open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stienwiekerlaand

**Stienwiekerlaand** (plaetselik: *Steenwiekerlaand*) is een gemiente in de Kop van Overiessel. De gemiente had op 1 januari 2020 44.139 inwoners (bron: CBS) en het een oppervlakte van 322 km².

De gemiente is op 1 jannewaori 2001 ontstaon deur et saemenvoegen van de gemienten Brederwiede, Iesselham en Stienwiek. Anvankelik was de naeme van de ni'je gemiente ok Stienwiek, mar op 1 jannewaori 2003 wodde de gemiente hernuumd tot Stienwiekerlaand. De gemiente komt grotendiels overiene mit et historische Laand van Veno, naost Twente en Sallaand de dadde laandstreek van Overiessel.

## Tael
De streektael in een groot diel van de gemiente (in et noorden van de lien Blokziel-Wannepervene) is Stellingwarfs, een Nedersaksisch dialekt dat ok in twie angreenzende gebieden - de Friese Stellingwarven en et grootste diel van et Drentse Westerveld - epraot wodt. De dialekten in et overige diel van de gemiente valen onder et Sallaans.

## Dörpen
In de gemiente Stienwiekerlaand liggen de volgende dörpen:

Overige officiële kernen:
* Paosloo (400, allienig verspreide huzen)
* Basbeke (170, allienig verspreide huzen)
* Baarlo 
* Baars
* Basserveld 
* De Bulte
* Deusien
* Iesselham
* Kedoelen
* De Kolke (gedieltelik)
* Mari'jenkaampen
* Meulehoeke
* Moggebiet 
* De Polle
* Zuudaende
Lemsterlaand

**Lemsterlaand** (Fries: *Lemsterlân*) was een gemiente in de perveensie Frieslaand. t Had omdebi'j de 13.544 inwoners en een oppervlakte van 124,34 km², waorvan 48,41 km² waeter. Op 1 jannewaori 2014 gong de gemiente op in de ni'je gemiente De Friese Meren.

Tot omdebi'j de jaoren 70 van de 20e ieuw leup de taelgreens tussen Fries en Stellingwarfs deur de gemiente. Et Stellingwarfs (*krûmme*) wodde introduceerd deur kelonisaosie van Gieterse verveners omenbi'j 1800. In de oostelike helte wodde Stellingwarfs naost de Friese tael bruukt. Daornao is ok dit gebied verfriest. Et Stellingwarfs wodt hier now minnig meer bruukt.

Et Ir. D.F. Woudagemaal in et heufdplak De Lemmer staot op 'e liest van wereldarfgoed van UNESCO.

## Belangriekste plakken
### Dörpen
De gemiente Lemsterlaand had negen officiële dörpen. De Nederlaanse naemen weren de officiële. 

Antal inwoners per woongebied:

Overige officiële plak:
* Oosterzee-Buren

### Buurtschoppen
Naost disse officiële woongebieden weren d'r in de gemiente ok de volgende buurtschoppen:
* Brekkenpoolder
* Kemmissiepolle
* Schoterziel
* Zeuvenbuurt

## Referenties
Gemiente (bestuur)

Een **gemiente** is een groep van woongebieden (dörpen, steden) mit et bi'jbeheurende gebied die tegere bestuurd wodden deur een poletiek apperaot. De gemiente is de onderste laoge uut et poletieke bestuursstruktuur, mit daorboven in Nederlaand respektievelik de perveensie en de rieksoverhied, en in België respektievelik et arrondissement, de perveensie, et gewest en de federaole staot. Pattie gemientes in Nederlaand kennen nog dielgemientes of stadsdielen, waorin de gemiente opdield is. Dit komt veur in Amsterdam en Rotterdam.

## Algemien
Per 1 jannewaori 2024 bin d'r 342 gemientes in Nederlaand. In alle Nederlaanse gemientes wodden een antal laandelike riegels, op een zelde meniere toepast (bi'jgelieks wat uutkerings betreft), en de vorm van et paspoort moet d'r in alle gemientes etzelde uutzien. Toch bin d'r wel grote verschillen tussen de iene en de aandere gemiente. Een grote stad, waor veul meensken dichte op mekeer wonen, kent aandere perblemen en voert een aander beleid as een dunbevolkte plattelaansgemiente die uut een antal kleine plakken bestaot. Baentiesmannen, gemienteraodsleden, wethoolders en borgemeister bin d'r verantwoordelik veur dat de zaeken in de gemiente goed gaon.

## Gemientelike staotestieken
### Nederlaand

*Leegst legen gemeente: Zuudplas
*Hoogst legen gemeente: Vaols

### België

*Hoogst legen gemiente: Waimes

## Nedersaksisch
*Achterhooks: *gemeente*
*Drèents: *gemeeinte*, *gemeinte*, *gemiente*
*Grunnegs: *gemainte*
*Sallaands: *gemiente*, *gemeente*
*Stellingwarfs: *gemiente*
*Tweants: *gemeante*, *gemeente*
*Veluws: *gemeente*, *gemiente*
Veenkelonioals

t **Veenkelonioals** (ook *Klainkelonioals*) is n Leegsaksisch dialekt dat proat wordt in de Grunnegs-Drìntse veenkelonien. Toalkundeg zain is t Grunnegs, mor de Veenkelonioale dialekten in de Drìnt worden deur veul Drìnten zulf as Drìnts aanduud. De toalkundege G.H. Kocks het dit verstaarkt deur te mainen dat elk dialekt binnen de provìnziegrìnzen van de Drìnt 'Drìnts' binnen.

t Veenkelonioals wordt ook wel Knoalsters nuimd, tin onrìchte. Veenkelonioals wordt over n huil groot gebied proat dat nait allend de knoalstreek omvat. t Gebied woar Veenkelonioals proat wordt, lopt globoal vanôf Stad laanks t Winschoterdaip noar Winschoot noar Troapel en van Troapel laanks de Drìntse Monden aan de westziede weer noar t Stad tou.

t Sprekersaantel ligt om en bie 94.000 mìnzen, woarmit t Veenkelonioals t maistproaten dialekt is van t Grunnegs. t Is veur Hollaander ain van de minst verstoanboare dialekten van t Leegsaksisch, deurdat man huil slim knaauwt en hail vlot proat. 

t Veenkelonioals wordt deur summege toalkundegen zain as n apaart dialekt en nait as dail van t Grunnegs. Messchain omdat t ook Drìntse invlouden het, zo as de -chie veur bepoalde verklainwoorden. t Het as SIL-kode: VEK.

## Aigenschoppen
n Typische aigenschop van t Veenkelonioals is t ìndegen op -e en de doar bie heurende klaankvarandern van de mitklinker derveur. Zo veraandert t Oldambtster woord "weeg" in t Veenkelonioals in "wege", "kaant" in "kaande", "oap" in "oabe" en "schaans" in "schaanze". Ook veraandert "plaank" in "plaanke", môr den wordt de "nk" oetsproken as "ng-kh", woarbie de "kh" de Duutse "g" veurstèlt. As zonnen woord vôlgd wordt deur n woord dij begunt mit n klinker of n h-, den vaalt de -e vot ien de oetsproak, môr de letter dij der veur komt, blieft wel, bv: "Hai sleug de kraande open", wordt oetsproken as "Hai sleug de kraandoo'm". De -e wordt wel schreven. n Aander aigenschop van t Veenkelonioals is t uutspreken van veul klanken en letters as neusklaanken. Ook de snìlhaid en t staarke aksìnt moaken t Veenkelonioals aigens. Ook "huus" en "uut" veur "hoes" en "oet" worden zain as typischheden van t Veenkelonioals.

In oaler Veenkelonioals vuil ook de *h-* oan 't begin van 'n woord uut. Dij letter is nou zo goud as hailemoal herinvuierd.

Doarnoast wordt t Veenkelonioals zain as t maist roege dialekt van t Grönnegs. Woar in t Noord Grönnegs "nij", "olle" en "doun" zègd wordt, zo wordt in t Veenkelonioals "nèj", "oale" en "daun" zègd. 

### Verklainwoord
Zo as al eer vermèld, wordt veur t verklainwoord onder aander -chie bruukt. Dit wordt allend bruukt as der in t Nederlaands n -e bie komt, bieveurbeeld bie "pannetje" > "pannechie". As t woord n körte klinker het, wordt t volgd deur -ie, bieveurbeeld "kopje" > "koppie". As t woord n laange of n stomme klinker op t ìnde het, wordt -(t)je bruukt, bieveurbeeld "koffertje" > "kovvertje". 

## Rifferenties
Iesselmeer

't **Iesselmeer** is 't meer dat ontstaon is deur ofdamming van de Zuderzee mit de Ofsluutdiek (dat ree was in 1932). Soms wörden ok 't Markermeer en de raandmeren tot 't Iesselmeer erekend.

## Toekomstveuruutzichte
De verwachting is dat as gevolg van de klimaotsveraanderingen de oeveuleid wäter die naor de Waddenzee eloosd muut kunnen wörden, muut verdubbelen. Ierbie wördt der van uut-egaon dat 't wäter in de Waddenzee 25 centimeter oger wördt ten opzichte van 't Iesselmeer. Now is 't doel um de spu-capaciteit te verdubbelen en ok um de ekelogische samenang van 't Iesselmeer en de Waddenzee te verbeteren.

## Steden en dörpen an 't Iesselmeer
:*(mit de klokke mee, vanof de [[Ofsluutdiek]])*
* Cornwerd
* Makkum
* Piaam
* Gaast
* Hindeloopen
* Stavoren
* Laaxum
* Mirns
* Lemmer
* Urk
* Lelystad
* Enkhuzen
* Andijk
* Wervershoof
* Onderdijk
* Medemblik
* Den Oever
Vierkaante kilemeter

Een **vierkaante kilemeter** (**km²**) is een oppervlakte-ienheid. 't Is de oppervlakte van een vierkaante mit zieden van iene kilemeter lange. 

Een vierkaante kilemeter is gelieke an 100 bunders, dit is 1.000.000 m². 't Kump overiene mit ongeveer 200 voetbalvelden.

De laandoppervlakte van Nederlaand is ongeveer 35.000 vierkaante kilemeter.

De oppervlakte van België is ongeveer 32.000 vierkaante kilemeter.
Eerdgas

**Eerdgas** is n fossile braandstof dat veural bestaait oet Methoan. Doarnoast bestaait t maisttied oet koolwotterstoffen, swoavelwotterstof, stikstof en koolstofdioksied. t Is ontstoan bie t zulfde proces as dat woarbie eerdeulje vörmd wuir, woardeur t ook voak bie eerdeulie vonden wordt. n Verschil mit eerdeulie is dat eerdgas n leger percentoage orgoanische stoffen bevat. 

t Grootste gasveld van Nederlaand ligt in t Grunnegse Slochter. Sunt 1963 is doar gas wonnen, moar dij kroan is sunt 1 oktober 2023 òfsloten (omreden eerdbevens). In de Waddenzee en in klainere velden in onder andern Beem, Waarvum, Saaksum en Ol Pekel wordt nog wel gas wonnen.

Bie t vervuiern van eerdgas mit vrachtwoagen wordt t soamenperst, om de dichtte te verlutken en meer tegelieks vervuiern te kinnen. Vanòf Ruslaand, ain van grootste gasleveranciers, wordt t gas via pieplaidens noar landen in Europa vervuierd. Sunt de inval van Ruslaand in Oekraïne het de Nederlaandse stoat dit stop zet, om de Russische oorlogskas nait meer te spekken en om nait meer van heur òfhankelk te wezen.

Eerdgas wordt veural bruukt veur t koken en verwaarmen van t hoes of n ander gebaauw. Dit wordt doan, deur middel van t verbranden van dit eerdgas, woardeur de wotterstofdailkes mit zuurstof binden en bie t vörmen van wotter, energie (waarmte) vrijkomt. De koolstof bindt ook mit zuurstof, wordt koolstofdioksied en komt mit de overge dailkes in de locht. Dit droagt bie aan t bruikaseffekt. 

Pure wotterstof is dus schoon. t Komt nait in natuur veur, dus in tegenstellen tot eerdgas is wotterstof n energiedroager en gain energiebron. Deurdat allìnd de wotterstofdailkes verbraand worden, wordt pure wotterstof ook zain as t perfekte alternatief veur de fossile braandstoffen.

## Hìnwiezen
* Fossile braandstoffen
* Eerdeulje
* Stainkool
* Alles over eerdgas
Hengel (Oaveriessel)

|

|}
**Hengel** (Nederlaands: *Hengelo*) is ne gemeente in Tweante in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. De stad lig noordwestelik van Eanske. De gemeente Hengel hef ne öppervlakte van 61,78 veerkaante kilometer en har op n eerstn januari 2020 81.147 inwonners. Dat gef ne bevölkingsdichtheid van 1313 inwonners per veerkaante kilometer. Nöast de stad Hengel zölf heurn ok de döarpe Beckum en Eul töt de gemeente, as ok de boerschop Woolde. Hengel is volgns de begrippn van rechtervoort ne stad te neumn, mer hef van vrogger oet nooit stadsrechtn kreagn.

## Geschiedenis
Alhoowals archeologies oonderzeuk hef teund dat t gebeed al doezndn joarn wördt bewond, is de gemeente Hengel pas in 1802 ontstoan. Op dat moment bestund t doarp oet nich mer as hoonderd boerderiejn en kleane laandaarbeidershuuskes. De gemeente begun pas te greuin seend de tied van de Industriële Revolutie in de neegnteende eeuw. In t begin warn der nog beheurlik wat linngoodfabriekn, mer doo at disse industrie zik gung konsentreren in Eanske, kwam in Hengel n noadruk te lign op de masiennindustrie. Doarbiej was vuurnaamlik de familie Stork van belangn. In 1859 vestign Charles Theodoor Stork n fabriek vuur masieneoonderdeeln in Hengel, de firma Stork. Doarnoa voalgn Hazemijer, Heemaf, Koninklijke Hollandse Zoutindustrie en Hollandse Signaalapparaten. Doarduur greuin Hengel as kool. In n Tweedn Weerldoorlog wördn Hengel, vanweage de strategiese industrie dee der vestigd was, reagelmoatig bombardeerd. Op 6 en 7 oktober 1944 wördn t centrum van de stad biejnoa heelmoals platpleerd. Noa n oorlog kreag de stad t anzeen van ne wieropbouwgemeente. Völ van de oalde gebouwn dee n oorlog harn duurstoan, wördn as nog plathouwn. Zo verdween t karakteristieke witte gemeentehoes, woarvuur n niej ontwearp wördn bouwd met nen toornd, lieknd op dee van Sjena en Floraans. Een van de opvalnste bouwwearkn dee n oorlog wal hef duurstoan, is de Roomse basiliek wi-jd an de Healige Lambertus oet 1890. Op 11 februari 1992 störtn n F-16 stroaljager daal in de Hengeler wiek Hasseler Es. Doarbiej völn gen slachtoffers. In de joarn neegntig kwam der n plan um Boorn, Hengel en Eanske biej mekaar te trekn as Tweantestad. In 2000 wördn dit plan daal smetn. Now vörmt Hengel saamn met Eanske, Boorn en t Duutse Gronauwe ne agglomeroasie met kortan 400.000 inwonners.

## Volksoard
De leu oet Hengel hebt van oaldsher n naamn det ze onmeundig köant bloazn. Ze bint greuts op Hengel, en det wilt ze geern verteln. In Tweante wördt dan ok de oetdrukking *Hengeler weend* broekt as ene onmeundig an t pochn is. n Bekeandsen Hengelsn plezeerkapel dankt dr zin naamn an: *De Hengeler Weendbloazers*.

## Bekeande leu oet Hengel
*Herman Krebbers (18 juni 1923), vioalspöller 
*Theo Wolvecamp (1925), keunstschilder, lid van Cobra (keunst) 
*Rudolf Bomers (19 oktober 1938), arsitekt 
*Henk Kamp (23 juli 1952), politieker (VVD) en minister van Deafensie 
*Joost Posthuma (8 meert 1981), beroopsfietser
*Johan Gigengack, skriever
*Jarno Hams (11 november 1974), Twaentsen krachtsporter

## Eksterne verbeending
* Officiële webstie van de gemeente
Boornerbrook

**Boornerbrook**, ok wal kortweg **t Brook**, (Nederlaands: *Bornerbroek*) is n kerkdoarp in de Tweantse gemeente Almelo in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. Ut doarp hef ongeveer 1800 inwonners. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 heurn t doarp biej de gemeente Boorn.

## Geschiedenis
In de loate Middeleeuwen was Boornerbrook ne boerschop van boerderiejn. Voalgns t verhaal zol t doarp meer richting Eanter wördn bouwd, mer oonderwegters zol de as van de waag woarmet de bakstene vuur de te bouwn kearke wördn verplaatst, kats mildnduur brökn wean, woarop wördn beslötn um de eerste Stefanuskearke doar te bouwn. Zoo as t achtervoogsel *-brook* angef, hef hier vrogger n brook legn. Ok de vealdnaamn hier, zooas *De Mors* (vandaag-an-n-dag ne wiek van Boornerbrook) wiest hierop.

De hudige Seent-Stefanuskearke wördn bouwd in 1856 en in 1919 en 1920 ingriepnd veraanderd duur A.J. Kropholler.

## Mooi um te weetn
*Boarnebrook steet bekeand um de grote Peenksterfeestn dee at alle joarn eheuldn wordt. Oet heel Tweante komt de leu op disse zommerfeestn of.
Vlaanderen

**Vlaanderen** (Nederlaans: *Vlaanderen*, Frans: *Flandre*, West-Vlaams: *Vloandern*, Limburgs: *Vlaondere*) is 't noordelijke dailstoat van België. 't Nederlaans is der de officiële taal en de inwoners worden Vlamingen enuumd. De dailstoat ef tegen de 6,86 miljoen inwoners (2025), is 13.626 km² groot en ef 285 gemienten.

Vlaanderen kan onderverdeeld wörden in vief provinsies: Antwarpen, Limburg, Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen en Vlaams-Braobant.

De naam 'Vlaanderen' verwiest zowel naor de Vlaamse federale staot (de 'Vlaamse gemeenschap' in maotschappelijk/sociologische zin), äs naor de bestuurlijke instellingen, de *[[Vlaamse Gemeenschap]]* en 't *[[Vlaams Gewest]]*. De bestuurszetel van Vlaanderen is evestigd in Brussel, hoewel disse stad ok een gewest vormt ('t Brussels Heufdstedelijk Gewest), naost 't Vlaams en 't Waals Gewest (Wallonië).

Vlaanderen van vandagededag mag niet verward worden mit 't historische graofschap Vlaanderen. Dät umvatte ongeveer de pervinsies Oost-, West-, Frans- en Zeeuws-Vlaanderen. In Frankriek wordt de term 'Flandre' ok gebruuk as 't geheul van de Fraanse departementen 'Nord' en 'Pas-de-Calais' en 't Belgische Vlaanderen.

## Oetgaonde verwiezingen
* AlleCijfers.be
Mense

**Meanse** of ('n wetenschaplike name) *Homo sapiens* (Latien: verstaandige of wieze meanse) is 'n tweevoetige primatensoort uut de superfamilie Hominidae. Onderzuuk op DNA wes d'r op dat de hudige meanse oongeveer 200.000 joar eledene in Afrika is onstoane. De Jebel Irhoud vondsten gaot wieder terugge: 300.000 jaor eleden (280.000 töt 350.000 duzend jaor eledene). De meanse hef 'n goed ontwikkelden kop. Dorumme kan 'e abstrakt deanken, kan 'e proaten, perblemen oplössen en hef 'e uut-ebreeide emoties. Dit hef 'e dan gelieke met aandere meansapen, as chimpansees, bonobo's en gorilla's, mar ok ölliefanten en dolfienn. Deur dat 'e recht op löp kan 'e vri-j met zienn arms bewegen, en doardeur veurwarpen maken en gebruken. De meanse is oaver de hele weerld verspreeid en op alle continentn beholve Antartica komt grote populaties veur. In juli 2008 was 't totale antal meansen op 'n aarde groter as 6,7 miljard luu, eand meert 2020 telden de aarde heur 7,8 miljardste meanse. Der is slechts nog iene lewende ondersoort: Homo sapiens sapiens.

Meansen bint, ewen-as de mieste aandere primaten, sociaal van eerd. Zi'j bint biezunder bedrewen in 't gebruuk van komunikatiemiddelen veur zölfexpressie, uutwisseling van ideen en organisatie. Meansen maakt völle, muuilike sosjale netwarken; die bestaot uut talrieke samenwarkende en konkurrerende grupen, die uutiene-löp van famillies töt naties, ethiek, nörms, weerden en wetten töt staand ebrach, die samen de basis vörmt veur d' meansliken samenlewing.
## Zie ok
* Man
* Jonge
* Vrouwe
* Deerntien

## Nedersaksisch
* Achterhoeks: *mense*
* Drèents:
** *mèensch*
** *mèensk*
** *mèens*
** *meins*
** *minsk*
* Grunnegs: *mìns*, *mèns<* (ook broekt veur n oal wief, den voak as *mìnske* (mensje) en is laifkozend maind)
* Stellingwarfs: *meensk*, *meens*
* Sallaans: 
** *mèènse*
** *meinse*
* Tweants:  *means*
* Veluws:
** *mens*
** *meens*
** *mèèns*
** *mins*
* Urkers: *mins*
Oazel

**Oazel** of **Oazele** (Nederlaands: *Azelo*) is ne boerschop in de Tweantse gemeente Hof van Tweante in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. t Lig tusken Boorn, Boornerbrook en Dealdn in. Töt de gemeentelike herindeling van 1 januari 2001 heurn t doarp biej de gemeente Ambt Dealdn.

De boerschop is vuural bekeand vanweage t kneuppeunt Oazel, woar de autobaann A1 en A35 biej mekaander komt.

## Oetgoande verbeending
*Boerschop Oazel
T Vjenne

**t Vjenne**, **t Venne**, **t Vreeznven** of **Vreeinvenne** (Nederlaands: *Vriezenveen*) is n doarp in de Tweantse gemeente Tweanteraand in de Nederlaandse proveensie Oaveriessel. t Lig ten noordn van Almelo. Vrogger was t ne zölfstaandige gemeente; now steet der t gemeentehoes van de gemeente Tweanteraand. Op n eerstn januari 2005 weunn der 13.371 leu in t Vjenne.

## Geschiedenis
t Vjenne is ontstoan noa 1364 in de tied dat der in disse regio völle venne wördn wonn. Tusken 1720 en 1917 dreavn de inwonners van t Vjenne nen leabendign haandel met t Russiese Seent-Petersborg. In 1905 braandn n groot deel van t Vjenne plat. Now kenmearkt t doarp zik duur ne 6,2 kilometer laanke doarpsstroat. 

## Taal
In t Vjenne wördt n ampart Neersassies dialekt sprökn, t Vjens of Vreeznvens, dat weinig oavereen oetkömp met t Tweants dat in umlignde plaatsn sprökn wördt. t Vjens verdreeit bepoalde klaankn woar in andere soortn Tweants nen eankelklaank wörd broekt. Dit kan n oawerbliefsel wean van t Westfaals of invlood van t Freesk: 

* t Tweantse *oo* wördt *wè* (*Koning* is *Kwenning*)
**oa* wördt *wa* (*oaveral oaverhen* is *waveral waverhen*), 
**ea* wördt *ja* (*Earpel etn* is *Jappel jatn*) 
**ee* wördt *jè* (*Kettel* is *Kjettel* en *Veene* is *Vjenne*)

Disse maneere van proatn wördt hoaste neet mear broekt, en t gebroek van dialekt geet de leste joarn slim op Sallaands an.

## Bekeande leu oet t Vjenne
*Gerben Löwik (29 juni 1977), beroopsfietser
*Johan Kenkhuis (7 mei 1980), zwemmer
*Manon Fokke (16 januari 1976), sund 20 september 2012 lid van n Tweeden Kamer veur de PvdA
Zwilbrook

t **Zwilbrook** (Nederlaands: *Zwilbroek*, Duuts: *Zwillbrock*) is n klean doarp op de greanze tusken de Nederlaandse gemeante Berkellaand in Gelderlaand en de Duutse gemeente Vreedn in t distrikt Borken in de deelstaat Noordrien-Westfaaln. t Lig an  de Nederlaands-Pruuske greans eankelde kilometers ten oostn van Grolle, teegn t Achterhookse Holterhook an.

t Zwilbrook is bekeand vanweage t *Zwillbrocker Venn* en de parochiekearke *Sankt Franziskus*. Disse kearke wördn bouwd met t geald van katteliekn oet Tweante en de Achterhook. De katteliekn in t oostn van Nederlaand mochn an t eand van de 17e eeuw eer geloof nich langer beliedn. Doarop leut de bisschop van Meunster de Fransiskaann oet Boogholt in 1651 de kerstmisse leazn in t Zwilbrook, wat oeteindelik leed töt t ontstoan van ne parochie vuur de bedroagde kattelieken in Oost-Nederlaand en de bouw van ne keark vuur disse parochie met angreanznd klooster vuur de Fransiskaann. De hudige *Sankt Franziskus*-kearke is een van de weinige barokke kearkn in t Meunsterlaand dee is blievn stoan in n Tweedn Weerldoorlog.

## Eksterne verbeending
*Zwillbrock.de
Schinke

**Schinke** is et dreugde, pekelde of reukte vleis van de aachterboolt van een varken.

Soms wodden aandere dielen van et varken ok tot iets schinkeachtigs maekt en anbeuden as schinke, zoas *schoolderschinke*.

## Soorten schinke
Bekende schinkesoorten bin:
* Ardennerschinke
* Bienschinke
* Dreuge schinke
* Kempische schinke
* Parmaschinke
* Serranoschinke
* Yorkschinke
* Zwartwoolderschinke

## Jim motten 't mar weten

* Journalist en liedtiesschriever Henny Hamhuis uut Twente hadde as artiestennaeme *Hennik van 'n Scheenken*.

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *ham, schink*
* Drèents: *schink*
* Grunnegs: *schink(e)(n)*, *skink(e) (=dreuge schinke. Kookte schink wordt voak gewoon 'ham' nuimd)*
* Stellingwarfs: *schinke*
* Tweants:
** *ham*
** *skeenkn*
* Veluws: 
** *ham*
** *hamme* (Elburg)
** *am, skinke* (Attem)
** *schinke* (Wezep, Une, Apeldoorne)
** *schenke* (Oldebroek, Wezep)
Krante

Een **krante** is een regelmaotig verschienende edrokken uutgave, waorin niejs op-eneumen wonnen. 

Vake wonnen 't woord *krante* gebruuk as veur een dagblad. Dit is eigenlijks verkeerd. Zoas de naam al angeef verschient een dagblad *elke dag* (mit uutzundering van zundag), terwiel pertie kranten minder vake verschienen. Elk dagblad is dus oek een krante, mar neet elke krante is een dagblad.

Der wonnen altied onderscheid emaak tussen *algemene kranten* en *especialiseren kranten*. De meeste dagblaojen bin een veurbeeld van de eerste soorte, kranten as Cobouw en 't 'Agrarisch Dagblad' bin veurbeelden van de tweede soorte.

Sommigen van de dagblaojen dee-w vandage de dag tegenkoemen bin as krante begunnen. In de naam is dit soms nog weerumme te lezen. Een veurbeeld hiervan is de Leeuwarder Courant; op 29 juli 1752 veur 't eers verschenen as *Leeuwarder Saturdagse Courant*.

De Telegraaf en dagblad De Twentsche Courant Tubantia verschienen wel op zundag.

Een veurbeeld van een krante dee neet as dagblad verschient is Le Monde Diplomatique, dee maondelijks verschient.

Nederlaand hef vuuf laandelijke mannenblaojen (De Telegraaf, de Volkskrant, Algemeen Dagblad, Trouw en nrc.next) en twee laandelijke avendblaojen (Het Parool en NRC Handelsblad). Disse kranten richen zich veural op 't wessen van 't laand.

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *krante*
* Drèents:
** *kraant* (ZOZ, VK, MD)
** *kraante* (ZWD, ZOV, MD, VK)
** *krante* (ZOV)
** *kraande* (VK)
* Graafschopper Platt: *kraunte* (Platduutse schriefwieze *Krânte*)
* Grunnegs: *kraande*, *kraant*, *tieden* of *nijsblad*
* Stellingwarfs: *kraante*
* Tweants: *kraante*
* Veluws: *krant* of *kraant*

## Anhalings

Het stun in de kraant
Het stun in de kraant
Dat Sol hef zien pilo verbraand
En daor is niks van waor
En daor is niks van waor
Want Sol hef zien pilo weer klaor


Drèents varsien uut Rolde (een piloboks har een haalflinnen, haalfkatoenen weefsel)


Teleurgesteld is misschien ok weer niet 't goede woord
Want soms kan 't ok wel 's hiel lachwekkend wezen
A'j toch alle morgens over weet ik wat veur blunders in de kraante lezen 


Drèents; uut 't lied *Niks is zoas 't lek*, op de gelieknamige cd (1997) van Skik.
Jannewaori

**Jannewaori** (ok wal: *louwmaond*) is de eerste maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender en hef 31 dagen. De maond is vernuumd naor Janus, de Romeinse god van baanders.

Jannewaori en febrewaori bint de leste twee maonden die an de kalender toevoegd bint. De Romeinen zagen de winter as een maondloze periode. 

## Trivia
* De olde naom veur jannewaori is *louwmaond* of *wintermaond*
* Romeinse naom: *Mensis Ianuarius*
* Joodse naom: *Sebat*
* Steernsbeelden in jannewaori bint Steenbok (22 december - 19 jannewaori) en Waoterman (20 jannewaori - 18 febrewaori) 
* In gewone jaoren begint jannewaori op dezölfde dag van de weke as oktober. 
* In schrikkeljaoren begint jannewaori op dezölfde dag van de weke as april en juli.

## Weerstaotistieken maond jannewaori in Nederlaand
Febrewaori

**Febrewaori** (ok wal: *sprokkelmaond*) is de tweede maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender, en hef 28 dagen in gewone jaoren, en 29 dagen in schrikkeljaoren. 30 febrewaori is in de geschiedenis drei keer veurkommen. Febrewaori is nuumd naor de Romeinse god Februus, de god van de purificaotie/onderwereld. Bij de olde Romeinen was febrewaori de maond van de grote reiniging en boetedoening (de februa). In de oldste Romeinse kalender, die tien maonden telde, kwam febrewaori niet veur. Toen 't jaor verdeeild wör in twaolf maonden (onder keizer Pompilius), wör de leste maond *februaris* doopt. 't Jaor begun dus mit meert. 

De schrikkeldag verrekende men logischerwieze an 't ende van 't jaor, dus an 't ende van febrewaori. Eerst in 't jaor 456 wör jannewaori de eerste en febrewaori de tweede maond, de schrikkeldag bleef now ten bate van de tweede maond kommen.

Jannewaori en febrewaori bint de leste twee maonden die an de kalender toevoegd wurden, omdat de Romeinen de winter as een maondloze periode zaggen. 

## Verklaoring sprokkelmaond
Febrewaori wör anmarkt as reinigingsmaond. De Romeinen vierden heur Lupercalia, reinigings- en vruchtbaorheidsfeesten ter ere van de wolfsgod Lupercus. In dezölfde periode vierden de Germaanse stammen langs de Romeinse grenzen een ontuchtig vrouwen- en vruchtbaorheidsfeest. De Romeinen vonnen dit heidense riten en dudden dizze feesten an mit de naam Spurcalia, naor 't Latiense woord *spurcus* dat smerig betekent. Van dit woord is 't Oldnederlaandse woord *sprokkelen* een etymologische ofleiding. De sprokkelmaond febrewaori verwiest dus naor dizze olde Germaanse vruchtbaorheidsfeesten.

## Trivia
* Romeinse naom: *Februaris*
* Joodse naom: *Adar*
* De starrenbeelden in febrewaori bint Waoterman en Vissen
* In gewone jaoren begint febrewaori op dezölfde dag van de weke as meert en november.
* In schrikkeljaoren begint febrewaori op dezölfde dag van de weke as augustus.

## Weerstaotistieken maond febrewaori in Nederlaand

## Weerspreuken
* *Al is de sprokkel nog zo fel, zie hef vief schone dagen wel.*
* *Is febrewaori nat en koel, dan is juli dikkels hiet en zwoel.*
Meert

**Meert** (ok wal: *lentemaond*) is de darde maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender en hef 31 dagen. De maond is vernuumd naor Mars, de Romeinse god van de oorlog.

In 't olde Rome nuumde ze de maond *Martius*, disse maond wör zien as een goeie maond um een oorlog in te beginnen. 't Zol geluk brengen. 

In die tied was meert de eerste maond van 't jaor. Laoter hebt ze jannewaori en febrewaori der veur plakt. Dit verklaort ok waorom de maond september (sept = 7) de negende maond is en niet meer de zeuvende en oktober (octo = 8) de tiende maond is.

## Trivia
* Vrogger: *lentemaond* of *windmaond*
* Romeinse naom: *Martius*
* Joodse naom: *Nisan*
* De steernsbeelden van meert bint Vissen en Ram.
* Meert begint op dezölfde dag van de weke as febrewaori in gewone jaoren, en november in alle jaoren. 
* Gezegde: Meert roert zien steert.

## Weerstaotistieken maond meert in Nederlaand
April

**April** (Grunnegs ok: **Pril**; bienaom: *grösmaond*) is de vierde maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender, en hef 30 dagen. In de old-Romeinse kalender was 't de tweide maond. De naom komp van 't Latiense woord *aperire* wat *openen* betekent. Waorschienlijk refereert 't an de grui van de plaanten en bloemen in de lente. 'n Aandre theorie stelt dat de naom is ofleid van een woord dat 'tweide' betekent, of van Aperta, een bijnaom van Apollo.

## Trivia
* Vrogger: *grösmaond* of *paosmaond*
* Romeinse naom: *Aprilis*
* Joodse naom: *Ijar*
* De dierenriemstarrenbeelden van april bint Ram en Bolle. 
* April begint op dezölfde dag van de weke as jannewaori in schrikkeljaoren, en as juli in alle jaoren. 
* Gezegdes: 
** April doet wat ie wil
** Aprilletien zuut hef ok nog wal iens een witte hoed

## Weerstaotistieken maond april in Nederlaand
Mei

**Mei** (ok wal: *bluimaond*) is de viefde maond in 't jaor van de gregoriaanse kalender en telt 31 dagen. Meugelijk is mei nuumd naor de Romeinse godin Maia, en meugelijk naor de Romeinse vruchtbaorheidsgodin Bona Dea, heur feest wurden in mei vierd. 

Mei valt op 't noordelijk halfrond gehiel in de meitied en op 't zudelijk halfrond gehiel in de harfst.

Belangrieke meidagen:
* 1 mei - Dag van de arbeid
* 5 mei - Bevriedingsdag
* 11, 12, 13 en 14 mei - Iesheiligen

Op de gregoriaanse kalender wordt mei veurofgaon deur april en volgd deur juni.

Mei, de leste maond van de meitied, wordt gewoonlijk associeerd met mooi weer: warm, mor niet hiet, met lange en nog steeds langer wordende dagen en met een volop levende, gruiende en bluiende natuur. Op licht depressieve mèensen hef de maond vake een helend effect. 't Dichterlijke bield dat de maond oproept is hiel vake gebroekt, beveurbield in Heinrich Heines gedicht *Im Wunderschönen Monat Mai* en in Herman Gorters doezenden verzen lange *[[Mei (gedicht)|Mei]]*.

## Trivia
* Vrogger: *bluimaond*
* Romeinse naom: *Maius*
* Joodse naom: *Sivan*
* De steernsbeelden van mei bint Bolle en Tweelings.
* Gezegde: In mei leit ieder voegeltien een ei. In een deur de Drèentse schriever Jan Poortman opetiekende versie: In Mei / Leg ellek veugeltien zien ei, / Behalve de koekoek en de griet, / Die leggen in de meimaond niet.' (Uut: *De baandrekel*, Krips Repro Meppel, 1982).

## Weerstaotistieken maond mei in Nederlaand
Juni

**Juni** (ok wal: *zommermaond*) is de zesde maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender en hef 30 dagen. Juni is nuumd naor de Romeinse godin, Juno, de vrouw van Jupiter.

## Trivia
* Ok wal: *zommermaond* of *weidemaond*
* Romeinse naom: *Junius*
* Joodse naom: *Tammus*
* De steernsbeelden van dizze maond bint Tweelings en Kreeft.
* De zommerzunnewende valt in dizze maond, rond de 21ste. 
* Der bint gien aandre maonden die op dezölfde dag van de weke beginnen as juni.
* Een kolde periode in juni wordt *schaopscheerderskou* nuumd.

## Weerstaotistieken maond juni in Nederlaand
Fietse

Een **fietse** is een voertuug veur één of meerdere personen dat deur spierkrach vort-edreven wonnen. Meestentieds besteet een fietse uut twee wielen, een iezere umraming, een zaol, een sture, een fietsketten en trappers mit pedalen.

## De loopfietse
Beron Karl von Drais bedöch een zogenaamde *loopfietse*. Disse bestung uut een houten umraming, houten wielen mit een iezeren velg, een iezig primitief zaol, een primitief sture, en een soort remme op 't achterwiel. De loopfietse had gien trappers; de bestuurder beweug zich dus vort deur zien eigen of te zetten tien de grond. 't Eerste exemplaar ontstung in 1816. Von Drais neumde zien toestel naor humzelf een *draisine*. De naam leef nog vort in 't wagentjen dat deur spoorkeerls gebruuk wonnen.

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *fiets*
** *rad*
* Graafschopper Platt:
** *rad* (Platduutse schriefwieze *Rad*)
** *fietse* (Platduutse schriefwieze *Fietse*)
* Grunnegs:
** *fietse*
** *rad*
* Sallaands: *fietse*
* Stellingwarfs: *fietse*
* Tweants: 
** *fietse*
** *rad*
** *trapiezer* (Boorn)
** *trea-waagnkjen*, *-köarkn* (Riesns, as grap)
* Veluws: *fiets*

## Citaot
:*Ik trap de fietse deur 't buulzand hen op 'n zandpad langs de Duutse grens.*
:*Ik denk da'k dalijk even kieken gao in 't buutenland.*

Drèents citaot; uut *[[Op fietse]]*, op *Niks is zoas 't lek* (1997) van Skik

## Uutgaonde verwiezingen
Eerdkeern

De **eerdkeern** is et middelste diel van de eerde. De eerdkeern lopt van de onderkaante van de eerdmantel op omdebi'j 2900 kilemeter diepte tot an et centrum van de eerde op omdebi'j 6370 kilemeter diepte.

Deur seismologisch onderzuuk is vaaststeld dat de dichthied van de eerde op 2900 kilemeter abrupt toenemt van omdebi'j 5,5 gram per cm3 tot omdebi'j 10 gram per cm3, wat d'r-op wiest op een plotse veraandering van de chemische saemenstelling. Et staot naogenog vaast dat de eerdkeern grotendiels uut nikkeliezer bestaot.

Et feit dat longitudinaole golven wel, mar transversaole golven niet deur de keern wodden votplant, wiest d'r-op dat et nikkeliezer in de keern grotendiels vloeibaor is. Stromingen in de keern zollen verantwoordelik wezen veur et magneetveld van de eerde.

De Deense seismologe Inge Lehman (1888-1993) het in 1929 antoond dat et binnenste diel van de eerdkeern (van 5110 tot 6370 km diepte) wel weer vast is. Ondaanks de slim hoge temperetuur van omdebi'j 4.500&nbsp;°C is et iezer hier vaast, vanwegen de slim hoge drok, die in et centrum wel tot 3.500.000 atmosfeer oplopt. Ze onderscheiden daoromme een **binnenkeern** van een **butenkeern**. 

De eerdkeern omvat 16 % van et volume van de eerde en 32% van de massa.
Juli

**Juli** (ok wal: *heuimaond*) is de zeuvende maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender en hef 31 dagen. De maond is vernuumd naor Gaius Julius Caesar.

## Trivia
* Ok wal: *heuimaond* of *oogstmaond*
* Romeinse naom: *Quintilis* ('de 5e maond')
* Joodse naom: *Ab*
* De steernsbeelden veur juli bint Kreeft en Leeuw
* Juli begint op dezölfde dag van de weke as april, en in schrikkeljaoren ok op dezölfde dag as jannewaori.
* In de Nederlaandstaolige baankwereld wordt juli ok wal uutspreuken as *julij*, om spraokverwarring met juni te veurkommen.

## Weerstaotistieken maond juli in Nederlaand
Augustus

**Augustus** (ok wal: *oogstmaond*) is de achtste maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender, en hef 31 dagen. Vernuumd naor de *princeps* Gaius Iulius Caesar Octavianus. Volgens de legende wol Augustus niet veur Gaius Iulius Caesar onderdoen en hef ze daorum een dag van febrewaori of-ehaold. Dit klopt allien niet, al onder Numa Pompilius had febrewaori 28 dagen.

## Trivia
* Ok wal: *oogstmaond* of *arenmaond*
* Romeinse naom: *Sextilis* ('de 6e maond')
* Joodse naom: *Elui*
* De steernsbeelden van augustus bint Leeuw en Maogd
* Augustus begint op dezölfde dag van de weke as febrewaori in een schrikkeljaor. 

## Weerstaotistieken maond augustus in Nederlaand
September

**September** (ok wal: *harfstmaond*) is de negende maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender en hef 30 dagen. De naom komp van 't Latiense woord *septembris* wat *de zeuvende* betekent- september was de 7de maond van 't jaor, umdat in de tied van de Romeinen 't jaor in meert begun.

Aandere naomen veur september: *havermaond*, *evenemaond* (avena = haver), *harfstmaond*, *gerstmaond*, *vruchtmaond*. September wör ok wal *de aandere oogstmaond* nuumd, as tweide oogstmaond (nao augustus).
Romeinse naom: *September*
Joodse naom: *Tisjrie*

## Trivia
* Ok wal: *harfstmaond* of *havermaond*
* De steernsbeelden veur september bint Maogd en Weegschaole.
* September begint op dezölfde dag van de weke as december.

## Weerstaotistieken maond september in Nederlaand
Oktober

**Oktober** (ok wal: *wienmaond*) is de tiende maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender en hef 31 dagen. De naom komp van 't Latiense *octo* veur *acht*. Oktober was de achtste maond van 't jaor, umdat in de tied van de Romeinen 't jaor in meert begun.

Oktober geldt vanof de 16e eeuw as rozenkransmaond.

## Trivia
* Ok wal: *wienmaond*
* Romeinse naom: *October*
* Joodse naom: *Maresjiwan*
* De steernsbeelden veur oktober bint Weegschaole en Schorpioen
* Oktober begint op dezölfde dag van de weke as jannewaori, behalve in schrikkeljaoren. 

## Weerstaotistieken maond oktober in Nederlaand
November

**November** (ok wal: *slachtmaond*) is de elfde maond van 't jaor in de gregoriaanse kalender, en hef 30 dagen. De naom komp van 't Latiense *novem* veur *negen*. November was de negende maond in 't jaor, omdat in de tied van de Romeinen 't jaor in meert begun.

Op 't noordelijk halfrond is november de leste maond van de meteorologische harfst. Deur de almor leger wördende temperatuur, 't gure weer en steeds korter wördende dagen stiet dizze maond vanolds veur verval, somberheid en wanhoop. Dit thema komp beveurbield terug in 't gedicht *November* van J.C. Bloem en in de liedties *November* van Tom Waits en *November Rain* van Guns n' Roses. De maond is daormit de tegenhanger van mei.

## Trivia
* Olde naom veur november is *slachtmaond* 
* Romeinse naom: *November*
* Joodse naom: *Kislev*
* De steernsbeelden veur november bint Schorpioen en Boogschutter.
* November begint op dezölfde dag van de weke as febrewaori in gewone jaoren, en ok as meert in alle jaoren. 

## Weerstaotistieken maond november in Nederlaand
Ee (gemeente)

**Ee** (Nederlaands: *Ede*) is n gemeente in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand, op de westflank van de Veluwe en de zujelike Gelderse Vallei. Mit zo'n 32.000 bunder is Ee wat de grondoppervlakte angaot één van de grootste gemeentes van Nederlaand. Binnen dit grondgebied liggen naost n paor buurtschappen de woongebieden Bennekum, t Ereveen, Harskamp, Hoenderloo (gedeeltelik), De Klomp, Lunteren, Otterlo, Wekerum en de gelieknaomige heufdplaots Ee. De gemeente had op 1 mei 2014 zo'n 110.779 inwoeners (bron: CBS).

## Kernen
In de gemeente Ee liggen de volgende woonkernen: 

* ***** mit legerplaots derbie
* ****** gedeeltelik (grootste deel ligt in de gemeente Apeldoren)

Buurtschappen en aandere onoffisiële kernen:

## Uutstalling

Ede_Ginkel.jpg|Ginkelse Heed
Ede_kerk.jpg|Kaark in Ee
Otterlo_anzicht.jpg|Otterlo
Weekerom_anzicht.jpg|Wekerum


## Angrenzende gemeenten

## Referensies
Lunteren

**Lunteren** is n daarp in de gemeente Ee, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. t Daarp het rond de 12.705 inwoners (2011).

Lunteren ligt tussen de plaotsen Ee in t zujen en Barreveld in t noorden. In t oosten van Lunteren begint de bosrieke Veluwe mit de stuwwal Meulunteren-Waogeningen. Hier is ok de Goudsbaarg, waor t geografiese middelpunt van Nederlaand ligt. In t westen en noorden van Lunteren ligt de Gelderse Vallei, waorin de Lunterse Beek n ofwaoteringsfunksie het.

De buurtschappen Meulunteren, De Valk, Overwoud en Nederwoud liggen in t butengebied van Lunteren.

Lunteren is in de zoemermaonden n toeristiese trekpleister, an de raanden van de bossen staon verschillende kämpings. n Bekende toeristiese attraksie is de Oud-Lunterse Dag, die as onderdeel van de Eese Heedweek jaorliks an t eind van augustus plaotsviendt. Op disse dag, gaot Lunteren zo'n 100 jaor terug in de tied, en wisselen veul Lunteraonen der daogelikse goed in veur de meer tradisionele boeregrei van de West-Veluwe.

## Uutspraok
Uutspraok in Lunters: [lœntərə] - ongeveer Löntere
Amelaand

**Amelaand** is een gemiente in de perveensie Frieslaand, bestaonde uut et gelieknaemige Nederlaanse waddeneilaand Amelaand. Op 1 jannewoari 2020 had de gemiente 3.718 inwoners (bron: CBS).

## Belangriekste plakken
In de gemiente Amelaand bin vier dörpen, waorvan allienig de Nederlaanse naemen bruukt wodden. Op Amelaand wodt gien Fries, mar Amelaans praot, een mingdialekt dat verwaant is an et Stadsfries.

Antal inwoners per woongebied op 1 jannewaori 2004 (bron: CBS):

## Galleri'je

Ofbeelding:Amelaand huze.jpg|Huzen in Amelaand
Ofbeelding:Amelaand karke.jpg|Karke in Amelaand
Ofbeelding:Ameland luchtfoto.jpg|Lochtofbeelding
Ofbeelding:Satellite image of Ameland, Netherlands (5.78E 53.43N).png|Satellietfoto van Amelaand


## Uutgaonde verwiezings
* Webstee van de gemiente Amelaand
* Amelander historie
Vlielaand

|

|-
|

|}
**Vlielaand** (Nederlaands: *Vlieland*, Fries: *Flylân*) is vanuut t westen rekend t twiede bewoonde Nederlaandse Waddeneilaand. t Eiland vormt n eigen gemiente in de perveensie Frieslaand. In t zuden van t eilaand leit Tessel, in t oosten he'j Terschelling. Vrogger maekten Vlielaand diel uut van t gewest Texla. 

Op 1 jannewaori 2020 had de gemiente 1.152 inwoners. In de gemiente leit amper ien dörp: Oost-Vlielaand (2004: 1.070 inwoners), t veurmaolige dörp West-Vlielaand is in 1736 in de zee verdwenen. Mit 31 inwoners per vierkaante kilometer is Vlielaand, op Schiermonnikoog nao, de dunstbevolkte gemiente van Nederlaand.

## Geskiedenis
Vlielaand heurden tot 1942 bi'j de perveensie Noord-Hollaand, liek as t eilaand Terschelling. t Eilaand is, tiedens de Duutse bezetting, in 1942 deur de Duutsers bi'j Frieslaand indield, daornao is niet weerommedri'jd. t Eilaand het n lange tied allienig zaand west. Sund de twintiger jaoren van de 20e ieuw het Staotsbosbeheer west van Oost-Vlielaand n stok bos anlegd, zodat t dörp minder last van zaandverstoevings zol kriegen.

## Tael
Hoewel Vlielaand now n Fries Waddeneilaand is wordt der gien Fries praot. t Oorspronkelike dialekt van Vlielaand, t Vlielaands, sleut veural an bi'j de dialekten van Texel en Noord-Hollaand. t Leek op t Tessels, mar onderskeidde zich dervan deur zien klinkers. De laeste spreekster, mevrouw Petronella de Boer-Zeylemaker, kwam in 1993 op 107-jaorige oolderdom uut de tied. Now wordt der allienig mar Nederlaands praot.

## Topografie

*Topografiese kaorte van Vlielaand. Klik op de kaorte veur n vergroting.*
Friese Woolden

De **Friese Woolden** is een Nederlaandse laandstreek in Frieslaand mit een eigen karakter:

* laandschoppelik: De Friese Woolden liggen op hoge zaandgronden, wiels de Friese kuststrook een zeeklei- en geestlaandschop vormt. De daor typische terpenbouw ontbrekt in de Woolden. Kenmarkend is et zogenaemde keliezenlaandschop, dat vormd wodt deur hooltwallen, die dienst doen as ofscheiding. Et zudelike diel van de Friese Woolden maekt diel uut van Nationaol Park Drents-Friese Woold.
* ethnografisch: de bevolking van de Woolden het een veul mingder karakter dan van die van de kuststroken. De uutstrekte heidevelden hebben ieuwenlaank onderdak beuden an grote groepen immigranten, waoronder Westfaolen, Saksen, joden en zigeuners. 
* cultureel: de Friese Woolden is gien streek mit een grootschaolige laandbouwtredisie. Typisch bin de 'gerniers', keuterboerties die veural in hun eigen onderhoold veurzien. De streek ston en staot bekend om zien haandelskarakter;
* taelkundig: et Fries van de Woolden (Wooldfries) wiekt op bepaolde punten of van et Fries van de Kleistreek (Kleifries) en de Zuudwesthoek (Zudwesthoeks), onder aandere deurdat de twieklaanken in 'nei' (naor/naobi'j) en 'nij' (ni'j) niet onderscheiden wodden.

De bewoners van de Friese Woolden en die van de Kleistreek maggen mekeer geern wat vrundelik spottend beschimpen.
Ee (stad)

**Ee** (Nederlaands: *Ede*) is n middelgrote stad in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand. Ee ligt op de westflank van de Veluwe en de zujelike Gelderse Vallei. t Is ok de heufdplaots van de gelieknaomige gemeente. De stad Ee het 67.877 inwoners (2014).

Veur de ontwikkeling van de woonkern Ee bin n paor belangrieke ekonomiese prikkels an te wiezen:
* de komst van kunstziejefabriek Enka;
* de vestiging van Defensie in Ee;
* de vestiging van Riedel (Appelsientje) in Ee;
* de vestiging van Nobo (koekfabriek) in Ee.
* t heufdkantoor van RVS Verzekeringen in Ee.

## Indeling

## Bekende Ejenaoren
* Hans Dorrestijn (16 juni 1940), grappemaoker
* Rob de Nijs, zanger
Otterlo

**Otterlo** is n esdaarp in de Nederlaandse gemeente Ee, in de provinsie Gelderlaand. In t daarp en derbuten woenen zo'n 2380 minsen (1 jannewaori 2006).

In 2005 wier t 1150-jaorig bestaon van Otterlo evierd.

## Herkomst van de naam
t Achtervoegsel lo is n historiese benaming veur n bos.

De naam van de plaots Otterlo wier vrogger ok wel eschreven as Otterloo. Disse twee namen wieren ofwisselend gebruukt. Dit is nog terug te zien op ouwe ansichtkaorten.

## Beziensweerdighejen
Kortbie Otterlo leit t Nationaol Park De Hoge Veluwe. t In t park elegen Kröller-Müller Museum, enoemd naor Helene Kröller-Müller, het n anzienlike verzameling van onder aandere Vincent van Gogh, en bekende verzameling beeldhouwkunst in t Beeldenpark van het Kröller-Müller Museum. Ok he'j in Ooterlo t Nederlands Tegelmuseum en t Rooie Kruusmonument.

Langest de Planken Wambuisweg richting Ee zit an de rechterkaant t Uutkiekpunt Vaolenbaarg.

## Foto-uutstalling

Ned Herv Kerk Otterlo.JPG|De Nederlands-hervormde kaark
Otterlo evacuatie monument.JPG|Monument veur de evakuasie deur t Rooie Kruus in 1944
Otterlo Monument.JPG|Monument veur de bevrieding van de Veluwe deur t Kanadese leger
Nederlands Tegelmuseum ingang.jpg|Ingang van t Tegelmuseum


## Uutgaonde verwiezingen

* Otterlo.nl
December

**December** (ok wal: *wintermaond*) is de twaolfde en leste maond van 't jaor op de gregoriaanse kalender en telt 31 dagen. De naom komp van 't Latiense woord veur 'tien', *decem*; december was oorspronkelijk de tiende maond van 't jaor, omdat in de tied van de Romeinen 't jaor in meert begun.

December valt in 't noordelijk halfrond veur tweedarde in de harfst en veur iendarde in de winter; op 't zudelijk halfrond bint dat respectievelijk meitied en zommer.

## Belangrieke daotums
* 5 december: Sunterklaosaovend of pakkiesaovend
* 6 december: Sunterklaos
* 24 december: Karstaovend
* 25 en 26 december: Karst
* 31 december: oldejaorsaovend
* Vanof de eerste weke tot de vierde weke is 't advent.

Deur de veule feestdagen in december wordt dizze maond in Nederlaand ok wal de feestmaond nuumd.

## Trivia
* Ok wal: *wintermaond* of *sneimaond*
* Romeinse naom: *December*
* Joodse naom: *Tebel*
* De steernsbeelden veur december bint Boogschutter en Stienbok.
* December begint ieder jaor op dezölfde dag van de weke as september.

## Weer
### Weerspreuken
* *December zacht en dikkels regen, geeft minnig hoop op rieke zegen.*
* *December mist, gold in de kist.*
* *Karstmis donker, wördt de boer een jonker.*
* *Veul snei op oldejaor, veul heui in 't neie jaor.*

### Weerstaotistieken maond december in Nederlaand
Wekerum

**Wekerum** (Nederlaands: *Wekerom*) is n daarp in t noordoosten van de gemeente Ee, in de Nederlaandse provinsie Gelderlaand, elegen in de Gelderse Vallei, kortbie de Veluwe. t Daarp het zo'n 2.540 inwoeners (2005). 

De meeste inwoeners bin Protestants-christelijk en beheuren tot de Hervormde Gemeente. De SGP behaolt bie de verkiezingen meestal n meerderheid van de stemmen.

In de zoemermaonden lozeren der op de umliggende kämpings veul toeristen.

Dwars deur t darp stroomt oost-west de Grote Valkse beek in de volksmond de daarpsbeek of Barreveldse beek eneumd. De beek gaot onder de deurgaonde weg deur.

De leste jaoren (2012-2015) het Wekerum flink uutebreid. Zo bin der in de niejbouwgedeelten Wekerum oost en Wekerum west n hoop huzen bie-ekommen. Der wordt noe ewaarkt an n bedrieventerrein in t Noord-Oostelike deel van Wekerum.

t Daarp Wekerum het nog altied un supermart. Dit is noe Emté Hoek. Veurheen (tot desember 2010) was dit Golff Hoek. Verder bin der nog n paor standardwinkels.

In 2015 is ok Wicherumloo gebouwd. Dit is 'n tehuus veur ouderen, waor diverse soorten zurg gebooien wurden. Daornaost bin d'r ok mogelikheden veur dagbesteejing. Dit projekt is n inisjatief vanuut de plaotselike Hervormde Karke. De naom Wicherumlo wiest naor de vroggere naom van Wekerum.

## Foto-uutstalling

Wekerom Edeseweg silo.jpg|Eeseweg mit silo van de koöperaosie
Wekerom Edeseweg kerk.jpg|Eeseweg sentrum Wekerum mit in t midden van de foto de kaark
Wekerom Grote Valkse Beek.jpg|Grote Valkse Beek vanof t daarp in oostelike richting
Wekerom Grote Valkse Beek langs school.jpg|Grote Valkse Beek vanof Evekinkweg richting Eeseweg
Wekerom Robert N. Greene memorial.jpg|Robert N. Greene memorial
Wekerom Robert N. Greene memorial text.jpg|Robert N. Greene memorial tekst