open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Smallingerlaand

**Smallingerlaand** (Nederlaans: *Smallingerland* , Fries: *Smellingerlân*) is een gemiente in et oosten van de perveensie Frieslaand. De gemiente het per 1 jannewaori 2020 56.154 inwoners (bron: CBS) en een oppervlakte van 126,17 km² (waorvan 8,86 km² water).

## Naeme en geschiedenis
De gemiente Smallingerlaand, waorvan Drachten now de veurnaemste plak is, ontleent heur naeme an Smalle Ee, een klein dörp in et zuudwesten van Drachten waor vrogger een klooster ston. Smalle Ee was tot omdebi'j 1600 et heufdplak van de grieteni'je, waornao Ooldege et heufdplak wodde. De plak Drachten is gruuid in de tied van de veenontginningen en wodde in 1831 et heufdplak.

## Belangriekste plakken
De gemiente Smallingerlaand het veertien officiële plakken. Et heufdplak is Drachten. De Nederlaanse naemen bin de officiële.

### Stad en dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2017:

Bron: Gemiente Smallingerlaand

### Buurtschoppen
Naost disse officiële plakken bin d'r in de gemiente de volgende buurtschoppen:
Emden

**Emden** is n houvenstad in de Duutske bondesland Nedersaksen in Oostfreisland. t Is n *kreisfreie stadt*, dat heit n stad dij neit bie n zeker kraits heurt.

De stad ligt aan de moenden van de Eemse en is de lutjeste kraitsvraie stad van Nedersaksen.

## Geskiednis
Veur t begun van Emden moet man torug noar t joar 800 n. Kr. De Doellert was dou nog land, awer de Eemse streumde doar skoun. Aan dizze vlout onstoen n Freiske zetteln op n woert woar veul hannel dreven woer. De zeehannel begon om on bie 1220.

In de 14. joarhonnerd en 15. joarhonnerd kreeg Emden konflikten mit de machtege Hanze, woar he kein lid van was. Doch broekten de Hanzesteden Emden, omdat t aan de moenden van de Eemse lag. Hierdeur woer Emden veule moulen bezet, veuraal deur Hambörger.

In de 17. joarhonnerd vouerde, net as de stad Grönneng dij dat 200 joar doarveur dee, t stoupelrìcht in over de omliggende gebieden.

Tiedens de tachtegjoarege kreig woer Emden tousoamen mit Leer n Nederlaandse stad. Emden woer in 1607 weer n deil van t Haileg Reumske riek on deil van de groafskoep Oostfreisland, dat louter weer bie Proezen on Hannover kwam un utendelk deil worden is van Duutskland.

## Weblinks
Menaldumediel

**Menaldumediel** (Nederlaans: *Menaldumadeel* , Fries: *Menameradiel*) is een vroggere gemiente in de perveensie Frieslaand. Op 30 april 2017 had de gemiente 13.439 inwoners (bron: CBS) en het een oppervlakte van 70,03 km², waorvan 1,07 km² waeter.

## Herindieling
Op 10 oktober 2013 het de gemienteraod unaniem besleuten tot een herindieling per 1 jannewaori 2018. De gemiente gaot dan op in de ni'j te vormen gemiente Westergo mit Franeker as heufdplak. De ni'je gemiente zal omdebi'j de 47.000 inwoners hebben.

## Belangriekste plakken
De vroggere gemiente Menaldumediel telt veertien officiële dörpen. De heufdplak is Menaldum. De Nederlaanse naemen bin de officiële.

### Dörpen
Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004: 

Bron: CBS

### Buurtschoppen
Naost disse officiële dörpen bin d'r in de vroggere gemiente de volgende buurtschoppen:
* Klooster Anjum (*Kleaster Anjum*)
* Ritsumeziel (*Ritsumasyl*)

## Üütgånde verwysingen
Madonna

Madonna ken meerdere betaikenissen hebben:

* n Andere noam veur Maria, mouer van Jezus Christus
* Zangeres, actrice, schriefster en mode-ikoon Madonna
Afrika

**Afrika** is nao Azië t grootste kontinent ter wereld, in oppervlakte mar oek in bevolking. t Beslaot zo'n 30.244.050 vierkante kilometer (vasteland en eilanden samen), wat 20,3% van de totaole landoppervlakte van de eerde is. Der woenen meer n miljard minsen - oengeveer één zeuvende van de wereldbevolking. 

Zwat heel Afrika beheurt tot de Darde Wereld. Partie minsen rekenen t hele kontinent hiertoe, are luui alleen de landen ten zujen van de Sahara, behalve Zuud-Afrika.

## Naamsherkomst
De naam *Africa* was in de Oudheid eerst veurbehouwen an t gebied waor noen Tunesië leit. Laoter worde de hele kuststrook *Africa* eneumd en in de tied van de ontdekkingsreizen worde t hele kontinent hiermee an-eduud.

De naam *Afrika* zou Berberse of Fenisiese ofkomst wezen. In de oudheid woenden verschillende Noord-Afrikaanse stammen in grotten, t zogenaamde 'Afer'-volk. Volgens de meeste geschiedkundigen het disse bevolkingsgroep zien naam egeuven an t werelddeel. De meest aksepteerde theorie is dat de naam van t Berberse *ifri* (meervoud: *ifran*, "grotten") komt en verlatienst is naor *afri*. De term is in verschillende Berberse plaots- en stamnamen weer te vienen. n Are meugelikheid is dat de naam komt van t Fenisiese *afar*, wat *stof* betekent.

## Staoten
Afrika bestaot uut 54 onofhankelike staoten en n paor niet-onofhankelike gebiejen.

;Onofhankelike landen: Algarije – Angola – Benin – Botswana – Burkina Faso – Burundi – Sentraol-Afrikaanse Rippubliek – Komoren1 – Kongo-Brazzaville – Kongo-Kinsjasa – Djibouti – Egypte – Equatoriaol-Guinea – Eritrea – Ethiopië – Eswatini – Gabon – Gambia – Ghana – Guinee – Guinee-Bissau – Ivoorkust – Kaapverdië1 – Kameroen – Kenia – Lesotho – Liberië – Libië – Madagaskar1 – Malawi – Mali – Marokko – Mauritanië – Maurisius1 – Mozambiek – Namibië – Niger – Nigeria – Oeganda – Rwanda – São Tomé en Príncipe1 – Senegal – Seychellen1 – Sierra Leone – Soedan – Somalië – Tanzania – Togo – Tsjaad – Tunesië – Zambia – Zimbabwe – Zuud-Afrika – Zuudsoedan

;Niet-onofhankelike gebiejen: Bassas da India1 – Ceuta – Europa1 – Glorieuzen1 – Juan de Nova1 – Kanariese Eilanden1 - Madeira1 – Mayotte1 – Melilla – Réunion1 – Tromelin1

;Gebiejen mit betwiste staotus / bezette gebiejen: Somaliland – Westelike Sahara

1 Hoewel disse eilanden niet op de Afrikaanse kontinentaole plaot liggen, worren ze gewoonlik toch tot Afrika erekend.

Opmarking:
* Egypte kan staotkundig ezien bie Afrika erekend worren, mar oek bie Azië, umdat t in beie werelddelen leit.
Locht (straoling)

**Locht** is et diel van et spektrum van elektromagnetische straoling daj' mit et oge zien kunnen. 

Et zichtbere spektrum van locht het een golflengte tussen 380 en 780 namometer (ofkot: *nm*). De verschillende golflengten wodden deur et oge zien as verschillende kleuren: rood veur de langste golflengte en violet veur de kotste. De grootste gevulighied van et meenselike oge leit bi'j omdebi'j de 550 nm (geelgruun) bi'j daglocht en bi'j 500 nm (blauwgruun) bi'j nacht. 
De minimum lichtstarkte veur kleurwaorneming is omdebi'j de 0,0003 kandela/cm2. De verlochtingsweerde van de zunne is omdebi'j de 200.000 kandela/cm2 en van de (volle) maone omdebi'j de 0,25 kd/cm2. 

 
Pattie dieren kunnen locht(straoling) zien die meensken niet mit et oge kunnen zien.

## Zie ok
* Lochtknoppe
Nienoord

**Nienoord** is n börg in Laik.

De börg is baauwd in 1525 deur de femilie *Van Ewsum* dij ofkomstig was oet t *Oord* bie Milnsum. De noam *oord* duudt op *ailand*, noamelk t laand dat tuzzen t *Staarthoestermoar* en t *Hogepandstermoar* ligt. Dij streek hait nou *Oldenoord*.

In de börg is tegenswoordeg t Natsjonoal rietuugmuseum vestigd. n Andere zainsweerdeghaid is de *schelpengrot* dij zoch bevindt in n gebaauw in de rozentoen.

Bie de börg heurt n omvangriek laandgoud dat grotendails mit bos beplant is. In t bos is n familiepaark (grode speultoen) mit de grootste modeltrainboan van Europa baauwd. Doarnoast is der n subtropisch zwemkestail dat ook de noam *Nienoord* droagt.

## Hìnwieze
*Natsjonoal rietuugmuseum
Fraeylemabörg

De **Fraeylemaborg** is n Grunneger börg in t dörp Slochter.

De börg is te bezichtigen en het n ruumte woar (Grunneger) kunst tentoonsteld wordt. Ook t skathoes (*skat* is Oldfrais veur *vai*) is in gebruuk, mor den as restauraant. 

De noam is ontstoan oet n soamentrekken van **Ver** (= vraauw, adelleke doame) en de aigennoam **Ailema** of **Elema**. De börg Verhildersum kwam op dijzulfde menaier aan zien noam.

Achter de börg bevindt zoch t Slochterbos, n verwilderde laandschopstoen. De oorspronkelke aanleg van de toenen is anders nog goud te zain. Zo het man vanoet t heufdgebaauw over de heufdloan n kilometers wied oetzicht noar baide richtens.
Onderbokse

Een **onderbokse** is een kledingstuk, da-j onder de bokse, rokke of jörk dragen. Een onderbokse, in de vorm zoa-w dat noe kennen, besteet nog niet zo heel lang. Vrogger hadden ze vake hemdeslippen of een échte onder*bokse* an, en was meestentieds van witte stof emaakt. Tegensworig he-j aorig wat verschillende soorten onderboksen, zo he-j bieveurbeeld de *slip*, *bokser*, *deurtrekker* (ok wel: *string/tanga* eneumd) en gao zo mar deur. De onderbokse is bedoeld um 't bovengoed minder gauw vuul te laten worden, mar inmiddels is 't ok een echt modestuk eworden, marken as Björn Borg laten dat goed zien. Zo zie-j ok vake jongeleu rondlopen (meestentieds keerl) waor de onderbokse boven de bokse uutstek.

Bie de wintersport wordt der vake thermo-ondergoed edragen, dat is een hemde en een lange onderbokse die vake weer over de bokser of slip geet.
Bokse

Een **bokse** is een kledingstuk, dat bestiet uut twie stoffen pupen die de benen umvatten en die uutmunden in een bovenstuk dat 't bekken umvat. Onder de bokse wördt meestentieds een onderbokse edreugen. Disse umvat alliene 't bekken en mangs een gedielte van 't bovenbene.

De bokse is een old kledingstuk, dat veural populair was bie de Galliërs. De Grieken en Romeinen mossen der niet veul van weten en vunnen 't kledingstuk barbaors. Pas op 't einde van de Romeinse tied - en parrellel mit de invallen van de Germanen - wördde de bokse populair en anvaord kledingstuk in de Romeinse wereld. In de middeleeuwen wördde 't 't kledingstuk veur de man.

't Is pas sund ± 1960 dat de bokse as kledingstuk veur de vrouw maotschappelijk anvaord is, onder invluud van de culturele en seksuele revoluties van die tied.

## Nedersaksisch
* Achterhoeks: *bokse*
* Drèents: *bokse*
* Grunnegs: *boksem*
* Sallaans: *bokse*
* Stellingwarfs: *bokse*
* Tweants: *boks*
* Veluws: 
** *broek* (alg.)
** *brook* (Doornspiek, Nunspeet)
** *bokse* (Oost-Veluws)
Oldlusen

**Oldlusen** (ok wel Oldluzen naor de spelling-Gallée; Nederlaands: *Oudleusen*) is een dörp in Aoveriessel in de gemiente Dalsen. 't Lig ten noordoosten van 't dörp Dalsen, an de N340 (de Hessenweg) en een endtien baoven de Vechte. Per 2018 woonden der 560 mèensen, een toename van de 501 in 2006.

## Geschiedenis
Oldlusen is begund as Lusen; de name wördden verschillend opeschreven: Lusne (1313), Loesen (1322), Luessen (1485). Der wördt wal edacht det de name kump van *lo-essen* (=holt-essen). In 1631 wördden de Luessener Compagnie opericht um de hoogveenmoerassen baoven Lusen te ontginnen. Daor ontstund Ni'jlusen, waordeur 't oldere dörp de name Oldlusen kreeg. Al in 1655 is dizze naamsveraandering attesteerd (Oltleusen).

Vanof de 19de ieuw is Oldlusen al hoe meer ontwikkeld töt een hechte gemienschop waor de mèensen kunnig mit mekare bint. Der is een hervörmde karke uut 1952. In 1967 wördden Ontmoetingscentrum de Wiekelaar lös edaone en in 1989 kwaamp der een sporthal. Ok bint der een bieb, een basisschoele, een supermarkt en, an de Hessenweg, een eetkefé en wegrestaurant. Der is een bedrieventerrein, het Muldersveld, mit veurnamelk lokale bedrievigheid. In 't butengebied wördt eboerd en hej kampeerveurzienings.

Bi'j Oldlusen is 't hotel mit conferentiecentrum Mooirivier (töt 2008 De Bron en eerder nog vekaansieoord de Vechtstroom).

Op Oldlusen wördt naost Nederlaands vanolds Sallaands epraot.

## Citaot

"Goa'j met hen schaats'n?" vreug mi'j Hans.
Ik dache: "Joa, det is mien kans
um is te win'n."
Schaats'n lopen is mien vak.
Ik peutie-oaver met gemak.
't Zal hum niet zin'n.


Eerste strofe van *Oldluus'n - Gelster* deur Irene van Oenen. In: Arend Heideman (samenst.) (2001?), *Kot tegen moder de gaanze an*, Stichting Genootschap voor Gelselaar en de Ganzenveer

## Schrieveri'je
In dizze lieste vin ie boeken die mit Oldlusen van doen hebt.

* Koman, Ruben A. (2006), *Dalfser Muggen: Volksverhalen uit een Overijsselse gemeente. Mondelinge overlevering, volksgeloof en vertelcultuur in Dalfsen, Hoonhorst, Lemelerveld, Nieuwleusen, Oudleusen e.o.*, Bedum: Profiel Uitgeverij (i.s.m. de IJsselacademie, Kampen)
* Visscher, Wim (2005), *Heeren van de Ligtmis: Geschiedenis van de Leusener Compagnie, het begin van Nieuwleusen en het Oosterveen*, Gouda: H&K Uitgevers.

## Verwiezings




## Buten dizze webstee
*Webstee van de gemiente Dalsen
Voegelmure

**Voegelmure** (*Stellaria media*) is een lege eenjaorige plaante, dee in alle seizoenen in bleui te vienen is, zolange der gien langere vorsperiode is. De plaante is vake wiedvertak, mar hef mar één wortelstelsel. De stengels bin greun of rood. De blaojen bin greun, eierrond mit een spitse bovenkaante, en vake esteeld. De bloemknoppe is stark behaord.

## Vortplaanting en verspreiding
De vuuf kroonblaojen bin wit en iezig diep in-esnejen, waordeur 't liek of der tien kroonblaojen bin. De kelkblaojen bin even groot, de helmknoppen bin paors en op 't bovenstandige vruchbeginsel staon dree stielen.

## Ekelogische betekenisse
De plaante gelt as een typische ruutsoorte. Grondbewarking is neudig um 't biotoop van disse plaante in stand te houwen. Disse plaante vormp vrie vlogge zaojen en is vake één van de eerste dee kiemt nao een schoffelbeurte. Deurdat e oek 's wienters greuit, bescharmp de voegelmure mit heur blaojen de anvankelijk losse grond waordeur e neet helemaole dichteslaot.

## Gebruuk
Voegelmure is in trek bie voegels. Veural volièrehouwers gebruken disse plaante um der voegels van greunvoer te veurzien.

Voegelmure kan egeten wörden as greunte. De smaak wördt wel es vergeleken mit sloat. In t veur- en najaor smaken ze t best.

## Nedersaksisch
*Tweants: *mier*
*West-Veluws: 
***voegelmuur*, *voegelmure*
***moere* (Elburg)
***muurt* (Garder)
Dalsen (gemiente)

**Dalsen** (Nederlaands: *Dalfsen*) is een gemiente in 't noorden van Sallaand in de pervèensie Oaveriessel.  De gemiente hef 'n oppervlak van 166,50&nbsp;km² (daoras 1,32&nbsp;km² uut waeter bestaot), mit 'n ienwonerdichtheid van 173 mèensen per vierkaante kilometer (CBS, 1 januari 2020). Per 1 jannewaori 2020 hef de gemiente 28.585 ienwoners (in 2006: 26.448). Per 1 jannewaori 2007 had de gemiente 26.544 ienwoners en die waren as volgt oaver de dörpen verspreid: dörp Dalsen: 7.736, Ni'jlusen: 5.913, Ankum: 101, Oldlusen: 494, Hoonhorst: 623, Lemelerveld: 3.213, Butengebied: 8.564.

As partnergemiente hef Dalsen sund 1995 de stad Hörstel in de dielstaot Noordrein-Westfaolen, op 130 kilometer ofstaand.

## Verkeer en vervoer
't Dörp Dalsen lig an de revier de Vechte en an de rieksweg / pervèensiale weg N34/N340 Zwolle-Emmen-Zuudlaoren. Ni'jlusen lig aan de Autoweg Asselt-Koevern.

## Kernen
Ankum, Broekhuzen, Dalmsholte, Dalsen, Dalserveld, De Marshoek, De Meele, Den Hulst, Emmen, Engelaand, Gerner, Hessum, Holt, Hoonhörst, Lemelerveld, Lenthe, Lusenerveld, Millingen, Ni'jlusen, Ooster-Dalsen, Oldlusen, Oldlusenerveld, Rechteren, Slennebroek, Strenkhaor, Welsum

## Schrieveri'je
In dizze lieste vin ie boeken die oaver de gemiente Dalsen gaot.

* Koman, Ruben A. (2006), *Dalfser Muggen: Volksverhalen uit een Overijsselse gemeente. Mondelinge overlevering, volksgeloof en vertelcultuur in Dalfsen, Hoonhorst, Lemelerveld, Nieuwleusen, Oudleusen e.o.*, Bedum: Profiel Uitgeverij (i.s.m. de IJsselacademie, Kampen)

## Verwiezings




## Buten dizze webstee
*Webstee van de gemiente Dalsen
Tieloze

**Tieloze** (*Narcissus*) is een geslach van bolgewassen uut de femilie van de Amaryllidaceae. De Latiense en Nederlaanse naam is ofkomstig uut de Griekse mythologie. Tielozen bin veurjaorsbollen en hem een kouwe rusperiode neudig. Je vienen tielozen in veule soorten en kleuren: roze, oranje, rooie, witte of mit vlekken, dubbelbloemige bloemen, mit grote gele trompetten of mit trosjes van gele of witte bloemetjes. In tegenstelling tot bie de leliefemilie kump bie disse femilie een onderstandig vruchbeginsel veur.

Je kunnen tielozen rustig laoten verwilderen; ze vermeerderen vanzelf en elk jaor zullen der meer bloemen koemen.

## Soorten
Der bin verschillende soorten tielozen. In Nederlaand en België kump allinnig de *wilde tieloze* (*Narcissus pseudonarcissus* subsp. *pseudonarcissus*) van neture veur.
* Soort: *Narcissus bulbocodium*
* Soort: *Narcissus poeticus*

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *poaskeblom*
* Drèents:
** *meertbluier*
** *paoskebloum*, *paosblooum*
** *tieloos*
** *tieloze* (u.a. Ni'jlusen)
** *tuloze*
* Stellingwarfs:
** *tielroze*, *tietelroze*
** *paosbloeme*
* Veluws:
** *tielozen* (Nunspeet)
** *telozen* (Putten)

## Citaoten
:*Dalijk as de tilozen bluit*
:*aodemt alles de gedachten*
:*van het langvergeten wachten*
:*op het leven dat weer gruit.*

Uut *Dalijk as de tilozen bluit*, gedicht deur Bart van Oosteringh (ps. van Lambertus van der Sleen, 1912-1993)
Evunden in: Rouke Broersma (2003). *Scheupers van de taol. Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*. Zuudwolde: Het Drentse Boek (p.&nbsp;66)

:*Wat kleur hangt dood nog an de rooie rozen*
:*De zummer is te rad weer naor zien inne gaon*
:*Een regendrup hangt glin nog an de haarsttylozen*
:*Die huverig en kleums in 't kleine hoffie staon*

Uut *Haarst*, gedicht deur Peter van der Velde
Evunden in: *Roet, Drents letterkundig tiedschrift*, harfst 2018

## Foto-uutstalling

Ofbeelding:Daffodil Narcis.JPG
Ofbeelding:Dafodil.JPG
Ofbeelding:Narcis geel vdg.jpg
Druufhyacint

De **druufhyacint** is een geslacht van eenzaodlobbige planten. 't Geslacht wort in de 23e drok van de *Heukels* in-edeeld in de femilie van de *Asparagaceae*. Volges 't APG II-systeem (2003) zou 't oek in-edeeld maggen worren in de hyacintenfemilie.

De bekende vertegenwoordiger van dit Euraziatisch geslacht bin de kraoltjes (*Muscari botryoides*). De kenmaarkende blauwe bloemen geeft de plant zien naam. 't Bin (net as de krokus en de hyacint) veurjaorsbloemen die d'r energie opslaon in een bloembol.

## Soorten
Ongeveer 40, waoronder:
:*Muscari armeniacum*
:*Muscari aucheri*
:*Muscari azureum*
:*Muscari botryoides* (Kraoltjes)
:*Muscari comosum* (Kuufhyacint)
:*Muscari latifolium*
:*Muscari muscarimi* (=*M. moschatum*)
:*Muscari racemosum* (= *M. neglectum*)

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *blauwe krallegies* (Ni'jlusen)
* Veluws: *druufhyacint*

## Foto-uutstalling

Ofbeelding:Muscari_armeniacum.jpg|Muscari armeniacum
Ofbeelding:Muscari.botryoides01.jpg|Muscari botryoides
Ofbeelding:Muscari neglectum0.jpg|Muscari neglectum
1 juni

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op **1 juni**.

## Gebeurtenissen
* 193 - Roomse keizer Marcus Didius wodt vermoord.
* 1485 - De Hongaren veroveren Wenen.
* 1836 - Charles Darwin laandet in Kaapstad.
* 1902 - De textielstaeking in Twente lop ten aende.
* 1997 - De Fraanse socialisten winnen de parlementsverkiezings; Jacques Chirac stelt Lionel Jospin an as premier, zodat een *cohabitation* tot staand komp.
* 2001 - In Nepal vient een keuningsdrama plak waorbi'j keuning Dipendra doodscheuten wodt.
* 2005 - Et Nederlaanse volk verwarpt in et referendum mit een meerderhied van 61,6% de Europese grondwet.

## Geboren
* 1285 - Dante Alighieri, Italiaanse dichter.
* 1796 - Sadi Carnot, Fraanse wiskundegeleerde.
* 1804 - Michail Glinka, Russisch komponist.
* 1892 - Keuning Amanoellah van Afganistan.
* 1926 
** Andy Griffith
** Marilyn Monroe (Norma Jean Baker), Amerikaans aktrice.
* 1934 - Pat Boone, Amerikaans popzanger.
* 1937 - Morgan Freeman
* 1956 - Lisa Hartman Black
* 1968 - Jason Donovan
* 1973 - Heidi Klum, Duuts fotomedel.
* 1974 - Alanis Morisette, Kannedees zangeres.
* 1982 - Justine Hénin-Hardenne, Belgische tennisster.

## Uut de tied
* 195 v.Chr. - Gaozu Han, Chinese keizer
* 193 - Marcus Didius
* 1846 - Paus Gregorius XVI
* 1868 - James Buchanan, Amerikaanse prissedent
* 1899 - Klaus Groth, dichter in t Nedersassisch
* 2001 - Keuning Birendra en keuningin Aiswarja van Nepal
1 meie

De volgende gebeurtenissen vunnen of vienen plak op **1 meie**.

## Gebeurtenissen
* 305 - Diocletianus en Maximianus trekken heur terogge as Romeinse keizer.
* 1707 - Engelaand, Schotlaand en Wales weren verienigd tot Groot-Brittannië.
* 1786 - De opera Le nozze di Figaro van Wolfgang Amadeus Mozart gaot in première in Wenen. 
* 1851 - In et Crystal Palace in Londen wodt de eerste Wereldtentoonstelling eupend. 
* 1886 - In de Verienigde Staoten van Amerika brekt een staeking uut die uutaenlik et instellen van de achturige warkdag zal betekenen. Disse dag gaot de geschiedenis in as Dag van de Arbeid.
* 1960 - Benin wodt ofhaankelik onder de naeme Dahomey.
* 1991 - Overstromings in Bangladesj, waorbi'j 500.000 meensken versmoren. 
* 2004 - Fusie van de *Samen op Weg*-karken (Griffermeerde Karke, Nederlaanse Hervormde Karke en de Evangelisch-Lutherse Karke in Nederlaand) tot de Protestaanse Karke in Nederlaand.
* 2004 - Uutbreiding van de Europese Unie mit tien lanen, namelijk: Estlaand, Letlaand, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Cyprus en Malta.

## Geboren
* 1218 - Rudolf I, keizer van et Heilig Roomse Riek
* 1830 - Guido Gezelle, Belgisch priester en dichter
* 1964 - Yvonne van Gennip, Nederlaanse schaetsster.

## Uut de tied
* 1555 - Paus Marcellus II
* 1572 - Paus Pius V
* 1886 - Conrad Busken Huet, Nederlaanse schriever en literetuurkritikus
* 1904 - Antonín Dvořák, Tsjechische komponist
* 1945 - Joseph Goebbels, Duutse nationaolsocialistische minister van propegande
* 1994 - Ayrton Senna, Braziliaanse Formule I-coureur

## Viering/herdaenking
* Dag van de Arbeid
1 april

**1 april** is de heiligedag van Irene van Thessalonike. Vrogger wodde et as beginne van de meitied zien en de dag wodt vanoolds mit meitiedse rituelen omgeven. Vandagededag is et nog steeds populair om op disse dag grappen uut te haolen.

## Gebeurtenissen
* 527 - De Byzantiense keizer Justinus I wiest zien neve Justinianus I an as opvolger.
* 1572 - Den Briel (Brielle) wodt deur de 'Waetergeuzen' inneumen. Beginne van de opstaand tegen Spanje.
* 1867 - Singapore wodt een Britse kroonkelonie.
* 1945 - In de Twiede Wereldoorlog valen troepen van de Verienigde Staoten van Amerika Okinawa binnen.
* 1949 - Newfoundland verienigt mit Kannede.
* 1960 - Tiros I, de eerste weersatelliet, wodt lanceert.
* 1973 - Project Tiger, een tiegerbeweringsperjekt, wodt in et Corbett Nationaole Park in India sticht.
* 1976 - Steve Jobs en Steve Wozniak stichten Apple Computer.
* 2001 - Slobodan Milošević geft himzels over om veur oorlogsmisdaoden verheurd te wodden.

## Geboren
* 1815 - Otto von Bismarck, Duutse politikus

## Uut de tied
* 1922 - Karel I (34), Oostenriekse keizer
Boerenklokjen

't **Boerenklokjen** of gewoon **klokjen** (*Aquilegia*) is een geslach kruudachtige, wienterharde, vaste plaanten uut de ranonkelfemilie (*Ranunculaceae*). Der bin ongeveer 120 soorten. Boerenklokjes hemmen dreelobbige blaojen en opvallende bloemen dee in verschillende kleuren te koop bin.

De meeste soorten bleuien grofweg van half april tot half juli.

## Kweek
De plaante mut in een zunnige of halfzunnige plekke staon um goed te kunnen bleuien. De grond mut maotig vochhouwend ween; takjes en rottende blaojen bin een pluspunte. 't Plaanten kan 't beste gebeuren in 't einde van 't naojaor of an 't begin van 't veurjaor.

## Soorten
Een selectie van de soorten:

**A. vulgaris*: *wilde klokjes*, 45 tot 60 centimeter hoog, epunte paorsblauwe, roodpaorse, roze of witte kroonblaojen en talrieke meeldraojen.
**A. hybrida*: hiertoe wonnen verschillende kruzingen erekend, tot 60 centimeter hoog, verschillende kleuren.
**A. skinneri*: oranjerood-witte bloemen, bleui van juli tot september, ongeveer 60 centimeter hoog.

## Nedersaksisch
*Drèents: *klokkebloeme* (Ni'jlusen)
*Veluws: 
***akkelei*
***boerenklokjen* (Nunspeet)
***klokjen* (Armelo, Nunspeet)
***zwärfbloeme* (Waopenvelde)

## Foto-uutstalling

Ofbeelding:Aquilegia alpina 2 RF.jpg|*A. alpina*
Ofbeelding:Aquilegia atrata RF.jpg|*A. atrata*
Ofbeelding:Aquilegia coerulea 0.jpg|*A. caerulea*
Ofbeelding:Aquilegia coerulea 3.jpg|*A. caerulea*
Ofbeelding:Aquilegia canadensis1.jpg|*A. canadensis*
Ofbeelding:Aquilegia canadensis2.jpg|*A. canadensis*
Ofbeelding:Aquilegia chrysantha3.jpg|*A. chrysantha*
Ofbeelding:Aquilegia chrysantha4.jpg|*A. chrysantha*
Ofbeelding:Aquilegia chrysantha 1.jpg|*A. chrysantha*
Ofbeelding:Aquilegia vulgaris 100503b.jpg|*A. vulgaris*
Ofbeelding:European columbine.jpg|*A. vulgaris*
Ofbeelding:Aquilegia vulgaris var. alba 01.jpg|*A. vulgaris var. alba*
Garriet Jan

**Garriet Jan** kan weden:

*de naeme van een manspersoon, zee ok Gait-Jan
**Garriet Jan* - een riege vertellegies deur de Oaveriesselse schriever Hendrik van Heerde, die eerst in 't *Kamper Nieuwsblad* verschenen en laeter apat uut-egeben binnen
Nedersaksische taalwiezers

Dit bint **taalwiezers van de [[Nedersaksisch]]e varianten in Nederlaand**. Zi'j bint maokt um de verschillen tussen de verschillende varianten binnen t Nedersaksisch in Nederlaand te laoten zeen en te benaodrokken. Ok dient zi'j as hulpe veur mèensen dei niet alle dialecten verstaon kunt. Der bint 9 taalwiezers:


Image:Dialekten_Leegsaksisch.PNG|

poly 389 390 347 382 309 372 291 359 276 333 301 335 309 331 319 316 336 306 352 283 360 287 368 286 372 281 379 291 376 315 387 342 406 342 392 357 Veluws
poly 422 341 405 354 393 393 433 414 457 403 467 403 475 393 457 378 462 366 454 354 433 351 Achterhooks
poly 428 333 441 300 472 290 491 294 500 292 508 308 504 323 507 334 495 344 482 358 463 358 459 347 449 348 435 346 Tweants
poly 421 332 411 335 391 334 384 311 387 296 383 282 377 276 367 280 355 271 354 261 370 253 373 247 364 240 363 227 381 235 383 254 402 264 425 264 440 263 448 259 458 253 460 261 456 275 459 285 464 289 444 293 433 305 Sallaans
poly 387 227 368 221 360 219 344 214 360 194 372 192 388 179 399 167 413 159 425 164 432 177 432 191 425 202 418 209 399 213 Stellingwarfs
poly 504 233 491 236 483 241 457 246 431 260 412 260 390 255 388 236 397 223 424 211 433 199 436 180 430 164 446 162 460 159 483 191 495 204 508 216 Drèents
poly 566 151 528 136 528 108 545 111 539 101 501 95 506 65 512 64 511 48 538 35 593 34 599 57 605 76 595 106 Oostfreisk
circle 318 245 20 Urkers
poly 504 209 462 155 443 159 416 158 404 144 397 145 392 135 397 117 389 104 394 87 473 75 503 109 519 124 522 165 Grönnegs
poly 506 238 507 249 487 245 490 239 Sallaans
poly 595 -1 601 21 527 28 467 62 438 34 516 9 Oostfreisk

desc none


## Körte oetleg
De taalwiezers bint schreven in elk dialect van t Nedersaksisch in Nederlaand. Binnen dei dialecten bestaot vaok ok nog verschillende varianten. Daorumme prebeern wi'j zo veule meugelijk rekening te holden mit alle varianten. Mèensen dei enkel ien variant kent, maor wal n taolwiezers saomenstellen wilt, mag dit gerust doen. Mèensen dei die andere variant(en) dan wel praot, kunt heur kennis dan zölf toevoegen. Hierdeur kriegt wi'j n kompleet oaverzicht van de Nedersaksische dialecten in Nederlaand en de grensstreke en heur varianten. 

## Nedersaksische taalwiezers
Hierunder steet n oaverzicht van verschillende gezaomelijk spraokwetenschuppelijke en culturele projecten, waor as alle dialecten an bod kumpt en mit mekaor vergeleken wordt.

### Nedersaksisch woordenboek

### Zinnen

### Plaknaomen

### Persoonsnaomen

### Scheldwoorden

### Klankleer en spelling

### Warkwoorden
Evertaske

De **evertaske** of **eveltaske** is een dier in de onderorde Sauria (veroolderd: *Lacertilia*) en beheurt tot de orde schubreptielen, die ok de slangen omvat. Evertasken bin reptielen, en inkelde bekendere femilies bin de kameleons, leguanen, varanen, anolissen, gekko's, agamen, skinken en de in Europa veul veurkommende echte evertasken. D'r bin in totaol omdebi'j 36 evertaskefemilies.

D'r bin ruum 3.000 soorten evertasken, die meerstal etzelde bouwplan volgen: een lange stat, vier beugen poten (waordeur de boek over de grond sleept) en een kenmarkende schedel: de vorm en de plaetsing van de neusgatten, geheurorganen en ogen is onmiskenber en makkelik te onderscheiden van slangen, krokodilachtigen en schildpadden. Mit brogevertasken leit et wat muuiliker. 

Bi'jtieden wodden de wurmevertasken tot de onderorde evertasken rekend, mar deur heur totaol aandere fysiologie wodden ze vaeke indield as een dadde onderorde van de Squamata.

## Nedersaksisch
Evertaske en variaanten daorvan kommen van et Ooldsaksiese *egithassa* of *ewidehsa* (uut et Proto-Germaanse **awiþahsijǭ*, wat grootkaans een saemenstelling is van: slange + dasse).
Ledder

Een **ledder** is een veurwärp dät gebruukt wordt um op te klimmen. Der bint twee soorten ledders: onbuugzame ledders en touwledders. Onbuugzame ledders kunnen äns tegen an-ezet worden. Touwledders bint an de bovenzied bevestigd. Touwledders bin meuilijker te beklimmen äs gewone ledders. 

## Verschillende onbuugzame ledders
* Vaste ledder (2 stielen mit een antal spotten dertussen; gien bewegende delen)
* Uutschuufledder (een ledder die besteet uut verschillende delen die-j uut kunt schuven. Dit kump deurdät de ledder zo compact op te rumen is)
* Stapledder (scharnierend in 't midden, ziet deruut äs een V op zien kop.)
* Platformledder (ledder mit een klein horizontaal platform bovenan)
* Tillescoopledder (disse ledder kan iezig klein worden umdät elk deel van de stielen in-escheuven kan worden, zoda-j allenig de diktes van de spotten aoverholt.)
* Dakledder (ledder mit een hake bovenan um de dakrand vaste te hollen.)
* Dreischiefledder (uutschuufledder die an een roterend platform bovenop een brandweerauto epas wordt.)

## Ongeluk
Der wordt ezeg dät 't ongeluk brengt a-j onder een onbuugzame ledder deurloopt.

## Materiaal
Ledders word meestal emaak uut alleminium en holt.

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *ledder*, *lere*
* Stellingwarfs: *ledder*
* Veluws: *ledder*, *leer/lere*
Harm

Harm/Haarm hef verschillende betekenissen:

*Harm of Haarm is een veurname.
**Harm Boer'nlèv'n an de Riest* en *Harm, de boer van 't Hoogelaand* bint romans deur de Oaveriesselse schriever Lucas Jonker.
**Haarm* (Oosterwolde, 1979) is een roman deur de Stellingwarver schriever Hendrik Vondeling.
Zwolle

**Zwolle** is n gemeente en de eufdstad van de provinsie Aoveriessel en ok Anzestad. Zwolle ligt an de Iessel, t Zwärte Water en an de Vechte. De gemeente ad in januari 2020 zo'n 128.831 inwoners (bron: CBS) en ef n oppervlakte van 119,28 km². De börgemeister is Peter Snijders (VVD).

De inwoners van disse stad numen ze formeel *Zwollenaeren*. Ze wörren ok wel *blauwvingers* of *bri'jbekken* enuumd.

## Geskiedenisse
Zwolle is in de middeleeuwen ontstaon op een dekzandrugge tussen de Iessel en de Vechte an t riviertien de Aa. Dit was n oger elegen en bewoonbäre plaatse in t värdere moerassige landskop. Zo'n plaatse iette toendertied n *suolle*, wat later is espeld as *Zwolle*.

De oldste skriftelike vermelding, uut 1040, ef t aover n an Sinte-Michaël ewi'jde parochiekerke. In 1230 kreeg Zwolle van de Biskop van Utrecht stadsrechten. In de late middeleeuwen trad t toe töt de Anze en is t samen met Daeventer en Kampen n belangriek andelssentrum ewörren. In de 15e eeuw leidde Geert Grote ier de 'Moderne toewi'jding', een religieuze ervörmingsbeweging.

Bi'j de stadsbrand van 1324 die an esteuken was deur Zweder van Voorst branden bi'jna d'eele stad af. De kapel, et refter van de Bethlehemklooster en negen gebouwen bleaven staon umdät zie van stien ebouwd waren. De stad werd nöör 't westen hen erbouwd nao de brand.

Zie ook de pagina Zwollerkärspel

## Plaatsen in Zwolle
In de gemeente Zwolle ligt t dörp Weensum, wöör ok n skoele nöör is vernuumd.

t Ef de buurtskoppen: Brinkers-oeke, Bruggen-oeke, Frank-uus, Öörst, Ärklo, Ärfte, Oog Zuttem, Kaoterveer, Langen-olte, De Lichtmis (diels), Oldeneel, Skelle, Spoelde, Veld-oeke, Wietem en Zalné.

t Ef de volgende woonwieken: Aa-landen, Assendörp, Bärkum, Diezerpoorte, Anzeland, Oltenbroek, Kamperpoorte, Märsweterinklanden, Stadsägen, Veerallee, Westen-olte, Wipstrik en Zwolle-Zuud.

Zwolle zes bedrieventerreinen: Anzeland, Essenpoorte, Märslanden, Oosterenk, Vöörst en De Vrolik-eid.

En de veurmaolige gemiente Zwollerkärspel die now diel uutmaakt van Zwolle, was vrogger n zelfstandige gemiente.

## Taal
t Zwols is t Nedersaksiese stadsdialekt van Zwolle. Volgens de Taaltelling Nedersaksisch van t Nedersaksisch Instituut (2003) zegt 61% van de ondervraogde mensen in Zwolle, Daeventer en Kampen heur eigen stadsdialect te kunnen praoten. Meer informasie deraover ku'j laezen in t ärtikel *[[Zwols]]*.

## Zustersteden
* Lünen (Duutsland)

## Bekende luu uut Zwolle
*Ron Jans, voetbaltrainer van onder meer PEC Zwolle, sc Heerenveen, en FC Grönning
*Johan Rudolph Thorbecke, staotsman en architect van de liberaole grondwet van 1848

## Nedersaksies
* Grunnegs: *Zwaol* (ok espeld as: *Zwòl*)
* Tweants: *Zwol* of *Zwolle*
* Veluws: *Zwolle* of *Zwol*
* **Aoverig:** *Zwolle*

## Galleri'je

Ofbeelding:Zwolle Werkeren Bergklooster Marslanden Oude Kaart.PNG|Zwolle op n käärte uut 1543
Ofbeelding:Zwolle karke.jpg|Sinte-Michaëlskärke in Zwolle
Ofbeelding:Zwolle poorte.jpg|Sassenpoorte van Zwolle
Ofbeelding:Zwolle stroate.jpg|Zwolse straote
Ofbeelding:Zwolle mure.jpg|Stadsmure en toren


## Referensies
Duve (gemeente)

**Duve** of **Duven**  (Nederlaands: *Duiven*) is een plaatse en gemeente in De Liemers, in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeente ligt an de autobane de A12, in 't noorden van 't Pannerdens Kenaal (=Nederrien). De gemeente had op 1 febrewaori 2008 zo'n 25.572 inwoners (bron: CBS) en hef een oppervlakte van 35,15 km² (waorvan 0,48 km² water). Van 1986 tot 1994 is Duve greuigemeente ewest. Vanaf 1995 richt ze zich veurnamelek op 't beheer en onderhold van heur eigendommen en grondgebied. De gemeente Duve maakt deel uut van 't kaderwetgebied KAN (Knooppunt Arnem-Nijmegen).

## Overige kernen
De gemeente hef twee kernen namelek: Groessen en Loo.

## Rifferenties
Chili

**Chili** (Spaans: *Chile*) is n land in Zuud-Amerika, en ligt an de grens met Peru, Bolivia en Argentinië. Chili ligt in-eklemd tussen de Grote Oseaan en t Andesgebärgte. De eufdstad is Santiago, t parlement ef zien zetel in Valparaíso.

t Juan Fernández-archipel, Desventuradaseilanden en Paoseiland, dät ärg wied in t westen van t vasteland ligt, euren ok bi'j Chili. t Land määkt naor eigen zeggen ok anspraok op n stuk van Antarktika (dät tegeliekertied grotendeels ok deur Argentinië opeist wordt). Um disse reden stiet de obelisk die t offisiële geografiese middelpunt van Chili markeert ok in t zuden, bi'j de stad Punta Arenas, kortbi'j Vuurland.

Deur de lange-erekten vorm en zien noord-zuudligging ef Chili verskillende soorten klimaten, t land ef allien gien tropies klimaat.

De grootste exportprodukten bint keuper, wien, vruchten, vismael en sellulose.

Chili is daornaost ok nog lid van APEC en OSA.

## Demografie
### Bevolking
Volgens n volkstelling uut 2015 woonden der 17,5 miljoen maensen in Chili, waormet Chili t zestigste land ter wereld is wat t antal inwoners angiet. De volkstelling van 2002 laeverden n antal op van 15.116.435 inwoners.

Chilenen bint veur t grootste deel ofstammelingen van immigranten uut verskillende Europese landen, waorbi'j de naokommelingen van Spaanse immigranten overeersen.

## Tälen
De offisiële tääl in Chili is t Spaans. Daornaost wordt der ok nog Duuts, Kroaties, Engels, Mapudungun en Rapa Nui espröken.

## Bestuurlike indeling
Chili bestiet uut därtien regio's. Disse regio's bestaon elk uut meerdere provinsies, 51 in totaal. De provinsies bint op eur beurt weer in-edeeld in gemeenten, 346 veur iel Chili.

## Geografie
In t noorden van Chili ligt de Atacama-woestijn, dit is de dreugste zoltvlakte ter wereld. In t zuden van t land bint der de grote iesvlaktes, die, op Antarktika nao, de grootste zuutwäterreserves ter wereld bint.

### Staeden
De eufstad is Santiago.
n Paor andere pläätsen bint:
* Antofagasta
* Chuquicamata
* Coquimbo
* La Serena
* Osorno
* San Pedro de Atacama
* Valparaíso

## De muuite weerd um te bekieken
* Nasionaal park Rapa Nui
* Kärken van Chiloé 
* Istoriese wiek van de ävenstad Valparaíso 
* Salpetergroeves Humberstone en Santa Laura 
* Mienstad Sewell

## Uutgaonde verwiezingen
Riest (revier)

De **Riest** (mangs: **Rieste**) is een reviertien det begunt ien 't now of-egraven hoogvene maank Slagharen en De Vaort. 't Meandert oaver 35 kilometer op Möppelt an, daoras 't uutmondt in 't Möppelerdiep. De Riest streumt an de noordkaante van 't oerstreumdal van de grotere revier de Vechte. De zudelijke grèenze maank de pervincies Drenthe en Oaveriessel volgt de Riest.

Veur Nederlaandse begrippen kuj 't uniek numen det de Riest nog zo stark meandert. Umdet de revier de grèenze van twei pervincies angef, bint d'r niet eerder as in de jaoren zeuventig serieuze plannen ekomen um de Riest te kanaliseren. Deur de veraandernde kiek op netuur en laandschop hebt ze det niet edaone.

## Ecologie
't Riestdal, honderd töt viefhonderd mèter bried, böd een rieke voedingsbodem veur de eileuvers die heur opholdt op 't eileuverstation De Lokkeri'je, niet wied van de havezate de Havixhorst. Ok lèeft d'r dassen en vossen en gruit d'r bezundere bloemen, zoas noordse zegge, grote pimpernel, stief struusriet en 't zöldzame moeraskartelblad, det ze de orchidee van de Riest nuumt.

## Riestenlaand

't Laand bi'j de Riest nuumt ze 't Riestenlaand. Lucas Jonker zien Drèentstalige roman *Harm Boerenlèven an de Riest* (1939) en 't vervolg *Harm, de boer van 't Hoogelaand* (1939) speult daor.

De zanger Luuks Nijsingh van De Balk in Oaveriessel hef de Riest bezongen in 't nommer *Riestenlaand*.

De name van 't dörpien Old Averiest en de vroggere gemiente Averiest, now in de Oaveriesselse gemiente Hardenbarg, betiekent 'oaver de Riest'.

## Citaot
:*Het begun was mar een gröppel en 't ende vlakbi'j Möppel, Riestenlaand*
:*Waor in 't veurjaor bloemen bluien, grös en kruden weer gaot gruien, Riestenlaand*
:*Laand van Lommert, Lokkeri'je, Rieverst, Pieperi'je, Riestenlaand*
:*Holten schuren, boerderi'jen, zomerdagen, heuien, mi'jen, Riestenlaand*

Uut *Riestenlaand* deur Luuks Nijsingh

## Buten dizze webstee
* Landschap Overijssel oaver de Riest
* Vertellegies en filmpies oaver de duustere kaanten van 't Riestdal
* Radpadties langes de Riest
Bellebloem

De **bellebloem** (*Fuchsia* en Nederlans: *fuchsia* of *bellenplant*) is een geslacht van 100 tot 110 soorten bleuiende planten, waorvan de meeste struken, die an 't eind van de 17e eeuw eïdentificeerd worde deur de Duutse botanicus Leonhart Fuchs (1501-1566).

## Naamgeving
De Nederlanse naam fuchsia is geliek an de botanische of Latiense naam. In de meeste West-Veluwse dialecten wort de plant *bellebloem* of *bel* eneumd, dit is vanwegen de mooie decoratieve klokvorm van de bloem.

## Verspreiding
De meeste soorten bin inheems in Zuud-Amerika, mar enkele soorten kommen noordelijker veur in Midden-Amerika tot Mexico. Oek in Niej-Zeeland en op Tahiti bin enkele soorten inheems.

De soort *Fuchsia magellanica* komt zuudweerts in 't emaotigde klimaot tot de punt Tierra del Fuego veur, mar de meeste soorten bin tropisch of subtropisch.

## Kenmaarken
De meeste soorten bin zo'n 20 tot 40&nbsp;cm groot, mar de Niej-Zeelanse soort Kotukutuku (*Fuchsia excorticata*), is een butenbeentjen in dit geslacht, disse bellebloem is een boom in plaots van een struuk en kan zo'n 12 tot 15 meter hoog worren.

De 1 tot 25&nbsp;cm lange blaojen van de Fuchsia bin tegenoverstaond of in kransen van 3 tot 5 blaojen. De langwaarpige blaojen bin meestentieds etand, hoewel bie enkele soorten de blaojen wel glad bin. Partie soorten bin bladverliezend, aren bin greunblievend.

Veul soorten bleuien langdurig in de zoemer en 's harests. Tropische soorten bleuien 't hele jaor deur. Ze hen vier lange, slanke kroonblaojen en vier kortere en brejere kelkblaojen. Bie veul soorten bin de kroonblaojen helderrood en de kelkblaojen paors (kleuren die de kolibri's antrekken die de bestuving verzurgen). Mar de kleuren verschillen over een breed spectrum van wit tot donkerrood, paors-blauw, geel en oranje.
De vrucht is een 5 tot 25&nbsp;mm grote donkerrooie eetbaore bees die veul kleine zaojen bevat.

## Soorten
* *Fuchsia alpestris*
* *Fuchsia ampliata*
* *Fuchsia arborescens*
* *Fuchsia boliviana*
* *Fuchsia coccinea*
* *Fuchsia corymbiflora*
* *Fuchsia denticulata*
* *Fuchsia excorticata* (Kotukutuku)
* *Fuchsia fulgens*
* *Fuchsia hidalgensis*
* *Fuchsia lycioides*
* *Fuchsia macrostigma*
* *Fuchsia magdalenae*
* *Fuchsia magellanica* 
* *Fuchsia microphylla*
* *Fuchsia paniculata* 
* *Fuchsia procumbens*
* *Fuchsia regia*
* *Fuchsia simplicicaulis*
* *Fuchsia splendens*
* *Fuchsia thymifolia*
* *Fuchsia tillettiana*
* *Fuchsia triphylla*
* *Fuchsia venusta*

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *bellegiesbloeme* (Ni'jlusen)
* Tweants: *bellekesbloom*, *bellekespol*
* Veluws: 
** *belle(n)bloem(e)*
** *bel* of *belle*
** *belle(n)plant* of *belle(n)plaante*
** *belletjes* (Niekark)
** *belfoks* of *bellefoks* (Voorthuzen, Niekark)
** *belletjesbloem(e)* (Vaossen, Barreveld)
** *fuksia* of *foksia*
** *waoterfoks*

## Uutgaonde verwiezingen
* Dialectnamen van de fuchsia 

## Referenties


## Foto-uutstalling

Image:Fuchsia X Hybrida2.jpg
Image:Fuchsia X Hybrida1.jpg
Image:Fuchsia flower 280605 kpjas.jpg
Mexico

**Mexico** kan verwiezen naor:
* Mexico (laand) - een laand in Noord-Amerika
* Mexico-stad - heufdstad van Mexico
* Mexico (staot) - een deelstaot Mexico
Mexico (laand)

**Mexico** (Spaons: *México*; Spaanse uutspraoke: **Mè**-gie-koo), officieel de **Verienigde Mexicaonse Staoten** (Spaons: *Estados Unidos Mexicanos*) is een laand in Noord-Amerike, greenzend an de Verienigde Staoten van Amerike, Belize en Guatemala, de Grote Oceaan en de Golf van Mexico. Ok inkelde eilanen beheuren tot Mexico. 

De nationaole heufdstad is Mexico-stad, oftewel Federaol Distrikt (D.F.). De stad leit op 2240 meter boven de zeespiegel. Mexico is een federaosie van 31 staoten die elk een redelike maote van autonomie hebben. Et laand het omdebi'j 106 miljoen inwoners (2004). De meest spreuken tael is et Spaons. Daormit is Mexico et grootste Spaonssprekende laand ter wereld. Andrés Manuel López Obrador is prissedent sund 2018.
Servië-Montenegro

**Servië-Montenegro** was een losse federasie in de Balkan. 't Laand grens an Krowatië, Bosnië-Herzegovina, Albanië, Noordmacedonie, Bulgarije; Roemenië en Hongarije en leit an de Adriatische Zee. 't Laand besteet sinds 2003 as vortzetting van 't vrogge Joegoslavië, krekter ezeeg van 't verkleinde Joegoslavië van nao 1992, waornao verwezen um verwarring te veurkoemen mit *Klein-Joegoslavië*.

Op 3 juni 2006 verklaorde Montenegro zich onofhankelijk.

## Administratieve indeling

Onder disse federasie stungen tweje volweerdige rippeblieken, mit hullie eigen prissedent, regering en parlement: Servië en Montenegro. Servië ken tweje autonome contreinen: Vojvodina en Kosovo. Kosovo is sinds 1999 een protectoraot onder de VN.
Elze

De **elze** is een boomgeslach en bevat ongeveer dartig soorten op 't noordelijk halfrond. 't Is een loofboom dee 't best greuit in een vochtig klimaot. De elze steet altied in bleui veurdat der blaojen an koemen. In de Benelux koemen der twee soorten van veur, de zwarte en de grauwe elze. De blaojen lieken op dee van de haozenoetenboom. De blaojen vallen greun van de boom en hemmen dus gien harreskleur. 

De elze is eenhuzig en hef dus mannelijke én vrouwelijke bloemen, dee katjes eneumd wonnen. De mannelijke katjes bin langwarpig en hangen, de vrouwelijke katjes staon min of meer rechop. Nao de bevruchting greuien de vrouwelijke katjes uut tot greune ribbelige kegeltjes, en riepen in de harres tot de zogenaamde elzeproppen (kegels zonder zaod), dee nog wel een jaor an de boom kunnen blieven zitten.

## Soorten & cultivars
* Amerikaanse elze (*Alnus rubra*)
* Italiaanse elze (*Alnus cordata*) syn (*Alnus cordifolia*)
* Greune elze (*Alnus viridis*)
* Jepanse elze (*Alnus japonica*)
* Witte elze, grauwe elze (*Alnus incana*) syn. (*Alnus indica*)
** *Alnus incana 'Aurea*'
** *Alnus incaca 'Laciniata*'
* Zwarte elze (*Alnus glutinosa*)
** *Alnus glutinosa 'Aurea*'
** *Alnus glutinosa 'Imperialis*'
** *Alnus glutinosa 'Incisa*'
** *Alnus glutinosa 'Laciniata*'

## Nedersaksisch
* Drèents: *elze*, *els*
* Grunnegs: *eldernboom*
* Stellingwarfs: *elze*
* Veluws: *elze, els*
Pinksterbloeme

De **pinksterbloeme** (*Iris pseudacorus*) is een 80 centimeter tot 1 meter hoge oeverplaante van zeut, stilstaond of langzaam streumend waoter. De plaante greuit in waoter dat tot zo'n 30 centimeter diep is.

De lange, smalle blaojen hemmen een iets opstaond middennarf en blieven 't hele jaor greun.

De bloemen bin van mei tot juni te zien en bin 5 tot 12&nbsp;cm in deursnee. De bloeme hef een groot greun schutblad, dree grote ofhangende bloemdekslippen, en dree kleinere kroonblaojen. Nao de bleui zitten de zaojen as een rolletjen munten op-estapeld in dreekaantige zaoddeuzen. Disse bevatten luchholtes waordeur ze blieven drieven.

## Verspreiding
In Nederlaand en in iets mindere maote in Vlaanderen is de plaante een bekend gezichte langes sloten en aandere ondiepe waoterwegen. 't Antal plaanten in Nederlaand daolen een bonke an 't einde van de 20e eeuw. Dit is de rejen waorumme as de plaante in Nederlaand wettelijk bescharmp was. Tegensworig is de pinksterbloeme gien bescharmde plaante meer.

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *aaiberbloum*, *eiberbloem*
** *gele juffer*
** *sabel*
* Stellingwarfs: *bargemotte*
* Veluws: 
** *pinksterbloeme* (Nunspeet e.u.)
** *pienksterbloem* (Putten e.u.)
** *gele scheermessen* (Vaossen e.u.)
** *waoterlelie* (Epe e.u.)
* **Overig:** opzeuken
Boswachteri'je Stappest

De **Boswachteri'je Stappest** (ok wal: *Stappester Bos* of ienvoldigweg *Staatsbos(sen)*) is een an-eplaant bos van Staatsbosbeheer op een ontginningsveld in de gemiente Stappest.

## Ligging

't Roem bemeten bos lig in een wieder agrarische umgeving. Daorumme bint dieren in 't wild d'r drok op, zoas reegies, dassen, katekers, raansoelen en edders.

't Lig ten oosten van 't dörp Stappest, ten westen van Old Averiest, ten noorden van Ni'jlusen en ten zuden van de Riest, de greens tussen Drenthe en Oaveriessel. Teeng 't bos an ligt de dörpies De Rieverst en De Punt.

## Ontstaon
't Staatsbos is ontstaon op vroggere heidegrond. Tussen 1930 en 1940 hebt warkelozen uut 't westen 't bos an-eplaant, veural mit naoldbomen. Zi'j waren deur de warkverschaffing in-ezet vanwegen de economische crisis. Een belangrieke bestemming van 't bos was holtperductie.

## Netuur

De miest veurkomende bomen bint fiensparren, Japanse lariksen en Douglassparren. Ok gruuit d'r Corsicaanse en Oostenriekse dennen, ekkelbomen en borken. D'r bint veenties die niet veur bezukers toegaankelijk bint en veule stökkies heide, daoraj op de zaand- en schulpenpadties kunt kuiern en fietsen. An de noordraand viej de netuurterreinen Koothaor, Zwatte Venen, Gaanzeplas, Zoere Grachten en Vier Bargen.

## Veurzienings

D'r bint speciaole ruterpaden, een mountainbike-route, völle padties umme te fietsen en kuieren en ok een paar geasfalteerde wegen. Um oaver 't bos te leren is er een activiteitenparcours en um 't lief te bewegen een trimparcours.

't Staatsbos hef een netuurkampeerterrein, de Dassenbörg, en een ondiepe speulplas mit een zaandstraandtien, de Zwatte Dennen, ok wal 't Schot enuumd. (Dizze viever is niet de oorspronkelijke. Die lig een klein endtien d'r vandaon en is niet meer toegaankelijk veur bezukers.) D'r is een kleine dagcamping, d'r bint huussies veur 't gemak en in 't hoogseizoen is 't cafetaria lös. An beide kaanten hej een parkeerterrein midden tussen de bomen. In de zomer koomt hier veule Stappester jongen op of.

In 1995 hef de paragnost Van der Veen een boom bi'j de Zwatte Dennen an-ewezen die genezende krachten zol hebben. Uut de wiede umtrek kwaamp er volk op of. Lu die as hier hellig oaver waren, hebt de boom een jaor later ummezaagd.

## Uutgaonde verwiezings
* Staatsbosbeheer oaver 't Staatsbos
* De dieren en plaanten van 't Staatsbos
* Oaver de genezende den van Stappest