Stadsgrunnegs

t **Stadsgrunnegs** (ook *Stadsgrunnegers*, *Stadjeders* of *Stadjers* naimd) is t Grunnegse dialekt dat in de ''Stad'' en de omliggende ploatsen proat wordt. Hoaren, Engelbert en Hoogkèrke binnen veurbeelden van ploatsen dij onder invloud van Stad dit dialekt overnomen hebben. t Beheurt tot de Noordwest-Leegsaksische dialekten woar of ook de andere Grunnegse en Oostfraise dialekten tou heuren.

## Geschiedenis en invlouden
### Begun
t Stadsgrunnegs was oorspronkelk de toal dij de boasis vörmd har veur de aandere Grunnegse dialekten. In de 14e eeuw nam dit dialekt lanksoam t Frais oet de Ommelanden over. In dij tied het t Stadsgrunnegs woarschienlek veul leken op t hedendoagse Westerkertaaiers. Ook doar zigt man verschillende kenmarken dij tegenswoordeg nog aal in t Stadsgrunnegs veurkomen, mòr nait in de andere Grunnegse dialekten. Woarschienlek bestonden toun ook de klanken ai en ou veur de zudelke ie/ee en uu/oe nog nait. Dizze binnen loater vanoet de Ommelanden en Westfoalen in t Stadsgrunnegs terechte kommen. t Stadsgrunnegs is stark verwant an t Noordvelds dat ook wel tot t Grunnegs rekend wordt. Toch zollen t Stadsgrunnegs en t Noordvelds nooit hailemoal identiek an t Zuud- of Midden-Drènts west hebben. Der zol altied al n Fraise, of Ingvaeoonse invloud west hebben.

### Invloud op t Veenkelonioals
Ook het t Stadsgrunnegs n grote invloud had op t ontstoan van t Veenkelonioals. Deurdat t törf oet de Veenkelonies apmoal noar of via Stad verscheept wer, wer t Veenkelonioals inspoten mit Stadsgrunneger toalkenmarken, zo as de -e achter veul vrauwliekse woorden zo as "stoule", "deure" en "toene".

## Kenmarken
### ai veur ie/ui
Der binnen twai kenmarken woar t Stadsgrunnegs deur ander Grunnegers altied vot an herkend wordt. De eerste is de ai-klank woar de ander Grunnegse dialekten (nait t Westerkertaaiers) ie hebben. Woorden as *wie*, *kwiet* en *bie* worden op zien Stadsgrunnegs *wai*, *kwait* en *bai*. t Twaide kenmark dij t Stadsgrunnegs typeert is de ai-klank woar de aander Grunnegse dialekten (nait t Westerkertaaiers), ui hebben. Woorden as *gruin*, *ruip* en *zuiken* worden op zien Stadsgrunnegs *grain*, *raip* en *zaiken*. Dit komt òf en tou ook nog wel veur bie olle mènzen in t Oldambt.

### Klaank van ai en oa
n Ander, minder overdudelk kenmark is dat t Stadsgrunnegs meer veurin de mond proat wordt as de andere Grunnegse dialekten. Zo klinkt de 'ai' meer as n lank oetsproken 'ij' en bestoan der hoast gain lange aa's. Ook wordt de oa minder daip oetsproken as in de Ommelanden. De Stadsgrunneger oa klinkt meer as de Drèntse ao.

### Twaide persoon meervold: ie
n Grammatikoale biezunderhaid van t Stadsgrunnegs is dat de twaide persoon meervold, 'ie', nait veranderd is in 'joe', zo as dat wel in de rest van de pervìnzie gebeurd is. Net as in t Westerwòlds vervalt de -en achter t warkwoord as t warkwoord veur 'ie' te stoan komp, dus op t Hogeland wordt zègd "deden ie", "mainen ie", "kieken je" en in Stad wordt zègd "deed ie", "main ie" en "kiek je". Veur de gemiddelde persoon oet de Ommelanden klinkt t Stadsgrunnegs wat Drènts-achteg.

### Kiek op t Stadsgrunnegs
t Stadsgrunnegs het vanolds al veul invloud van t Nederlands had. Doardeur begonnen lu oet de omgeven t Stadjeders as "haalfbakken Nederlands" te zain en verdween t aiwenolde prestiezje van de stadstoal. Ook de sprekers zölf binnen nait echt groots op heur dialekt.

## t Stadsgrunnegs vandoag

t Zuvere Stadsgrunnegs is sikkom hailemoal verdwenen. Dit komt onder andere omdat n groot dail van de jonge bewoners van de Stad studenten binnen, dij veur n groot dail nait oet de Stad of pervìnzie òfkomsteg binnen. Deur zien laaidende positsie in de pervìnzie, mòr ook in de rest van de regio Noord-Nederland, het Stad n hail ìnde invlouden van boetenòf, woarvan veul vanoet t westen. Doardeur worden Stadjeders, bieveurbeeld winkeliers, voak verplicht om Nederlands te proaten. In Hoaren wordt t dialekt reloatief wat meer proat, mòr dat stait bekend as t "Wassenaar van het noorden" wat aangeft dat der veul riekere lu doar wonen. De maiste van heur proaten gain Grunnegs. 

t Maiste Grunnegs in Stad komt van lu dij van t Grunneger platteland in Stad wonen goan binnen. De maiste Stadjeders binnen overstapt op t Hollaands, mòr summege olle mènzen (geboren véur de Twaide Wereldoorlog) proaten nog Stadsgrunnegs. Ook zai hebben n hail ìnde overnomen vanòf t platteland. Stadsgrunnegs kin man voak nog heuren op de bankjes an de oostziede van de Vismaart, de 'hangstee' van de olle Stadjeders.