open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Volapük

t **Volapük** is n kunsttaal die in 1880 emaakt wördden deur Johann Martin Schleyer, n katholieke priester in Baden, Duutslaand.

Schleyer was van mening dat God hum in n droom verteld had um n internasionale taal te bedenken. Der waren bie-eenkomsten over t Volapük in 1884, 1887 en 1889.

De voertaal van de eerste twee bie-eenkomsten waren t Duuts, mer de leste bie-eenkomst was in t Volapük, dit was één van de heufdredens dat Volapük zeutjes an begun te verdwienen.

Oek t eerste boek van t Esperanto *(Unua Libro)* dat in 1887 uutebröcht wördden en dat veul makkeliker te leren was, hef deran bie-edreugen dat t an t verdwienen was. Veule Volapükklubs wördden Esperantoklubs.

Schleyer drung stark an op t behoud van de regels die hij vastesteld had, hierdeur hef de taal zich niet op n natuurlike wieze ontwikkeld. Der bin noen wereldwied waorschienlik zo'n 25 tot 30 Volapüksprekers.

De woordeschat van t Volapük was ebaseerd op t Engels, mit wat Duuts en Frans derdeurhinne.

"Vol" en "pük" bin aofeleid van de Engelse woorden "world" en "speech" (wereldtaal). De grammatika is ebaseerd op Indo-Europese grammatika en is lastiger um te leren as de grammatika van t Esperanto.

## Veurbeeldtekste

t Volapükveurbeeld hieronder is de vertaling van t gebed 'Onzevaor':

:*O Fat obas, kel binol in süls, paisaludomöz nem ola!*
:*Kömomöd monargän ola!*
:*Jenomöz vil olik, äs in sül, i su tal!*
:*Bodi obsik vädeliki govolös obes adelo!*
:*E pardolös obes debis obsik,*
:*äs id obs aipardobs debeles obas.*
:*E no obis nindukolös in tendadi;*
:*sod aidalivolös obis de bas.*
:*Jenosöd!*

## Uutgaonde verwiezingen

* Volapük op yahoogroups.com
* A complete original grammar of Volapük (Schleyer's classic Volapük) by Charles E. Sprague - 1888
* Una grammatica completa di Volapük in lingua italiana (1888) (il Volapük classico di Schleyer - non riformato) a cura di V. Amoretti
* Flenef bevünetik Volapüka / International Friendship of The World Language
Algemene Nedersaksiese spelling

Der is offisieel nog altied gien **algemene Nedersaksiese spelling**, der bin al wel pogingen edaon zo as de SONT-spelling van de streektaalorganisasie SONT uut t jaor 2000, mer disse spelling is der niet deurekeumen. De SONT hef al an-egeven dat ze te drok bin mit aandere zaken um veerder te gaon mit t ontwikkelen van n nieje spelling, waoronder de erkenning van t Nedersaksies onder deel III van t Europees Haandvest veur regionale talen of talen van minderhejen.

De gebrukers van disse wiki hebben oek n poging edaon um n algemene spelling te ontwikkelen, dat gung op zich wel aordig, mer bie t ontwarpen van zo'n spelling bi'w tegen n antal dingen an-eleupen, waoronder:

*t Schrieven van n *ao* of *oa*
*t Schrieven van n *ae* of *ea* 
*Hoe schrieven wie de äö/öä, äo/öa of öö (IPA: [œː])?
*Mut der n uutspraakverschil toe-ewezen wörden an de *ao/ae* en *oa/ea*? 
**In t Gronings spreken ze de *oa* meer uut as de /oo/ van *c*'o*'la* (IPA: [oː]), zo as in t woord *goan*, dat klinkt daor dus meer as /goon/, en in rest van t Nedersaksiese taalgebied as /gôn/ (mit n erekten korte o-klank, IPA: [ɔː]). 
**In t Gronings spreken ze de /ee/ standard uut as /eei/ (IPA: [ei]), mer in sommige woorden he'j n /ee/ zo as dat vake in de zujelike Nedersaksiese dialekten uutespreuken wörden (mit n erekten korte i-klank, IPA: [ɪː]) die in t Gronings eschreven zol wörden as *ea*, allinnig de *ae* klinkt in dat geval dus as n /èè/ (IPA: [ɛː]).
*Mu'w der ao/oa en ae/ea deur mekaar gebruken, ebaseerd op woordherkomst, zonder uutspraakverschillen (dus: *praoten* en *tael* [nl: aa], tegenover: *oaver* en *spreaken* [nl: oo/ee])?
Dit bin oek de punten waor ze van de SONT-spelling op stuk-eleupen is. A'j t zo bekieken is t iewig zunde dat der gien standardspelling vasteleegd is, want t is in feite vasteleupen deur onenigheid over de schriefwieze n paor klanken, terwiel de rest van de spelling al wel estandardiseerd had kunnen wörden.
*Mu'w de keuze vrie laoten?

As de staotus van t Nedersaksies eenmaol an-eneumen is onder deel III van t haandvest, dan mutten der wel offisiële spellingsregels bedocht wördn um goed onderwies te kunnen geven in t Nedersaksies, en meensen te informeren in t Nedersaksies. As der zo'n offisiële spelling kömp dan zol dat oek goed ween veur t Nedersaksies, en oek veur de onderlinge verstaonbaorheid onder Nedersaksiese schrievers. Zo'n spelling zol t veur luui van butenaof oek makkeliker maken um t Nedersaksies te leren spreken en schrieven.
De Twentsche Courant Tubantia

**De Twentsche Courant Tubantia** (vake of ekortt töt **(de) Tubantia** of **n Baants**) is n regionaal dagblad in t Hollaands, det oetkeump in Tweante, Sallaand, n Achterhook en wat Duutse plaatsen kort oawer n poal. Der zeent ongevear 137.850 leu lid van de Tubantia.

De kraante is seend 1 november 1999 ne moarnkraante. Zo as den non besteet is ne samenvoging van de vrogere kraanten *De Twentsche Courant* en *Dagblad Tubantia*. Dit köm duur ne fusie van de Oostelijke Dagbladen Combinatie en Wegener, woermet in 1992 nen anvaank wör emaakt, en in 1996 met wör of eroondt.

## Oploages
Staand per 2001 (totaal 137.850):
* Eanske 30.100
* Hengel 31.500
* Almelo 25.700
* Oldenzel 17.800
* West (Riessen/Nijverdal/Wierden) 13.250
* Hoksebarge 11.800
Nöast de strekken Tweante, Sallaand en n Achterhook wörd de Tubantia ook bezörgd in de Duutse plaatsen, Alstätte, Bad Beantem, Bokelt, Gildehoes, Gronauwe, Lage, Niejenhoes, Nothoorn, Oahoes, Skuttrop, Uelsen, Vreden en Wilsum.

## Oetgoande verbeendige
*Offisjele webstea van Tubantia
Trui

n **Trui** (oetsproake: [], dus *tröj*) is n stuk stof det t boawenlief umslot.

Vake wörd der n hemd, T-shirt of bloeze (t boezeroen) oonder edreagen. Truien wordt vake breid van sköapewol, mer wordt ook wal emaakt van katoen of keunstvezels, zo as fleece. Vroger besteunden disse stöffe nit, en wör t kleadingsstuk aait met de haande breid.

Ne *sweater* is n trui den't meesttieds van keunstvezels emaakt is, en betekent dan ook *zweter*, umdet disse truien t zweet zollen opnemmen. Ne *pullover* is n trui met nen roonden of v-vörmigen haals en vake zoonder mouwen, den't bedoold is um oawer t boezeroen te dreagen.

Woer't n namen *trui* vandan keump is nit bekeand. In de meeste aandere sproaken wörd t ne *pullover* eneumd, in t Hollaands is t *trui*, in t Zweeds *tröja* en in t Noors *trøy*.

## Opsmuk

Bie t breien wörd vake n dekoratief patroon in n trui verwoarket. n Bekeand vuurbeeld is de *kabeltrui*, woermet n bekeanden Hollaandsen zänger Marco Borsato vake op tellevisie te zeen was.

Truien wordt rechtevoort ook emaakt met ne kappe (capuchon) of musse, en met verskeaidene tasken der op. As zonnen trui met nen rits of met kneupe dichte mut, wörd he ook wal vest eneumd. Truien met nen onmeundig hogen kragen wordt ook wal *koltrui* eneumd. Disse zeent bedoold um n haals woarm te hoolden.

## Neersassies
*Grönnegs: *tröj*, *swetter*
Leppelblad

t **Leppelblad** (ook wal **skoolderblad** eneumd, Latiens *scapula*) is in t meanskenlief t vlakke dreeheukige been wat an de achterkaande van n skoolder zit. Alle zoogdeers hebt twee leppelbladen, dee't deel zeent van n skooldergördel. De leppelbladen en de slöttelbeender (*claviculae*) zorget der vuur det n meanske de oarme zowat alle kaanten op kan dreeien.

De leppelbladen vormt met n boawenoarm (Lat.: *humerus*) t skooldergewricht. De komme van dit gewricht is froai kleain in verhoolding met n groten kop van t boawenoarmsbeen, en der zeent zowat gin stoarke gewrichtsbeande dee at t gewricht helpet. Doarduur sköt n oarm nog wal vlot nen keer oet de komme.

t Leppelblad is n froai dun been, mer tegeliek ook beheurlik stoark duur den licht eböagnen vörm. Duur dissen vörm en de völle stoarke spieren dee't an t leppelblad vaste zitt, keump n gebrökken leppelblad hoaste nit vuur.
Reykjavik

**Reykjavik** (Ieslaands: *Reykjavík*, Ieslaandse oetsproak: ) is de heuwdstad van Ieslaand. t Is de meest westerlik eleagen heuwdstad van Europa en de meest noordelike heuwdstad van de wearld. t Ligt kort oonder n poolkreenk, en der wont ongevear 115.420 leu.

n Namen "Reykjavik" betekent "rookbaai", en is verneumd noar de woarmwaterwellen dee't um Reykjavik liggent. Reykjavik is esticht umstreekt t joar 877. t Kreeg in 1786 stadsrechten.

Reykjavik ligt in t zuudwesten van Ieslaand in de gemeente reykjavíkurborg an t fjord Kollafjörður, nen inham van n groten baai Faxaflói. In t fjord liggent zes kleaine eaileandkes: Viðey, Engey, Þerney, Akurey, Lundey ("papegaaidukereilaand") en Grotta. t Skiereailaand geldinganes is met nen helen smallen streppel laand an t vastelaand verbeunden. De vuursteaden liggent vuural op t zuden en t oosten doarvan en de stad zelf ligt vuur t grote deel op t skiereailaand Seltjarnarnes. 

Reykjavik beslöt n groot gebeed. Der is wal hoogbouw, mer leegbouw en wiede wonwieken komt t meeste vuur, en der zeent ook plekken vriej eheulden vuur vriejetiedsbesteding. De grötste rivier den't duur de stad löp is de Elliðaá. Disse rivier steet bekeand as ne gode zalmrivier, en der köant gin boten op kommen. Op t noorden van Reykjavik ligt n Esjaboarg, den't de stad beskut tegen de koolde noorderweend. Inwonners van Reykjavik woarket völle in de viskerieje en fabrieken, nöast haandel en diensten, wat in de meeste heuwdsteaden vuurkeump. Vearder is der nog völle lichte industrie. Reykjavik is t laandelike centrum vuur haandel en vervoor, oawerheaidszaken, oonderwies, sosjale en gezoondheaidsdiensten, en t is ook ene van de belangriekste viskershawens van Ieslaand. 

Reyjavik is n anvang en t end van de Hringvegur, Ieslaands reengwegge.

## Bekeande leu oet Reykjavik
* Björk Guðmundsdóttir (21 november 1965) - Internasjonaal bekeande zangeres
* Jón Páll Sigmarsson (28 juni 1960 - 16 jannuwoari 1993) Stoarkste man van de wearld in (1984, 1986, 1988 en 1990)
* Arnaldur Indriðason (8 jannuwoari 1961), skriewer van detectivebeuker
Saksenros

't **Saksenros**, **Saksenpeerd**, **Witte Peerd**, (Engels: *White Horse of Kent*, *Saxon Steed*, Duuts: *Sachsenross*) is 'n heraldisch motief vaan meestal 'n staigerend wit en soms zwart peerd dat veural bie de continentoale Saksen moar ook bie de Angel-Saksen veur komt.

In t woapen van Twìnte, t woapen van Leegsaksen, Wesfelen en de heraldiek van veule aandere Saksische gebieden, zölfs in't logo van baandefebriek Continental, is n staigerend peerd zichtboar. t Verhoal gaait dat de Saksische vorst Widukind veur zien kirstenen aait op n swaart peerd zat. As belonen veur zien bekeern kreeg hai van Koarel de Grode n wit peerd.

D'r bun ook oale sages vaan 'n wit peerd dat ezeen wurd veurdat d'r aarge dingen zoas oorlog en aandere ellende gebeuren sol, zo woaren d'r bie Ogeveine umtrent 1940 nog vienarbeiders die 'm ezeene hebt kort veur 't begin van de oorlog. Moar ook tot ien 't oosten vaan Leegsaksen kent ze sages zoas "Det witte Peerd bi Woosmer", doar wurd ook mermoals 'n wit peerd ezene ien't veen. Verkloarings bunt dat 't mit de Walkuren/witte wieven te moaken hef as die ok reden op witte peerden.
Moar ok vrogger kaam Wittekind op zien peerd laangs de dorpen om leu op te hoalen um te kommen metvechten.

t Swaarte peerd is nog aait te zain ien t woapen van de regio Herford ien Noordrhain-Westfele. t Widde peerd is, zo as al eerder vermèld, te zain ien t woapen van de dailstoaten Noordrhain-Westfele en Leegsaksen, ien de regio Verden ien Leegsaksen, ien t woapen van t Engelse greefschop Kent en ien t woapen en de vlaag van Twìnte.

n Aander theorie is dat t Sleipnir, t peerd van Woden is, de belaangriekste god van de maiste Germoanse stammen. Van dit peerd zol ook t witte peerd van Sunterkloas ôfstammen.

Ook bun d'r op veul oale (Saksische) boerderij'n gieveltekens te vin'n mit 2 peerdekoppen, in Tweante moar ook tot in Mekelnborg-Vörpommern. Die peerdekoppen vind men ook weer ien 't dorpswoapen vaan 't Leegsaksische Weste, moar ook in 't logo van de Raiffeisen baank.
In sommige sages zegt de leu dat 't Hengis en Horsa bunt, de Saksen die as Engelaand erovert hebt. Moar 't kan ook 'n mythologische eursprong hebb'n.
Niejenhoes

**Niejenhoes** (Duuts: *Neuenhaus*, Platduuts: *Neenhuus*) is ne gemeente in de Groafskop Beantem van de Duutse deelstoat Neersassen. Doarnöast zit doar de road van de gelieknamige Samtgemeinde. Niejenhoes hef 9.489 inwonners. In de gemeente Niejenhoes streumt de Oaweriesselse Vechte.

## Geskiedenisse
Niejenhoes is esticht duur groaf Johannes II van Beantem in 1317. In det joar bouwden n groaf ne borg an de haandelsweg tusken Meunster en Amsterdam, um den weg te verdeadigen. In 1369 kreeg Niejenhoes stadsrechten. De hudige gemeente Niejenhoes in 1970 duurdet de oolde gemeentes Niejenhoes, Grasdorf, Hilten en Veeldhuzen bie mekoar wörden edoan in ne gemeentelike herindelige.

## Verkeer
Niejenhoes ligt an de *Bundesstraße* 403 van Nothoorn noar Neerlaand. De plaatse hef ook ansloeting op t spoer en twee stasjons (*Neuenhaus* en *Neuenhaus-Süd*). Tusken de zeuwentiger joaren van t 20ste joarhoonderd en 2019 wörden der allene nog mer goderen oawer vervoord. In 2019 is 't wier anslötten en kun iej wier oawer t spoer noar Bad Bentheim. Rechtervoort bint der plannen om 't spoer deur te trekken noar Coevern.

## Plaatse in de gemeente Niejenhoes
* Eske
* Georgsdoarp
* Loag
* Oosterwood
* Veeldhuzen
Idskenhuzen

**Idskenhuzen** (Nederlaans: *Idskenhuizen*, Fries: *Jiskenhuzen*) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et westen van Sunt-Nikolaosge an de oostoever van et Idskenhuustermeer, en had in 2004 omdebi'j de 420 inwoners (2004). Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

## Geboren in Idskenhuzen
* Egbert Douwes, grondlegger van de koffiehaandel "De witte os", die laeter zol uutgruuien tot et koffie- en theebedrief Douwe Egberts
* Thea Sybesma (1960), triatlete en duatlete
Tjerkgaast

**Tjerkgaast** (Fries: *Tsjerkgaast*) is een dörp in de  gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in de uterste zuudwestpunt van de gemiente, in et noordwesten van Sloten, en had in 2004 omdebi'j de 190 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

Tot de gemientelike herindieling van 1 jannewaori 1984, beheurde et tot de gemiente Doniawerstal. De buurtschop Spannenborg vaalt onder et dörp. In de naeme verwiest *tsjerk* naor de karke, die oorspronkelik an Sunt-Augustinus wijded was,  en *gaast* naor een zaandrogge of hooglegen zaanderige grond.

De nationaolsocialistische schriever Rintsje Piter Sybesma is hier in 1894 geboren.
Hezingn

**Hezingn** is ne boerskop in de noord-Tweantse gemeente Tubbig. Et meerndeel van de inwonners is Roomsk. Hezingn lig op t noordoostn van Vas. t Ligt kört an n poal met Duutslaand. An de andere kant van de greans in de gemeente Halle bie Niejenhoes he'j de gelieknamige gemeente *[[Hesingn]]*. Hezingn har in 2007 210 inwonners.

In de middeleewn heurdn wat hoeves in Hezingn an t Klooster Werden an de Roer bie Essen. In skriftn van t richteramt Oatmörsken wörd völ ovver Hezingn doan, bv. as *Hesinge*, *Hesinghe* of *Hesinghen*.
Beakdoarp

**Beakdoarp** is ne boerskop in de Tweantse gemeente Deenkellaand. t Ligt op t westen van t Stift en heurden töt de gemeentelike herindelige van 2001 töt de gemeente Weersel. Beakdoarp ligt an de *Boarnsestroate*, ne redelik drokke binnenweg den't ne verbeending is tusken Weersel en Boarne.
Etnopop

**Etnopop** is een van oorsprong Zweedse meziekstiel dee allerhaande soorten popmeziek umvat, en eïnspireerd is deur neet-Westerse culturen of culturen uut de oudheid, dit ku-j in de uutvoerige oek vake weer zien. Indiase, Keltische, Oudnoorse, Germaanse en Arctische culturen bin vake de inspirasie veur etnopopartiesten. 

Veurbeelden van etnopopartiesten bin de Zweedse meziekgroepen Garmarna, Nordman, Roger Pontare en Sarek. Etnopop is zo rond de jaoren negentig bekend ewönnen in Zweden. In Nederlaand is disse meziekstiel nog neet ech bekend.
1990-1999

## Gebeurtenissen
* Verschillende Balkanlanen van 't veurmaolige Joegoeslavië wönnen onofhankelijk.
* 't Einde van de ampartheid in in Zuud-Afrika.
* In Italië vient een *stille revelusie* plaos. 
* De behaandeling van ofweerterige (aids) wönnen succesvol deur de *combinasietherepie*. Een inenting van dree virusremmers mut veurkoemen dat 't virus weerstaand opbouwt.
* De pillenfebriek Pfizer brengt de erectiepille Viagra op de mark. 
* Vanof 1993 ma-j gien asbes meer gebruken in Nederlaand.
* Een niej antidepressivum Prozac wönnen in korte tied iezelig popelair.
* Naos ketoors, beginnen meensen in 't Wessen thuus oek knipperkisten te kriegen.
* 't Internet kump opzetten.
* In Nederland begint 't internet in 1994 deur te breken bie de gewone gebruker. 
* De mobiele tillefonie kump halverwege de jaoren negentig opzetten.
* De overgang van Oost-Europa naor 't kapitelisme opent veur de West-Europese industrie een laagloongebied kort bie huus, mit goed een arbeidersbevolking dee goed op-eleid is. 
* In de popmeziek hef de digitale revelusie grote gevolgen in de vorm van dansmeziek.

## Internasionaal belangrieke volk
* Akihito
* Fidel Castro
* Bill Clinton
* George H.W. Bush
* Bill Gates
* Saddam Hoessein
* Boris Jeltsin
* Slobodan Milošević
* Nelson Mandela
* Helmut Kohl
* John Major
* Jacques Chirac
* François Mitterrand
* Boutros Boutros-Ghali

## Belangriek volk in Nederlaand
* Konegin Beatrix
* Minister-prissedent Ruud Lubbers
* Minister-prissedent en minister van Financiën Wim Kok
* Fractieveurzitter VVD Frits Bolkestein
* Minister van Financiën Gerrit Zalm
Noords wandelen

**Noords wandelen** (vanuut t Engels: *Nordic walking*) of **stoksjokken** is t lopen mit spesiale skistokken/sjokstokken. De sport is nog niet zo lange bekend in Nederlaand, mer is n echte gekte in Skandinavië en Amerika. In Finlaand, waor disse sport vandaon kömp, bin der al n miljoen beoefenaars van t noords wandelen.

t Noords wandelen is in Finlaand ontstaon as zoemeroefening veur langlopers. Noords wandelen kombineert positieve treningseffekten van hardlopen mit de veurdelen van langlopen.

Vergeleken mit normaal lopen zet je mit noords wandelen meer drok op de grond deur t aofzetten mit de stokken. Beoefenaars van t noords wandelen maken meer gebruuk van der scholders en bovenarmspieren, terwiel ze n goeie rog-, borst- en buukspieroefening kriegen. Hierdeur krie'j extra energie in de beweging en ku'j:
* vlogger lopen
* langere afstaanden lopen
* heuvels makkeliker beklimmen
* oek t bovenlief trenen
* meer kalorieën verbraanden.

n Stok veur t noords wandelen mut zo lange ween dat e recht ummeneer wis a'j t vastpakken, en in elk geval niet hoger is as n hoek van 90 graojen mit de elleboge. n Stok mut ongeveer 2,5 sentimeter korter ween as n skistok veur dezelfde persoon, umdat e emaakt is um in de snee te steken.
n Richtliende veur de juuste lengte van de stok is de lichaamslengte vermenigvuldigen mit 0,68.
Der bin n paor belangrieke verschillen tussen sjokstokken en n kuierstok:
* De voot(/scho) van de stok is schune eplaotst (bie de kuierstok recht).
* De haandlussen bin brejer en wörden op n bepaolde maniere mit klittenbaand um de polze edaon (bie de kuierstok bin t vake gewone smalle lussen).

## Uutgaonde verwiezingen
* Webstee Nederlaandse organisasie
* Alle organisasies en informasie
* Haandleiding noords wandelen
Jan Roerink

**Jan Roerink** is nen skriewer en akteur oet Tweante.

Nöast zien optreadens en skriefwoark dut Jan Roerink ook boeren met zinne vrouwe, zönne en skoondochter, op de boerderieje den't he van zin vaa hef oawer enömmen. Hee dut al verskeaidene joaren met an t revuespul Boer'n Leu.

Met Herman Finkers is he dialektmeaister vuur de Tweantse regiosoap Van Jonge Leu en Oale Groond. Hee zorget det de sproake good ebroekt en oet esprökken wörd. Doarnöast spölt he zelf ook nog met as *Hendrik (Hennik) Wildspieker*, n kearl van *Minie Wildspieker*. Hennik is oet de tied ekömmen, mer keump mangs nog vuurbie in de oolde heuisköppe, as zinne dochter *[[Diet Gerritsen|Fenna]]* um road vrög of de moodvearen löt hangen.

## Oetgoande verbeendige
*Kuiervroagen met Jan Roerink in de Twentsche Courant Tubantia.
Pauwen en Reigers

**Pauwen en Reigers** is een Nederlaanse regiosoap van RTV West. Et eerste seizoen wodde uutzunnen van 27 oktober 2008 tot 8 meert 2009 deur RTV West. De heufdrollen binnen weglegd veur de akteurs Bas Muijs, Geerteke van Lierop en Eric Bouwman. 

## Rolverdieling
* Bas Muijs - Paul Pronk / Rudolf Fontijn
* Stephan Evenblij - Peter Vonk
* Geerteke van Lierop - Frederique Wolff
* Eric Bouwman - Victor Aerts
* Casper van Bohemen - Diederik Langeveld
* Sophia Wezer - Miranda Groeneveld
* Wieteke van Dort - Pien Wennes
* Roelant Radier - Bernard Heemskerk
* Jaap Postma - Camiel Fontijn
* Gepke Witteveen - Noortje Warmerdam
* Jessica Mendels - Tamara Groeneveld
* Alexander Wolff - Jonas Duyns
* Frédérique Sluyterman van Loo - Margot Aerts
* Afra Margeridon - Esmeralda Groeneveld
* Esmeralda Blansjaar - Yvonne Franssen
* Marnix van de Pol - Harry Schaap
* Winny Rolfes - Bea Wennes
* Arno Bouts - Chris Pronk
* Fouad Benabbou - Bilal Idrissi
* Maureen Versprille - Mathilde Pronk

## Uutgaonde verwiezing
* Officiële webstee
Ouwsterhaule

**Ouwsterhaule** (Fries: *Ousterhaule*) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Ouwsterhaule leit in et zuden van De Jouwer en in et oosten van de A6, en had in 2004 omdebi'j de 300 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

De naeme verwiest naor *oever* ("ouwer") en *heugte* ("haule"). Et dörp het een middelieuws karkien. Et vormt mit Ooldeouwer en Ouwster-Ni'jege de Ouster Trijegea, feitelik een drielingdörp.
Willem Kloeke

**Willem Kloeke** (Zwolle, 24 juni 1852 - Haarlem, 5 november 1934) was een Zwolse onderwiezer, skriever en laandkaortenmaker. Hi'j gruuiden op in de Zwolse binnenstad en deu ok in Zwolle zien opleidige veur onderwiezer. Kloeke gaf in verskeiden plaatsen les en wördden in 1876 heufd van de openbaore skoele in Weidum. Daornao hef e heufdonderwiezer ewest in Vreeswiek (1880-1882) en Schagen (1882-1893). Van 1893 töt zien pensionering in 1921 was e heufd van de openbaore skoele (de Ulo) in Haarlem. Vervolgens hef e gastdocent ewest, ok in België en Fraankriek, daoras e bi'j de leerlingen interesse perbeerden te wekken veur Nederlaand.

In 1901 verskeen van Kloeke de *Schoolatlas der Geheele Aarde*. Ok meuk hi'j een geologische kaorte van de pervincie Noord-Hollaand, höld veurdrachten en skreef oaver waterstaotkunde en eerdriekskunde.

Zo vanof 1910 skreef Kloeke (onder de name 'Willem') in de Driemaandelijkse Bladen vertellegies in 't Zwols oaver 't lèven in 't Zwolle van zien jongesjaoren. Zien vertellegies wördden in 1931 deur Thieme uutegèven onder de titel *Zwolsche Sketsies*.

Willem Kloeke was de va van taalkundige G.G. Kloeke.

## Citaot
:*"De tael, die 'k 't eerste eb eleerd was chien Ollans, maer Zwols, de tael van miej moeder, van miej vaeder en van zoo wat alle mensen, die 'k in de eerste joeuren van miej léven te zien en te euren krege. Is 't dan wonder da-'k die tael graeg in eere olle? 'k Wonne now al meer dan fieftig joeur in 'n eel andere oek van 't land, maer 't Zwols bin 'k toch nog lange niet vergeten en doeur bin 'k bliej umme, want 't is toch zo'n ekfetieve mooie tael; 't ef zokke mooie, zachte klanken; jö, 't is miej vaeke of't selde vertelseltien in 't Zwols mooier is as in 't Ollans."*
:Willem Kloeke in de Zwolsche Courant, 9 april 1925

## Uutgaonde verwiezing
*Wie is Wie in Overijssel: Willem Kloeke
Aeolische ôfzetten

De term **Aeolische ôfzetten** (oetsproken as *[ajoolieze]*, ook wel *eolische*) is n geologisch verschiensel dat veroorzoakt wordt deur de wind. Dailtjes worden deur de wind mitnomen en aargens aans weer hìn zet. t Beste veurbeeld hiervan is n duun dij gruit en verploatst wordt deur de wind. Mit n duur woord wordt dit ook wel *sedimìntoatsie* nuimd. De noam aeolische ôfzetten komt van de Reumse god Aeolus. 

Noast de aeolische ôfzetten bestoan ook nog de fluviatiele ôfzetten, dat is sedimìntoatsie deur revierwoater, maritieme ôfzetten, dat komt deur zeewoater en glazjoale ôfzetten, dat komt deur laandies.
Vegelinsoord

**Vegelinsoord** (Fries: *Vegelinsoard*) is een dörp in de  gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et noordoosten van De Jouwer an et Ni'je Veense Kenaol, en had in 2003 omdebi'j de 400 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand. 

De naeme *Vegelinsoord* is te herleiden naor de femilie Vegelin van Claerbergen, die in de regio een grote rolle speuld het. Et dörp hiet pas sund 1955 zo, daorveur hiette et *Stobbegat,* en kot veur de naemsveraandering een hottien *Stobbege*.

Tot de gemientelike herindieling van 1 jannewaori 1984 maekte et diel uut van de gemiente Haskerlaand.

## Beziensweerdigheden
Haskerdieken

**Haskerdieken** (Nederlaans: *Haskerdijken*, Fries: *Haskerdiken*) is een dörp in de gemiente Scharsterlaand, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et noordwesten van Et Vene, tussen de A32 en de Heeresloot, en had in 2004 omdebi'j de 390 inwoners.

Et dörp is ontstaon bi'j et klooster *Hasker Konvent* dat in 1231 opricht wodde. De monniken van et klooster weren doende mit et ontginnen van et gebied en legden dieken an. In de 19e ieuw wodde in et zuden van et dörp een ni'je brogge bouwd; hier ontston et dörp Ni'jebrogge, dat mit Haskerdieken een twielingdörp vormt. Tot de gemientelike herindieling van 1 jannewaori 1984 beheurde Haskerdieken tot de gemiente Haskerlaand, wielst Ni'jebrogge tot de gemiente Et Vene rekend wodde. Spitsendiek, een kluster woningen en een boerkeri'je an de oostziede van rieksweg 32, vaalt now ok onder Haskerdieken. D'r leit een tunnel onder de rieksweg.
Beusebarg

**Beusebarg** is ne boerskop in de gemeente Riessen-Hoolten. Hoowal de gemeente töt Tweante wörd erekkend, ligt Beusebarg in Sallaand. t Ligt ongevear ne kilometer op t zuudoosten van Hoolten.

In Beusebarg is éne buurtverenige, woer't feaitelik iederene lid van is den't in Beusebarg woont. as gedeankteken vuur t 12,5 joarig bestoan van disse buurtverenige wör in 2010 ne grote veeldkei op erichet. Op dee veeldkei is n brödjen emaakt met n tekst:
:**Hand in hand de toekomst in**
:Zo lang dr saamhorigheid zal wean
:Leeft d’r leu op disse stean,
:De stean den is verankerd in ons marg:
:Onzen mooin BEUSEBARG

Disse buurtverenige organiseert vuur joonk en oold verskeaidene aktiviteiten, woeroonder ook t boakebouwen, woermet ze metdoot an de boakewedstried den't duur de verskillende Hooltense boerskoppen wörd ehoolden, of ne zeer aktieve toneel- of revuegroep. Een moal in de moand gef disse buurtverenige ook t blad *Beuseberger Nieuwsblad* (ook wal t *Beuseberger krantje* neumd) oet.

## Oetgoande verbeendige
*Webstea van de boerskop
Terkaple

**Terkaple** is een dörpien in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et het omdebi'j de 220 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

Et dörp daankt zien naeme an et ontstaon rond een kapel. Disse kapel heurde bi'j de karke van Ooldeboorn. Naost et karkien uut 1845 liggen een antal schiere oolde boerkeri'jen en een kerakteristieke ophaelbrogge (die kottens mechaniseerd is). Terkaple leit kot bi'j de Terkaplesterpoelen (*Terkaplester Puollen*) en vormt een twielingdörp mit Akmeriep. Terkaple het een kampeerterrein mit een eigen passaantehaeven, een baosisschoele en een tennisbaene.
Ouwster-Ni'jege

**Ouwster-Ni'jege** (Nederlaans: *Ouwster-Nijega*, Fries: *Ousternijegea*) is een dörp in de gemiente De Friese Meren, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit in et zuden van De Jouwer en in et oosten van de A6, niet veer van et Tjeukemeer of.  Et dörp had in 2004 omdebi'j de 100 inwoners. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Scharsterlaand.

De naeme verwiest naor *oever* ("ouwer"). Et dörp is opricht vanuut Ooldeouwer waormit et in feite een twielingdörp vormt dat tegere mit Ouwsterhaule de Ouster Trijegea vormt. D'r staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.


Ofbeelding:Klokkenstoel Ouwster Nijega 02w.JPG
Holterbrook

t **Holterbrook** is ne boerskop in de gemeente Riessen-Hoolten. Skoonwal de gemeente bie Tweante wörd erekkend, lig Holterbrook in Sallaand. t Is de meest zuudwestelike boerskop in de gemeente Riessen-Hoolten.

t Holterbrook hef ne buurtverenige den't is ontstoan noar anleaiding van t 45-joarig bevriedingsfeest in 1990. Der wör n feest organiseerd in ne hennenskure, den't later umme deupt zol worden noar de *Brookskure*, en non geeldt as de plaatse vuur buurtverenigesfeesten (de *Brookfeesten*).

## Oetgoande verbeendige
webstea van de boerskop
Look (Riesn-Hooltn)

**Look** is van ooldsher ne ofzeunderlike boerskop in de gemeente Riessen-Hoolten, mer is rechtevoort ne villawiek. t Slot

De bosrieke umgewing trekt völle niejkommers an van boeten Hoolten, dee't vake net wat mear te besteden hebt.
Maarkelsebrook

t **Maarkelsebrook** is ne boerskop bie Maarkel in de gemeente Hof van Tweante, in Tweante. t Völ töt an de gemeentelike herindelige van 2001 oonder de gemeente Maarkel. t Ligt op t zuudwesten van Maarkel, tusken de skipbekke en de greanze met n Achterhook.

Bie ne volkstelling in 1840 har Maarkelsebrook 29 huze met 175 inwonners. Bie disse volkstelling wör t ook wal Maarkelerbrook eneumd. In n Oaweriesselsen atlas steet nog aait *Markeloschebroek*, umdet vuur veeldnaamns de skriefwieze nooit is verniejd.

De leu oet Maarkelsebrook neumt zikzelf de *Brookleu*. Ze hebt ne egene buurtverenige, dee't verskeaidene aktiviteiten organiseren doot, zo as de plaatselike revue, met joarlikse oetvoerings, dee't terugge goat töt 1980. Disse aktiviteiten wordt vake eheulden in de plaatselike legere skole, de *Brookskole*. 

## Reffereansies


## Oetgoande verbeending
*Markelosebroek.nl webstea van de boerskop
Sosjologie

**Sosjologie** (ook skrevven as **sociologie**) de leer van de meanskelike samenleaving en ear kenmearken. Hierbie wordt veural de opbouw en veraanderings doarvan bekekken, mer ook sosjologiese problemen.

De sosjologie bekik leu en ear gedrag in ear sosjale umgevving, in samenhang met n oaverheersenden moraal en ethiek, en in verbaand met polletieke en filosofiese gedragsofspraken. Dat kump daal op t bekieken van t dageliks leaven van leu en hoo zee met ear umgevving umgoat, in t gezin, in t geleuf, wetten, normen en wearden, rolpatronen en kultuur.

Sosjologie is ne Moatschoppiewettenschop, woarin wörd kekken noar hoodöanig n meanske zik gedreg teggenoaver aanderen. Doarmet steet dizzen tak van wettenschop teggenoaver de natuurwetenschop dee de wetten van leavenloos materiaal en leavende weazens as onderwearp hef. Sosjologie haank samen met wettenschopsgebeden as geschiedkeunde, eardriekskeunde, politiekstudie, vergeliekende kultuurwetenskop, psychologie, filosofie, ekonomie, volkenkeunde, kriminologie en volksstatistiek.

## Bekeande sosjologen
### Internasjonaal

## Sosjologiese bladen in Neerlaand en Vlaanderen
* SocioSite (1996-heden)
* Amsterdam Sociologisch Tijdschrift (1974-2004)
* Mens en Maatschappij (1926?-)
* Sociologie (2005-)
* Sociologische Gids (1953-2004)
* Tijdschrift voor Sociologie (1980-)
* Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken
* Tijdschrift voor Beleid, Politiek en Maatschappij
* Sociologie Magazine (Facta)

## Sosjologiese verenigings in Neerlaand en Vlaanderen
* Nederlandse Sociologische Vereniging (NSV)
* (Vlaamse) Vereniging voor Sociologie (VVS)
Zeldam

t **Zeldam** is ne boerskop in de gemeente hof van Tweante, in Tweante. Töt de gemeentelike herindeling van 2001 heurden t an de gemeente Ambt Dealden. t Zeldam ligt op t noordoosten van Goor. Zeldam heten eerst *Kotwiek* en heurden an de boerskop *Wedehoen*/Wiene, en was doarmet ene boermarke. n Lateren namen Zeldam keump van t hofheurige aarf *Seldam*.

Zeldam en Wiene köant nog aait good met mekaar en doot ook völle met mekaar. Beaide boerskoppen gebroekt t gemeenskopsgebouw *'t Kempke* en de lokale  Katholieke Plattelandsjongeren Organisasie hef n namen van beade boerskoppen. Featelik wont der neet zo heel völle leu, en t is doarumme froai laandelik eblewen, met kenmaarkende Tweantse hooltwallen, busken, weades en boerenaarve.

t Grötste deel van de inwonners dut boeren. Langen tied har de boerskop rellatief de meeste vaarkens de kilometer. Noa at t slok wör in de vaarkenshaandel, beent völle boeren der met oetskeaden, en doot nau waarken in de bouw. Ze woont skoonwal nog aait op öare boerderieje.

t Zeldam hef aait al slim Rooms ewest, ook noa t 17de joarhoonderd, doo't de Reformasie in Oaweriessel köm. Zeldam heurt vuur n groot deel töt de parochie van de HH. Petrus en Paulus in Goor. Nog neet zo lange leden hef de boerskop nog nen kapel loaten bouwen vuur de H. Maagd Maria.

## Zie ook
* Wiene

## Oetgoande verbeendige
* Algemene webstea Wiene-Zeldam
Noord-Carolina

**Noord-Carolina** (sprek oet: *noord kärre-LAI-na* of *noord ka-ro-li-na*, Engels: *North Carolina*) is ne stoat in t zuudwesten van de Verenigde Stoaten. Op t zuden van de stoat lignt de stoaten Zuud-Carolina en Georgia, op t westen ligt Tennessee en op t noorden ligt Virginia. Op t oosten ligt n Atlantiesen Oceaan. Noord-Carolina besteet oet 100 groafskoppen (counties). De heuwdstad is Raleigh en de grötste stad is Charlotte.

Noord-Carolina was ene van de originele Britse Darteen Kolonies, en heten eerst de Proveensie Carolina. Skoonwal, de eersten dee't der bouwen warren Spaanse kolonietroepen, dee't der Fort San Juan toozatten in 1567. Dit was bie Joara, n gebeed van n indiaansen Mississippistam, kort bie t hudige Morganton in t westelike binnenlaand van de stoat. Dit was twentig joar vúúrdet de Britten kömmen met öare eerste kolonie bie Roanoke Island in öare poging ne neerzetting te bouwen in Amerika.

Op 20 mei 1861 verkloarden zik Noord-Carolina onofhaankelik van de Konfederasiestoaten um de Amerikaanse Börgeroorlog, en treu wier too op n 4den juli van 1868.

Noord-Carolina was de plek woer't n eersten succesvollen vlocht met n vleegtuug plaatsveund duur de Wrightbreurs op 17 december 1903. Rechtevoort gröait de stoat onmeundig hard. Op 1 juli 2009 har de stoat ongevear 9.380.844 inwonner (ne tooname van 16,7% seend 2000). Met 8 Inheemse stämme hef Noord-Carolina t grötste antal Inheemsen van alle stoaten ten oosten van de Mississippirivier.

Noord-Carolina hef n groot heugteverskil, van zeespegelheugte an de kuste, töt 2.037 meter heugte in de boargen. De vlaktes bie de kust wordt beïnvloedt duur n atlantiesen Oceaan. t Grötste deel van de stoat vaalt in t vochtige subtropiese klimaat. t Westelike boargachtige deel van de stoat, 500 kilometer oet de kuste, hef n subtropies hooglaandklimaat.

## Oetgoande verbeendiges
Stoatswebstea
Pette

Ne **pette** is n soort heuwdbedeksel met allene nen klep an de vuurkaante. Doarduur is de pette nen tuskenvörm van de mutse (zoonder klep) en n hood (nen klep roondumme).

Ne oetzeundering is de pette van n Engelsen detectivefiguur Sherlock Holmes, den't ne pette met twee kleppen hef: vuur en achter. Der zeent ook nog petten met oorkleppen an weerskaanten. Dee oorkleppen köant vake noar boawen evoolden worden en boawenop de pette vaste maakt. De matrozenpette hef gin klep, mer n leent an de achterkaante.

De boernepette is n deksel det vroger völle duur keender en woarkvolk edreagen wör. De keender deden doar verskeaidene spöllekes met, zo as bv. "Kak in de Pette". t Woarkvolk was an de pette te kennen, tegenoawer de heugere sosjale klassen, dee't vake nen hood op hadden. Doarvan köm ook de oetdrukkige "Jan met de pette", wat nen namen was vuur nen kenmoarkenden woarkman. Later köm t te stoan vuur n 'gewonen kearl'.

Völle boeren van ne euldere gennerasie dreagent vake nog ne Engelse boernepette met n roetenpatroon. Bie völle oolde drachten keump dit soort pette ook wal vuur, mer is dan vake zwart of doonkerblaauw.

De "moderne pette" is hoaste oet t dagelikse leawen vort, skoonwal at he mangs wier terugge keump as toovoging in de vrouwleumode. Rechtevoort dreagnt bepoalde groepen jeugnd völle honkbalpetten, dee't vake n helen dag nit of enömmen wordt. In Tweante wörd dit ezeen as onfatsoenlik, en disse groepen wordt doarumme vake "pettenvolk" eneumd.

Petten wordt gebroekt um bie ne bepoalde groep te heuren, zo as de uniformpette in t leager, in muziekkorpsen, plietsieleu, kapteins, piloten, ezw. Wat jeugndbewegings hebt ook wier öare egene petten, of ne egene stiel van dreagen. Zo ha'j in de negentiger joaren de gabbers, dee't ne honkbalpette met bollen klep ophadden, woerbie't den klep recht noar vuurten of noar achteren mos wiezen, en iej hebt de hiphoppers, dee't juust nen platten klep weelt, en de pette skuuns op n kop zett.

Petten zeent n geleefd reklamemiddel; bedriewe, sportclubs, moarken van kleare, ezw, deelt geregeld petten oet met öar beeldmoark of öaren namen der op.

Bie völle ärtieste is de pette n geleefd heuwdbedeksel. t Gef vake n bepoald karakter det ze spöllen weelt, net wat mear persoonlikheaid. n Nederlaandsen artiest André van Duin steet bekeand um de völle petten en heudjes dee't he vuur zinne verskillende karakters har. Ook grappenmaker Bert Eeftink gebrok vuur zin karakter *Helligen Hendrik* ne boernepette, en n volledigen naam van Hendrik is *Hendrikus Antonius van der Pette*.

Stroatmuzikaanten gebroekt vake ne pette as "ontvangstbäkken" vuur geeld. Mangs goat ze der ook n kreenk met tooheurders met roond (net as met nen kollektebuul) um zo t geeld op te halen. Doar keump de oetdrukking "eawen met de pette roondgoan" van.
Seggae

**Seggae** is ne muziekstiel den't is ontstoan oet reggae en sega, ne tradisjonele muziekstiel van t Afrikaanse eilaand Mauritius. t Is doar ook de populairste muziekstiel.

Seggae is ontstoan in middeln van de joaren '80 van t 20ste joarhoonderd duur Joseph Reginald Topize, nen Mauritaansen rastaman, den 't zik Kaya neumden, noar n bekeand nommer van Bob Marley. Topize zung vuur de rechten van de kreoolse bevolking van Mauritius. Topize wör vermoord in de gevangenis, woer't he in zat vuur t verböaden bezit van marihuana.

Umdet Mauritius lange ne Fraanske kolonie was, was de offisjele sproake lange Fraansk. Oet Fraansk en de oorsproonkelike sproaken van Mauritius ontsteun ne Fraanske kreoolsproake, den't nog aait de heuwdsproake in seggae is. Nöast Mauritius is seggae slim populair op t eaileandke Réunion.

## Kenmoarken
Seggae wörd emaakt met instrumeanten dee't ook vuur reggae gebroekt wordt, dus drums, basgitaar, gitaar, piano en örgel. t Belangriekste verskil met gewonen reggae is det seggae in 12/8 of 6/8 moatsoort espöld wörd. Det heuld in det iederen tel besteet oet dree achtsten, in plaatse van twee (zo as det in reggae gebroekelik is). 

Reggae wörd eteeld as één-**en**-twee-**en**-dree-**en**-veer-**en** (woerbie t bekeande reggae-noapikken op iederen "**en**" keump, en t akseant met kleaine tromme en grote tromme ligt op n tweeden en n veerden tel). Seggae wörd zo eteeld:  één-***ne'''-me''-twee-***ne**-me''-dree-***je*'-me*-veer-***em**-me*, ook met slag van de kleaine tromme op elken tweeden en veerden tel. Ne variasie hierop keump ook vuur: de kleaine tromme gef n slag op de twee-*JE* en de veer-*RE''. Dit kan der vuur zorgen det n meender muzikaal persoon tooverdan nen achtsten tel nöast de moate zit.

## Oetgoande verbeendige
*Kaya - Seggae Man (ene van de bekeandste Seggaenommers)
*Claude Lafoudre - Pepe Deraciné
Örgel

t **Örgel** (van t Grieks:  *όργανον* organon, "örgel, instrumeant, tuug") is n toetseninstrumeant van één of meardere toetsenrieges, dee't mangs met de haande, mangs met de veute, of beaide tegelieke wordt bespöld. t Örgel is beheurlik oold in de Europese klassieke muziek. t Wörd an enömmen det t ofstamt van de panflute. t Instrumeant keump oet de tied van Ctesebius van Alexandrië, den't de oetveending van de hydraulis wörd too eskrewen. Tegen t 8ste joarhoonderd raken t t oolde verbaand met gladiators kwiet, en köm t örgel heanig an in de westerse kristelike koarke terechte. Later wör t ook boeten de koarke umme n geleefd instrumeant.

De hudige piepenörgels, ook wal *koarkörgels* eneumd, stamt of van n soort vroo piepenörgel, det weend duur örgelpiepen löt goan um geluud te maken. Vanof t 16de joarhoonderd gungen leu an t oetproberen met verskeaidene materialen vuur de piepen, dee't zorgen vuur n oeteenlopende wöarmte en deepte van t geluud. Disse piepen zeent oonderverdeeld in verskillende registers, dee't met verskeaidene örgelskoewen lös en dichte doan köant worden. De toetsen zeent nit *geveulig*, wat wil zeggen det ze aait nen eawen hartn toon teweeg brengt, wo hard of zachte a'j der ook op drukt. t Hef dus gin invlood op de dynamiek. In völle örgels zit ne treadplaanke (pedaal) woermet geluudsstoarkte veraanderd kan worden. Disse örgels bestoat in verskillende gröttes, van ongevear één kuub töt kabofn van verskeaidene verdepings hoge. Doarumme munn ze ter plekke bouwd worden, vake in koarken, synagoges, konsertgeböwwe en huze. Der bestoat ook kleaine örgels dee't te verplaatsen zeent. Der komt ook al mear *hybride örgels*, dee't beaide piepen en elektrise tonen hebt (det leste vake op de zwöardere bastonen, um ruumte en kösten oet te spoaren).

Der zeent ook örgels zoonder piepen, zo as t reedörgel of t harmonium. Dee gebroekt net as n trekzak of t moondörgel lochtstroom um vriestoande reedstreuke te loaten trillen.

Bie ellektriese örgels wörd t geluud  ellektronies op ewekt duur één of meardere luudsprekkers. Vearder he'j nog *mechanise örgels*, zo as t dreeiörgel. Dee gebroekt n mechanisme det woarket duur pinnekes of beuke met geater te "leazen". Disse beuke wordt duur t örgel hen edreeid, woerbie n "örgelman" an n groot rad mut dreeien (rechtevoort wörd dit vake doan met n elektromotor). Duur disse pinnekes of geater wörd t mechanisme an of oet ezat, woerbie't de lochtstroom wörd oonderbrökken.

## Örgelstukke
Duur de eeuwn hen zeent dr heel wat bekeande örgelstukke skreewn. Vuural Johann Sebastian Bach hef bekeande stukke skreewn. t Meest bekeandste örgelstuk is ook van um: *Toccata en Fuga in D Mineur*, mer ook zin *"Kleaine" Fuga in G Mineur (BMV578)* en *Fuga in G Majeur "Gigue" (BMV4577)*. n Aander bekeand stuk is Léon Boëllmann zinne *Toccata oet de Suite Gothique*, wat bie örgelspöllers ene van de bekeandste en meest geleewde stukke is.
Ni'j Beets

**Ni'j Beets** (Nederlaans/Fries: *Nij Beets*) is een dörp in de gemiente Opsterlaand. Et plak leit in et midden van de Nederlaanse perveensie Frieslaand, omdebi'j 12 kilemeter in et zuudwesten van Drachten. Et dörp het roem 1600 inwoners.

## Geschiedenis

Ni'j Beets is sticht in 1863 deur veenarbeiders (Gietersen). De veenarbeiders kwammen rond 1860 naor Ni'j Beets om et vene van de veenbaozen of te greven en d'r turf van te maeken. De veenarbeiders verdienden haost niks en mossen in hoolten hutten wonen die ze vaeke zels bouwen mossen. Ok boten waormit eerder turf vervoerd wodde, mar die daor niet meer bruukbaor veur weren, wodden zo inricht dat ze d'r konnen wonen.

In Ni'j Beets staot een eupenlochtmuseum, *It Damshûs*, dat wijded is an de geschiedenis van de veenderi'je. De naeme van et museum komt van een veenarbeidershusien dat d'r naor overbrocht is, dat eigendom was van een femilie Dam. Op et terrein van et museum staot de Tjasker Nij Beets.

## Uutgaonde verwiezings
* Website Beets Online | Nij Beets, Oud Beets
* https://web.archive.org/web/20110526020518/http://mediatheek.thinkquest.nl/~llb235/index.htm
* http://www.damshus.nl/
Hemrik

**Hemrik** (Fries: *De Himrik*) is een dörp in de gemiente Opsterlaand van de Nederlaanse perveensie Frieslaand. In 2021 woonden d'r 755 meensen op et dörp.

In et centrum van Hemrik staot een 12e ieuws karkien, omgeven deur een begreefplak mit grafkelder van een rieke femilie. Hier staot ok ien van de klokkestoelen in Frieslaand.

## Omgeving
Hemrik leit langes de Opsterlaanse Kompejonsvaort, ok wel Turfroute nuumd. De omkrieten bestaon veural uut weilanen mit boswallen (keliezenlaandschop); veerder bin d'r verschillende bossen waoj' kuieren kunnen. Een heidelaandschop en een vallei rond de revier "De Boorn" of "Oolddiep" maeken de variaosie kompleet.

## Veurzienings
D'r hebben altied twie basisschoelen west (eupenbaor en kristelik), mar de kristelike schoele sleut in 2007 de deuren. Et dörp het een dörpshuus mit sportvelden en een Fries Peerdecentrum. D'r bin gien supermarkten, mar der is wel een winkel waor klompen en vissersspul verkocht wodden. Ok is d'r nog een inkelde horeka-gelegenhied. Et dörp het ok een eigen iesbaene en een eupenlochtzwembad.
Jos Lansink

**Jozeph (Jos) Johannes Gerardus Marinus Lansink** (Rossum, 19 meart 1961) is nen Tweants-Belgiesen springruuter.

Lansink köm oonder n andacht in 1988, doo't hee de Grote Pries van Tweante en t CHIO in Rotterdam wun en tweedes wör op t Neerlaands Kampioenskop, woerduur't he met moch doon op de Olympiese Zommerspöllen van Seoel. Met zin peard Felix haalden he doar de zeuwende plek in de eankele klasse. Met t Neerlaandse manskap wör he viefdes in de laandenwedstried. Met Felix wör he ook doardes op t Europees kampioenskop van 1989 in Rotterdam.

n Opvolger van Felix was t peard Egano. Met dit peard haalden Lansink ne doarde plaatse op t Europees kampioenskop in t Fraanske La Baule in 1991. Met t laadenmanskap wör he eerste. Op de Olympiese Zommerspöllen van Barcelona in 1992 haalden he met Piet Raijmakers en Jan Tops ne gooldene medalje in de laandenwedstried.

Op de Olympische Spöllen van Sydney in 2000 dee Lansink vuur t lest vuur Neerlaand met. Met Jeroen Dubbeldam, Jan tops en Albert voorn haalden he de viefde plek in de eandklassering van de laandenwedstrieden.

Um dee tied wör der ne nieje regel in evoord in de ruutersport det ruuter en peard oet t zelfde laand mossen stammen. In dee tied warren der skoonwal gin toppearde oet Neerlaand, en doarumme besleut Lansink samen te goan met n Belgiesen peardefokker Leon Melchior, en hee nöm in 2001  n Belgiesen nasjonaliteit an. Zin grötste weenst was in 2006, doo't he op de Wearldruuterspöllen in Aken wearldkampioen springen wör.
1843

## Gebeurtenissen
;meart
* 25 - n Thames Tunnel in Londen wörd lös edoan, n earsten tunnel oonder water op de wearld
;juli
* 21 - In Antwaarpen geet n dierentuin (*De Zoo*) lös.
;december
* 18 - Eersten treinrit oaver de Rhijnspoerweg van Amsterdam noar Ärnem. t Feest der umhen is luk anpast umdet oold-keuning Willem I oet de tied is ekömmen, den't aait vuurstaander van de liene was.
* (Zuud-Afrika) - De Engelsen nemt de Boeren-reppubliek Natalia in.
* Duur ofspraken te maken met n vorst van Bali, den t ook vuur t zeggen hef in Lombok, krig de Neerlaandse regearige t ook vuur t zeggen op det eilaand en kriegnt ze luk mear grip op de smokkel van opium. Skoonwal ze pas echt oawerheersing en ekonomies vuurrecht kriegnt in 1894.

## Literatuur
* Charles Dickens gef A Christmas Carol oet

## Bouwkeunst
*  t station Den Haag Hollaands Spoer, det in Neo-klassieke stiel ebouwd is, en oontwörpen duur arzietekt Dirk Margadant is kloar, en is eerst t eandstasjon van de liene Amsterdam-Leaiden-n Haag.

## Oet eveunden
* De tellegraaf.
* t beginsel vuur de brandstofcel.
* John Callcott Horsley maakt n eersten karstkaart.

## Geboren
;jannuwoari
* 29 - William McKinley, 25ste presideant van de Verenigde Stoaten

;februwoari
* 19 - Théophile Seyrig, Belgiesen ingenieur (oaverleden 1923)

;meart
* 5 - Johan Adriaan Heuff, Neerlaands skriever

;april
* 4 - Hans Richter (dirigeant), Oostenrieksen dirigeant
* 15 - Henry James, Amerikaansen romanskriever (oaverleden 1916)

;mai
* 2 - Albéric Goethals, Belgies oondernemmer en fotograaf (overleden 1897)
* 2 - Elijah McCoy, Amerikaans oetveender
* 10 - George Arnold Escher, Neerlaands waterbouwkeundig ingenieur en vaa van grafikus M.C. Escher
* 15 - John Kruesi, Amerikaans oetveender (oaverleden 1899)

;juni
* 3 - Frederik VIII, keuning van Deanemaarken (oaverleden 1912)
* 15 - Edvard Grieg, Noorsken komponist

;december
* 11 - Robert Koch, Duutslaand mede-groondlegger van de bakteriologie

## Oaverleden
;meart
* 16 - Anton Reinhard Falck (65), Neerlaandsen politieker
* 21 - Guadalupe Victoria (56), Mexicaansen vrieheaidsstrieder en eersten presideant van Mexico
* 21 - Robert Southey, Engelsen dichter
;juni
* 4 - Ippolito Rosellini (42), Italiaans egyptoloog
;juli
* 2 - Samuel Hahnemann (88), Duutsen dokter en homeopaat
;december
* 12 - Willem I (71), Keuning van Neerlaand