Striekzwevel

Een **striekzwevel** of een **lussevar** is een klein houtjen waor vuur mee emaak kan wonnen, 't hef een brune of een rooie kop dee braant as 't langes de lussevardeuze ehaold wonnen.

## Geschiedenisse
De Chinezen vunnen neet allinnig 't buskruut mar oek de striekzevel uut. Volgens een tekse uut 950 nao Christus wönnen der staafjes dennehout mit zwevel in-evoerd. De uutviending van disse 'lochbrengende stave' stamp uut 't jaor 577 nao Christus. 
De veiligheidslussevar (*säkerhets tändstickor*) wönnen in 1844 uut-evunnen deur de Zweedse scheikundige Gustaf Erik Pasch. An disse uutviending gungen veurof: de strieklussevar mit witte fosfor, en daoveur nog de dompellussevar van de Fransman J. Chancel.

## Samenstelling
De samenstelling van de ontvlambaore kop is in de loop van de tied veraanderd.
# *Dompellussevars* bevatten onder meer zwevel en kaliumchloraot; deur de lussevar in zwevelzuur te dompelen ontbranen 't al gelieke.
# De (onveilige) *strieklussevar* bevatten onder meer witte fosfor, zodat strieken langes een roew vlakke al genog was veur ontbraanding.
# *Veiligheidslussevars* warken deur de reactie tussen zwevel en kaliumchloraot.
# Mederne, *milieuvriendelijke lussevars* bevatten gien zwevel meer, mar een iezer-fosforverbiending dee of-ebreuken wonnen tot iezeroxide en fosfaot.

Vrogger wönnen de stelen van striekzwevels emaak van dennenhout, tegensworig van 't hout van de peppel. Aandere materialen, zoas kerton en op-erollen wasplaotjes, koemen oek veur.

## Verpakking
In Europa wonnen lussevars meestentieds eleverd as houten stokjes in een deusjen. An weerskaanten van 't deusjen zit een striekvlakke. In Amerika is disse uutvoering onbekend: daor he-j kertonnen lussevars dee uut een boekjen escheurd mutten wonnen. Op zo'n boekjen steet dan vake reclame - der steet zelfs reclame op de lussevars zelf, zoas ze neet uut-escheurd bin.

## Etymologie
In Groot-Brittanië wönnen lussevars in 't begin van de 19e eeuw op de mark ebröch onder de naam *lucifer matches*. De benaming in 't Nedersaksisch, 't Nederlaans en aandere Nederlaanse streektalen is hiervan of-eleid.

't Latiense woord *lucifer* betekent net as 't Griekse woord *fosfor* letterlijk *lochdrager*. De naam is oek in-egeven deur de verschiening van de duvel, mit dezelfde naam, dee veur-esteld wonnen mit lochgevend haor. Ouwe Nederlaanse woorden veur *lussevar* bin *vuurstokje* en *zwavelstokje*, van dit eerste woord is 't Afrikaanse woord *vuurhoutjie* of-eleid. In 't Nedersaksisch zie-j disse vormen oek weer.

## Nedersaksisch
* Achterhooks: *Striekwével*
* Drèents: *lucifar*, *lucifer*
* Grunnegs:
** *striekholtke*
** *svoavelholtke*
** *luzivèr*
* Stellingwarfs: *lucifer* (meervoold: *lucifes*)
* Tweants: 
** *striekheultje, -heultke*
** *lusevèr(pinnke)* 
* Urkers: *lucifar*
* Veluws: 
** *lusever*
** *lusevar*
** *lusevär* (Attem, Waopenvelde, Apeldoorne)
** *lusevärre* (Apeldoorne)
** *leusevar* (Doornspiek)
** *lusjevar* (Niekark, Bunsjoten)
** *luseverhoutjen* (Bennekum)
** *lussewas* (Nunspeet; meervoud)
** *striekzwevel, -zwävel, -zwavel*
** *striekwafel, striekwezel* (Epe)
** *striekwefel* (Une)
** *strieker* (Harderwiek, Garder)
** *striekstöksien* (Apeldoorne)
** *striekholt* (Oldebroek, Wezep)
** *zwevelstoksie* (Lieren)
** *zwevelstokje* (Niekark)
** *zwevelstok* (Putten)
** *zwävel* (Heerde, Waopenvelde)