Tweantsen taalwiezer

Dit is den **Tweantsen taalwiezer** Tweants-Nederlands. Hier stoat zaken as grammatika, weurde, zegswiezen en plaatsnamen.

*Zeet ok et artikel [[Tweants]]*

## Info in et vuurten

Et Tweants is n dialekt van et Neersassies, ne West-Germaanse sproakengroep. Tweants wörd zowat in heel Tweante sprökn. 75% van de Tukkers zeg at ze et good köant, 62% zeg at ze et ook dageliks doot.

Standaard Tweants gef et nich. Hoast ieder dörpken hef zienen eigen slag. Belangrieke herkenningspeuntn bint et gebroek van *nit*, *nich* en *neet*. Wo meer a'j noar et oostn goat, te meer as ze *nich* zegnt. Vjenne, Eanter en Riesn en wat kleanere plaatsn der umhen hebt nen helen biezeunderen slag: dee hebt de oolde Westfaalse kleenkerbuuging beheuldn in völ weur.

In de meest westelike plaatsn (Healdern, Nijverdal) lik et meer Sallaands, umdet dee um wöarde te verkleanen neet et Tweantse achterplaksel *-ke *gebroekt (boom - beumke), mer *-ie *(boom - beumpie). Ook hebt dee ne kleenkerverheuging metkreggen. Tweants zeg *stool*, *hoes* en *been* terwiel as de westelike plaatsen *stoel*, *huus* en *bien* zegt.

Dialektonderzeuker Jo Daan deelden et Tweants in twee heufdsoortn in: West-Tweants (ok wal Tweants-Groafskops neumd) en Oost-Tweants. et Vjens kreag ne aparte stea.

Sosjaal bekekken kuiert leu oet Tweante wat indirekter as aandere leu oet Neerlaand. Nen Tukker kuiert vake in understatements. As et bievuurbeeld in nen kamer slim hete is, zegt nen Tukker vake at et dr "good doo" is. et Wörd wal es ezegd at de heugste vörm van Tweantse weardering is: "Det was lang nit gek".

Tukkers goat aalt op ne spölse manere met öare sproake umme. Ze probeert dinge aalt zo beeldend meugelik te zegn. As bievuurbeeld nen Tweantsen tuinman an zinnen knecht vrög of he eawen et op eruumde blad wat op de koare lig wil anstaampen (zodet der mear in kan), zegt he nit: *"Wo'j det eawen anstaampen?"*, mear *"Wo'j doar eawen oawerhen daansen?".* Ook wordt dr in Tweante regelmoatig vuur de wille neosassismes gebroekt.

## Skriefwieze
Der besteet ginne offisjele skriefwieze vuur et Tweants. Wal zeent der twee skriefwiezes mear of meender algemeen an enömmen; de Standaard Schriefwieze en de skriefwieze van de Kreenk vuur Tweantse Sproake (KTS). De standaard skriefwieze wil wat den oetgaank -(e)n betreft de sprektaal zo good meugelik wiergewen en biej de metkleenkers rekkenskop hoalden met etymologie en woordvörming. De KTS-skriefwieze wil meer ansloeten bie leazers dee as Hollaands leazen gewoon zeent, en bie de skriefwiezes van aandere gebeden. Vuurbeelden:

Standaard Schriefwieze:*Vie gungn n eandken hen loopn en deedn oonderweg verskilnde zaakn bekuiern*

KTS-skriefwieze:*Vie gungen 'n eandken hen lopen en deden oonderweg verskillende zaken bekuieren.*

Beaide skriefwiezes hebt zo vuur- en noadelen. De Standaard Schriefwieze hef as vuurdeel det et gin twiefel löt oawer de oetsproake. Een groot noadeel is det et gaaw onleasboar wörd, umdet der smangs onwies völle metkleenkers op de riege komt te stoan. De KTS-skriefwieze hef as vuurdeel det et good leasboar is vuur leu dee as met Hollaands leazen op zeent egröaid. Een groot noadeel is det et nit recht anslot op de beleawing van oetsproake, umdet der klaanken eskrewen mut worden dee as nit oet esprökken wordt. Dit keump op onervarene Platleazers vrömd en onnatuurlik oawer.

Op disse wikipedia magt beaide skriefwiezes broekt worden.

## Klaankenlear
Um een dudelik oetsproakoawerzicht te gevven, maket vie oonderskead tusken kleenkers en metkleenkers. Oetsproake kan nog wal es ofwieken van den eskrewenen vorm.

### Vlakke kleenkers
*[ʌ] - wördt oet esprökn as in et Duutse *Mann*. Zooas in et Tweantse *hadn*.
*[a] -  wördt oet-esprökn as in et Hollaandse *Laat*, allene iets länger en mear vuurin in n moond. Zooas in *vake*.
**As der ne in et skriewen ne -n achter de -aa steet, wördt de [a] oet-esprökn as in et Fraanske *trente*. Doarumme riemt "Trente" op et Tweantse *kraante*.
*[æ] - Zoo um en noabiej as in et Engelse *back*, mear dan met n moond wat meender wied lös, woerduur as he vake as [e] wördt an-eheurd. Tweants: *ètn*.
*[ɛ] - as in et Hollaandse *pet*. Tweants: *pette*.
*[e] - as in et Duutse *geben*. Nen kleenker zoonder verglieding. Tweants: *Breef*.
*[ɛː] - as in et Engelse *air*. Tweants: *leavn*.
*[ɒː] - as in et Hollaandse *Roze*. Tweants: *noa*.
*[ɒ] - as in et engelse *lock*, Ned. *bol*. Tweants: *kop*.
**[ɔ] - as in et fraanske *bon*, Ned. *vol*. Tweants: *bok*, *hok*, *vol*, . 
*[o] - as in et Duutse *boot*. Tweants: *koo*.
*[u] - as in et Hollaandse *boek*. Tweants: *oe*.
**[uː] - as in et Hollaandse *boer*. Ne wat längere *oe*. Tweants: *koele* of *koeele*.
*[ɜ] - as in et Duutse *Köln*, Ned. *löss*. Tweants: *lös*, *köppe*.
*[ɜː] - as in et Engelse *turn*. Tweants: *köant*, *dröa*.
*[ɶ] - as in et Hollaandse *reuk*. Tweants: *beume*.
*[ʏ] - as in et Hollaandse *hut*. Tweants: *luk*.
*[y] - as in et Hollaandse *fuut*. Tweants: *kuukn*.
**[yː] - as in et Hollaandse *uur*, allene wat länger; Tweants; *uur*, *buul* of *buel*.
*[ɪ] - as in et Hollaandse *dit*. Tweants: *lippe*.
*[i] - as in et Hollaandse *wie*. Tweants: *gries*.
*[iː] - as in et Engelse *wee*. Wat längern klaank. Tweants *griezn*, *tieen*.

### Bugende kleenkers
Meesttieds wördt an et eande van een woord noa nen langen klaank de [r] neet oet-esprökken. In plaatse doarvan wördt der nen dreei emaakt noar de [ə] of [à]/[ø]:
**"Hier" wördt oet-esprökn as [hi jə]
**"Uur" wördt oet-esprökn as [uu wə]
**"Beer" wördt oet-esprökn as [bì jə]
**"Bear" wördt oet-esprökn as [bèhjà] (zeflde as in et Engels)
**"Hoar" wördt oet-esprökn as [hoawà]
**"Oor" wördt oet-esprökn as [oo wà]
**"öar" wördt oet-esprökn as [öa wà]

[eeə] - dissen klaank begeent as in et Duutse *geben*, mear an et eande dreeit he met ne "jöh". Ofwieknde dialekten zooas et Riessens en et Eanters doot dit völle. Et Vjens steet der um bekeand det et zelfs allene den "jöh" oetsprekt, mear dan as "jèh"; Tweants *breef* wörd in et Riesns *breeəf *en in Eanters "*brieəf*" en in et Vjens "*brjèf*".
*[ooə] - disn klaank wörd oet-esprökn duur nen klaank te maakn as in et Duutse *Boot*, mear an et eande doarvan  ne "wöh" an too te voogn.
*[ui] wördt oet-esprökn as [öj], zooas in *kuiern*.
** In Riesn en Eanter is hier nog nen langn variaant op: [öai], zo as in *gröain*. Dit is nen langn [öa] zo as in *öar*, mear dan met nen buuging noar ne [i].

### Metkleenkers
*[b] - Standaard West-Germaansn stemhebnden kleenker.
*[p] - Krig wat mear loch as n standaard Hollaandsn [p], en is doarumme n kleain betjen met de Engelse [p] te vergeliekn.
*[d] - Standaard West-Germaans. Veraandert duur assimilasie mangs in ne [t], meesttieds as e noa ne [s] of ne [t] keump: *Wastettan?* (Wat is det dan?).
*[t] - Ne "dikke" [t]. Krig iets nen sis-klaank met, woerduur at e wal wat weg hef van de Duutse [z]. et Tweantse *tonge* wördt zoowat et zelfde oet-esprökn as et Duutse *Zunge*. As de [t] an et eande van n woord steet, en et volgnde woord begeent met nen kleenker, dan kan e vuur et gemak as ne [d] oet-esprökn wördn: *oedesprökn* (oet-esprökn).
*[f] - Standaard West-Germaans. As e an et eande van n woord(deel) steet, en et volgnde woord(deel) begeent met nen kleenker, dan kan e vuur et gemak as ne [v] oet-esprökn wördn: *ovveköjerd* (of-ekuierd). Ook as e vuur nen stemhebnden kleenker keump, kan e as ne [v] oet-esprökn wordn: *ovbrekn* (ofbrekn)
*[v] - Standaard West-Germaans. In völle Tweantse variaantn wördt de [v] aait as ne [f] oet-esprökn, mear in et West-Tweants is der n dudelik oonderskeaid tusken ne [f] en ne [v], behalvn as ze liek noa mekoar komt: *offoorn* (ofvoorn), of noa nen stemmeloozn metkleenker: *hek fedaage nif föll ann doan* ((doar) Heb ik vandage nit völle an edoan).
*[s] - Standaard West-Germaans. Wördt met roonde lipn oet-esprökn. Doarduur wördt e mangs duur boetnlaanders as ne Engelse *-sh-* verstoan.
*[z] - Standaard West-Germaans, met roonde lipn. In völle Tweantse variaantn wörd de [z] aait as ne [s] oet-esprökn, dus as *seekers* (zekers), mear in et West-Tweants is der n dudelik oonderskeaid tusken ne [s] en ne [z], behalvn as ze direkt noa mekoar komt: * 's söandaagns*.  ('s zöandaagns), of noa nen stemmeloozn metkleenker: *wasseukie?* (wat zeuk ie?).
*[k] - Krig wat mear loch as ne Hollaandse [k]. kch. Et *ch-*deel vaalt hoaste neet op en lik wat op den Duutsen *ich-laut*.
*[g] - Stemhebnde ("zachte") [k]. Was vroger dudeliker as non, mear allene as e wör evolgd duur ne [n] of [ng]. et Tweantse *bign* wör vroger oet-esprökn as et Engelse *big* met nen [ng]-klaank der achteran, mear de jongere genneroasies verleest um. Rechtevoort is der bie de meeste leu gin oonderskeaid mear tusken *legn* (dale legn) en *lengn* (lengn met water, of iets länger maakn). Wat leu sprekt *legn* rechtevoort oet as *lejn*.
*[l] - Wat soortn Tweants maakt oonderskeaid tusken nen zwoarn en nen lechn [l]. De wat euldere soortn hebt allene den lechn [l], den at vuur in n moond met n tip van de tonge teegn de vuurtaandrichel emaakt wörd (zo as n Duutsen [l]). Aandere soortn Tweants doot an et begin van n woord/lettergreep nen lechn en an et eande van n lettergreep nen zwoarn, net as in et Hollaands, en wellich is et doarduur ook veraanderd.
*[r] - Van ooldsher is n meest ebroektn [r] in Tweante n tip-[r], den nog et beste te vergeliekn is met ne [d], umdet-e ongevear op dezelfde plaatse en wieze in n moond maakt mut wordn. Det is ook meteen de reedn woerumme at sommige leu *bedde* skrieft en aandern *berre*. Sommige soortn Tweants gebroekt n huig-[r], den op dezelfde plaatse in n moond emaakt wörd as n [g].

### Ofzwakking (lenisie)
As tusken twee kleenkers nen stoarkn stemloozn metkleenker steet, krig den stemme. Det geeld ook as-e an et begin van n woard steet en et vurige woard met nen kleenker eandigt.
**Better* wördt vake oet esprökn as **bedde''.
*''Of esprökn'' wörd vake oet esprökn as ''ovvesprö'ng''.

===Brekking===
In de dialektn dee't esprökn wordt in et [[t Vjenne|Vjenne]], [[Eanter]], [[Riesn]], en zo noe en dan ok oostelik van de liene tusn [[Hoksebarge]]-[[Eanske]], [[Bokel (Eanske)|Bokel]]-[[Hengel (Oaveriessel)|Hengel]] en Hengel-[[Oldnzel]], kö'j mangs of bienoa aait ne [[brekking (taal)|klaankbrökke]] heurn. Ne klaankbrökke is nen klaank dee vaak veurof goan wörd deur ne zachte töt harde [j]-klaank. Disse brekking kan broekt wordn, moar et is nich n verplich deel van de Tweantse uutsproak.
* In et [[Vjens]] heur iej in n plaatsnaam (''Vjenne'') al de'j hier met ne brekking te maakn hebt; in aandere steadn of döarpe wörd et mangs "Venne" neumd.

== Grammatika ==
=== Persoonlike veurnaamweurde ===
:Ik
:Doe/dow/iej 
:Hee/zee/ze/ut/et/t
:Wiej/viej/wiejleu
:Iej/iejleu
:Zee/ze/zeeleu

<small>In völle plaatsn wördt "hee" ook vuur vrouwleu broekt. et Blik oet de rest van et verhaal wal of et um nen kearl of ne vrouwe geet.</small>

===Lidwöarde===
Et ekeuzene lidwoard (en oetgaank van bievooglike naamwöarde) bie zelfstaandige naamwöarde haank of van et woardgeslacht, woervan as Tweants der dree hef: Mannelik, Vrouwelik en Onziedig. Doarbie maakt et Tweants oonderskeaid tusken bepoalden en onbepoalden vorm. Belangriek is hierbie det et grammatikale geslacht neet etzelfde as et biologiese geslacht hooft te wean. Et grammatikaal vrouwelike ''eande ''(vogel) kan biologies best een männeken wean: "''doar zweamp **ne** mannelik**e** eand**e***." Et lidwoard bepoalt hier ook of et oawer den vogel geet of oawer nen ofstaand''; hee zweamp n'''en''' helen eande." ''

Vergeliekt ook et oonderskeid tusken ''ne bolle ''(stier, een vrouwelik woard) en ''nen bol'' (stuk of ofstaand, een mannelik woard).

Et is lastig um zoonder vuurkennis te bepoalen wat vuur een geslacht of een woard hef. Et keump vake oawereen met wo as et in et [[Hoogduuts]]<nowiki/>is, mer det geet neet aait op. Doar keump nog bie det et völ leu neet oetmaakt. Vuural jonge leu dee der vuur kiezet um Plat te kuieren, veend et feit dét ze Plat kuiert belangrieker as good Plat kuiern. Ze haalt dan de geslachten duur mekoar. In gesprökkene sproake vaalt der lecht langshen te sjoemelen, dus vaalt et neet op.

Männelike wöarde hebt in onbepoalden vorm et lidwoard ''nen''. In bepoalden vorm et lidwoard ''den. ''Beropen zeent meestal männelik (behalve de vanoolds vrouwelike beropen, bv. in de zorg). In gesprökkene sproake wörd et onbeklemtoonde ''den ''vake verkortt töt ''<nowiki/>'n,'' zodet et verwarrend genog onziedig kan lieken.

Vrouwelike wöarde hebt in onbepoalden vorm et lidwoard ''ne ''en in bepoalden vorm et lidwoard ''de. ''Et West-Tweants hef achter vrouwelike wöarde meestal ne -e (vrouw'''e''', kast'''e''',''' '''kat'''te, '''piep'''e''', baank'''e'''). Wiedters zeent wöarde dee as eandigt op -is(se), -ieje, -ead/eat en -ing/-ige vrouwelik: geskiedenisse, boerderieje, universiteat, vereanige.

Onziedige wöarde hebt in onbepoalden vorm et lidwoard ''een''. In bepoalden vorm et lidwoard ''et''.

Alle verkleanwöarde wordt onziedig: den kearl - et kearlken. De vrouwe - et vröwken. Et keend - et keendjen.

====onbepoalde lidwöarde====


===bepoalde lidwöarde===


===anwieswöarde===
Um dinge an te wiezen wörd oonderskeaid emaakt tusken dinge dee't kort bie en wied(ter) of zeent.

====Kört(er) bie====


====Wiet(er) of====


===Bievooglike naamwöarde===
Disse dreedeling keump in alle bievooglike naamwöarde wierumme: den Lesten -n van et mannelike lidwoard en de leste -e van et vrouwelike lidwoard wörd achter et bievooglike naamwoord eplakt um et geslacht van et bievooglike naamwoard te loaten kloppen met et geslacht van et zelfstaandige naamwoard.

*n'''en''' kearl - nen grot'''en''' kearl - den grot'''en''' kearl
*n'''e''' vrouwe - ne kleain'''e''' vrouwe - dee kleain'''e''' vrouwe

In Noord-Oost Tweante wördt dee leste -e- van et vrouwelik zelstaandig naamwoard nit oet esprökken: n'''e''' vrouw - ne kleain'''e''' vrouw - dee kleain'''e''' vrouw

Bie n onziedigen oetgaank van bievooglike naamwöarde wörd oonderskeaid emaakt tusken onbepoalende en bepoalende lidwöarde:

*onbepoalend: een keend - een groot'''-''' keend
*bepoalend: et keend - et grot'''e''' keend - det grot'''e''' keend

=== Bezittelike veurnaamweurde ===


===Wearkwöarde===
Tweants is oonderdeel van et [[Nederlaands Leegsaksisch|West-Neersassies]], wat blik oet et [[eenheidsmearvoold]]. Dit hoald in dat alle wearkwöarde in de eerste en tweede persoon mearvoold op dezelfde wieze vervoogd wordt as de tweede persoon eankelvoold. In de hudige tied kriegnt de wearkwöarde in n tweeden persoon eankelvoold en alle dree persoonn mearvoold nen -t achter n stam van et woard.

:Ik goa
:Iej '''goat'''
:Hee geet

:Wiej/Viej '''goat'''
:Zee '''goat'''

Oawer de verleedn tied en voltooiden tied is völle te doon, want dr is weainig eenheaid in. Hieroonder zee'j van et wearkwoard ''loopn'' achter mekaar de hudige, verleedn en voltooide tied in de verskilnde vörme stoan:

:Hee loopt/löp - hee leup/leep/liep - hee hef loopn/eloopn/leupn/eleupn/leepn/eleepn/lop/elop
==== Regelmoatige wearkweurde ====
Met regelmoatige woarkwöarde wordt dee woarkwöarde bedoold woervan n stam bie elke persoon onveraanderd blif.



==== Hebn ==== 


==== Wean ====


==== Goan ====


=== Onregelmoatige wearkweurde ===
Met onregelmoatige woarkwöarde wordt dee woarkwöarde bedoold woervan n stam in de 3de persoon in de hudige tied ne ''umlaut'' krig.

==== Doon ====



==== Loopn ====


===Woardgeslacht===
Zelfstaandige naamwöarde köant wean ''männelik'', ''vröwwelik'' en ''onziedig'' in et Tweants. Ofhaankelik van et woardgeslacht mut et lidwoard en n oetgaank van et bievooglike naamwoard ekeuzn wordn.



t Bievooglike naamwoard krig in onbepoalden vörm n oetgaank van et lidwoard met: n'''en''' mooi'''en''' kearl, n'''e''' mooi'''e''' vrouwe, n'''-''' mooi'''-''' keend. In ''bepoalden'' vörm krig et onziedige woard ne extra -e: det mooi'''e''' keend.

Alle wöarde dee't eandigt op -ing of -eit/-eaid zeent vrouwelik.

===Mearvoold===
t Mearvoold kan op verskilnde wiezes evörmd wordn. Mannelike wöarde kriegnt vake ne klaankumbuging (umlaut): 1 hoond - 2 heunde. Vrouwelike wöarde kriegnt ne -n dr bie achter: 1 kiste - 2 kistn. Onziedige wöarde kriegnt dr -e(r) bie achter: 1 keend - 2 keender.

Onziedige wöarde met nen roondn klaank achterin n moond (oo, oe, oa) kriegnt ook ne umbuging noar vuurtn in n moond: 1 book - 2 beuke, 1 hoes - 2 huuze, 1 hoar - 2 höare. Klaankn dee't al vuurin n moond emaakt wordt, kriegnt gin klaankumbuging: 1 been - 2 bene.

t Oonderskeaid tusken Oost-Tweants en West-Tweants is hier vuural det et Oost-Tweants bie mannelike en onziedige wöarde n lestn lettergreep vortlöt: 1 hoes - 2 huuz, 1 woard - 2 wöar, 1 been - 2 been.

Wöarde dee't van oorsproonk nit Tweants zeent wordt vake vanzelf as vrouwelik ezeen, en kriegnt dus ook vrouwelike mearvooldsoetgänge. Wöarde dee't eandigt op -eit/-eat kriegnt vake ne mearvoolds-''n'' (fakulteat - fakulteatn), en wöarde dee't eandigt op -ing ne mearvoolds-''s'' (vereniging - verenigings).

De wieze woerop at et mearvoold evörmd kan wordn, kan ook van doarp töt doarp nog wier verskiln. In wat dialektn raakt et oonderskeaid tusken mannelik en vrouwelik aal mear vergetn, en wordt rechtevoort de meeste mearvooldn op de vrouwelike wieze doan, duur dr ne -n achter te plakn. Zo is et mearvoold van ''woard'' "wöarde", mer völle dialektn maakt doar "woordn" van.

t Is opvalnd det bv. in Riessen de leu zegnt: ''1 stroate - 2 stroatn'', terwiel et in et Eanters is: ''1 stroate - 2 ströate''. Dit is opmaarkelik umdet "stroate" n vrouwelik woard is, mer in et Eanters mearvoold toch umlaut krig.

== Sk-/Sch- ==

In wat deeln van Tweante wördt de '''sch-''' op zin [[Nederlaands|Hollaands]] oet-esprökn, in aandere deeln wördt e as '''sk-''' oet-esprökn. Dr is gin regel vuur, en n eenn zegt ''skole'' en n aander ''schole''. Dit is ook nit per plaatse verskilnd, mear hef te maakn met persoonlike vuurkuur, of invlood van de umgewing.

Dr wörd wal es edacht det dit dr met te maakn hef det de oolde leu oet Tweante öare wichter Hollaands prebeern te learn en de wichter verbettern as zee in et Hollaands van ''skuur'' vuur ''schuur'' deedn. De wichter gungn disn regel dus ok in et Tweants gebroekn.

Disse "verbettering" zorgt dr ook vuur det leu ook wöarde met ''sch-'' goat oetsprekn dee't juust wál met ne ''sk-'' mut wordn oet esprökn, zo as bv. ''scheetbord'' (skateboard) en ''schielers'' (skeelers). Dit woarkt ook aansumme: leenwöarde oet et Hollaands met ne ''sch-'' wordt mangs met ne ''sk-'' oet esprökn (bv. ''niejskierig'')

Op disse wiki tref ie dus mangs '''sch-''', en mangs '''sk-'''.

== -ing/-ige ==
Wat woarkweurde köant (net as in et Hollaands) veraanderd wordn in zelfstandige naamweurde duur der '''-ing''' of '''-ige''' (oetsproak -ege) achter te plakn. Dee leste meugelikheaid is alleen wat eulderwètser. Rechtevoort wördt -ing mear gebroekt, mear -ige keump in wat plaatsen ook nog wal völle vuur. Doarumme kö'j hier beaide teegnkomn.
Vuurbeeldn:
*verbeelding - verbeeldige
*bedoling - bedolige
*verkering - verkerige

== Sassies ''hebn'' ==
Duur euldere sprekkers van et Tweants wördt mangs nog et hulpwoarkwoord ''hebn'' in plaatse van ''wean'' gebroekt. Dèt geet op de zelfde wieze as in et [[Engels]]:
*Engels: ''Where '''have''' you been?''
*Tweants ''Woer '''heb''' iej ewest?'' of ''Woar he'j west?''
Rechtevoort geet et op et gebroek van ''wean'' in dee stean op an: 
*Hollaands: ''Waar '''ben''' jij geweest?''
*Tweants: ''Woer '''bin''' iej ewest?'' of ''Woar bi'j wes?''.

== Sassies ''doon'' ==
Tukkers gebroekt heel vake ''doon'' as hulpwarkwoord um ne haandeling te beskriewn. A'j det noar et Hollaands vertaalt, kleenkt et wat keenderlik in de oorn, mear feailik is et heel normaal.

*''Wat doo'j?''
*''Ik '''doo''' leazn.''
*''Wat dee'j?''
*''Ik '''dee''' leazn.''
*''Wat he'j (e)doan?''
*''Ik hebbe leazn '''(e)doan'''.''
*''Woerumme steun Jan bekeand?''
*''Den '''dee''' aait völle leazn''/''Umdet hee aait völle leazn '''dee'''.''

Umdet völle sprekkers rechtevoort ook völle Hollaands doot, meant ze dèt dit keenderlik is, en doarumme neet good. Dee gebroekt doarumme rechtevoort meestntieds n Hollaandsn vorm: ''Ik leaze''.

== Saamntrekkings ==
Tweants steet ook bekeand um de völle saamntrekkings van weurde. Dit gebuurt allene neet op good geluk, mear as et oonderwoarp noa et hulpwoarkwoord keump, zoo as ''wiln'', ''hebn'', ''wean'', ''doon'' en woarkweurde dee at op nen kleenker eandigt. Allene as der noadruk op et oonderwoarp keump, wördt dit neet edoan.

'''Wiln'''
:wi'k - wil ik
:wi'j - wil iej
:wi'w - wilt wie

Meestieds wördt ''wiln'' saamn etrökn tot
:wo'k - wol ik
:wo'j - wol iej
:ezv

'''Goan'''
:goa'k - goa ik
:goa'j - goa iej
:goa'w - goa wie

'''Vuurbeeld met ''hebn***
*He'j um nog ezeen?
*Heb iej um nog ezeen? (met noadruk op *iej*)

## Vuurzetsels
In et Tweants wordt regelmoatig dubbele vuurzetsels gebroekt. Vake slot dan een "noa"zetsel et vuurzetselvuurwearp of. Dit is um ne oetdrukking wat mear kracht met te gewen, of te loaten zeen det ne beskrewene gebuurtenis met völle geweald gebuurt.

Vuurbeelde:
*"Vie goat op de kökken *op* an"
*"Hee höw um steail vuur n kop *vuur*"
*"Houwt um op n bek *op*!"
*"Zo kö'j der nog mooi met an et knooin *an* kommen"

## Wöarde

## Zegswiezn
:>*Der is hieroawer n volledig oawerzicht: [[Tweantse zegswiezen]]*

Tweants hef vake aandere oetdrukkings as et Hollaands. Zo kan et Hollaandse "*alles goed?*" letterlik vertaald wordn noar "*Alns good?*", mear echt Tweants gebrok vake de vroage "*Good te passe?*. De Tweantse zegswiezn zeent vake beeldend; duur ne abstrakte beskriewing te geewn, weett de tooheurders wat dr bedoold wörd. Der zitt vake natuurellemeantn in. De beskriewings köant mangs slim ofwiekn van et bedoolde. Tukkers vertaalt disse zegswiezn vake rechtstreeks noar et Hollaands, woerduur at de Tweantismes ontstoat.

Hier he'j n poar vuurbeelde:

As nen Tukker wat te völle dut met noadelige gevolgen, keump dr vuur et woarkwoord n prefix *ver-*:
*Ik hebbe miej verbuurd (ik hebbe te zwoar ebuurd, dus non he-k ne zeare rugge)
*Ik hebbe miej verjag (Ik bin te vear ejag, en non mu-k n heel stuk wierumme of ik bin te laate kömn)
*Ik hebbe miej verhöwn (en non he-k nen zearn doem)

## Plaatsnaamn