Grönnegse toalwiezer

Dit is n **Grönnegse toalwiezer** op Wikipedie. t Is bedould om de Grönnegse toal te beschrieven en zo sprekers en nait-sprekers de Grönnegse toal zain te lôten en eventuweel heur dijent de leren. Dingen dij man hier vinden kin binnen woordenliesten, grammoatiek, oetsproak, spèllen en zegswiezen.

## Info veurof

t Grönnegs is de dialektgroep dij proat wordt ien pervìnzie Grönnen en de grìnsgebieden mit Drìnt en Vraislaand. t Bestaait oet meerdere dialekten, woardeur nait overaal t zulfde Grönnegs proat wordt. Om toch alle Grunnegse dialekten heur stee te geven, worden dialektverschillen in dit woordenbouk goud vermeld. 

Hieronder stoan de Grönnegse dialekten van west noar oost tou. Doarachter staait roegweg t toalgebied en doarachter tuzzen hoakjes de kode dij broekt wordt om t dialekt aan te geven.
* Pompsters, ien t Fraise dörp De Pomp (KPM)
* Westerkwartaars, aan zuudwestkaant van t Raitdaip  (WEK)
* Hoogelaandsters, op Hoogelaand (HGL)
* Stadjeders, ien Stad en Hoaren (STD)
* Noordvelds, ien de kop van Drìnt (NVL)
* Oldambtsters, ien  oostelk Fivelgo, noordelk Oldambt en Bennewold en der om tou (OLD)
* Veenkolonioals, ien de Veenkelonien en om en bie Winschoot (VEK)
* Westerwolds, om en bie de dörpen Troapel, Zèlng en Onstwedde (WEV)

## Oetsproak

Ien t Grunnegs worden letters over t aalgemain net zo oetsproken as ien t Nederlaands. Toch binnen der wel n aantal letters dij aans oetsproken worden. Zinnen worden voak wel hail aans oetsproken, deurdat Grunnegers voak hail vlot proaten. Der wordt voak zègd dat t Grunnegs zo schreven wordt as dat t oetsproken wordt, mor as je persies schieven zoas je proaten, den krieg je veurbeelden as dit:

Veurbeeld 1
:**Schriefwieze**: "Dat het e aiglieks nait doan," zegt zien bruier
:**Oetsproak**: Daddedde ailieks naaidoan, sètsien bröjr 

Veurbeeld 2
:**Schriefwieze**: Woarom schriefst doe heur nait woar of t is?"
:**Oetsproak**: Woarem ssriefstoeweur naait woaroftis?

Veurbeeld 3
:**Schriefwieze**: Dij kerel staait doar nou al doagenlaank te wachten
:**Oetsproak**: Dij kirrol staaitoar nouwaal doakhnglaank twachn

Veurbeeld 4
:**Schriefwieze**: Maggen joe doar nait in?
:**Oetsproak**: Makhngjoe doarnaaidin?

De ö is de i in de Nederlaandse oetsproak van "shirt". De kombinoatsie kh is de Duutse g. De kombinoatsie oa is de oo ien "oor". Zai t heufdartikel veur meer informoatsie.

## Spèllen

Veur t Grunnegs bestaait n min of meer vaaste spèllen dij aanholden wordt in de MOOC en dij onderwezen wordt in de cursussen Grunnegs dij organiseerd worden deur Erfgoed in Groningen. Dizze spèllen wordt ook broekt in de tiedschriften Kreuze, Krödde, en Oader, en op de webstee Dideldom. Omreden de mainste Grunnegers hebben gain cursus volgd, en hebben toal nait op schoule leerd, is der wel veul varioatsie. Ook is der nait veul wait van dizze spèllen. Op informele plekken zoas Facebook wordt den ook nog voak in fonetisch Nederlaands schreven. Zai t heufdartikel veur meer informoatsie over de spèllen van t Grunnegs.

## Grammoatiek

De grammoatikoa van t Grunnegs verschilt ien veul zoaken van dij van t Nederlaands. t Is zowel verwaant aan dijent van t Frais en Leegsaksisch, wat perzies dudelk moakt wat t Grunnegs is, Friso-Saksisch.

## Biezundere woorden

Ien t Grunnegs bestoan der n aantel woorden woarvan t gebroek of de betaikenis òfwiekt van de Nederlaandse. Dizze woorden worden ien t heufdartikel beschreven.

## Woorden noar kategorie

Man kin noast t zuiken op letters, ook zuiken op kategorie. Hier stoan aalmoal woorden bie mekoar dij wat mit n bepoald onderwaarp van doun hebben.

## Algemaine woorden

Ien dizze seksie kin man zuiken op letter:

A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

## Waarkwoorden

Ien t Grunnegs worden waarkwoorden nait aaltieds zo vervougd as ien t Nederlaands. Doarom worden vervougens van waarkwoorden hier geven.

## Geogroafie

Onder dit kopke kin man lezen hou bepoalde ploatsnoamen, landen en gebieden ien t Grunnegs nuimd worden. Dizzent worden aanders nait aaltieds broekt en worden den gewoon vervongen deur de aaigense benoamen van dat gebied of de Nederlaandse noam.

## Zegswiezen

Ien t Grunnegs bestoan n hail ìnde zegswiezen dij òfwieken van t Nederlaands. Ook n hail ìnde wieken òf van t Leegsaksisch, woardeur de maiste zegswiezen typisch Grunnegs binnen. Ien t Grunnegs Nederlaands worden dizze zegswiezen sums letterlieks vertoald, woardeur der wel ais misverstanden ontstoan.

## Westerwôlds

t Westerwôlds nemt n biezunder stee binnen t Grönnegs toalgebied ien. Doarom wordt der binnen dizze toalwieze ook n apaarte ziede aan dit dialekt besteed.

## Westerkertaaiers

Ook t Westerkertaaiers nemt n biezunder stee binnen t Grönnegs toalgebied ien. Doarom wordt der binnen dizze toalwieze ook n apaarte ziede aan dit dialekt besteed.

## Aander woordenbouken en -liesten op droad
* Sillius Groningana
* Popko Groninger Woordenboek
* Familie de Groot - Gronings-Nederlands
* Siemon Reker - Groningsonline.nl