open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spitsbargen

**Spitsbargen** (Noors *Svalbard*, betekenis: *koolde kust*) is een eilanengroepe (archipel) in de Noordelike Ieszee, zoe'n 565 km in et noorden van Noorwegen, die uut drie grotere en meerdere kleine eilanen bestaot. De drie grootste eilanen bin Spitsbargen, Nordaustlandet en Edgeøya. Kleinere eilanen bin Barentszeilaand (*Barentsøya*), Prins Karls Forland, Amsterdam en Moffen. Ok de zudeliker legen eilanen, zoas Bereneilaand (*Bjørnøya*) en Hopen heuren (bestuurlik) bi'j de eilanengroepe. De geografische ligging is tussen 71°-81° NB en 10°-35° OL. De oppervlakte is ca. 63.000 km², waorvan 60% bedekt is mit gletsjers. Op de hiele archipel wonen, ofhaankelik van et seizoen, 3000 tot 4000 meensken, waorvan omdebi'j de helft in de heufdstad Longyearbyen. In et oosten van Spitsbargen bevint zich de eilanengroepe Frans Jozefland.

De naeme Spitsbargen is geven deur de Nederlaander Willem Barentsz in 1596, doe hi'j onderweg was naor Nova Zembla, op zuuk naor een noordelike route naor Oost-Azië. Barentsz is ok de naemgever van de plak Barentszburg, de tweede nederzetting op de eilanen. Aandere bewoonde nederzettingen bin Sveagruva (210 inw.) en Ny-Ålesund (40 inw.). Daornaost bin der nog een antal Noorse weerstations en een antal verlaoten plakken as Smeerenburg, Pyramiden en Grumant. De Nederlaanders hadden een traonkokeri'je in Smeerenburg tot 1660.

In 1920 wodde in et Spitsbargse verdrag vastelegd dat de eilanen onder Noors toezicht kwamen. Mar et laand staot wel op zichzelf, de belastingen bin aanders regeld dan in Noorwegen en et geld ofkomstig uut Spitsbargen, moet ok daor weer benut wodden. (Der wodt gien belasting heven op bi'jveurbeeld alkeholische drank, zodat de priezen een stuk leger bin as in Noorwegen). An et heufd staot de gouverneur (*[[Sysselmann van Spitsbargen|sysselmann]]*), die deur de overhied ansteld wodt. Hi'j zetelt in de heufdstad Longyearbyen.
2005

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in **2005**

## Gebeurtenissen
(Veul) meer gebeurtenissen bin te vienen op de maondpagina's:
* 1 jannewaori de gemeentelijke herindeling van de Achterhoek en Liemers geet in.
* H5N1, een oek veur meensen gevaorlijke variant van voegelgriep, verspreid zich vanuut China en Zuudoost-Azië over de wereld.
* 2 april - Paus Jehannes Paulus II starf an de gevolgen van een septische choque en hartstilstand. Op 19 april wonnen, nao een conclaaf van mar aanderhalve dag, de Duutse kardinaal Joseph Ratzinger verkeuzen tot zien opvolger. Hij nimp de naam Benedictus XVI an.
* 29 mei en 1 juni - In twee referenda stemmen eers Frankriek en daornao oek Nederlaand tegen de Europese grondwet.

## Geboren
* 26 meert: Luana van Oranje-Nassau van Amsberg, deerne van Prins Johan Friso en Prinses Mabel.
* 31 mei: Felicia van Lippe-Biesterfeld van Vollenhoven, deerne van Prins Maurits en Prinsesse Marilène.
* 26 juni: Alexia van Oranje-Nassau, deerne van Prinses Maxima en Prins Willem-Alexander.
* 4 oktober: Emmanuel van België, jonge van Prins Filip en Prinsesse Mathilde.
* 13 december: Nicolas en Aymeric, 't paortjen van Laurent van België en Claire Coombs.

## Uut de tied
* 31 juli - Wim Duisenberg (70), Nederlaanse ekenoom, politicus en prissedent Europese Centrale Banke
* 5 december - Frits Philips (100), Nederlaans vierde bestuursveurzitter van 't elektronicabedrief Philips.
* 25 - Wim Aalders (96), Nederlaanse theoloog
Voegelkouwe

Een **voegelkouwe** (of een *voegelkooi*) is een kouwe waor voegels in verblieven as ze as huusdieren ehouwen wonnen. De kouwe veurkump dat voegels vortvliegen. De tralies van een voegelkouwe kunnen emaak wonnen van metaal of hout.

't Beste is een rechhoekige kouwe umdat een voegel in een ronde kouwe oriëntasiepreblemen krieg. In een voegelkouwe bin meestentieds stokken waor de voegel op kunnen zitten, plus een bakjen veur 't eten en een bakjen veur 't drinken. Op de bojem lig een laoge zaand, beukensnippers of corbo um de uutwarpsels makkelijk te kunnen verwiederen. An de butenkaante ku-j (bie een open deurtjen) een bad bevestigen zodat de voegels zich kunnen wassen.

't Is noodzakelijk veur de meeste voegels um een bakjen mit grit en voegelmineralen te plaosen.

Veur een perkiet is 't belangriek dat de tralies horizontaal eplaos wonnen zodat e kan klimmen. De tralieofstand mag bie kleine voegels neet te groot wezen in verbaand mit 't ontsnappen of dat ze vaste koemen te zitten.
Servië

**Servië** (Servisch: *Република Србија*) is een rippebliek in et zuudoosten van Europa. Op 3 juni 2006 riep Montenegro zien onofhaankelikhied uut, waordeur Servië as de opvolgingsstaot van de konfederaosie Servië-Montenegro krek as een onofhaankelike staot is wodden. De officiële Servische onofhaankelikhiedsverklaoring kwam op 5 juni 2006.

## Tael
In Servië wodden diverse taelen spreuken, waoronder Servisch, Albanees, Hongaors, Roemeens, Krowatisch, Slowaaks en Roetheens. Et Servisch is de officiële tael van et laand; in Kosovo tegere mit et Albanees en in Vojvodina tegere mit et Hongaors, Roemeens, Krowatisch, Slowaaks en Roetheens.

## Bestuurlike indieling
Servië bestaot uut drie regio's:
* de autonome perveensie Vojvodina in et noorden;
* de autonome perveensie Kosovo in t zuden;
* Centraol-Servië, de rest van et laand; dit is gien officiële bestuurlike regio.  De heufdstad Belgrado leit in dit gedielte.

Kosovo is in feite een protektoraot van de Verienigde Naosies.

De drie regio's bin weer onderverdield in 31 distrikten en de stad Belgrado.

## Geografie
In Servië bin verschillende revieren: 
* Donau, Morava, Sava en Tisza

### Steden
Inkelde steden in Servië bin:
* Belgrado
* Kragujevac
* Niš
* Novi Pazar
* Novi Sad
* Požarevac
* Pristina
* Smederevo
* Sremska Mitrovica
* Subotica
Vloere

Een **vloere** is een horizontaal vlakke van een ruumte en ie kunt derop lopen en spul derop zetten. 't Draag alles dät in 't gebouw anwezig is: meubels, apperetuur, volk en mesines.

Een vloere is een ebouwd onderdeel van een gebouw, net as de (buten)mure, de balke, de kelom en 't dak.

't Woord *vloere* wordt ok wel gebruukt veur de plekke waor ewark wordt, de *warkvloere* of waor edans wordt, de *dansvloere*.

De **vloere** is ok de benaming van een onderdeel in de kunszinnige gymmestiek. Mannelijke én vrouwelijke gymnasten mutten op dit onderdeel 't beste van zich kunnen teunen.

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *beun*
** *heerd*
** *vloer*, *vloor*, *vlouer*
* Grunnegs:
** *dele*
** *vlouer*
* Tweants:
** *delle* (allene in boerderiejn)
** *vloer*
* Stellingwarfs:
** *dele* (liemen vloere in 'e schure van een boerderi'je)
** *vloer*
Ni'j-Zeelaand

**Ni'j-Zeelaand** (Engels: **New Zealand**, Maori: **Aotearoa**) is een laand in et zuudwesten van de Grote Oceaan. Et bestaot uut twie grote eilanen en een antal kleinere eilaanties. 

Ni'j-Zeelaand is een konstitutioneel keuninkriek, lid van et Gemenebest van Naosies (et vroggere Britse Gemenebest). Daormit is Elizabeth II van et Verienigd Keuninkriek et staotsheufd; zi'j wodt vertegenwoordigd deur een gouverneur-ginneraol. 

De heufdstad van N'j-Zeelaand is Wellington, en et laand het een bevolkingsantal van 4,17 miljoen meensken. De heufdreligie is et kristendom mit zoe'n 67%. 

De officiële taelen bin et Engels, Maori en de Ni'j-Zeelaanse gebaorentael. De nationaole muntienhied van Ni'j-Zeelaand is de Ni'j-Zeelaanse dollar.

## Naeme
De Grunningse ontdekkingsreiziger Abel Tasman zette as eerste Europeaan voet op Ni'j-Zeelaanse bodem, hi'j nuumde et *Staotenlaand*, in de veronderstelling dat et verbunnen was mit et Staoteneilaand van Zuud-Amerike. Naodat Hendrik Brouwer in 1643 bewees dat dit niet zo was, wodde de naeme deur Hollaanse kartografen veraanderd in *Nova Zeelandia*, naor de Nederlaanse perveensie Zeelaand. De Britse luitenant James Cook vertaelde dit op zien beurte naor *New Zealand*.

Et laand het ok een naeme in et Maori, naemelik *Aotearoa* wat *et laand van de lange witte wolke* betekent. In de prekeloniaole tied hadden de Maori gien naeme veur de hiele Niej-Zeelaanse eilanegroep, *Aotearoa* verwees allienig naor et hudige Noordereilaand. In et hudige taelgebruuk kan *Aotearoa* liekewels as een alternatief veur 'New Zealand' zien wodden.

## Bestuurlike indieling
Ni'j-Zeelaand is onderverdield in 17 regio's die elk bestuurd wodden deur een regionaol keuzen raod. Daornaost bestaon d'r 74 zogenaemde territoriaole autoriteiten (57 distrikten, 16 steden en de Chathameilanen). Dit bin gien onderverdielingen van de regio's mar een parallelle bestuursvorm die verantwoordelik is veur aandere zaeken as de regio's. Pattie territoriaole autoriteiten liggen zels in twie verschillende regio's. Veerder bin d'r ok vier overzeese gebiedsdielen die onder et bestuur van Ni'j-Zeelaand valen:

* Cookeilanen
* Niue
* Ross Dependency
* Tokelau-eilanden

### Steden
De grootste steden bin:
* Auckland
* Waitakere
* Manukau
* North Shore
* Hamilton
* Tauranga
* Palmerston North
* Wellington
* Christchurch
* Dunedin
* Invercargill

Auckland, Waitakere, Manukau en North Shore vormen tegere Greater Auckland.

## Referenties
Kapstokke

Een **kapstokke** is een meubelstuk speciaal bedoeld veur 't ophangen van jassen, mar oek veur hoejen of petten. Vake steet een kapstokke in 't halletjen zodat jassen bie binnenkoms op-ehungen kunnen wonnen. Een kapstokke biet vake oek de meugelijkheid um onderin parreplu's neer te zetten.

Der bestaon 2 types kapstokken: 
* Een kapstokke mit haakjes; jassen kunnen an 't lipjen in de nekke op-ehungen wonnen.
* Een kapstokke mit kledinghangers; jassen mutten hier umhinne ehungen wonnen.

Een kapstokke is hendig umdat jassen hierdeur beter kunnen dreugen dan as ze op een stapel liggen, umdat ze beter weerumme te vienen bin en over 't algemeen zien ze der dan oek knapper uut.

In sommigen films en series speulen kapstokken een kleine rolle umdat de heufrolspeuler hier dan zien hoed bie binnenkoms opkwak (bieveurbeeld in *Toen was geluk heel gewoon*).

Vrogger was 't op de Veluwe heel gewoon a-j de jas an een spieker ophungen.

## Nedersaksisch
*Drèents: *kapstok*
*Stellingwarfs: *kapstok*
*Urkers: *kapstok*
*Veluws: 
***kapstok*
***kapstokke* (Nunspeet)
***jasophanger* (Lieren)
Overpot

Een **overpot** (of *bloempot*) is een pot, meestentieds van eerdewark, waorin bloemen in potgrond eplaant wonnen.

Der bin twee soorten bloempotten:
*de *binnenpot*: de ronde pot waorin de plaante steet. De pot hef een terracottakleur. Dit is de pot waorin plaanten verkoch wonnen. De plestieke variant wonnen gebruuk veur tuunplaanten.
*de *sierpot*: een binnenpot wonnen vake in een sierpot eplaos. De sierpot verhul de eigenlijke overpot (vandaor de naam overpot).
Komme-en-schottel

Een **komme-en-schottel** is een stenen of porseleinen komme mit een ore en deronder een schottel ('t bordjen) veur as de thee lek.

't Was altied een lux drinkgrei, vake versierd mit een motief of mit figuren. Kopjes gaon vriewel altied vergezeld van een biepassende schottel. Ze bin bedoeld um koffie, thee of warme chocolademelk uut te drinken. Ofhangende waor 't kopjen veur bedoeld is, verschil 't in grote en vorm: een klein en smal kopjen wonnen meestentieds veur espresso gebruuk, een groot en wied kopjen veur thee.

## Aandere veurwarpen um uut te drinken
*beker
*theeglas
*bierglas
*wienglas
*soepkop
*komme

## Nedersaksisch
*Drèents: *kop-en-schottel*
*Stellingwarfs: *kop-en-schottel* (ook wel uut-espreuken as *skö[r]tel*)
*Grunnegs: *kop-en-schuttel/kop-en-schuddel*
*Tweants:
***komme-en-skottel/komme-en-sköttel*
***kom-en-skwölke* (Vjenne)
*Veluws: 
***kom(me)-en-schottel* (of *-schöttel*)
***kop-en-schottel* (of *-schöttel*)
***kop-en-sjottel* (Bunsjoten)
***kop-en-schuddel* (Schaarpezeel)
Biekeuken

De **biekeuken** is een ruumte tussen de keuken en de schure, of een gedeelte nao de keuken bie de butendeure dee toegang geef tot de tune.

De ruumte wonnen meestentieds gebruuk as opslagruumte veur artikels dee neet in de schure thuusheuren, mar waorvan 't neet is gewonst is dat ze in 't zichte staon. Oek wonnen 't gebruuk um voedsel koel en dreuge op te slaon.

De volgende dingen staon vake in een biekeuken: de koelkaste, diepvries, vaotwasser, dreugtrommel, verwarmingsketel, schoonmaakspullen, eten (biekooksel, vruchen en slaot), mar oek gereedschap.

De biekeuken wonnen dan oek vake gebruuk as warkplekke, umdat der vake gereedschap hang ku-j der gebruuk van maken.

## Nedersaksisch
*Stellingwarfs: *bi'jkeuken*
*Tweants:
***biekökn*
***washok*
***achterkökne*
***bakhoes*
*Urkers: *bijkuken* of *wasokke*
*Veluws:
***biekeuken*
***bi'jkeuken* (Wezep, Attem)
***washok*
***klomphok* (Apeldoorne)
***achterhok* (Armelo)
***achterhuus* (Epe, Twelle)
***bakhuus* (Loen)
***bakusien*, *skure* (Attem)
***natte ruumte*, *inloop* (Klanenbeek)
***geute* (Heerde, Waopenvelde)
***kombof* (Bunsjoten)
Dam

**Dam** kan verwiezen naor:
* n Daam - een plaotse in Grunningen
* dam (boerderieje), een arf bie een boerderieje
* een dwars in een waoter elegen ofsluting, zie:
** dam (waoterkering)
** stuwdam
* Dam (Amsterdam) - een plekke in Amsterdam
Auteursrecht

**Auteursrecht** (ok bekend as *copyright* [kopierecht]) is et recht van de maker van een wark van literetuur, wetenschap, fotografie of kunst um te bepaolen hoe, woar en wanneer zien wark epubliceerd of vermenigvuldigd wordt. Dit recht ontsteet vanzelf bi-j et maken van zo'n wark.

In et begin was et auteursrecht bedoeld veur beuke, moar tegenswoordigs ok veur völle andere zaken, zoas pregrammatuur, films, op-enommen meziek, foto's en beeldende kunstwarken en journalistiek wark (met uutzondering van ni-js).

Schending van et auteursrecht is in völ gevallen een misdrief en kan met gevangenisstraf worden bestraft. Bi-j schending van auteursrecht kan bi-j de politie angifte edoan worden (bi-j misdrieven kan de politie angifte neet weigeren).

De Auteurswet 1912 definieert et as volgt:

:*Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.*

Vake wordt iets wat auteursrechtelek bescharmd is an-egeven met et teken ©. Dit is um dudelek te maken, dat bi-jveurbeeld een foto met et auteursrecht bescharmd wordt. Dat betekent neet, dat wark wat neet met 't teken © epubliceerd wordt, vanzelf ok neet auteursrechtelek beschermd zol waen. Gien enkel auteursrechtelek bescharmd wark mag zonder de toestemming van de maker ekopieerd worden of openbaor emaakt worden deur iemand anders.
Vasseveld

**Vasseveld** (Nederlands: *Varsseveld*) is een darp in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland. 

Vasseveld hef bi-jnao 5800 inwoners en huusvestte tot januari 2008 in het vroggere gemeentehuus van Wisch het bestuurscentrum van gemeente Olde Iesselstreek. Vandaag an den dag is doar ut kantoor van Sensire in evestigd. Vasseveld hef met de Van Pallandthal een moderne sporthal met binnenbad en veurzieningen veur butensport. Vasseveld hef völ industriële warkgeleagenheid, veural op industrieterrein Hofskamp-Oost aan de N318 (afslag Twente Route noar Aalten). 

In het centrum van Vasseveld bunt korts woningen, met winkelruumte op de begaone grond ebouwd. Deur anpassingen aan de bekke de Boaven-Slinge is een ecologische verbindingszone emaakt woarlangs dieren kunt verhuzen. 

Vasseveld hef een internationale repetasie op het gebied van peerdensport en- fokkeri-j. Vasseveld hef goeie veurzieningen: een moderne sporthal/zwembad: de Van Pallandthal, de bibliotheek, het archief, het zörgcentrum "Den Es" en de "Bettekamp" en sociaal-cultureel centrum de Kwaksmölle. Sinds 2011 steet in ut centrum van Vasseveld ut Kulturhus "Het Borchuus".

Op de lieste van Vasseveldse bezeensweerdegheden stoat onder meer de Hervörmde Karke of Laurentiuskarke, mölle de Engel en het Hofshuus, een originele saksiese boerderi-je dee in de jaoren '90 rieksmonument is ewodden en daornao deur vri-jwillegers helemaol in de olde staot is restaureerd. In 2011 is noast het Hofshuus de Gesinkschure ebouwd. Een noar old veurbeeld bouwde Saksische veldschure. In de Gesinkschure wordt de museumstukken van het Hofshuus in het vervolg op eslagen, umdat in disse schure de lucht geklimatiseerd is.

De wekkelekse markte wöd eholden op vri-jdagmeddag en -aovend op et Kerkplein.

## Evenementen

Jaorlekse evenementen bunt onder meer:
* Nationale motorcross (mei)
* Eeuwig Erbarmen Festival/’n drom (eerste zaoterdag van juli)
* men-wedstrijden (juli)
* Vassevelds Volksfeest (darde weekend van augustus)
* Koetsentocht en Monicadag (juli)
* Kramprun (september)
* Achterhoeks Wielerspektakel (december)

## Bekende Vassevelders
* Guus Hiddink, voetbaltrainer
* Robert Gesink, wielrenner
Eilaand

n **Eilaand** is n laandoppervlakte die an alle kaanten umringd is deur waoter, mer kleinder is as n kontinent en groter as n rotse of n zaandbanke.

Allewel de meeste eilaanden natuurlike eilaanden bin, bin der oek eilaanden die deur de meens emaakt bin, t grootste kunstmaotige eilaand is de Flevopolder. t Grootste natuurlike eilaand ter weerld is Greunlaand.

Partie eilaanden vormen n eigen staot, veurbeelden hiervan bin Kuba, Ieslaand en Madagaskar. Aandere eilaanden beheuren tot meer as een staot, zo as Borneo (Indonesië en Maleisië) en Hispaniola (Haïti en de Dominikaanse Rippebliek). Der bin oek verscheie onbewoende en onherbargzame eilaanden.

## Woordherkomst
t Woord *eilaand* is waorschienlik een van de oudste Friese leenwoorden in t Nedersaksies en t Nederlaands. De betekenisse van t woorddeel *ei* is 'laand dat bie t waoter heur' en kömp van t Proto-Germaanse **agwjō*. t Hef de zelfde herkomst as de uutgangen *-oog* (Schiermonnikoog, Nörderoog), *-ey* (Orkney-eilaanden) *-eei* (Platduuts: *[[Nörderoog|Nörderneei]]*) en *-ø* (Deens: *[[Reumeroog|Rømø]]*).

## Zie oek
* Aai (toponiem)
Schure

Een **schure** is een gebouw dat gebruuk wonnen um dingen in op te slaon.

Ofhankelijk van 't gebruuk van een schure, bin der de volgende soorten:
* fietsenschuren
* gereedschapschuren
* graonschuren
* heuischuren
* korenschuren
* tuneschuren

Schuren bestaon (en bestungen) in alderhaande vormen en stielen. De bouwstiel was vrogger stark ofhankelijk van de streek waor as de schure ebouwd wönnen. Een schuurtype is de Zeeuwse schure zoas 't op Goeree-Overflakkee gebrukelijk was.

## Nedersaksisch
*Achterhooks:
***skure*
***schöppe*
***[[Spyker (grånupslag)|spieker]]*
*Drèents: *schure*, *schuur*
*Graafschopper Platt: *schure* (Platduutse schriefwieze *Schüre*)
*Stellingwarfs: *schure*
*Urkers: *skuur*
*Tweants: 
***skure*
***sköppe*
*Veluws: 
***schure, schuur*
***sjuur* (Bunsjoots)
***skure* (Attems)
***barghok*, *bargplaots* (Speuld)
***keet* (Garder)
Olde Iesselstreek

**Olde Iesselstreek** (Nederlands: *Oude IJsselstreek*) is ne gemeente in den Achterhook (ut oosten) en de Liemers (ut westen). De gemeente is ontstoan noa de gemeenteleke herindeling op 1 januari 2005 uut een samenvoeging van de veurmoalige gemeentes Gendringen en Wisch. 

Op 28 juni 2006 stemde de gemeenteroad in met ut ni-je gemeentewoapen. Het woapen besteet uut dri-j delen. Ut boavenste deel is de rode leeuw van de vroggere gemeente Wisch, ut middelste deel stelt de Olde Iessel veur dèn deur de gemeente slingert en ut onderste deel bunt de dri-j ringen uut het vroggere gemeentewoapen van Gendringen.

Olde Iesselstreek hef een oppervlak van 138,09 km² en op 1 jannewari 2019 39.273 inwoners (bron: (CBS).

Sinds 1 januari 2008 is het gemeentehuus in Vasseveld eslotten en bunt alle ambtenaren warkzaam in het gemeentehuus van de vroggere gemeente Gendringen. Vasseveld is doarmet geen heufdplaatse meer van de gemeente.

## Kernen
Bontebrug, Breedenbroek, Engbargen, Etten, Gendringen, Haelweg, De Heuven, Iesselhunten, Megchelen, Milt, Netterden, Rafelder, Sillevolde, Sinderen, Terborg, Ulft, Varsselder-Veldhunten, Vasseveld, Voorst, Vriezelaar, Wals, Warm, Westendarp, Wieken en Zeek.
Montferland

**Montferland** is een streek en gemeente in de Liemers. Eurspronkelek is Montferland een heuvelrug, bestoand uut de Hettenheuvel, Galgenbarg en Eltenbarg (in Duutsland). Noa de gemeenteleke herindeling van 1 januari 2005 bunt de veurmalige gemeentes Bargh (Ned. Bergh) en Didam bi-j mekare evoegd as de ni-je gemeente Montferland. Geografies ezien ligt Montferland niet in den Achterhook, moar in de Liemers. Regionaal hef de gemeente zich zowal an'eslotten bi-j ut kaoderwetgebied Arnem-Nijmegen (KAN) as bi-j de Regio Achterhoek. 

Montferland hef een oppervlak van 110 km² en hef op 1 mei 2006 35.056 inwoners (Bron CBS).

## Woonkernen
Azem (Azewijn), Baek (Beek), Braompt (Braamt), Diem (Didam), 's-Heerenbarg ('s-Heerenberg), Kilder, Lengel, Loerbaek (Loerbeek), Lool (Loil), Den Diek (Nieuw-Dijk), Stökkum (Stokkum) en Zerrem (Zeddam) en ok de buurtschoppen Friesland, Greffelkemp (Greffelkamp), Heed (Heide), Holthuzen (Holthuizen), Klein-Azem (Klein-Azewijn), Kleindarp (Kleindorp), Old-Diek (Oud-Dijk), Vethuzen (Vethuizen), Vinkwiek (Vinkwijk) en Wienbargen (Wijnbergen).


Huusbargh.jpg|Huus Bargh in 's-Heerenbarg
Montferland.jpg|Anzicht op et Montferland
Aalten

**Aalten** ([a.ltn̩])is ne gemeente in den Achterhook in de Nederlaandse previnsie Gelderlaand. t Gemeentewaopen besteet uut een zilverkleurig schild met nen greunen lindeboom. Aalten had op 1 mei 2006 27.426 inwonners en een oppervlak van 97.04 km². 

## Wonkernen

Naost t darp Aalten besteet de gemeente uut: Barle, de stad Breevoort, Dale, Dinsper, Den Haort, De Heurne, Iezerlo, t Klooster en Lintel.

Breevoort was de enige plaatse met stadsrechten in de gemeente. De bekendste vroggere inwonster van Breevoort was Hendrickje Stoffels, de vrouwe van Rembrandt. Breevoort steet teggenweurdig better bekend as beukestad, vanweage de völle winkels met beuke in t harte van de stad. Ook de jaorlikse gondelvaort op de stadsgrachte trekt völle bezuuk.

## Gemeentelike herindeling
Bi'j de gemeentelike herindeling van 1 januari 2005 wodden de vroggere gemeente Dinsper bi'j de gemeente Aalten evoogd. Op 11 februari wodden der estemd aover nen ni'jen name veur de gemeente Aalten, de namen waoruut ekozzen kon wödden waarn: *Aalten*, *Aalten-Dinsper*, *Grensland*, *[[Heerlikheid]] Breevoort* en *Heurneland* daoruut blek dat nen ovvertuugende meerderheid veur t beholden van de name Aalten was. Aalten-Dinsper kreg 3.729 stemmen, Op Grensland wodden 707 keer estemd, op Heerlikheid Breevoort 477 keer en op Heurneland 101 keer. 

## Bekende leu in Aalten

* Loek Beernink, aktrise/zangeresse uut de kinderriege "t Huus Anubis"
* Diet Gerritsen, aktrise/zangeresse uut de Tweantse zeepriege "Van Jonge Leu en Oale Groond"
* Sandra Vanreys, countryzangeresse
* Willem te Molder, bassist Boh Foi Toch
* Willem Terhorst, bassist Normaal
* JanWilm Tolkamp, gitarist Normaal
* Angus Young, gitarist AC/DC
* Jo ter Linde-Duenk, skriefster

## Oetstalling

Aalten_helena.jpg|Sint Helenakarke in Aalten
Aalten_00994.JPG|Sint Helenakarke veurkante
Aalten_00998.JPG|Hogestraote
Aalten_00993.JPG|Gemeentehuus
Olde Iessel

**Olde Iessel** (Nederlaands: *Oude IJssel*, Duuts *Issel*) is een zi-jrivier van den Geldersen Iessel. De rivier hef zien eursprong in Duutsland (Issel) en is 75&nbsp;km lang. De rivier kump bi-j Gendringen den Achterhook binnen en streumt achtereenvolgens deur de gemeentes Olde Iesselstreek, Deutekem, Bronckhorst en Doezebarg. Bi-j Ulft streumt de Aa-strang in den Olden Iessel en van doarof geet de rivier wieter as Olde Iessel. In Doezebarg streumt de rivier in de Iessel. Vanof Deutekem is de rivier bevaarboar veur vrachtschepen.

## Geschiedenis

Vrogger hef de Olde Iessel meer noar ut zuuden elopen, moar de rivier hef zich eengaals meer noar het oosten verplaatst. De grondsoort in het zuden van de Olde Iessel is dan ook rivierklei. Baksteenindustrie kump in ut streumgebied van de rivier, op één fabriek bi-j Etten noa, niet meer veur.

De grond rondum de Olde Iessel hef altied oer bevat. Oer is iezerholdende grond. Al in de oertied wodden in het streumgebied iezer esmolten. Vanof de 17e eeuw vörmde het Olde Iesselgebied de bakermat van de iezerindustrie in Nederland. In de darpen lags de rivier ontstond een bluujende industrie met verschillende "hutten" (iezergieteri-jen). De arbeiers in disse hutten wodden "Huttenkearls" enuumd. De iezerindustrie is in den Achterhook zowat helemaal estopt. Alleen Vulcanus in Langerak (Deutekem), de Keppelse Iezergieteri-j, de Lovink in Terborg en Ubbink in Doezebarg bestoat nog.
Bronckhorst

**Bronckhorst** is ne gemeente in den Achterhook en veur n klein deel in de Liemers, previnsie Gelderland. De gemeente Bronckhorst is bi-j de gemeenteleke herindeling ontstoan uut de vroggere gemeentes Hengel (Hengelo), Hummelo en Keppel, Steenderen, Vorden en Zellem (Zelhem). De gemeente had op 1 mei 2006 37.732 inwoners en een oppervlak van 292,47 km² (bron CBS). Bronkhorst, neumt zich ut kleinste stadjen van Nederland  (howal Staverden (gemeente Armelo, +/- 50 inwoners) en Sint Anna ter Muiden (veurmalige Hanzestad, +/- 100 inwoners) bedudend minder inwonners hebt). Bronkhorst hef de oldste geschiedenis van de gemeente en is de enige plaatse met stadsrechten. Doarumme is beslotten de ni-je gemeente de historiese name Bronckhorst te geven. De ploats Bronkhorst wordt dus zonder C eschreven en de naam van de gemeente met nen C. Bi-j de gemeenteleke herindeling verloor de vroggere gemeente Zellem Het Broek an de gemeente Deutekem. Et gemeentehuus van Bronckhorst steet in Hengel.

## Woonkernen
De gemeente Bronckhorst besteet uut de volgende kernen:

Baok (Baak), Bekveld, Bronkhorst, Delden, Drempt, Dunsborg, Eldrik (*[[de Liemers]]*), Gooi, Halle, Hengel (Hengelo) (gemeentehuus), Hoog-Keppel, Heidenhoek, Hummelo, Keijenborg, Kranenburg, Laeg-Keppel (Laag Keppel), Linde, Medler, Mossel, Noordink, Olburgen, Rhoa (Rha), Steenderen, Toldiek (Toldijk), Veldwiek (Veldwijk), Velswiek (Velswijk), Vierakker, Varssel, Den Veldhook (gedeeltelek), Vorden, Wichmond, Wildenborch, Zellem (Zelhem).
Butermeensken

**Butermeensken** bin meensken die van butenof de Stellingwarfse gemienschop kommen of van buten Frieslaand. As brieder begrip kan et ok verwiezen naor een aandere gemienschop as Friese of Stellingwarfse. Et Stellingwarfse woord is een variaant op et Nederlaanse - en in het Nedersaksisch gebruukte woord - *import*. Butermeensken praoten meerstal gien dialekt of streektael en bin vaeke ok niet bekend mit de kultuur uut de Stellingwarven en omkrieten.

## Nedersaksisch
In de meerste Nedersaksische gebieden kennen ze ok een soortgeliek begrip:

*Grunnegs: *oetoarder* (ook broekt veur *allochtoon*)
*Tweants: *boetenmaarksen*
*Veluwe: *import*
Oost Gelre

**Oost Gelre** is ne gemeente in den Achterhook in de previnsie Gelderland. Bi-j de gemeenteleke herindeling van 1 jauari 2005 wodden de gemeentes Grolle (Groenlo) en Lechtenvoorde (Lichtenvoorde) bi-j mekare evoegd. Ok de dörpkes Mariënvelde en Zwolle wodden in de ni-je gemeente openommen. Mariënvelde, dat ok wal Achterzöwwent wod eneumd, was tot dee tied deel van de gemeente Reurle. Het dörpken Zwolle was eerder deel van de gemeente Eibergen. Officieel kreeg de gemeente de name "Groenlo" (Grolle), enuumd noar de enige plaatse met stadsrechten in de gemeente, moar de gemeente zelf neumden zich in 't begin "Groenlo-Lichtenvoorde" (Grolle-Lechtenvoorde). Een hierveur ingestelde commissie hef in april 2005 veur-esteld an de gemeenteroad om de gemeente de name Oost Gelre te geevn. Op 19 mei 2005 beslot de gemeenteroad dat de definitieve name van de gemeente Oost Gelre zol wean. In de Gemeentewet steet dat het dan nog minstens een joar mot duren veurdat de ni-je name ingeet. Vanaf 1 januari 2006 wodden geleidelek an de ni-je name Oost Gelre in-evoerd. Moar officieel heetten de gemeente toen nog eenga Groenlo. Sinds 19 mei 2006 is Oost Gelre de officiële name veur de gemeente. Het gemeentehuus van Oost Gelre steet in Lechtenvoorde.

## Wonkernen
De gemeente Oost Gelre besteet uut de volgende wonkernen:

Eefsele, Grolle (Groenlo), Harreveld, Lechtenvoorde (Lichtenvoorde) (gemeentehuus), Leeuweld (Lievelde), Mariënvelde, Vroagender (Vragender), Zöwwent (Zieuwent) en Zwolle.

## Zettelverdealing gemeenteroad
De gemeenteroad van Oost Gelre besteet oet 23 zettels. Hieronder steet de samenstelling van de gemeenteroad sund 2006:
Zaandzwelver

De **zaandzwelver** (*Riparia riparia*) brödt in kolonies in vertikaole zaandige oevers, an revieren, meren en zaandofgrevings en in Ede in 2004 ok in et talud van een ni'je an-elegde snelweg en in 2005 in een barg zwatte grond op een bedriefsterrein langes die snelweg. Ok is d'r een zaandzwelver an de Oolderkarkerplasse.

Hi'j jagt leeg boven et waeter op insekten.

De zaandzwelver het een dof griesbrune bovenkaante en een witte onderkaante. D'r is een dudelik oftekende griesbrune bostbaand.

## Nedersaksisch
* Drèents:
** *eerdzwalfie*
***eerdzwelmpie*
***zandzwalfie*
*Stellingwarfs: *zaandzwelver*
*Tweants: *zaandzwaalve*

## Galeri'je

BankSwallow23.jpg
Riparia Riparia-2006-Ejdzej-4.jpg
Uferschwalbe-Naumann.jpg


## Uutgaonde verwiezings
* SoortenBank.nl - beschrieving, ofbeeldings en geluud
* Laestdaegs zien
* Avibase
Berkelland

**Berkelland** is ne gemeente in den Achterhook, previnsie Gelderland. De gemeente is deur de gemeenteleke herindeling van 1 januari 2005 ontstoan uut de veurmalige gemeentes Borklo, Eibarge, Nee en Reurle. Berkelland had op 1 mei 2006 45.227 inwoners en hef een oppervlak van 284,71 km², doarmet is et de op één noa grootste gemeente in den Achterhook. Het gemeentehuus steet in Borklo. De gemeente hef zien naam ontleend aan de rivier de Berkel, dèn dwars deur de plaatsn Eibarge en Borklo streumt. 

## Woonkernen
Berkelland besteet uut de volgende woonkernen:

Auste, Beltrum, Brammelerbrook, Brinkmanshook, Borklo (Borculo), Brinkmanshoek, Broke, De Bräöl, Diekhook, De Haar, De Heurne, Eibarge (Eibergen), Geesteren, Gelster (Gelselaar), Haorle (Haarlo), Holterhook, Hoonte, De Horst, Hupsel, Kisveld, Kulsdom, Leo-Stichting, Lintvelde, Lochoezen (Lochuizen), Loo (Berkelland), Mallem, Nederbiel, Nee (Neede), Norik (Noordijk), Noordiekerveld, Olden Eibargen, Oosterveld, Overbiel, Rekken, Reetmölle (Rietmolen), Respelhook, Reurle (Ruurlo), Ruwenhof, Schependom, Spilbrook, Den Veldhook (gedeeltelek), Waterhook, Zwilbrook.

## Zettelverdaeling gemeenteroad (2010)
* CDA 6 zettels
* D66 6 zettels
* VVD 6 zettels
* PvdA 4 zettels
* Gemeentebelangen 3 zettels
* Ondernemend Berkelland 2 zettels
* GroenLinks 2 zettel
Gendringen

**Gendringen** is een darp in de Liemers, gemeente Olde Iesselstreek. Tot 1 januari 2005 was Gendringen een zelfstandige gemeente. Deur de gemeentelukke herindeling bun de gemeentes Wisch en Gendringen samengevoeg tot de ni-je gemeente Olde Iesselstreek. In Gendringen steet het gemeentehuus van de veurmalige gemeente Gendringen, dat now diens dut as gemeentehuus van de gemeente Olde Iesselstreek.

Het fas aan de Duitse grens geleage Gendringen het umsgeveer 4700 inwoners. Het darp was in de middeleeuwen een vesting, deur een muur en gracht umgeave. De vrogger drassige umgeving, meteen um het darp, zal een rol in de weerbaorheid hebben gespöld. Het darp was bezit van de aartsbisschop van Keule en net als Ette in leen gegeave aan de heren van Bergh die in het kasteel Bergh in 's-Heerenbarg wonen. Het darp wed in 1830 deur een grote brand getroffe, dèn bi-jnao het hele darp vernietigde. De tegenswoordige Nederlands Hervörmde Kerk in het centrum is de opvolger van de middeleeuwse kerspelkerk dèn ok afbrien. De tegenswoordige Rooms-Katholieke Kerk in het centrum is aan het end van de negentiende eeuw gebouwd. 	 

An de rand van Gendringen steet een van beide gemeentehuze van gemeente Olde Iesselstreek: het gemeentehuus waor de Publieksbalie is.

In de naoste contreien van Gendringen bun verschillende natuur- en recreatiegebiede, waoronder Engbergen, met theepaviljoen en de hoogste spöltuin van de Achterhook.

In Gendringen is zörgcentrum Maria Magdalena Postel (van de Stichting Verenigde Gasthuze) gevestigd. Gendringen het een moderne sporthal De Iesselweide en een atletiekbaan van atletiekvereniging Atletico ‘73. Jaorluks wordt een zeuvendarpenloop geholle. 

Kermis wudt in Gendringen gevierd in het letste weekend in augustus. Weakeluks is er mark in Gendringen, op vri-jdagmiddag op het Kerkplein. In Gendringen wudt jaorluks end december een traditionele ganzenmark gehollen. Volgens aoverlevering zol de naam Gendringen verwieze nao ‘genten’, mannetjesganzen. De gent stong samen met drie ringen in het wapen van de vroggere gemeente Gendringen as verwiezing noa de naam: Gend-ringen.

## Bekende luj uut Gendringen
Anthony Christiaan Winand Staring, dichter en schriever is in 1767 in Gendringen gebore.

## Uutgoande verwiezings
* Website van gemeente Olde Iesselstreek, waor Gendringen onder völt
Lochem

**Lochem** is een stad en gemeente in den Achterhook, previnsie Gelderland. De gemeente is sinds de gemeenteleke herindeling van 1 januari 2005 uut'ebreid met de vroggere gemeente Gossel. De gemeente Lochem hef op 1 mei 2006 32.917 inwoners en een oppervlak van 215,19 km². Lochem ligt an de rivier de Berkel. 

## Geschiedenis
De geschiedenis van Lochem geet zeker terugge noar de 9e eeuw noa Christus. Uut opgravingen blik dat der in dee tied al ne karke estoane hef. In 1233 hef Lochem van Graaf Otto II stadsrechten ekregen. Vanaf dee tied wodden de stad bescharmd deur stadsmuren. De dubbele stadsgrachte veur de verdaedeging van de stad is nog altied zichtboar. Den naam komp meugelik van look, dat wolgras beduudt, of loc (oldnederlaands veur gat) of looien. Hem kump van heem, dat wonplaatse weergef .

## Woonkernen
Almen, Barchem, Eafde (Eefde), Epse, Gossel (Gorssel), Harfsen, Loarne (Laren), Zwiep.

## Bekende leu oet Lochem
*Art Langeler, vootbaltrainer van onder meer PEC Zwolle

## Oetstalling

Lochem binnenstad.jpg|Straote in Lochem
Deutekem_Lochem_Grolle_Breevoort.jpg|Lochem op ne olde kaarte van Nicolaas Geelkercken, 1654


## Rifferenties
Besstee

Een **besstee**, **bedstee** of **berrestee** is een berre dee in-ebouwd is in een muurkaste. Bessteeën wönnen vrogger veul gebruuk, veural op 't plattelaand in boerderiejen. Ze bin noen nog te zien in ouwe boerderiejen mar wonnen neet zo vake meer gebruuk as vrogger. In plaose van d' ouwe bessteeën bin noen gewone berren ekeumen, mar toch bin der nog wel meensen dee derin slapen.

Een van de veurdelen van een besstee was dat 't in de veurkamer in-ebouwd kon wonnen, terwiel 't overdag deur de of-esleuten deuren toch onzichbaor was. Een amparte slaapkamer was daodeur neet neudig. Een aander veurdeel was dat een besstee 's wienters, deurdat 't een aorig kleine ruumte was (de kaste was neet groter as 't berre zelf), deur de warmte van 't lief van de slaper(s) makkelijk op-ewarmd kon wonnen. Hierdeur hoeven der neet esteuken te wonnen um toch een bietjen lekker warm te kunnen slapen.

## Nedersaksisch
*Achterhooks: *beddestea*, oetdrukking: achter de klappe goan (a-j noar bedde goat) 
*Drèents: *beddestee*
*Grunnegs: *bèrstee*
*Sallaans: *beddestee* (Ni'jlusen)
*Stellingwarfs: *bedstee* of *bedstede*
*Tweants: *berrestea*
*Urkers: *besstee*
*Veluws:
***Bedstee*
***Bedstèè* (Apeldoorne)
***Besstee* (Nunspeet, Bunsjoten)
***Berrestee* (Doornspiek, Epe, Vaossen en Nunspeet)
***Berrestèè*, *beddestee*, *beddestèè*
***Bèdestee* (Elburg)
***Berrekaste* (Epe, Loen)
***Beddekaste*
***Beddekast* (Klanenbeek)
***Beddekoetse*
Ketten (sieraod)

Een **ketten** of **kettige** is een sieraod dat um de nekke hinnedreugen wonnen. De ketten zit an de veurkaante en de achterkaante van de hals, an de achterkaante is 't meestentieds vastemaak mit een slotjen of as de ketten groot genog is um over de kop hinne te doon, dan is der gien slot veur neudig. De standardlengtes kunnen verschillen van 36 centimeter strage um de hals tot 90 centimeter. Lengtes dee vake veurkoemen bin 36, 42, 45, 50 en 60 centimeter. An de ketten wonnen meestentieds een hangertjen edreugen, mar in sommigen gevallen wonnen ketten oek zonder hangertjen edreugen.

In vroggere tiejen wönnen hangertjes an koorden, touwtjes of veters ehungen. Deur 't gebruuk van schakels wönnen 't (edel)metaal beweeglijk en wönnen 't meugelijk 't hele halssieraod (hanger en ketten) van edelmetaal te maken.

## Nedersaksisch
*Grunnegs: *(haals)kedde*, *(haals)ketten* 
*Drèents: *ket*, *kette*
*Stellingwarfs: *ketten*
*Veluws: *ketten*, *kettige* of *ketting* (in Attem: *kettik*)
Encyklopedie

Een **encyklopedie** is een struktureerd skreven verzaemeling van meenskelike kennis, vaeke mit anvullings zo as ofbeeldings, geluudsopnames en videomateriaol. Een woordeboek kan een verdudeliking of synoniem geven, mar een encyklopedie leit uut wat et begrip betekent, verklaort et belang en de ontwikkeling dervan, verwiest naor eventuele onderdielen, aandere zaeken die dervan ofleided binnen of dielgebieden.

Encyklopedieën kunnen algemien van aord wezen en artikels bevatten over verskillende onderwarpen, of ze kunnen spesiaoliseerd wezen (bi'jgelieks een mediese encyklopedie of een taelkundige encyklopedie).

Een encyklopedie wordt saemensteld deur *encyklopedisten*. Deurgaons is der een centraole redaksie die vakspeciaolisten inhuurt um artikels te skrieven of bi'j te warken. 

De volgende encyklopedieën bin over et algemien vri'j bekend: Wikipedie, *Encarta*, de *Winkler Prins Encyclopedie* en *Britannica*.

## Etymologie
Et woord *encyklopedie* stamt of van et klassiek Grieks "ἐγκύκλιος παιδεία" (ommezet: "egkyklios paideia") en betekent letterlik "algemiene vorming". In partie encyklopedieën staot somtieds allienig specialistiese kennis van ien gebied. Encyklopedie wordde in 1541 veur et eerst (bi'jvoeglik) bruukt deur de Antwarpener Joachimus Fortius Ringelbergius (±1499-±1556) in zien wark *Lucubrationes vel potius absolutissima kyklopaideia* (Bazel, 1541). As zelsstaandig naemwoord in de titel kwam et as eerst veur in *Encyclopaedia seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam prophanarum epistemon* (Bazel, 1559) van de Kroatiese encyklopedist Pavao Skalić (1534-1573).

De ordening in rubrieken is baseerd op een wetenskopssystematiek die weeromgaot op de *Artes Liberales* uut et hellenisties opvoedkundig model en op de moderne systematiek van de wetenskoppen zo as et ontwikkeld worde deur de filosoof sir Francis Bacon. De zogenuumde alfabetiese ordening van een encyklopedie is der laestdaegs inkommen.

## Uutgaonde verwiezingen
* Encyclopædia Britannica
* L'Encyclopédie de Diderot et d'Alembert.
* Citizendium - Engelstaelige encyklopedie
* Scholarpedia: the free peer-reviewed encyclopedia - Engelstaelige encyklopedie skreven deur wetenskoppers
* Vakgroep Boek-, Bibliotheek- en Informatiewetenschap (Universiteit van Amsterdam): Encyclopedieën: Overzicht van encyklopedieën in et Nederlaands, Duuts, Fraans en Engels.
* Leerstoelgroep Boekwetenschap en handschriftenkunde (Universiteit van Amsterdam): Encyclopedieën: Overzicht van verskillende encyklopedieën.
Zee

n **Zee** is n grode houveulhaid zol woater, dij in verbinden stait mit n andere zee of mit n ozeoan, dij ook as zee aanduud ken worden. n Zee het n bodem dat bie n kontinent heurt (Kontinentoal Ploat). As de verbinden tuzzen zeeen smal is en uut ain of meer zeestroaten bestait, sprekt man van n binnenzee. As n zee nait (meer) in verbinden stait mit n andere zee wordt t n meer nuimd. 

Zeeen worden vouerd deur regenwoater dat deur revieren aanleverd wordt. 

## Gebruuk van de zee
De zee wordt voak bruukt as dieverdoatsiestee of jachtstee. As dieverdoatsie wordt t gebruukt om in de zunne te liggen *bakken* en te zwemmen. Dit liggen gebeurt den op t strand dat voak bie n zee te vinden is. As jachtstee wordt bruukt om viske te vangen. In summege landen is visken op bepoalde visk zölfs al verboden deur overbevisken. Ook wordt de zee bruukt as transportweg veur schepen mit loading. 

## Overzicht van Zeeen
Atlantische Ozeoan
* Karibische Zee
** Lago de Maracaibo
* Golf van Bikoai
* Golf van Mexico
* Ierse Zee
* Labradorzee
** Baffinzee
** Hudsonbaai
** Jamesbaai
* Middelaandse Zee
** Adroatische Zee
** Egeische Zee
** Ionische Zee
** Ligurische Zee
** Tyrreense Zee
** Zee van Marmara
* Noordzee
** Waddenzee
* Noorse Zee
* Oostzee
** Botnische Golf
** Golf van Riga
** Finse Golf
* Sargassozee
* Zwaarte Zee
** Zee van Azov

Grode Ozeoan
* Balizee
* Bandazee
* Beringzee
* Celebeszee
* Floreszee
* Gele Zee
* Golf van Thailand
* Japanse Zee
* Javazee
* Koroalzee
* Korozee
* Oostchinese Zee
* Suluzee
* Tasmanzee
* Zee van Ochotsk
* Zuudchinese Zee

Indische Ozeoan
* Andamanse Zee
* Aroabische Zee
* Arafurazee
* Golf van Aden
* Golf van Bengalen
* Golf van Carpentaria
* Golf van Oman
* Perzische Golf
* Rooie Zee
* Timorzee

Arktische Ozeoan
* Barentszzee
** Witte Zee
* Beaufortzee
* Gruinlaandzee
* Karazee
* Laptevzee
* Lincolnzee
* Tsjoektsjenzee

Zudelke Ozeoan
* Amundsenzee
* Daviszee
* Rosszee
* Weddellzee

Volgens bovenstoande definitie binnen de volgende *zeeen* gain zee:
* Kaspische Zee
* Dode Zee
Bontebrug

**Bontebrug** is een darp in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland

Ut darp Bontebrug ligt tussen Ulft en Sillevolde. De bewoners bunt wat winkelen en recreatie betreft op Ulft ericht, al sloat ze de Sillevoldse karmis en zommermarkt niet oaver.

De Jenaplanbasisschool in Bontebrug hef niet allene ne plaatseleke moar ok ne regionale functie.
Breedenbroek

**Breedenbroek** of **Breembroek** is een darp in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland.

Breedenbroek hef 930 inwoners. Breedenbroek ligt, zoals de name al zegt, in een van eursprong drassige streek (broek is moerasland). Ut gebied was lange tied ontoegankelek. Vanaf de middeleeuwen wodden ut gebied ontgonnen. Bi-j de verdeling van het Breedenbroek in de late middeleeuwen kreg Anholt het zuudeleke deel, 'Klein-Breedenbroek' geheten. Vandoar de name 'Anholtsebroek' veur het bos dat nog altied aan de eigenaar van de Wasserburg in Anholt beheurt.

Breedenbroek hef een stark verenigingslaeven. Karmis wordt in Breedenbroek evierd op de letsten zondag in mei.

## Bron
* Taal.phileon.nl
Iezeroer

**Oer** of **iezeroer** is een iezerholdende grond, woar in hoogoavens onder zeer hoge temperatuur (boaven ut smeltpunt van iezer) iezeroxide ewonnen wordt. Deur koolstof as reduceermiddel te gebruken wöd iezer uut zien oxide ewonnen. 

Deur verschillende bewarkingen wöd iezer of stoal verkregen.

Al vanaf de iezertied maakt mensen verschillende gereedschappen van iezer.

De Olde Iesselstreek is in Nederland de bakermat van de iezerindustrie. Al vanaf de 17e eeuw kent disse streek verschillende hoogoavens en hutten of iezergeteri-jen.

## Nedersaksies
* Grunnegs: *ied(/z)ereers*, *ied(/z)eroar*
* Stellingwarfs: *iezererts*
* Veluws: *iesdererts, iezererts, rodolm*
Spegel

Een **spegel** is een veurwarp dat loch (en aandere soorten elektromagnetische straoling) weerkaots volgens de regel: "hoek van inval = hoek van weerkaotsing". 

*Een *lieke spegel* hef een lieke oppervlakte: 't beeld is net zo groot as in de realiteit.
*Bie een *holle spegel* tree veur 't braandpunt vergroting van 't beeld op, zoas bieveurbeeld bie een opmaakspegel. Veurbie 't braandpunt tree ummekering van 't beeld op. Een nauwkeurig eslepen holle spegel wonnen gebruuk as objectief van een spegeltillescoop.
*Een *bolle spegel* maak 't beeld klein, mar vergroot dan weer 't gezichsveld, zodat e bieveurbeeld bie verkeersspegels en achteruutkiekspegels van vrachwagens toe-epas wonnen.
*Een spegel mit een grillig vlakke is een lachspegel. 

De meeste spegels bestaon uut een glaozen plaote mit an de achterkaante een dun laogjen weerkaotsend materiaal, vake emaak van zilver of alleminium. Veur de bescharming van 't weerkaotsende laogjen is 't of-edek mit een paor laklaogjes. Der bin oek spegels dee bestaon uut een glanzend epolijsen, lieke metalen plaote.

Bie lieke spegels zie-j as gevolg van de meniere van weerkaotsing van de lochstraolen een spegelbeeld op een gelieke ofstand van de spegel as 't veurwarp dat veur de spegel steet, en is gelieke in grootte. 

Een helder wit vlakke kaots oek (haos) al 't opvallende loch weerumme, mar verstrui 't daorbie in alle richtingen. Zo'n vlakke is daorumme gien spegel.

Der bin oek "half-deurlaotende" spegels. De persoon veur de spegel ziet humzelf in de spegel, mar de persoon dee achter de spegel steet kan e neet zien. Dit wonnen vake gebruuk as personen onopvallend eobserveerd mutten wonnen zoas bie speltherepie van kienders en bie de plisie.

## Trivia
De spegel kump in veul ouwe volksverhaolen veur, meschien kump dit deurdat de spegel deur de meensen van vrogger as een magisch veurwarp ezien wönnen.
*De spegel is 't symbool van de Japanse zunnegodin Amaterasu.
*Narcissus uut de Griekse mythologie wönnen verliefd op zien eigen spegelbeeld.
*Een spegel breken zol zeuven jaor ongelok brengen.
*De ogen bin de spegel van de ziel (Leonardo da Vinci).

## Zie oek
*Spiegelzael

## Nedersaksisch
*Drèents: 
***spaigel*
***speeigel*
***spegel*
***speigel*
***spiegel*
*Stellingwarfs: *spiegel*
*Grunnegs: *spaigel*
*Veluws: *spiegel* of *spegel* (Garder: *kiekglas*)

## Uutgaonde verwiezingen
*Geschiedenis en fabrikaosie
*Infermatie over glas en spegels
Etten (Gelderland)

**Etten** is een darp in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland.

Etten, met 1950 inwoners, is een van de oldste woonkernen in de gemeente Olde Iesselstreek. Bouwsporen in de olde darpskarke toont an dat ut darp in de 11e eeuw al een eigen karke had. Tot in 1960 bewaarde Etten sterk zien landelek karakter, waorna het deur anleg van ni-je waegen en woonwieken duftig  veranderen.  

In het midden van de jaoren tachtig is de Slingerparallel an-elegd. Disse weg gif het darp een snelle verbinding met Deutekem en een aansluting op de A18. 

Etten hef een bluujend verenigingslaeven. Ut Ettens Mannenkoor trekt leden uit de umliggende plaatsen en het internationale bekendheid. I-j zollen Etten een zangersdarp kunnen numen, want bi-jnao iederene is lid van een zangkoor. Naost het Ettens mannenkoor is der de dameszangvereniging "Con Brio". In Etten wordt de vierde zondag van september karmis evierd.

n Achterhookstaligen schriever G.A. van der Lugt (1879–1966) is in Etten geboren.
Haelweg

**Haelweg** (Nederlands: *Heelweg*) is een buurtschap in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland. Het darp besteet uut twee kernen: Haelweg-Oost en Haelweg-West.

Haelweg, met ruum duzend inwoners, steet veural bekend om het jaorlekse Hippisch Festijn en het daoran ekoppelde Hengstenbal en Bierfeest. Jongeren uit de verre umstreken komt in het weekend bij uutgaonscentrum De Radstake stappen. Ook op sportief gebied is Haelweg een aktieve gemeenschap.

Andere bi-jzundere locaties bunt t keramisch atelier en de huusdierenbegraafplaatse/ -crematorium.
Megchelen

**Megchelen** is een darp in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland.

Megchelen, met ruum duzend inwonners, is het zudelekste puntje van gemeente Olde Iesselstreek. Het darp is aan drie kanten umslotten deur de Duutse grenze. De eerste bewoning van Megchelen geet wiet terugge: vondsten bij archeologiese veldverkenningen leverden westelek van het darp (Vlasakker) Romeins en inheems eerdewark op. Het latere Karolingiese eerdewark dat er ok wodden evonden gif an dat er ok in de 9e en 10e eeuw nog sprake was van een nederzetting.
Netterden

**Netterden** is een darp in de gemeente Olde Iesselstreek in de provinsie Gelderland in Nederland.

Netterden het bi-jnao 500 inwoners en is ok een old darp. Het gebruuk van tufsteen in de St. Walburgiskerk dut een bouwgeschiedenis vermoeden dèn terug geet tot in de 12e eeuw. In 1344 wed ter al gesproaken van een parochie in Netterden. Ok deze kerk viel in de reformatie in gereformeerde handen. Maor deur gebrek aan predikanten is het niet geluk de Netterse bevolking veur de ni-je godsdienst te winnen. De kerk is in 1800 als enige kerk boaven de grote rivieren aan de Katholieken terug-gege-ve en wed toen grondig restaureerd.
Sinderen

**Sinderen** is een buurtschap in de gemeente Olde Iesselstreek in de previnsie Gelderland in Nederland.

Sinderen, met ruum duzend inwoners, is umgeven deur de natuurgebieden Wissink en Idink-Nibbelinkbos. Het buurtschap is in trek bi-j toeristen en hef meerdere campings en kampeerboerderi-jen. Het buurtschap is klein en de luu hebt een hechte onderlinge band. Völ activiteiten gebeurt in het buurtschapshuus Sinderen. De historische Antoniuskapel bi-j het vroggere kasteel Sinderen is een bezienswaordigheid. Het buurtschap wodden tot aan de gemeenteleke herindeling deursneden deur de grenze van de vroggere gemeentes Wisch en Gendringen.