Swahili

**Swahili** (in t Swahili: *Kiswahili*) is ne Bantoesproake dee't duur verskeaidene inheeme groepn sprökn wörd dee't langs de kuste van de Indiese Oseaan leawt, van noord Kenia töt noord Mozambiek, en ook de Komoroseilaandn. t Wörd ook duur meenderheaidsgroepn esprökn in Mauritius, Oman, de Seysellen en Somalië. Skoonwal mer vief miljoen leu t as modersproake hebt, zeent dr in totaal mear as 100 miljoen sprekkers. Dit keump umdet t is ne nasjonale of offisjele sproake van veer laandn: Tanzania, Kenia, Oeganda en de Demokratiese Republiek Kongo. t Wörd in n groot deel van Oost Afrika gebroekt as ne lingua franca. Dit hef te maakn met völle haandelskontaktn in t verleedn.

t Swahili was de oorsproonkelike sproake van t volk Swahili (*Waswahili*), dee't laanks de oostkuste van Afrika leawn tusken zuud-Somalië en noord-Mozambiek.

Um t te skriewn gebreukn ze eerst t Arabies alfabet. Later hebt doar Duutse en Britse veeldwoarkers ne oawerzetting emaakt noar t Latiense alfabet.

## Umskriewing
Swahili heurt wat struktuur angeet bie de Sabaki-tak van de bantoesproaken, ne grote groep sproakn dee't in n groot deel van Afrika sprökn wordt op t zuudn van de Sahara. Oawer doezend joar kontakt met verskeaidene aandere sproakn hebt beheurlik invlood ehad op de wöardeskat van t Swahili. hierduur hef t Swahili rechtevoort Perziese, Arabiese, Portugese, Duutse en Engelse wöarde. Vuurbeelde hiervan zeent *kitabu* ('book' oet Arabies); *mvinyo* ('wien' oet t Portugees); *shule* ('skole' oet t Duuts) en *baisikeli* ('fietse' oet t Engels). Oet t soort leenwoard blik t karakter van n invlood wat Swahili kreeg van de verskilnde kultuurn. Oet t Arabies kömn völle wöarde oawer geleuf en haandel. t Portugees gavn t Swahili völle kultuurwöarde dee't de Waswahili nit keandn, zo as wöarde vuur wien en terme oet kaartspöllekes. De meeste Engelse leenwöarde zeent van noa de Industriële Revolusie. Ne *keep lefti* is bv. ne rotonde (ze jaagnt meestal leenks). Mangs wörd dit woard ook wal *verswahiliest* noar *pita kushoto*, wat ne letterlike ummezetting is.

Ondaanks disse grote invloodn zeent de groondstruktuurn en de groondwöardeskat van t Swahili nog aait Bantoe. t Wörd wal es vergelekn met t Engels; Dr zeent onmeundig völle wöarde leend, mer dee zeent allemoal an epast noar de eegne oetsproake en met eegne vervogings. Doarumme is Swahili nog aait ginne mengsproake.
 
t Gebeed woer't ze Swahili kuiert is zo oetgestrekt det dr verskeaidene lokale variaantn onstoan zeent. t *Kiamu*-dialekt wörd bv. esprökn op t eilaand Lamu an de Keniaanse noordkuste, wat wier verskilnd is van t Kimvita-dialekt oet Mombassa. t *Standaard Swahili* is *Kiswahili Sanifu*, wat egroondt is op t *Kiunguja*-dialekt wat ze kuiert in Zanzibar in Tanzania. In disse variaant wörd les egeewn op de skooln en gebroekt in de media.

## Klaankbeskriewing
Swahili is apart oonder de zudelik Afrikaanse sproakn, umdet t gin lexikaaln toon mear hef (met oetzeundering van t *Mvita*-dialekt).

### Kleenkers
Kiswahili Sanifu (standaard Swahili) hef vief kleenkers: , , , , en . De oetsproake van t foneem /u/ zit tusken de [u] en [o] van t Internasjonaal Klaankenskrift in. Kleenkers wordt nooit verzwakt, of t non wal of nit klemtoon krig. De kleenkers wordt as volgt oet esprökn:

*  wörd oet esprökn as de "aa" in *kaante*
*  wörd oet esprökn as de "e" in *bed*
*  wörd oet esprökn as de "i" in *ski*
*  wörd oet esprökn as de "o" in "blok"
*  wörd oet esprökn as de "oe" in "boek".

Swahili hef gin tweeklaankn. As dr n kleenkerpoar steet, wörd doarvan elken letter ofzeunderlik oet esprökn. t Swahiliwoard vuur "luipaard" (*chui*) wörd oet esprökn as  , met hiaat.

### Metkleenkers

Opmoarkings:
*De neuzenklaankn wordt as aparte lettergreepn oetsprökn as ze vuur nen plofklaank stoat (bv. *mtoto* wörd  'keend') of steelt n apart morfeem vuur (bv. *nilimpiga*  'Ik houwe **um**'), en vuurneuznklaankn wordt opdeeld in twee lettergreepn as t woard dr aans mer ene zol hebn (bv. *mbwa*  'hoond'), skoonwal dit normaalgesprökn nit gebuurt: *ndizi* ('banaan') hef dr twee (), net as *nenda*  (nit ) 'goan'.
*De wriefklaankn *th dh kh gh* komt oet t Arabies. Völle Swahilisprekkers zegnt dee as . De *th* en *dh* wordt vake net as in t Engelse *think* () en *that* () oetsprökn. De *kh* as in t Tweantse *wochen* (, nen hartn -g- zoonder stemme) en de *gh* as in t Tweantse *goan* (, nen hartn -g met stemme)
*De skriefwieze van t Swahili maakt gin verskil tusken aspireerde en onaspireerde klaankn. As naamwöarde in de N-klasse begeent met nen plofklaank, wordt ze in sommige dialektn aspireerd (*tembo*  'palmwien', mer *tembo*  'olifant'). Aspireerde klaankn komt aans hoaste nit vuur. Wat skriewers köant nog wal es aspirasie angeewn duur nen hoogn komma (*t'embo*).
*In t Swahili wordt *l* en *r* duur völle sprekkers as nen alveolearen lateralen flap () oetsprökn. Dit haank meestal of van de modersproake van de sprekker. De oetsproake zit dan tusken ne tip-r en tip-l in.

## Oetgoande Koppelings

* t Kamusiprojekt (Engels)
* 55 lesn vuur zelfstudie
* Ethnologue-pagina oaver Swahili