open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kadoelen (Overiessel)

**Kadoelen** is een buurtschop en laandgoed in de gemiente Steenwiekerlaand, in de Nederlaandse perveensie Overiessel. Et lig tussen Veno en Et Klooster en heurden oorspronkelik bi'j de havezate Oldenhof.

De naemen van de stokken van et laandgoed bin achterienvolgens et Rondebos, Huttenbossien, Carolinakaamp en -bos en Engelenburgbos. In 1894 bin de beuken op de singels eveld en bin d'r ieken in-epoot. Disse naemen staon op kaorten uut die tied.

Teugen de Kadoelerweg is de Ketelkaamp, waorin vrogger een doolhof, et Braandbos en de boerderi'je Kampererve laggen. Teugen et Sniedersweggien lig et Middelbos. Hierachter liggen et Berend Lucasbos en de Lege Rommelhagen an de Halligersteeg mit de Hoge Rommelhagen en de boerderi'je de Halle. Ten noorden hiervan lig et Tabaksbos an et Krommesteegien. Véur de tingwoordige dam naor et veurplein lig et Engelse bossien of Engelse wark. In de Peerdeweide staot een doeventil.

Iene boerderi'je die vrogger in Kadoelen stund, kuj tingwoordig in et Nederlaands Openlochtmuseum bekieken.

In de buurte van Kadoelen lig et Kadoelermeer.

## Uutgaonde verwiezing
* Ziede over de havezate Oldenhof
Andorra

**Andorra** (offisieel: *Vorstendom Andorra*, Katalaons: *Principat d'Andorra*) is n klaen, in-esluten vorstendom in tievens dwargstaot in t zuudwisten van Europa, in de oostelike Pyreneeën in begrinsd duur Frankrik in Spanje. t Is t zesde klaenste laand in Europa, mit n oppervlakte van 468 km2 in et zo'n 85.000 inwoeners (2012). De oofdstad, Andorra la Vella, is mit 1023 meter boven zienivo de miest oog-elegen oofdstad in Europa. 

t Vorstendom Andorra zo as wij dat nou kinnen is evörmd in 1278, in is onger n aandvest van 988 tot staand ekeumen. Andorra stot bekind as n *vorstendom* omdat t n monarchie is die eleid wort duur twie miederegerende prinsen – de Biskop van Urgell en de President van Frankrik.

Jaorliks wort Andorra bezocht duur zo'n 10,2&nbsp;miljoen minsen. t Geïsolierde laand is tuggenwoordig voral ofankelik van toerisme in z'n staotus as belastingparadees. Andorra is gien lid van de Europese Unie. De offisiële taol van de Andorrezen is t Katalaons. Duur de vule immigranten sprikt mar 35% van de bevolking Katalaons; 58% sprikt Spaons. Daornaost wort ok t Fraans (7%) vuul espreuken, in binnen voral t Portugees (2100 sprekers) in t Ingels (770 sprekers) belangrikke immigrantentaolen.

## Bestuurlike indeling

## Eutgaonde verwezing
Heursproake

**Heursproake** of **lustersproake** (met een deur woard *reseptieve mearsproakighead*) is ne wieze van kommuniseren woerbie't sprekkers van twee verskillende sproaken de egene sproake bliewt gebroeken as ze met mekoar kuiert.

Et vuurdeel hiervan is det de beaide partiejen geliekweardig zeent, duurdet den enen nit de sproake van den aander hoof te gebroeken. Hierduur hebt beaide partiejen ook meender möaite um zikzelf oet te drukken en köant ze nauwkurig dudelik maken wat ze bedoolt. Zo kan miskommunikasie vuurkommen worden.

Heursproake is vake et makkelikst tusken sproaken dee as denzelfden oorsproonk hebt (bv. Spaans en Italjaans, de verskillende Skandinaviese sproaken, of Neersassies en Neerlaands), of bie leu dee as nen geringen töt moatigen kennis van de sproake van den gesprekspartner hebt. 

Wieders kan een meanske zik ofvroagen of et gebroek van bv. twee Neersassiese dialekten nöast mekoar ook al heursproake is. In een dialektkontinuum is heursproake doarumme onmisboar.

## Sproaktechnieken
Um heursproake good te gebroeken, köant bepoalde sproaktechnieken gebroekt worden. Der köant bievuurbeeld leenwöarde van den aander zinne  sproake gebroekt worden, of enen kan dinge dubbel oetleggen met aandere wöarde. Ook kan et helpen um in de egene sproake te herhalen wat den aander net ezegd hef, um te kieken o'j et echt wal good begreppen hebt. Mangs is et genog um ne korte bevestiging van verstoan te gewen, bv. duur te nikken, of een kort "hm" of "joa" te gebroeken.

## Spreading
### Noords gebroek
In de Skandinaviese laanden is heursproake een wiedverbreid begrip. De sproaken zeent ja oonderling zo good te verstoan, det de leu zoonder al te völle kennis van de aandere sproake mekoar good köant begriepen. In Noorweagen is et Zweeds zelfs oonderdeel van de Noorse sproaklessen op de skooln.

### Nederlaand-Duutslaand
In de kommunikasie tusken Neerlaand en Duutslaand is oonderzeuk noar et gebroek van heursproake redelik niej, umdet der van vroger oet vuural bie de Nederlaanders op ehamerd wör det ze Duuts learen mossen. Duurdet de noadruk in et Nederlaandse oonderwies de leste joaren heuwdzakelik op et Engels lig, is et gebroek van Duuts duur mekoar achteroet egoan. De meeste Duutsers, van de aandere kaante, hebt duur mekoar nooit Neerlaands op skole leard. Toch lignt de sproaken zo kort bie mekoar, det heursproake hier prima kan woarken.

## Verwiezingn
Democraten 66

**Democraten 66** (D66) (offisiële name: *Politieke Partij Democraten 66*; tot 1981: *D'66*) is ne Nederlaandse politieke parti'je dee't sosiaal-liberale oetgaangspunten hef. In 2025 is Rob Jetten de fraksieveurzitter in den Tweeden Kamer.

De parti'je worden op-ericht op 14 oktober 1966 deur 44 leu (waorvan 25 in andere parti'jen aktief ewest waren). t Veurtouw worden enommen deur nen journalist van t Algemeen Handelsblad Hans van Mierlo, den parti'janvoerder worden, en Amsterdams VVD-gemeenteraodslid en fraksieveurzitter Hans Gruijters. Den lesten was den faeliken anstichter tot t opzetten van ne ni'je politike parti'je. 

Bi'j de verkezingen veur den Tweeden Kamer in 2023 haalden de parti'je 9 zettels, 15 minder as in 2021.

Bi'j de verkezingen veur den Tweeden Kamer in 2025 haalden de parti'je 26 zettels, ne grote ummezwei bi'j de letste kere.
Senryu

**Senryu** (川柳) is nen vörm van Japansen dichtkeunst oawer de onvolkomnheaid van leu, eskreewn in dree regels van 5, 7, en wier 5 lettergreepn. Doarmet is t wat vörm angeet t zelfde as n haiku, mer den geet juust oawer de volkomnheaid van de wearld.
 
## Oorsproonk
n Senryu is eneumd noar n dichter Karai Hachiemon (1718-1790) den't as skriewersnaam *Senryu* gebreuk, wat *Waterwilg* beteekn. n Naam wörd as toopasselik ezeen, umdet n senryu net is as n wilg: buugzaam, toa en zachte.

t Gewone Japanse volk kon zik nit herkenn in de haiku van de oadel en geestelikheaid, dee't vuur öar geveul n te roosklurig beeld van de wearld en de natuur gavven. Senryu goat oawer de gewoonheaid en onvolmaaktheaid van leu, zo as det in *hokku* en *haiku* nit vuurkeump.
 
## Inhoold
:

n Boawnstoanden senryu is vriej oawerzat. Bie senryu is rellativeernden humor n good oetgangspeunt; de Japanse meaisters van vroger gebreukn zelfs skunnige of onfatsoenlike wöarde. In senryu geet t um t meanske, met al zinne eegnzinnigheedn en oontwikkelingn. Geleuf, politiek, zeedn en gewoontes kriegnt t vuur de bokse met skoarpe opmoarkingn en vernemstige inzichtn. Ne haiku is vake n wat intellektueeln en zweawerigen vorm, terwiel't n senryu wat mear bie de groond blif. t Meanske wörd open en bloot esteeld. Hierduur keump erotiek ook regelmoatig vuur, en zelfkennis en sarkasme zeent belangrieke ellemeantn. t Oonderwoarp kan mangs froai doonker en zwartgallig wean, mer nen senryu oordeelt niks. Senryu zeent nooit cynies.

## Vörm
Nen Senryu hef gin slöttelwoard zo as n haiku det hef, met de seizoenswöarde. De dree regels van senryu hebt 5-7-5 klaankeenheedn (moru). Disse regel wörd skoonwal duur mekoar nit heel vaste heuldn. De meestegbroekte ofspraak vuur vorm is: dree regels met in totaal 17 moru, of lettergreepn. Bie senryu wörd meestal n skriewer nit vermeeld.
 
## Oonderskeaid met haiku
Senryu bekriewt de onvolmaakte meanskelikheaid. Haiku beskriewt ne woarnemming van volmaakte natuur vanoet de oogne van n meanske. De weanding (of oonthulling), as dr den al is, is ne herkenning van de zwakheaid van n meanske, in teegnstelling töt de perfektheaid en skoonheaid van de natuur. Wieders zeent beaide soortn gedicht geliek. 

In t Westn is dr meender oonderskeaid tusken de beaide dichtvörme, umdet ze in t Westn ne aandere kiek op de wearld hebt. Toch is t verskil dudelik te maakn met oonderstoande vergelieking 

:
Partij voor de Vrijheid

De **Partij voor de Vrijheid** (of-ekort: PVV) is ne politieke parti'je in Nederlaand.

Oprichter Geert Wilders is t enige lid van de parti'je en ok fraksieveurzitter in den Tweeden Kamer, parti'janvoerder en -veurzitter. Nao de Tweede Kamerverkezingen 2010 had de parti'j 24 Kamerzettels, in 2012 kwaamp ze oet op 15 zettels. 

Bi'j de verkezingen veur den Tweeden Kamer in 2023 haalden de parti'je 37 zettels, 20 meer as in 2021.

De PVV worden in 2005 onder den name *Vereniging Groep Wilders* op-ericht deur Wilders, een Kamerlid dat t jaor derveur oet de VVD-fraksie stappen en dernao as eenmansfraksie *Groep Wilders* opereren. Bi'j de Tweede Kamerverkezingen 2006 worden de PVV veur t eerst in den Tweeden Kamer ekaozen met negen zettels. Sund 2009 is de parti'je anwaezig in t Europees Parlement.
GroenLinks

**GroenLinks** (in t plat: *GreunLinks* of *GruunLinks*, of-ekort: *GL*) is ne Nederlaandse politieke parti'je, dee't linkse staandpunten hef. GroenLinks zegt ne greune, sosiale en tolerante politiek te willen bereiken.

GroenLinks worden in 1990 op-ericht as fusie van veer kleine linkse parti'jen: de CPN, de PSP, de PPR en de EVP. GroenLinks hef veer zettels in den Tweeden Kamer en vief in den Eersten. Parti'jveurzitter is Heleen Weening. Sund 17 desember 2010 is Jolande Sap politiek leider en ok fraksieveurzitter in den Tweeden Kamer. De parti'je haalden bi'j de leste parlementsverkezingen in september 2012 veer zettels, zes minder as in 2010, en in 2023 (mit de PvdA) 25 zettels.
Partij voor de Dieren

De **Partij voor de Dieren** (of-ekort: *PvdD*) is ne Nederlaandse politieke parti'je, op-ericht op 28 oktober 2002. Parti'jveurzitter is Ruud van der Velden, parti'janvoerder en fraksieleider is Esther Ouwehand. De parti'j hef als belangriekste thema t deer- en milieuvrendeliker maken van t beleid. Nederlaand is sunds 30 november 2006 t eerste land op de  weerld waorin ne parti'je met dit heufdthema in t parlement zit. Op 1 januari 2012 had de parti'je 12.250 leden.

Bi'j de verkezingen veur den Tweeden Kamer in 2023 haalden de parti'je 3 zettels, 3 minder as in 2021.
50Plus

**50Plus** is ne Nederlaandse politieke parti'je. Zee worden in 2009 op-ericht as *Onafhankelijke Ouderen- en Kinderen Unie* (OokU). De anstichters veur t opzetten van de parti'je waren Maurice Koopman, Alexander Münninghoff en Jan Nagel (veurzitter).

Liesttrekker bi'j de Tweeden Kamerverkezingen 2012 en viseveurzitter was Henk Krol. Nao dee verkezingen kwaamp de parti'je veur t eerst in den Tweeden Kamer, met twee zettels.

Bi'j de verkezingen veur den Tweeden Kamer in 2023 haalden de parti'je 0 zettels, 1 minder as in 2021.
1901

## Gebeurtenissen
* 7 febrewaori - Koneginne Wilhelmina trouw mit Prins Hendrik
* 22 juli - Servië herstelt de diplometieke betrekkingen mit Montenegro

## Geboren
* Karel Diederik Schönfeld Wichers, skriewer in t Riessens

## Uut de tied
* …
Linux

**Linux** of **GNU/Linux** is n besturingssysteem veur komputers. Kenmarken dervan bunt dat t vri'j (*open source*, d.w.z. neet in t bezit van n kommersieel bedrief, en met inzicht in de bronkode), unix-achtig en meergebroeker (*multi user*) is. t Is altied baseerd is op den Linux-kern en veur n belangriek deel op GNU-programmatuur. t Wörd verspreid onder de GPL-lisensie, waordeur t makkelik te verspreiden, en an te passen is, wat hef bi'j-edragen an t sukses.

Der bestaot verskeidene variaanten van Linux, zoas Ubuntu, RedHat, Gentoo en nog völle aanderen. Ze hebt gemeen dat ze altied nen Linux-kern gebroekt, maor de indeling van t systeem, en programma's derumhen kunt verskillen. De variaanten wordt in de Linux-weerld distribuutsies eneumd. **t** Linux besteet neet, Linux is n verzamelwoord veur distribuutsies dee't voldoot an bovven-eneumde kenmarken.
Tiel Oelenspegel

**Tiel Oelenspegel** (in t Neerlaands: *Tijl Uilenspiegel*, Duuts: *Till Eulenspiegel*) is nen kearl oet Neerlaands-Duutse volksverhaaln. Volgns disse verhaaln is Oelenspegel nen lösbaandigen ondocht den't vrie duur Neerlaand (of Duutslaand) treuk en alleman bie n bok deed. Volgens t book van De Coster oet Vlaandern was Oelenspegel geboorn in Damme, woer't ene van de völle standbeeldn in Europa steet, wat Tiel mut vuursteln. Wieders geet t verhaal at he in 1350 oet de tied is ekömn in t Duutse Mölln. Hier is zelfs n graf wa'j köant bezeukn.
 
## Geskiedenisse
De eerste verhaaln oawer Tiel Oelenspegel ontsteundn roond 1500 in Duutslaand. n Stadsklerk van Brunswiek, Herman Bote, skreef n antal grappige verhaaln oawer n karakter wat "Dyl Ulenspeghel" heetn. Dissen Middeleeuwsen Oelenspegel is nog wal n verskil met den oet t 19de joarhoonderd: dissen hef nog gin anmoarkingn op de politiek en de saamnleawing van dee tied en de humor is wat volkser, mangs zelfs teegn t vunzige an. Zinn naam löt zeen woerumme of he de leu bie n bok kon doon. In dee tied was de oele t teekn van domheaid (vgl. bv. t Hollaandse woard "uilskuiken" of t Vlaamse "wat ne oele" (wat n dom deer). t Spegel wörd de leu vuur eheuldn: zo dom as ne oele". Tiel löt de leu zikzelf zeen. De Coster verkloarn n naam as "ik zin oeleu spegel," (oelespegel).
 
Met t book kömn völle volksverhaaln in umloop oawer t karakter. In de lege laandn wör tusken 1525 en 1547 in duur Michiel van Hoochstraten t eerste book oawer Tiel Oelenspegel drokt. n Heeln titel was "Ulenspieghel, Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken, en de wonderlijcke avontueren die hij hadde want hij en liet hem geen boeverie verdrieten."
 
De bekeandste kiek op t verhaal is skoonwal van Fraansksproakigen Belgiesen skriewer Charler de Coster: "La Légende et les Aventures héroïques, joyeuses et glorieuses d'Ulenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandres et ailleurs" (1867). De Coster leut Tiel geboorn wordn in t West-Vlaamse Damme. n Eerstn zin van t book geet "Doo't de meimoand de bleume van n meidoorn leut oontloekn, wör Oelenspegel, zönne van Klaas, in Damme geboorn". Tiel wör in 1527 geboorn, op n zelfden dag as Filips II.

Joseph Octave Delepierre (1802-1879), nen geskiedkeundigen en skriewer oet Brugge, meann at Tiel wör geboorn in Knesselare (in plaatse van Tiels oorsproonkelike geboorteplek Kneitlingen.) De Coster zinne variant van Tiel Oelenspegel was mear as allene nen bössel en ondocht: hee was nen vrieheaidsstrieder den't met de Geuzen teegn de Spanjooln eveundn. Doarbie wörd he hulpn duur zin moat Lamme Goedzak en zin vrindin en zoogzuster Nele. Seend dee tied wörd Oelnspegel met Vlaandern in verbaand ebracht, mer det was van oorsproonk nit zo. De eerste Neerlaandse oawerzetting van De Coster zinne bewoarking köm oet in 1896.
Also sprach Zarathustra

**Also sprach Zarathustra** is een book van de düütske filosoof Friedrich Nietzsche.

De ideyen van Friedrich Nietzsche hebbet ait noch een groute invloid up de gedachtenleaven van unse tyd. Hy hevt van een groute betekkenisse ewesd vöär unse kulture. 

*Also Sprach Zarathustra* is syn belangrykste wark wat hy eskreaveen hevt. In dit book (uut 1885) düt he sichsülven vöär as de vroggere persiske wysen Zarathustra; disse kearl maakten as earsten et verskil tüsken licht en düüster, tüsken good en kwåd. 

Et höyvdunderwarp is et lösmaken van de olde menske, den evangen is döär de küdde en verkeyrde indoktrinatis, en et sichsülv upstygen van de enkelte når de Eubermensch.
Ringrieden

Et **ringrieden** is een peerdesport waorbij de dielnemers heur lans deur een rinkien moeten steken.

De dielnemers zitten dan op een peerd of staon op een karregien dat achter et peerd spand is. De ring hangt mit et magnetien an een band die boven de baan spand is. De dielnemers rieden mit heur peerd onder de band deur en perberen heur lans deur et rinkien te steken. Tiedens de wedstried wodden de ringen steeds kleiner. An et ende van de wedstried wint de rieder mit de meeste ringen.

Bij et ringrieden heurt meestal folklore. Bij de folklore het de rieder op et peerd een jassien an dat liekt op een uniform. As de ringrieders op een karregien zitten wodt et rieden vaak daon in klederdracht.

Joarliks wodt in De Berkoop een ringriedwedstried in augustus holden.
Klaeverblaedje

**Klaeverblaedje** is nen dialektband uut Ulft an de Olde Iessel.
Ene van de zangers is Wim Epskamp, den ok völle leedteksten in t plat Achterhooks skrif.

## Wellen
Klaeverblaedje in de wekkraante
Chimpansee

De **chimpansee** (*Pan troglodytes*) is n Afrikaanse meansaap. Zien naauwste verwant is de dwargchimpansee of bonobo (*Pan paniscus*). Beide chimpansees wöd beschouwd as t nauwst nog leevnde verwant van de meanse. Sommige wetenskappers beschouwt de relasie tussn meanse en chimpansee op basis van DNA-onderzuuk as nauw genog um de chimpansee en de bonobo net as de meanse in t geslacht Homo te plaasn.

## Relasie met de meense

Vanweeng eure evolutionair nauwe verwantschap met meansn wödt zi'j vake gebruukt veur mediese en gedragsproewm, hoewel dit de leste tied stieds minder gebeurt en verbeudn is in verscheidne laandn, waoronder Nederlaand. De maote waorin chimpansees en meansn geneties an mekare geliek bint is onderwarp van geschil. Opgaawm van t persentage identiek DNA löp uut mekare van 94,6% tot 99,4%. De verwantschap tussn n chimpansee en n meanse is groter as de verwantschap tussn n chimpansee en n gorilla. Sunds t genoom van de chimpansee, net as dat van n meanse, in kaarte is ebrach is hier veul meer oover te zegn. n Meniere um t uut te drökkn is dat de genetiese verschilln tussn n meanse en n chimpansee oangveer tien maol zoo groot bint as die tussn twee niet-verwante meansn. Grootn deeln van t DNA bint haost t zölfde. Chimpansees hebt n chromosoom meer, umdat zi'j t chromosoom dat bi'j n meanse nummer 2 is in twee apatte deeln hebt.

Ok t gedrag van n chimpansee lek völle op dat van n meanse. Chimpansees bint sociale diern, die völle mut leern en dus ok n lange opgreuitied hebt. Daornaos vörmpt chimpansees koalities en vriendn. Chimpansees in t wild laot ok kultuurn zien, waor t gedrag van n iene gruup verschilt van n aander. Ok hebt onderzuukn bewezzn dat chimpansees empathie bezit en zich töt op  zekere heugte kunt inleewn in n aander. Ze adopteert ok söms verweesde jonks van niet-verwante gruupsleedn, wat wes op altruïstisch gedrag. Dit gedrag is zowel bi'j mannechies as vrouwchies observeerd. Zi'j kent zi'j ok verdriet bi'j t starvn van verwantn.

Binn gruupn chimpansees speult zich komplexe gedragspatroonn of saomnhangnd met de veurtduurnde stried um dominantie, en daormet weer saomnhangnd t recht um zich veurt te plaantn en de verdeeling van ettn. Primatoloogn as Jane Goodall en Frans de Waal hebt op dit gebied deur langdurige observaties verbaazingwekknde waornemmings op-edaone. De verdienste van disse onderzuukers is ewest dat zi'j hebt an-eteund dat zeer veul chimpanseegedragings heel good te beschrievn en te duudn bint met tarms en mechanismn die ok uut de meenslijke psychologie bekend bint. Familiebaandn en coalities speult in t spel um de macht n groote rol in de chimpanseesaomnleeving.

Tussn chimpansees en bonobo's bestiet oovrigens groote gedragsverschilln. Bi'j bonobo's wörd veul meugelike konflictn op-elös deur seksueel gedrag, bi'j chimpansees veul vaker deur agressie.
Moscou

**Moscou** kan verwiezen naor:
*Moscou (Gent) - n wiek van de Belgiese stad Gent
*Moscou (Koekelare) of Moskou - n wiek van de Belgiese deelgemeente Bovekarke
*Moscou (Hardenbarg) - n buurtschap in de Overiesselse gemeente Hardenbarg

## Zie oek
*Moskou - deurverwieszied
*Nij-Moskou - n buurtschap in de Nederlaandse provinsie Drenthe
Moscou (Hardenbarg)

**Moscou** is de name van 'n rekreatypark by Banthüm in de gemeente Haddenbarreg, in de Nederlandse pervinsy Overyssel. 't Bestiet üüt ongveer 65 hüse en 't sportpark van VV Banthum (Sportpark Moscou). Moscou is 'n an-eplant bosk wår düs bünkalows in ebouwt bint. In de twintigse ewe bint der sandovgravingens ewest, wårdöör 'n vyver is ontstån, wår rekreanten vissen en swemmen könt. Moscou is in de jåren '60 op-eset döör 'n projektontwikkelaar den as duul haden ümme der 'n vekansypark van te maken. De gemeente Haddenbarreg beschowt de bewoning as in stryd met 't bestemmingsplan.
Evangelie van Maria Magdalena

Et **Evangely van Maria** (mangs: **Evangeliy van Maria Magdalena**) is eyne van de apokrive boken van et Nye Testament. Dit is een gnostisk evangely. Denne dateert uut ungeväär 160 nå Christus.

Evangely van Maria, so steyt et up et papyrus, sol desülvden ewesd hebben as Maria Magdalena. 

Et begünt in et eyrste deyl med een pråty tüsken de up-eståne Jesus med syn leyrlings. In et tweyde deyl wördt der vertelt oaver Maria Magdalena dee höyr visioon vertelt. De twey deylen bint lös van mekare eskreaven en later by mekare eplakked.
Karl Marx

**Karl Marx** was 'n Duutse deanker, filesoof, journalist, en iene van de grondleggers van 't gedachtengood van 't sosialisme en marxisme.

Hi'j wörn geboren in Trier (Duutslaand) op 5 meej 1818 as zeune van 'n rechtsgeleerden, zien moe was 'n Nederlaanse. Op zeuventienjaorige leeftied göngn Karl an de Universiteit van Bonn rechten studeren, maa deur gebrek an belangstellig stopten he met zien opleiding nao ien jaor, en göngn in Berlijn filesofie studeren. Daornaos verdiêpten Karl Marx zich in geschiedenisse en ekenomie. An de universiteit van Jena promeveerden he töt doktor in de filesofie. Pogings um an 'n universiteit benuumd te wörn mislukten, umdat de Duutse reactionaire universiteiten hum te liberaal vunnen.

In 1842 wörn Marx redakteur van de Rheinische Zeitung en heuld zich stieds meer gaanks met ekenomiese vraongn, maa weengns zien radikale opvattings wörn dit blad in 1443 verbeuden. In 1844 vestigden Marx zich in Parijs, waor he redakteur wörn van 'n Deutsch Französische Jahrbücher, waorin felle kretiek wörn eleaverd op de bestaonde maaschaplike orde. Deur 'n artikel in dit blad leerden he de zakenmaan Friedrich Engels uut Manchester kennen, waormet he zeer bevriend wörn. In 1845 wörn Marx edwungn Parijs te verlaoten en vestigden Marx zich in Brussel saam mt Friedrich Engels en zi'j sleuten zich an bi'j de sosjiaalisctiese beweging. Saam schreven zi'j 't Communistisch Manifest. In 1848 vertrukken Marx en Engels naor Duutslaand um aktief deel te nemmen an de revolutie.

Dit mislukten en Marx wörn opni'j verbannen. Hi'j vestigden zich noe in Londen, waor he de res van zien leven verbleven. In 1867 verschennen de eerste druk van Das Kapital, 't beruumsten boek dat de grondslag vörmden veur 't Marxisme. Volngns de theorie van Marx verorzaakt de invoering van machines 'n verleeging van de kösten van 't levensonderhoald en dus van de lonen. Zo as Quesnay annamen dat de grond de ienige factor is die meerweerde opleavert, zo nemp Marx an dat dit uutslutend met arbeid 't geval is. Volngns Karl Marx zult de "krachten" in de bestaonde kapitalistische maaschappi'je disse umvörmen töt de kollektivistiese maaschappi'je. Marx onderschedt (veurspelt) daorin de volngnde vief krachten of stadia:

# De konsentratie wet, waorbi'j groten ondernemmings veurtdurend de kleane opslök, en hierdeur stieds grotere ondernemmings onstaot.
# De accumulatie wet, veronderstelt dat kapitalisten, die de meerweerde ontvangt, deur konkurrentie probeert de umvang van de ondernemmings stieds te vergroten.
# De Verelendung, de veurtduurnde verslechtring van de positie van de proletarische klasse, die ofhaanklik bint van de kapitalistn. De armoe zol stieds groter wörn.
# De krisistheorie, die wödt of-leid uut de wet van de stieds maa daalnde winstvoete. 't Giet de bedrievn stieds slechter, waordeur arbeiders wödt ontslaangn. Hierdeur ontstiet wear sosjaaln ellende.
# De inienstörting ("Zusammenbruch") van de kapitalistiesn maaschappi'je. De krises, aldus Marx, zult mekare stieds sneller opvolngn en de positie van de arbeidnde klasse zol veurtduurnd slechter wörn. De spanning tussn de klassn wödt onhoaldbaar.

Karl Marx overleden in 1883 in Londen.
Gilles Quispel

**Gilles Quispel** (Rotterdam, 30 meej 1916 - El Gouna, Egypte, 2 meert 2006) was 'n Nederlaanse theoloog die bekendheid hef verkreeng as onderzuuker van de klassieke en kristluke gnosis. Hi'j beheurn zien heeln leem lange töt de Nederlaans Hervörmde Karke (toe PKN ehietn).
 
## Leem
Vrog nao zien geboorte verhuusn e naor 't plaatsie Kinderdijk waor zien va 'n smederi'je hadde. Hi'j bleek te onhaandig um zölf hierin te gaon warkn, daorumme wed e naor 't gymnasium estuurd. Hi'j studeern daornao Klassieke taaln en theologie in Leiden en Groningn en promoveern in Utrecht in 1943 op 'n pruufschrift oover Tertullianus' geschrift teeng de gnosticus Marcion die leemn rond 144 nao Chr,. Van 1946 töt 1951 was e leraar Latien an 't Stedelijk Gymnasium Leiden. Hiernai stapn e oover naor de universiteit waor hi'j in 1951 op 35-jairige leeftied te Utrecht wed benuumd töt heugleraar karkgeschiedenisse. Hi'j en zien gezin woondn in Bilthoven. Hi'j waar teevns heugleraar in Leuven, en in Harvard in de Verenigde Staten. In 1976 göng e met emeritaat.

Hi'j overleed op bi'jna 90-jaorige leeftied onverwacht an de gevolng van 'n longontstekking tiedns 'n verblief in Egypte.

## Gnostiek
Centraol in 't wark van Quispel stiet de gnostiek, een verzaomling van in de twi'jde eeuwe nao Chr. uut de confrontatie tussn christendom en gnosticisme ontstaone rilligieuze beweegingn. De uutienloopnde beweegingn van de gnostiek wöd in de visie van Quispel kenmarkt deur 't begönsel van de vri'je méénse en zolln hebbm epleit veur 'n niet-autoritaire en ondogmatische beleving van 't jonge kristndom. Op 't Dordtse gymnasium har e de leer van de gnosis reeds leern kenn deur zien leraar P.J.G.A. Hendrix die op de Alexandrijnse gnosticus Basilides was promoveerd.
 
Op 10 meej 1952 köch e veur zeer weinig geld de gnostische *[[Jung Codex]]* die heedn ten dage zeer völle weerd is. Disse bevattn onder aander 't zo-ehietn *[[Evangelie van de Waorheid]]*. Later zol ok uut de vardere ontdekking van disse  - dit is de verzaomeltarm - Nag Hammadi-geschriften 't *[[Evangelie van Thomas]]* bekend wöddn. In 't Thomasevangelie staot allerlee uutspraakn van Jezus waorvan Quispel miendn dat ze warkluk van Jezus ofkomstig zolln kunn ween. Hi'j publiceern dit Thomasevangelie nao 1956. In 2005 deud hi'j 'n ni'je, ditmaol volledige publicatie 't lich zien met allerlee toelichtings zienerzieds.

Nao zien emeritaat gaf e met Roelof van den Broek ut Corpus Hermeticum uut en zölfstaandig de hermetische Asclepius.
Military

**Military** (oet esprökn as *MILLEtriej*) is n oonderdeel van de peardesport, geliek an *cross-country* (letterlik: dwars duur t laand). t Peard en ruuter jaagnt oawer n lös stuk veeld of laand woerin't 'natuurlike' heendernisse stoat, bv. bouwwoarkn met boomstämme, noa emaakte sleute en aandere waterbäkke. t Dool is um dr zo rap meugelik duur te komn.

t Peard mut doarvuur n best oethooldingsvermeugn hebn. t Härte mut de jachterigheid good an könn. Vuur dissen sport wordt meestal volbloodpearde broekt. Disse hebt n good oethooldingsvermeugn en zeent froai rap.

In t verleedn gebuurn t wal es det n peard strukeln, en det he ofmaakt mos wordn umdet he zo slim gewoond was. Doarumme wör de Military duur deerbeskoarmingsorganisasies fel zwart emaakt. Rechtevoort keump dit hoaste nit mear vuur. Det keump duurdet nen veeärts de deers eerst kuurt, vuurdet ze met magnt doon. Doarbie wordt dr vuur de heendernisse brekbeume broekt; spesjale balkns dee't vanzelf brekt as n peard dr te hard teegn an stot. In Bokel bie Eanske wörd al heel völle joarn de Military van Bokel eheuldn. Doaran deed in t verleedn zelfs Prins Charles van Groot-Brittanje met. Wieders he'j in België nog grote internasjonale Military's, in Lummen en Waregem. Vuur n Tweedn Wearldoorlog leup Neerlaand vuurop as t gung oawer Military-jaagn; de ruuters Charles Pahud de Mortanges, Dolf van der Voort van Zijp en Gerard de Kruijff wördn twee moal Olympies kampioen met de Neerlaandse ploog: 1924 en 1928.
Mainbarg

**Mainbarg** (Nederlaans: *Mariënberg*), is een klein dörpy in de gemeynde Hardenbarg in de neaderlandske provincy Oaveryssel. Et ligt an de linkerover van de Oaverysselske Vechte tüsken Hardenbarg en Ommen. De oorsprüng van et dörpy begünned up de 14. eywe toon de *Broeders des gemeenen levens* uut et klouster by Sibkülo de "Hut Mariaborch" bouweden. Disse hütte döden as basis vöär ear wark in de vennegebeden den toon te ousten van et hüdige dörpy lag.

## Verkeyr en vervoor
An de süüdkante van de karne ligt stasjon Mainbarg. Dit station is ebouwed döär de NOLS, dee ouk de lynen når dit station vanof (station) Zwolle, (station) Emmen (vrogger (station) Stadskenaal) en (station) Almelo hevt an-elegged. Et stasionsgebouwe wördden untwörpen döär Eduard Cuypers, den by de bouwe van de lynen van disse måtskappye de stations- en haltegebouwen untwörpen hevt, en gelyktydig ebouwed med de stasions van Grambarge, den Hardenbarg en station Banthum in 1903. Vanof et NS-station redt eynmål de uur de richting de stoptrein Swolle - Emmen. De stoptrein når Almelo red oaverdaggens de halvuur.
Mainbarg ligt körtby de N36 (Twentseweg) en et kanaal Almelo-De Haandrik.

## Dorpsleaven
### Vöärsenings
Et dörpyn, med üm en nåby 680 inwoaners, hevt eyne gereformeerd-vryemaakte skole vöär et basisunderwys: De Regenboog vöär regulier underwys. Töt vöär kört had y ouk De Wissel, vöär basis speciaal underwys, mar den hevt der med up mütten holden.
Mainbarg hevt een vootbalvereyniging: VV Mariënberg eheyten en gymnastykvereyniging Mabeco. Et vootbalveld en de gymsale ståt allebeiden up Beerzerveld. Der is een gereformesrde karke (PKN), de Sionskarke eheyten, en een gereformeard-vryemaakte karke up et dörp, wåruut up 2004 döär een karksköäring de gemeynte van de gereformearde karken (hersteld) is untstån. 

Ouk et toerisme is belangryke, so is der an de oustkante van et Mainbarg een camping, de Pallegarste. Langes et dörpyn löpt de LF 16 Vechtdalroute.
Zuid Eschmarke

**Voetbalvereniging Zuud Eschmarke** is een Nederlandse voetbalvereniging oet Eanske, opricht in 1940. t Eerste elftal van de club spölt in de veerde klasse zoaterdag (seizoen 2013/14).

## Geschiedenis
De name *Zuid-Eschmarke* kömp van de marke met dezelfde name, woar heel vrogger de eerste velden van disse club laagn. Tegenwoordig bevindt de velden van disse vereniging zich op Sportpark Het Diekman. De klub is opricht op 21 juli 1940, noadat ze in de noaberschap gin school- en volksfeesten meer mochten hoolden. Een paar dage doarveur, op 15 juli 1940, werd een saamnkomst hoolden in een kollenloods an de Brinkstroat. Hier werd beslotten om op 18 juli een wedstried te spöllen teegn NTO (Nooit Te Oud), met as inzet een vaetjen bier. Disse drukbezochte wedstried endigen in een 5-2 oawerwinning veur de rood-witten. Op dissen aomd werd veursteld um op sundag 21 juli 1940 in kafé Vrieler te kommen tot ne definitieve oprichting. Noast het "wild" voetbal (boeten de toenmalige Twentse Voetbal Bond um), waren de feesten erg belangriek. Noa bereemn van en besprekkingen met het TVB-bestuur werd betterschap beloafd en werd Zuud Eschmarke indeeld in de 3e klasse. Op 8 augustus 1943 ging Zuud Eschmarke samen met STB (veurnamelik Tuindorpbewonners), onder de veurweerde dat de name behoolden blef. Biekommend veurdeel was de indeling in de 1e klasse. Deur de bevrieding in 1945 kon de sport zich weer herstellen. Zo verscheen in juni 1945 t eerste kluborgaan onder de name "Zuid-Eschmarke-Nieuws", een oetgave, dee ok no nog onder dezelfde name wöd oetbracht. Tegenwoordig hef de klub nog altied ne belangrieke sosiale en moatschappelike funksie. Zuud Eschmarke warkt sinds een paar joar stöarig meer samen met de aandere Diekmanklubs De Tubanters, P.W., FC Aramea en SC Eanske. Zuud Eschmarke hef nen boetenschoolsen opvang in t klubgebouw, warkt samen met de Wiekroad Enske Zuud-Oost en gif insproak an de wiekbewonners. De klub organiseert onmeunig völ aktiviteiten veur met name de jonks en meikes uut de buurt  Dat doot ze manks samen met anderen, manks allenig.

## Bekende voetballers
* Gertjan Verbeek begon as pupil bie Zuud Eschmarke te spöln, en werd later profspöller bie onder meer sc Heerenveen en Heracles. Noa zien loopbaan as spöller wurd e trainer van beide klubs. Biej de opening van de "outdoor fitness" in 2014 is Gertjan beneumd tot "Ambassadeur van Zuid Eschmarke", omdat hee zien oale klub altied good veur n dag loat komn, as hee op tv is.
* Foppe de Haan spöldn op latere leaftied zo n anderhalf joar veur Zuud Eschmarke.
* Gert Goolkate spöldn in de jeugd, en ging doarnoa vort noar Duutslaand. Noa n paar kleenere klubs worden hee bekend as topskorer van de Oberliga, namens Eintracht Nordhorn.

## Oetgaonde verbeending
* www.zuideschmarke.nl
Ruslaand-Duutsers

Met **Ruslaand-Duutsers** (Duuts: Russlanddeutsche; Russies: российские немцы, *rossijskie nemtsjie*) of **Wolga-Duutsers** (Duuts: Wolgadeutsche, Russisch: поволжские немцы, *povolzhskie nemtsjie*) wordt Volksduutsers an eduudt dee in Ruslaand of de Sovjet-Unie wont of wont hebt. Rechtevoort wont öare noakommelingn in Ruslaand, Kazakstan, Duutslaand en de Verenigde Stoaten.

Tsarina Catharina de Grote van Ruslaand leut teegn t eande van t 18de joarhoonderd Duutse boern komn um de weuste groond kloar vuur laandbouw te maakn. Dit gebuurn wal vaker in de Oost-Europese geskiedenisse. Dr kömn dan ook Neerlaanders (mangs Mennonieten) met. Dee kömn vuur t grötste deel an de Wolga te wonn en warn geslötn en slim op zikzelf an eweezn. Doarduur bleef de (Plat)-Duutse kultuur good bewoard. De Ruslaand-Duutsers trouwn feaitelik nooit met de Rusn. Dr kömn wal baptistengemeentes duur zeandingswoark. hieroet is oonder mear t Broderskop van nit-registreerde baptistn ontstoan. Noa n Eerstn Wearldoorlog, oonder t diktatorskop van Stalin wördn de Ruslaand-Duutsers vervolgd. Dee sleugn op de vlucht en treukn heuwdzakelik noar Paraguay. Doar stichen ze oonder mear de kolonies Freeslaand, Voolndam, Menno, Neuland en Fernheim.

1924 wör n Wolga-Duutsen Reppubliek op ericht, met as heuwdstad Engels. In n Tweedn Wearldoorlog deporteern Stalin t hele volk (oonderwiel zo'n hoonderddoezend leu) noar Kazakstan, um at he bange was vuur verroad. In Kazakstan wördn de Ruslaand-Duutsers in kaampn ezat en slim oonderdrukt. Later meugn ze wierumme noar woer't ze vandan kömn, woernoa't de Ruslaand-Duutsers verspreaid raakn oawer n Sovjet-Unie. De Duutse kultuur wör aal mear verdrungn. Ze probeern nog wal um wier ne Wolga-Duutse Reppubliek te stichtn, mer det lukn nit.
 
Noa de Duutse eenwörding in 1990 kreeg elken Rus (dus ook de Ruslaand-Duutsers) den't an kon teunn at he Duuts blood har, t recht um terugge te komn noar Duutslaand. Heel völle hebt dit an enömn en zeent noar Duutslaand emigreerd, en probeert nog aait te wenn an de leawnsstiel van t hudige Duutslaand. Det geet nog nit zo makkelik; de Duutse bevolking en de Ruslaand-Duutsers maakt mekoar regelmoatig zwart. n Poar doezend Ruslaand-Duutsers zeent oonderwiel noar t Oblast Kaliningrad etrökn.
Messiasbeliedende Jeuden

**Messiasbeliedende Jeuden**  bint 'n godsdienstige gruupering die Jezus beschouwt as n deur God in n Olde Testement beleufden Messias. Messiasbeliedende Jeuden döt in eur geleufsleven aspecten uut zowel 't kristendom as 't jeudendom saamn.

Aandere benaamings veur Messiasbeliedende Jeuden bint *Messiaanse Jeuden*, *Messiaans jeudendom*, *Messiaanse Beweging* en *Messiasbelieders*. De leste twee anduudings wöd ok in gebruuk enommen deur Messiasbeliedende niet-Jeuden.

## Körte umschriewing
Deur eure geleuf in Jezus as 'n messias (deur eur an-eduud as *Yeshua* of *Jesjoea*, zien Hebreeuwsen naame) zollen Messiasbeliedende Jeuden in strikten zinne as kristenen kunnen wödden an-emarkt, mar disse tarme wödt deur eurzölf liever nie gebruukt. Formeel espreuken beheurt zi'j echter töt 'n kristendom. Zölf vint zi'j dat eur (ok) töt 'n jeudendom beheurt, mar umdat Jezus deur 'n jeudendom nie as messias wödt eziene, beschouwt 'n jeudendom hen as 'n kristliken sekte. 'n Aander probleem is ok, dat de Messiasbeliedende gruuperings 'n jeudendom nao Jezus ofwiest. In 'n jeudendom geleuft men nie dat Jezus an 'n Messiaanse profetieën hef voldaon, noch voldöt an de vereisten die an de messias esteld wöd en dat daorumme de messias, wiens identiteit nog onbekend is, nog mut kommen.

In 't kristendom bint d'r meer gruupen die elementen uut 't jeudendom en 't kristendom saamdoet. Men kan hierbi'j deanken an de Zeuvendedagsadventisten (disse hold de sabbat), maa veural ok an wat wel de Messiasbelieders of de Messiaanse Bewieging wördt enuumd. Eewm as de oovrige zichzölf nuumende Messiasbeliedende gemienten, giet 't hierbi'j ienvoldigweg um niet-Jeudse kristenen die op Judaistische wieze eur geleuf vörm gef. Men gebruukt de tarms Messiasbelieders en Messiaanse Bewieging daorumme gwoon as verzaamelbegrip. De diverse "Messiaanse" gruuperingen hebt verschillende, teengstriedige visies, en van ien laandlik Nederlaanse saamwarkverbaand is dan ok gien sprake.
Anarcho-primitivisme

**Anarcho-primitivisme** is et idee dat mensken et, vöär dat se landbouw begünnen, med mekare et vöäl better hadden en good med de natuur ümme ear hen samen leavden. De denkers van disse ströyming bint der van oavertüged dat toon mensken as jagers en gadderaars oavergüngen når landbowers, dat et allemåle de verkeyrde kante up güngen. Van vrye deren wördden see mensken dee sik up eyne steade setten, wår der verdealing van de sociale klassen, underdrükking en vervrümding van kwam.

Anarcho-primitiven bint der vöär dattet wy weaderümme gån müttet når een wyse van leaven, dee wy hadden vöär dattet wy 'beskaavd' wördden. Dårümme bint se der vöär ümme alle industry vord te halen, alle warkverdealing en specialisaty müt weader vord. Ofwal alle groute organisatys müt upeheaven wörden. Mar der beståt ouk wal andere neet-anarchistiske primitiven. Ouk neet alle primitiven hebbet etsülvde idee oaver wår as et probleem van de beskaving vandån kümt.

De meyste anarchisten müttet niks hebben van ho as de primitiven kyket når de beskaving. Anarcho-primitivisme is ouk vaaks neet écht anarchisme, et anarchisme ligt derin dat see de heyrskappye van de mensken up disse planete en oaver mekare töt et versten terügge edrüngen hebben willet. Et geyt derümme dattet wy unse plaatse good weatet in et ekosysteem, en alle bedachte reagels en traditys -dee de natüürlike vryheid van de menske (en andere deren) ofnemt- vord müt. Disse vervrümding med unse natüürlike weasen en de natüürlike wearld willet se vord doon.

Sommigen van ear seet de olde stammenleavenswyse as een utopy, as ho et good warkeden. Vöäle anarcho-primitiven doot vaaks ouk proberen üüt de måtskappye te gån en sülv vöärsenend te leaven gån: *rewilding* wördt dat enöömd.

## Denkers
Bekende skryvers bint under andere:
*Daniel Quinn (up syn book Ishmael is een film üüt 1999 ebaseerd: Instinct, med Anthony Hopkins in de höyvdrolle)
*John Zerzan
*Theodore Kaczynski
Ongeletterdheid

**Ongeletterdheid** (ook wal **analfabetisme** neumd) wil zegn at eenn nich leazn en skrievn hef leard. Doarnöast he'j ok nog leeggeletterdheid, wat wil zegn da'j leu hebt dee't t wal köant, moar dee't dr grote möaite met hebt. 

n Naam *analfabetisme* keump oet t Grieks, van *an* (teegn of on-) en *alfabeth* wat *letters* bint.

Wieders he'j nog woardbleendheid (*dyslexie*), dee wal köant leazn, moar dee't vake letters deur mekaar haalt. Eenn den't woardbleend is, kan wal leazn, mer t geet um tooverdan mis.

## Wearldwied
Ongeletterdheid keump völ in ontwikkelingslaandn veur, skoonwal t doar ok minner wörd. De meeste ongeletterdheid tref iej in Zuud-Azië (46% van t volk kan doar nich leazn of skriewn), en doarnoa Afrika oonder de Sahara (39%). 

In Sjina hebt ze t Hanzi-skrift (met karakters) in plaats van letters. Dat is zo lastig te learn det kinner noa ne basisskool ongevear 1000 karakters kent, en doarmet nog moar net opskriftn op weenkels en verkearsbrödkes leazn köant. Um n book of ne kraant te leazn mu'j apart les nemn. Doarum hef de Sjinese regearing in de joarn '50 van t 20e joarhonnerd dr veur közn um t Hanzi seempeler te loatn maakn. Hierdeur is t wat makkeliker wördn, moar ze hebt mangs al es ovverlegd um helemoal op t Latiense skrift ovver te goan. In Japan hef ze noast t Japanse klankschrift ok Sjinese letters (doar 'kanji' eneumd) en um de leesberheaid te vergrötten zet ze biej bepaalde meender vuurkommende kanji de Japanse letters der in t kleain boaven.

## In Tweante
Oet onnerzeuk blik at 50% van de leu oet Tweante gin Plat kan skriewn en 23% zelfs gin Plat kan leazn. readn hierveur is: t wörd op de skooln nich onnerwezzen. Moar umdat dit nich op de politieke agenda steet, wörd de Neerlaandse ongeletterheid skoonwal skat op 1,5% van de bevolking.

## Verwiezingn
Jakobus 'n Rechtvoardigen

**Jakobus** (Hebreews: יעקב Ya'akov; Grieks Ἰάκωβος Iákōbos) wöd in de Biebel enuumd as 'n *breur van 'n Heer*, hi-j zollen 'n breur van Jezus ewest hebben, mar wöd nie met-eteld in de Heilige Fammilie (umdat 't in de Roomse Karke wöd ezegt dat Jezus gien breurs of zussen hef had umdat Maria aait deerne west blevven). Vake wöd e met *de Jongeren* of *de Minderen* an-eduud, um 'm ampat te hoalden van 'n apostel Jakobus (*de Meerderen*). 

't Biebelboek *Brief van Jakobus* wöd tradisjoneel eziene as dat hum 't eschrevven hef.

Jeruzalem waren 't centrum van 't aldervrogste kristendom, met Jakobus an 't heufd van de gemiente töt 61; toe as e, voolgs Flavius Josephus, stienigd wördden.

## "Breur van 'n Heer"
In de Biebel wöd Jakobus veur-esteld as 'n breur van Jezus, allinnig voalgs de traditsie van de Roomse Karke wöd der met 't *breur van 'n Heer* nie bedoold dat Jakobus feitlik 'n breur van Jezus was, in 'n zinne dat e ok 'n zeune is van (Jozef en )Maria. De Roomse Karke hef 't dogma anvoard dat Maria aait deerne zollen eblevven hebben en zeg dat 't weurdtie "breur" "neef" of "verwaant" betekkend. En met 'n dezölven dogma hef de Orthodoxe Karke de traditsie dat Jakobus 'n halfbeur van Jezus is, geboren uut 'n eerdere brulfte van Jozef.
Melito van Sardes

**Melito van Sardes** (ok espeld as **Meliton van Sardes**, Grieks:** Μελίτων Σάρδεων **) was 'n schriever uut de tweede eeuwe en opziener van de gemiente Sardes in Klein-Azië. Hi'j wödden erekkend töt de Apologeten, de geleufsverdedigers uut de tweede eeuwe nao Christus. Hi'j störven ca. 180 n.C.

De karkhistoricus Eusebius van Caesarea is de belangriekste bronne van informatie over zien lewen en wark. Hi'j vermelden de volgnde warken: "Van Melituo twee boeken over 't Paosfeest, over Lewenswandel en de profeten, over De karke, en 'n boek over De dag des Heeren; ewenzo over 't Meanslik geleuf, over De schepping, over Geleufsgeheurzaamheid en de zintuugg; bowendien over Ziel, lichaam, over De doop, over De woorheid, en De geboorte van Christus; ok nog 'n boek van hum over Profetie, over Ziel en lichaam, over Gastvri'jheid, De Slöttel, over De duvel en De openbaring van Johannes, ok over De lichaamlikheid van God; tenslotten is door 't Verzuukschrift an Antoninus."

## Paoshomilie
De paoshomilie is 't ienige compleet bewaorde geschrift van Melito. Hierin betoogt e an de haand van Exodus 12 dat Jezus Christus 't woore paoslam is. Disse paoshomilie is bekend ewöden vanwege zien stark anti-Jeudse sentimenten. Melito beschuldigt de Jeuden naamlik van deicide, de moord op God.
Trio MaJaFra

**Trio MaJaFra** was ne popgroep oet t Tweantse doarp Eanter, wat vuural in Eanter zeelf en wat meender ook in Riessen bekeand wör. Trio MaJaFra wör vuural bekeand met eagne tekste op nommers oet de Neerlaandse Top 50. n Naam is ne saamntrekking van de vuurnaamn van t dreital.

Trio MaJaFra ontsteund in 1992 in anloop noar t veerjoarige doarpsfeest De Eanterse Deage. Tiedns t vaste oonderdeel, de Pats-Boem-Show, köant de luu oet Eanter zelf ne oetvoering bedeankn en vuur de rest van Eanter spöln. De formule van MaJaFra sleu zo onmeundig an det dr al rap ne CD oetköm: *Wat n Gat!*. t Leawern ear duur heel Tweante optreadns op.

Noa n antal joar skeadn dr Trio MaJaFra met oet, mer in 2008 kömn ze nog eenmoal bie mekaar vuur n optreadn op de Eanterse Deage.

## Muziek
Trio MaJaFra zung vuural nommers op de wieze van bekeande nommers oet de Top 50. Zo wör bievuurbeeld de grote wearldhit Feeling Hot Hot Hot van The Ataris umme deupt noar *Ik heb zo'n dös dös dös*; de Duutse schlagerknaller Ein festival der Liebe van Jürgen Marcus wör *Ne teante vol met wieve*; en Volare en Baila Me van de Gypsy Kings wördn *Één Glaasje* en *Oh wat kiek iej op de ceante*. 

Toch maakn ze ook wal eegne muziek. t Nommer *Dat kan allene mear in Eanter* is in Eanter en op geheame zeanders nog aait slim populear. De tekste warn vuural makkelik en gungn meestal oawer beer dreenkn, feest viern of in t kafee zitn.

## Plaatnriege
**Wat n gat!* (1992)

## Oetgoande koppelink
*Trio MaJaFra - Dat kan allene mear in Eanter (Live op de Eanterse Deage 2008) (YouTube)
Diepe ecologie

**Dîepe ecologie** is 'n heedndaagse ecologiese filosofie, die in begun jaorn 70 ontwikkeld werd deur Arne Næss.

De anhangers van disse kiek bint onderdeel van de milieubeweging.

De karngedachte van de dîepe ecologie is 't idee dat de natuur 'n zölfstaandige intrinsieke weerde hef, lös van 't nut veur de meense.

't Is 't geleuf dat de leewmde milieu in zien geheel mut wördn respekteert en dat 't ok beschouwd wörd as iets dat wettlike rechn toekump um vri'j te leewmn en te bleuin.
De natuur, die wördt eziene as 'n kompleet systeem, mag nie allene as materiaal veur produksie en konsumpsie wördn eziene. 't Niet-meenslik leewm hef 'tzölfn recht as de meense um te leewm en te gedijen. De meense maakt deel uut van de natuur en hef daorbinn dus gien beveurrechte positie.

Zie beschref zichzölf as 'dîepe', umdat zi'j d'r van uutgiet dat a-j dîepe in de feitlike warklikheid van de meense in relatie van de natuurlikn weerld kiekt, da-j dan töt diepere filosofiese konclussies komt dan as de bestaonde. 

't Ingriepn van de meense op de aarde dient te wördn verminderd deur 'n vermindring van 't bevolkingsantal en beparking van de leewmstandaard. De meense magt de aarde allene antassn veur zoverre dit neudig is um in zien vitale behoefn te veurzien. D'r is veraandring ewenst in fundamenteele ekonomiese en technologiese struktuurn.

Daornaost bint veraandringn in basisweerden en bewuszien neudzaaklik. Meensn dient zich opni'j starker met de natuur verbönden te vuuln.

De dî epe ecologie (*deep ecology*) werd deur Næss formuleerd as kritiek op 'n *shallow ecology*, die volngs de anhangers van de dîepe ecologie:

* de natuur verleegt töt 'n hulpbronne die vri'jlik kan wördn verkent deur meensn.
* vanuut 'n antropocentriese kiek veural de meenslike gezundheid en overleving prioriteit gef.
* vake techniese oplössings veur 't milieuprobleem andraagt die nie warkt.
Boerkabeljauw

De **boerkabeljauw** (N.B. naam is n neosassisme, over enommen oet t Afrikaans, maor neet bekend in t Nederlaands of Nedersaksies, *Argyrosomus japonicus*) is n  straolvinnige vissoort uut de familie van de ombervissen (*Sciaenidae*) en kömp veur rondumme de kust van Zuud-Afrika, en in Australië. t Is n geliefde eetvis. In t Afrikaans hit e *boerkabeljou*, in t Zuud-Afrikaans Engels steet e bekend as de *dusky kob* en in t Australies-Engels as *mulloway* of *jewfish*. De boerkabeljauw is groter as de Indiese kabeljauw. De boerkabeljauw is niet verwaant an de Atlantiese kabeljauw.

De soort is veur t eerst wetenschappelik beschreven in 1843 deur Temminck & Schlegel.

## Leefgebied
De vis is zilver van kleur en hef n raos schiensel op de rogge. Kenmarkend is de rie paorelachtig witte stippen op zien zied. De gemiddelde grote van n boerkabeljauw die evöngen wörden is n kilo of vuuftiende, mer hij kan wel tot vuufenzeuventig kilo zwaor wörden.

## Gewoonten
De vis zie'j veural in de golven en in riviermonden. De volwassenen schieten kuit op aoflaandige riffen. De vis jaagt samen in schoelen en migreert swienters naor t kustgebied van KwaZoeloe-Natal um kuit te schieten. Ze vreten veural kleinere vissen, Kaapse pielinktvis, gewone pielinktvis en schaoldieren.

## Bronnen
* Top Angling Fishes of Southern Africa. Hennie Crous. 2010. ISBN 978-1-77007-403-3
* Gids tot die Kusgebiede van Suid-Afrika. Jacana Media. 2007. ISBN 978-1-77009-215-0
Universiteat Niccolò Cusano

De **Universiteat Niccolò Cusano** (Italiaansk: *Università degli Studi Niccolò Cusano* - UNICUSANO) is ne Italiënse universiteat in de stad Room. Hee is op erichtet in 2006.

## Referensies


## Oetgoande verwiezings

*Offisjele webstea van de Univeriteat Niccolò Cusano