open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vleuigolve

Een **vleuigolve** of een **tsunami** is een alderbarstensgrote golve dee op-ewek wonnen deur een eerdbeving, eerdverschuving, vulkaanuutbarsting, zwaore cyclonen of een meteorietinslag. Een tsunami onderscheid zich van een normale golve deurdat een tsunami neet op-ewek kan wonnen deur wiend of getiejen, oek umdat bie een tsunami waoter verplaos wonnen en bie wiendgolven neet.

## Vleuigolve of tsunami?
Een *vleuigolve* kan meerdere betekenissen hem, en kan dus oek gebruuk wonnen as syneniem veur 't woord *tsunami*, dat de of-eleupen tied stark in opmars is. Et woord tsunami is ofkomstig uut 't Japans en beteken letterlijk *havengolve* (tsu = haven; nami = golve), mar een vleuigolve kan oek de betekenis hem van 'springvleud', hierbie wonnen de vleuigolve dus wel veroorzaak deur de getiejen.

## De tsunami van een schofjen eleen
* Op 26 december 2004 wönnen onder aandere Sri Lanka, Thailaand, India en Indonesië zwaor etröffen deur een tsunami dee volgen op een zeebeving mit een krach van 9.3 op de schaole van Richter in de Indische Oceaan.
* Op 11 meert 2011 wönnen Japan zwaor etröffen deur een tsunami dee volgen op een eerdbeving mit een krach van 8.9 op de schaole van Richter.
Streektaol

Een **streektaol** is een taol die up politiek en administraotief-rechtelijk gebied erkend wordt as officiële taol van een bepaolde streek. Nederlaand hef officieel drei erkende streektaolen: Nedersaksisch, Limbörgs en Fries. Het Fries hef now nog een hogere staotus as de aandere twee taolen, maor ze bint bezig um 't Nedersaksisch erkend te kriegen volgens diel III van 't Europees Haandvest veur regionale talen of talen van minderheden. Dit zol dan betekenen dat het dezölfde staotus as het Fries krig (een darde laandstaol). Op 26 september 2006 hebt de overheden in de regio waor ze Nedersaksisch praot hieroaver een petitie anboden an de vaste Kaomercommissie veur Binnenlaandse Zaoken en Keuninkrieksrelaoties.  't Dagblad van 't Noorden berichtten op 9 juli 2007 det der een goeie kaans is det 't kabinet 't Nedersaksisch diel III van 't Haandvest geven zal. 

Een verzeuk um het Zeeuws erkend te kriegen as Nederlaands vierde streektaol weur in 2004 ofwezen deur minister van Binnenlaandse Zaoken Johan Remkes, umdat het Zeeuws historisch bekeken een dialect van het Nederlaands weden zol.  't Nedersaksisch hef daorintegen, ondaanks mangs slimme beïnvloeding van en deur 't Hollaands/Nederlaands, zien eigen ontstaonsgeschiedenis.

## Verwiezings
Glaozekleed

**Glaozekleed** of **vitrage** is een iezelig dun gedien dee de zunnestraoling een bietjen tegenhuilt en veurkump dat meensen naor binnen kieken. Daornaos kunnen ze arg dekoretief ween. Glaozeklejen wonnen, van butenof ezien, veur de gedienen ehungen. Een glaozekleed kan een raamopening helemaole bedekken, of een gedeelte dervan, zoas allinnig de onderkaante, de bovenkaante of allebei mit in 't midden een *kiekgaotjen*. Een glaozekleed kan oek verwiezen naor de overgedienen.

## Nedersaksisch
* Grunnegs: *gardien*
* Veluws:
***gedien*
***glaozekleed*
***glasgedien, -kleed*
***vitrage, vitrazie*
***betweenstof* (Garder)
Kribbe

Een **kribbe** is 'n klean bedjen vuur pasgeboren kiengeren. Kiengeren slapen miestal in kribben omdat gewone bedden niet veilig genoeg binnen. Kribben binnen zo emaakt dat 't keend d'r niet eut kan vallen, en duur de oge kaanten kunnen ze d'r ok mulijk eutklimmen.

Een kribbe et net as 'n gewoon bedde 'n beddezak. 'n Kussem is d'r miestal niet, omdat kiengeren ier vaak in estikt binnen. Vaak liggen d'r knuffels in de kribbe. Volgens de Biebel is Jezus Christus geboren in 'n outen kribbe.

## Ofmetingen
Een veilige kribbe moet 30 cm diep, 45 cm breed en 80 cm lang wezen. As d'r langerst de muur spealen stoon, moet de spealofstaand tussen de 4,5 en 6,5 centimeter wezen.

## Angere betekenis
'n Kribbe kan ok de betekenis van 'n *[[trog|voerbak]]* eawen.

## Nedersaksisch
* Drèents: *weeg*, *weeig*, *weig*, *wieg*
* Grunnegs: *naanje*, *suuske*, *waig*
* Stellingwarfs: *wieg*
* Tweants:*weeg*
* Urkers: *kribbe*
* Veluws:
** *wieg*
** *wege*
** *suja*, *soeja*, *huia*
** *schommelwieg*
** *schommelbed*, *-berre*
** *(kiender)ledekantje*
** *kienderbed*, *-berre*
Veenkelonie

Een **veenkelonie** is een nederzetting die ontstaon is deurdat warkvolk naor een gebied trokken waor hoogvene ofgreven wodden veur de produktie van turf.

Mit de anduding *Veenkeloniën* wodt meerstal de streek in et oosten van Grunningen en Drenthe bedoeld. Hier lag et Boertanger Moor dat vanof omdebi'j 1600 in kultuur brocht wodde.

De ooldste veenkelonieën in dit gebied (Kropswoolde, Wildervank) liggen et dichtst bi'j de stad Grunningen. De grootschaolige vervening in Zuudoost-Drenthe begon pas vanof 1850, naodat de eerste grote kenaolen (Verlengde Hoogeveense Veert en Oranjekenaol vanuut et westen en et Scholtenskenaol vanuut et noorden) greven weren. Et vene in Zuudoost-Drenthe bevatte een dikke bolsterlaoge. Disse wodde veurnaemelik febrieksmaotig verwarkt tot turfstrujjinge. 

Veenkeloniën bin ok buten dit gebied te vienen: in Zuud-Drenthe en Noord-Overiessel (Et Hogevene, De Veert) en een twietal in de Peel: Helenevene en Griendtsvene.

De meerste veenkeloniën wodden kenmarkt deur heur langrekte ligging langes een kenaol (lintbebouwing), dat in veul gevallen intussen dempt is. D'r bin liekewel ok veenkeloniën die niet ontstaon binnen langes een kenaol, mar langes een weg. Dat gelt mit naeme veur een antal veenkeloniën in Drenthe zoas bi'jveurbeeld Zuudlaordervene en Bunervene. 

Et ontgonnen veengebied rond de Friese Stellingwarven, et Drentse Westerveld en et Grunningse Vredewoold wodden ok wel de Veenkeloniën nuumd. Hierdeur ontstaot d'r vaeke veul verwarring rond de benaeming Veenkeloniën. 

## Zie ok
* Lieste van Veenkelonioals Grönnegse begrippen
Aolkruud

**Aolkruud** kan verwiezen naor:

*Waotermunt - synoniem veur aolkruud
*Aolkruud (Mentha spicata) - Nederlaans: aarmunt of groene munt
*Aolkruud (Mentha spicata crispa) - Nederlaans: kruizemunt
Butenpost

**Butenpost** (Fries: *Bûtenpost*, Nederlaans: *Buitenpost*) is een dörp en et heufdplak van de gemiente Achtkarspelen, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand.

**Antal inwoners deur de jaoren henne per [[1 jannewaori]]:**

***2006** - 5.762
***2004** - 5.719
***2002** - 5.650
***2000** - 5.639
***1998** - 5.632
***1996** - 5.625
***1994** - 5.605
***1992** - 5.552
***1990** - 5.498

Butenpost leit in et noorden van Achtkarspelen tussen Grunningen en Liwwadden en die ligging is vanoolds van belang west veur dit (greens-) dörp. In vroggere tieden het Butenpost veul te lieden had van de stried tussen de Friezen en de Grunningers. 

De naeme Butenpost verwiest naor butenste waacht of voetbrogge, die doedertieden post nuumd wodden. Staorigan vestigden d'r leden van veurnaemelik Friese femilies; rouwbodden in de Nederlaanse Hervormde Karke herinneren daoran. In de 19e ieuw begon Butenpost veurdiel te trekken uut de ligging tussen twie heufdsteden. Dit dörp wodde pleisterplak veur de postwaegens. De peerden verdwenen naodat in 1866 de spoorliende tussen Grunningen en Liwwadden eupend wodde en d'r auto's kwammen.

Butenpost leit an de spoorliende Grunningen-Liwwadden. In beidend richtingen ku'j drie keer per ure op de trein stappen. Twie daorvan bin stoptreinen en ien is een sneltrein.

Spoorliende en rieksweg hebben in belangrieke maote biedregen tot de ontwikkeling van Butenpost en de ligging daoran is nog de hieltied van groot belang. In Butenpost is et gemientehuus vestigd. Et veurzieningsnivo bi'jveurbeeld deur schoelen en de ligging dregen d'r toe bi'j, dat d'r spraoke is van een nog steeds greuiende woonfunctie van Butenpost. 

Op 30 augustus 2005 kwam Butenpost in et ni'js, doe d'r een wichien van Etiopische ofkomst bekoegeld wodde mit bliekwaeter. De daoder dee dit uut racistische motieven. Dit bliek uut uutspraoken die hi'j naoderhaand dee. 
De daoder kwam uut Surhuustervene, een groot dörp op zoe'n 10 kilemeter ofstaand van Butenpost.

Ok is Butenpost vaeke in et ni'js kommen deur et voetbal. Profclubs zoas SC Heerenveen, Ajax, Cambuur Leeuwarden, Valencia, FC Groningen en vule aandere klubs kwammen in Butenpost op vesite.

Butenpost het daornaost nog de grootste botanische krudetuun van Nederlaand.
Skoefdeure

Een **skoefdeure** is een deure, die-j los kan doen deur de deure te skoeven in pläse van 't los te drukken of deran te trekken, zoas dät bi'j de meeste deuren giet. Skoefdeuren wonnen meestentieds gebruukt bi'j balkons en terrassen. Binnen vie-j meestentieds niet zoväke een skoefdeure, mä ze bint väke te vienen in serres.

In 't olde Japan waren alle deuren vrogger skoefdeuren, emaokt van holten balken mit pepier der tussen. 't Was de geweunte dat vrouwluu altied de deur open skoven. As manluu dat deden wer 't as belediging opevat en gaf 't an dat de vrouwluu 't niet goed deden.

## Nedersaksisch
*Grunnegs: *(rol)schot*
*Stellingwarfs: *schoefdeure*
*Tweants: *skoefduur(e)*, *~deur(e)*
*Urkers: *skeufduur*
*Veluws: 
***schuufdeur(e)*
***schoefdeur(e)* (Wezep, Une, Vaossen, Terwolde, Twelle, Loen, Deelen)
***skoefdeure* (Attem)
***sjuufdeur* (Bunsjoten)
***roldeure* (Vaossen)
Edinburgh

**Edinburgh** (uutspreuken deur Edinburghers as "edin-braah" en soms as "edin-burra" deur meensen van buten de stad) (Schots: *Edinburgh*, Schots-Gaols: *Dùn Èideann*) is sinds 1492 de heufdstad van Schotlaand (een laand van 't Verienigd Keuninkriek). De stad leit an de oostkust, an de zuudziede van de Firth of Forth, en is de zetel van 't Schotse parlement dat in 1999 opnei insteld is. In 't Schots-Gaols hiet de stad *Dùn Èideann*, mor de inwoners numen 't liefkeuzend *Auld Reekie* ("Olde Reukerd"). 

## Bestuurlijke indieling
Edinburgh hef ongeveer 450.000 inwoners, en is een van de *Lieutenancy areas of Scotland*.
De binnenstad van Edinburgh bestiet oet Old Town en New Town.

## Haven
Edinburgh had vrogger uutstrekte dokken. 't Havengebied, Leith, is herstructureerd, en de haven wördt noe veurnaomelijk bezoch deur cruiseschepen die naor Noorwegen, Zweden, Denemarken, Duutslaand en Nederlaand vaoren. In de haven leit noe de 'Royal Yacht Brittania', een enorm schip van de keuninklijke femilie, waor toeristen een rondleiding kunnen kriegen.
Drie

**Drie** kan verwiezen naor:

*Drie (getal) - 't getal drie
*Drie (Gelderland) - een plaots in Gelderland
RTV Noord

**RTV Noord** is de regionoale zender van de provìnzie Grunnen.

In 1978 wuir de RONO in drai regionoale omroepen splitst: Radio Fryslân (veur Fraislaand), Radio Noord (veur Grunnen en t Drìnt) en Radio Oost (veur Gelderlaand en Overiessel). In 1989 wuir t gedailte veur de provìnzie Drìnt ofsplitst en gong wieder onder de noam Radio Drenthe (now RTV Drenthe). Radio Noord wuir doarmet ain regionoale omroep exclusief veur de provìnzie Grunnen.

De noam *Radio Noord* wuir wiezegd in *RTV Noord* dou in 1995 de zender ook tillevisieoetzendings gong verzurgen.

De studio's waren tot september 2005 in t Prinsenhof aan t *Martinikèrkhof* in t Stad, mor tegenswoordeg worden alle oetzendings doan vanoet de Mediacentroale, ain verbouwde elektriciteitscentroale in t zuden van de stad in de buurt van de Eurobörg.

## Zai ook
* Jacques d'Ancona
* Wim Ramaker (direkteur)
* Cunera van Selm (prissentatrice)
* Jaap Nienhuis (prissentator)

## Boetende hìnwiezen
*RTV Noord.nl
Ministerie van Binnenlaanse Zaeken en Keuninkrieksrelaosies

Et Nederlaanse **Ministerie van Binnenlaanse Zaeken en Keuninkrieksrelaosies** (ofkot tot BZK) is de opvolger van et vroggere Ministerie van Binnenlaanse Zaeken. De toevoeging "Keuninkrieksrelaosies" het betrekking op de Nederlaanse Antillen en Aruba. 

Op dit mement (sund 2002) bekleedt Johan Remkes de post van Minister van Binnenlaanse Zaeken en Keuninkrieksrelaosies. Daornaost is, nao et oftreden van Alexander Pechtold in 2006, Atzo Nicolaï as minister zunder portefeuille Minister veur Bestuurlike Verni'jing en Keuninkrieksrelaosies.

## Heufddoelstellings
De heufddoelstellings van et ministerie bin in et kot:

* Et verzekeren van de demokratische rechtsstaot.
* De zorg veur een goed funktionerend eupenbaor bestuur.
* De kwaliteit verzekeren van personeel en beheer in de rieksdienst.
* Et bewaeken van de Grondwet.
* Et koördineren van de saemenwarkingsrelaosie mit de Nederlaanse Antillen en Aruba.
* Et bevorderen van de eupenbaore orde en veilighied.
* De zorg veur et konstitutionele staotsrechtelike bestel. 

Onder et Ministerie van BZK valen onder aandere de diensten die inzet wodden bi'j rampebestrieding, zoas pelisie en braandweer.

## Geschiedenis
Et ministerie is in 1798 opricht onder de naeme *Departement van inwendige pelisie en toezicht op de staot van dieken, wegen en waeteren van de [[Batoafse Republiek|Bataafse Rippebliek]]*.

## Uutgaonde verwiezings
* Webstee Ministerie van BZK
* Webstee Nederlaanse Overhied
Ballum

**Ballum** is een dörp op et Nederlaanse waddeneilaand Amelaand, in de gelieknaemige gemiente in de perveensie Frieslaand.

Alhoewel Ballum mit omdebi'j 370 inwoners et kleinste dörp op Amelaand is, leit et gemientehuus in et dörp. De veerpont van Amelaand is daorintegen in Nes.

## Bevolkingsontwikkeling
* 2004 - 370
* 2003 - 367
* 2002 - 360
* 1999 - 371

## Uutgaonde verwiezings
* Officiële webstee van Amelaand
Nötter (Wierdn)

**Nötter** (Nederlaands: *Notter*) is n boerschop in t Oaveriessels gebeed Tweante tusken Riesn, Wierdn en Nijverdal. t Valt oonder de gemeante Wierdn, n deel van de boerschop is an Heldern verkocht veur de uutbreiding van Nijverdal.

'n Naam geet wierumme op et oldsaksische *nuthere*, ne samentrekking tusken *nut* en *here*, wat zovölle bedudt as zandrugge met nöttenbeume.
1198

## Gebeurtenissen
Innocentius III volg Celestinus III op as paus

## Geboren
*...

## Uut de tied
* 8 januari - Paus Celestinus III (91), (paus van 1191 tot 1198)
1197

## Gebeurtenissen
*...

## Geboren
*Juntoku, Keizer van Japan (r. 1210-1221)

## Uut de tied
* Hendrik VI van 't Heilige Roomse Riek
1196

## Gebeurtenissen
* 's-Hertogenbosch (Nederlaand) krieg stadsrechen.
*6 december - Hollaand en Frieslaand wonnen eteisterd deur de Sint-Nicolaasvleud. 't Risseltaot van disse sturm was een ofslag van de veengebieden in West-Frieslaand en een vergroting van de Waddenzee en de Zujerzee.
* Stefan Nemanjić wonnen grootvors van Rascië

## Geboren
*...

## Uut de tied
*...
1195

## Gebeurtenissen
* Alexius III Angelus wonnen keizer van Byzantium, hij volg Isaak II Angelus op.
* De burch van Borgloon wonnen verrineweerd deur 't huurleger van de Luukse prinsbisschop Rudolf van Zähringen.
* 19 juli: Slag bie Alarcos: Alfons VIII van Kastilië wonnen verslagen deur de Almohaden

## Geboren
* Antonius van Padua of Lissabon.

## Uut de tied
* ...
1194

## Gebeurtenissen
* Nao een grote braand is besleuten de kathedraol van Chartres helemaole niej en veul grootser te herbouwen.
* 1194-1222 Raymond VI graaf van Toulouse. Hij speulde een heufrol in de verdediging van Zuud-Frankriek in de kruustoch tien de katharen.

## Geboren
* 26 december - Keizer Frederik II

## Uut de tied
* 31 december - Leopold V van Oostenriek (37)
1193

## Gebeurtenissen
* Lothar von Hochstaden wonnen op-evolgd deur Simon van Limburg as Prinsbisschop in Luuk.

## Geboren
*...

## Uut de tied
* Saladin (55), Stichtter van de dynastie van de Ajjoebiden en veroveraar van Jeruzalem.
1200

## Gebeurtenissen
* Sahassamalla wonnen koning van Ceylon

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* Zhu Xi, (of *Chu Hsi*), (70), confucianistische geleerde in de tied van de Song-dynastie
1199

## Gebeurtenissen
*6 april - Jan zonder Laand wonnen koning van Engelaand
* Vrede van Péronne

## Geboren
*Ferdinand III van Castilië (overleden 1252)
*24 meert - Ferrand van Portugal, echgenoot van de Vlaomse gravin Johanna van Constantinopel († 1233)

## Uut de tied
* 13 febrewaori - Stefan Nemanja (86), Servisch vors
* 6 april - Richard I van Engelaand (41)
1192

## Gebeurtenissen
* Guy de Lusignan wonnen tot koning van Jeruzalem ekroond
* Cyprus wonnen deur de kruusvaorders veroverd op 't Byzantiense Riek
* Einde van de darde kruustoch
*21 december - Koning Richard Leeuwenhart wonnen op zien weerummereize van de darde kruustoch gevangen-eneumen deur Oostenriekers dee een losprieze vragen.
* Muhammad van Ghor val opniej Prithviraj III van Ajmer an. Opniej vien de stried in Tarain plaose. De hindoevorsen wonnen verslagen. Govinda-raja van Delhi en Guhila van Samatasimha starven. Prithviraj III van Ajmer wonnen gevangen-eneumen en laoter vermeurd.
* 't Hele Chahamana-riek van Ajmer kump in hanen van de moslims en wonnen grondig eplunderd.
* Stichting van 't Cisterciënzer klooster in Aduard.

## Geboren
* Stefan Radoslav, koning van Servië

## Uut de tied
*8 mei - Ottokar IV van Stiermarken (29)
1191

## Gebeurtenissen
* Monniken van Glastonbury Abbey melden de ontdekking van de (vermeende) begraafplaotse van Koning Arthuur en zien koneginne Guinevere.
* Paus Clemens III wonnen op-evolgd deur Paus Celestinus III.
* Muhammad van Ghor val een fort in de Punjab an. Hiermee is de anval op Govinda-raja van Delhi, een vazal van Prithviraj III van Ajmer een feit. 
* Prithviraj onderschep 't leger van de Ghoriden en verslaot 't bie Tarain bie Thanesar (150&nbsp;km noord van Delhi).
* Muhammad van Ghor trek zien eigen weerumme um te hergroeperen.
* Stefan Nemanjić trouwen mit Eudokia, de deerne van de Byzantiense keizer Alexius III.

## Geboren
*...

## Uut de tied
* 27 meert - Paus Clemens III (paus 1187 - 1191)
1190

## Gebeurtenissen
* Zutfent (Nederlaand) krieg stadsrechen, volgens een foutief over-eneumen jaortal in 't ofschrifte van de stadsbreve (begin 13e eeuw). De echte stadsrechverlening vun plaose tussen 1191 en 1196.
* Einde van de dynastie van de Ghasnavieden
* Dirk VII wonnen Graaf van Hollaand 
* Hendrik I van Brabant wonnen oek hertog van Lotharingen.

## Geboren
* Hendrik de Rieke van Nassau

## Uut de tied
* 1 augustus - Floris III (49), Graaf van Hollaand (r. 1157 - 1190)
* Sibylla van Jeruzalem (30)
* 10 juni - Frederik Barbarossa (68), Keizer van 't Heilige Roomse Riek
Grouw

**Grouw** (Fries: *Grou*) is een dörp mit een stedelik kerakter in de gemiente Liwwadden in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et dörp, mit omdebi'j 5.910 inwoners, is legen an et Pikmeer en et Prinses Margrietkenaol. Et beheurde tot 2014 tot de vroggere gemiente Boornsterhem.

Et dörp is veural bekend om de viering van *[[Petrus|Sint-Piter]]* op 21 febrewaori in plak van Sunderklaos op 5 december zoas in de rest van Nederlaand.

Grouw leit langes de A32 en het een stesjon an de spoorliende Liwwadden-Zwolle.

## Geschiedenis
Tot de gemientelike herindieling in 1984 maekte Grouw as heufdplak diel uut van de veurmaolige gemiente Idaarderediel.

In 1989 wodde de officiële naeme deur de gemiente Boornsterhem wiezigd in et Friestaelige *Grou*.

## Bevolkingsontwikkeling
* 2006 - 5.769
* 2005 - 5.875
* 2004 - 5.916
* 2002 - 5.731
* 1999 - 5.472
* 1990 - 5.316
* 1973 - 4.600
* 1969 - 4.129
* 1964 - 3.880
* 1959 - 3.522
* 1954 - 3.453

## Geboren in Grouw
* Atje Keulen-Deelstra (31 december 1938), schaetsster
* Haitske Valentijn (16 juni 1954), schaetsster

## Uutgaonde verwiezing
* Sintpiter.nl
Damwoolde

**Damwoolde** (officieel, Fries: *Damwâld*) is een dörp in de gemiente Dantemediel in Noordoost-Frieslaand (Nederlaand). Et leit amper op 5 km ofstaand in et zuden van Dokkum. Damwoolde het 5.640 inwoners (1 jannewaori 2014) en is daormit et grootste dörp van de gemiente. Et gemientehuus van Dantemediel is hier sund 1999 vestigd.

Vrogger beston et dörp uut Dantemewoolde, Akkerwoolde en Murmerwoolde, mar in 1971 ontston de ni'je ienhied Damwoolde. De eerste drie letters van de oolde dörpsnaemen wodden saemenneumen en vormde de ni'je dörpsnaeme. Et is een uutstrekt dörp mit veul losstaonde woningen.

## Uutgaonde verwiezings
*Weerstesjon Damwoolde
Feyenoord

**Feyenoord** is een perfessionele voetbalverienige in Rotterdam. Vrogger iette de club *Feijenoord Rotterdam* mar de club internationaliseerde de naam in de jaoren zeuventig. Feyenoord speulde toe regelmaotig Europacupwedstrieden en butenlaanders adden muuite mit 't uutspreken van de 'ij'. Feyenoord wönnen op 19 juli 1908 op-erich.

't Stadion dat Feyenoord uurt um zien tuuswedstrieden in te speulen, iet Stadion Feijenoord. Disse wördt in de volksmond De Kuip enuumd.

't Voetbaltenue van de speulers bestiet uut een rood-wit shirt en een zwarte broek.

Sämen mit Ajax en PSV vormt Feyenoord de traditionele grote drie topclubs van Nederlaand. 

## Clublied
't Clublied van Feyenoord is sinds 1961 't *Hand in Hand*:

:*Ga je mee naar het stadion*
:*Naar de club van rood en wit*
:*Zoek een plaatsje in de zon*
:*Waar je zo gezellig zit*
:*Kijk ze komen op het veld*
:*Een gejuich uit duizend kelen*
:*Ja, je staat er van versteld*
:*Als die sterrenploeg gaat spelen*

:*Dan is altijd wat je hoort...*
:*Het lied van Feyenoord*

:*Hand in hand kameraden*
:*Hand in hand voor Feyenoord 1*
:*Geen woorden maar daden*
:*Leve Feyenoord 1*
Noordelik halfroend

t **Noordelik halfroend** is t gedeelte van de eerde in t noorden van de evenaar.

De meeste werelddelen, behalve Australië en Antarktika, liggen geheel of gedeeltelik op t noordelik halfroend. Afrika en Zuud-Amerika liggen veur n gedeelte op t zujelik halfroend en de Indonesiese eilanden bin t enigste deel van Azië dat oender de evenaar leit. t Noordelik halfroend is dan oek veul bevolkter as t zujelik halfroend.

Op t noordelik en zujelik halfroend bin de seizoenen krek aarstum. De zoemer begint hier op of roend 21 juni, de dag die in t noorden van de Kreeftskeerkring de langste dag van t jaor is. De kortste dag en t begin van de wienter is um en naobie 22 desember.

Op t noordelik halfroend staot de zon smirregs, behalve in t gebied tussen kreeftskeerkring en de evenaar as t zoemer is, altied in t zujen. De zon beweegt der, a'j naor t zujen kieken, in de loop van n dag van links naor rechts.
Zujelik halfroend

t **Zujelik halfroend** is t gedeelte van de eerde in t zujen van de evenaar.

De twee werelddelen die geheel op t zujelike halfroend liggen bin Australië en Antarktika. Zuud-Amerika en Afrika liggen allebei gedeeltelik op t zujelik halfroend. t Grootste gedeelte van de oppervlakte wort in-eneumen deur oseanen; die maken n veul groter deel uut van de totaole oppervlakte as op t noordelik halfroend.

Deur de kanteling van de eerdas bin de seizoenen op t zujelik en noordelik halfroend krek aarstum. Vanof um en naobie 23 september, as de zon recht boven de evenaar staot (equinox) beweegt ie schienbaor steeds veerder naor t zujen, tot ie op ± 22 desember boven de Steenbokskeerkring staot. Disse dag is in t zujen hiervan de langste dag van t jaor, en betekent t begin van de zoemer op t zujelik halfroend. Roend 20 meert staot de zon opniej boven de evenaar en begint op t zujelik halfroend de haarst.

In tegenstelling tot op t noordelik halfroend staot de zon (behalve in t gebied tussen de evenaar en de Steenbokskeerkring, as t zoemer is) roend t mirreguur altied in t noorden, en die beweegt dus schienbaor van rechts naor links gedurende de dag.

Waor op t noordelik halfroend de Poolster as oriëntaosiepunt gebruukt kan worren, is die niet te zien op t zujelik halfroend. Hier bin enkele steernsbeelden te zien die juust in t noorden niet of haost niet te zien bin, bieveurbeeld t zujerkruus.
12e eeuw

Decennia - Eeuwen - 11<sup>e</sup> eeuw - **12<sup>e</sup> eeuw** - 13<sup>e</sup> eeuw

## 12e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
* Kruustochen
* Opkoms van Venetië en Genua.
Jupiter (god)

**Jupiter**, ook wel schreven as **Iuppiter** of **Iupiter** (in verolderd Nederlaands: *Jupijn* of *Jovijn*) is in de Romeinse mythologie de oppergod, en god van de hemel en t onweer. Hai is de zeun van Rhea en Cronus, en de jongste bruir van Ceres, Vesta, Pluto, Neptunus en Juno. Jupiter traauwde mit Juno, mor hai har slim veul minnoaressen. Zien Griekse tegenhanger is Zeus. Zien Etruskische tegenhanger is Tinia.

Aan Cronus was veurspeld dat aine van zien kinder hum van de troon zol steuten, net as hai bie zien voader Uranus doan har. Doarom vermoorde hai zien eerste vuuf kinder, tot groot verdriet van Rhea, zien vraauw. Tenslotte, noa t boaren van Jupiter, gaf zai Cronus n stain te eten en brocht Jupiter noar de Mons Ida op Kreta om opvoed te worden deur nimfen. Dou Jupiter ain wazene werd, gaf hai Cronus een broakmiddel, woardeur de vuuf kinder oetbroakt werden. Hai bevriedde ook Cronus' bruirs, de Cyclopen, dij hum as daank bliksemschichten as woapen gaven.
Anubis

**Anubis** kan verwiezen naor:

*Anubis (god), een Egyptische god 
*Anubis (Stargate), een van de valse goden uut Stargate SG-1 
*Anubis (dier), een aandere benaming veur een grune baviaan
*Het Huis Anubis, een Nederlaanse tillevisieserie
Thoth

**Thoth** was de Egyptische god van de maone, magie, kelender, schriefkunst en wiesheid. Hij had immers de schriefkunst uut-evunnen en hef die kennis dan over-egeven an de mensheid. Ok treedt hij op in de onderwereld bie 't wegen van 't harte: hij noteert 't oordeel van Maät en brengt de persoon die uut de tied ekommen is bie Osiris.

Hij wordt vake of-ebeeld as een baviaanfiguur. Zien heilige dier is de Ibis, en zien attributen de schrieftaofel en griffel. De betekenisse van de vogel Ibis is dudelijk: rond de aoverstroming van de Niel keren disse vogels terugge naor Egypte en zo bint ze een betrouwbaore kelender. Ok wönnen der schriefpennen emaakt van heur.

Zien belangriekste cultuscentrum lig in Hermopolis Magna, 't vroggere Chmoen, waor der nog twee massieve beelden van disse god beweerd eblèven bint. De stad dankt heur naam immers an de god, want in laotere tieden wörden Thoth eïdentificeerd mit Hermes.

In de stried tussen Seth en Horus, perberen Isis 't lèven van heur bruur te redden. Horus wörden daor zo hellig um, dat e de kop van Isis der ofhakken. Thoth hef Isis toe magisch eheeld deur heur een koenkop te gèven.

De Griekse naam veur disse God is Hermes Trismegistus.
Sunt-Anne

**Sunt-Anne** (Bildts: *Sint-Anne*) is as heufdplak et grootste dörp van de gemiente Et Bildt, in de Nederlaanse perveensie Frieslaand. Et leit omdebi'j 15 kilometer in et noord-westen van Liwwadden en het omdebi'j 3.975 inwoners.

De plak is nuumd naor de heilige Anne, de mem van Maria.

Kenmarkend is et achthoekige karkgebouw - de Van Harenskarke - in et midden van et dörp, dat stamt uut 1682. Op disse plak, in et karkgebouw van die tied, trouwde Rembrandt van Rijn in 1634 mit Saskia Van Uylenburgh. Aachter de karke staot de grafkapel van de femilie Van Haren. Et hekke in de deure naor de grafkelder is een geschink van de Zweedse keuning, Gustaaf Adolf.

## Uutgaonde verwiezing
Anubis (god)

**Anubis** was een god in de Egyptische mythologie. Hij wönnen of-ebeeld mit de kop van een jakhals of as een jakhals. Jakhalzen wanen aosèters en werschienlijk zol de associaotie mit dit dier eerder ewest wezen um de doden te bescharmen van verrineweren. 

De god was verantwoordelijk veur de balseming en de verdediging van de begraafplaatsen. Hij gidste de doden deur de onderwereld naor de troon van Osiris. Daorbie ston hij de esturvene bie toe 't hart eweugen wönnen. 

Hij was de onwettige zeune van Osiris en Nephthys, de zus van Isis. Isis had ontdekt dat Osiris heur bedreugen had, mar Nephtys die 't kiend niet wol uut angst veur heur echtgenoot Seth had 't verburgen. Isis vun Anoubis en verzurgde hum. Anubis zol der ok veur zurgen dat Osiris opniej tot lèven kwam en disse zo de eerste mummie was.
Gozo

**Gozo** (*Għawdex* in 't Maltees) is ien van de drie eilaanden die onderdiel oetmaakt van de eilaandengroep Malta. 't Eilaand hef een oppervlakte van zo'n 67 vierkaante kilometer; 15 km breed en zo'n 7 km lang. De belangriekste plaots van 't eilaand is Victoria, ok wal Rabat nuumd.

't Eilaand onderscheidt zuch van Malta deur de grunere eerd en de rustieke umgeving. In 2003 had 't eilaand 30.750 inwoners. Der is een liendienst mit een helikopter tussen Gozo en Malta.

Belangriekste bronnen van inkomsten bint laandbouw en visserij. Daornaost bint der inkomsten oet toerisme.

## Geschiedenis
In 't Neolithicum kwammen de eerste inwoners op 't eilaand vanoet Sicilië. In 1551 kwamen Ottomaanse en Barbariese zeerovers naor 't eilaand. De vief- tot zesdoezend inwoners wurden naor Libië verscheept, en verkocht as slaoven. Wieder liekt de geschiedenis van Gozo slim op die van Malta. Behalve van de periode tussen 28 oktober 1798 en 5 september 1800 waorin Gozo autonomie had.

## Externe verwiezings
* Foto's van Gozo
* Officiële webstee van Gozo (Engels en Maltees)
* Inzoombaore kaort van Gozo
* Gozo & Comino - GuidetoMalta.net
1189

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1189**.
 
## Gebeurtenissen
*3 september - Richard I van Engelaand wonnen koning.
*Stichting van de Duutse Orde.

## Geboren
*...

## Uut de tied
*Hendrik II koning van Engelaand (56)
1188

## Gebeurtenissen
*Aartsbisschop Philips van Heinsberg koop van 't bisdom Keulen de 'curtis ende castrum Selvelden' (hof en kesteel Selvelden, noen Kesteel Silvolde) veur 50 mark zilver.
*Breevoort kump veur et eerst veur op den lieste mit bezittingen van den eertsbiskop van Köln van 1188, dee 3 andelen van et kastele Breevoort hef.
 
## Geboren
*Ada van Holland

## Uut de tied
*22 augustus - Ferdinand II van Leon, koning van Leon en titeldrager van Koning van Spanje.
1187

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1187**.

## Gebeurtenissen
* De stad Doornik breek los van 't Graafschap Vlaanderen, en kump rechstreeks onder de Franse krone te staon. 
* Gregorius VIII wonnen de nieje paus.
* Clemens III wonnen de nieje paus.
* Saladin verover Jeruzalem in de slag van Hattin
* Bohemund IV van Antiochië volg Raymond III van Tripoli op as graaf van Tripoli
* Venetië sluut een goed verdrag mit Isaak van Byzantium. Hij biet een vergoeding veur de schao dee Manuel in 1171 an-erich had en geef Venesië zelfs de controle over de Byzantiense scheepsbouw. Dit zal dodelijke gevolgen hemmen veur 't keizerriek.

## Geboren
* 5 september - Lodewiek VIII van Frankriek

## Uut de tied
* 19 oktober - Paus Urbanus III (paus van 1185 tot 1187)
* 17 december - Paus Gregorius VIII (paus in 1187)
* Raymond III van Tripoli (47)
Ries

**Ries** kan verwiezen naor:

*Ries (Oryza sativa) - n soort voudsel dat veural in Azie eten wordt.
*Ries (dörp) - n dörp in Fraislaand
*Ries (Duutslaand)
Eiffeltoorne

De **Eiffeltoorne** is 't meest opmarkelijke monement van Paries en een van de meest bezöchen bezienswaordigheden van Frankriek. De Eiffeltoorne steet an de kaode van de Seine in 't 7e arrondissement van Paries.

De Eiffeltoorne is wereldwied 't symbool van Frankriek. 't Wonnen deur veul luui ezien as één van de neet-klassieke wereldwonders. 

De toorne is bedoch deur de architek Gustave Eiffel. Eiffel had tot an zien dood een woenige in de top van de toorne. De toorne trek jaorlijks meer as 5,5 miljoen bezeukers. Op 28 november 2002 verwelkomde de Eiffeltoorne zien 200.000.000ste gaste.

Op 't eerste platform is een uutstalling mit infermatie, foto's en schilderiejen van de Eiffeltoorne. Mit de lift is 't meugelijk naor de top van de Eiffeltoorne te gaon, mit de trappe, allinnig tot 't tweede platform.

Infermatiepenelen geven an hokke gebouwen te zien bin vanof de Eiffeltoorne. Der is een uniek uutzichte over Paries.

De Eiffeltoorne is 317 meter hoog, zonder de tillevisieantenne mee te rekenen (324 meter mit antenne). Ofhankelijk van de umgevingstemperatuur kan de toorne een paor centimeter in heugte veraanderen deur 't uutzetten of inkrimpen van 't metaal. De toorne hef vier poten; op verschillende nivo's bin der platforms. De toorne weeg 7.300 ton (totale gewich 10.100 ton).
1186

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1186**.

## Gebeurtenissen
* Vijaya Bahu II is koning van Ceylon
* Noen 't anti-westerse bewind van Andronicus ten einde is haos Venetië zich onderhaandelingen te beginnen um een verdrag mit Byzantium te sluten.
* Muizzudin Muhammad bin Sam (Muhammad van Ghor) verover Lahore. Hiermee kump 't leste deel van 't Ghaznavidenriek in hanen van de Ghoriden. Hiermee kump 't riek van Prithviraj III van de Chahamana dynastie in Rajastan en Punjab onder de moslim-dreiging te liggen.

## Geboren
*...

## Uut de tied
*...
1185

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in 't jaor **1185**.

## Gebeurtenissen
* Rüstem, leider van de Turkmenen voer veldtochen in Oost-Anatolië en Noord-Syrië
* september nao dree jaor terreur wonnen 't bewind van Andronicus I van Byzantium umveer ewurpen. Hij wonnen deur een menigte an stukken escheurd.
* Stichting van 's-Hertogenbosch
* De vuuf-jaor durende Genpei-oorlog in Japan eindig wanneer de Minamoto de Taira verslaon.

## Geboren
*...

## Uut de tied
* 25 november - Paus Lucius III (88), (Paus van 1181 tot 1185)
391

## Gebeurtenissen
* Keizer Theodosius I de Grote maak van 't christendom de staotsgodsdiens van 't Romeinse Riek en verbied alle heidense erediensen.

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* ...
4e eeuw

Decennia - Eeuwen - 3<sup>e</sup> eeuw - **4<sup>e</sup> eeuw** - 5<sup>e</sup> eeuw

## 4e eeuw

## Romeinse Riek
* Keizer Constantien de Grote
* Romeinse Riek wonnen christelijk
* Heufstad Romeinse Riek van Rome naor Byzantium verplaos, wat vanof dan Constantinopel heet
* Einde eenheid Romeinse Riek
* Begin Grote Volksoverhuzing

## China
* De Jin-dynastie is an de mach.
392

## Gebeurtenissen
* Stilicho krieg de titels van opperbevelhebber en kanselier in 't West-Romeinse Riek
* Arbogast speul een belangrieke rol in de beneuming van Eugenius tot opvolger van keizer Valentinianus II.
* Keizer Theodosius I verbied ieder vertoon van heidens gedrag in 't riek.

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* Valentinianus II, medekeizer
390

## Gebeurtenissen
* 25 december - Keizer Theodosius I van Byzantium wonnen deur de bisschop van Milaan, Ambrosius edwongen um in 't openbaor boete te doon veur de slachpartie op burgerrebellen in Thessaloniki.
* Theodosius en Sapor III van Perzië tekenen een overeenkoms veur de deling van Armenië

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* ...
393

## Gebeurtenissen
* Synode van Hippo. Der wonnen een lieste van Biebelboeken goed-ekeurd. De lieste bevat de Biebelboeken, zoas ze noen bekend bin.
* Keizer Theodosius I verbied bie edik de Olympische Speulen umdat 't heidense karakter een bedreiging vorm veur 't christendom.

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* Te Bordeaux: Decimus Magnus Ausonius - Romeins dichter.
396

## Gebeurtenissen
* An Di volg Xiao Wu Di op as keizer van de Chinese Jin-dynastie 
* Stilicho zend een expeditie uut (meugelijk deur humzelf eleid) um de Romeinse mach in Britannia te herstellen (396-399)
* Der kump een einde an de invasie van de Visigothen in Griekenlaand

## Geboren
* Petronius Maximus

## Uut de tied
* ...
397

## Gebeurtenissen
* ...

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* 4 april - Ambrosius van Milaan (58), bisschop en karkleraar.
* 11 november - bisschop Martinus van Tours, herdacht as Sunte-Marten
398

## Gebeurtenissen
*Concilie van Carthago II. De Biebel wonnen veurgoed ekanoniseerd.

## Geboren
*...

## Uut de tied
*...
399

## Gebeurtenissen
* Einde van de Christenvervolging van Yazdigerd I van Perzië
* De Chinese boeddhistische monnik Fa Xian geet op bedevaort naor de heilige plaotsen in 't Gupta-riek van Chandra-Gupta II (daotum meugelijk 400).
* In Constantinopel wonnen de eunuch Eutropius as consul veur-esteld. Dit stuut op bezwairen van Stilicho en 't hof van Ravenna. De gezamenlijke promulgatie van consuls kump hiermee te vervallen. Beiden rieken stellen noen d'r eigen consul vaste.
* Paus Siricius wonnen op-evolgd deur Paus Anastasius I. Hij is een etrouwde man en zien zeune zal laoter oek paus wonnen.

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* Paus Siricius, (Paus van 383 tot 399)
11e eeuw

Decennia - Eeuwen - 10<sup>e</sup> eeuw - **11<sup>e</sup> eeuw** - 12<sup>e</sup> eeuw

## 11e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
*Investituurstried. Machstried tussen de paus van Rome en de keizer van 't Heilige Roomse Riek.
*Kelonisasie van Ieslaand en Greunlaand deur Vikingen. Noorse Nederzetting in Vinlaand (Amerika).
*Verovering van Engelaand deur Willem de Veroveraar.
* Missionarissen brengen 't Christendom naor Scandinavië. Mit de bekering van de Vikingen kump geleidelijk een einde an hullie plundertochen in Europa.
*Begin van de Kruustochen.

## Belangrieke personen
*Filips I van Frankriek
*Godfried van Bouillon
*Hendrik I van Frankriek
*Paus Urbanus II
*Willem de Veroveraar
1999

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in **1999**

## Gebeurtenissen
* 1 jannewaori - de euro wonnen in-evoerd as geldeenheid.
* 12 meert - Tsjechië, Hongarije en Polen trejen toe tot de NAVO.
* 13 juni - Parlementsverkiezingen in België. 
* Juli - bie 't EK zwemmen win Pieter van den Hoogenband zes gouwen medailles.
* 1 juli - In Edinburg wonnen 't Schotse parlement hersteld, dat op 1 jannewaori 1801 of-eschaf was.
* 12 juli - Guy Verhofstadt (VLD) wonnen premier in de federale regering in België.
* November - De VS en China sluten een haandelsovereenkoms.
* 2 december - Noord-Ierlaand krieg een intern zelfbestuur. 
* 28 december - Saparmurat Niyazov wonnen levenslange prissedent verklaord in Turkmenistan. 
* 31 december - Boris Jeltsin nimp ontslag as prissedent van Ruslaand. Vladimir Poetin wonnen de veurlopige prissedent. 
* 31 december - 't Panamakenaal kump volledig in de hanen van Panama. 

## Geboortes
* 19 juli - De 6 miljardste meens. 't Is een kiend uut Sarajevo dee disse (symbolische) roem toe-ewezen krieg.

## Uut de tied
* ...
395

## Gebeurtenissen
* Nao de dood van Theodosius wonnen 't Romeinse Riek opniej, en dit keer definitief, verdeeld. De heufstad van 't West-Romeinse Riek wönnen Rome, de heufstad van 't Oost-Romeinse Riek Constantinopel, 't hudige Istanbul
* Arcadius wonnen keizer van Byzantium
* Alarik wonnen leider van de Visigothen.
* Plunderende Goten verrineweren 't heiligdom veur Apollo in Dafní.

## Geboren
* Marcus Maecilius Flavius Eparchius Avitus, West-Romeinse keizer

## Uut de tied
* Theodosius, Romeins keizer
394

## Gebeurtenissen
* Keizer Theodosius trek de Alpen over en verslaot Eugenius, de keizer van 't wessen dee deur Arbogast op de trone ezet was. Hiermee kwam de leste heidense keizer um 't leven en is 't riek, veur de leste keer, weer verenigd.
* Keizer Theodosius sluut 't orakel van Delphi

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* Eugenius - Keizer van Rome.
5e eeuw

Decennia - Eeuwen - 4<sup>e</sup> eeuw - **5<sup>e</sup> eeuw** - 6<sup>e</sup> eeuw

## 5e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
* Begin van de middeleeuwen
* Ondergang West-Romeinse Riek (476)

## Belangrijke personen
* Odoaker
3e eeuw

Decennia - Eeuwen - 2<sup>e</sup> eeuw - **3<sup>e</sup> eeuw** - 4<sup>e</sup> eeuw

## 3e eeuw

## Romeinse Riek
* Grote crisis Romeinse Riek: veul burgeroorlogen
** Christendom breid zich uut.
** Hervorming deur keizers: Romeinse Riek wonnen toenemend een streng-eregelde dictatuur.
** Administratieve splitsing Romeinse Riek.
** Hier wöd de Haandelingen van Thomas eschreven, en daorin ut Lied van de parel.

## China
* 't Chinese keizerriek val rond 220 uutmekaar in drie Koninkrieken, dee in 280 (tiedelijk) weer herenigd wonnen.
** Stichting van de Jin-dynastie.
21e eeuw

Decennia - Eeuwen - 20<sup>e</sup> eeuw - **21<sup>e</sup> eeuw** - 22<sup>e</sup> eeuw

## 21e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
* De terroristische anslagen op 11 september 2001 in Niej-York en Washington
* De oorlog in Afghanistan (2001) 
* De opkoms van 't internationale terrorisme 
* De Irakoorlog (2003-2005)
* Eerdbeving Indische Oceaan 2004
* Corona 2019 - heden 
* Oekraïne oorlog met Rusland 2022 - heden

## Belangrieke personen
* George W. Bush
* Osama Bin Laden
* Barack Obama
* Vladimir Poetin
* Hu Jintao, prissedent Volksrippebliek China (töt 2013)
* Xi Jinping, prissedent Volksrippebliek China (anesteld in 2013)
* Wen Jiabao, premier Volksrippebliek China
* Saddam Hoessein
* Donald Trump
* Joe Biden
401

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* Paus Innocentius I volg Paus Anastasius I op. Hij verklaor dat zien gezag over de hele christenheid geld.
* De Vandalen beginnen naor 't wessen te trekken vanuut Dacia en Pannonia
* De Visigothen vallen 't noorden van Italië an en zeien dood en verdarf. Dit is 't beginne van de Vierde Gotische Oorlog (tot 413).

## Geboren
* Keizer Theodosius II van Byzantium

## Uut de tied
* Paus Anastasius I (Paus van 399 tot 401)
402

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* 6 april – Slag bie Pollentia, West-Romeinse leger onder leiding van Stilicho verslaot de Visigoten, dee daordeur edwungen wonnen weerumme te gaon naor Illyrië
* Honorius verplaos de heufstad van Milaan naor Ravenna umdat dit eenvoudiger te verdedigen.

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* ...
403

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* Alarik, koning van de Visigoten valt opniej Italië binnen, bie Verona wonnen de Visigoten versleugen deur 't Romeinse leger onder leiding van Stilicho.
* Jehannes Chrysostomus, bisschop van Constantinopel wonnen of-ezet en verbannen, weerummereupen, opniej of-ezet en opniej verbannen.
* Vanwegen de dreiging van de Visigothen wonnen de stadsmuren van Rome hersteld en verstark.

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* ...
404

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
*Een munnik warp hum in Rome in de arena um in de stried tussen twee gladiatoren tussenbeiden te koemen. Hij wonnen deur 't pebliek in stukken escheurd. Naor anleiding van dit incident wonnen 't Colosseum op las van keizer Honorius veurgoed esleuten.

## Geboren
*...

## Uut de tied
* Eudoxia, keizerin van Byzantium, echgenote van keizer Arcadius
405

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
*'t Japanse hof voer officieel 't Chinese schrif in (werschienlijke daotum).
*De Vulgatavertaling van de Biebel in 't Latien is ree

## Geboren
*Ricimer, starke man achter de trone van 't West-Romeinse Riek.

## Uut de tied
*...
406

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* In Efeze wonnen de Tempel van Artemis, een van de zeuven wereldwonders, helemaole mit de grond gelieke emaak en wonnen overbliefsels dervan (en van de Artemiscultus zelf) op-eneumen in 't christendom. De reusachtige zuilen wönnen naor Istanbul ebröch um in de Aya Sofiakarke te dienen, waor ze nog de heeltied te bezichtigen bin.
* Bie Florence wonnen 't leger van Radegast in-esleuten deur de Romeinen onder leiding van Stilicho en verslagen.
* 31 december - Naodat Stilicho de troepen langes de Rien vort-ereupen had um vrede te sluten mit de pretendent in Brittannië vallen de Vandalen, Boergondiërs, Sueven en Alanen Gallië binnen.

## Geboren
* Attila de Hun (werschienlijke daotum)

## Uut de tied
* Godigisel koning van de Vandalen
18e eeuw

Decennia - Eeuwen - 17<sup>e</sup> eeuw - **18<sup>e</sup> eeuw** - 19<sup>e</sup> eeuw

## 18e eeuw

## Belangrieke gebeurtenissen
* Ontdekkingsreizen
* Kelonisasiepreces
* De West-Indische Compagnie (WIC)
* Zevenjarige oorlog
* De Kelonisasie van Amerika
* De Amerikaanse onofhankelijkheidsstried
* De Patriotten vs. stadhouwer Willem V
* De Franse Revolusie
* Delingen van Polen
* Opkoms van de slavernie
* Rococo in de kuns

## Belangrieke personen
* George Washington, de eerste prissedent van de VS
* Thomas Jefferson
* Johann Wolfgang von Goethe
* Jean-Jacques Rousseau
* Frederik II (de Grote) van Prusen
* Johann Sebastian Bach
* Wolfgang Amadeus Mozart
* Voltaire
* Montesquieu
* Denis Diderot
400

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* Rond dit jaor zollen Polynesische zeeluui 't Paoseilaand bereik hem.
* Rond dit jaor begin de ketterie van Pelagius, een munnik in Britannia dee leer dat der gien arfzonde is en dat de meens zonder de Genaode van God de hemel kan bereiken.
* De Chinese boeddhistische munnik Faxian begin an een jaorenlange reize naor India.
* De Visigothen onder Alarik trekken veur de eerste keer Italië binnen.
* Rond disse tied nemen de Japanners 't Chinese schrif over, ze neumen 't kanji.

## Geboren
* ...

## Uut de tied
* ...
407

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* De Franken preberen de Vandalen tien te howden. Ze slagen der zwat in de Vandalen te verrineweren en vermeurden koning Godigisil. De Alanen onder Respendial redden de Vandalen van de ondergang. De invasie geet veerder mar is of-ewend in de richting van de Loire
* 't Romeinse leger in Brittannië reup Constantien III uut tot keizer. Hij val Gallië binnen.
* Opstand van de separatistische Bagaudae in Gallië. Ze beheersen 't grootste deel van Armorica (Bretagne en 't Loiregebied).

## Geboren
*...

## Uut de tied
*...
408

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* Theodosius II is nao de dood van zien vaor de enige keizer van Byzantium, onder regentschap van Anthemius
* Honorius geef bevel Stilicho veur verraod te vermeurden
* Nao Stilicho's dood treed een golve van anti-barbaars geweld op in Italië. Vele Gotische soldaoten lopen over naor Alarik. Hij eis een som geld um hum naor Pannonia (Hongarije) weerumme te trekken.
* As an Alariks eisen neet voldaon wonnen, trek e op naor Rome en beleger 't. Hij verkrieg een rieke losprieze veur de stad en trek hum weerumme naor Etrurië.

## Geboren
*...

## Uut de tied
* Arcadius, keizer van Byzantium
* 22 augustus - Stilicho, Germaanse opperbevelhebber en veurmaolig voogd van Honorius (executie in opdrach van Honorius)
409

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* Yazdigerd I van Perzië vaordig een edik uut waorin de christenen toleransie toe-ezegd wonnen.
* Chandra-Gupta II geef een antal zilveren munten uut, noen hij de satrapen van de Shaka gebieden in West-India an zien riek toe-evoegd hef. Hij hef daormee de toegang tot de havens van Gujarat zeker-esteld.
* Vandalen, Sueven en Alanen bereiken Spanje.
* Onderhaandelingen tussen Honorius en Alarik mislokken, en Alarik trek opniej op naor Rome.
* Ravenna wonnen heufstad van 't West-Romeinse Riek.
* De senaot reup Priscus Attalus uut tot keizer. Disse sluut vrede mit Alarik, en geef heidenen en arianen d'r tempels en karken weerumme.

## Geboren
*Koning Pharamond - leider van de Franken

## Uut de tied
*...
410

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
*Keizer Honorius stuur een breve naor Britannia, waorin steet dat de previnsie zelf veur heur bestuur en veiligheid möt zurgen, en dus onofhankelijk wonnen.
*Eerste Algemene Synode van de Karke van 't Osen (Synode van Isaak). De bisschop van Ctesifon wonnen erkend as Primaot van de Oostelijke Karke, op gelieke hoogte mit de Metropolieten van Rome, Jeruzalem, Alexandrië en Anthiochië. De Niceense Geleufsbeliedenis wonnen anvaord en de bisschoppen van Jundishapur, Nisibis, Basra, Arbela, en Kirkuk wonnen as metropolieten erkend.

## Geboren
*...

## Uut de tied
* Alaric I, koning van de Visigothen
411

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in **411**

## Gebeurtenissen
* Generaal Constantius maak in naam van Honorius een einde an de usurpatie van Constantien III
* keizer Honorius sluut in Spanje fouderati–verdragen mit Vandaalse Asdingen en Silingen, Alanen en Sueven
* 18 mei - 't Beginne van de Conferentie van Carthago. Bisschoppen uut de previnsie Africa koemen samen um de stried tussen orthodoxen en donatissen bie te leggen.

## Geboren
*8 febrewaori - Proclus, Grieks filesoof en wiskundige.

## Uut de tied
*Constantien III, ter dood ebröch ondanks zien priesterwijding
*Constans II, jonge van Constantien III
412

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
*De Visigothen onder Athaulf trekken de Alpen over um zich in Aquitanië te vestigen.

## Geboren
*...

## Uut de tied
*...
413

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in ****

## Gebeurtenissen
* Athaulf, koning van de Visigothen, verover Narbonne en Valentia. De opstandige keizers Iovinus en Sebastianus wonnen eëxecuteerd.
* Keizer Honorius sluut een fouderati–verdrag mit de Bourgonden.

## Geboren
*...

## Uut de tied
* Iovinus, opstandig keizer van Rome
* Sebastianus, opstandig keizer van Rome
414

De volgende gebeurtenissen vunnen plaose in **414**

## Gebeurtenissen
* Allewel Anthemius as regent van Byzantium goed wark verrich hef, wonnen e an de kaante ezet. De zuster van Theodosius, Pulcheria wonnen Augusta en nimp 't regentschap van hum over
* Athaulf, de koning van de Visigothen, trouwt mit Galla Placidia, de halfzuster van keizer Honorius
* Ginneraal Constantius trek op tegen de Visigothen rond Narbonne. Naodat de Alanen naor de Romeinen over-eleupen bin, gaon Athaulf en de Visigothen weerumme naor Spanje.

## Geboren
*...

## Uut de tied
*...