoeïstische leven aovertugings as reïncarnatie, karma en persoonlijke verplichtings of darma. Zaken as meditatie en energie bint belangriek in 't hindoeïsme. Onder de symbolen van de religie hej 't Om-teken en de lotusbloem. 't Hindoeïsme hef zo'n 1,2 miljard anhangers, of roegweg 15% van de wereldbevolking. De miesten doarvan woont in India, Nepal, Mauritius en op 't Indonesische Bali. Grote geleufsgemienschoppen hej in aandere zuud- en zuudoost-Aziatische laanden.

Hindoeïsme is een aoverkoepelnde term veur een riege Indiase geleufsstromingen (*sampradaya's*). Allemaole dreit ze um 't idee van *dharma*, een kosmisch verbaand det de volgelingen in staand holdt mit rituelen en een 'goed levend'. Hoe of det mut, stiet in de Veda's, de heilige geschriften. 't Woord *hindoe* is d'r van butenof opeplakt; zölf nuumt de hindoes heurzölf niet zo. Ie hebt d'r die mient det 't hindoeïsme 't oldste geleuf van de wereld is. Ok wördt 't wal ies umschreven as *Sanatana Dharma* (letterlijk 'ieuwig dharma'), wat 't ieuwigdurend karakter benaodrokt.

Tussen de verscheiden stromingen van 't hindoeïsme bint een antal dingen gelieke, zoas ideeën over theologie en mythologie. De hindoeteksten bint opedield in *Śruti* (letterlijk: 'eheurd') en Smṛti (letterlijk 'herinnerd'). De veurnaamste geschriften bint de Veda's, de Oepanishades, de Poerana's, de *[[Mahabharata]]* (mit daorbij de Bhagavad Gita), de *[[Ramayana]]*, en de Agama's.

Belangrieke thema's in 't hindoeïsme bint *karma* ('t idee det waj een aander andoet, en de reden daorveur, ok oe aoverkomen zal), *samsāra* (de cirkel van starven en vanneis geboren wörden) en de vier *Poeroesartha's*, de dudelijke doelen van meenselijk levend: *dharma* (plichten), *artha* (veurspoed en wark), *kama* (verlangens en passies) en *moksja* (bevrijding/vrij wezen van passie, wat uutendelijk *saṃsāra* is). 

Ien centraole geleufsraod is der niet bij de hindoes. De miesten heurt volgens heurzölf ook niet bij een georganiseerde religie. Toch dielt onderzukers heur in vier heufdgroepen in: sjaivisme, sjaktisme, smartisme en vaisjnavisme. 

Allewel ezegd wördt det hindoeïsme al duzenden jaoren bestiet, mient geleerden det 't een samenvluien is van een koppel Indische veurlopers, zonder iene specifieke grondlegger. Dizze samenvluiing begunde zo rond de vedische tied, tussen roegweg 500 tot 200 veur Christus. Doe as 't boeddhisme ofnaamp in India, kwaamp de weg vrij veur et hindoeïsme. Sinds de 19e ieuw is 't moderne hindoeïsme stark in trek in de westerse wereld. Veural joga as gezondheidsoefening, mar ok sektes as Transcedentale Meditatie en Hare Krisjna bint stark egruid.
Stellingwarver spelling

De **Stellingwarver spelling**, ok wel de **standerd-schriefwieze** of de **Bergveld-spelling** nuumd, is een spellingsysteem veur et Stellingwarfs. De spelling is uutprakkezeerd deur de Stellingwarver schriever H.J. Bergveld. Hi'j ontwikkelde al kot nao de oorlog een vast spellingssysteem en een vast woordbeeld veur et Stellingwarfs. Hi'j baseerde zien spelling op eerder wark van aanderen, mar veural op et systeem van Jan Naarding die de spelling veur et Drents ontwikkelde.

An et aende van de jaoren zestig wodde Bergvelds schriefwieze overneumen deur de jongeren die doe de Stellingwarver Schrieversronte opricht hadden. Daornaost wodde Bergvelds schriefwieze bruukt bi'j de netaosie tiedens de verzaemelfase van et Stellingwarfs Woordeboek uut de eerste helte van de jaoren zeuventig.

In 1976 wodde Bergvelds spelling nog es officieel vaastlegd deur et streektaelinstituut Stellingwarver Schrieversronte. Daorbi'j bin ok van bepaolde klaankvariaanten veurkeursvariaanten angeven veur de schreven tael. De hudige spelling van et Stellingwarfs wodt bruukt in de uutgeven en nog uut te geven dielen van et Stellingwarfs Woordeboek.
Veur alle boekpublikaosies, tiedschriftpublikaosies, rebrieken, in dag- en weekblaeden, officiële stokken en alle aandere vormen van et schreven Stellingwarfs geldt now et inmiddels meer as vuuftig jaor vaast geldende spellingssysteem.

## Zie ok
*Leegsaksische orthogroafie
Epnzoalder

**Epnzoalder** is n noaberskop in Tweante, kort bie de plaatse Hoksebarge. t Ligt op t noordn van de Hoeve.

In de middeleewn wör Epnzoalder al verskeaidene moaln eneumd: *Eppensolde* (1298-1304) en *Eppensole* (1316). Vroger was Epnzoalder saamn met de boerskopn Stepel en Hoolthuuzn ne moarke

## Verwiezings
Penne (skriefgerei)

Ne **penne** is n stuk skriefgerei woermet a'j eenk op n oppervlak (meesttieds papier) köant zetn.

Vake is de penne zo vörm egeewn det'e good in de haande ligt. De meeste penn wordt met blauwe eenk eleawerd, mear ook zwart en rood wordt völle gebroekt. Dr zeent ook nen hoop soortn penn: balpenne, vulpenne, fineliner, ezw. 
Mangs wordt penn vuur de wille ook bedeeld met n laserleampken of n zakmes.

Penn wordt ook völle gebroekt um reklame met te maakn. Bedriewe loatt öarn naamn op penn zetn, en deelt dee dan zovölle meugelik oet. Duurdet ne penne laank met geet, en völle wordt gebroekt, is dit ne gooe reklamemanere.
Stepel

**Stepel** is n noaberskop in de gemeente Hoksebarge, in Tweante.

Stepel ligt op t noordn van Hoksebarge, an de N739 noar Beckum. *Stepel* is ook n naamn van n bedriewngebeed in t noordelike deel van Hoksebarge, en vaalt vuur n groot deel oonder de parochie van Beckum. Stepel greanzet an Bokel, Beantel en De Hoeve. In de middeleewn was Stepel al bekeand as *Stepele*.

In vroger tiedn was Stepel deel van ne moarke woer at Holthuuzn en Epnzoolder ook bie heurdn.

## Verwiezings
Penne

**Penne** kan meardere dinge inhooldn:

*Penne (skriefgerei)
*Penne (pasta) - n pastasoort

**De Penne** is de Grunnegse noam veur meerdere ploatsen:
* n Loug ien gemainte Moarum: De Penne (Grönnen) (Nederlaands: Opende)
* n Loug ien gemainte Smellingerlaand: De Penne (Fraislaand) (Frais: De Pein; Nederlaands: Opeinde)
* n Loug ien gemainte Aauwerk: De Penne (Oostfraislaand) (Duuts: Upende)
Man

**Man** kìn verwiezen noar:

*Man (geslacht) - n mìnsk van t mannelk geslacht
*Echtgenoot
*Man (ailaand) - n ailaand ien de Ierse Zee
*Man (stad) - n stad ien Ivoorkust
*Man (West Virginia) - n ploats ien de Amerikoanse stoat West Virginia
Quảng Bình

De provìnzie **Quang Binh** (tỉnh Quảng Bình) is een Vietnamese provìnzie, ain van de zes provìnzies van de regio Bac Trung Bo. 

t Natsjonoale park Phong Nha-Ke Bang ligt ien dizze provìnzie.

De provìnzie is verdaild ien zes arrondisemìnten en het Dong Hoi (Đồng Hới) as heufdstad.
## Arrondisemìnten
* Bố Trạch
* Lệ Thủy
* Minh Hóa
* Quảng Ninh, Quang Binh
* Quảng Trạch
* Tuyên Hóa

## Foto-oetstallen

Ofbeelding:Da Nhay Beach.jpg|Da Nhay Beach ien Quang Binh
Ofbeelding:Phongnhakebang8.jpg|Nationaol park Phongnha-Kebang ien Quang Binh


## Hìnwiezen
* Offisjeel webstee (Vietnamees en Engels)
Vietnam

**Vietnam** (Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Socialistiese republiek Vietnam) is een kommenistisch laand in Oost-Azië.

Vietnam het zoe'n 86 miljoen inwonners en een oppervlakte van omdebi'j 331.690 vierkaante kilometer. De heufdstad van et laand is Hanoi. De greutste stad is Ho Chi Minhstad.

## Bestuurlike indieling
Vietnam bestaot uut 63 perveensies (zie Perveensies van Vietnam).

## Steden
De heufdstad van Vietnam is Hanoi (ok wel *Hà Nội* nuumd).

Vietnam bestaot uut vuuf overhiedskontroleerde gemientes:
* Hanoi
* Ho Chi Minh
* Haiphong 
* Da Nang
* Can Tho 

Ho Chi Minh stad is mit 6,5 miljoen inwoners de grootste stad van et laand en is ok de daddegrootste van de Indochina (nao Bangkok en Thailand).
Dusseldörp

**Dusseldörp** (Duuts en Nederlaans: *Düsseldorf*) is een stad in Duutslaand mit omdebi'j 580.000 inwoners. Et is de heufdstad van Noordrijn-Westfaelen. De stad leit an de Rijn, tussen Duusburg en Neuss. Vrogger was de stad de heufdstad van et Bergische Laand. 

## Tael
In et hudige Dusseldörp leit ok et plak Benrath. Tussen Benrath en Dusseldörp-Ooldstad leit de Benrather Linie, dit is de oolde greens tussen et Nedersaksisch en et Hoogduuts. In Dusseldörp praoten niet slim veul meensken plat, en as ze plat praoten dan praoten ze vaeke een Rijnlaans dialekt. Der is ok een boek van Asterix in et Dusseldörps.

## Geschiedenis
De naeme *Dusseldörp* wodde schriftelik veur et eerste nuumd in et jaor 1135. 

Op 14 augustus 1288 kreeg Dusseldörp van graaf Adolf V van Berg stadsrechten.

## Uutgaonde verwiezings
* Webstee van de stad (Duuts)
Thailaand

**Thailaand** is n köninkriek in Südoost-Asië wat op t westn ligt van Laos en Kambodja, en op t oostn van Mianmar en de Andamanse See, op t noordn van Maleisië en op t noordwestn van de Golf van Thailaand, n oonderdeel van de Süd-Chinese zee. Töt an 1949 heetn t laand *Siam*. n Taiskn naamn van t laand is *Prathet Thai* wat vertaald wörd as *vry land*. De heuwdstad is Bangkok.

D'n Nasjonaaln feestdag is 5 december, n verjoardag van keuning  Rama X. De Thaise leu betaalt met Baht. 44 Baht is ongevear 1 euro, en is oonderverdeeld in 100 satang.

## Volk
t Thaise Volk wont ongeliek verdeeld oawer t laand. In t noordn is t' land dunbevolkt, terwiel at t' süüden van het land völle digter bevolkt is.

90% van t volk is Thai. De tweede-grötste groep zeent de Sjineezn dee zig stoark met t Thaise volk vermengd hebt. Ze doot t vake good in de Thaise ekonomie, umdet ze meesttieds klooke haandelsleu zeent. Vuural in t noordn wont völle boargbewonners dee seends t vurige joarhoonderd Thailaand in sint etrökn, so as de Akha, Lisu, Karen en de Hmong.

Wieters wont dr nog n antal meenderheedn, zo as n miljoen moslims, dee at mear met Maleisië inhebt as met Thailaand, ongevear hoonderddoezend Indiërs en Sikhs, woervan at de meestn sig in textielbewoarking hebt bekwoamd, en kleaine volkn zo as de Khmer en de Mon.

n Kenmoark van de Thaise leu is det ze stiel zwart hoar hebt en ne lechbroene hoedskluur. Wieters skrif öare kultuur vuur det ze zik vreandelik en netjes gedreagnt teegnoawer aandere leu. "Mangs mutten wy oons inhooldn dat wy nit glimlachet", is ne Thaise sprökke.

## Sproake
Ongevear 90% van t volk hef Thais as modersproake. Thais is ne toonsproake met vief toonheugtes: hoog, middel (normale stemheugte) lege, dalegoans en opgoans. Vroger wör völle an enömn det t nog wal völle met Chinees zol inhebn, mear det blik nit zo te wean.

Dr zeent vief dialektn:
* t Algemeen Thais, wörd vuural in t centrale gedeelte van Thailaand esprökn.
* t Lao-Tai, vuural in t noordoostn esprökn.
* t Kam muang in t noordn
* t Süd-Thais "Phasaa Taai', 'n stoark ofwieknd dialekt det vuural op t skiereailaand esprökn wörd.

t Thais hef n eegn skrift, det volgens de verhaaln duur köning Ramkhamhaeng in 1283 wör oet edacht. t Hedendågse skrift hef 45 kleenkers en 44 metkleenkers.

## Oetgoande verbeendige
* Webstea van t bestuur van Thailaand (Engels)
Barrevelds

't **Barrevelds** is een West-Veluws en Utrechts dialect dat esproken wort in de gemeente Barreveld. 't West-Veluws is een overgangsdialect tussen de dialecten uut 't oosten, 't westen maor ok uut 't zujen, 't Betuws (*Zuud-Veluws*) het veul meer van disse zujelijke kenmaarken, maor boven disse grens kommen sommige van disse kenmaarken ok nog veur. 

't Gebied waor ze Barrevelds praoten lei krek boven 't Betuwse taolgebied, 't het dus ok wat meer zujelijke invloejen as bieveurbeeld 't Putters, vergeliek 't Barreveldse *stukske* maor mit 't Putterse *stukje*. 't Barrevelds het net as 't Niekarks en 't Putters de uutgang -tsje veur 't Nederlanse uutgang -tje.

Umdat Barreveld kortbie Utert lei, het 't ok bult invloejen vanuut 't Uterts een veurbeeld hiervan is de *[[ao]]* in woorden as m**ao**ken. In aandere Veluwse dialecten is dat meestal *maken*. Een aander veurbeeld is de uutspraok van 't woord *kussen* dat op de grens van Gelderland en Utert mit -ng uut-esproken wort, dus as: *[[kussing]]*, in de rest van de Veluwe is dat meestal *kussen*.

## Barrevelds tellen
Friso-Frankische toalen

De **Friso-Frankische toalen** vörmen soamen n apaarte group toalen binnen t Leegfrankisch toalgebied. Zai onderschaaiden zok deur de invloud van t Frais.

Van ain soort Friso-Frankisch kìn nait sproken worden, omdat de bepoalde Leegfrankische dialekten ook deur verschillende Fraise toalen (Westlaauwers Frais, Oostlaauwers Frais, Noordfrais) beinvloud binnen.

Tot dizze group worden drij heufddialekten rekend: t Westfrais, t Bildts en t Stadsfrais. Voak worden ook t Straand-Hollaands, t Kennemerlaands en aandere verwaante dialekten van t Westfrais ien dizze dialektgroup ploatst. Môr los van de verdudelken worden dizze dialekten en/of toalen voak bie Hollaands rekend.

Westfrais is de oldste van dizze dialektgroup. Sund 19. aiw is t wel oet nkander valen ien drij heufddialekten mit veul meer Leegfrankisch/Nederlaandse aksent; t Zoans, t Wotterlaands en t Westfrais.

Vergeliekboare termen binnen Friso-Franko-Saksisch en Friso-Saksisch. Dizze aandudens worden gebroekt veur dialekten en/of toalen dij tussen t Frais, t Leegfrankisch en t Leegsaksisch, en tussen t Frais en t Leegsaksisch zitten. Aal dizze termen kìnnen heur oorsprong in de 19. aiw.
Eanters

t **Eanters** is nen vörm van t Tweants-Groafskops, wat esprökn wörd in Eanter en in meendere moate ook in umlignde noaberskopn, zoas Nötter, Rektum en t Iepeloo.

Umdat Eantersen duur de boot enömn fier op ear doarp beent, en doarumme ook op eare sproake, wörd t Eanters oawer t algemeen nog duur t grötste gedeelte van de Eantersen esprökn. t Eanters wörd in umlignde plaatsn wal *verdreaid* enuumd, umdet t skaarp kleenkt, en nen "dreai" maakt woer at aandere soortn Tweants dat neet doot. Dit wörd duur de gelearde leu Westfaalse breking enuumd; ne *-ee* wörd oet esprökn as //, ne *-oo* wörd //, ne *-eu* wörd //, ne *-ea* wörd // en ne *oa* wörd //.

## Manere van proatn
Eantersen hebt n apart gevuul vuur humor. Ze doot gearne stokkern, en hebt doar völle oetdrukkings vuur. Ze zöalt doarumme ook neet vake zegn dat ze wat mooi veendt, of wat in dee richting, mear aait t tiegnoawergesteelde. Ene den at ook mear iets te oetbeundig zik gedreg of pröt, wör vremd an ekekn, en krig vlot te heurn: *Iej beent ginnen Eantersen*.

## Kenmaarkn
t Eanters wörd vake wal *kneaisterig* enuumd. t Kleenkt n betn kroakerig, met lange oethaaln. t Kan nog t beste met t Riesns vergelekn wördn, mear dr zitt nog grote verskiln in de beale soortn.
*ne verdreaiing in klaankn dee at in aandere soortn Tweants nen eankelklaank beent: 
***ea* wörd *èja*: Tweants *leavn* wörd oet esprökn as *lèjawn*.
***oa* wörd *ohwa*: Tweants *droad* wörd oet esprökn as *dróhwad*.
*t Gebroek van de -w op plaatsn woer at aandere soortn Tweants ne -v hebt. Wöarde as *oaver*, *eavn* en *geevn* wordt *oawer*, *eawn* en *giewn*.
*Ne "verheuging" van kleenkers:
**Tweants *ee* wörd in wat wöarde oet esprökn as *ie*. Bv. *geevn* wörd *giewn*, *stewig* wörd *stiewig*.
*** Dissen klaank krig vake nog ne verdreaiing dr bie: *ieë*. *Neegne* wörd oet esprökn as *nieëngne*.
***oo* wörd in wat wöarde *oe*. Bv. *groot* wörd oet esprökn as *groeët*
***eu* wörd in wat wöarde *uu*. Bv. *eneumd* wörd *enuumd*
***Dissen klaank krig vake nog ne verdreaiing dr bie: *uuë*. Bv. *eneugnd* wörd oet esprökn as *enuuëgnd*.
*Wöarde as *too*, *koo* en *non/noe* wordt oet esprökn as *tau*, *kau* en *nau*
**Bekeand gezegde in Tweante oawer t Eanters: *A'j op de maarkt in Eanter nen kau koopt, krie'j nen touw tau.* ("koopt" wörd hier dus oet esprökn as *koeëpt*)
*Wöarde as *wee*, *twee*, *knee*, *hee* en *zee* wordt oet esprökn as *wei*,*twei(e)*, *knei*, *hei* en *zei*.

## Eanters teln
Tiedns t teln kö'j dreks vernemn a'j met nen Eantersen te doone hebt.
Battem

**Battem** (Nederlaands: *Bathmen*) is n döarpken in de gemeente Deawnter, in Sallaand. In 2004 har t 5328 inwonners.

Bie de vrogere zelfstaandige gemeente Battem heurdn ook de döarpe en noaberskopn Aapnhuuzn, Dorterhook, Loo, Pieriksmars en Zuudloo.

## Geskiedenisse
Töt an de gemeentelike herverdelige van 2004 steund Battem op zikzelf, woernoa t bie Deawnter bie an köm. Hier wör fleenk teegn protesteerd, umdet Battem n boernspul is en Deawnter stads. Ze woln op zikzelf bliewn, of aanders saamngoan met de Geelderse gemeente Lochem. Hierduur zol de proveensiegreanze veraandern. Ondaanks alle protestn köm Battem toch bie Deawnter.

Battem ligt tusken de Skipbekke in t zuudn, en de spoerliene Almelo-Deawnter in t noordn. Doarbie ligt t an de A1-autobane met ne eegne ofrit (Ofrit 25). Battem had n eegn stasjon, mear det wör dr in de vieftiger joarn achterhen edoan. De leste joarn zeent dr plann um dit wier vanniessen lös te doon.

## Vrieje tied
Battem hef ne algemene sportverenige, woerbie verskeaidene sportn edoan köant wordn, zo as  voetbal, haandbal, zwemn en gemmestiek. Allene de voetbalofdelige hef al mear as 350 leedn.

Töt an 2008 wör dr alle joarn n groot feest egeewn: de Battemse Bêkefeestn, wat bie de manege eheuldn wörd. De leste joarn hebt doar verskeaidene bekeande en meender bekeande bands espöld, zo as De Dijk, Golden Earring, Uriah Heep, Normaal, The Sweet, Jovink en de Voederbietels en Within Temptation.

Battem is in de regio ook bekeand um diskotheek/restaurant/Feestzale Boode. De diskotheek is benaamd bekeand umdet'e ook op zöandagoawnd lös is.

## Oetgoande verbeendiges
*Foto van de doarpskoarke
*Webstea oawer Battem