Esties

t **Esties** (*eesti keel*; uutsprake: ) is de offisiële taal van de republiek Estlaand. De taal, die oek wel **Estlaands**, **Estnies** of **Ests** eneumd wörden, hef ongeveer 1 miljoen sprekers. Daormee is t, nao t Ieslaands en t Maltees, de op twee nao kleinste taal in Europa die op alle nivo's (wetgeving, rechtsprake, wetenschap, literatuur) gebruukt wörden.

t Esties beheurt tot de Finoegriese talen en daorbinnen weer tot de Oostzeefinse talen. Tot die groep talen, die rond de Finse Golf espreuken wörden, beheurt oek t Fins, n taal die de meeste Esten mit n minne meuite verstaon kunnen. Ummekeerd geldt dat wat minder: behalve de verwaantschap tussen de talen speult oek t feit dat de Esten vertrouwd bin mit t Fins n rolle. Zo konnen ze bieveurbeeld altied Finse televisie ontvangen en wörden Estlaand nog altied drok bezöcht deur Finse toeristen.

t Esties is niet verwaant an t Lets of t Litouws - dit bin Baltiese, of nog beter, Oost-Baltiese talen  - oek an t Slaviese Russies is t niet verwaant.

t Esties gebruukt t Latiense alfabet, an-evuld mit de klinkertekens ä, ö, ü en õ. Dat leste teken steet veur n typies Estiese klinker, die evormp wörden deur de tong te plaotsen as of je n /o/ uutspreken en daorbie de lippen spreien. De klinkers en de medeklinkers kunnen kort, lank en overlank ween. In de spelling he'j zwat allinnig mer de tegenstelling kort-lank, en dat wörden an-egeven deur de letter dubbel te schrieven: *sada* 'honderd' vs. *saada* 'kriegen' en *kana* 'kip' vs. *kanna* 'draag!'.

t Esties is beïnvleud deur talen uut de umliggende laanden, en hef dus n bulte Germaanse, Baltiese en Slaviese leenwoorden. 

Van de 12e tot de 16e eeuw hef t Esties oek onder invleud van t Nedersaksies estaon, mer disse invleud hef niet zo stark ewest as bieveurbeeld op t Zweeds en t Noors. Toch wörden t antal woorden van Nedersaksiese aofkomst eschat op zo'n 15 persent. Van de 16e tot de 20e eeuw kwam daor oek nog es n bulte Hoogduutse leenwoorden bie, waordeur sommige woorden nog goed herkenbaor bin. In totaal is zo'n 22-25 persent van de Estiese woordeschat van Nedersaksiese en Hoogduutse aofkomst. Deurdat de Estiese spellingsregels op sommige punten op die van t Nederlaands en de Nedersaksiese dialekten lieken, bin der n bulte woorden die liek alleens bin, bieveurbeeld: *klooster*, *kaart*, *kroon*, *kraan*. Aandere woorden verschillen n pietsjen, mer bin toch heel herkenbaor: *hoov* (hof), *triikima* (strieken), *pott *(pot) en *pann *(pan). t Antal Russiese leenwoorden uut de veurbieje eeuw is aordig beteund ebleven. Wel is de invleud van t Engels tegenswoordig groot. t Esties hef minder as t Fins de neiging um eigen, puristiese woorden te gebruken veur nieje zaken (telefon, instituut, mer wel *arvuti* veur komputer).

## Karakteristiek veur t Esties
* t Esties gebruukt vake naamvallen, waor Indo-Europese talen liever veurzetsels gebruken: *käes* 'in de haand', *Eestisse* 'naor Estlaand'.
* der is gien verschil tussen woorden die naor n mannelik of vrouwelik iets verwiezen; *tema* betekent zowel 'hij' as 'zee'.
* nao n telwoord volgt t enkelvoud. De biebeheurende naamval is de partitief, n naamval die oorspronkelik n deel van iets uutdrokt (vergeliekbaor mit t delend lidwoord in t Frans en Italiaans).
* medeklinkers in woorden ondergaon lenisie (i.e. veraanderen, verkorten of verdwienen) as ze deel uutmaken van n esleuten (of: oorspronkelik esleuten) lettergrepe: *tiib* 'vleugel' vs. *tiival* 'an de vleugel'.
* t hef gien lidwoorden.
* t Esties geet medeklinkerklusters an t begin van woorden uut de weg : *straand* wörden dus *rand*

Bovenstaonde eigenschappen deelt t Esties mit t Fins en mit de meeste aandere Finoegriese talen.

### Verschillen tussen Esties en Fins
* Esties hef gien klinkerharmonie. Wel kunnen nao de eerste lettergrepe mer vier klinkers veurkoemen: a, e, i en u (as variaant soms o).
* t Esties hef meer tweeklanken as t Fins, zo as *äe* en *ea*. Mer t hef niet de typiese Finse openende tweeklanken *ie*, *yö* en *uo*, dit is in t Esties nog behölden as *ee*, *öö* en *oo*. Vergeliek Fins *kieli*, *syödä* en *juoda* mit t Estiese *keel*, *sööma* en *jooma*.
* Klinkers kunnen in verbeugen vormen veraanderingen ondergaon: *madu* 'slang' vs. *mao* 'van de slang' (u wörden o, vergeliek Fins *mato* en *madon*), *rida* 'armoe' vs. *rea* 'van de armoe' (i wörden e, vergeliek Fins *riita* en *riidan*).
* Waor in t Fins bezit uutedrokt wörden deur n uutgang achter t woord, gebruukt t Esties n vorm van t persoonlik veurnaamwoord: Fins *käteni* = Esties *mu käsi* 'mien haand'. Mer in de Finse spreektaal gebruken ze oek wel *mun käsi*.
* Der bin n bulte warkwoordsveurvoegsels, vergeliekbaor mit die in t Nedersaksies: *kandma* 'dragen': *ette kandma* 'veurdragen'.
* Der bin twee vormen veur de infinitief, de da-infinitief en de ma-infinitief: *ma tahan saada* 'ik wil kriegen' vs. *ma pean saama* 'ik mut kriegen' (*saama/saada* = kriegen). Dit is t zelfde as t Finse eerste en darde infinitief, mer je hebben gien onverbeugen Finse darde infinitief en t Esties hef dat wel. In tegenstelling tot t Fins wörden de ma-infinitief gebruukt as opzeukvorm in woordenboeken.

De getallen van 1 tot 10 in t Esties:
1 - üks | 2 - kaks | 3 - kolm | 4 - neli | 5 - viis | 6 - kuus | 7 - seitse |
8 - kaheksa | 9 - üheksa | 10- kümme.

## Referensies


## Uutgaonde verwiezingen
* *Eesti keel ja meel* ("Estlaand: taal en kultuur"). - n audiovisuele kursus in t Esties mit Nederlaands as een van de negen onderwiestalen (ISBN 978-9985-9794-5-7).
* Eesti Keele Instituut - taalorganisasie veur t Esties