open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Streektaalradio

**Streektaalradio** is n radioprogramma wat elke moandagoamd tusken 20:00u en 22:00u te beluusteren is op Accent FM, t lokale radio- en tv-stasjon van gemeente Losser en Oldnzel oet Tweante. In t programma wörd dialektmuziek dreaid oet heel Neerlaand. t Wörd an mekaar kuierd deur Ben Nijkamp.

Wieders hebt ze vaak gäste in de studio dee wat speult of vertelt oaver wat ze doot. In t verleden hebt ze bezeuk had van leu as Herman Finkers, Drs. Anne van der Meiden, Woolters, Triooo, Algerak, Harm oet Riessen, Gerard Rutger Buisman, Gerrit Dannenberg, ezw. 

Streektaalradio is lokaal op de radio te vangn op 196.2 en 107.4 FM. Leu van boetn de strekke mut via internet luustern.

## Oetgoande koppeling
*Offisjele website met livestreum
*t Offisjele twitterkanaal
Nynorsk

t **Nynorsk** (Niejnoors) en t Bokmål bin de twee Noorse standardtalen. Van die twee is t Bokmål (boekentaal) de gebrukelikste taalvorm. Ongeveer 16% van de Noren leerden in 2003 Nynorsk op schoele. Beie standardtalen bin veurnamelik schrieftalen. Noorwegen hef gien standardtaal en der bin regionaal aordig wat verschillen.

t Nynorsk is ontwikkeld deur de Noor Ivar Aasen in de 19e eeuw as alternatief veur t stark op t schriftelike Deens liekende Bokmål. t Nynorsk wörden veural in westelik Noorwegen gebruukt en is evormp op baosis van veural westelike plattelaandsdialekten, en lik in veule aspekten op t Ieslaands.

Dat Ieslaands en Nynorsk meer op mekaar lieken as Ieslaands en Bokmål kömp deurdat t Ieslaands en zuudwestelike dialekten van t Noors n gemeenschappelikere oorsprong delen. Dit ku'j onder aandere zien an de dree geslachten die t Nynorsk onderscheit (namelik: mannelik, vrouwelik, en neutraal), liekas t Ieslaands en t Faeröers. t Zweeds en t Deens hebben der mer tweje. Bokmål hank n bietjen tussen de twee systemen in, waordeur der vaker twee vormen naost mekaar veurkoemen.

## Zie oek
* Noors
* Bokmål

## Uutgaonde verwiezingen

* Woordeboek (Noors-Noors) veur Bokmål en Nynorsk
* De Noorse Taalraad (in t Noors)
Eijsden-Margraoten

**Eijsden-Margraoten** (Nederlaands: *Eijsden-Margraten*, Limburgs: *Èèsjde-Mergraote*) is n gemeente in t zuudwesten van de Nederlaandse provinsie Limburg, en ligt tegen de Belgiese grens an. t Is op 1 jannewaori 2011 ontstaon deur t samengaon van de gemeenten Eijsden en Margraoten.

De gemeente had op 1 jannewaori 2010 in totaal 24.839 inwoeners op n oppervlakte van 78,46&nbsp;km².

An de westkaante grenst t an de rivier de Maos, an noordwestkaante grenst t an de gemeente Maastricht, in t noorden an de gemeente Valkenburg an de Geul, in t oosten an de gemeente Gulpen-Wittem en an de zuudkaante grenst t an de Belgiese gemeente 's-Gravenvoeren.

Eijsden-Margraoten maakt zowel deel uut van t Limburgse Heuvellaand, as van t Maosdal. In dit dal liggen namelik (op één nao) alle kernen die vrogger de gemeente Eijsden vormden, terwiel de overige kernen allemaole op t plato van Margraoten liggen. Dit leste wörden mit name in t eneumden dal an-eduud mit de term "op de barg" (*op de berg*), terwiel ze daor op de barg praoten over "in t dal" (*in 't taal*).

## Kernen
De gemeente Eijsden-Margraoten hef in totaal vuuftien woenkernen. Der bin naost de vuuftien naamgevende darpen nog dartien gehuchten en dartien buurtschappen.

De vuuftien kernen (mit vermelding van t antal inwoeners op 1 jannewaori 2005) bin:

### Gehuchten
De dartien in bestuurlike zin bie één van disse kernen in-edeelden gehuchten bin:

### Buurtschappen
De dartien buurtschappen bin:
Barg, Breust, Groot Welsden, Hoog-Kaastert, Klein Welsden, Leeg-Kaastert, Schelbarg, Terhorst, Ulvend, Vroelen, Wesch, Withuus en Wolfshuus.

## Gallerieje

Ofbeelding:Banholt-Bergstraat 16.JPG|Vakwark
Ofbeelding:Amstel Gold Race, Eckelrade 2010.JPG|Amstel Gold Race
Ofbeelding:Processie-Eijsden.jpg|Folklore
Ofbeelding:Eijsden-Grenspaal 47 (NL).JPG|De Maos bie Eijsden
Strötsingen

**Strötsingen** is, liek de noam al vermouden dut, t singen woarbie veul gebroek maokt wordt van de ströt, dat wil zaegen, de regioon onder de stembanden. Der binnen twij soorten strötsingen:

* *Inowieties strötsingen* of *Katajjaq*
* *Overtoon singen* woarvan de bekaendste vörm t *Toevoans strötsingen* is

Dizze vörmen van singen kommen veuraal veur ien de Arktieze en Subarktieze regionen op eerde zo as t Eskimogebied ien t noorden van Kanada en Siberië ien t noorden van Röslaand. t Komt ook veur ien zentroal Azië. t Katajjaq komt veuraal veur ien Amerikoa, ien tieds dat t Overtoon singen veuraal op t Euro-Azioatieze kontinent veur komt.

## Inowieties strötsingen
De Inowietieze (Eskimo) stammen ien t noorden van Noord-Amerikoa en Gruinlaand hebben n laange traditsie wat t strötsingen aangaait. Dit wordt van oldsheer doan deur twij vraauwluu dij mit zien baaident klanken ien n bepoald ritme tou heuren brengen. Dizze klanken worden zowel maokt tiedens t oetoadmen as bie t ienoadmen. Hierdeur kin man n konstant ritme aanholden. De klanken zollen ien t westen omschreven worden as "schroapend", as of man n kloet ien de keel het en dijent der oet wil trillen. Doardeur wordt dizze vörm van singen nait deur elkenain as 'mooi' omschreven, maor zangtechnies zain is t n haile biezundere kunst. Ondanks dat t hail belastend liekt en heurt, is dat t nait veur de zangers zulf.

## Overtoon singen
t Overtoon singen gaait maisttieds allendig, maor voak wel mit n instrument, zo as n trom of n snoarinstrument. Binnen Overtoon singen bestoan ook weer verschaaidene varianten woarvan Sygyt en Kargyraa de bekaendste binnen. t Kargyraa is t beste veurbeeld van Overtoon singen. Man opent en sloet de stemplooien om de grondtonen tou n maximoale resonantsie op en deel te bewegen en zo de juuste klank te kriegen. Voak binnen de klanken dij hier oet kommen leeg en n bitke krakkerig. Bie Sygyt daauwt man de tong tuzzen de tanden en let n lutje gatje over woardeur man t geluud drokt woardeur der noast de klank, voak n ea (ì), ook n flööitachtig geluud bie komt. Dit geluud verliekt man wel ais mit n Hindoestoanse Sitar, deurdat ook doar n 'achtergeluud' bie zit woarvan t liekt as of dij lösselk op en neer gaait.

## Boetende heanwiezen
* Veurbeeld van Inowieties strötsingen, op 0:57, 1:58 en 2:48 begunt der n nij laidje
* n Wicht dij oetlaegt hou of t Inowietieze strötsingen waarkt
* Veurbeeld van Mongools strötsingen, Kagyraa
* Toevoans strötsingen, Sygyt
Vreade van Utrecht

De **Vreade van Utrecht** wis op ne riege vreadesverdraagn dee't in 1713 teeknd wördn in t Utrecht van de doomoalige Reppubliek van de Zeuwn Vereanigde Proveensies. Met de Vreade van Utrecht köm dr n eande an ne lange riege gevechtn en veeldslaagn van de Spaanse Opvolgingsoorleuge. 

De verdraagn wördn oonderteeknd duur an de ene kaante de ofveardiging van Keuning Lodewiek XIV van Fraankriek en Filips V van Spanje, en an de aandere kaante de ofveardiging van Keuniginne Anne van Groot-Brittanje, n Hartog van Savoye, de Keuning van Portugal en van de Vereanigde Proveensies.

t Biezeundere an disse gebuurtenisse, is det dr vrea köm noa oonderhaandelings, terwiel doarvuur aait vreade of edwungn wör duur gevechtn en veeldslaagn. De oonderhaandelings doern aanderhalf joar. In dee tied wör dr völle keunst- en kultuurwoark emaakt.
Vorke (bestek)

Ne **vorke** heurt bie t bestek, is vake van metaal en hef n haandvat met doaran n antal taandn (meesttieds dree of veere). Ne vorke wörd vuural op twee maneern gebroekt: um n stuk etn vaste te hooldn as t met n knief esneedn mut wordn, en um etn in n moond te doon. Wieders hef t völle gemeen met n leppel. Völle etn kan net zo good met ne vorke as met nen leppel egetn wordn.

Ne vorke zorget dr vuur a'j t etn nit met de haande hoowt an te pakn. Dit leste wörd in völle kultuurn as onfatsoenlik, onsmakelik en onhygiënies ezeen.

Vörke wördn al gebroekt in de Romeinse tied, mer verdweenn noa n neargaank van det riek wier. In t Byzantiense riek wördn ze wier völle gebroekt, en Maria Agyropoulaina steund in t joar 1004 bekeand um det he ne gooldne vorke gebreuk. Eerst wör t etgerei nog ezeen as n teekn van hooghartigheid, mer t wör aal mear gebroekt, ook in t Westen. 

De vorke gung pas bie t bestek heurn vanof t 16de joarhoonderd, in de heugere sosjale loagn van de bevolking. In t joarhoonderd doarvuur wör de vorke met dree taandn nog ezeen as n tuug van n duwel. Ne vorke met twee taandn wör allene gebroekt bie vleaissniedn. 

De meeste vörke hebt dree of veer taandn, dee't lecht eböagn zeent. zodöanig kan dr met de vorke prikt en eskept wordn. In Groot-Brittanje mu'j nit skepn met ne vorke. Det veendt ze doar onfatsoenlik. Doar mu'j alns prikn.

Van Lodewiek XIV van Fraankriek is bekeand at hee vaste heuld an t oolde gebroek um te etn met leppel en mes. Hee wör hellig at leu bie um an toafel ne vorke gebreukn. 

Duur at de leu vanof t 19de joarhoonderd mear te besteedn hadn, en de zilverproduksie aal grötter wör, wördn dr aal mear modeln leppels en vörke maakt. Nöast de gewone leppel en vorke mosn dr non ook natfruitvörke, opskepvörke, noagerechtvörke en hors d'oeuvrevörke, viskevörke enzowieder komn. Dr bestoat zelfs sardienvörke.

In Neerlaand kriegnt alle zilverne en gooldne vorkn dee't in de haandel komt n joarletter en gehalteteekn. 

## Soortn vorkn
* Vuur t etn van patat en aandere vette hap zeent dr spesjale kleaine vörkskes met twee of dree taandn. Disse wordt meestal van hoolt of plastik emaakt, zode'j ze noa t etn vort köant gooin.
* Bie wat ettekröamkes en kafetaria's krie'j bie de vleaissnacks ne plastik vorke met an ene kaante nen skoarpen kartelraand. Doar kö'j met sniedn of zagen, en de vorke dus as mes gebroekn.
* t Gebaksvörksken wörd allene gebroekt vuur t etn van gebäkskes. Ze zeent froai kleain in vergelieking met ne gewone etvorke. Gebaksvörkskes hebt dree taandn. Mangs is dr ene doarvan wat breder, wat helpet bie t duurstekn van n hartn gebakskookn.
* Ne vleaisvorke. Hef wat längere taandn, en is bedoold um t vleais vaste te prikn bie t sniedn.

## verwiezings
High-Definition Multimedia Interface

n **High-Definition Multimedia Interface** (HDMI) is ne ansloeting vuur beeld- en geluudsoawerdracht in nit-komprimeerde digitale vörm. HDMI gef ne verbeendingsmeugelikheaid tusken elke doarop an-epaste welle van beeld/geluud, zo as nen settopbox, nen dvd-spöller, verstoarkers, doarop bereknde sköarme zo as plasmasköarme of lcdsköarme, en (vool)kompjuters met DVI-ansloeting.

HDMI is de nieje verbeendingsmeugelikheaid vuur audiovisueel spul, zo as HD-tellevisie en hoesbioskoop. n Kabel besteet oet 19 dröa. De heugste oawerdrachtssnelheaid (baandbreedte) is 14,9 Gigabit per sekoonde.

HDMI is n nit-komprimeerd digitaal sinjaal, terwiel at eardere versies aait analoog warn. Op disse wieze omzeail iej analoge umzetting, en dus kwaliteitsverlees. HDMI kan maximaal acht geluudskanaaln oawerdreagn.
Hollaands Schwartzwald

t **Hollaands Schwartzwald** is n bosriek gebeed op t zuudn van Riessen richting Hearike-Ealsn en Maarkel, in Tweante. n Naam hef te maakn met t Zwarte Woold in Duutslaand. t Gebeed bie Riessen lik doar nog wal wat op, duur de dichte begröaiing en smalle vootpädte. t Gedeelde woer't vroger völle leem of-egreawn wör, het in de volksmoond nog aait *Kleain Zwitserlaand*, um de stikke heuwelkes en ravijnen.

t Gebeed is geleefd bie leu dee't gearne waandelt, peardriedt of mountainbiket.

## Verwiezing
Monegaskies

t **Monegaskies** (in de taal zelf: *Munegascu*) is de tradisionele taal van Monako, die oek noen nog in Monaco espreuken wörden. De meest espreuken taal in Monaco is tegenswoordig toch wel t Frans. Monegaskies is n verplicht schoelvak in Monaco. t Monegaskies is uniek umdat t de enige Romaanse taal is waor gien Biebelvertaling van is. De taal stamp aof van t dialekt dat in de middeleeuwen in de Republiek Genua espreuken wördden. Daorum wordt t Monegaskies ok wel tot t Liguries erekend. Der bin ongeveer 5500 meensen die de taal beheersen, waorvan zo ongeveer 100 as moerstaal.

t Volkslied van Monaco is oek in t Monegaskies, t 'Hymne Monégasque', en is eschreven deur Louis Notari. Notari was de eerste schriever in t Monegaskiese dialekt. Daorveur was der allinnig n mondelinge literatuur in t Monegaskies.

De uutspraak is as in t Italiaans, op dree uutzunderingen nao:
* De ü wörden uutespreuken as de *u* in *buul*.
* De œ wörden uutespreuken as de *ee* in *feest*.
* De ç wörden uutespreuken as de *s* in *straote*.

## Veurbeelden
### Volkslied
Hieronder vie'j n stuk van t nasionale volkslied van Monaco, in t Monegaskies.

Despoei tugiù sciü d'u nostru paiseSe ride au ventu, u meme pavayùn
Despoei tugiù a curù russa e gianca
E stà l'emblema, d'a nostra libertà
Grandi e i piciui, l'an sempre respetà

### Weesgegroet
Ave Maria,
Tüta de graçia
u Signù è cun tü
si benedëta tra tüt'ë done
e Gesü u to Fiyu è benejiu.
 
Santa Maria, maire de Diu,
prega per nùi, pecatùi
aùra e à l'ura d'a nostra morte
AMEN. (Che sice cusci.) 

## Referensies
Ik hete IEKUS

**Ik hete IEKUS** is 'n Tweants-Neerlaands book geskikt vuur jong en oold. Neet allenig um vuur te leazen mer ok vuur leu die kunniger wilt wörden met de Tweantse sproake. 
Eskrewen duur Gerdien Luttje-Jansen (geboren in 1961 in Eanter, now wonachtig in Eanske) en ok de plaatjes bint van euren haand. 
Oet egewen, net vuur de keenderbokenwekke 2011, duur TwentseWelle met de bedolige dat der later mear delen oawer IEKUS oetkomt.

## Verhoalopzet
't Verhoal geet oawer 'n egenwies boskearlke, den at IEKUS heet en met zinne femilie in 't Groot Bruninkbos in Eanske woont. 
Op nen kolen weenterdag koomp he tot zinnen groten skrik in 't bos nen helen groten hoond tiegen. Met dissen hoond, Boris, en zinnen baas, Riet, beleewt he allemoal spannende, mer vuural oonderwiezende beleawnisse.
Zo leart he klokke kieken, mag he met bosskoppen halen, geet he met noar skole en nog völle mear.

## Heuwdpersoon

De heuwdpersoon is 't kleane kearlke IEKUS, den't zo groot is as 'n pak suker. Hee hef ne kastanjeskelle op 't heuwd en skelkes van beukennötjes an de veute. IEKUS is der ene van de D'Lomoos. 'n Bosvölkske wat 't leefste kloompen dreg, behaalve as 't glad is boeten, waant dat is völs te gevöarlijk.

## Biezeunderheden
*t Book is op riem en dat is heel makkelik te leazen vuur keender die meuite hebt met leazen. 
* Eelk “riemke” besteet oet 2 of 4 riegels, better te oawerzeen dan ne volle bladziede. 
*t Book is tweitalig, waant biej IEKUS thoes proat ze plat.
* De beaide teksten stoat nöast mekaar en loopt zowat aaltied gelieke op. Mangs is ummezetten van n stuk wat meuiliker en dan löp t wat oet.
*t Book wil ok vertellen oawer da’j respekt mötten hebben vuur mekaar en vuur de natuur.

## Oetgoande verbeending
* Vuur kluurplaten en aandere interessaante dinge : 't Hoesblad van IEKUS: www.iekus.nl.
Heuibröai

**Heuibröai** is t as vanzelf opwoarmen van nen bult grös, heui of aander vergaankelik greun, mangs töt nen temperatuur woerbie t spul in braand kan vleegn. Duurdet heui vake op ne boerderieje kort bie de beestestal of t wonhoes wörd stapeld, is t leawnsgevöarlik vuur de boern en t vee.

As nat greun op estapeld wörd, is det ne ideale umstaandigheaid vuur mikro-organismes, dee't zorget vuur vertearing van vergaankelik materiaal. Disse organismes "ett" t greun en vermenigvuldigt zik. Saamn zorget de organismes det de temperatuur töt boawn de 100 groad Celsius kan oetkomn. Duurdet t greun nat is, kan de wöarmte ginne kaante oet en blif binn de bult. Hier hebt de mikro-organismes zelf baat van, want hierduur gröait ze nog härter, woerduur't de temperatuur nog vlotter oplöp. As dit an de gaank is kö'j det roekn; dr keump ne zeutige locht vanof.

Zogaauw at de temperatuur boawn de 55 groad keump, krie'j ne chemiese reaksie, woerduur't braandboare gässe vriekomt. Bie heugere temperatuurn wordt de mikro-organismes meender leawndig. Op n gegeewn oognblik komt de gässe bie de boetnkaante van n bult. Hier is t greun wat dreuger en steet t in kontakt met zoerstof. Duur nog ne chemiese reaksie tusken de braandboare gässe en de boetnlocht kan nen bult of stapel greun vanzelf in braand vleegn. t Ontbraandn kan al noa 5 deage noa t opstapeln gebuurn.

Al seend n 17den eeuw hooldt boern in de gaatn of dr heuibröai in t heui zit. Dit deedn ze töt vuur kort met iezerne staawn, dee't ze in t heui steukn. Noa n antal uur har zonnen staaf de temperatuur van t heui oawernömn, en konn de boern veuln of dr gevoar vuur braand was. Rechtevoort kan dr met ellektriese apparaatn vlotter en nauwkuriger emetn wordn.

## Teegngoan

t Belangriekste um heuibröai teegn te goan is t greun dreuge vort te pakn. t Vochtpeil mag nit mear as 22% wean, en vuur gröttere baaln zelfs nit mear as 18%. t Is belangriek um regelmoatig de temperatuur noa te kiekn. t Soort grös is ook belangriek; niej inzeeid of stoark bemest gröslaand, en wat grössoortn kö'j gin heui van maakn. In t heui zelf is n duurlochtingskanaal te maakn, duur t klook op te stapeln. Duur locht duur zo'n kanaal te bloazn wordt wöarmte en vocht metvoord. Op zonne manere kan t heui wat vochtiger op esloan wordn.

Vandeage n dag wordt heuibaaln vake perst töt 500 kilo de baal. Duur n umvaank krie'j earder heuibröai, umdet de woarmte nit vort kan. Um te zorgen at dr gin zoerstof bie de gässe kan, wordt de baaln in plastik ewikkeld. Dit neumt ze ook wal 'vuurdreuge'.

## Verloop
*65°C, t löp teegn t gevöarlike an, t mut alle deage noakekn wordn
*70°C, elken 2 töt 4 uur noakiekn
*80°C, t geet op braand an. Maakt t heui nat en haalt n heuiboarg oet mekoar, belt de braandwear
*85°C, in de heuiboarg zitt hete plekke. As dr zoerstof biekeump geet t doar braandn. Komt dr nit kort bie! 
*100°C, t is leawnsgevöarlik en de temperatuur zal rap toonemn, iej köant dr van op an at t in n braand vlög
Sjetlaand

**Sjetlaand** of **Shetlaand** (ooldere spelling **Zetlaand**, van de yoch-skriefwieze *Ȝetlaand*, Ooldnoors: *Hjaltland*, Skots Gallies: *Sealtainn*) is nen eilaandngroep oet de kuste van t Skotse vastelaand. De eilaandn lignt op t noordoostn van Orkey, 280 km van de Faeröereilaandn en ze heurt bie de skeaid tusken de Atlantiese Oseaan op t westn en de Noordzee noar t oostn. t Hele gebeed hef ne oppervlakte van 1466 km². Sjetlaand is ene van de 32 besteurlike strekn van Skotlaand. De heuwdplaats is de burgh Lerwick.

t Grötste eilaand, bekeand as Sjetlaands Vastelaand, hef ne oppervlakte van 967 km², en is doarmet t doarde-grötste Skotse eilaand en t viefde-grötste Britse eilaand.

Seends de Mesolitiese tied hebt dr al leu op Sjetlaand woond, en de vrogste verwiezings noar de eilaandn komt oet de Romeinse tied. De vroge geskiedenis wör oawerheerst duur Skandinaviesen invlood, vuural van Noorweagn, woer't de eilaandn töt n 15den eeuw bie heurn. Doe't Sjetlaand bie t vrogere Keuninkriek Groot-brittanje köm in 1707, wör dr rap meender haandeld met Noord-Europese stoatn, skoonwal viskerieje nog aait belangriek is vuur de lokale ekonomie. Sjetlaand heurt non bie t Verenigd Keuninkriek. Doe't in de zeuwntiger joarn van n twentigsten eeuw öllie wör eveundn in de Noordzee, treuk de Sjetlaandse ekonomie doarduur onmeundig an.

De lokale kultuur is ne ofspegeling van t Noorse en Skotse oarfgood, zo as bie t Up Helly Aa veurfestival, ne stoarke muzikale tradisie, vuural op de tradisjonele vioolstiel. Dr kömn völle bekeande skriewers van proza en gedichtn. De meestn doarvan gebroekt t lokale Sjetlaandse dialekt. Dr zeent verskeaidene of ezatte gebeedn um t deer- en plaantnriek te beskoarmen, woereunter n antal belangrieke nöstplekn vuur zeeveugels. 

## Sproake

De Piktiese sproake störven oet gedoernde de Vikingbezetting en wör vervöngen duur Ooldnoors, wat op zinne buurte veraandern in Norn. Dit blif nog aait de meest kenmoarkende invlood van Noorse kultuur op t eilaand. Zowat elke plaatsnaam kan wierumme leaidt wordn noar de Vikings. Norn wör töt in n 18den eeuw sprökn, doo't det geleaidelik vervöngn wör duur Skots, wat ne eegne klaank kreeg, en doarduur ook wal Sjetlaands neumd wordt. Skots wörd rechtevoort aal mear vervöngn duur Skots Engels. 

Skoonwal Norn vuur hoonderden joarn sprökn wör is t rechtevoort oet-estörven, en dr zeent weainig skreewne weln oawerbleewn.

Vuurbeeld van t Oonze Vaar In Sjetlaands Norn:

## Verwiezings
Veankel

**Venkel** (*Foeniculum vulgare*) is ne plante oet de skoarmbloomfamilie (*Apiaceae*). De plante smaakt noar anies, en wörd ezeen as een kroed (de täkke en et dröadige loof), mer ook as greunte (De verdikkige onderan 'n stellen van knolvenkel). Bladvenkel hef ginne knolle. De plante kan nen kearl boawn et heuwd gröaien.

De zöade zeent al eeuwenlange bekend um öare geneaskrachtige woarking. Leu gebroekt ze doarvuur op verskeidene wiezen. Et krachtigste medicien is venkelöllie, wat oet de zöade parst wördt. Mangs wörd der ook tee van etrökken.

Venkelzoad is good vuur de darmen en bie problemen met de menstruatie. Net bevöllene vrouwleu könt et gebroeken um de borstvoding op gang te brengen, umdat in de zoadöllie völle anethol inzit (n fyto-oestrogeen). Der wordt ook völle medicienen oet venkel emaakt.

Venkel kump van oorspronk oet Azië en wör al in de middeleeuwen oawer de olde handelsweagen noar Europa bracht. Vuural in Zuud-Europa doot ze völle venkel kweken. Et geet in nen hoop salades biej duur. Ook is der soep van te kokken.

Venkelzoad kauwen helpet tegen een hongergeveul. In vroger tieden atten de leu nog wal es venkelzoad onder 'n karkdeenst of -misse as et te lange doeren.


Ofbeelding:Foeniculum_vulgare_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-148.jpg
Ofbeelding:Foeniculum_vulgare_seeds.jpg|Blomen
Ofbeelding:Ichneumon wasp on fennel.jpg|blomen met Ichneumon sluipwespe
Ofbeelding:Foeniculum vulgare A.jpg|blöaiwieze
Ofbeelding:Fenouil.jpg|Knolvenkel
Ofbeelding:Fennel seed.jpg|Zöade
Ofbeelding:Foeniculum vulgare MHNT.BOT.2005.0.1058.jpg|Foeniculum vulgare - oet et museum


## Nedersaksies

## Oetgoande koppelink
* Soortenbank.nl. Venkel (Foeniculum vulgare)
Marters

De **marters** (*Martes*) vormen n geslacht van slanke roofdieren uut de familie van de marterachtigen (*Mustelidae*). Der bin acht soorten in dree ondergeslachten. Twee soorten, de boommarter en de steenmarter, koemen oek in de Benelux veur.

Marters bin slanke, middelgrote vleiseters (karnivoren) mit n lange borstelstart. Marters hebben over t algemeen n dichte, brune vacht, waorbie veule soorten oek n witte of gele keelvlekke hebben. De poten en start bin wat donkerder van kleur. De vacht wörden deur pelsjagers as weerdevol ezien, daorumme is der op n antal soorten altied veule ejeugen (bieveurbeeld de sabelmarter).

Marters uut t ondergeslacht *Martes* wörden 30 tot 55 sentimeter lange en 500 tot 2000 gram zwaor. De vismarter wörden daorentegen tot 5 kilogram zwaor en tot 75 sentimeter lange. De mannetjes wörden altied veul groter as de vrouwtjes.

Marters bin eenleupend en doon an veulwieverieje. Ze leven in de loof- en naoldbossen van Europa, Azië (tot Japan en Borneo) en Noord-Amerika. Marters leven veural van kleine zoogdieren en voegels, mer oek vruchten, insekten en zelfs vissen wörden egeten. t Bin goeie klimmers en springen mit gemak van takke naor takke. Sommige soorten vangen n belangriek deel van der voedsel (bieveurbeeld ekeltjes) in bomen. Alle soorten hebben n verlengde draagtied.

Deurdat marters bekend staon dat ze kippen vreten, bin ze niet geliefd bie pluumvieholders. Marters worden ook veul waorneumen in veursteden, waor ze soms oeverlast bezörgen deur onder dakpannen van huzen te krupen en in dakgeuten te rommelen. Oek bin ze de laatste jaoren bekend wörden deurdat ze de draoden van wat otomarken deurknagen, waorschienlik umdat der visolie in zit. Toch meugen lu niks doen an marters omdat ze bescharmde dieren binnen.

## Soorten
***Geslacht ''Martes'' (Marters)**
**Ondergeslacht *Martes*
***Steenmarter (*Martes foina*)
***Boommarter (*Martes martes*)
***Sabelmarter (*Martes zibellina*)
***Japanse marter (*Martes melampus*)
***Amerikaanse marter (*Martes americana*)
**Ondergeslacht *Pekania*
***Vismarter (*Martes pennanti*)
**Ondergeslacht *Charronia* (Bonte marters)
***Maleise bonte marter (*Martes flavigula*)
***Nilgirimarter (*Martes gwatkinsii*)

## Uutgaonde verwiezingen
Breekörf

n **Breekörf** of n *biejenkaste* is n deur de meens emaakt onderkoemen veur hoenigbiejen.

Veule breekörven wördden vrogger van stro emaakt. t Naodeel hiervan is dat bie t vorthaolen van de hoenig, t oogsten, de körven beschaodigd wördden. Oek bin körven van stro meuilik schone te maken en hebben ze n korte levensduur.

## Biejenkaste
Tegenswoordig gebruken imkers houten kasten mit hoeningramen waorin de biejenraoten zitten. Disse ramen hebben standardaofmetingen, zodat de imker ze kan uutwisselen tussen verschillende kasten. t Is daordeur lastig um in de tussentied hoenig te oogsten. t Ouwe raam wörden dan vervangen deur ene mit n stuk kunstmaotig vel van biejenwas waor n hoenigraotpatroon in an-ebröcht is. Dit zal de biejen dan verleien um t veerder uut te bouwen mit der eigen hoenigraot. De biejenkaste mit uutneembaore ramen wördden in 1838 uut-evunnen deur de Poolse priester Jan Dzierzon.

Bie t bepaolen van de aofmetingen van de hoenigramen mut der rekenige mee ehuilen wörden dat biejen openingen, waor ze zelf niet deurheer kunnen, toe zullen maken mit biejenliem (propolis). t Is dus arg belangriek dat der zat ruumte is tussen t raam en de waand van de kaste, aanders zal t uutnemen van n raam n lastig karweitjen wörden.

## Biejenstalle
n Antal körven of kasten die onder n aofdak verzameld bin, wörden n *biejenstalle* eneumd.

## Produksie
n Breekörf wördden vrogger altied emaakt deur en spesiale ambachtsman: de breekörfvlechter. Tegenswoordig koemen oek veule breekörven en biejenkasten uut de fabrieksindustrie.

## Breekörf as symbool
De breekörf hef oek n symboliese funksie, namelik die van vliet. Vake wörden de breekörf aofebeeld mit n paor biejen. Dit symbool kömp onder aandere binnen de vriemetselarieje veur.

Samen mit n gesel en bisschopsornaot is n breekörf t attribuut van de H. Ambrosius; mit n inktkoker, penne en papier oek van Bernardus van Clairvaux, de stichter van de orde van de sistersiënzers, 1153.


Ofbeelding:Wappen Frankfurt-Bockenheim.png|n Breekörf wörden oek gebruukt in de heraldiek, hier in t wapen van Bockenheim
Ofbeelding:Borne wapen.svg|En in t wapen van de Tweantse gemeente Boorn


## Trivia
* De naam *[[Hyves]]*, de naam van n bekende Nederlaandse webstee, betekent "breekörf" in t Engels.

## Zie oek
*Ieme
Yared Dibaba

**Yared Terfa Dibaba**  (n 8sten april 1969 in Aira, Oromia, Ethiopië)  is nen Duutsen tellevisiepresentator. 

Dibaba is in Ethiopië op de wearld kömn, mer opgröaid in t Oldnborger laand. Zien vaar waarken an t Lutherstift in Falkenborg en doar woonn ze ook. Dibaba gung noar de legere skole in Gannerkesee. In t Oldnborger laand hef he ok Platduuts leard. He haaln in 1990 zien diploma an t Max-Planck-Gymnasium in Demost. Noa ne lear as koopman in n Groot- en Boetenhaandel bie ne koffiefirma gung he op de akteerskole.

Hee was in de familieriege * Die Ohnsorgs* bie n NDR te zeen en maakt met Julia Westlake  t programma *Op Platt*. Noa at Eva Herman  met ear verskel oawer familiepolitiek an de kaante zat is en bie n NDR dr oetvlöagen is, hef Dibaba earn plaats bie de talkshow * Herman und Tietjen * oawernömn, dee noe *Die Tietjen und Dibaba* het.

Dibaba is trouwd en hef twee kinder. He leewt met ziene familie in Altno.

## Oetgoande koppelink
* Websteed van Yared Dibaba (Hoogduuts)
Breaking Bad

***Breaking Bad*** is ne Amerikaanse tellevisiedramaserie, produseerd duur Vince Gilligan. t Spölt zik of en wörd efilmet in Albuquerque, Niej Mexiko. *Breaking Bad* is t verhaal van Walter White (Bryan Cranston), nen wat sulligen skeaidkeundelearaar den't in t begin van de serie longkaanker blik te hebn. Um de behaandelings en alle kuurn te bekostigen en te zorgen at zin gezin genog geeld hef in de tookomst, geet he oawer op t maakn en verkoopn van methamfetamine met n oold-studeant, Jesse Pinkman (Aaron Paul), den't van skole is steurd en zelf op kleaine skale methamfetamine maakn.

*Breaking Bad* hef völle gode reaksies had, vuural vuur t skriewn en de filmkeunst, met doarbie boawnop t akteerwaark van de akteurgroep. De serie hef 6 Emmy Awards ewunn, woeroonder dree weenst op riege vuur de Heuwdakteur in ne dramariege vuur Cranston, plus nog verskeaidene aandere prieze en anbevelings.

De serie wörd oet ezeundn in de Verenigde Stoaten en Kanada op t kabelkanaal AMC, en wörd beköstigd duur Sony Pictures Television. t Wör vuur t eerst verteund op n 20sten jannuwoari 2008 en is rechtevoort kloar met t veerde seizoen. Op n 14den augustus 2011 koondigen AMC an det *Breaking Bad* verniejd was vuur n viefde en leste seizoen van 16 ofleawerings dee't verdeeld köant wordn oawer twee seizoenn.

## Verwiezings


## Oetgoande koppelings
* Offisjele webstea
* Offisjele Sony Pictures webstea
* Breaking Bad op IMDb
Verköldheid

**Verkeuldheaid** of **akute virale nasofaryngitis** is ne infeksie duur n rhino- of koronavirus van de böawnste lochtweagn (neuze en n haals).

klachten köant wean: proostn, lekneuze, dichte neuze, haalszearte, hoostn, kopzearte, lamleandigheaid. Mangs kriegnt leu rode, jökkerige oogne (beendvleesonsteking). Leu dee't verkeuldn zeent hoowt meestal nit in berre te bliewn en köant gewoon alns doon wat ze normaalgesprökn ook doot. Meestal doert ne verkeuldheaid vief töt zeuwn deage, mangs töt twee wekn. Verkeuldheaid is de meest vuurkomnde infeksie bie leu; duur mekoar zo twee töt vere per joar bie volgröaidn. Skolegoande wichter köant mangs 12 keer in t joar verkeuldn wean. De beste manere um verkeuldheaid teegn te goan is de haande te wasken.

Noa ne verkeuldheaid is n meanske vuur t leawn besteandig teegn det ofzeunderlike virus. Dr zeent skoonwal hoonderden verskilnde soortn verkeuldheaidsvirusse. De meeste doarvan zeent rhinovirusse, mer dr zeent ook aandere besmetters, zo as t koronavirus, para-griepvirusse, Syncyteel lochtweagnvirus, adenovirusse, enterovirusse en t metapneumovirus.

n Naam löt deankn at verkeuldheaid van keulte keump, mer det is nooit weetnskoppelik an eteund. t Mut wal ezegd wordn at verkeuldheaid vuural n weenterdag vuurkeump en bie koold wear of reagn. Dit kan dr ook gewoon met te maakn hebn at de leu dan mear binn (bie mekoar) zitt en de roetn meender lös hebt, woerduur't de leu mekoar völle earder anstekt. Ne vuuroonderstelling is det bloodvaatn in de heugere lochtweagn zik duur keulte dichter kniept, woerduur't t ofwearsysteem nit good woarket.

Ondaanks at medisienfabrikaantn en alternatieve geneaswiezen aanders beweart, hef geneaskeundig oonderzeuk nooit oet eweezn at verkeuldheaid duur geneasmiddeln kan vuurkomn wordn of teegn egoan. De klachtn köant dr wal met teegn wordn egoan, mer t is nit zeker of de verkeuldheaid dr körter van doert.  

Aander oonderzeuk wis oet at verkeuldheaid wellicht saamngeet met dikheaid. De stoatistiekn wordt nog wier beïnvloodt duurdet dikke leu duur mekoar enömn vakerder noar n dokter goat vuur kleaine klachtn. Ook hebt dikkere leu duur mekoar meender wierstaand as leu van "normale" zwöarte.
's-Hertogenbosch (stad)

**'s-Hertogenbosch**, ok wal **Den Bosch** neumd, is de heufdstad van de gemeente 's-Hertogenbosch.

## Karnen
Tot de gemeente 's-Hertogenbosch beheurt naost de heufdplaatse 's-Hertogenbosch ok de volgende darpen en gehuchten: Bokhoven, Deuteren, Dieskant, Empel, Engelen, Gewande, Hintham, Kruusstraote, Maliskamp, Meerwiek, Orthen, Old-Empel en Rosmalen.

## Galleri'je

Ofbeelding:S_hertogenbosch_olle_huze.jpg|Olle geavels in 's-Hertogenbosch
Ofbeelding:S_hertogenbosch_sint_jan.jpg|Sint Jan
Ofbeelding:S_hertogenbosch_fort.jpg|Fort
Ofbeelding:S_hertogenbosch_markte.jpg|Markte


## Uutgaonde verwiezingen
* Webstee Gemeente 's-Hertogenbosch
Gember

**Gember** (*Zingiber officinale*) is n kroed wat in de kökn broekt wörd, met nen skearpn, mer vuur leefhebbers, plezerigen smaak. Gember wörd oet n wörtelstok van de gemberplaant haald, oet de gemberfamilie.

## Gebroek
Gember is te kriegn as:
* Stemgember: gember op stroop van zeut water
* Gemberbeer: ne lechte beersoort wat met gember brouwd wörd
* Ginger ale: frisdraank wat in de weenkel te haaln is
* Gember-sjem
* Sukergember: sukerde, zachte gemberslikkerie.
* In legde gember: gemberstuk n in azien.

De skearpe smaak van gember keump veural deur de chemiese verbeendingn gingerol en shogaol. t Kan ok dreugd wordn en raspt. Dreuge gember is skearper as värse gember, umdat t mear shogaol hef wat skearper smaakt as gingerol. Gember wörd ok wal es inmaakt in konsentreerd sukerwater.

Gember wörd in Neerlaand veural broekt in kook en gebak, zo as gemberkook, ontbijtkook en spekuloas. In Indonesië doot ze t völ deur t wied geleevde gerecht Babi Ketjap, en aandere soortn skearpe gerechtn. Vermoaln gemberwörtel neumt ze doar Djahé. Ok in de Jödse kökn doot ze völ met gember, bieveurbeeld in gemberbolus. Doar wörd t zeen as belangriek oonderdeel van t kerriemengsel.

De öllie van gember wörd ook wal es in roekerie verwearkt.
 

## Skiedenis
Gember zol veur t eerst in Europa wean bracht deur Marko Polo, den t in Sjina zeen har. Doar wörd t al 3000 joar teeld. Veural in Duutslaand wör gember slim beleevd. n Spanjool Mendoza bracht gember met noar West-Indië, an n anvang van t 16e joarhoonderd.

a'j gemberplaantn midndeur skeurt vermeerdert ze zich. De meeste gember keump van oorsprong oet India. Ook West-Afrika, Jamaika, Nigeria, Japan en Sjina bint grote teelders.

## Gebroek as medisien
Gember wörd al froai lange broekt umdat dr wörd meand dat n innemmer dr mear zin an seks van krig. Gember zol ok helpn teggen köalte en de bloodsumloop helpn. Wieders wörd t broekt bie reiszeekte, um t misselike geveul teggen te goan. Moar doarveur möt dr beheurlik wat innömn wordn.
 
## Mooi um te wetn
*t Volksverhaal geet dat peardekeupers vrogger de pearde n stuksken gember in t gat drukn as dr keupers noar t peard kwamn kiekn. Dit gaf t peard n heet geveul an n ears, woardeur he stief rechtop gung stoan met n start luk in de heugte. Doardeur lek t peard gezoonder en antrekkeliker um te koopn.

## Oetgoande verwiezings
Hiemse

**Hiemse** is 'n dorp in de gemiente Haddenbarreg in 't oosten van Oaveriessel.

Zie ok: Sint-Lambertuskarke
Pien Keulstra

**Pien Keulstra** (Bokel, 6 november 1993) is ne Tweantse oold-triatlete en vandaag n dag  langebaanskaatsster dee vanof seizoen 2010/11 bie Joonk Oranje skaatset. Doarveur skaatsen he bie t Gewest Oaveriessel. Keulstra is bie de Hengelose IJsclub.

## Loopbaan
November 2010, doo't he zövventene wör, köm he veur t eerst bie de NK ofstaandn 2011. As B-juniore kreg Keulstra vriestelling van de KNSB noa at he zik deur de Holland Cup plaatst har veur de 1500 en 3000 meter. Ze wör op rieg veerteende en tiende op dee beide ofstaandn en jaagn ok twee perseunlike rekords.

Op t WK allround veur jeugd in 2011 op de Finse iesbane van Seinäjoki wör Keulstra tweedes, achter weardkampioene Karolína Erbanová en vuur de kampioene van t veurgoande joar, Lotte van Beek. 

Bie de NK Ofstaandn 2012 in november 2011 wör Keulstra nen dag veur öarn 18den verjoardag de jungste Neerlaands kampioene op de 3000 meter met n niej perseunlik rekord: 3.09,75. Nen dag doarnoa, op öarn verjoardag, wun he de 5000 meter in alwier n niej perseunlik rekord: 7.12,55. 8 november leut Ab Krook wetn dat hee t belangriek veendt "dit talent te koesteren en haar in bescherming te nemen". Krook legn doarbie extra noadruk bie de KNSB dat ze veurzichtig mut wean umdat t vakerder veurkeump dat jeugdrieders "nich mear mettelt" as ze 23 joar wordt. öar Wearldbekerentree bie de Volwasnen maakn he op 2 desember 2011. Hee wun de 5000 meter in de B-groep in n niej nasjonaal rekord veur jeugd: 7.03,60. t Was de deardesnelste tied van n dag.

## Perseunlike rekords

:*Rekordtied.

## Resultaten
Tarnobrzeg

**Tarnobrzeg** (Jiddisj: דזיקאוו - *Jikov*) is een stad in t zuudoosten van Polen, legen op de oostbaank van de revier de Wiesel. De stad vaalt onder et woiwodschop Subkarpaten en leit in et historische laansdiel Klein-Polen. Op 31 december 2011 had de stad 48.821 inwoners. 

## Zustersteden
Tarnobrzeg is een zusterstad van de volgende steden:
* Banska Bystrzyca
* Czernihov

## Uutgaonde verwiezings

* Webstee Tarnobrzeg
2012

t Jaor **2012** is n jaortal volgens de christelike jaortelling.

* De vuufde grote syklus van de kalender van de Maya's (de *[[lange telling]]*) eindigt an t einde van 2012. Partie luui zien hierin t einde van de wereld.
## Wat was der loos
### Jannewaori
* 1 - Denemarken nimp t veurzitterschap van de Raod van de Europese Unie over van Polen.
* 13 - De Costa Concordia zinkt in Italië.
* 31 - De planetoïde Eros scheert op 27 miljoen kilometer langes de eerde.

### Febrewaori
* 6 - Diamanten jubileum van de Britse Konegin Elizabeth II. Ze is zestig jaor staotsheufd.

### Meert
* 3 - Opposisie van de planeet Mars.

### April
* 5 - Start van de Floriade in Venlo.
* 30 - Konegin Beatrix bezeukt de Utrechtse gemeenten Rhenen en Veenendaal tiedens Koneginnedag.

### Mei
* 20 - Zunsverduustering, zichtbaor in t noorden van de Grote Oceaan.
* 26 - Finale Eurovisiesongfestival 2012 in Bakoe, Azerbeidzjan.

### Juni
* 6 - Tweede en leste Venusovergang in de 21e eeuw. De veurige was in 2004 en de volgende overgangen wörden verwacht in 2117 en 2125.
* 8 juni-1 juli - t EK voetbal vient plaotse in Polen en Oekraïne.
* 30 juni-22 juli - de Ronde van Frankriek.

### Juli
* 1 - Syprus nimp t veurzitterschap van de Raod van de Europese Unie over van Denemarken.
* 27 juli-12 augustus - In Londen wörden de Olympiese Zoemerspeulen van 2012 ehuilen.

### Augustus
* Begin augustus laandt t *Mars Science Laboratory* op de planeet Mars.
* 29 augustus-9 september - Paralympiese Zoemerspeulen van 2012.

### September
* ...

### Oktober
* ...

### November
* 13 - Totale zunsverduustering in Noord-Australië.

### Desember
* De *Hanzeliende* wörden warschienlik rond disse tied in gebruuk eneumen.
* Nederlaand organiseert de Internasionale Finale van t Junior Eurovisie Songfestival

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* 17 jannewaori - Piet Römer, akteur, onder meer bekaend as de Cock oet de riege Baantjer
* 18 juli - Arend ten Oever, Nederlaandsen politieker en veurvechter van t Nedersaksies
De fakto

**De fakto** of **de facto** is ne latienske zegswieze wat zovölle beteeknt as "feitelik", "warkelik" of "algemeen annömn". Dr wörd met bedoold det iets in t dagelikse leawn wal zo is, mer at det nit offisjeel is vaste legd. De fakto steet teegnoaver de jure, wat "volgns de wet" beteeknt. 

De fakto gef n geveul det t wal warkelik is, mer det t kan wean at nit iederene t dr met eens is. t Wörd nog wal es in politieke situasies gebroekt.
Surdo

Nen **Surdo** is ne grote bastromme. Nen surdo wörd in völle soortn Braziljaanse muziek gebroekt, vuurnamelik in Axé/Samba-reggae en de verskeaidene oondersoortn van samba. Hier hef de tromme t zwoare gedeelte van t slagwoark.

Surdo's hebt meestal ne grötte tusken de 14 doems töt 29 doems. In Rio de Janeiro hebt surdo's meestal ne heugte van 60 cm. Surdo's in t noordoostn van Brazilië zeent vake wat kleainder (50 cm). n Kettel is emaakt van hoolt, galvaniseerd stoal of aluminium. Veln zeent van siknvel of plastik. Ne bateria oet Rio hef gewoonlik surdo's met siknvel (vuur nen woarmen klaank) en aluminium kettels (vuur t gewicht). Ze wordt meestal edreagn an nen reem um de hupn of skoolder, met t vel zo vlak meugelik. t Oondervel wörd nit bespöld.

Met n surdo wörd vake t kenmoarknde samba-ritme spöld, wat dut deankn an nen härtslag. t Wörd met éénn stok met nen dikn knop bespöld. met de aandere haande wörd um en umme n slag edeampt.

## Zeet ook
*samba
*grote tromme

## Oetgoande koppeling
*Bladmuziek vuur Surdo
*Wo bouw iej nen Surdo
*n Woard oawer Surdo's
*Instruksie oawer t maakn van surdostökke
Kalifornië

**Kalifornië** (Engels: *California*) is nen stoat in de Verienigde Staoten van Amerika, an de westkuste van Noord-Amerika. t Greanst in t zuudoostn an Arizona, in t oostn an Nevada en in t noordn an Oregon. t Is met ofstaand de drokstbevolkte stoat van de VS en n doardegrötsten wat antal beunder angeet (op Alaska en Texas noa). In dissen stoat lignt de tweede- en zesdegrötste steadn van de VS: Los Angeles en San Fransisko, en achte met de meeste inwonners (Los Angeles, San Diego, San Jose, San Fransisko, Fresno, Sakramento, Long Beach en Oakland). De heuwdstad van Kalifornië is Sakramento.

t Laandskop van Kalifornië is van plek töt plek verskilnd. In t westn he'j t kustgebeed, in t oostn he'j de Sierra Nevadaboargen. In t noordwestn he'j de Mammoetbeume-Douglasdannbosn, in t Zuudoostn he'j de Mohaveweuste. t Middeln van n stoat wörd bepoald duur t middeldal, n groot boerngebeed. Kalifornië hef met Mount Whitney (*n Whitneytop*) en Death Valley (*t Dooindal*) t heugste en leegste peunt van de VS, en de doardelängste kustliene, noa Alaska en Florida. Eardbewings komt regelmoatig vuur (duur mekoar zo 37.000 per joar), umdet Kalifornië kort bie de Pasifiese Reenk van Veur lig.

n Naam *Kalifornia* sleug vroger op n groot deel van Noord-Amerika wat Spanje as bezit zaggen, woerbie't n groot deel van t zuudwestn van de VS heurn en t Skiereilaand Baja Kalifornië. In t 18de joarhoonderd wör t gebeed wat bekeand was as Alta California koloniseerd duur t Spaanse Riek as deel van Niej Spanje. In 1821 wör Alta California deel van Mexiko, noa nen geslaagden onofhaankelikheaidsstried. Kort noa n Mexikaans-Amerikaansen Oorlog van 1846 stichen ne groep Amerikaanse trekkers in Sonoma nen onofhaankeliken Kaliforniesen Reppubliek. Skoonwal de onofhaankelikheaid nit lange doern, wör de vlagge de vuurloper van de hudige stoatsvlagge. Amerika wun n oorlog, woernoa t Verdrag van Guadalupe Hidalgo oonderteeknd wör, woermet Mexiko Kalifornië ofsteund an de VS. t Westn van Alta Kalifornië wör n hudigen stoat, den't n 31sten stoat wör den't zik bie de VS ansleut, op 9 september 1850.

De Gooldkoorts van Kalifornië, den't begun in 1848, gooin t hele doomoalige leawn op n kop, met ne grootskoalige intrek vanoet de VS en van oawer vear, en n doarbie heurnden ekonomiesen vuuroetgaank. Belangrieke oontwikkelings vuur de ekonomie in t 20ste joarhoonderd warn t feit at Los Angeles t middelpeunt van de Amerikaanse entertainmentindustrie wör, en ne onmeundige tooname in toerisme duur n heeln stoat. In de aandere helfte van t 20ste joarhoonderd kömn de technologie en informasiesektoorn op, woerbie Silicon Valley t vuurtouw nöm. Kalifornië hef n groot boernleawn, mer doarbie nog roemtevoart, oonderwies en bouw. As Kalifornië op zikzelf zol stoan, zoonder de VS, har t de achtstegrötste ekonomie van de wearld. en de 35ste met de meeste inwonners. Zowat al t verse fruit in de VS wörd verbouwd in Kalifornië, en ook met de greunte stoat ze boawnan.

## Oetgoande koppelings
* Offisjele stoatswebstea

## Verwiezings
Joop Munsterman

**Johan Valentijn (Joop) Munsterman** (Eanske, n 28sten meart 1951) is nen Tweantsen sportbesteursman en topman. Seet 2004 is he veurzitter bie FC Tweante. Meunsterman begun in de kraantnwearld en was van juli 2008 töt oktober 2010 veurzitter van de besteursroad van Könninklike Wegener NV.
 
## Loopbaan
### Wegener
Meunsterman  begun in 1967 as skoonmaker bie De Twentsche Courant Tubantia. Hee wearken zik op as direkteur van Tubantia en de Oostelijke weekbladpers. Dee beaide oetgeavers heurn toe al bie Wegener. Hee maakn van Tubantia ne moarnkraante en zatn de organisasie van t bedrief vanniejs op. Later köm he bie Wegener as direkteur van de hoes-an-hoesbladofdeling.
 
Mei 2008 wör Meunsterman woarnemnd Algemeen Direkteur van Wegener. De Britse investeringsmoatskoppieje Mecom, dee Wegener in t behear hef, leut op n 27sten juni 2008 wetn at Meunsterman as Algemeen Direkteur en veurzitter van de besteursroad was keuzn. Um disse beneuming stapn de kommissoarissen Han Noten en Jaap vink op, umdat ze meann at Meunsterman de leu nich achter zik kon kriegn. Op 5 oktober 2010 mealdn TC Tubantia at Meunsterman vortgung bie Wegener.

### FC Tweante
Seet 2004 is Meunsterman veurzitter bie voetbalklub FC Tweante. Doarmet volgen he Herman Wessels op. De veurgoande joarn was he al bie t besteur van de klub. Hee maakn ok met dat FC Tweante hoaste oaver n kop gung. Meunsterman har de verantwoardelikheid veur "FC Twente in de steigers", n opbouwplan wat de klub mos helpn t spul wat geeld en sportieve kwaliteat betreft wier op de rieg te kriegn. Toe at um dat lukt was, köm he met t plan "FC Twente, meer dan een passend (t)huis", woermet de oetbouw van de Grolsch Veste woarheid wör. t Vervolg op dat plan köm in 2010: "Working on a dream". Hee haaln ook de trainers Fred Rutten (in 2006) en Steve McClaren (in 2008) an, wat oeteindelik zorgen at Tweante op 2 mei 2010, veur t eerst in de geskiedenis van FC Tweante, de laandstitel wun.

Nöast FC Tweante is Meunsterman ook nog veurzitter bie amateurklub vv ATC '65 oet Hengel.

## Verwiezings
Pandeiro

De **Pandeiro** of **Pandero** (Portugesese oetsproake: ) is n soort haandtromme wat völle lik op n tamboerien. t Wörd völle in Braziljaanse muziek gebroekt.

De pandeiro wörd met ene haande vasteheuldn en met de aandere haande bespöld. In de meeste soortn samba wörd de pandeiro bespöld duur n eerstn slag met n doem op n raand te houwn, n tweedn met de vingertöppe, n doardn met de moes van n doem en n veerdn met de vlakke haande in t middeln van t vel. In kapoeira is t luk aanders. Wieters kan dr nog met de pandeiro skudt wordn, woerduur't allene de skiefkes (de *platinelas*) reenkelt, en dr kan met n vinger oawer t vel estrekn wordn, woerduur n soort ruffelken emaakt wörd.

t verskil met n tamboerien is det t pandeirovel stemd kan wordn en det de metaalne reenkelskiefkes bol zeent, woerduur t geluud dreuger en körter wörd, woerduur ritmes dudeliker en oetgesprökner wordt.

Bekeande spöllers zeent Paulinho Da Costa, airto Moreira, Marcos Suzano, Cyro Baptista en Carlinhos Pandeiro de Ouro.

## Oetgoande koppelinks

* Algemene webstea oawer n pandeiro
* instruksie oawer wo'j pandeiro mut spöln
* Geluudsbestaandn van spölstieln en ne gaddering van bladmuziek, ritmes en techniek
Ina Müller

**Ina Müller** (Köhlen (Cuxhaven), 25 juli 1965) is een Duutse zangeres, grappenmaakster, schriefster en praotsjowprissentatrice. Ze wuur bekend deur heur optredens in het grappenduo Queen Bee en heur prissentatie van *Inas Norden* en *Inas Nacht*. Met Queen Bee haar ze in 2004 een gastrol in de film *Schöne Frauen*.

## Leem
Müller wuur as vierde in een boerengezin met vief dochters geboren. Naodat ze van schoele kwam gung ze an het wark as apothekersassistente op het Waddeneiland Sylt en daorna in Bremen.

Ze wuur bekend met het grappenduo Queen Bee dat ze in de summer van 1994 samen met Edda Schnittgard oprichtte. Op 12 december 2005 deu ze heur afschiedsveurstelling in dit duo.

Sins 2002 warkt ze an eigen projecten, veural in het Platduuts. Toen ze nog jonger was schreef ze veur het langlopende radioprogramma op de NDR *[[Hör mal 'n beten to]]*.

Van 2005 tot 2009 prissenteerde ze de docusoap met de titel *Land & Liebe* en later de praotprogramma's *Inas Norden* en *Inas Nacht*. Daornaost was ze veul te zien op uutzendingen van de NDR en later ok op andere zenders. *Inas Nacht* wodt sins 2009 herhaald op de landelijke zender ARD.

In februari 2006 begun ze heur tweede allentoptreden, *Ina Müller liest und singt op Platt*. In de herfst van dat jaor gung ze op tournee onder de titel *Weiblich, ledig, 40*, vertaald *Vrouwelijk, allentstaond, 40*. Ze woont in de tussentied samen met zanger en liedtiesschriever Johannes Oerding met wie ze sinds 2009 ook samen op de bühne stiet.

In februari 2009 prissenteerde ze veur de ARD de gala-uutzending ter ere van de honderdste verjaordag van Heinz Erhardt. In oktober van dat jaor kwam de NDR met heur programma *Stadt, Land, Ina!* In 2011 en 2012 prissenteerde ze veur de ARD de uutreiking veur de meziekpries Echo; in 2012 wun ze veur't eerst ok zelf twee *Echo's*. Verder was ze het Duutse jurylid veur het Eurovisieliedtiesfestival van 2011.

## Uutgaonde link
*Queen Bee, ''Zitronenboom'' (video)