open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dystopy

**Dystopy** is et teagenoavergestelde van Utopy. Düs een samenleaving of een ståt van de aerde wår as der niks geyn goods en moois te vinden is.
Vöär sommige berskryvings van so een dystopy is et as der een diktatuur de bås is, of een samenleaving wår as alleyne mar robots en komputers de macht hebbet, wår as kuningryken up syn ende loupet, of wår as mensken verandered bint in sombys döär een seekte.
Imbolc

**Imbolc** is eyne van de veer belangryke feesten dee as de olde kelten, en deen nåsåten, vyret. Et wörd eholden up 1 februåri. Ouk in Skandinavie doot se feesten rund disse tyd hebben. Van vrogger uut is et een ploog- en säifeest. Et is een feest med allerhande gebruken ümme de vrüchtbaerheid wat wearümme kümt; blyde weasen dat de köyldte van et winter vord geyt en de sünne wear langer skynen düt. Dårümme nemmet sy ouk disse dåtum, want et kümt nu precys in et midden van et winter en et lente.

## Symbolen
Disse feest is an de godinne (en later de heilige) Brigrid ewyded.

De yren doot nå tradity van de lätste grån een krüsyn knöäpen, wat sy boaven de düre hanget töt de volgende Imbolc. Brigrid-krüsyn het so een vrütseltyn. 

In oanse kontreien is et ouk wal as Ploog-Mary te name.

In dissen tyd gåt lüde eare hüse keyren. Alles wörd an kante dåne, ümme skoune -en bevryd van et in et winter an et huus sitten- et vöärjår in te gån.

## Namenverklåring
De name Imbolc kümt van et Yrske **i molg**, wat *in den buuk* betekkend. Ofwal, de sköäpe (ooier) dee as drachtig bint. De lente wörd ouk so edüüd in et keltisk. Een andere namenverklåring is dat et kümt van et old-engelsk Oimelc ("ooimelk"). Mar dat is barre gelöyvweardig.

## Jårweel
De kelten hadden ear jår ait med Samhain begünned, düs nå 1 november. Teagenwoordig is et der by de Wikka en nye heidenen de germaanske tradity der noch tüsken ekoamen, med Juul up oans Old en Ny. Dårnå kwamt Imbolc, et eyrste feest van et jår volgens de kelten. Nå Imbolc kümt -nå de germaanske tradity- Oustara/ Påsken. mar de Kelten hadden nå Imbolc ait Beltane up den åvend nå 1 mei hen. Wår Samhain geyt oaver de doud en hoape up licht, geyt Imbolc oaver de hoape dat uutkümt; want et licht en et leaven koamt wearümme. Wat uutendelik syne vultooiing kregt med Beltane; se summer dee oaverwünnen hevt. Mar noudlottig mot et vannys begünnen dan wear.
Monte Águila

**Monte Águila** is een chileenske stad in de gemeynde Cabrero, dat deyl uutmaakt van de regio Biobío. Et hevt ungeväär 6.090 inwoaners (bron: INE, 2002).

## Uutgånde verwysingen

Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg
Bomberos monte aguila.jpg
Img-estadio.jpg
Entrada x yumbel.jpg
Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg
Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg
Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg
Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg
Carros abandonados mte aguila.jpg


* Monteaguila.cl
De Imitatione Christi

**De Imitatione Christi** (vertaled: *[Oaver] de nåvolging van Christus*) is een book eskreaven döär Thomas a Kempis in de 15. eywe. Et beskrevt ho as vöär een leavensholding een christen sol mütten hebben. Et book is wearldwyd vertaled en wörd noch elken dag eleasen. Et is oorsprüngelik in et latyn eskreaven. Et is eskreaven in de tyd dat Thomas a Kempis een bröder up et Agnietenklooster te Swolle was.

Et book begünd as volgt:

* 'Wee my volgt, löpt neet in et düüster' segt den heyr. Dit bint de woorden van Christus, en wy wördet der up eweasen datte wy syn handelen en doon nå müttet doon, asse wy wårlik verlicht en bevryd in et harte willet wörden. Oans allen streaven müt düs weasen: oans leaven doon so as Jesus Christus et edåne hevt.*
Life After People

**Life After People** (*Leaven nå mensken*) is een dokumentäre-ryge van de amerikaanske teylevisysender History, dat tüsken 2008 en 2010 üüt esünden wördden. Sy hebbet der twey seisonen van emaked, wårvan elk seisoon besteyt üüt teen ofleaverings. Vöärend disse ryge kwamt der een twey ure durende dokumentäre üüt (21 januåri 2008).  De slagsinne is *Welcome to Earth... population: zero.* (*Welkum up Aerde... bevolking: nül.*)

In disse ryge prakkideanket geleyrden en ingeniörs wat der med gebouwen, städen, tamme deren, en so meyr, sol geböären as de menske upeyns verdwynen sol. Dår vöär kyket se når bestånde steades, dee as al jåren of eywen verlåten bint. Kumt der üüt dat asset wy et neet by holdet, dat alles van sülvs kapot geyt. Water löpt oaver en de böume, planten en andere deren nemmet alles oaver.

## Ofleaverings
Hameln

**Hameln** is een stad in Duutslaand in de dielstaot Nedersaksen in et Wezerbarglaand en het  57.228 inwoners (2017). Hameln in de titel *[[De röttenvanger van Hameln]]* verwiest naor disse plak.

## Uutgaonde verwiezings
Bates Motel (televisysery)

***Bates Motel*** is een amerikaanske psychologiske horror-dramasery oaver et leaven van *Norman Bates*. De sery is eproduceerd vöär de amerikaanske televisysender A&E, en wördden üütesünden van 18 määrt 2013 tot 24 april 2017, dårnåst is et beskikbår esteld up Netflix. Et vertelt de vöärgeskydenisse van de film *[[Psycho]]* van Alfred Hitchcock (ebaseerd up et gelyknamige book van Robert Bloch), en richt sik up de relåty tüsken Norman en syn mo, *Norma*. De sery verskilt up summige punten van de film, so is et byvöärbeald når de teagenswoordige tyd vertaald, spöält et sik of in een andere fiktive plaatse, en is et tynerleaven van Norman anders as in de film.

De sery begint in Arizona mid de doud van Normas man, wårnå se et *Seafairer Motel* koupt in de fiktive plaatse *White Pine Bay*, Oregon, sodat see en Norman samen dår een ny leaven künnen upbowen. De dårup volgende seisonen richten sik up Normans geystelike andoning dee aldöär gevårliker wördt, en ho Norma worstelt höär söäne te beskarmen teagen sikselv, en degeynen rundüm hüm. De sery is efilmd krekt büten et kanadääske Vancouver in Aldergrove, Britsk-Kolumbia en up andere lokåtys binnen de Fraservallei.

## Rollen

* Vera Farmiga – Norma Bates
* Freddie Highmore – Norman Bates
* Max Thieriot – Dylan Massett
* Olivia Cooke – Emma Decody
* Nicola Peltz – Bradley Martin
* Nestor Carbonell – Sheriff Alex Romero
* Mike Vogel – Visesheriff Zack Shelby (seisoon 1)
* Keegan Connor Tracy – Miss Watson (seisoon 1)
* Ian Hart – Will Decody
* Jere Burns – Jake Abernathy (seisoon 1)
* W. Earl Brown – Keith Summers (seisoon 1)
* Jillian Fargey – Maggie Summers 
* Ian Tracey – Remo
* Terry Chen – Ethan 
* Hiro Kanagawa – Dr. Kurata 
* Richard Harmon – Richard Sylmore
* Brittney Wilson – Lissa
* Keenan Tracey – Gunner
* Diana Bang – Jiao
* Michael Vartan – George (seisoon 2)
* Kenny Johnson – Caleb (seisoon 2)
* Rebecca Creskoff – Christine (seisoon 2)

## Üütgånde verwysingen
* Bates Motel up IMDb
* Bates Motel up TV.com
Bates Motel

**Bates Motel** kan verwysen når: 

*Bates Motel (televisysery) - een televisysery üüt 2013
*Bates Motel (film) - een film üüt 1987
Bosklopper Gala

t **Gradus J. Bosklopper Gala** was n joarliekse feestoavend rond de verkaizen van t schierste Grunnegstoalege laid van t òflopen joar. t Gala is in t leven roupen deur zanger Bert Hadders en Theater vanBeresteyn in Veendam. t Gala von elk joar in de feberwoariemoand ploats in dit theoater. Noa drij edities wer t gala nait meer holden wegens tegenvalende peblieke belangstèllen.

Bie t gala werren de **Bosklopper Bokoal** (jurypries) en de **Bé Wever' Beker** (pebliekspries) oetlangd. Tien nije nummers oet t veurgoande joar werren veur de priezen nomineerd. Dizze nummers mozzen as single verschenen en origineel aigen waark (gain covers) wezen.

t Gala en de jurypries wazzen vernuimd noar de fiktieve persoon Gradus J. Bosklopper. Volgens t verhoal het dizze antropoloog in de joaren 1950 en 1960 mit n bandrecorder opnoames moakt van Grunneger laidjes. Bert Hadders haar Bosklopper zien geluudsbanden opdoan op n rommelmaart. Veur Hadders binnen d'opnoames t bewies dat de boakermat van de Grunneger meziek in de veenkelonies ligt. t Gala en de pries binnen n eerbetoon aan Bosklopper.

## Bosklopper Bokoal
De Bosklopper Bokoal was de pries dij deur de vakjury toukend wordt. Aan de bokoal was n geldpries van €&nbsp;1000,- verbonden.

### Winnende nummers
* 2016 *Trilploat* – Wat Aans
* 2017 *Waarkhanden* – Marlene Bakker
* 2018 *t Leed is leden* – Nulviefteg

## Bé Wever Beker
De Bé Wever Beker was de pebliekspries, woarveur stemd worden kon via de webstee van RTV Noord. De pries was vernuimd noar de in 2017 oet tied kommen festivalorganizoator Bé Wever oet Veendam, dij belangriek was veur de live-meziek in Veendam en omstreken. Aan de beker was n geldpries van €&nbsp;250,- verbonden.

### Winnende nummers
* 2016 *Trilploat* – Wat Aans, daild mit *Lözze Grond* – Erwin de Vries
* 2017 *Sjomp* – Wat Aans
* 2018 *Kom* – Gert Sennema & Westkantstad
Askwoonsdag

**Askwoonsdag** is den dag wanneyr as de Katolike Vastentyd begünt. Dissend is sessenveertig dage vöär Påske. Officieel het den dag *Den dag van de aske*, mar ümdat et ait up nen woonsdag is, wörd et ait Askwoonsdag enöömd. Et kümt neet in den Bybel in vöär.

In Katolike strekken wörd de weakende te vöärend Karnaval evyred. Dat höldt up med dissen woonsdag, wår as de Vasteltyd begünt. Dit duurt officieel 40 dage, so as ok Jesus 40 dage in de wöäste rundedwaled hadde sunder etten. De sesse sündagen de tüsken höärt der neet by, dårümme duurt et sessenveertig dage van Askwoonsdag töt Påske.

In vöäl strekken is et tydensk de deenst in de karke noch gewoon ümme een krüsien van aske up uwen vöärkop te krygen, dissen dag. De aske kümt van de palmpåsken-takke, dee as gebrüked bint up Palmsündag et jår der up. Dissend bint nu dröyge en wördet. Dit steyt symbool vöär unse starvelikheid, dee as Jesus Christus up eheaven hevt med syne upstanding med Påske. U med aske låten beströien steyt in den Bybel ouk wal vöär et hebben van berouw. Mar aske betekkend ouk ny leaven, ümdat aske den grond vrüchtbaar maakt. Ouk hevt aske een betekkenisse van reinigen, vrogger wörded der med aske ewasken. Düs et gebrüük üm u med aske te låten beströien, hevt al disse betekkenissen. De gelöyvigen belyded hyr med dat sy mar aske bint, en töt aske süllet wearümme gån. Mar de Vastentyd müt u de ogene setten up Jesus, den as up eståne uut de doud is.

Van older was et de gewöänte ümme tydensk et vasten mar eyne måltyd den dag te etten, en u disse heyle tyd up et påske-mystery en uwen medmenske te richtten gån. Teagenwoordig doot lüde anders soort vasten. So willet junger meyr milieu bewüster doon, so as zo weinig as möägelik de auto te pakken. Of lüde willet socialer weasen döär neet alleyne mar up de telefoon te kyken. Sommigen süllet veertig dage geyn alkohol nemmen. Et geyt der ümme dat wat u ait of leidet, dat y dår vöär veertig dage ofstand van nemt. So sül y seen dat y disse dinge neet echt nöydig bint, mar dat der belangrykere dinge in de wearld bint. Y krygt de tyd ümme u te richten up uwen wåre roping.

Vöäl meyr protestanten doot de låtste tyden dissen dag ouk as startskot vöär de Vastentijd.
Sangklokke

De **sangklokke** is et achter mekare an singen van sangvöägel. Up de morgen höär y sangvöägel eyne vöär eyne up een bepålden tyd singen. Vöäral up et vöärjår is dat te höären, as se ear gebeed ofskarmen willet.

### Neaderland
Up de morgen kün y de volgende ryge an vöägel höären:

Vanof twey ure vöär dat de sünne upkümt:

* Nachtegale, Boumleywerke, Papyn, Veldleywerke, Kraagde roudstaert, Swarte roudstaert, Kwartel, Groute lyster, Geyteling, Fazante, Roudbörst, Sanglyster en Kukuk

Eyne ure vöär dat de sünne upkümt:

* Heagenmüsse, Gealgors, Winterköäninkyn, Boumpeper, Koalmeyse, Staertmeysse, Tüünflüter, Vinke, Tjiftjaf, Boumkruper en Ysvogel

Een halv ure vöär dat de sünne upkümt:

* Pimpelmeyse, Matkop, Glanskop, Swartkop, Grauwe vlegenvanger, Holtduve en Gröne spechte

Rund en nå dat de sünne upkümt:

Knöy, Språne, Vlaamske gaaie, Groute bunte spechte, Pütter, Europääske kanary, Gröönling en Flüter
Leer (Oostfraislaand)

**Leer** is n stad in de Duutske bondesland Nedersaksen in Oostfraislaand un het  34.226  inwoners (2017). Se is nah Emden un Aauwerk de dartgröttste stad in Oostfraislaand.

## Weblinks
Pronkjewail

**Pronkjewail** is een Grönnegs gerecht mit dreuge appels, varse worst en stroop. Ien t Nederlaands wordt t gerecht *hete bliksem* nuimd.
Konrad Adenauer

**Konrad Hermann Joseph Adenauer** (Köln, 5 january 1876 - 19 april 1967) was een düütske  politieker un wonnen de eerste bondskanselier van de Bondsrippebliek Duutslaand.
Lyste van grykske eilanden

Hyr vind jy een **lyste van grykske eilanden**. Disse lyste is veare van kompleet, üm readen dat der meyr as 6000 eilanden binnen dee tot Grykenland behöyren. Der binnen mar 78 eilanden mid 100 of meyr inwuners.

## Kreta
:Kreta en enkelde kleine ümliggende eilandjes formen de regio Kreta
* Kreta

* Chrisi
* Dia
* Gavdos 
* Gavdopoula
* Kalidonia
* Koufonisi
* Paximadia 
* Psira
* Spinalonga
* Presta

## Cykladen
:De Cykladen formen samen mid de Dodekanesos de regio Süüdegeiske Eilanden
* Amorgos
* Anafi
* Andros
* Antiparos
* Aspronisi (unbewuund), höyrt by Thera 
* Christiani (unbewuund), höyrt by Thera 
* Delos
* Folegandros
* Ios
* Iraklia
* Kea
* Keros
* Kimolos
* Kithnos 
* Makronisos
* Melos
* Mykonos 
* Naxos 
* Nea Kameni (unbewuund), höyrt by Thera
* Palea Kameni (unbewuund), "höyrt by Thera 
* Paros
* Poliegos
* Rinia
* Santorini (Thera)
* Schinousa
* Serifos
* Sifnos
* Sikinos
* Syros
* Tinos
* Thirasia, höyrt by Thera

## Dodekanesos
:De Dodekanesos formen samen mid de Cykladen de regio Süüdegeiske Eilanden
* Astipalea
* Agathonisi
* Chalki
* Gyaros
* Kalymnos
* Karpathos
* Kasos
* Kastelorizo
* Kos
* Leros
* Lipsi
* Nisyros
* Patmos
* Rodos
* Simi
* Tilos
* Plati
* Pserimos

## Eilanden in de noordelike Egeiske Sey
:De eilanden behöyren tot de regio Oustmacedonie en Trakie
* Limnos
* Orestis
* Samothrake
* Thasos

## Eilanden in de oustelike Egeiske Sey, vöär de türkske küst
:De eilanden formen de regio Noordegeiske Eilanden
* Chios
* Inousses
* Psara
* Antipsara
* Fourni of *Fourni Korseon*
* Thymena
* Ikaria
* Lesbos
* Agios Efstratios
* Samos

## Sporaden
:De Sporaden höyren by twey verskillende regios
* Euboa of *Evia* : regio Centraalgrykenland
* Adhelfopoulo (unbewuund)
* Alonissos : regio Thessalie
* Gioura : regio Thessalie
* Kyra Panagia : regio Thessalie
* Peristera : regio Thessalie
* Piperi : regio Thessalie
* Skantzoura : regio Thessalie
* Skiathos : regio Thessalie
* Skopelos : regio Thessalie
* Skyropoula : regio Centraalgrykenland
* Skyros : regio Centraalgrykenland

## Ioniske Eilanden
:De eilandengrup kümt oavereyne mid de regio Ioniske Eilanden, op Kythira en Elafonisos nå
* Antipaxi
* Atokos
* Erikoussa
* Kalamos
* Kastos
* Korfu
* Ithaka
* Kefalonia
* Lefkada
* Mathraki
* Meganisi
* Skorpios
* Paxi
* Zakynthos

* Elafonisos : höyrt by de regio Peloponnesos
* Kythira : höyrt historisk by de Ioniske Eilanden, mär nun by de regio Attika

## Saroniske Eilanden
:De Saroniske Eilanden höyren by de regio Attika
* Agios Georgios
* Angistri
* Egina
* Hydra
* Poros
* Salamina
* Spetses
* Spetsopoula
* Dokos
* Trikeri
Nairobi

**Nairobi** is de höyvdstad en grötste stad van et oustafrikaanske land Kenia. De name kümt uut et masai *Enkare Nairobi* en bedüdt *kolde wateren*. De stad ligt middenin Kenia up et süden an, an de rivyr de Nairobi. Et beslöt ne uppervlakde van ungeväär 693 km². In 2011 woanden der ungeväär 3.363.000 lüde. 

Nairobi ligt up ne höygde van 1795 meter, wårmed as et up Addis Abeba en Asmara nå de höygst eleagen höyvdstad van Afrika is.

Nöäst de officiäle landsspråken engelsk en kiswahili küret vöäle lüde in Nairobi ouk kikuyu.

## Fotoryge

A main street in Kibera (10445077183).jpg|
Garissa Market, Eastleigh in Nairobi.jpg|
A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|
Kenyatta International Conference Center Square.JPG|
Ludzie07(js).jpg|
Indisken Oceaan

Den **Indisken Oceaan** is ne watermassa tüsken de wearlddeylen Afrika, Asie en Australie. In et süden geyt he oaver in den Südeliken Oceaan. De name hevt he te danken an et indiske skeereiland, wat der sowat in syn geheyl döär ümslöäten wördt. Med ne uppervlakte van 73.556.000 km² is et den up twey nå gröätsten oceaan van de wearld en neamt he 20% van et totale wateruppervlak in.

In döärsneyde is den Indisken Oceaan 3963 meter depe. Up syn deepst is he 7725 meter.

## Landskap
Et indiske skeereiland split et noordelike deyl van den Indisken Oceaan in twey seas: den Gulf van Bengalen in et ousten en de Arabiske Sea in et westen. Den Gulf van Bengalen löpt töt an de Andamanen en Nikobaren, wårnå de Andamanske Sea begint. Den ligt langs de küste van Süüdoust-Asie. Tüsken et vasteland van Afrika en et eiland Madagaskar ligt de Stråt van Mozambik. De oapen baaie up et süden van Australie nöömt se den Grouten Australisken Dray.

Seas en seastråten in den Indisken Oceaan sint:
* de Bab el Mandeb
* de Gulf van Aden
* de Gulf van Khambhat
* de Gulf van Kutch
* de Gulf van Mannar
* de Gulf van Oman
* de Lakkadivensea
* de Persisken Gulf
* de Roude Sea
* de Stråt van Malakka
* de Stråt van Palk

In 2000 legden de Internationale Hydrografiske Organisaty de noordgrense van den Südeliken Oceaan vaste up 60 gråd süderbreydte. Tegelyke is dat de hüdige südergrense van den Indisken Oceaan.
### Eiland(grup)en
* Amsterdam
* Andamanen
* Komoren
* Java
* Sumatra
* Celebes
* Kerguelen
* Madagaskar
* Maldiven
* Mauritius
* Nicobaren
* Réunion
* Seychellen
* Sri Lanka

### Vöärnaamste havens
;Afrika
* Dar es Salaam (Tanzania)
* Durban (Süüdafrika)
* Mogadishu (Somalie)
* Mombassa (Kenia)
;Oceanie
* Adelaide
* Perth
;Asie
* Bombay (India)
* Kolombo (Sri Lanka)
* Karachi (Pakistan)
* Rangoon (Myanmar)

## Planten en deers
Den Indisken Oceaan is når verholding wårm. Plankton kan dårdöär håste nargens good gedyen, wat ne vöärname bowsteyn is vöär ekosystemen in oceanen. In vergelyk med andere oceanen hevt den Indisken dårdöär minder verskeidenheid in natuur.

In den Indisken Oceaan visket under meyr viskerslüde uut Rusland, Japan, Taiwan en Süüdkorea up garnalen en tonyn. Versmeyring döär dryvplastik en öäly en oaverbevisking sint ne bedreiging vöär under meyr dujongs, seahünde, walvisken en skildpädde.

### Versmeyring
Döär de Indiske Oceaan-gyre, nen grouten draykolk tüsken Afrika en Australie, höypet sik nen grouten barg dryvend plastik afval up, wat bekend steyt as de plastik suup.
Boris Johnson

**Alexander Boris de Pfeffel Johnson** (Ny-Jork 19 juni 1964) is nen britsken politiker van de Konservative Partye, geskeedkündigen, skryver, journalist en van 2019 töt 2022 eyrsten minister van et Vereynigd Köäningryk. Vöärtyds was hee börgemeister van Londen en seyt 2015 lid van et Laegerhuus. van den 13. juli 2016 töt an den 9. juli 2018 was hee Minister vöär Butenlandske saken en et Gemeynebest vöär et Kabinet-May I en II.

Up den 23. juli 2019 wör Johnson döär tweydarde van de leyden köäsen as nyen partyleider. Dårmed volgden hee Theresa May up as eyrste minister van et Vereynigd Köäningryk.

## Leavensbeskryving
Boris Johnson is ne achterkleinsöäne van Ali Kemal, nen türksken journalist den as an et begin van de 20. eywe nen körten tyd minister van Binnenlandske saken was in de ottomaanske regeyring van Groutviseer Ahmed Tevfik Pasja. In 1910 tröäken Johnsons türkske oavergroutolden når et Vereynigd Köäningryk. Dår nöäm syn oavergroutvader de achtername van syne britske vrouwe, 'Johnson', an. Andere oavergroutolders warren de suffragette Millicent Fawcett en nen düütsken prins. Stanley Johnson (1940), den vader van Boris, is journalist, skryver, vöärmalig britsk parlementslid en topambtenaar van de europeeske üny. Syn moder, Charlotte Johnson (meydkensname Fawcett) (1942) is künstenaresse en düt portretten en landskappen skilderen. Syne olden güng uut mekander in 1979.

Nå syne skooltyd an de vöärname kostskole Eton College güng Johnson når de Universiteit van Oxford en de Europeeske Skole in Brüssel. Dårnå wör hee journalist. An Oxford was hee by de Bullingdon Club, wår as ouk vöärmålig eyrsten minister David Cameron en Radosław Sikorski by warren. Syne loupbane begün by de *[[Daily Telegraph]]* in 1987. Van 1994 töt 1999 was hee verslaggeaver van EU-saken vöär disse krante. Dårnå was hee höyvdredaktöör by et tydskrivt *The Spectator*.

Johnson skreav veer autobiografiske böker en twey romans. Vöär de BBC makeden hee ne dokumentäre *The dream of Rome* (2006), wårin as hee de Europeeske Uny vergelikt med et Romeinske Ryk. Med syne uptreadens in et BBC-programma *Have I Got News For You* van de BBC, wat hee veer mål presenteerden, wör hee voordan bekender. In 2004 wör hee nomineerd vöär nen BAFTA-prys. In 2006 köm ne biografy oaver em uut.

In april 2016 makeden Johnsons uutgeaver wearldkündig at Johnson solde warken an ne biografy van William Shakespeare under de titel *Shakespeare: The Riddle of Genius*. Mär in juli van datselvde jår wör ankundigd at et book vöärloupig nit uut solde koamen ümdat Johnson as minister van Butenlandske Saken te druk solde weasen.

Nå syn ministerskap güng Johnson vannys an et wark by de *Daily Telegraph*, ditmål as kolumnskryver. Vöär syne weakelikse bydrage van 1100 wöörde krigt hee £275.000 (ümmereakend ungeveyr € 300.000) in et jår.

Johnson was trouwd en hevt ses kinder. In september 2018 kundigden hee en syne domålige vrouwe an uut mekander te gån

Vanweage syne geboorte in Ny Jork har Johnson nöäst de britske ouk de amerikaanske nationaliteit. In 2016 deade he dår afstand van.
Fluitenbarg

**Flütenbarg** (Nederlaandsk: *Fluitenberg*) is en dörp in de nederlaandske gemeynte et Hougevene in de provincy Drente. Et hevt ümdeby 470 inwoners. De plaatse ligt ten noordwesten van et Hougevene, ten noorden van de spoarlynde Zwolle-Grönningen.
Indiana

**Indiana** (spreak uut: () is nen ståt in de Vereynigde Ståten van Amerika. Kultureel höyrt et by de amerikaanske Midwestern-streake en geografisk by de Groute Meyrenstreake. Indiana hevt ne uppervlakte van 94.321 km² wårvan 1424 km² water (1,5%). By ne telling in 2018 woanden der 6.691.878 lüde. De höyvdstad en tegelyke de gröätste stad is Indianapolis. Et ligt an Lake Michigan in et noordwesten, Michigan in et noorden, Ohio in et ousten, Kentucky in et süden en süüdwesten en Illinois in et westen. 

Indiana tröäd up den 11. december van 1816 to as nyen amerikaansken ståt. Dårvöär was et dusenden jåren vry land vöär verskeidene inheymske volker. Seyt de grundlegging as nyen ståt sint de verskillende kolonisatyströymen ne afspegeling van de kulturele herkoamst van de lüde; de noordelike streake kreag vöäral lüde uut Ny Engeland en Ny Jork. Et midden van Indiana tröäk vöäral migranten uut de mid-atlantiske ståten en et nöästliggende Ohio. Südelik Indiana tröäk vöäral südelike migranten, höyvdsakelik uut Kentucky en Tennessee.

Indiana hevt ne afwesselende ekonomy med in 2017 een bruto binnenlandsk produkt van $359,12 miljard (€325,73 miljard). 

Indiana hevt verskillende verstädelikte  gebeden med meyr as 100.000 inwoaners en  een antal kleinere industriele groutstäden. Uut Indiana koamet verskillende professionele sportmanskappen, so as de Indianapolis Colts in de amerikaanske National Football League en de NBA's Indiana Pacers. Den ståt büdt regelmåtig underdak an groute sportgeböärens so as de motor- en autoraces Indianapolis 500 en Brickyard 400.
Loo (Duve)

**Loo** is nen darp in de gelderske gemeynte Düven in de Lymers. Et hevt 1120 inwoaners (völgens CBS in 2018).

De oorsprunkelike name van et darp was **Angeroyen**, enöömd når de waerden dee töt Angeren behöyrden, an de betuwske kante van de Ryn. Nå nen ströymverlegginge in de middeleywen kwamen disse waerden an de lymerske syde too liggen. So kwam et darp Angeroyen in de Lymers too liggen. Et bestünd üüt nen untginningsgebeed tüsken Westervoort en Groessen, ümgeaven döär nen olden rynstrang: de Leigrave. De band med et darp Angeren blikt üüt de name, nen *ooy* is nen ander woord vöär 'waerd'.
Henk Scholte

**Henk Scholte** (Emmen, 26. juli 1959 - Grönningen Stad, 21. februari 2025) was nen grönniger sänger, skryver en presentator. Dårnöäst was hee rådsman by et Huus van de Grönninger Kultuur.

Al was Scholte geboren in et drentske Emmen, et gröätste deyl van syne jöägend brachten hee döär in et grönningske Stadskanaal. In 1976 güng hee by de grönningske folk-grup Törf. In 1997 wün Scholte med disse grup de K. ter Laanprys van Stichting 't Grunneger Bouk.

Döär syn wark as leedtekstenskryver en syne breyde interesse vöär de grönninger kultuur en dialektskryverye rakeden Scholte in 1981 betrökken by de uprichting van et grünneger tydskrivt Krödde, wårby hee töt 1995 in de redakty sat. In 1991 köäm syne dichtbündel *Vervrömd* uut, wårin as grönningske gedichten stünden med oaversettingen in et oustfreesk döär Carl Heinz Dirks.

Mär et bekendst was Scholte meskeen van syn radioprogramma Twij Deuntjes veur ain cent by RTV Noord, wat hee seyt 2000 presenteerden. 

In 2002 kreag hee van de Provincy Grönningen de Wessel Gansfortprys, ne tweyjöärlikse prys vöär kulturele prestatys.

In 2025 küm Scholte uut de tyd, hee was al längeren tyd slim seek.

## Bökelyste
* *Vervrömd* (1991)
Artsach

**Artsach** kan verwysen nå:
* de historiske name van Nagorno-Karabach
* de neet erkende Republik Artsach
* et middeleywske koaningryk Artsach
Igbo (språke)

**Igbo** wördt espröäken in Nigeria döär ungeväär 18 miljoen meansken (de igbos), vöäral in et süüdousten, vrogger Biafra. Et is een toonspråke: de toonhöygde wårup een lettergreape üütespröäken wördt is van belang vöär de beteykenisse. Byvöärbeald: mma mid een houg-mid toonpatroon ([ḿmā]) beteykent *good*, mär mid een houg-laeg toonpatroon ([ḿmà]) *messe*. Toon wördt neet altyd emarkeerd in eskreaven Igbo.

Igbo wördt in et latynske alfabet eskreaven mid as ekstra diakritisk teyken: een punt under party klinkers üm twey sets klinkers van mekare te underscheiden, ungedekked en edekked: /i e o u/ versus /ị ạ ọ ụ/. Igbo hevt klinkerharmony: in een woord kummen altyd allinnig klinkers van een bepålde set vöär.

## Üütgånde verwysing

* Syde oaver igbo up de websteade ''Ethnologue''
* Insight into Igbo Culture, Igbo Language and Enugu: websteade oaver et igbo
Nagorno-Karabach

**Nagorno-Karabach** (letterlik: *de bargachtige swarte tüne*, in et armeensk: Լեռնային Ղարաբաղ (*Lernajin Gharabagh*) of Արցախ (*Artsach*); in et azerbaidjaansk: *Dağlıq Qarabağ* of *Yuxarı Qarabağär*; in et russisk: Нагорный Карабах (*Nagornyj Karabach*)) is een binnenståt in de süüdoustelike Kaukasus tüsken Karabach en Sjunik. Der wunnen rund de 145.000 inwunners in de et gebeed. De meyrerheid van de bevolking binnen vandage de dag etniske armeniers (99%), mid kleinere gruppen azerbaidjanen, russen en kurden.

De ståtus van et gebeed is ümstreaden en wördt döär de VN as een deyl van de Repüblik Azerbaidjan eseen. Et groutste gedeylde van et gebeed is in handen van de Republik Artsach en Azerbaidjan bestüürt et gebeed al neet meyr sinds 1988.

Nagorno-Karabach maakt sinds de oldheid deyl üüt van andere machtige ståten, so as Armenie, Albania en Persie, vöärdat et gebeed oavergüng in russiske handen volgens et Verdrag van Gulistan, dat et ende markeerde van de eyrste russisk-persiske oorlog in 1813. In 1822 wördde et gebeed deyl van de russiske, en later de Sovjet-provinsy Azerbaidjan.

By de untbinding van de Sovjetuny in 1991, was et gebeed een autonoom deyl van Azerbaidjan. In et gebeed wuunde lykewels vöäral armenen (76%). Mid morele en materiele stöän van Armenie begun een beweaging üm et gebeed oaver te dragen an Armenie. Dit resulteerde in een volksrådpleaging up 10 december 1991. Een oaverweldigende meyrerheid stemde vöär unafhangelikheid van Azerbaidjan, mär de volksrådpleaging wördde eboikotted döär de azerbaijaanske minderheid (23%) van bevolking. De toneamende spanningen in et gebeed leidde tot gewelddådige aktys teagen armeniers in Azerbaidjan en azerbaidjanen in Amenie, wat resulteerde in de oaverdracht van groute anntallen azerbaidjanen in armeenske gebeden en armeniers in azerbaidjaanske gebeden (behalve in Nagorno-Karabach). Nå skatting binnen der rund de 800.000 meansken up de vlücht in of van et gebeed.

Eyn van de meyst blodige geböärtenissen in dit konflikt had plaatse in februåri 1992, to armeenske soldaten in de stad Chodjali 613 azerbaidjaanske börgers afslachtden, van wee 108 vrouwlüde waren en 63 kinders. De geböärtenisse steyt bekend as et bloodbad van Chodjali.

Mid vermeynde russisk militäre stöän an beide syden, güngen Armenie en Azerbaidjan up 12 mei 1994 ten stryde. Nå russisk-initieerde underhandelingen güngen de partyen een unofficiele wåpenstilstand an, dat noch altyd van topassinge is. De situaty tüsken de beide landen is lykewels ysig espannen.

## Kaarten

Bestaand:Five principalities of karabakh.png|
Bestaand:Red kurdistan 1930.png|
Bestaand:Nagorno Karabakh03.png|
Bestaand:Nagorno-Karabakh regions named english.png|
Bestaand:Republic of Artsakh map.png|


## Üütgånde verwysingen
* Regions and territories: Nagorno-Karabakh van de BBC
Süüdossetie

**Süüdossetie** (ossetisk: Хуссар Ирыстон, *Chussar Iryston*; georgisk: სამხრეთ ოსეთი, *Samchret Osseti*; russisk: Южная Осетия, *Juzjnaja Osetija*; officiele name: *Republik Süüdossetie*) is een gebeed in de Kaukasus, dee sik up 21 december 1991 unafhangelik verklårde van Georgie. Georgie en andere landen betwisten de unafhangelikheid. Et land is officieel een semipresidentiele republik, mid et karakter van een satellitståt. De vroggere süüdossetiske KGB-leider, Leonid Tibilov, trad up 19 april 2012 an as president.

De unafhangelikheid van Süüdossetie wördde erkend döär Rusland up 26 augustus 2008, döär Nicaragua up 2 september 2008, döär Venezuela up 10 september 2009, döär Nauru up 15 december 2009 en döär Syrie up 29 mei 2018.

Süüdossetie ligt an de süüdkante van de Kaukasus, dee grenst an de russiske republik Noordossetie, en strekt sik richting et süden üüt tot an de rivyr Mtkvari in Georgie. Een grout deyl van et bargachtige gebeed ligt 1.000 meter boaven seynivo.

Süüdossetie hevt een uppervlakde van 3.900 km² en hevt üm de by 70.000 inwuners, dee een mengeling binnen van georgiers en osseten. De groutste stad in et gebeed is Tskhinvali, dat as de höyvdstad van et gebeed deent.

De regio was een autonoom oblast in Georgie under de Sovjetuny.

## Oorlog in Süüdossetie
In de nacht van 8 augustus 2008 (lokale tyd) völlen georgiske truppen Tskhinvali an, nådat de georgiske regering bewäärde dat de süüdossetiske separatisten darpen in de buurt van Tshkinvali ebombardeerd sollen hebben, in teagenstelling tot president Micheil Saakasjvilis anbud tot wåpenstilstand.

Georgie reageerde upny döär et leager in te setten, en hevt vervolgens hülpe esöcht by de Vereynigde Ståten van Amerika.

## Üütgånde verwysingen
Noordossetie

**Noordossetie** (in et russisk: Северная Осетия, *Severnaja Osetija*; officiele name: **Republik Noordossetie-Alanie**, in et ossetisk: Цӕгат Ирыстоны Аланийы Республикӕ, *Tsægat Irystony Alanijy Respublikæ*, en in et russsisk: Республика Северная Осетия-Алания, *Respublika Severnaja Osetija-Alanija*) is een deylrepublik i et süden van Rusland, eleagen in et noorden van de Kaukasus. Et grenst an de russiske deylrepubliken Kabardino-Balkarie in et westen, Ingusjetie in et ousten, Tjetjenie in et noordousten en Stavropol-gewest in et noorden, en et land Georgie in et süden. Et land hevt ungeväär 700.000 inwuners.

## Geografy
De republik hevt een uppervlakde van 8.000 km². Et hougste punt is de barg Dzjimara in de Kaukasus mid een höygde van 4.780 meter.

### Distrikt
Noordossetie besteyt üüt de volgende distrikten (russisk: районы):

* Alagirski (Алагирский)
* Ardonski (Ардонский)
* Digorski (Дигорский)
* Irafski (Ирафский)
* Kirovski (Кировский)
* Mozdokski (Моздокский)
* Pravoberezjni (Правобережный)
* Prigorodni (Пригородный)

### Groute städen
* Alagir
* Ardon
* Beslan
* Digora
* Mozdok
* Tjikola
* Vladikavkaz (höyvdstad)
* Zavodskoj

## Demografy
De republik had 712.877 inwuners volgens een volkstelling üüt 2010, wårvan ungeväär 459.688 osseten en 147.090 russen.

In et verleaden waren der meyr ingusjeten, mär de meysten binnen nå Ingusjetie evlüchted to de Sovjetuny völ en een etnisk konflikt üütbrak in de regio.

## Üütgånde verwysingen
Transnistrie

**Transnistrie** is een regio dee volgens de VN tot Moldavie behöyrt, et funktioneert lykewels as een selvstandige ståt. Transnistrie besteyt üüt een lange streapel land an de oustkante van de rivyr de Dnestr.  

## Name
In Transnistrie hit et land **Pridnestrovie**. *Trans* beteykent 'boaven', en Transnistrie givt an dat et land, an de kante van Moldavie, *boaven* de rivyr de Dnestr ligt; Pridnestrovie beteykent 'by de rivyr de Dnestr'. 

## Sovjettyd
As underdeyl van de Sovjetuny makede et gebeed vanaf 1924 deyl üüt van een autonome, moldaviske sovjetrepublik binnen de ukrainske sovjetrepublik, mid een gemengde bevolking wårvan ukrainers en moldaviers de groutste bevolkingsgruppen waren. In 1940, nå de anneksaty van Bessarabie döär de Sovjetuny in nåsleyp van et Molotov-Ribbentroppakt, wördde de autonome republik untbünden en wördden de ses meyst westelikste distrikten, de distrikten mid de groutste koncentraty moldaviers, oaverebröcht nå de ny uprichtede moldaviske sovjetrepublik.

## Nå de Sovjetuny
Up 2 september 1990 verklårde Transnistrie sik unafhangelik van Moldavie. De dårup volgende Transnistrie-oorlog, wårby sovjet-russiske truppen van et 14. sovjetleager up et ende betrökken rakede an de transnistriske kante, endigde mid een wåpenstilstand dee underteyekend wördde döär de russiske president Boris Jeltsin en de moldaviske president Mircea Snegur in Moskau up 21 juli 1992. De oavereynkumst ümmevattede een invoring van vreadestruppen üüt Rusland (5 bataljons), Moldavie (3 bataljons) en Transnistria (2 bataljons), en der wördde ouk een veiligheidszone inesteld tüsken Moldavie en Transnistrie.

Volgens een volksrådpleaging üüt 2006 dee üütevoord wördde döär de regering van Pridnestrovie stemde 97,2 % van de bevolking dervöär üm sik an te slüten by Rusland. Up 18 määrt 2014 deende Transnistrie een ansöök in by de Duma üm deyl van Rusland te wörden, mär dat wördde later weader inetrökken.

Transnistrie is vandage de dag een republik dee döär geen enkel ander land erkend wördt, behalve döär de internationaal neet-erkende ståten Abchazie en Süüdossetie. Et land hevt syn eigen regering, parlement, leager, polity en postsysteem. Dårnåst hevt Transnistrie ouk syn eigen grundwet, volksleed, vlagge en wåpenskild. Een grout deyl van de industry in Moldavie was enkel evästigd in Transnistrie, et verlees van disse regio hevt Moldavie dan ouk financieel swår etröffen.

De höyvdstad is Tiraspol.

### Administrative indeyling

Transnistrie is underverdeyld in vyv distrikten (*raions*) en twey städen.

## Referensys


## Üütgånde verwysingen

* Transnistria Trafficking Arms On Europes Doorstep
* Websteade van de president van Transnistrie
* Pridnestrovie.net officiele websteade
* New York City Bar: Russia’s Activities in Moldova Violate International Law
* Viorel Dolha – ''All about Transnistria''
* transnistria.blogspot.com – The truth about Transnistria
* – Fischka Photo Reportage on Transnistria
Abchazie

**Abchazie** (abchazisk: Аҧсны *Apsny,* georgisk: აფხაზეთი *Apchazeti*, russisk: Абха́зия *Abchazia*, armeensk: Աբխազիա *Abchazia*) is een neet-erkende ståt mid een uppervlakde van so'n 8.600 km² eleagen in de Kaukasus. De höyvdstad is Suchumi. Andere städen binnen under andere Gagra an de küst van de Swarte Sey, dat vöäral bekend stünd turistenbestemming in de sovjettyd. 

Abchazie wördt döär een bült landen erkend as een autonome republik van Georgie en döär anderen as een unafhangelik land, et formde vöär de val van de Sovjetuny de Abchaziske Autonome Sovjetrepublik (Abchaziske ASSR) binnen de Georgiske SSR. Nå een upstand in jåren 1990 had et groutste gedeylde van et gebeed sik de facto losemaked van de rest van Georgie. Dit gebeed wördt vandage de dag militäär bestüürd döär Rusland. Abchazie gebrüükt de russiske rubel as betaalmiddel. Sinds 2006 givt Rusland ouk russiske paspoorten üüt an abchaziske börgers. 

De Kodori-vallei in et süüdousten van et gebeed en de Gali-provinsy in et süden wörden bestüürd döär de georgiske centrale regering. De Gali-provinsy wördt vöärnamelik bevolked döär etniske georgiers. Nåst de afskeidingsregering in Suchumi is der ouk een rivaliserende progeorgiske provinsiale regering, dee opereert vanüüt de stad Tsjchalta in et boavenste gedeylde van de Kodori-vallei, een gebeed dat primäär bevolked wördt döär de an georgiers verwandede svaneten. 

De totale bevolking van Abchazie in 1989 wördde eskatted up ungeväär 525.000, wårvan 240.000 georgiers, 93.000 abchazen, 80.000 russen, 77.000 armeniers en 15.000 gryken. 

Vanweagen gevechten in et vöärst van de jåren '90 wördden etniske georgiers in et gebeed verdreaven üüt et groutste gedeylde van Abchazie, en de rebellenregering weigert se to te stån üm weader te keyren nå höär olde wuunplaatsen. Ungeväär 40.000-60.000 etniske georgiske vlüchtelingen hebben sik sinds 1998 in de Gali-provinsy evästigd, nådat dit gebeed weader in handen kwam van de centrale regering. 

Et totale antal inwuners van Abchazie is unseaker, mär wördt eskatted up ungeväär 200.000.

## Ståten dee Abchazie en Süüdossetie formeel as unafhangelik erkend hebben
De unafhangelikheid van Abchazie wördde samen mid dee van Süüdossetie erkend döär Rusland up 26 augustus 2008, later hebben Nicaragua, Venezuela, en de dree kleine eilandståten in de Stille Oceaan Nauru, Vanuatu en Tuvalu de twey regios as unafhangelik erkend.

## Bestüürlike indeyling
Abchazie is verdeyld in söäven distrikten (abchazisk: араион, *araion*; russisk: район, *rajon*):

De höyvdstad Suchumi maakt geen deyl üüt van een distrikt. De distrikten kennen as underverdeyling de stad (ақалақь, *akalak*'/город, *gorod*) en et darp (ақыҭа, *akyta*/село, *selo*).

## Üütgånde verwysingen
Milt

**Milt** kan verwysen nå:

*Milt (plaatse) - een plaatse in de gemeynde Olde Ysselstreak
*Milt (orgaan) - een orgaan
Snooker

**Snooker** is nen tåfelsport wårby as y med nen stoatstok klörige bälle up nen bepålden volgorder in gaeter in nen tåfel müt stoaten. Den oorsprung ligt by officeers van et britske leager dee in India leagerd warren in de tweyde hälvde van de 19. eywe.

Et wördt spöäld up nen rechthokigen tåfel med upstånde rände. Up et spöäldek ligt en gröön kleyd, et *dook*. Up alle höke en up et midden van de lange syden sit en gat (nen *pot*) in de sydkanten. Med nen *köy*, nen taps toloupenden stok, stoatet spöälers teagen nen witten bal, wårmed as se ümsteböärden 21 klöörde bälle müt antikken üm dee in de gaeter te spöälen (te *potten*). Yderen klöör hevt ne püntenwaerde. Den spöäler med de meyste pünten nådat alle bälle vordespöäld sint, hevt ne partye wünnen.

Spöälers müt eyrst nen rouden bal (van 1 pünt) potten en magt dan pas ne andere klöör proberen. As et lükket üm nå den rouden ouk nen anderen klöör te potten, wordt de klöörde bälle weader terügge legd up öäre vaste steade up et dook.

Snooker untstünd do as in 1884 Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain, nen leagerofficeer stationeerd in Ooty, Tamil Nadu, de regels van piramidepool en black pool by mekander voogden. Et woord *snooker* was lange tyd en woord voor nye rekruten of unervaren militäär personeel. Et spel kreag voordan meyr bekendheid in et Vereanigd Köäninkryk en in 1919 wör de Billiards Association and Control Club sticht. Et spel wördt rechtevoord besteerd döär de World Professional Billiards and Snooker Association (WPBSA).

Et Wearldkampioonskap Snooker wördt seyd 1927 organiseerd. Joe Davis, een belangryk man by de eyrste verspreiding van de sport, wör 15 mål achter mekander kampioon, tüsken 1927 en 1946. De 'moderne tyd' begün in 1969, do as den britsken ümmeroup BBC der een televisyprogramma an wydden en in 1978 de wearldkampioonskappen filmden. Andere belangryke figuren vöär de bekendheid van et spel warren Ray Reardon in de jåren '70, Steve Davis in de jåren '80 en Stephen Hendry in de jåren '90. See wünnen allemål ses of meyr kampioonskappen. Seyd 2000 hevt Ronnie O'Sullivan de meyste kampioonskappen up naam. Topspöälers gåt rechtevoord regelmåtig de wearld rund üm vöär miljonen an prysengeld te spöälen in de World Snooker Tour.
Gent

**Gent** is de höyvdstad en de groutste gemeynde van Oustvlaanderen. Et grundgebeed is so'n 156.18 km² en up 1 januari 2019 wuunde der meyr as 262.000 lüde. Deylgemeynden binnen Gent, Mariakerke, Drongen, Wondelgem, Sint-Amandsberg, Oostakker, Desteldonk, Mendonk, Sint-Kruis-Winkel, Gentbrugge, Ledeberg, Afsnee, Sint-Denijs-Westrem en Zwijnaarde. 

## Süsterstäden
* Saint-Raphaël
* Wiesbaden
* Kanazawa
* Melle
* Tallinn
* Mohammedia
* Nottingham

## Üütgånde verwysingen

* Websteade van Gent
* Turistiske websteade van Gent
Chicago

**Chicago** (spreak uut: *tsji-KAA-go*) is de gröätste stad van den amerikaansken ståt Illinois. Der wördt vake meynd dat et de höyvdstad der van is, mär dat is Springfield. In Chicago woaneden in 2017 2,7 miljoon lüde. 

De stad is et middelpünt van ne gröätere metropool, Chicagoland, wårin as by mekander ungeveyr 9 miljoon lüde woanet. nå Ny Jork en Los Angeles is et dårmed de dardegröätste stad van de VS.

Chicago wör sticht in 1830 up den over van Lake Michigan, wår eyrst de Potowatomi-stamme woanden. Al rap was et een regionaal industrieel middelpunt. De stad is buten Amerika vöäral bekend as de beginsteade van de musikstyl *Chicago [[Blues]]* en ne vöärname steade vöär Jazz. Under sportleevhebbers is ouk et basketbal-team Chicago Bulls eyne van de bekendste manskappen.
Adrianopel

**Adrianopel** (Turks: *Edirne*; Grieks: Αδριανούπολη, *Adrianoúpoli*; Bulgaors: Одрин, *Odrin*), is ne stad in t Europeese deel van Turkije en was de heufstad van t Ottomaanse Riek.

## Üütgande verywsingen

* www.edirne.bel.tr
Esport

**Esport** (ouk bekend as **elektroniske sport**, **e-sport** of **eSport**) is nen vörm van sport med videospöllen. Esport wördt vake hölden in strak ümlynde *multiplayer*-wedstryden, vöäral tüsken professionele (betaalde) spöälers of manskappen. Online en offline wedstryden warren al länger deyl van de videospölkultuur, mär töt vöär 2000 vöärnamelik tüsken amatöörs. Dat veranderden do as online mediaströymen möägelik wör en spöälers öäre wedstryden up online videokanalen as YouTube en Twitch kunden deylen. Teagen 2010 was esport een belangryk deyl van de videospölindustry en spölmakers richteden öäre spöllen seyt dee tyd steyds vaker up de professionele esport-subkultuur.

De meyst gebrukelike soorten spöllen vöär esport sint online vechtarena-multiplayer (MOBA), first-person shooter (FPS), vechtspöl, kaarten, battle royale games en realtime strategy (RTS). Vöäle spöälde spöllen sint League of Legends, Counter-Strike, Super Smash Bros., StarCraft en Fortnite. Tournamenten so as et Wearldkampioonskap League of Legends en vechtspölwedstryden as Evolution Championship Series (EVO) en de Intel Extreme Masters wordet oaver rechtstreykse uutsendingen oaver de heyle wearld bekeaken. Dee geavt ouk et prysengeld weg an de winners. Den wearldkampioon Fortnite 2019 güng med €&nbsp;2,7 miljoon når huus.

De vråge blivt of esports as seriöse sport eseen müt worden. Toch wordt der steyds vaker wedstryden organiseerd en undersöchten et Internationaal Olympisk Kommittee al es of et by tokumstige Olympiske evenementen kan worden med enöämen. Ouk hebbet steyds meyr traditionele sportklubs ne esportafdeyling. Een antal amerikaanske universiteiten geavet al börsen uut vöär studenten dee in et universiteitsmanskap wilt spöälen.

Skattingen vöär 2019 seaden dat et totale publik vöär esports når 454 miljoon kykers sul groien en dat inkomsten sullen stygen töt meyr as €&nbsp;1 miljard. Undersöök wist uut dat 85% van de kykers man is en 15% vrouwe, med de meyrderheid tüsken de 18 en 34 jår old. Toch meynet vöäranstånde vrouwelike spöälers dat der meyr vrouwlüde up afkoamet.

Süüdkorea hevt al vanaf 2000 verskeidene esportorganisatys, wårby professionele spöälers inskreaven ståt. Buten Süüdkorea geyt erkenning wat minder rap, med Europa, Noordamerika en China as volgenden. Undanks dat Japan ne groute videospöllenmarkt hevt, kümt de erkenning vöär esport noch nit hard up gang. Dat likt te maken te hebben med swåre wetten teagen gokken, wårdöär betaalde spölwedstryden teagenhölden wordet.

## Referensys
Chillhop

**Chillhop** (*untspannen hiphop*, ouk wal **Lofi hiphop** nöömd) is ne musiksoorte dee is afleided van hiphop. Et wördt kenmarked döär sik herhalende lange, warme jazz-akkoorden (meyst up ne elektriske piano of gitaar) en een swår drumritme. Et tempo van chillhop ligt rund de 80 BPM. Vöäle nummers hebbet ginne düdelik afbakende melodylyne. Döär mekander wördt der nit in esüngen of räpped, med uutsundering van nen enkelen flard up den achtergrund. Ouk sit der vake achtergrundgelüüd in van olde grammofoonplaten, reygen of kafeegelüden.

Et drumritme, de *beat*, is vake 'uutkleydet' töt enkel ne groute trumme, kleine trumme en hihat dee in veerkwartsmåte spöälet. De hihats wordet nit up strakke intervallen spöäld en ouk de kleine trumme (of rimklik) kümt vake net nen tik te vroo of te late. Dit gevt et een wat 'slordig' of 'achtelous' gevööl.

Döärdat chillhop een når verholding kort akkoordenverloup hevt (neet meyr as veer måten) wat sik steyds herhaalt en der niks düdeliks uutspringt, düt et fråi dröymerig en mangs melancholisk an. 

Nöäst untspanning lüstert vöäle lüde der ouk når üm up te warken of studeren. Rechtstreyks ströymende chillhop-kanalen up YouTube trekket vöäle tohöyrders, med name under jungeren.

## Literatuurverwysing
Marlene Bakker

**Marlene Bakker** (Nijziel, 22 augustus 1984) is ne sangeresse uut de neaderlandske provincy Grönningen. See düt vöärnamelik singen in et grönningsk.

Do as Bakker 17 was, verhüüsden see når Tilborg üm dår an de rockakademy te studeren vöär sangeresse en musikunderneamster. Weaderümme in Grönningen begün see al rap med olde grönningske nummers vannys uutvoren, under meyr van grönninger volkssanger Ede Staal in öär teaterprogramma *Ode an Ede*. 

In 2018 köäm öär debuutalbum RAIF uut, wårvöär as see samenwarkeden med under meyr Bernard Gepken (bekend as gitarist van under meyr Daniël Lohues).

Bakker maket höyvdsakelik popachtige nummers, wårby as de nådrük ligt up de beleyving van et grönningsk.

In 2017 wün see de Bosklopper Bokaal en de Dagblad van het Noorden Streektaalpries 2018. Ouk köäm se in dat jår in et nys ümdat see akty voorden vöär meyr neadersassiske musik up de nationale radio.

## Platenryge
### Albums
* *RAIF* (2018)

### Singles
* *Waarkhanden*
**Golven*
**Hai Hai*
**Nijjoar*
**Zolaank*

## Literatuurverwysingen
Leppel

Nen **leppel**, **löppel** of **leapel** is ne ård gerei wat meysttyds van metaal, holt of künststof emaked wördt. Leppels beståt vake uut een kummeförmig skeppedeyl med nen stellen of handgreyp der an. 

By de meyste leppels stekket den stellen under nen hook van ungeveyr 20 gråd in de höygte. Dit helpet by et etten uut den depen telder skeppen.

In de westerske wearld wördt et as unhygienisk en unfatsoonlik eseen as y et etten med de handene anvattet. Dårümme gebruket de lüde nen leppel üm etten of vloibår voder (suup, vla of yoghurt) in den mund te stekken. Et heat dårümme ouk wal nen *etleppel*. 

Leppels dee gebruked wordet üm eaten uut de panne up den telder te skeppen, wordt in et neadersassisk meysttyds nen *sleev* enöömd. Disse sint vake wat gröäter as etleppels, med nen längeren stellen en grötter skeppedeyl.

Ouk sint der leppels in kindermåten, med ne kleinere kumme der an. So past den leppel better in den kindermund.

Leppels dee enkel bedoold sint üm in de koffy, tea of andere gedränkte te rören, nömet se dårümme in den Achterhook en Twente vake een rööryser.
Steyngrove van Wenters

De **Steyngrove van Wenters** is nen dagbouwgrove by Ratum, Wenters wår kalksteyn uut de Muschelkalkformaty (240-236 miljoon jår eleaden) wördet ewönnen. De grove is aktiv sinds 1932 en is teggenswoordig eigendomme van Sibelco (wördet gebruked döär öäre underneaminge *NV Winterswijkse Steen- en Kalkgroeve*). De Muschelkalkformaty uut et Trias kümmet hyr (so good as) an de uppervlakde, de ewünnene steyne wördet verwarked as kalksteyne en dårnevven kümmet verskeidene mineralen vöär, so as markasit, galenit, kalcit en pyrit. Ouk bint der wat fossilen en poutafdrükke en botresten (van den *Nothosaurus*) van sauriers evunden. De oustelike grove is neet meyr in gebruuk en is nu nen natuurgebeed.