open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heldern (gemeente)

**Heldern** of **Healndoorn** (in t Nederlaands: *Hellendoorn*) is n gemeante en n doarp in Oaveriessel op/biej de greanze van Sallaand en Tweante. De gemeante har op 30 september 2025 36.314 inwonners op n öppervlakte van 139.03km². Heldern is vuural bekend wördn duur Avonturenpark Hellendoorn. De gemeante Heldern maakt deel oet van de plusregio Regio Tweante, mer beheurt historisch zeen töt Sallaand.

## Oaverige döarpe en boerskopn
Doarle, Doarserveld, Eeln en Rhaan, Egede, Hoarle, Hankate, Heksel, Hulsn, Marle, Nijverdal (gemeantehoes) en Piksen.

## Geboorn in Heldern
* Johanna van Buren (20 december 1881), dichteres
* Herman Kampman (1947), dichter, skryver en grappenmaker
* Herman Ponsteen (27 meert 1953), wielrenner
* Jan Nijen Twilhaar (1955), onderzeuker van t plat
* Rob Harmeling (4 december 1964), wielrenner

## Te doon in Heldern
* Zunnewendefestival
* Dauwpop
* Mountainbikemania

## Oalde doarpsgezichtn

Ofbeelding:Hellendoorn Oude Ansicht Ingang Dorp.PNG|De ingaank van Heldern roond 1910
Ofbeelding:Hellendoorn Hervormde Kerk 1905.PNG|Hervörmde Kearke roond 1905
Ofbeelding:Hellendoorn Dorpstraat 1910.PNG|Doarpstroat roond 1910


## Rifferenties


## Uutgaonde verwiezings
De Velde

**De Velde** is een buurtskop in de gemiente Zwärtewäterlaand, in de Nederlaanse pervinsie Oaveriessel. 

De Velde is elegen tussen de dörpen Asselt en De Sluus en vaalt formeel onder De Sluus. 't Be-eurde ok tot 2001 töt de gemiente De Sluus veurdät 't opgong in de gemiente Zwärtewäterlaand. In 1877 kwamp de pläse ok veur as *Ten Velde* en *Velde*.
Zwärtewäterlaand

**Zwärtewäterlaand** (Nederlaans: *Zwartewaterland*) is een gemiente in de pervinsie Overiessel. In 2001 bin de gemienten Gällemuun, De Sluus en Asselt ierin samen-egaon. De gemiente ad op 1 januari 2020 22.690 inwoners  en ef een oppervlakte van 87,86 km².

## Kernen
Baarlo, Cällemuun, De Velde, Gällemuun, Asselt, Kamperzeediek-Oost, Kamperzeediek-West, Kievitsnest, Mastenbroek (gedieltelijk), Zwärtewätersklooster en De Sluus.

## Openbaor vervoer
't Openbaor vervoer in de gemiente Zwärtewäterlaand wördt verzörgd deur Connexxion. De belangriekste lienen bin:

* 70: Zwolle-Zwolle noord-Asselt-De Sluus-Stienwiek
* 71/171: Zwolle-Asselt-De Sluus-Veno-Marknesse-Emmeloord
* 73: Meppel-De Sluus
* 74: Zwolle-Asselt-Gällemuun-Kamperzeediek-Iesselmuun-Kampen

## Uutgaonde verwiezingen
* Webstèè van de gemiente
* Webstèè Anzesteden langes de Iessel
Amersfoorts

t **Amersfoorts** is n Eemlangds dialekt dat ok wel tot de West-Veluwse dialektgroep van t Nedersaksies erekend wort. t Amersfoorts wier espreuken in Amersfoort en in de drekte omgeving dervan, maor is nong zo goed as uutestörven. In september 2008 wier der n boekje over t Amersfoorts eprissenteerd: *Amersfoortse praat. Een stad in taal en verhaal*.

n Paor veurbeelden van Amersfoortse woorden bin *ouwewijvetene* of *[[platte peters]]* en *[[grup]]* veur t Nederlangdse woord *greppel*.
Azie

**Azie** is t grootste kontinent ter wereld. Aan de westkaant grenst t aan Europa en Afrika, in t noorden aan de Arktische Ozeoan, in t oosten en zuudoosten aan de Grode Ozeoan en in t zuden aan de Indische Ozeoan. In t joar 2006 woonde der op t kontinent sikkom 3,97 miljard mìnsken, dit is 61% van de totoale wereldbevôlken (6,50 miljard). Azie bedekt mit n oppervlakte van 43.810.000 km², 8,6% van de totoale oppervlakte van de eerde en 29,4% van de totoale laandoppervlakte.

## Definitsie van Azie
t Kontinent Azie wordt definieerd deur Europa en Afrika ôf te trekken van de Afrika-Euraziatische laandmassa. De precieze grenzen van t kontinent binnen nait hailmoal dudelk (spesjoal veur nait-kartogroafen). Azie en Afrika binnen van mekoar schaaiden deur t Suezknoal (Laandengte van Suez). De grens van Europa en Azie lopt grofweg via de Dardanellen, de Zee van Marmara, de Bosporus, de Zwarte Zee, t Kaukasusgebaargte (nait hailmoal onomstreden summege mìnsken ploatsen de liende via de Koema-Manytsjleegte), de Kaspische Zee, de Oeralrivier (nevvens aanderen de Embarivier) en de Oeral noar Nova Zembla. 

**De volgende gebieden valen dus hieronder:**
* t Aziatische vaastelaand;
* de ailaanden op t Aziatisch kontinentoal plat;
* ailaanden dij nait op t Aziatisch kontinentoal plat liggen môr gewoonlek zain worden as dail van Azie;

## Laanden in Azie
Tot Azie beheuren de volgende gebieden (alfabetisch):

## Noten
Montana (Wallis)

**Montana** is een gemeente en een plase in 't Zwitserse kanton Wallis, en maakt deel uut van 't district Sierre. 
Montana ef ongeveer 2.262 inwoners. De gemeente stiet veural bekend as ski-oord en ef al verskillende grote wedstrieden eorganiseerd.

## Uutgaonde verwiezing
*Officiële webstee (Frans)
*Statistische gegevens over disse gemeente bi'j ''Bundesamt für Statistik''
Mastenbroek

**Mastenbroek** is n middeleeuwse polder tussen de Iessel en t Zwärte Water in de stedendrie-oek Asselt, Kampen en Zwolle. In t zuden van de polder ligt de Iesseldiek, in t noorden van de polder de Kamperzeediek en in t oosten de diek van t Zwärte Water en t Zwolle-Iesselkanaal. Deur de polder löp de spoorliende Zwolle-Kampen. Dit is een van de oldste polders van Nederland.

De gemeente Zwolle bouwt in n deel van disse polder de Vinexlokasie Stadsaegen. De polder wördt bedreigd deur oprukkende woningbouw, en is vanwegen kultuur-istoriese weerden op-eneumen in de nota Belvédère (1999) van de Nederlandse Rieksovereid.

De polder bestiet veur n groot deel uut klei op veengronden, dät wil zeggen dät der n dun kleidek ligt op n dikkere laoge veen. Bi'j Iesselmuden ligt n rivierdune. In t midden van de polder ligt rond n kärke n ge-ucht, dät ook de name Mastenbroek ef.
Zwärte Meer

't **Zwärte Meer** is een meer dat ontstaon is bi'j de inpoldering van de Noordoostpolder. 't Zwärte Meer bestet grotendiels uut open wäter. Langes de oever en rond 't Vogeleilaand bin op sommigen plekken brede rietkragen te vienen. 't Zwärte Meer is as vri'j ondiep te typeren. Buten de vaorgeulen die deur de skeepvaort gebruukt wörren is 't meer niet dieper as 1 tot 2 meter.

## Natuurmonumenten
't Zwärte Meer wördt be-eerd deur de verienige Natuurmonumenten. Disse verienige ef ier voedselrieke oeverlanen waor vogels in de zomer kunnen verblieven. Disse voedselarme gröslanen wörren begreesd en emaaid deur eur um de zeldzame kieftsbloeme te be-ollen. In de rietlanen bruden ruurdomp, brune kiekendief, grote karekiet en purperreiger. 't Riet wördt iens per jaor deur Netuurmonementen emaaid, zodat 't stärk genog blift um der nesten te bouwen.
Napoleon Bonaparte

**Napoleon Bonaparte** (geboren op 15 augustus 1769 in de plak Ajaccio op et eilaand Korsika – sturven op 5 meie 1821 op et eilaand Sint Helena) was een generaol van de Fraanse Revolusie en was de leider van Fraankriek as Eerste Konsul (*Premier Consul*) van de Fraanse Rippebliek van 11 november 1799 tot an 18 meie 1804 en daornao as Keizer van de Fraansen (*Empereur des Français*) en Keuning van Italië onder de naeme **Napoleon I** van 18 meie 1804 tot 6 april 1814, en laeter weer hiel kot van 20 meert tot 22 juni 1815, een peer daegen naodat hi'j versleugen was bi'j Waterloo.

Napoleon wodt zien as een militair genie, en is bekend deur et leiden van een groot antal suksesvolle kampanjes, hoewel der ok een peer slim grote mislokkings tussen zatten.

In de loop van krek iets meer as 10 jaor bemachtige hi'j de kontrole over et grootste pat van West- en Centraol-Europa deur overwinnings en deur verdraegen te sluten, tot zien nederlaoge in de Slag bi'j Leipzig in oktober 1813. Een peer maonden laeter wodde hi'j ofzet en vongen neumen op et eilaand Elba. Zoe'n 10 maonden laeter kwam hi'j weer an de macht, disse tied staot bekend as de Honderd Daegen (*Les Cent Jours*). Hi'j wodde uutaenlik versleugen in de Slag bi'j Waterloo in België op 18 juni 1815. Kot daornao wodde hi'j opni'j vongen neumen deur de Ingelsen en is doe verbannen naor et eilaand Sint Helena, waor hi'j in 1821 sturven is.
Napoleon

**Napoleon** kan verwiezen naor:

As veurnaeme

* **[[Napoleon Bonaparte|Napoleon (I) Bonaparte]]**  (1769-1821), keizer van Fraansen (meest gebrukelik)
* Lodewiek Napoleon Bonaparte (1778-1846), bruur van Napoleon I, keuning van Hollaand
* Napoleon II, *Napoleon Frans Karel Jozef Bonaparte*  (1811-1832), ienigste legitieme zeune van Napoleon I
* Napoleon III, *Karel Lodewijk Napoleon Bonaparte*  (1808-1873), zeune van Lodewiek Napoleon, prissedent en laeter keizer van Fraankriek
* Napoleon (IV) Eugène, *Napoleon Eugène Lodewiek Jan Jozef Bonaparte* (1856-1879), zeune van Napoleon III

As naeme van een dynastie:

*Keizer Napoleon I zag himzels as stamheit van et keizerlike huus Napoleon (uutsturven in 1832). De bruurs en zusters van de keizer weren leden van et huus Bonaparte. 

Aandere betekenissen:
* Napoleon (automark)
* Napoléon (automark)
* Napoleon (kejak)
* Napoleon (film)
* Napoleon (kaortspel)
* Napoleonvis
* Napoleon (munt)
* Napoleon (snupien)
Zuud-Hollaans

Et **Zuud-Hollaans** is de verzaemelnaeme veur een groot antal dialekten die praot wodden in de zudelike helte van et Hollaanse taelgebied, dat wil zeggen Zuud-Hollaand behalven Goeree-Overflakkee en de Alblasserweerd en de Noord-Hollaanse steden Amsterdam en Haarlem mit d'r drekte omgeving. Et bin disse dialekten die veeruut de grootste bi'jdraege leverd hebben an de totstaandkomming van et Standerdnederlaans.

## Verwaantschoppen
Et starkst liekt et Zuud-Hollaans op et Utrechts-Alblasserweerds, wat in et oosten van dit taelgebied te heuren is. In et zuudwesten heur ie invloeden uut et Zeeuws. Noordwesthoeks is een mingelmoesien van Zuud-Hollaans en West-Braobaans. Drie kleine Hollaanse streektaelen in Noord-Hollaand, et Kennemerlaans, et Zaans en et Waeterlaans, vormen de overgaang van et Zuud-Hollaans naor et West-Fries.
Regionen van Fraankriek

**[[Fraankriek]]** is verdaild ien **regionen** (*régions* ien t Fraans), woarvan 22 in *[[la Métropole]]* (woarvan Korsika t ainege nait kontinintoale) en vaaier liggen overzees. *Régions* in t heufdlaand Frankriek bestoan op zokzulf weer oet tuzzen de 1 en 8 depaarteminten (départements).

## Algemaine kinmaarken
Ien t Metropolitan-Frankriek (boetenom Corsica) is de medioane laandmoat van n regioon 25.809 km², wat om en bie ain-viefde van de medioane laandmoat van n Amerikoanse stoat en enkeld 4% zo groot as de medioane laandmoat van n Kanadese pervìnzie, môr 15% groter as de medioane laandmoat van n Duutse bondsstoat en 67% groter as de medioane laandmoat van n regioon van Engeland.

Ien 2004 waar de medioane populatsjoon van n regioon ien kontinintoal Fraankriek 2.329.000 ienwoner, wat n lutje minder as ain en n haalf van de medioane populatsjoon van n regioon ien Engelaand, n lutje meer as ain en n haalf van de medioane populatsjoon van n Amerikoanse stoat en drijkwart van de medioane populatsjoon van n Duutse bondsstoat, môr meer as twijmoal de medioane populatsjoon van n Kanadese pervìnzie.

t Medioane aantel depaarteminten op t kontinintoale Fraankriek woaroet n regioon bestaait is 4.

De regionen hebben gain slimme autonomie, môr hebben enkeld bepaarkte toaken. Dit gaait veuraal om finansjele zoaken, as t finanseern van regionoale instaansies (verliekensboar mit n Nederlaandse gemainte, môr den op grotere schoal). Dizze besloeten worden nomen deur n *[[Regionaole roaden van Frankriek|conseil régional]]* (regionoale road) dij bestaait oet afgevoardegden oet elk depaartemint en de belaangriekste gemaintes (maisttieds hoog populeerde steden).

## Regionen

* De 22 regionen in t Métropolitan-Frankriek:
:
:Korsika het ien tegenstellen tot de aander regionen de stoates van *wingewest*.

* De 4 overzeese regionen:
:
Muntienhied

Een **muntienhied** of een **valuta** is een officieel geldig betaelmiddel van een laand. Zoe'n betaelmiddel is vaastelegd deur de regering van een laand, hiermit wodt veural et munt- en briefpepiergeld bedoeld. De meerste muntienhieden wodden op de internationaole haandelsbeurzen verkocht. De pries die daorveur betaeld wodt, wodt een wisselkoers enuumd. Veurbeelden van muntienhieden bin de euro, de Amerikaanse dollar, de Engelse pond, de veurmaolige Nederlaanse gullen en gao zo mar deur.

Wereldwied bin der op dit stuit meer as 160 officiële muntienhieden, mar allienig de twie gebrukelikste muntienhieden wereldwied, de Amerikaanse dollar en de euro, gellen as internationaole reservevaluta. Pattie meensken rekenen hier de Japanse Yen ok bi'j.
Appel (Niekark)

**Appel** is een buurtschap in de gemeente Niekark, in de Nederlanse previnsie Gelderland. 't Leit tegen de grens van de gemeente Barreveld, in 't oosten van Zwartebroek. 't Bestaot uut een antal boerderiejen umringd deur weilanden en bossen.

Samen mit de umgeving, waoroender de buurtschap 't Woud en 't gebied Prinsenkamp, had 't in 2004 1.700 inwoeners.

Vrogger kwam de trein langs de buurtschap, over 't Kiepelientje (een plaotselijk spoorlien), maor 't deil van disse lien langs Appel wier in 1937 buten dienst eneumen.

Ok is Appel bekend um zien prachtige boerderiejen, die vaak kerakteristiek veur de Veluwe bin. Ondanks dat de boederiejen veer uut mekaar staon, is 't toch een hechte gemeenschap.

In Appel staot langs de Barreveldseweg op nummer 178 de korenmeul De Hoop, die in 1888 ebouwd is en in 2006 helemaol herbouwd is.
Regionen van Itoalje

De **Regionen van [[Italiën|Itoalje]]** kregen in 1948 regionoale autonomie t verdrag van 1948, woarien staait dat: t eerkennen, beschaarmen en aanmoudegen van de lokoale autonomie, t verwizzern dat instaansies op nivo van de State zo dezìntroaliseerd binnen as meugelk en t bestuurlieks en wettelieks vastleggen dij de autonomie en dezìntroalisatsjoon.

Dochs hebben 5 regionen (Friulie-Julisch Venetie, Sardienje, Sizielje, Trente-Zuudtirol, en de Aosta Vallij) hebben n spesjoale stoates van autonomie kregen om heur geogroafische liggen of etnische minderheden te benoadrokken. 

## Regionen
Garfkamer

Een **garfkamer** is bie protestanse kaarken een ruumte waor de kaarkraod (de ouwerlingen en diakenen) overleegt. 

In de Rooms-Kattelieke Kaark is een **garfkamer** een ceremoniële vergaodering van de Paus mit de kardinaolen. Meestentieds wort dit biemekaar-ereupen um belangrieke zaken van 't bestuur van de kattelieke kaark te bespreken. Een garfkamer wort oek ehouwen um de decreten veur heilig- en zaoligverklaoringen te bekrachtigen.
Live Earth

**Live Earth** is de noam veur n riege konserten van pop en rock muziek woarbie verschaaidene artiesten heur ienbreng hadden. Zai vonden op zoaterdag 7 juli 2007 (07-07-07) stee om aandocht te kriegen veur de opwaarmen van de eerde. De konserten waren in Johannesbörg (Zuudafrika), East Rutherford en Washington DC (VSA), Rio de Janeiro (Brazielje), Rothera Research Station (Antartika), Kyoto en Chiba (Japan), Shanghai (China), Sydney (Austroalie), Londen (Veraind Keunenkriek), Hambörg (Duutslaand) en Amsterdaam (Nederlaand).

Hoogtepunten van dizze konserten waren: Madonna (Londen), Genesis (Londen), Alicia Keys (East Rutherford), Linkin Park (Chiba), Shakira (Hambörg) en Sarah Birghtman (Shanghai).

## Boetende hìnwiezen
*Live Earth opdroadse oetzenden
*Offisjeel Live Earth-webstee
Steenenkamer

**Steenenkamer** kan verwiezen naor:

*Steenenkamer (Putten) - n darp in de Gelerse gemeente Putten
*Steenenkamer (Voorst) - n darp in de Gelderse gemeente Voorst
Sjulekrupen

**Sjulekrupen** is een kingderspel waorbie iemand mit de ogen toe tot een bepaold getal telt, en ongertussen gaon de aore minsen dee meedoen zich verbargen. Sjulekrupen ku-j buten doen, 't liefst op een terrein mit veul plaotsen waor je sjulekrupen kunnen zoas op een sjoelplein, maor mit kleine kingderen is 't ok heel goed binnen te speulen. Nao 't tellen roept de *zeuker* **ik kom!** en prebeert iedereen te vingden dee zich verstopt het. 't Spel is of-elopen as iedereen evongden is. 

Der is meestal een zogenaomde buutplaots, dat is een plaots waor iedereen dee evongden is emeld moet worren, maor waor minsen dee zich verbargen ok vrie kunnen buten (deur **buut vrie** te roepen). Een buutplaots kan beveurbeeld een regenpuup of een langterenpaol wezen. Bie buskruut is de buutplaots een bal. 

## Nedersaksisch
* Veluws:
** *wegkrupertje(n)*
** *sjulekrupeh* (Bunsjoots)
Binnenzee

n **Binnenzee** is n zee dij deur n (naauwe) zeestroat verbunden is mit aandere zeeen en/of ozeoanen of n zee dij hailmoal nait verbunden is mit n aandere zee en dus hailmoal insloten deur laand.

Veurbeelden van nait-insloten binnenzeeen binnen:
*Oostzee
*Zwatte Zee
*Rooie Zee
*Middellaandse Zee
*Adrioatische Zee
*Karibische Zee
*Japanse Zee
*De Nederlaandse Zuderzee veurdat t ôfsloten wuir

Veurbeelden van insloten binnenzeeen:
*Kaspische Zee
*Dooie Zee
Dizze zeeen worden onderschaaiden van een meer omdat ze zolt zeewoater hebben.
Et blauwe klokkien

**Et blauwe klokkien** (*Gentiana pneumonanthe*) is een plaante die beheurt tot de gentiaanfemilie (*Gentianaceae*). De plaante komt van neture veur in Eurazië. In Nederlaand is de plaante wettelik bescharmd: et staot op de Nederlaanse Rooie Liest van plaanten as algemien veurkommend mar stark ofneumen.

De plaante wodt 15 tot 60 centimeter hoge. De blaeder bin niet breder as 1 centimeter, ze bin lienvormig, langrekt en hebben 1 tot 3 narven. De raand van et blad is meerstal wat ommerold. Et onderste blad is niet tot een lange schacht vergruuid.

Et blauwe klokkien bluuit van juli tot september mit allienstaonde of twie bi'j mekeer zittende, donkerhemelsblauwe, 4 tot 5 centimeter lange bloemen, die an de buterkaante vuuf grune strepen hebben en an de binnenkaante grune stippels. Somstieden kunnen de bloemen ok wit wezen. De bloemen zitten in de bladoksels en an et aende van de stengel.

De vrucht is een deusvrucht. De kleine, lochte zaoden bin ongevleugeld.

De plaante komt veur in blauwgröslaand, tussen kot grös, heide en veenmoerassen op natte, zoere grond.

Et blauwe klokkien is een gastheer veur et gentiaanblauwgien (*Maculinea alcon*), die de eities ofzet op de bloemen die nog niet eupend bin. Ok de rupsen van de motten *[[Nemophora violaria]]* (Lepidoptera, Adelidae) en *[[Stenoptilia pneumonathes]]* (Lepidoptera, Pterophoridae) kommen op et blauwe klokkien veur.

## Nedersaksisch
*Stellingwarfs: 
***et blauwe klokkien*
***klokheide*
***adam-en-eva*
***reumeltien*
*Veluws: 
***klokjesgentiaan*
***klokjesgentiaon*  (Hoevelaken)
***klökkiesgentiaan* (Heerde, Wezep)
***klöksiesgentiaan* (Epe, Apeldoorne)
***klokkiesgenter* (Une)
***klokje* (Niekark)
***gentiaan*
***bärgbellen* (Vaossen)
***blauw klukien*
***blauwe klokjes* (Klanenbeek)
***hääntjen-en-hennetjen* (Apeldoorne)
***vingerhoedjes* (Garder)
***Overig:** opzuken
Schatliester (Turdus pilaris)

De **schatliester** (ok wel: *schatter* of *kramsvoegel*; *Turdus pilaris*) is een zangvoegel uut de femilie van de liesters (Turdidae).

De voegels nusselen in bomen of op gebouwen. Ze bruden in Oost-Europese lanen zoas Duutslaand, Polen en Ruslaand. In 1967 bruudde et eerste peer in België, en rond 1983 weren d'r al roem 10.000 bruudperen in Wallonië en zoe'n 500 in Limburg.

In de winter is de schatliester in Nederlaand en België an te treffen. Ze kommen dan ok op eupen terreinen veur, vaeke tegere mit aandere liesters.

## Nedersaksisch
* Algemien: *tjakker, sjakker, kramsvo(e)gel/-voggel, schatliester*
* Drèents: *schatliester*
* Grunnegs: *tjakker*
* Tweants: *sjakker*

## Galleri'je

Ofbeelding:Turdus pilaris3.jpg
Ofbeelding:Turdus pilaris.jpg
Ofbeelding:Turdus pilaris2.jpg
Turdus pilaris MHNT.ZOO.2010.11.186.29.jpg |*Turdus pilaris* 


## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving, ofbeeldings en geluud
Schatliester

**Schatliester** kan verwiezen naor:

*Schatliester (Turdus pilaris) - wodt ok wel een *kramsvoegel* nuumd
*Schatliester (Turdus iliacus) - wodt ok wel een *roodvleugeltien* nuumd
Schatliester (Turdus iliacus)

De **schatliester** of et **roodvleugeltien** (*Turdus iliacus*) is een zangvoegel uut de femilie van de liesters (Turdidae).

Schatliester kommen in Nederlaand en België allienig om te overwinteren. Bruden doen ze in et hoge noorden.

## Galleri'je

Image:Redwing_Turdus_iliacus.jpg|Schatliester
Image:Redwing nest.jpg|Nust v/d schatliester
Turdus iliacus coburni MHNT.ZOO.2010.11.186.28.jpg |*Turdus iliacus coburni* 


## Waornemings in Nederlaand
* Kaorte mit waornemings
* Waornemings kunnen hier invoerd wodden

## Nedersaksisch
* Drèents: *roodvleugeltie*

## Uutgaonde verwiezings
* SoortenBank.nl - beschrieving, ofbeeldings en geluud
Steenenkamer (Voorst)

**Steenenkamer** is n buurtschap in de gemeente Voorst, in de Nederlandse provinsie Gelderland. De buurtschap hef ongeveer 300 inwoners en ligt an de rivier de Iessel kortbie de stad Daeventer en de darpen Wilp en Twelle.

Steenenkamer an de Iessel tegenaover Daeventer wörd in 1545 vermeld as n landgoed mit heed, weilanden en bomen. t Kwam, net as t anliggende wiek De Hoven in Daeventer, in de 18e eeuw töt ontwikkeling as tuinbouwgebied veur de kweek van alderhande varse produkten die eleverd wieren an de bevolking van de kortbie elegen stad. Steenenkamer hef nog altied n verkaveling van rechte ströötjes waortussen de tuinen liggen. n Olde Iesselarm vörmden de grens tussen Gelderland en Overiessel. Zodoende was, en is, Steenenkamer Gelders en De Hoven Aoveriessels.
Oostlaauwers Frais

t **Oostlaauwers Frais** of gewoon **Oost Frais** (in t Selterfrais: *Aast-Fräisk*) is n Fraise toal dij proat wuir in t haile gebied tuzzen Laauwers en Ems. De benoamen *Oost Frais* mout nait verward worden mit *Oostfrais*, wat t Oostfrais Leegsaksisch aanduudt. Noudoags wordt der allend in de Duutse gemainte Selterlaand nog Oostlaauwers Frais proat, woardeur t overbliefsel ook wel Selterfrais nuimd wordt.

## Toalgebied
t Wuir sproken tuzzen de rivieren de Laauwers en de Wezer. t Gong om volgende gebieden:

* de Grunneger Ommelaanden en t Oldambt
* de regio Oostfraislaand 
* t Oldenbörger Fraislaand, tegenswoordeg Fraislaand (distrikt)
* t olde gebied Rüstringen
* t laand Würsten

## Rifferenties
Kaelenbarg (Oaveriessel)

**Kaelenbarg** (plaetselik ok wel: **Kaelenburg**, Nederlaans: *Kalenberg*) is een klein toeristisch dörpien, legen midden in Nationaol Park De Weerribben in de Nederlaanse perveensie Overiessel. Kaelenbarg het omdebi'j 550 inwoners. Et dörpien beheurt tot de gemiente Stienwiekerlaand. Deur et dörpien lopt de Kaelenbarger grachte. 

## Geschiedenis
Et dörpien is sticht in 1313 as Calumburg. D'r wodt zegd dat de naeme van et dörp bedocht is deur vlochtelingen en heurigen uut een gelieknaemige buurtschop bi'j Hoogevene die in dit ontoegaankelike gebied d'r vri'jhied zochten. Laeter veraanderde de naeme in Kaleberghe (1323), Callenburgh (1702), Calenburg (1717) en Calemberg (1815) waoruut de Nederlaanse naeme Kalenberg kwam, de plaetselike Stellingwarfse naeme Kaelenburg gaot weeromme op een ooldere versie, de Standerdstellingwarfse benaeming Kaelenbarg dielt zien wortels mit de Nederlaanse vorm Kalenberg. Nao de turfgreveri'je gongen de Kaelenbargers d'r richten op de viskeri'je, veehoolderi'je en de rietteelt. Kaelenbarger riet is nog de hieltied een veulbruukt bouwmateriaol veur et dekken van daoken. Et merendiel van de wonings in dit dörp wodt bewoond deur butermeensken.
Aarf

Een **aarf** of **arf** is een gebied dat drekt um een huus heen leit. 't Woord *aarf* wort veural gebruukt veur de groend dum een boerderie heen. Oek de opstal zelf heurt bie 't aarf. Bie een huus wort mit 't aarf an de veurzied meestentieds de veurtuun bedoeld, en mit 't aarf an de achterzied de achtertuun.

Een aarf kan oek een woenaarf wezen, dit is een gebied waor veul huzen staon en waor der veul speulplekken veur de deur bin. In een woenaarf ma-j dan oek mar daartig kilemeter per uur mit de automebiel riejen.

## Are betekenis
't Woord *aarf* kan oek te maken hen mit 't waarkwoord *aarven*, dit is 't aarfdeel of de aarfenis, dat is 't spul of 't geld wa-j kriegen as der ene uut de tied ekommen is. A-w 't over 'aarfgoed' hen dan verwiest dat meestentieds naor 't *culturele aarfgoed* van een grotere groep minsen.

## [[Nedersaksisch]]
*Achterhooks: *arf*
*Stellingwarfs: *arf, arve, hiem*
*Urkers: *örf*
*Veluws: 
***arf*
***arve* (Elburg, Oldebroek, Wezep, Doornspiek)
***ärf* (Attem)
***ärve* (Heerde, Waopenvelde)
***erf*
***hof*
***horstee* (Niekark, Bunsjoten)
***grond* (Vaossen)
***brink* (Wezep)
***weerde* (Heerde, Waopenvelde)
***dam* (Nunspeet)
Bels

Een **bels** (of-eleid van: *Belgisch*) is een iezig staark en zwaor ebouwd peerdenras dat ofkomstig is uut de West-Braobanse streek van België.

Tiejens de Romeinse bezetting van 't gebied dat noen België heet, werd de bels al eneumd. Van de 11e tot de 16e eeuw werd de bels gebruukt as oorlogspeerd in Braobant en Vlaanderen. Daornao werd de bels gebruukt um zwaore waarktugen te trekken op 't platteland, in de mienbouw en in de haven. Oek trökken ze (post)koetsen en schepen.

In 1886 werd 't stamboek van de "Sociëteit van het Belgisch Trekpaard" op-ericht. In 1910 werden oengeveer 35.000 belzen vanuut België uut-evoerd naor Amerika, Kanneda, Ruslaand, Zweden, Duutsland, Frankriek, Groot-Brittannië, Nederland en Italië um de daor anwezige peerden te verbeteren, zoas de shire in Groot-Brittannië.

In 1950 waren der nog oengeveer 200.000 belzen in België.

Deur de moterisering nao de Tweede Wereldoorlog werden de belzen overbeujig. In 1980 waren der nog mar 6.000 belzen over. Een antal fokkers gung zich inzetten um dit peerdenras te behouwen. En in 2004 waren der oengeveer 12.000 belzen. Ze worren tegesworig gebruukt um te mennen. Veul van disse peerdenfokkeriejen bin te vienen in 't Pejottenland. Ter naogedachtenis van disse fokkers staon der in de daarpen Vollezele (Galmaarden) en Sint Kwintens Lennik (Lennik) standbeelden.

## Uterlijk
De bels het een schoftheugt van oengeveer 1,70 meter. 't Peerd het een vrie kleine kop mit een korte, zwaore hals en een dubbele manenkam. 't Lief is krachtig en edröngen. De benen bin kort en stark mit an de koegels extra behaoring.

't Is gebrukelijk de start van belzen te couperen. Disse gewoonte is ontstaon umdat boeren vrogger op de akkers vaak vlak achter 't peerd naost de ploeg leupen en niet wouwen dat 't peerd de leidsels mit de start vast tegen d'r billen zouwen klemmen en zo veerdere besturing oenmeugelijk zouwen maken.

Der bin zeuven kleurslagen meugelijk bie de bels: bruun, zwart, vos, bruunschimmel, blauwschimmel, vosschimmel en appelschimmel. Sommige van disse kleuren bin zeldzaam.
Omroep Gelderland

**Omroep Gelderland** (Nedersaksisch: *Umroep Gelderlaand*) is de regionale peblieke umroep van de Nederlaanse previnsie Gelderlaand en besteet uut *Radio Gelderland* (frequentie: 103,50), *TV Gelderland* en *DirectNieuwsNet Gelderland*.  De umroep wark mit ongeveer 180 medewarkers, vanuut de regionale studio's in previnsieheufstad Arnem, Nijmegen, Apeldoorne, Deutekem en Tiel. De umroep is vort-ekömen uut Radio Oost dee behalven veur de previnsie Overiessel oek de regionale zender veur Gelderlaand was.

Omroep Gelderland hef pregramma's zoas *Weekend retour*, *Goedemorgen Gelderland*, *Angelique gaat vreemd*, *De Ronde van Gelderland* en *Vandaag de dag*, en besteet net as de tillevisie veul andach an niejs (onder aandere Gelders Nieuws), sport en achtergronden bie 't niejs. Tiejens de Nijmeegse Vierdase liggen de uutzendrechen bie Omroep Gelderland. 

Dichter Cees van der Pluijm schrif sinds 23 november 2006 as radiodichter maondelijks een gedichte over de Gelderse actualiteit veur 't pregramma "Dubbeluur" van Omroep Gelderland. 

De umroop krig wal es as kritiek (o.a. van Henk Krosenbrink) dat ze weineg tot gin andacht hef veur et Nedersaksies dialekt, in teggenstelling tot bi-jveurbeuld Optimaal FM.

## Uutgaonde verwiezing
*Omroep Gelderland
Blienzilver

**Blienzilver** is een bietjen een misleiende naam veur **alpaca**, dit is een zilverkleurige metaollegering van keuper, zink en nikkel. 't Veurdeel van 't gebruuk van alpaca boven verzilveren is da-j 't sierveurwaarp beter kunnen poetsen.
Bunder

Een **bunder** of een **hectare** is een eenheid van oppervlakte van 10.000 m² (100 bij 100 meter). Eén bunder is gelieke an honderd are (een eenheid in de laandmeetkunde). Een bunder wort of-ekort as **b** en hectare as **ha**.

In 't Nederlans wort een bunder haost altied een *hectare* eneumd. In 't Veluws en in de dialecten uut de umgeving wort de benaming *bunder* vaker gebruukt. De Gelderse bunder is eigenlijks kleiner en is 1 maargen of 8.697 m² groot. Noen wort dit onderscheid haost niet meer emaakt en is een bunder 'tzelfde as de Hollanse 'hectare'.

Umdat veul minsen zich niet goed veur kunnen stellen hoe groot of een bunder noen eigenlijks is, wort een bunder vaak vergeleken mit anderhalf voetbalveld (± 65 tot 70 m × 100 m).

## Trivia
* Wos je da-ze bie n Nederlaandsen oawerzetting van Winnie de Poeh oek in bunders meten (*Honderd *'Bunder*'bos*)?
Bungels

**Bungels** bin jongeluui die vaak op een bepaolde plek op straot roendhangen. De hangplek die ze hierveur uutkiezen is vaak een centraole plek in een buurt, zoas een winkelcentrum, speulplaots of op stesjons en in bushaltes. Sommige gemeentes richten der soms zelfs een speciaole plek veur in. 't Ontstaon van de hangplek is op zich logisch te verklaoren. Jongeluui vienen 't vaak leuk um op een opvallende plek naor minsen te kieken en um bekeken te worren. Ze zitten of staon daor dan een schofjen te praoten, soms mit segeretten derbie, een biertjen of frisdrank en wat te snoepen en in de slimste gevallen hen ze verdovende middels bie zich. Op de hangplek wort der stoer edaon, ze laoten wat trucjes zien, zoas op de skatebaon en vaak vienen de eerste schuchtere verkenningen van evenouwers (van 't are geslacht) plaots.
Boeket

**Boeket** kan verwiezen naor:

*Boeket (bloemen) - n bosjen bloemen.
*Boeket (Nederweert) - n buurtschap in de gemeente Nederweert (Nederlands-Limburg)
*Boeked - n bepaolde plant (*Fagopyrum esculentum*)
Boeked

**Boeked** (*Fagopyrum esculentum*) is n kultuurgewas dat waorschienlik ofkomstig is uut n vrie dreug deel van China, en meer in t biezoender n gebied dat an Mantsjoerije, Mongolië of Tibet grenst. t Beheurt tot de familie van de duzendknuppen (*Polygonaceae*), waortoe oek de zwaoluwtong, parzikkruud en varkensgres beheuren. t Is n eenjaorige plant mit n holle rechtopgaonde rooie stengel, die meerdere keren vertakt is. De blaojen bin driehoekig tot hartvormig.

De bleui begint al in n jong stadium, soms al nao zes weken, en gaot dan 25 tot 30 dagen deur. De bloemen bin in langstelige plumen egroepeerd, wit tot raoze van kleur, en der zit veul nektar in. Op arme groenden bereikt boeked n heugt van 50 sentimeter. Veurdat de bleui stopt bin der al riepe vruchten.

t Eetbaore zaod zit an dunne steultjes die in riepe toestand makkelik loslaoten. t Het n meel- en eiwitrieke inhoud, dat n bietjen op klever liekt. Der waren vrogger twee rassen bekend: op de veengroenden de Staphorster bruunzwarte en op de zandgroenden de Braobantse grieze boeked. De rassen van tegensworig produseren minder nektar as de ouwe rassen. Bie t beweren moet t zaod dreug wezen want t schimmelt gemakkelik. In een kilo zaod zitten ± 45.000 zaojen.

De vorm van t boekedzaod komt stark overeen mit die van beukenoetjes, waor t zien naam oek an dankt (beuk + weit), al bin beukenoetjes wel veul kleiner, oengeveer 6 millimeter lang. t Zaod worde tot meel emaolen, hoewel boeked beslist gien graon is. Boeked is n 'halfgraon'; de zaojen, t meel en alle are produkten die van boeked emaakt bin zit gien gluten, minsen mit seuliakie kunnen t dus prima eten.

In boekede meel zit veul magnesium, kalium en fosfor. t Is voedzaam en licht verteerbaor. Tegensworig wort t oek eteeld veur de geneeskunde.

Boeked liekt n graonprodukt, mar is t dus niet. t Meel dervan kan goed emengd worren mit dat van graonen. Pannekoeken van zo'n mengsel smaken iezig goed. Eroosterde boekedkorrels heten oek wel *kasja* en bin bekend uut de Oost-Europese keuken.

## [[Nedersaksies]]

## Uutgaonde verwiezing
* SoortenBank.nl - beschrieving en ofbeeldingen
Liest van schaaikundege elemìnten

Dizze **liest van schaaikundege elemìnten** is opsteld noar atoomnummer. Doarnoa vôlgt de Grunnegse noam, de Latainse waitenskoppelke noam en t symbool. n Schaaikundeg elemìnt is n stof dij enkeld bestaait oet ain (soort) atoom. t Tegenstelde van n elemìnt is n verbinden dij meerdere (soorten) atomen het.
Waarvum

**Waarvum** (Nederlaands: *Warffum*) is n ploats in t noorden van de provìnzie Grunnen, n gebied dat ook bekend is as t Hoogelaand. Net as veul ploatsen ien t noorden van de provìnzies Grunnen en Fraislaand, is t dörp baauwt op n wierde, aigelks drij. t Is de op twij noa grootste ploats van de gemainte veurmoalige Emsmond, noa Oethoezn en Meij, mit zo ongeveer 2.400 ienwoners. Tot 1990 was t n op zuchzölf stoande gemainte, mit onder zuch ook Brei en de waddenailaanden Röttemerploat en Röttemeroog. Bekende dingen van Waarvum binnen Op Roakeldais (n internaasjonoal dansfestival) en Openlochtmuseum *Het Hoogeland*. 
Boven Waarvum ligt de hoaven van Noordpolderziel. Aan de zuudkaant van Waarvum ligt t statsion, aan de spoorlien Stad-Roschoul.

## Geboren ien Waarvum
*Ede Stoal, bekende Grunneger zanger
Breinigerberg

**Breinigerberg** is n stadsdail van t Duutse Stolberg en har op 31 dezìmber 2005 sikkom 971 inwoner.

De autoweg L12 verbindt t dörp mit t in t westen liggende Breinig en de in t oosten liggende kroezing *Nachtigällchen* in t westen van *Mausbach*. In t oosten van Breinigerberg ligt de *Stolberger Stadtwald* en t natuurgebied *Schlangenberg*, dat vrouger n eersfebriek was. In ain van de gebaauwen van de *Hauptschule* is t informoatsiezìntrum Schlangenberg.

In t noorden van Breinigerberg liggen meerdere natuurgebieden, dij vrouger staingroeven woaren.

In t gebaauw van de *Hauptschule*, dij in 1988 sloten wuir, zit nou de jeugdklub *Remember*. In t dörp binnen der twij sportvelden.

## Boetende hìnwiezen
* Webstee van Breinig (Duuts)
Vleagnde kateker

De **vleagnde katekers** (*Pteromyinae* of *Petauristini*) bint ne oonderfamilie van de katekers (*Sciuridae*). Soortn oet disse oonderfamilie bint verspreid oaver Noord-Amerika, Uropa en Azie. In Zuudoost-Azie, woaroonder Indonesie, leavn de meeste soortn vleagnde katekers. De bekeandste soort oet de Pteromyinae is de Uropese vleagnde kateker (*Pteromys volans*).

Der bint viefteen geslachtn vleagnde katekers:
* *[[Aeretes]]*
* *[[Aeromys]]*
* *[[Belomys]]*
* *[[Biswamoyopterus]]*
* *[[Eoglaucomys]]* 
* *[[Eupetaurus]]*
* *[[Glaucomys]]*
* *[[Hylopetes]]*
* *[[Iomys]]*
* *[[Petaurillus]]*
* *[[Petaurista]]*
* *[[Petinomys]]*
* *[[Pteromys]]*
* *[[Pteromyscus]]*
* *[[Trogopterus]]*

## Neersassies
* Grunnegs: *vlaigende aikern*
Bloemhof

Een **bloemhof** is een soort hof waor veul of alleen mar bloemen greuien. De bloemen hen meestentieds alleen een dekoretieve functie mar soms hen ze oek een geneeskrachtige uutwarking of bin de bloemen eetbaor. 

Umdat bloemen niet allemaol tegeliekertied bleuien kan 't ontwaarpen van een bloemhof best lastig wezen. Je hen bieveurbeeld bloemen die alleen 's leintes bleuien, en are bloemen bleuien juust weer alleen 's zoemers. Daornaost he-j oek nog de eenjaorige planten die 's wienters doodgaon, waordeur je der goed op moen letten da-j weer nieje planten neerzetten, aarst he-j de ankommende zoemer een lege hof.

Naost 't feit da-j goed rekening moen houwen mit 't anplanten, is 't oek iezig belangriek um rekening te houwen mit kleurenkombinasies, texturen, geuren en zoksoort dingen meer.

## Nedersaksisch
*Grunnegs: *bloumentoen(e)*, *blommentuun*

## Zie oek
*Veurtune
*Achtertune
*Greuntetune
*Tune
Dreeleihaorige kat

Een **dreeleihaorige kat** is een kat mit drie kleuren haor. De kleur wit wort veroorzaakt deur een bepaolde gen dat derveur zurgt dat katten witte haoren in der vacht hen, vaak ziet 't der dan uut as een soort vlekkepetroen. Waor disse gen niet actief is, het de kat dan een are kleur. Bie dreeleihaorige katten is der gien gen anwezig dat derveur zurgt dat de kat *drie* kleuren tegeliek het: wit, zwart en een bietjen een bruunachtige kleur. Wel bestaot der een gen dat de keus veur die bruunachtige of geelachtig-rooie kleur bepaolt, en een gen dat kiest veur zwart. Disse genen bin ekoppeld an 't X-chromesoom. Wiefjeskatten hen van dit X-chromesoom twee exemplaren, en dit verklaort oek waorum de twee kleuren bruun en zwart naost mekaar veurkommen. In 't kattenembryo wort nao verloop van tied van elk paor X-chromesomen der één inactief; 't actieve chromesoom bepaolt noen de kleur. Deze kleurfactoren zullen vaak eclusterd optrejen; veul gelieksoortige chromesomen naost mekaar veroorzaken dan een kleurevlek, dat of zwart of bruun is.
Reinhard Franz Hahn

**Reinhard Franz Hahn** (ok *Ron Hahn* enuumd, skrieversname ok *Franz Brookmann*) is een Duuts-Austraals-Amerikaanse taalkundige, skriever ien en anfieteraor van 't Nedersaksisch.

Hahn is ien Hamborg geboren en opegruuid. Hi'j holdt hum bezig mit kleinere talen ien Azië en China. Op internet zetten hi'j ien 1995 de mailinglist *[[Lowlands-l]]* op, ewi'jd an West-Germaanse taalvariaanten die as ien de lege laanden bi'j de Noordzee en de Oostzee bint ontstaon of daorvan ofstamt, zoas Nedersaksisch, Nederlaands, Limburgs, Freesk, Engels, Schots en Afrikaans.

Ien 1998 hef Hahn de twiede pries ewunnen ien de jaorlijks uutereikte Platduutse Freudenthal-Pries mit *Vadderland - Vadderspraak, un annere Riemels ahn Riem* (Vaoderlaand - vaoderspraoke, en aandere riemsels zunder riem). Ien 1999 kreeg e samen mit Hellmer Stumberg de eerste pries veur de gedichten *elektroonsche elegien - lyrik för de jaardusendwenn*.

Ien meert 2008 kreeg Hahn van de Vlaomse minister van cultuur Bert Anciaux een medallie veur zien bemuienissen veur de bekendheid van de Nederlaanse taal en verwante talen.

Ien 2010 hef Hahn *Alice’s Adventures in Wonderland* in ’t Nedersaksisch (“noordnedersaksisch platduits”) vertaald.

Ien augustus 2010 hef Hahn hum töt 't Jeudendom bekeerd.

## Waarken
* *Spoken Uyghur* (1991, Seattle: University of Washington Press)
* *Alice ẹhr Ẹventüürn in’t Wunnerland* (Cathair na Mart (Ierlaand): Evertype, 978-1904808626)

## Webstees
* ''Alice ehr Eventüürn in’t Wunnerland''
* ’n paar vun sien Gedichten (Platduuts, Hoogduits, Engels)
* List Lowlands-l (verskeiden spraoken)
* Nu is de Welt platt (verskeiden spraoken)
* Drempels un Tegels vun’t Neddersassische (Nedersaksisch grammatik, ien Duuts en Engels)
* Building Blocks of Low Saxon (“Low German”)
* Klaus Groth: ’n Paar vun sien nedderdüütschen Riemels mit ingelsch Œverdrägen (Riemsels van Klaus Groth met Engelse vertalingen)
Roel Reijntjes

**Roel Reijntjes** (Beilen, 1923 - Beilen, 2003) was een Drèentse dichter.

Reijntjes zien va was directeur van de elektriciteitscentraole, commandant van de braandweer en veurzitter van de voetbalveriening. Zie moe was van caféholdersvolk uut Börk. Van kiend of was hi'j een ienling; ien kleraozie en gedrag aans as zien dörpsgenoten.

Töt 1972 was Reijntjes belastingambtenaor. Daornao leefden hi'j van de schrieveri'je en van Drèentstalige onemanshows deur 't hiele laand. Deur dizze shows, radio- en tillevisie-optredens en openhartige vraoggesprekken wördden hi'j Drenthes bekendste schriever, ok buten de pervincie. Ien zien gedichten hef e hum hiel persoonlijk uutedrokt, beveurbeeld oaver zien liefde veur jonges.

Reijntjes hef zien hiele leben ien 't olderlijk huus ewoond. De bloemlezing van Drèentse schrieveri'je *Scheupers van de taol* (kiekt bi'j 'Bronnen') is op-edreugen an zien naogedachtenis en hef as motto twiej strofes van zien gedicht *En heb ik het er dan toe daon*:

:*En heb ik het er dan toe daon,*
:*het Leven zölf zal wieder gaon.*
:
:*Och, bleef van mij ien klein gedicht,*
:*wat regels, ien gedachte licht -*
:*dan heb ik niet vergeefs bestaon.*

Reijntjes schreef veur de Regionale Omroep Noord en Oost (RONO). Zien literaire waark stund veur 't eerst ien *[[Oeze Volk]]* (1956). Later publiceerden hi'j ok ien *[[Roet (tiedschrift)|Roet]]*. *Roet* wi'jdden een themanummer an hum (jaorgaank 1996/97).

Roel Reijntjes hef veule schrievers an-ezet um ien 't Drèents te schrieven, en is verscheiden malen ebloemleesd. Ien 1977 kreeg e de Culturele Pries van Drenthe.

Kört nao zien hengaon bint zien bibletheek en persoonlijk archief under ebrocht bi'j Stichting Het Drentse Boek op Zuudwolde. In 2004 bint ze naor 't Drents Archief in Assen verhuusd, daoras ze ze toegaankelijk maakt veur 't publiek.

## Uutegeben waark
* *De Iegelkaor* (1959)
* *De speulman* (1961)
* *Het wollegres* (1965)
* *Kleine Drentse reize* (1975)
* *Al wat ik zag* (1978)
* *Veur later* (deur Hans Heyting bi'j menare ezöchte gedichten, 1983)
* *Zeefdruk* (1987)
* *Mien liefste, ach, wat is met mij* (1993)
* *Late brummelpluk* (bloemlezing van eerdere gedichten mit ni'j waark, 2002)
* *Jonggien an de Beilerstroom. Een schrieverspetret, veurzien van een bibliografie* (red. Henk Nijkeuter, 2010)
* *Ik heb nooit het vol geluk verwacht. Alle in boekvorm publiceerde gedichten van Reijntjes* (red. Henk Nijkeuter, 2010)
* *Een aander leven. Een keuze uut de verhalen van Reijntjes* (red. Henk Nijkeuter, 2010)

## Bronnen
* Broersma, Rouke (red.) (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Het Drentse Boek
Moregodsdag

**Moregodsdag**, ok wal **Maria-Hemmelvoart** neumd, is in de Oosters-Fiene Kearke en de Rooms-kattelieke Kearke n feestdag woarop wördt vierd dat de healige Marieje wördt opnomn in n hemmel.

Ut wördt in völle laandn in Europa alle joar op 15 augustus vierd. In oonder aandere t Belznlaand, Fraankriek, Luxemburg, Spannie, Italiën en Sloveniën is t nen officiëeln feestdag. Ook in deeln van Duutslaand, zoas t Saarlaand en Beiern is dat t geval.
Zuudwest-Drèents

**Zuudwest-Drèents** kan wiezen op:

**'t Zuudwest-Noord-Drèents, een westelijke dialectgroep van 't Drèents, taelkundig ok bi'j 't Stellingwarfs rekend
**'t Zuudwest-Zuud-Drèents, een dialectgroep van 't Drèents, espreuken in 't zuudwesten van Drenthe en in Oaveriessel tussen de Riest en de (vroggere) Dedemsvaort

Omdat de beide groepen op mekaer ansluut en slim veul op mekaer liekt, wodt d'r ok wel ies saemen naor verwezen as *Zuudwest-Drèents*, beveurbield veur woorden en vörmen die aj in beide groepen vienen.
Zaand-Drèents

't **Zaand-Drèents** of **Zuudoost-Zaand-Drèents** is íén van de dialectgroepen die as ze binnen 't Drèents onderscheidt (waorbi'j 't Drèents wördt eziene as 't gehiel van Nedersaksische dialecten binnen Drenthe).

Welk gebied of 't Zaand-Drèents krek umvat, verschilt per bron. De *Taalgids Drenthe* (kiekt bi'j de bronnen), die as van "Zuudoost-Zaand-Drèents" prat, gef de volgende plaatsen an:

## Bronnen
* Darwinkel, Abel, Jan Germs en H. Slot (2005), *Moi! Taalgids Drenthe*, Assen: In Boekvorm Uitgevers bv
Zuudoost-Drèents

't **Zuudoost-Drèents** (ok **Zuudoost-Veen-Drèents**) is íén van de dialectgroepen die as ze binnen 't Drèents onderscheidt (waorbi'j 't Drèents zien wördt as 't gehiel van Nedersaksische dialecten binnen Drenthe).

## Verspreiding
't Zuudoost-Drèents praot ze ien 't legere diel van de gemiente Em.

## Wus ie det...
* ...de laandelijk bekende popgroep Skik en heur veurman Daniël Lohues uut Erica meziek maakt mit teksten ien 't Zuudoost-Drèents?

## Bronnen
* Darwinkel, Abel, Jan Germs en H. Slot (2005), *Moi! Taalgids Drenthe*, Assen: In Boekvorm Uitgevers bv
Louis Albert Roessingh

**Louis Albert Roessingh** (Assen, 10 december 1873 - Antwarpen, 18 jannewaori 1951) was een Drèentse schilder en dichter.

Zien va, mr. Izaac Roessingh, was president bi'j de rechtbaanke. Louis kwaamp oppe Academie der Schone Kunsten ien Antwarpen, daoras e ien 1909 trouwden.

Vanof 1901 kwaamp e weer regelmaotig ien Drenthe. Hi'j schetsten en schilderden 't Drèentse laandschop en maakten ok pertretten. Hi'j had wal enig succes, mar um rond te komen mus e dielen van de huzen daoras e ien woonden verhuren. Ien 1908 leut hi'j ien 't plaatsien Elp, um-en-bi'j 15 kilometer ten zuden van Assen, een huus bouwen, "De Zandhof". Hi'j hef ofwisselnd ien Antwarpen en Elp ewoond, en was van 1917 töt 1923 gemienteraodslid ien Börk. Ien 1918 en 1919 was e lid van de Grunneger kunstenaorsveriening De Ploeg. Ien Amsterdam was e bi'j de kunstenaorsveriening St. Lucas.

Zien gedichten, die as e sund 1923 ien de *[[Nieuwe Drentsche Volksalmanak]]* leut ofdrokken, wördden ien 1948 bi'j-ien ebrocht ien de bundel * 't Diggelhoes*, de eerste dichtbundel ien 't Drèents.

De ien 2003 uutekeumen bloemlezing van de Drèentse schrieveri'je *Scheupers van de taol* (kiekt bi'j de Bronnen) is geïllustreerd mit waark van Roessingh, die deur de schrievers *"de beste schilder onder de Drentse dichters"* enuumd wördt.

## Waark
* * 't Diggelhoes* (gedichten, 1948)
* *Stad der paleizen* (herinnerings an zien Asser jeugd, 1951)
* *Stoefzaand, gedichten en tekeningen van L.A. Roessingh* (1988, waark van 1939-1948)

## Citaot

Ja, krek ales weur hier offerd:
Brede wegen, heid' en heerd,
Strubben, wal en zaandverstoeving,
Ales weur verliekedeerd.

Daolkies wordt, mien golden iempies,
Hier het leste slaggien scheurd.
Veur deen sangen hoed, mien Drenthe,
Hebt deen kinder 't geld dan beurd.


Uut 'Veuroetgaank', in: L.A. Roessingh (1948),* 't Diggelhoes*, Assen: Van Gorcum & Comp. N.V.

## Bronnen
*Rouke Broersma (red.) (2003), *Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003*, Zuudwolde: Het Drentse Boek, blz. 41-42
*Abel Darwinkel, Jan Germs en H. Slot (2005), *Moi! Taalgids Drenthe*, Assen: In Boekvorm Uitgevers bv, blz. 10-11
Sticht Utrecht

't **Sticht Utrecht** (ok bekend as ** 't Sticht**) was 't laand daoras de bisschoppen van Utrecht ien de Middelieuwen as vörst de laandsheerlijkhied oaver uutoefenden. Een *sticht* was een gebied daoras een abt of bisschop oaver regeerden.

Utrecht was van 1024 töt 1528 een vörstendom binnen 't Heilige Roomse Riek. Det wil zeggen det de bisschop as rieksvörst en graof ok heerlijke rechten had en dus wereldlijke macht bezat. Hi'j regeerden oaver:

* 't Nedersticht, grofweg de teungwoordige pervincie Utrecht.
* 't Oaversticht, det de teungwoordige pervincies Oaveriessel en Drenthe en de stad Grunning umvatten.

Dit gebied muj underscheiden van 't bisdom Utrecht, waoroaver de Utrechtse bisschoppen geestelijk gezag uutoefenden. Dit gebied was veule groter; naost 't Sticht umvatten 't de teungwoordige pervincies Frieslaand (buten Achtkarspelen en Kollumerlaand), Noord-Hollaand, Zuud-Hollaand, Zeelaand (buten westelijk Zeeuws-Vlaandern) en Gelderlaand (buten dielen van de Achterhoek).

## De prins-bisschoppen van Utrecht
In disse lieste staot de bisschoppen die ok as graof of wereldlijk heer regeerd hebt.