open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kettenzage

n **Kettenzage**, veur de grap oek vake **knetterbiele** eneumd, is n draagbaor ding waor je mee zagen kunnen. n Kettenzage gebruuk je meestentieds veur t zagen van bomen of aander houtspul.

## Gebruuk
Je kunnen de kettenzage gebruken bie t oprumen van ummevöllen of zieke bomen of bie t snoeien van takken, umdat t veuls te veul wark is um t mit de haand te doon. Vrogger gebruukten ze in plaotse van n kettenzage n gewone biele of n haandzage. n Aander stuk gereedschap wat ze vrogger oek wel gebruukten is de spanzage of de trekzage.

Naost de kettenzage veur t zagen van hout, he'j oek alderhaande kettenzagen veur t zagen van aander spul, bieveurbeeld veur natuursteen, keien of beton.

## Ho t warkt
Je hebben twee soorten kettenzagen, de ene wördt an-edreven deur n motor (mit benzine) en de aandere löp op elektrisiteit. De kettenzage die op elektrisiteit löp is veural veur partikulier gebruuk.

De kettenzage besteet uut dree onderdelen, de motor, t zaagblad mit daoran n soort fietsketten, mer dan mit scharpe mesjes. De mesjes zörgen derveur da'j goed zagen kunnen. De ketten mut goed onderhöllen wörden, dit ku'j doon deur der olie op te smeren en de ketten eens in de zoveul tied goed scharp te laoten maken.

## Veiligheid
A'j n kettenzage gebruken mu'j de oren goed bescharmen, went a'j der vake mee warken, ku'j doof of slichtheurend wörden van al die harrie. Veur de rest van t lief ku'j bescharmend grei antrekken en veur de ogen mu'j n bescharmingsbrille opzetten.

## Kampioenschappen
Der bin tegenswoordig oek internasionale kampioenschappen houtzagen mit kettenzagen. t Geet der dan umme wee t vlotst dree lieke plakken van n stobbe kan aofzagen. De tied wördt emeten vanaof t moment dat de zager de zage anslingert totdat e m weer uutdut.

## Uutgaonde verwiezing
Hooltdoarp

**Hooltdoarp** is n joarliks eheuldn gebuurn vuur keender töt 12 joar in Tweante/oostelk Sallaand, vuural in de umgewing van Maarkel, Riesn, Eanter, Wierdn en Heeldern, woerbie at ze zelf nen eegn doarp van hoolt in mekaander magnt timmern.

Verskeaidene hooltbedriewe geewt oold hoolt vort an de hooltdoarporganisasie, dee at t dan verslept noar ne weaide boetn t doarp of stad. De keender köant zik dan inskriewn, en met spölkameröadjes/-vrindinnekes n eegn hutjen timmern. Umdet t Hooltdoarp in de zommervakaansie eheuldn wörd, hebt de keender alle tied van de wearld. 

Van moandag töt doonderdag hebt de keender de tied um te timmern. Timmergerei munn ze zelf metbrengn, mear spiekers kriegnt ze van de organisasie. Op doonderdag wörd duur ne kuurmeaister bepoald wee at de mooiste hutte hef etimmerd. Ene van de bouwers doarvan wörd oet erop töt "Börgermeaister van Hooltdoarp". 

In n nacht van doonderdag op vriedag magnt de keender in öar bouwsel bliewn sloapn. 's Aanderdeagns wörd t hooltdoarp in braand estökn. De börgermeaister en zinne/öare möage magnt met de braandwear met um t doarp te blusn, oonder grote tooloop van kiekvolk.

Op disse manere hebt de keender ne wekke wille, en beent de hooltbedriewe gratis van öar oolde hoolt of. Doar keump nog bie det de keender zo leart saamnwoarkn en inzicht kriegnt in timmerwoark.
Ketten

**Ketten** of **kettige** kan meerdere betekenissen hemmen:

*Ketten (sieraod) - veur um de halze of de narms.
*Ketten (andrieving) - bv. bie een fietse of knetterbiele.
Gerrit Wassing

**Gerrit Wassing** (Grunnen, 4 septìmber 1925 - Assen, 2015) was n dichter en schriever in t Grunnegs en Nederlaands.

Wassing wör geboren as zoon van n winkelier en muzikus. Hai gruide op in Stad. Stadsgrunnegers het er van straode en van opa en opoe leerd. Hai het Deupsgezind predikaant west in Leeuwerd en het mit vraauw in Spanje en op t Oamelaand woond.

Noa zien pensioneren is Wassing eerst in t Nederlaands schrieven goan, doarnoa in t Grunnegs dou er mainden dat zien haiku hail goud in beknopte Grunneger toal paasden. Zien haiku stuurde hai noar t Grunnegstoalege tiedschrift *[[Krödde (tiedschrift)|Krödde]]* tou.

Veur zien körde verhoal *De poppenspeuler* het Wassing in 2003 de Tine Clevering-Meijerpries van t Prins Bernhard Cultuurfonds had, en veur de novelle *Met de vouten in t wotter* de Literaire Pries van Stichten Grunneger Bouk. Zien waark stond noast in *Krödde* ook in Drìnts literair tiedschrift *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*.

## Citoat
:*Ook dizze mörn leerde ik der weer wat bie. Oet veren van n vogel, dai tou t wad oet vloog, vol wotter in zee terogge. Ik docht, dat ik druppen heuren kon. Even docht ik weerom aan laange joaren leden, dou der soavends druppen in t wotter vollen op Lembang. t Muik mie de mörn tot n hail biezundere. Summege dingen beuren je aaltieden weer, docht ik even. Summege dingen binnen aiveg.*

:Oet *Met de vouten in t wotter* (blz. 59)

## Waark
* *Vogels over de Lembangweg* (1989)
* *Een handvol leegte: haiku* (1995)
* *Een huiddunne damp: haiku* (1996)
* *Manis: Een Indië-verhaal* (1997)
* *Rafelend water: haiku* (1998)
* *Met de vouten in t wotter* (novelle, 2000)
* *Alkestis in Brantgum* (novelle, 2000)
* *Rook van licht: haiku* (2001)
* *Wind* (haiku, 2001)
* *Het lange luisteren: haiku* (2002)
* *De opstand van de fazanten* (novelle, 2003)
* *n Wereldtoal: Körde verhoalen* (2003)
* *De mandibak van Deetje* (novelle, Nederlaands, 2005)
* *De stilte van t snijen * (novelle, 2005)   
* *t Blode baintje van Diëng* (novelle, Grunnegs, 2006)
* *Het blote beentje van Diëng* (novelle, Nederlaands, 2006)
* *Schoelen in de stilte* (haiku mit Japanse vertoalens deur Ryoko Kawazama, 2007)
* *Een olifant in de lucht: vier Ganesha-verhalen* (2007)
* *n Vogel in de toene* (novelle, 2008)

## Welle
*Artikel ''Groninger auteur Gerrit Wassing en zijn liefde voor de haiku'', op webstee 'Trankiel'

## Boetende hìnwiezen
*Veurdroagen fragment oet Wassing zien novelle ''Met de vouten in t wotter''
Republiek Venies

De **Republiek Venies** was van middelaiven ôf aan n laand ien t zuden en zuudoosten van Uropa. t Beston sikkom duzend joar, van 726 tot aan 1797 en het deur de run van de geschiednis veul laand wonnen en verloren. t Haar as middelpunt de stad Venies en wör ook wel **La Serenissima** nuimd. 

## Geschiednis
Ien de 8. aiw begon de stad Venies op te kommen. Van oorsprong was t bedould as verdedegen tegen t Byzantainse riek. Ien dij tied beston de Venies allend oet de stad en n lutje gedailte op t vaste laand. Loater, om en bie de 10. aiw, wörren verschaaidene gebieden om en bie de Adrioatische zee veroverd, woaronder Istrie en dailen Dalmatie. Ien de 15. aiw kreeg Venies ook meer laand ien t noudoagse Itoalje, môr ook wieder overzees tot ien de Iegese zee tou. Op zien hoogtepunt wazzen aailanden as Rhodos, Kreta, Evia en Ziprus ook dail van t riek. 

Ien 1714 verkloarden de Törken kraig aan Venies. Hierbie gong t veuraal om de gebieden ien t noudoagse Graikenlaand. Dit verlozen zai den ook. Ien de joaren '90 van de 18. aiw kreeg Venies te môken mit nog meer fronten, noamelk mit dij mit Oosterriek en dij van Napoleontisch Fraankriek. Ien 1796 gaven zai zok over t dail van Oosterriek. Loater wör t dail van t Fraanse kaaizerriek. Noa Napoleon wör t dail van Venies dat ien t noudoagse Itoalje ligt, behaalve Istrie, Triest en Gorizia dij Oosterrieks wazzen, soamenvougd tot t Keunenkriek Lombardaai-Venies, dat loater weer deur de Habsbörgers ienlieven worden is. Sunt t Kongres van Wienen is Venies dail van Itoalje tot dag van vandoag tou. 

## Gebieden
De volgende gebieden hebben ien bezit wèst van de Venies:

* Heufdgebieden
** Venies en t gebied der om tou: t noudoagse Veneto en Friuli-Venezia Giulia.
** Dalmatie
** Istrie
* De Italiaanse steden/gebieden:
** t Heertogdom Milaan
** Verona
** Padua
** t noudoagse gebied Emilia-Romagna
* De steden op de Baalkan:
** Ragusa, t noudoagse Dubrovnik ien Kroatie.
** Durazzo, t noudoagse Durrës ien Albanie.
** Shkodra 
** Monemvasia (ien Graikenlaand)
* De Graikse aailanden(groepen):
** Kreta
** Sporaden
*** Rhodos
*** Samos
** Jonische Aailanden
*** Korfoe
*** Zakynthos
*** Ithaka
*** Kefalonia
*** Paxi
*** Kythira
** Ikaria
** Kos
** Limnos
** Evia
* Ziprus
Gerard Vaanholt

**Gerard Vaanholt** is nen skriewer in t Tweants. Hee is bekeand ewördn met zin vertalings van Suske en Wiske en zin Tweantse spröknbeukn *En Zo Kleait Wie Verdan*.

Vaanholt wör geboorn in Lönnker. He en studeerdn in Niemeagn, woer at he bie de Tweantse studeantnverennige *Doot Heanig An* was. Later wör he redakteur bie de Tweantse Courant, en noa t saamngoan van dee kraante met n Tubantia, wör he redakteur van de bielage Stad & Land. Rechtevoort wont he in Oldnzel.

In 2009 wun he de Tweantse Taalpries.

## Stiel
Vaanholt probeert zo kort meugelik bie t echte sprökne Tweants te bliewn en t neet meuier te maakn as det t is. Hee is geboorn in Lonnker, en heult doarumme ook de wöardeskat van dee kaante an. Hee skrif in de Kreenk vuur Twentse Sproak-stiel.

## Skriewerieje
*Zaand
*En Zo Kleait Wie Verdan
*Suske en Wiske: t Zulveren Heurnke
*Suske en Wiske: t Witte Wief
*Stad & Land: 1995-1998 (beundel artikels oawer Tweantse zaakn)
*Stad & Land: 1998-2000
*Tukkers Nu

## Reffereansies
Zwiep

**Zwiep** is n darp in de Nederlaandse previnsie Gelderlaand, in de gemeente Lochem. Et pleatsken hef 60 inwonners (2006) en met de verspreide huuze der-umhen meer as 100. Zwiep is bekend emaakt deur den plaatseleken bakker den de legende van de witte wieve gebroekten um ziene bi-j de bakkeri-je beheurende oetspanning antrekkeleker te maken voor dagjesleu. Anno 2008 is dit oet-egreuid tot n klein themapark oaver de witte wieve dee-t de kortbi'j eleagen Lochemerbarg 's nachts nog altied onveilig maken zollen. Ne andere bezeensweerdigheid is de Zwiepse mölle.

## Bekende leu oet Zwiep
*Dinie Hiddink-Dijkman - Achterhookse skriefster

## Oetgoande verwiezing
*Webstee oaver Zwiep
*Webstee van de Zwiepse Mölle
Standaard Skriefwieze

De **Standaard Skriefwieze** is ne skriefwieze vuur et Tweants. Goaitsen van der Vliet oet Eanske hef et oetdacht.

De Standaard Skriefwieze is baseerd op de eerste skriefwieze van 'n Kreenk vuur Tweantse Sproake (KTS) oet 1982. Hee is doarmet luk fonologischer as de latere (1997 en 2009) skriefwiezen van de KTS. Hierduur is der völle ruumte um plaatselike verskillen good wier te gewen (as de leazer op de heugte is met Nederlandse spellingsrichtlienen).

Anders as in de hudige KTS-skriefwieze dut de Standaard Skriefwieze de oetgänge van warkwöörde vasteplakken an 'n stam. Weurde as *wearken* en *lopen* wördt dan skreven as *wearkn* en *loopn*.

Ook hef de Standaard Skriefwieze hoaste gin hoge komma's, behalve op steas woeras et neet anders kan. Reduceerde lidweurde as *<nowiki/>'n* en *<nowiki/>'t* wordet skreven as *n* en *t*. Saamntrekkiges wordt met nen hogen komma wier-egewen: *kö'w* (köant wie) en *goa'j* (goa iej).

## Gebroek
In alle Twentse zaken wat Van der Vliet oetgeven hef onder ziene oetgeverieje ''De Oare Útjouwerij'' skrif hee de Standaard Skriefwieze vuur. 

Bekendere skrievers dee de skriefwieze gebroekt of gebreuken zint of warren Willem Wilmink, Gerrit Klaassen, Gerrit Lansink, Frank Löwik, Theo Vossebeld en Bennie Sieverink. 

Nöast Van der Vliet zien Dialexicon (een digitaal weurdebook Nederlands en Twents), en et Twentse literaire blad *[[De Nieje Tied]]*, zint ook op disse Wikipedia verskeidene artikels in disse letterzetting te vinden, zoas Beantel en Fleringn.

## Reffereansies
Alatri

**Alatri** (Latien: **Alaetrium**) is de eufdstad van de Italiaanse regio Latium en de previnsie Frosinone, in 't zuuden van Italië.
Assimilasie (sproakleer)

**Assimilasie** is in de sproaklear nen term den-t angef det nen klaank veraandert duur toodoon van nen vurigen of volgenden klaank.

## Vuuroetgoand of teruggoand
Nen klaank kan veraandern duur nen klaank den at dr an vuurof geet. Det neumt de geleardn *progressief* (vuuroetgoand), woerbie at dus n eerstn klaank invlood hef op n tweedn.
vuurbeeld:

* 'Det doar n hoes steet' wörd oet esprökn as *Dettoarnoessteet*. De [d] van 'doar' veraandert in nen [t] umdet den dr al an vuurof geet. Ook de [h] van 'hoes' vaalt weg noa nen [n].

Nen klaank kan ook veraandern duur nen klaank den at dr noa keump (*regressief*), woerbie at n tweedn klaank invlood hef (terugge geet) op n eerstn.
vuurbeeld:

* 'zakdook' wörd meesttieds oet esprökn as *zaddook*, woerbie at de [k] veraandert in nen [d] umdet den dr ook al noa keump.
Karkdarp (Oldebroek)

**Karkdarp** (Nederlaands: *Kerkdorp*) is een heel klein plasien kortbie Kampen. 't Is een stuk van de gemiente Oldebroek, in de previnsie Gelderlaond. Disse gemiente hef 11 aandere darpen.

In Karkdarp stond veur 1845 de Sint-Niklaaskarke uut de 14e eeuw (vandaor de naam Karkdarp). Nao een blikseminslaag werd de karke esloop en werd een nieje karke ebouwd an de Zaondweg (de hudige Groote Woldweg in Oosterwolde). Der steet noe gien karke meer, mer toch hèèt 't darp nog Karkdarp.
Gerard Vloedbeld

**Gerard B. Vloedbeld**, ok wa op zien Twents: **Vloodbeld** (Ambt Almelo, 9 meert 1884 - Almelo, 17 november 1961) was nen skriever den at zik drok maken vuur de Twentse sproake. Hee skreef oawer geskiedenisse, tradities en gebroeken van Twente. Ook was he nen zet betrökken biej *[['t Swieniegeltje]]*, een skrieversblad van een intersaksisch skrieversverbond.

## Leawnsbeskriewige
Vloodbeld wör meesttieds anesprökken as 'Meister Vloodbeld', umdat dat zien feitelike beroop was. Veertig joar lange was he boavenmeister in Almelo. Vanof 1907 skreef hee vuur de *[[Twentsche Courant]]*. Do at dee krante verkocht wör noar Oldnzel, har Roomsk Almelo ginne krante mear. Doarumme begun Vloedbeld met drukkerieje Lulof in 1921 de *[[Nieuwe Twentsche en Almelosche Courant]]*, woervan at de bladziedes vuural duur umzelf evuld wörden. Hee har do al wat kunnigheid met et verleden van Twente. Heanig an wör he mear nen anpriezer van de Twentse sproake en gebroeken, en vlot skriewer van et Twents.

In de joarn '30 skreef Vloodbeld fel tegen et nazisme, woerdoer at de krante tiedens de bezettige verböaden wör. In dee tied begun he skriefkunstig woark umme te zetten op zien Twents, um an te teunen at Twents ne 'volle sproake' is, woerin as der ruumte is vuur skriefkunst. Doarumme wörd he wal ezeen as 'n eersten den at et Twents op een heugerder plan probeerden te kriegen. Ene van ziene bekendste woarken is et komische *[[Mans Kapbaarg, 'n grootsten leugenbuul van 't Tukkerlaand|Mans Kapbaarg, 'n grootsten leugenbuul van 't Tukkerland]]*, wat verskeidene moalen vanniejs edrok wör. Mans Kapbaarg wör as ne oard stripverhaal verwoarked in een 150 meter lank mozaïek an nen tunnelwand an de Wierdensestroate in Almelo. 

Vloodbeld har völle bestuurlike functies. Zo was hee oprichter en eersten vuurzitter van 'n Twentsen Skrieverskrink, en redakteur van Twènterland en -leu en -spraoke.

## Skrieverieje
* *Geschiedenis der Katholieke Kerk in tijd- en levensbeelden*. Almelo, J.T. Sommer, 1912 
* *Mans Kapbaarg, 'n grootsten leugenbuul van 't Tukkerland*. Boorn, ten Tusscher, 1927 
* Ummezettings oet t Duuts van t woark van Augustin Wibbelt: *Het veerde gebod*, *In oorlogstied* (2 delen), *Wildrops Hof*, *De Noalaotenschop*. Oet ekömn in de joarn twentig bie Smit (Hengel) en Lulof (Almelo) 
* *Schriewers in de Twentse Sproake*. Almelo, van der Veen, 1954 
* *Elckerlick in Twentse Sproake*. Hengelo, Gigengack, 1960 
* *Klootscheeterswedstried*. Eanske, Witkam, 1969 
* *Twentse Holskrabbels*. Eanske, Witkam, 1969 
* *Aole könnigheid*. Eanske, Witkam, 1976 
* *De Eawengellies van Mattheus, Marcus, Lucas, Johannes aoverzet in de Twentse sproak*. Eanske, Witkam, 1984

## Bronnen
Röste (muziek)

Ne **röste** is een begrip oet de muziek. Et gef een ogenblik (en de lengte van et ogenblik) an woerop as nen muzikant niks hooft te spöllen. Det kan heel kort wean, mear ook heel lange. 

Um an te geven wo lange as den muzikant niks te doon hef, zint der in de bladmuziek verskillende tekens bedacht. Disse tekens geevt nen relatieven tiedsdoer an, ofhankelik van de ekeuzene spölsnelheid. Ne kwartröste doert biej 100 slagen de minute länger as biej 150 slagen de minute, mer ze doert beide nen tel.

Hieronder een oawerzicht van de verskeidene soorten rösten binnen ne moate.

Wieders zint der ook nog rösten dee as meardere moaten doeren könt. Dee wordt anders anegeven.

Een bekend muziekstukke wat enkel oet rösten besteet is 4'33, van 'n experimentelen muziekskriever John Cage (1912–1992). Um dit oet te voren zitt de muzikanten 4:33 minuten stille achter öar bladmuziek, mer telt wal met. Al heur iej niks, toch is et muziek.
Beats per minute

**Beats per minute** (BPM) of **slaagn per minuut** is nen term in de muziek den at angef wo vlot (of laankzaam) n muziekstuk espöld mut wordn. Dit steet meesstieds boawnan op t muziekstuk.

Te mear slaagn a'j in de minute hebt, des te sneller a'j t spöln mutn. Op 60 BPM is dus iedere sekonde nen tel (froai laankzaam). Op 120 BPM mu'j vuur iedere sekonde twee slaagn teln. 120BPM wörd bie muziekkorpsen ook wal marstempo eneumd.

De meeste muziekstukke hebt n apart antal BPM (bv. 115 of 135, etc), woerduur t dus moeilik is wovölle slaagn of det per sekonde wean mut. n Handig appareatjen um det dan te bepoaln is n metronoom.
30 Seconds to Mars

**30 Seconds to Mars** is n Amerikoanse rockband dij sunt 1998 bestaait, mit as bandleden Jared Leto (heufdvokoalen), Tomo Milicevic (gitoarist), Shannon Leto (drummer) en Tim Kelleher (bassist). De band is opricht ien Los Angeles.

## Diskogroafie
### Albums
* 2002: *30 Seconds to Mars*
* 2005: *A Beautiful Lie*
* 2009: *This Is War*
* 2013: *Love, Lust, Faith and Dreams*
* 2018: *America*
* 2023: *It's the End of the World but It's a Beautiful Day*

### Singles
* 2002: *Capricorn (A Brand New Name)*
* 2002: *Edge of the Earth*
* 2005: *Attack*
* 2006: *The Kill*
* 2007: *From Yesterday*
* 2007: *A Beautiful Lie*
* 2009: *Kings and Queens*
* 2010: *This Is War*

## Boetende hìnwiezen

* Offisjele webstee
Bloaskapel

Nen **bloaskapel** is n köppelken muzikaantn dee at op kopperne bloasinstrumeantn muziek maakn doot. Doarumme wordt ze in t Hollaands ook wal es *koperensemble* eneumd.

Dr beent verskeaidene soortn kapeln. Zo beent dr de *Egerländer kapeln*, dee at meesttieds Duutse *heimatmusik* spölt,  *[[Dweilorkest|Boernkapeln]]* en verskeaidene miltaire kapeln, dee at duur mekoar enömn wat grötter beent wat antal spöllers angeet.

## Bezettige
Kapeln bestoat meesttieds oet trompetn, skoeftrompetn, hoorns, baritons en tubaas. De Egerländer kapeln doot hier nog klarinetn bie. Ook kan dr slagwoark bie komn. De meeste kapeln hebt hier n traditioneel slagwoark bie wat metloopn kan op stroate, mear völle kapeln kiest rechtevoort vuur nen drummer.

## Optreedns
Bloaskapeln wordt vake met bepoalde "zwoare" (stemmige) optreedns in ezat, zo as op groowes of aandere geestelike zaakn en met dodenherdenking. De Egerländer Kapeln doot ook vuur de wille, en beent te veendn op spesjale Egerländerfestivals.

## Muziek
t Bekeandst zeent bloaskapeln um öare marsmuziek. Völle kapeln spölt kristelike koraaln, zo as t walbekeande *Blijf bij mij, Heer*, en verskeaidene aandere psalmen en gezänge. n Eankeln kapel dut doar wat vlottere nommers bie, dee at wier de jazzkaante op an goat.

De Egerländer kapeln doot völle polkaas spöln, dee at meesttieds ne dubbele titel hebt; in t Duuts en tsjechies, umdet disn stiel doar vandan keump.

## Bekeande ärtieste en kapeln
*Johan Willem Friso Kapel
*Ernst Mosch und seine Original Egerländer Musikanten

## Oetgoande verbeendige
*vuurbeeld Egerländer: Ernst Mosch & s. Orig. Egerländer Musikanten - Medley: Goldene Trompeten ‧ Blumengrüße ‧ Sechser'l Polka ‧ Du hast Grübchen ‧ Tanz mit mir
Mondegreen

Een **mondegreen** of **huldebiet** is een liedjen of een gedich waor of da-j een aandere tekse in kunnen heuren. Een klassiek veurbeeld en de naamgever van de mondegreen is 't Schotse gedich *The Bonny Earl of Murray*. De eerste strofe van dit gedich eindig mit de tekse *They have slain the Earl of Murray / and they laid him on the green*. As kiend heuren de Amerikaanse schriefster Sylvia Wright *They have slain the Earl of Murray / and the Lady Mondegreen*. In 1954 gaf ze de naam van dit neet-bestaonde frommes an 't verschiensel.

De leste tied wönnen 't begrip **mama appelsap** steeds vaker gebruuk veur zoksoort liedjes. Dit begrip hef zien naam te danken an 't liedjen *Wanna Be Starting Something* van Michael Jackson. Mama appelsap is een bekend begrip ewönnen deurdat BNN de rebriek *Mama appelsap* begunnen is, hierin heur je allemaole van zoksoort liedjes. Soms he-j zelfs hele liedjes mit zoksoort grappige teksen.

## Veurbeelden
**Michael Jackson - Wanna Be Starting Something* (*mama appelsap*)
**Wee Papa Girl Rappers - Wee Rule* (*Peter heeft het overleefd!*)
**Kaoma - Lambada* (*waar is toch dat zebrahondje voor*)
**[[Bob Marley]] - Could you be loved* (*theezakje*)
**Wes - Alane* (*luilak hang je jas op*)
**Wes - Alane* (*hiep, hiep, hoera*)
**Man at work - Downunder* (*ik zat alleen in een vuile kameel*)
**Chumbawamba - Tubthumping* (*jullie hebben nog niet betaald*)
**Manic street preachers - Your love alone* (*jouw lavalamp*)
**Kate Bush - Them heavy people* (*o lindeboom*)
**Shakira - La tortura* (*ik heb trek in peren*)
**Youssou N'dour - 7 seconds* (*Koeman gooit alle dingen om*)
**Moby - Natural blues* (*hoe laat is het*)

## In 't Nedersaksisch
**Empire of the Sun - Walking on a Dream* (*kokt de earpel nit kapot*)
**Empire of the Sun - Walking on a Dream* (**toek*, een eerpel kepot*)
* *Mumford & Sons - Hopeless Wanderer *(*Hool mie vast*)
* *Tiziano Ferro* - *Tardes Negras* (*Iej goat verdan*)

## Hele liedjes
**Prabhu Deva - Mukkala* (*sokken aan me laars*)
**Pradhu Deva - Kalluri vaanil kaayndha nilaavo* (*my looney bun is fine Benny Lava*)
**Fiza - Mehboob Mere* (*may he poop on my knee*)

## Uutgaonde verwiezen
*Al disse liedjes ku-j bekieken op: Youtube.com
* Nederlaanse mondegreens (bie mekaar ezoch deur Onze Taal)
* Verzameling van Engelse mondegreenteksen
Romani

**Romani** of **Romanes** is ne sproake van t zigeunervolk de Roma. Wat geleardn meant det dr meardere soortn Romani beent, dee at allemoal aparte sproakn beent, umdet t dialekt van verskeaidene stämme slim oet mekaander kan loopn.

Oonderzeuk hef oet eweazn det t Romani verbaand hef met sproakn in noord-India en Pakistan, zo as t Hindi, mear ook t Punjabi. Doarumme wörd ook an enömn det de Roma doar oorsproonkelik oet de buurte komt, umdet an de haande van verskeaidene leenwöarde n pad te volgen is van öarn trek noar t westn. Ne studie van kort geleene wis oet det t Romani verbaand hef met t Sinhala.

De meeste Romaas hebt öare sproake beheuldn, mear doar ook aait de sproake bie eleard van t laand woer at ze tiedelik wondn, want det kon wal honderden van joarn doern. Van ooldsher is de sproake Indisch, mear zee hef ook Iraanse, Armeense, Griekse en Sloaviese invloodn ehad. De stämme dee at wieter treukn hebt zik nog mear noar aandere sproakn an epast. Det is meesttieds wat slimmer as allene mear n antal leenwöarde: de Roma op de Balkan hebt nog aait dialekte met alle acht naamvaln van t Sanskriet bewoard, wat meugelik was duur de stoarke verbuging van de Sloaviese sproakn, mear de Karpaatn, dee at nöast öar eegne sproake ook Duuts leardn, hebt zowat alns dr van dr achterhen edoan. Doarumme köant völle Romaas mekoar rechtevoort neet mear verstoan.

Kortns beent ze begunn met t opskriewn en standaard-maakn van t Romani. Doarumme geet t dr op an det de dialekte töt meardere sproakn oetdiejn zöalt.

## Refereansies
* Gray, RD; Atkinson, QD (2003). "Language-tree divergence times support the Anatolian theory of Indo-European origin" *[[Nature]].* **426**, 435-439.
Kapel

t Begrip **kapel** of **kapelle** kan verskeaidene dinge beduudn:

* kapelle (gebouw) - kleain Roomsk gebedshuusken 
* kapelle - n insekt uut t geslacht van de vlinders of schubvleugeligen (Latien: *Lepidoptera*)
* akkenailtje of *dakkapelle* - n schune uutbouw van ramen
* bloaskapel - n köppelken kopperbloazers
* dweilorkest - nen feestband, vake rondumme karnaval.

### Plaatsen
* Kapelle an den Iessel - ne plaatse en gemeente in Zuud-Hollaand
* Kapelle (gemeente) - ne gemeente in Zeelaand
* Kapelle (Frankriek) - ne gemeente in Frankriek
Saxofoon

Nen **Saxofoon**, ook wal **saksofoon** (vake of ekortt töt **sax**), is n konies bloasinstrumeant (n buis wörd noar t eande hen breder). Saxofoons in heugere stemmingn zeent recht. Bie Saxofoons in legere stemmingn is n buis is vake in S-vörm eböagn um t instrumeant körter te maakn. De rechte soortn wordt nog wal es met nen klarinet duur mekoar ehaald).

n Buis hef geater dee't of eslötn köant wordn met klepkes, um zo n toonheuge te veraandern. t Hele apparaat is van kopper, mear t wörd nit töt de kopperne bloasinstrumeantn ereknd, umdet t n moondstukke hef van reed, woerduur t n hooltinstrumeant eneumd wörd.

## Geskiedenisse
t Instrumeant is oet eveundn duur n Belgiesn instrumeantnmaker Adolphe Sax (1814 - 1894), den at dr op 28 juni 1846 pateant op anvreug in Fraankriek.

Sax wol n instrumeant maakn det net zo woarm as striekers kon spöln, en tegeliek zo krachtig as kopper was en de klaankmeugelikheedn van t hooltwoark har. n Eerstn sax was nen bas-sax, umdet den duur zinne grötte makkeliker te maakn is, en makkeliker of te steln. Toen't Sax det eenmoal keandn, gung he vearder op t kleaindere priegelwoark.

## Gebroek
n Saxofoon wörd gebroekt in jazz-bands, showbands, plezeerkapeln, harmonieorkestn, popmuziek, kamermuziek, reggae en ska. Wieter is t instrumeant eweeld bie klezmer-orkestn.

In de simfoniese orkestn is n sax nooit op-enömn ewördn.

## Mooi um te weetn
* In Tweante wörd n saxofoon ook wal es n *saxemeant* eneumd, wat wier dubbelzinnig is met *zak cemeant*.
** Nen aandern Tweantsen bienaam vuur t instrumeant is *zwaannhaals*, umdet he wat vörm angeet wal wat lik op de rioolbuisanpassing oonder wastoafels.
Hoge Heksel

t **Hoge Heksel** (Neerlaands:*Hoge Hexel*) is n döarpken in de gemeente Wierdn, in t westn van Tweante. t Hef ongevear 1000 inwonners.

## Geskiedenisse
De moarke Hoge Heksel was vuur honderden joarn lange ne eegne moarke en is pas op 12 augustus 1654 met de moarke van Wierdn saamn edoan. Zo wördn ze ne dubbele moarke Wierdn en Hoge Heksel. t Oarfmoarkerichterskop van de moarke wör verkocht en köm in haande van de femilie Rechteren Limpurg. t Lear op de Hof te Heksel, t oarve Mensink. t Onmeundige oolde moarkebook met oorkondn oet t 15de joarhoonderd is oet mekoar etrökn en verdeeld oawer t hoesarchief van Almelo.

In de noaberskop Hoge Heksel lear op de greanze tusken Sallaand en Tweante t hoge Haalsrecht van Tweante. Op n Middelhoar leup de bisskopsdiek van Omn en Doarle noar Tweante. Oawer t *oale zwarte diekje* köm iej via Galgnhoar Tweante binn. Op n Galgnbeelt doar beent nog restn van de oolde galg te zeen. Disse stean woer at leu dood wörn edoan was volgens de verhaaln umgeewn duur heede. t Stukke laand van vieftig bie veer meter woerop at t gebuurn mos was of emarkeerd duur twee ondepe gröppes. De vuurste gröppe was wat körter as n achterstn zodet disse 'gehegene' groond skuuns op leup. Verkloariges van getuugn oet t vieftiende joarhoonderd in t hoesarchief van Almelo doot oawer t oolde hoge haalsrecht van t laandgericht Tweante op de greanze tussen t Hoge Heksel en Doarle, woerbie at de boern van de moarke Hekzeloe verplicht warn t Gericht en de Sweepsgalge te oonderhooldn.

## Mooi um te weetn
*n Almelosen komiek Herman Finkers dut zin leed "Beschuit" oawer t Hoge Heksel: *Uit t Hoge Hexel komt dit liedje / de titel is "Beschuit" / het is een heel droog liedje / t is zelfs niet mogelijk dat je t fluit.*
Sint Jansklooster

**Sint Jansklooster** (plaetselik: * 't Klooster*) is een dörp in de Kop van Overiessel. Et leit tussen Vollenhove en Meppel. Sint Jansklooster is vernuumd naor et konvent op de Sint Janskaamp, een klooster dat in 1399 sticht wodde deur de blinde Jehannes van Ommen. Et Sint Jansklooster wodde in 1581 verwoest tiedens de Tachtigjaorige Oorlog.

Et dörp mit de omliggende gebieden wodt Ambt Vollenhove nuumd en leit in et Laand Vollenhove. Sund 1 jannewaori 2001 heurt et bi'j de gemiente Stienwiekerlaand. Sint Jansklooster het omdebi'j 1.500 inwoners. De bekendste veurmaolig inwoner van et dörp is Evert van Benthem, twievooldig winner van de Elfstedetocht. In et dörp staot een stellingmeulen uut 1857, de Monnikenmeulen en een tjaskermeulen, De Foeke.

Sint Jansklooster vaalt onder et gebied van Vollenhove, ok wel Laand Veno nuumd. Aandere streken van Laand Veno bin Barsbeek, Heetveld, Leeuwte, Moespot, Kedoelen en De Krieger.

## Bloemekorso
Et dörp is in de wiede omkrieten bekend deur et grote bloemekorso, dat der elk jaor op de dadde vri'jdag van augustus hullen wodt. Dit korso trekt dan ok duzenden belangstellenden. De plaetselike bewoners bin maonden van te veuren al mit de veurbereidings doende. Veur de versiering van de metershoge praolwaegens wodden heufdzaekelik dahlia's bruukt. De hoeveulhied dahlia's verschilt van 120.000 tot 450.000 stuks per korsowaegen. Et korso trekt op de dadde vri'jdag van augustus deur Sint Jansklooster.

## Karkelik leven
Et dörp het vier karkegebouwen:
* Kristelik Griffermeerde Karke (Meulestraote)
* Griffermeerde Karke (Leeuwte)
* Griffermeerde Karke vri'jmaekt (Kedoelen)
* Hervormde Kapel (in gebruuk neumen in 1909), heurt bi'j de Hervormde gemiente Vollenhove binnen de  Protestaanse Karke in Nederlaand. (Meulestraote)

## Bezukerscentrum De Wieden
Buten Sint Jansklooster leit et Bezukerscentrum De Wieden van Netuurmonementen.

## Uutgaonde verwiezings
*Theaterkorso Sint Jansklooster
*Hervormde Gemiente Vollenhove-Sint Jansklooster
*Sportverieniging VHK
*Kr. meziekverieniging SDG
Oaverdeenkel

**Oaverdeenkel** (Nederlaands: *Overdinkel*) is n doarp in t zuud-oostn van Tweante teegn de Duutse greanze, in de gemeente van Losker. t Ligt an de Deenkel en hef ongevear 3760 inwonners.

## Geskiedenisse töt 1890
Op t dreeleandepeunt van Nedersaksen, Westfalen en Tweante ligt Oaverdeenkel. t Is umgeewn duur heed en bos. Teegn de greanze an lear t *Tieknvenne* met nen plas den at vol egröaid was met reet, en den at in latere joarn dreuge is elegd. Kort oawer de greanze lear n groot zaandgebeed. An de Ruhenbergerbekke, den at Neerlaand binn keump, lignt n antal boernoarvn: Welpelo, Beernink, Luijerink en Nijland.

An de aandere kaante, woer at n Deenkel löp, he'j oonder mear de oarven Roterink, Lakerink, Elferink en Ter Denge. Disse oarven wordt al eneumd in t Moarkebook van Losker in 1533, woerin al edoan wörd van Oaverdeenkelse boern. Um 1200 steet n naamn Oaverdeenkel of Oaverdeenkelseveald al in de beuke. t Was n verdichte noaberskop, net as op zovölle plaatsn in Tweante.

In Oaverdeenkel löp de Invalsweg. Den wörd zo eneumd umdet in t vuurjoar van 1672 Bernhard van Galen, Bisskop van Meunster (Bomnbearnd) met n leager Oaweriessel binn treuk, woerbie at ze oonderwiel Oaverdeenkel en Losker löagreuwdn. Ze zatn kaamp op op de kruusing Invalsweg-Welpeloweg, woer at t machtig oolde veeldkruus van oawerdeenkel steet. Hier is nog n busken, en wörd alle joarn nog t Skuttersfeest eheuldn.

## Geskiedenisse noa 1890
Noa 1890 wördn in Gronau textielfabriekn ebouwd. Pastoor Roberink van Steenwiekerwoold, den at in Losker geboorn was, spoerdn völle leu oet n Kop van Oaweriessel an um noar Oaverdeenkel te goan, umdet doar woark was en zinne parochiaann in oarmood leawdn. Freeskn en Dreantn kreegn dr ook locht van en kömn ook met.

In 1907 har Oaverdeenkel al 1600 inwonners, en wör van ne kleaine noaberskop n kleain doarp. In detzelfde joar wör dr ne roomske koarke ebouwd. Twee joar later, in 1909 wör vuur de protestaantse immigraantn ne Protestaantse koarke ebouwd.

## Bekeande inwonners
*Gert Timmerman (oold-muzikaant)
*Fred Rutten (oold-trainer van FC Twente en Schalke '04, PSV, rechtevoort van Feyenoord)
Dirigeant

Nen **dirigeant** is n persoon den at vuur muziekgroepn steet en de muzikale leaidige hef. Doarbie gef'e de moate an met behulp van n dirigeerstökn, of gewoon met de haande. Hee wörd doarumme in t Tweants ook wal es lacherig "zweeiebaas" of "-kearl" eneumd, en t dirigeern op dee manere ook wal "(vuur)zweein".

Dirigeantn stoat meesttieds vuur stilzitnde groepn zo as harmonieorkestn en symfonieorkestn. Ze hebt n oawerzicht van alle instrumeantpartiejn vuur zik (de partituur) woerduur at ze alle muzikaantn in de gaatn köant hooldn met wat dee spölt. Op dee manere kan nen dirigeant ook zinne eegne dreei an n muziekstukke geewn (interpreteern), duur de muzikaantn tiedns t oefenn dudelik te maakn wodöanig at hee gearne wil det ze bepoalde gedeeltes spölt. Tiedns t spöln kan'e det ook doon met haandgebaarn, gezichtsoetdrukkings en lichaamshoolding.

Dirigeantn dee at vuur n muziekkorps stoat en ook zelf metloopt wordt ook wal Tamboer-maitre eneumd, en bie de wat Amerikaansere korpsn de Drum Major.

## Zeet ook
*Tamboer-Maitre
*Drum Major
Algerak

**Algerak** is nen muziekgroep oet Eanske, in Tweante. Öaren muziekstiel is t beste *volksmuziek* te neumn. Ze spölt met gitaar en trom (Bert Baarslag, zingt ook), trekzak (Machiel Evers), dwarsflöaite (Maaike Frits), altviool (Dorien Leersnijder), klarinette en doedelzak (Egbert Slaghuis).

n Naamn Algerak is Tweants en beteeknt *zeeldzaamheaid* of *metvaller*.

In 2014 deedn ze met an de leedkeswedstried van Radio 5 Nostalgia. Hiervuur wördn dialektärtieste op erop um evergreens van bekeande ärtieste oawer te zetn in öar eegne dialekt. Algerak maakn *Ellen hef rugpien *van Eleanor Rigby van The Beatles.

## Plaatnriege
Ze hebt ne CD emaakt met verskeaidene ärtieste, woereunter Harm Agteresch, Höllenboer en The Spitfires.

## Reffereansies
Nedersaksische tillevisiepergrammes

Et eerste grootst opzette **Nedersaksische [[tillevisiepergramme]]** was Van Jonge Leu en Oale Groond. Veur die tied weren d'r al een peer kleine pergrammes zoas een Grunningse taelrebriek of et weer in et Grunnings.

## [[Regiosoap|Regionaole zieperiegen]]
*Van Jonge Leu en Oale Groond (Twents)
*Boven Wotter (Grunnings)

## Aanders
*Grunnegers
*Weer in t Grunnegs
*Vet Plat
*Helligen Hendrik
*Willie's Wereld

## Kiekt ok bi'j
*Nedersaksische films en tillevisieseries
Boaken

n **Boaken** is n bult holt dij ien de braand stoken wordt. De bekendste doarvan is tegenswoordeg t poaskevuur, dat ien summege Twìntse dialekten ook wel as boake aanduud wordt. Ien t Grunnegs kin "boaken" (mv: boakens) verwiezen noar elke branden stoapel mit n bepoalde (navigerende of seremoniele) funksie (dus nait elke brandende stoapel holt is n boaken). 

Ien de vrouge middelaiven wörren boaken veuraal broekt om nkander te woarschaauwen. n Goud veurbeeld was ien Skandinoavie, woar man boakens ien de baargen stoan haar en dij aandee wanneer der gevoar (bv. n vôlk dij oorlog wol) kwam. Luu dij aan aine kaant van de baarg de boaken aanstoken, woarschaauwden hiermit de luu op de baarg en as dij ook heur boaken aandeden, den wazzen luu aan aander kaant van de baarg (en op aander baargen) ook woarschaauwd. Dizze wieze van kommuniseern hait ook wel *woaren*, woar de woorden *woarschaauwen* en *woartaiken* ook vot kommen. Ook de Saksen broekten dit. t Poaskevuur is hier tegenswoordeg nog n overbliefsel van, den nait allend mit gevoar, môr ook mit feestdoagen kommuniseerden de luu op dizze wieze mit nkander. Van oldsheer wörren ook de doden op boakens verbrand.

Ien Engelaand deden de luu dit ook en den veuraal, ironischerwies tegen de Vikingen oet Skandinoavie. Der bestoan nog verschaaidene baargen mit de noam "beacon-hill" (boakensheuvel). Man gaait der ook vanoet dat de Engelse Silbury Hill, n soort wierde bie de ploats Avebury ook n zokse funksie had het. t Ligt noamelk ien t midden van verschaaidene olle stainmonumìnten, woar Stonehenge aine van is. Man gaait der vanoet dat man vanôf dit stee de seremonies ien dij hailegdommen laaidde deur middel van boakens en vakkels. Man is nait wizze van dizze theorie, sunt der ook n holle roemte binnenien vonden is.

n Nijmoodsere vörm van de boaken is de lichttoren, dij van oldsheer ien hoaven stonden. Hiermit wörren schepen ien t duuster woarschaauwt dat zai dicht bie de kost wazzen, zodat zai doar nait tegenaan voarden.

## Populère media
Ien de populère media kommen boakens veur ien de fantasyfilm Lord of the Rings. Hier is n schiere veurstèllen môkt van hou dat vrouger gong. Ien dizze filmriege woarschaauwt t keunenkriek Gondor t keunenkriek Rohan en vroagt doarmit om hulp.

Ook ien de film Elizabeth worden boakens broekt om t Engelse leger tou woarschaauwen veur de Spoanse schepen Engelaand dij aanvalen willen.

## Boetende hìnwieze
* t Fragmìnt van Lord of the Rings, Return of the King, woar de boakens aanstoken worden op YouTube
* Boakens ien Elizabeth: The Golden Age (ien t begun)
FC Tweante

**FC Twente** of **FC Tweante** is ne Neerlaandse voetbalverenige den at an betaald voetbal dut. Ze doot seend öare oprichting in 1965 met in de Neerlaandse Eredivisie, behalve in seizoen 1983/1984. t Eerste elftal wörd rechtevoort etraind duur John van den Brom.

Op 2 mei 2010 wör FC Tweante vuur t eerst in de geskiedenisse laandskampioen van Neerlaand, duur te winn van NAC oet Breda met 2-0. n 8sten mei 2011 wunn ze n beker van AFC Ajax, duur met 3-2 te winn. n 30sten juli wunn ze nog s van Ajax met 2-1, noen veur de Johan Cruijff Schale.

## Ontstoan
FC Tweante is ontstoan in 1965 oet nen saamngoan van de vrogere Sportclub Enschede en de Enschedese Boys. Doar deedn ze al wal völle lenger oawer, mear t köm dr nooit van. Doew at t slechter gung met beaide voetbalvereniges, beent ze op 13 april saamn verdan egoan oonder n naamn *FC Tweante*, den at al op 11 februoari ekeuzn wör.

## Oonderkomns
Tweante spölt de thoeswedstriedn in de Grolsch Veste, den at vroger t Arkestadion heetn en doarveur spöllen ze in et Diekmanstadion. Et Arkestadion wör op 1 mei 1998 lös edoan en dr kon eerst 13.500 man in, mear later wör det terugge ebracht noar 13.250. Seend seizoen 2008/2009 is dr nen tweedn reenk bie boawnop ezat, zodet dr non 24.000 man in kan.
In juli 2011 is biej bouwwarkzaamheden n stukke van t dak van t stadion dale evallen, woarbiej twee man um t leaven bunt ekommen.

## Anhangers
De anhangers van FC Tweante stoat bekeand as slim fanatiek, mear dr beent twee anhangersvereniges, *Vak-P* en de *Vriendenkring* dee at vanof t begin t trouwste an de club warn. De Tweante-anhangers hebt oawer t algemeen nen goodn baand met de anhangers van t Duutse Schalke '04.

## Supportersvereniges
Duur heel Tweante hen beent dr mear as tien offisjele supportersvereniges, zo as bievuurbeeld in Hengel, Maarkel, Riesn, Vjenne, Dealdn, Nijverdal, Wierdn, Goor, Boarn en Eanter. Disse vereniges organiseert vuur n leeg bedrag verskeaidene busreaizn noar wedstriedn en komt wieter bie mekoar in bepoalde stamkafees um wedstriedn te bekiekn. Ook in Duutslaand kort oawer de greanze is ne anhangersverenige, seend 2007 in Australië, oonder n naamn *Tukkeroos*, en per 2011 in Skotlaand, in t doarp Stranraer.

## Vrouwleuvoetbal
Seend seizoen 2007/2008 hef Tweante nen eegn vrouwleu-elftal, den at in de Earedivisie vuur vrouwleu spölt. In t eerste joar wör de KNVB beker ewunn.

## Oetgoande verbeendige
* www.fctwente.nl offisjele webstea van Tweante
Noordiekerveld

Et **Noordiekerveld** is een gehucht in t noordn van de gemeente Berkelland, tussen de plaatsn Gelselaar en Markvelde, an de rand van de previnsie Gelderland. Op t moment besteet Noordiekerveld oet enen weg (de Noordiekerveldweg), enkele boerderi-jen en een vakantiepark. Veur de gemeenteleke herindeling maken het deel oet van de gemeente Nee.
Michel de Nostredame

**Michel de Nostradame** (14 december of 21 december 1503 – 2 juli 1566), better bekeand oonder zien Latiensen naamn *Nostradamus*, was nen Fraansken apotheker en bekeande zeener den at verskeaidene vuurspelliges oetbrachtn, dee at wearldwied bekeand zeent ewördn. Zien bekeandste book was *Les Propheties* (De Profesies), woervan at n eerstn druk in 1555 was. Seend at dit book oetköm, en seend dee tied hoaste tooverdan of edrok is, hef Nostradamus völle volgelingn dee at saamn met de pers zegnt det'e verskeaidene grote gebuurtenisse in de wearldgeskiedenisse hef vuurzeen.

Doar steet teegn oawer det de meeste gelearde weln meant det de verbeendige tusken gebuurtenisse van de wearld en de Kwatrienn van Nostradamus vuur n groot deel te daankn is an t verkeerd oetlegn of verkeerd umme zetn (mangs met opzet) dr van, en aanders wal zo ondudelik zeent det ze nauweliks mear vuurspelnde wearde köant hebn. Doar boawn op, ginne van de bekeande weln gef genog bewies det eenn de kwatrienn zo dudelik hef oet elegd det ne gebuurtenisse in t vuurtn an eweezn kon wordn.

Det neamp nit weg det belangstellige vuur t woark van disn biezeundern kearl oet de Fraanske Renaissance nog aait beheurlik groot is, en de vuurspelliges hebt in eankele gevaln wier aanders oet elegd ewördn duur de Biebelcode too te pasn, as met aandere bekeande profetiese woarkn.
Noordeinde (Oldebroek)

**Noordeinde** is een därpien mit zo'n 200 inwoeners. 't Lig an 't Drontermeer tussen Kampen en Elburg in. 't Darp beheurt tot de Gelderse gemeente Oldebroek.

Noordeinde hef zien name te danken an 't feit dät 't de meest noordelijke plase van Gelderlaond is.

De name Noordeinde bestiet nog niet zo heel lange. In de jaoren 70 beheuren Noordeinde tot de gemeente Doospiek en toen heten 't *Kamperniejstad*. Sins de gemeentelijke herindeling binnen de previnsie Gelderlaond is Kamperniejstad herneumd naor Noordeinde. In veule olde atlassen en soms ok nieje stiet Noordeinde an-egeven as Kamperniejstad.

Noordeinde kump veur in de geschiedenisse tiedens de Franse bezetting. In de veurmaolige basischoele op de diek zat een Franse douanepos. Tiedens de bezetting smokkelen ze arg veule en de douanepos mos derveur zörgen dät de smokkelactiviteiten een bietien an-epak wörden.
Vaastelaand

Et **vaastelaand** is een begrip dat bruukt wodt veur een laandoppervlak dat verbunnen is mit et kontinent. Dit begrip wodt gebruukt et verschil an te duden mit laandoppervlakten as eilanen. Nederlaand heurt bi'jgelieks veur et grootste gedielte bi'j et vaastelaand, mar de Waddeneilanen, de Zeeuwse eilanen, de Flevopolder en gao zo mar deur heuren niet bi'j et vaastelaand. De Noordoostpolder en Urk beheuren wel tot et vaastelaand, omdat et vaastzit an Overiessel en Frieslaand. Ok et Deense Jutlaand heurt as schiereilaand wel bi'j et Europese vaastelaand.

Verschillende saemenhangende laandoppervlakten hebben de status van vaastelaand: Azië, Europa en Afrike; Amerike; Australië en Antarktika. Alle aandere laandoppervlakten bin eilanen. Alhoewel Afrika scheiden wodt van Azië deur et Suezkenaol en Noord-Amerike van Zuud-Amerike deur et Pannemakenaol het et gien effekt op de status van vaastelaand.
Noordeinde

**Noordeinde** kan 't volgende ween:

*Noordeinde (Groft-De Riep) - een därpien in de gemeente Groft-De Riep (Noord-Hollaand)
*Noordeinde (Oldebroek) - een därpien in de gemeente Oldebroek (Gelderlaond)
*Peleis Noordeinde - warkpeleis van Koneginne Beatrix in Den Haag
*Verschillende buurtschappen in Nederlaond die zo heten
Indo-Uropese taolen

De **Indo-Uropese taolen** zint n grote familie van taolen, dei allemaol mitnanner verwandt zint (vellicht zint ja alle taolen mitnanner verwandt, man bi de Indo-Uropese taolen kann man dat ook bewiezen). Tesaomen zint zi de grootste taolfamilie up de Eerde. Meer as 2,5 miljard luu heft n Indo-Uropese taol as Moudertaol. De taolen, dei bi disse familie heuren deit, stimt wiet overein in zaoken as woordenschat, flexion en annere zaoken.

In Uropa heurt haost alle taolen bi disse familie. Bloot Törks, Fins, Estlaands, Hongaors en Baskisch heurt nich daorbi.

Dat de Indo-Uropese taolen binao over heile wereld praot wordt kumpt deur de Kolonisaotsie vanof dat 16. Jaorhonnert. Ook zint taolen in Iran en India Indo-Uropees.

## Indo-Uropese taolen

* Germaonse taolen, zo as Engels, Duuts en Nederlaands
* Indo-Iraanse taolen, zo as Hindi, Bengaols, Marathi, Punjabi, Urdu, Koerdisch en Perzisch
* Romaonse taolen, zo as Spaons, Roemaons, Fraans en Italjaons
* Slaovische taolen, zo as Russisch, Krewaotisch en Pools

Ook Latien en Ooldgreiks, dei up gymnasium geven wordt, zint Indo-Uropese taolen.
Brobargen

**Brobargen** (Duuts: *Brobergen*) is een dörp an de revier de Oste in et distrikt Stade. Et dörp beheurt diels tot de gemiente Kraeneburg en de samtgemeinde Ooldendörp.

Brobargen leit rechts van de revier de Oste, mar een diel van et laand mit de "binnerplaetsen" leit links van de Oste.

## Geografie

Brobargen leit an de raand van een moeras an de Oste, de Mehe lopt hier van links in de Oste over. De Oste bie Brobargen is een getiederevier en leit op zeenivo. t Dörp zels leit zo'n drie meter boven zeenivo an de raand van een geestgrond. Naor Ooldendörp toe stiegt de geestgrond tot zo'n 17,5 meter boven zeenivo.

Deur Brobargen lopt de Duutse Veerstraote.

Buurdörpen bin: Kraeneburg in et noorden, Ooldendörp in et oosten, Esdörp in et zuudoosten, Gruppel in et zuudwesten, Oostendörp in et distrikt Rodenburg in et oosten en Nindörp in et distrikt Cuxhaven in et noordwesten.

## Geschiedenis

In de oorkonden komt Brobargen in 1286 veur et eerst veur, as *Brocberge*. De naeme stamt of van een oolde naeme veur de *bargen in de [[broek]]*. Dat betekent: de zaandbulten in et moeras van de Oste. De oolde naeme *brocberge* betekende in die tied et hiele stok langes de Oste van Gröpel tot Burweg.

In een akte van 1525 ston dat d'r in Brobargen een Roelaand-staandbiel staon het. In disse treditie is der in 2007 weer een ni'j Roelaand-staandbeeld neerzet.

Sund de gemientelike herindieling van 1972 maekt de gemiente Brobargen diel uut van de gemiente Kraeneburg.

### Religion

Brobargen is veurnaemelik evangelisch-luthers en heurt bie de karke in Ooldendörp. Et dörp het een eigen karkhof mit een karkhofkapel.

### Inwonertal

In 1766 had Brobargen 17 woeningen. Kort nao de Tweede Wereldoorloog is et inwonertal deur verdrevene uut et Duutse oosten tot zo'n 330 meensken stegen. In de jaoren daornao is et  inwonertal weer naor beneden gaon.

### Waopen

Et waopen van Brobargen is an de linkerkaante rood, rechts zulver en wodt scheiden deur een spleten waopen. De gemiente Brobargen bruukten et waopen sund 31 meert 1948 as opvolger van et adelik geslaacht van Brobargen. Naodat Brobargen bie de gemiente Kraeneburg voegd wodde, is et Brobarger waopen sund 1983 ok links onderin et waopen van de gemiente te zien.

## Literetuur

* Friedrich Holst: *Roland und die Kraniche, Die Geschichte der Ostedörfer Kranenburg und Brobergen.* 1983
* Lühmann und Bohmbach: *Die Geest und Buxtehude, Urgeschichtsland zwischen Urstromtälern.* 1984
* *Chronik der Dörfer Brobergen und Kranenburg.* uutgeven deur de Volksbaank Ooldendörp, 2005
Gruto

De **gruto** (*Limosa limosa*) is een voegelsoort uut de familie van de steltlopers. Disse voegel wördden veur et eerst beschreven deur Carolus Linnaeus in 1758.

## Weivoegel
De gruto is één van de meest bekende weivoegels. Hij hölt van wat zompigere weien, en völt zich op de hedendase weien mit een leeg waoterpeil niet zo thuus. Et antal gruto's is daorumme de leste tied hard achteruutegaon. Gruto's zeuken der eten mit der lange snavel in de grond, et liefst in ondiep waoter.

## Verspreiding
Et breuigebied van de gruto löp van Ieslaand tot an et oosten van Siberië. De overwienteringsgebiejen liggen in Zuud-Europa, Afrika en zelfs Australië. Mit de voegeltrek zie'j gruto's oek vake in de waddegebiejen.

De soort hef drie ondersoorten:
* *L. l. islandica*: Ieslaand, de Faeröer, Sjetlaand en noordelik Noorwegen.
* *L. l. limosa*: van westelik en midden-Europa tot midden-Azië.
* *L. l. melanuroides*: midden- en oostelik Azië.

## Voortplaanting
Gruto's breujen vanaof de periode einde meert tot juni. Ze legen gemiddeld vier eiers. 24 tot 25 dagen lank breujen de voegels umste beurte op de eiers. As et gres langer wördt tiejens et breujen, wördt et nest staorigan beter aofedekt en is et nest beter bescharmp tegen roofdieren, allewel boeren der vaker overhinne riejen mit de gresmeier as et wat langer is. De ouwers passen nog zo'n vier weken op de jongen. Dit doon ze grege deur op een kleine aofstaand de jongen in de smiezen te houwen.

Een bulte nesten wörden deur zeevoegels of kreien leegereufd. Gruto's breujen daorumme oek grege in de buurte van kieften en tuteringen, zodat ze mit mekaar et nest verdejigen kunnen.

## Voeraozie
De gruto it wurms, insekten en larven van insekten zo as emelten (larven van de langpootmogge). Gruto's pikken in Nederlaand soms wel 1200 emelten per dag uut de weie, waor veehouwers dan weer blie van wörden. In zien overwienteringsgebied in Afrika (Guinee-Bissau) it e rieste op de plaotselike riestevelden.

## [[Nedersaksisch]]
De gruto wördt vake oek weld aneduud as *(regen)tuter* of *regenfluiter*, disse benaming verwist liekewels strikt ezien naor de wulpe.

## Referensies


## Uutgaonde verwiezing