Klaankverskoeving

**Klaankverskoeving** is n histories perses in n tael, waorbi'j klaanken, klinkers of mitklinkers mittertied aanders uutspreuken worden. t Is n onderdiel van n roemer perses van taelveraandering. Elke tael het zoksoorte veraanderings mitmaekt. Zo ontstaon ok variaanten, die eventueel uutgruuien tot aparte taelen.

## Veurbielden van mechanismen
* Assimilaosie: twie klaanken worden tegere ien inkelde klaank, bi'jgelieks: de [p] en [b] in *opbod*.
* Dissimilaosie: twie klaanken gruuien nog veerder uutien.
* Metathese: twie klaanken verwisselen van plak, bi'jgelieks: *darde* of *dartig* tegenover *drie*.
* Toonvorming: in partie toontaelen beïnvloedt n verdwenen mitklinker de toonheugte van n klinker die daornao komt.
* Klaankverzaachting (lenisie): n plofklaank wordt n wriefklaank of n eupenere klaank.
* Verbiending (liaison): t inlassen van n verbiending tussen twie woorden, bi'jgelieks in de Nederlaandse spreektael: *toen hoorde je-n-'t* (doe heurde je t) , mar soms ok wel in de Nedersaksiese dialekten: *toe-n-ie 'm zag* (doe hi'j him zag) en in t Fraans: *il y a* wordt *y a t-il* bi'j ommekering veur de vraogvorm.
* Elisie, prokope, synkope en apokope: verskillende manieren waorop n klaank verdwient. Elisie is t verlies van onrekte klaanken (zo krie'j *alkehol* veur *alkohol*), prokope t verlies van klaanken an t begin van n woord (bi'jgelieks t Engelse *knife* waor de k vortvalen is), synkope is t verlies van klaanken in t midden van n woord (bi'jgelies: de uutspraoke *wachen* veur *wachten* of *milgang* veur *middelgang*), apokope is t verlies van klaanken an t aende van n woord (bi'jgelieks *aep* veur *aepe*).
* Palatalisaosie: n niet-palataole klaank wordt dichter in de buurt van t harde gehemelte uutspreuken.
* Prothesis, epenthesis en paragoge: t inlassen van ien of n peer klaanken op n bepaolde plak in n woord. Prothesis is an t begin van n woord, bv. t Spaanse woord: *estado* (staot), epenthesis is tussen twie klaanken, bv. *kark* dat uutspreuken wordt as *karrek* en paragoge is t inlassen van klaanken an t aende van n woord, bv. in t Italiaanse *sono* (ik bin) dat van t Latiense *sum* komt, n aander veurbield van paragoge is t Nederlaandse woord *schoen* dat vrogger in t enkelvoold *schoe* was (now nog zo in t Stellingwarfs) mit t meervoold *schoen*, dat wordde laeter *schoen* (enkelvoold) mit meervoold *schoenen* (de hudige meervooldvorm van *schoe* in et Stellingwarfs).
* Lettergreepverlies (haplologie): verlies van n lettergrepe deur n geliekklinkende lettergrepe, bi'jgelieks: Ooldengels *Anglaland* wordde *England*.
* Neusklaankvorming (nasalisaosie): t verlies van n deur de neuze uutspreuken mitklinker het tot gevolg dat n naobi'je klinker n neusklaank wordt, bi'jgelieks in Fraanse woorden mit *-in*, die eerst as [in] uutsproken wordden, en now as  klinken. Dit he'j ok in partie Twentse en aandere Nedersaksiese dialekten (bv. *[mɑ̃]* veur *man*).
* Klaankbreking: is in de fonologie de benaeming veur n antal veraanderings in de uutspraoke van klinkers waor onder aandere vertwieklaanking en verdrieklaanking onder valen. Bi'j *vertwieklaanking* (diftongering) of *verdrieklaanking* wordt n inkelde klinker (ienklaank) n twieklaank of n drieklaank, bi'jgelieks: *Paries* wordde in t Nederlaands *Parijs*, bi'j Westfaelse klaankbreking wordt *eten* () uutspreuken as . t Ommekeerde verskiensel hiet *verienklaanking* (monoftongering).

## Historiese veurbielden
* De grote klinkerverskoeving (Engels)
* De grote klaankverskoevings in de Germaanse taelen
** De eerste Germaanse klaankverskoeving
** De twiede Germaanse klaankverskoeving
* In t oorspronkelike Latien wordde de /c/ (lichtkaans) altied as [k] uutspreuken, mar de uutspraoke verskeuf as gevolg van palatalisaosie laeter naor [s] (tenminste véúr e, ae, i of y), bi'jgelieks:
** *[[Marcus Tullius Cicero|Cicero]]*: van [kikero] naor [sisero]
** *[[Julius Caesar|Caesar]]*: van [kaisar] naor [sesar] (mar *keizer*)
** *[[Frankiese Riek|Francia]]*: van [frankia] naor [fransia] (mar *Fraankriek*)