open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nancy Wilson (Jazzsingerin)

**Nancy Sue Wilson** (* 20. Februar 1937 in Chillicothe, Ohio; † 13. Dezember 2018 in Pioneertown, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Singersche un mehrfak Grammy-Priesdrägerin.

## Leven
Nancy Wilson fung hör Karriere as Singersche in Jazzclubs in de Ümgegend vun Columbus (Ohio) in de 1950er Johren an. Hör eerst Schallplatten nehm se Enn’ vun de 1950er Johren up. In de 1960er Johren wurr se to en vun de populärst Jazzsingerinen un kreeg sogor en eegen Feernsehshow, wo se över de Grenzen vun den Jazz ok Popsongs  sung. Dormit wurr se denn noch beliebter. 1964 wurr se för hör Interpretation vun „How Glad I Am“ mit en Grammy för de best Gesangsleistung in’ R&B-Beriek uttekend. Se is tosommen mit Nat King Cole un Sarah Vaughan in Konzerten uptreden. För hör *Nancy Wilson Show* kreeg se en Emmy Award un weer ok faken Gast in anner Shows. Buterdem is se ok regelmatig in Las Vegas uptreden.

As de Popularität vou Personalityshows afnehm, kehr se in de 1980er Johren torüch to’n Jazz un hett mit Musikers as Hank Jones, Art Farmer oder Henry Johnson arbeit. Nancy Wilson nimmt regelmatig nee CDs up, toletzt *Music for Lovers* för Blue Note Records. För hör Album *Turned to Blue* (2006) kreeg se 2007, as ok all 2005 för *R.S.V.P. (Rare Songs, Very Personal)* den Grammy för dat best Vokalalbum in’ Jazz.

Wilson hett van 1996 bit 2005 de NPR-Show *Jazz Profiles* modereert. In de Reeg wurrn Legenden van den Jazz un hör Musik in Interviews, Kommentaren un Berichten vörstellt. Nancy Wilson un dat Programm kreegen för de Produktschon den George Foster Peabody Award in dat Johr 2001. Af 2011 is se nich mehr uptreeden.

Nancy Wilson is in'n Dezember 2018 nah lang Krankheit to Huus in Pionieertown in Kalifornien, en Wüstengemeend dicht bi dat Joshua-Tree-Nationalpark storven.

## Ehrungen
2004 kreeg se dat NEA Jazz Masters Fellowship vun de staatlich NEA-Stiftung.

## Weblenken

*Biographie auf den Seiten der NEA-Stiftung (engelsch)
*Wilson in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
*Personennaamdatei
*Wilson up OCLC

## Enkeld Nahwiesen
Book Mormon

Dat **Book Mormon** ( engelsch *The Book of Mormon*) is en religiöös Schrift vun de nah dat Book nömmt religiöös Gemeenschop vun de Mormonen. 

Die vun dat traditionell Christendom nich deelt Anerkennung vun dit Wark as Hillig Schrift gellt as wesentlich gemeensam Kennteken vun de ansonsten bannig ünnerscheedlich Karken. De Naam geiht up den Propheten Mormon torüsch, de in dat Book sülvst as Hööftredakteur vun den oorsprünglichen Bericht nömmt wurrd. Mit de Eerstverapenlichung vun dat Book fung dat apenlich Wirken vun den Karkengrünner Joseph Smith an. De Oorsprung vun dat Book is umstreeden. 

## Weblenken
* Online-Version vun dat Book Mormon mit Söökfunktion
* Utführlich Överblick över dat Book Momon vun Insidern
* Eenig in dat Book Mormon enthollen Lehren
* Buch-Mormon-Film ''The Journey'' (engelsch) (Google video)
* Forschungen to dat Book Mormon vun de karkeneegen BYU Universität (engelsch)
* Kritisch Betrachtung vun dat Book
Friedrich Schwiening

**Friedrich Schwiening** (* 15. Mai 1851 in Springe; † 22. Mai 1935 in Auerk) weer Börgermeester vun de Stadt Auerk. 

## Leven
Schwienig weer de Söhn vun den Paster Schwiening in Springe. He studeer Juristeree an de  Universitäten Halle/Saale un Chöttingen. In Halle wurr he Liddmaat vun dat Corps Borussia und in Chöttingen vun dat Corps Hannovera. 1874 kreeg he vun wegen he an en vun de Universitätsbehörden updeckt Mensur dat Consilium abeundi un muss de Universität verlaaten. He hett denn sien Studien an de Universität Kiel wieder makt, is aber nah en Semester weer nah Chöttingen torüchgahn. An dat Referendarexamen in’ Juni 1875 sloot sück de Referendartiet in Einbeck un Hannober an. Schwiening hett in’ Mai 1881 dat Tweete juristisch Staatsexamen afleggt. Van Januar 1882 bi to sien Pensionierung 1924 weer he för  42 Johren Börgermeester vun de Stadt Auerk. Schwiening weer doröver hinut Landschaftsrat un Landschaftssyndikus vun de Oostfreesch Landschop, Kreisdagsafordnter un Afordnter vun de Provinziallanddag.

## Studentenhistoriker
As Studentenhistoriker stell he in dat 19. Johrhunnert to Tieden vun de Sammlung un Organisatschoon vun de Oldherrenschap vun dat Corps dat eerste Liddmaatverteken vun dat *Corps Hannovera zu Göttingen* up, dat in’ Mai 1880 in eerst Uplaag rutkeem.

## Literatur
* Heinrich F. Curschmann: *Blaubuch des Corps Hannovera zu Göttingen,* Band 1: *1809-1899* Göttingen 2002, S. 220 Nr. 714

## Weblenken
* Schwiening in de Börgermeestergalerie vun de  Stadt Auerk
Richard Kiel

**Richard Kiel** (* 13. September 1939 in Detroit, Michigan; † 10. September 2014 in Fresno, Kalifornien) weer en US-amerikaanschen Schauspeler. Bekannt woorn is Kiel för allen dör sien Rull as *Jaws* (dt. Rullennaam: *Beißer*) in de beiden James-Bond-Speelfilmen *The Spy Who Loved Me* un *Moonraker*.

## Leven un Wark
Richard Kiel füll dör sien Grött vun 2,18&nbsp;m op, de vun de Hormonstören Akromegalie utlööst warrt. Al mit 18 Johren weer he över twee Meter groot. Kiel weer toeerst Schoolmeester för Mathematik, bit he en Filmproduzent opfallen is, de em en Gastrull in de Feernsehreeg *Laramie* (dt.: *Am Fuß der Blauen Berge*) anboden hett. Vun de Tiet an is he jümmer wedder in Feernsehregen to sehn wesen un is so en bekannt Gesicht in’t amerikaansche Feernsehn worrn.

In’t Johr 1976 speel he in den Film *Silver Streak* (dt.: *Trans-Amerika-Express*)hett he de Rull vun *Reace* speelt, de as „Rees mit en nich sünners fein Bitt“, dat vullstännig ut Goldtähn bestünn. So is he ok de Produzenten vun de James-Bond-Filmreeg opfallen, de em för de Rull vun *Jaws* in *The Spy Who Loved Me* engageert hebbt – en Figur, de in’n Roman vun Ian Fleming gor nich vörkummt. För den Film müss Kiel en Bitt ut Metall drägen, dat em meist to’n Breken bröcht hett. De Bond-Dorsteller Roger Moore müss doran torüchdenken, dat he dat kuum mitansehn künn, wenn Kiel dat wörgen kreeg un sik dat Bitt ut’n Mund rieten müss. Kiel sülvst meen diorto, dat em de Dreiharbeiten groten Spaaß maakt harrn un dat Bitt man blots en lütt Övel wesen weer.

Bi de Tokiekers, de den Film to Proov keken hebbt, is de Figur bannig goot ankamen.Ut den Grund hebbt de Schrievers *Jaws* an’t Enn nich an de Siet maken laten, as dat normalerwies in Bond-Filmen bi de Helpslüüd vun den Bööswicht begäng is. As de Film in de Kinos keem, weer dat en groten Spood, un de Kiel keem noch beter an bi de Tokiekers, as he dacht harr. *Jaws* is nich blots bi Fans vun de Bond-Reeg populär, man he is de Antiheld överhaupt worrn. De Produzenten hebbt sien Popularität nütt un de Rull *Jaws* noch en tweet mol in en Film inboet, neemlich in *Moonraker*. To’t Enn vun’n Film sleiht sik *Jaws* op de Siet vun James Bond un helpt em de Bösen an de Siet to maken. Ok hüüt noch warrt bi Kiel jümmer wedder Autogrammen vun sien Rull as *Jaws* nafraagt.

In’t Johr 1991 harr Kiel en Autounfall un bruuk siet de Tiet en Help to’n Gahn. För längere Strecken bruuk he en Rullstohl, de mit Batterien bedreven warrt, vun wegen dat he siet den Unfall Lasten mit dat Gliekgewicht harr.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Utteken oder Ehrungen mit grote Filmpriesen weern Kiel nich vergünnt. Man, he weer eenmol för den *[[Saturn-Pries]]* nomineert in de Kategorie *[[Saturn-Pries för de beste Blangenrull|Best Nevendorsteller]]* för sien Dorstellen in den Bond-Film *Moonraker*.

## Weblenken

* offiziell Richard-Kiel-Fanclub
Tour de Suisse

De **Tour de Suisse** is de gröttste Radrundfohrt in de Swiez. Se find jedes Johr Midden Juni statt un gellt as wichtigst  Etappenrennen in’ Radsport ünnerhalv vun de  „Groot Dree“ Tour de France, Giro d'Italia un Vuelta a España. De Rundfohrt hörrt to de in dat Johr 2005 nee inführt UCI ProTour, en Serie vun de wichtigst Radrennen vun dat Johr. 2009 funn de 73. Auflage van 13. bit 21. Juni 2009 statt.

Se is in meest teihn bit twalf Etappen ünnerdeelt, dorünner meest een Prolog, mehrere Bargetappen un een Tietfohren. De Tour de Suisse wurrd vun völ Fohrer as letzt Vörbereitung för de traditschonell twee Week later anfangend Tour de France fohren. Tolaaten sünd Mannschapen vun de 1. un 2. Kategorie.

De eerste Tour de Suisse wurr van 28. August bit to’n 2. September 1933 utdragen; Winner vun de in fiev Etappen utdragen Rundfohrt weer de Öösterrieker Max Bulla. Sietdem heebt tallriek berühmt Fohrer de Tour wunnen. Achter de veermalig Gesamt- un dormit Rekordwinner Pasquale Fornara folgen de beid Swiezer Radstars ut de 1950er Johren, Ferdy Kübler un Hugo Koblet as ok Rui Costa ut Portugal, mit jewiels dree wunnen Rennen. Gino Bartali, Hennes Junkermann, Andrew Hampsten, Beat Breu un Jan Ullrich kunnen de Tour je tweemal winnen.

## Winnerlist

## Weblenken
* Offiziell Websteed
Stefan Waggershausen

**Stefan Waggershausen** (* 20. Februar 1949) is een düütsch Singer, Komponist en Texter.

Waggershausen würr born in Friedrichshafen an de Bodensee. 1974 nöhm he sien eerst Platt up. 1980 harr he sien eerst  groot Erfolg mit dat  Leed *Hallo Engel*. Laterhen kemen noch anner Platten ruut, to’n Deel tosaam sungen mit Singerschen, so as Viktor Lazlo, Ofra Haza un Maria Conchita Alonso. Sien gröttst Erfolg weer een Duett mit de  italieensch Singersch Alice:  "Zu Nah Am Feuer". Dat Leed würr ook in Ingelsch upnahmen as "Close To The Fire".

## Diskographie
* *Traumtanzzeit* (1974)
* *Hallo Engel* (1980)
* *Fang mich auf* (1981)
* *Sanfter Rebell* (1982)
* *Tabu* (1984)
* *Mitten ins Herz* (1984, Live)
* *Touché d´amour* (1985)
* *Im Herzen des Orkans* (1987)
* *Tief im Süden meines Herzens* (1990)
* *Herzsprünge* (1991)
* *Wenn dich die Mondfrau küßt* (1993)
* *Louisiana* (1995)
* *Die Rechnung kommt immer* (1997)
* *Wolke 7* (2000)
* *Duette & Balladen* (2003)
* *Unterm Cajun-Mond* (2004)
* *Cassandra* (2005)
* *Der alte Wolf wird langsam grau* (2010)
* *Endloser Sommer* (2010)
* *Für Dich* (2010)
* *Windstärke 10* (2012)
* *Ich kenn mich aus mit dem Blues* (2018)
* *Fliegen mit dem Zeppelin* (2019)
* *Hank Williams* (2019)
* *Mädchen der besonderen Art* (2019)
* *Sonntagskind* (2019)
* *Zu schön für mich* (2020)

## Weblinken
*Offizielle Internetpräsenz
De Heinrico

**De Heinrico** is dat 19. Gedicht ut de Carmina Cantabrigiensia. Dat Gedicht stammt ut de Tied üm un bi 1000 n. Chr. un hett 40 Regen. Bi elk Reeg is de Anfang op Latiensch, de tweet Deel in en düütsche Spraak.

Wilhelm Seelmann hett de Thees opstellt, dat de Text von *De Heinrico* tooerst Ooldsassisch weer, later aver an’n Rhien dalschreven worrn is. Dorvon schall dat kamen, dat de Text deelwies hoochdüütsch lett. Noch later is de Text denn in England, wohrschienlich in Canterbury, as Deel von de Carmina Cantabrigiensia afschreven worrn.

Dat Gedicht hannelt von Kaiser Oddo un Hertog Heinrich von Bayern, aver de Tosamenhang von’n Text is nich kloor un de Wetenschop is sik uneens, wat för’n Oddo un Heinrich dor mit meent is (Oddo I., Oddo II., Oddo III.; Heinrich I., Heinrich II., Heinrich III., Heinrich IV.).

## Footnoten



## Weblenken

* Text
Seemacht

**Seemacht** betekent

* Seemacht, en Land, wat en grote Marine hett un dat up See en Macht is, de numms eenfach unnerkriegen kann,
* en anner Woort för Marine.
Sonny Fortune

**Sonny Fortune** (* 19. Mai 1939 in Philadelphia; † 25. Oktober 2018 in New York City, New York) weer en US-amerikaansch Jazzmusiker (Alt- un Sopransaxophon, Flöte).

Fortune studeer an de Wurlitzer and Granoo School of Music. Dornah hett he um lokal   Ebene mit Rhythm & Blues-Gruppen arbeit. 1967 gung he nah New York City, wo he anfangs mit Elvin Jones speel. 1968 hett he sück för twee Johr de Grupp vun Mongo Santamaría anslooten, bevör he mit den Singer Leon Thomas un van 1971 bit 1973 mit McCoy Tyner arbeiten dee. Dornah hett he mit Roy Brooks, Buddy Rich un Miles Davis arbeit. Mit Davis weer he ok internatschonal up Tournee. Mit hüm entstunn 1975 in  Osaka dat Live-Album Pangaea. Anner Musiker, mit de Fortune arbeit hett, weern George Benson, Rabih Abou-Khalil, Roy Ayers, Oliver Nelson, Nat Adderley, Barbara Dennerlein un Pharoah Sanders. He hett aber ok eegen Gruppen leit, in de to’n Bispeel Kirk Lightsey oder Kenny Barron speelt hebbt.

Fortune weer en starken Solist mit en herutragend Technik un kreativ Vitalität, de dat allerdings nie to en gröötere Bekanntheit brocht hett. Nah dat *Jazz Rough Guide* speel Fortune mögelkerwies as Sideman interessantere Bidrääg as in sien eegen Projekten.

## Diskographie

* *Awakening* (1975)
* *Waves of Dreams* (1975)
* *With Sound Reason* (1979)
* *Four In One* (1994)
* *From Now On* (1996)
* *In the Spirit of John Coltrane* (2000)
François Adrien Boieldieu

**François Adrien Boieldieu** (* 16. Dezember 1775 in Rouen (Normandie); † 8. Oktober 1834 up sien Landsitt Jarcy bi Paris) weer en franzöösch Opernkomponist. 

## Leven
Boieldieu kreeg sien fröh musikalisch Erziehung besünners dör Charles Broche, den Organisten vun de Kathedrale von Rouen. 1796 gung he nah Paris (Bekanntschap mit Luigi Cherubini), wo he 1798 Klaveerlehrer an dat Conservatoire wurrr. Van 1803 bit 1811 weer he Hoffkomponist in Sankt Petersburg. 1817 wurr he Perfesser för Komposition an’t Conservatoire de Paris. 

He weer en Meester vun de Opéra comique. Sien över 40 Opern un Vaudevilles (besünners *Zoraime et Zulnar*, 1798; *Der Kalif von Bagdad*, 1800; *Jean de Paris*, 1812; *Die weiße Dame*, 1825) teken sück dör riek flüssige Melodik un rhythmisch Lebendigkeit ut. He schreev ok Kammermusik, en Klaveerkonzert un Romanzen. Dat Harpenkonzert C-Dur hett he worhschienlich 1800 ünner den Infloot un de Bekanntschap to Sébastien Érard schafft. Érard weer en Instrumentenbauer, de sien handwarklich Können nich blots för dat Klavier, sonner ok für de Harp verwend hett. Erard arbeitet to disse Tiet woll an de Doppelpedalmechanik vun de Harp.

## Warken
**Bühnenwerke:**
* *La Fille coupable* (1793)
* *Rosalie et Myrza* (1795)
* *L'Heureuse Nouvelle* (1797)
* *Le Pari ou Mombreuil et Merville* (1797)
* *Zoraïme et Zulnar* (1798)
* *La Dot de Suzette* (1798)
* *Les Méprises espagnoles* (1799)
* *Emma ou La Prisonnière* (1799)
* *Béniovski ou Les Exilés du Kamchattka* (1800)
* *Le Calife de Bagdad* (*Der Kalif von Bagdad*, 1800)
* *Ma Tante Aurore ou Le Roman impromptu* (1803)
* *Le Baiser et la quittance ou Une Aventure de garnison* (1803)
* *Aline, reine de Golconde* (1804)
* *La Jeune Femme colère* (1805)
* *Abderkan* (1805)
* *Un Tour de soubrette* (1806)
* *Télémaque* (1806)
* *Amour et mystère ou Lequel est mon cousin ?* (1807)
* *Les Voitures versées ou Le Séducteur en voyage* (1808)
* *La Dame invisible* (1808)
* *Rien de trop ou Les Deux Paravents* (1811)
* *Jean de Paris* (1812)
* *Le Nouveau Seigneur de village* (1813)
* *Le Béarnais ou Henri IV en voyage* (1814)
* *Angéla ou L'Atelier de Jean Cousin* (1814)
* *La Fête du village voisin* (1816)
* *Charles de France ou Amour et gloire* (1816)
* *Le Petit Chaperon rouge* (1818)
* *Les Arts rivaux* (1821)
* *Blanche de Provence ou La Cour des fées* (1821)
* *La France et l'Espagne* (1823)
* *Les Trois Genres* (1824) (mit Auber)
* *Pharamond* (1825)
* *[[La dame blanche]]* (*Die weiße Dame*, 1825)
* *Les Deux Nuits* (1829)
* *La Marquise de Brinvilliers* (1831) (mit Auber, Cherubini u. a.)

## Weblenken
* Warkverteken up Klassika - de düütschspraakig Klassiksieden
* Biographie up KLASSIK.COM
* Libretto der ''Dame blanche'' bi Zeno.org
Robert Geoffrey Edwards

**Robert Geoffrey Edwards** (* 29. September 1925 in Leeds, England; † 10. April 2013) weer en britisch Physioloog un Pionier up dat Rebeet vun de Reprodukschoonsmedizin. Tosommen mit den britschen Gynäkologen Patrick Steptoe entwickel Edwards de In-vitro-Fertilisatschoon, woför he 2010 den Nobelpries för Medizin kreeg.

## Leven
Robert Edwards − Söhn vun Samuel un Margaret Edwards – deen nah den Besöök vun de Manchester High School während den Tweeten Weltkrieg in de Britisch Armee. Dornah studeer he van 1948 bit 1951 dat Fak Landweertschap an de University of Wales, Bangor un van 1951 bit 1957 dat Fak Genetik an de University of Edinburgh. 1955 hett he sien Doktertitel kreegen. 

Unmittelbar nah dat Studium hett he een Johr lang as Research Fellow an dat California Institute of Technology arbeit. 1958 wurr Edwards in England Mitarbeiter in dat National Institute of Medical Research. 1962 wessel he eerst to de University of Glasgow un denn 1963 to de University of Cambridge. 1965 absolveer he en wetenschaplichen Gastupenholt an de Johns Hopkins University un 1966 an de University of North Carolina. Nah sien Torüchkamen lehr Edwards Physiologie an de Universität in Cambridge. Nah en Wetenschapsjohr an de Free University of Brussels kreeg Edwards 1985 in Cambridge en Professur för Reprodukschoonsmedizin, de he bit 1989 harr. 

1980 hebbt Robert Edwards un sien Kolleeg Patrick Steptoe in Cambridgeshire de Bourn Hall Clinic grünnt.

## Leistungen
All in 1960 hett Edwards dat Tüügen vun en Embryo in en Reagenzglas (In vitro): En Gynäkoloog geev hüm Eizellen un Deelen vun Ovarien för Versöken. Edwards hett eerst versöcht, de Eizellen mit sien Sperma to befruchten un denn wieder to kultiveeren. 

Af 1968 hett he mit den Gynäkologen Patrick Steptoe tosamenarbeit. 

In de Johren 1972 bit 1974 wurrn eerstmals Embryonen in hör Moder överdragen, aver Swangerschoppen bleven ut. 1976 künnen Edwards un Steptoe to’n eersten mol en Eileiterswangerschop in de Weeg leiden. 1977 klapp de eerste künstliche Befruchtung vun en Fru: An‘ 25. Juli 1978 wurr de Dochter Louise Joy Brown vun hör Moder Lesley Brown dör Kaisersnitt boren. To de Tiet weern noch veer annere Fruen swanger, aver 1979 kunn blots en tweet Baby gesund boren warrn. 

## Utteknungen
* Order of the British Empire CBE
* 2001: Albert Lasker Award for Clinical Medical Research
* 2010: Nobelpries för Physiologie oder Medizin

## Verapenlichungen
* * *A Matter of Life. How the first "Test Tube Baby" was Conceived and Born.* Gemeensam mit Patrick Steptoe. Morrow, New York 1980.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Edwards in de Kataloog vun de Düütschen Natschonalbökeree
* Personennaamdatei
* Nahricht över sien Dood (engelsch)
Kiefer Sutherland

**Kiefer Sutherland** (vullstännig: *Kiefer William Frederick Dempsey George Rufus Sutherland*; *21. Dezember 1966 in London, England) is en kanaadschen Schauspeler.

## Leven un Wark
Sutherland is de Söhn vun Donald Sutherland un Shirley Douglas, un vun sieten vun de Mudder her bito Enkelsöhn vun Tommy Douglas, de fröher Premierminister uvn de kanaadschen Provinz Saskatchewan weer. Sien nich wennten Vörnaam kummt vun den Speelbaas Warren Kiefer, de 1964 sien Vadder sien eerste Filmrull geven hett.

Sien Filmloopbahn güng 1983 los mit den Film *Max Dugan Returns*, in den he tosamen mit sien Vadder to sehn weer. En Johr later harr he sien Dörbrook mit den Film *The Bad Boy*, för den he en Nomineeren för den *Genie Award* kregen hett, watt dat kanaadsche Gegenstück to’n *Oscar* is.

Dorna speel he in tallrieke Filmen mit. To sien Fröhwark höört to’n Bispeel de Filmen *Stand By Me* oder *The Lost Boys*. In’t Johr 1990 is he denn richtig bekannt worrn mit den Psycho-Thriller *Flatliners*. In disse Tiet harr he ok wat mit de Schauspelersche Julia Roberts, man kort vör de plaanten Hochtiet in’n Sommer 1991 sünd de beiden wedder utenanner gahn.

Mitt vun de 1990er Johren güng dat mit de Loopbahn bargdaal un go’e Rullenanbotten bleven ut, vun wegen dat he sünners op dat Fack vun den Bösen fastleggt weer. He speel dorna in eenige Filmen mit, de nich den groten Spood harrn, beleev denn aver en Comeback, as he de Rull vun *Jack Bauer* in de Echttietreef *[[24 (Feernsehreeg)|24]]* övernehmen künn. Vör sien Schauspeel hett he in de Folgtiet mehrere Priesen kregen. För sien Hööftrull in de Feernsehreeg *24* kreeg Sutherland alleen för de Staffeln 6 bit 8 ruchweg 40 Millionen US-Dollar. Dormit is he de Feernsehdorsteller mit de höchsten Gaasch weltwiet.

Sutherland hett en Tweeschensüster, de Rachel heet. He weer bit hüüt tweemol verheiraat un hett en Dochter.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Kiefer Sutherland is bit hüüt (Stand Oktober 2010) för meist föfftig Film- un Feernsehpriesen vörslahn wesen. Wunnen hett he dorvun twölv Utteken, dorünner:
* 1989: de *[[Bronze Wrangler]]* in de Kategorie *Theatraalsch Speelfilm* för *Young Guns*
* 2000: de *Pries för’n besten Speelfilm* vun’t *[[Slamdunk Film Festival]]* för *Woman Wanted*
* 2002: de *[[Golden Satellite Award]]* in de Kategorie *Best Schauspeler in en Dramareeg* för *24*
* 2002: de *[[Golden Globe]]* in de Kategorie *[[Golden Globe Award/Best Serien-Hööftdorsteller – Drama|Best Serienhööftdorsteller – Drama]]* för *24*
* 2003: de *[[Golden Satellite Award]]* in de Kategorie *Best Schauspeler in en Dramareeg* för *24*
* 2006: de *[[Golden Nymph]]* in de Kategorie *Rutragen Hööftdorsteller in en Dramareeg* för *24*
* 2006: de *[[Emmy]]* in de Kategorie *Rutragen Hööftdorsteller in en Dramareeg* för *24*
* 2008: sien Steern op’n *[[Walk of Fame]]*

## Borns


## Weblenken

* 
* ''Ein Phönix im Steilflug'' – Schauspeler Kiefer Sutherland
* ''Kiefer Rocks''-Fanwebsteed (engelsch)
Haak

En **Haak** oder **Haken** is en böögt Stück van hard Material (so as Metall, Plastik oder Holt), de dorto deent Saken to griepen oder to böhren. Tomehrst slütt sück de Haak nich full (anners as een Öös of Krink) of – wenn fullslaten - lött sück een Stück altieds noch apen doon en sluten, soas bi een Karabinerhaak.
Haken warrt von Minschen maakt, man ok binnen de Natuur kümmt dat Prinzip vör. To’n Bispill sett sück Klieven mit Haken an en Objekt fast.

Dat Ding wat dor to griepen is, mutt in de Haak fastsitten. To sitten in de Haak kümmt it, indem dat een dat Ding van de Sied dör dat Rund of van vörn dör dat apen Stück dörstickt. Dat Ding sitt denn in dat böögt Enn van de Haak en blifft dor besitten, dewiel de Swoorkraft oder dat Gewicht van dat Ding mit Kraft dat Ding in de Haak rintreckt. 

Mit de Haak kann een wat uphangen (denn sitt de Haak an dat Ding fast, wat een uphangen wüll – een Bispill is de Haak, wat an de Bögel för de Kledaasch ansitt) - oder een kann an den Haken jichtenswat uphangen (denn sitt de Haak min oder mehr fast in en Steed – Bispill is de Haak, woneem een sien Slöteln uphangt).

Haken hebbt mennig Funkschonen. In fröher Tieden würren se gebruukt as Prothees en schüllen en Hand rampelseren. Seerövers würren in de Literatuur en Kunst faken mit en Haak in Steed van en Hand afbillt. Vandaag hebbt Prothesen nipp so as natürlich Hannen van Minschen en Apen mehr de Foorm van een Tang. 

Lütte Hakens warrt ok bruukt, üm Kledaasch dicht to holen. Klievenband besteiht uut bannig lütte Hakens.

## Karabinerhaak

En Haak kann full rund lopen en de Form van en Öös of Krink hebben. In den Fall is dor en Deel van de Haak, wat apen maakt en slaten warrn kann. So en Reedschop warrt Karabinerhaak nöömt. Tomehrst sünd disse Hakens nich rund, man langstreekt. Dat beweglich Ünnerdeel van de Haak kann dör en Scharneer rögt warren: för’t Apendoon in de Binnenruum rin en för’t Sluten wedder trüch, so dat it wedder Deel van de Krink warrt. Dor sünd ok Karabinerhaken, wor een dat beweglich Deel in en holl Deel van de Haak rin- en wedder ruutschuven kann. Dat de Haak sück denn jümmers wedder slütt, drückt en Fedder dat Ünnerdeel hooch.

Karabinerhakens warrt bruukt, wenn dat wichtig is, dat en Saak in de Haak binnen blifft: to’n Bispill för Slöteln en för dat Fastbinnen van Deerten.
Konstantin Novoselov

**Konstantin Novoselov** (russ. Константин Новоселов); * 23. August 1974 in Nischni Tagil) is en russch-britsch Physiker, de dör sien Opdecken vun Graphen tosommen mit Andre Geim bekannt wurr. In dat Johr 2010 wurr de beid de Nobelpries för Physik toerkannt.

Novoselov hett 1997 sien Studium an Moskauer Institut für Physik und Technologie *cum laude* afslooten. Van 1997 bit 1999 forsch he an dat Institut für mikroelektronische Technologie in Tschernogolowka, van 1999 bit 2001 an de Radboud-Universität Nijmegen, wo he 2004 sien Doktertitel kreeg. Siet 2001 arbeit he an de University of Manchester. 2005 bit 2006 weer he dort *Leverhulme Research Fellow*, siet 2007 is he *Royal Society Research Fellow*.

He weer an de Entwicklung vun de ballistisch Hall-Magnetometrie bedeeligt, de eerstmals dat Meeten vun de Magnetiseeren vun individuell Supraleiter in de Submikrometerberiek mögelk makt hett. Dat hett he nutzt, üm de Bewegung vun magnetisch Domänengrenzen in ferromagnetisch Materialien uptowiesen. He weer Mitentwickler vun *Gecko tape*, dat up de sülvig Mechanismus beruht, de Geckos dat Klautern up glatt Böverflach mögelk makt. Buterdem beschäftigt he sück mit tweedimensionaal Kristallen, deren bekanntst Graphen is.

## Utteknungen
* 2007: Nicholas Kurti European Prize
* 2008: University of Manchester Researcher of the Year
* 2008: Young Scientist Prize (Internationale Union für Reine und Angewandte Physik)
* 2008: Technology Review-35 Young Innovator
* 2008: EuroPhysics Prize tosommen mit Andre Geim
* 2010: Nobelpries för Physik tosommen mit Andre Geim

## Weblenken

* Homepage vun Novoselov
* Graphene pioneers bag Europhysics prize
* Russian Frog Leaps

## Enkeld Nahwiesen
Andre Geim

**Andre Geim** (russАндре́й Константи́нович Гейм}}; wiss. Transliteration *Andrej Konstantinovič Gejm*; * 1. Oktober 1958 in Sotschi, Russland) is en russch-nedderlannsch Physiker vun russlanddüütsch Herkunft, bekannt dör sien Opdecken vun den Graphens. In dat Johr 2010 wurr hüm tosommen mit Konstantin Novoselov de Nobelpries för Physik toerkannt.

Een anner vun sien bemarkenswerten Opdecken is de Entwicklung vun en biomimetisch Adhäsiv, dat later in de engelsch Fakpress ünner de Naam *gecko tape* bekannt wurr un Experimente mit Hülp vun diamagnetisch Schwebetechnik, de den so nömmt „schwebenden Pogg“ hervörbrocht hebbt. För den „schwebend Pogg“ kreeg he 2000 tosommen mit Michael Berry den Ig-Nobelpries för Physik.

## Leven
Geim hett 1987 sien Doktertitel an dat Institut för Fastkörperphysik vun de Russisch Akademie der Wissenschaften in Tschernogolowka makt un arbeit tonächst as Postdoc an dat Institut för Probleme der Mikroelektronik Technologie (IPTM) ünner Führung vun V.&nbsp;T. Petrashov in Tschernogolowka, later wessel he an de University of Nottingham. Anner Postdoc-Statschonen weern de University of Bath, för en körten Tiet Kopenhagen un nochmals Nottingham, bevör er 1994 to de Radboud-Universität Nijmegen wessel. Perfesser an de Universitäten Nijmegen un Eindhoven hett he aflehnt, wiel he dat nedderlannsch Universitätssystem „too hiercharchical and full of petty politicking“ fand. Geim gung nah Groootbritannien torüch un gung 2001 an de Universität Manchester an. To Tiet is he Direkter vun dat *Manchester Centre for Mesoscience and Nanotechnology and chair of condensed matter physics*. He hollt gliekfalls den Titel vun den *Langworthy Research Professor*, en Titel, de fröher u. a. Ernest Rutherford, Lawrence Bragg un Patrick Blackett inne harrn. 2004 gelung Andre Geim dat, de eersten tweedimensionaal Kristalle ut Kohlenstoffatomen hertostellen (Graphene). För disse Opdecken kreeg he in‘ April 2009 den mit 750.000 € doteerten Koerber-Pries.

## Utteknungen
* 2000 Ig-Nobelpries för Physik mit Michael Berry
* 2007 Mott Medal
* 2007 Liddmaat vun de Royal Society
* 2008 EuroPhysics Prize tosommen mit Kostantin Novoselov
* 2009 Körber-Pries
* 2010 Nobelpries för Physik tosommen mit Kostantin Novoselov

## Born


## Weblenken

* Homepage an de Manchester University
Willard Sterling Boyle

**Willard Sterling Boyle** (* 19. August 1924 in Amherst, Nova Scotia, Kanada; † 7. Mai 2011 in Halifax, Nova Scotia) weer en kanaadsch Wetenschapler un Mitutfinner vun de Charge-Coupled Device (CCD).

Boyle deen in‘ Tweeten Weltkrieg in de Royal Canadian Navy , greep aber sülvst nie in dat Kriegsgeschehen in. He kreeg den BSc 1947, den MSc 1948 un den Doktertitel Ph. D. 1950 vun de McGill University.

1962 wurr he Direkter vun de Space Science and Exploratory Studies bi Bellcomm, en Dochter vun de Bell Labs, un hett an dat Apollo-Programm vun de NASA mitarbeit, för dat he mögelk Landeplatzen up den Maand utwähl un vörslahn hett. 1964 gung he nah de Bell Labs torüch um an de Entwicklung vun Integrierter Schaltkreise mittoarbeiten.

In dat Johr 1969 hebbt Boyle un George E. Smith dat Charge-Coupled Device (CCD) utfunnen. Dorför kregen se 1973 de *Franklin Instituts Stuart Ballantine-Medaille*.

Boyle wurr 2009, tosommen mit Smith, mit de Hälft vun de Nobelpries för Physik för dat Utfinnen vun de CCD uttekend. De anner Hälft gung an Charles Kuen Kao.

## Literatur
* Joan Baxter: „über Willard Boyd“ im *Toronto Star* vom 16. Februar 2006, Seite A3. 

## Weblenken

* Indrag in dat Canada Science and Technology Museum
* Indrag in de Inventors Hall Of Fame
* Utührlich Indrag up science.ca
* De Pressemitdeelen vun dat Nobelkomitee (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Richard Fred Heck

**Richard Fred Heck** (* 15. August 1931 in Springfield, Massachusetts; † 10. Oktober 2015 in Manila, Philippinen) wwer en US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger, de dör dat Opdecken vun de Heck-Reakschoon bekannt wurrn is. De Reaktion deent de Palladium-katalyseert Verknütten vun Arylhalogeniden mit Alkenen un hörrt to de wichtigst Reaktionen to dat Verknütten vun en Köhlenstoff-Köhlenstoff-Bindung. De Bedüüden vun de Heck-Reaktion kann man ok dorut aflesen, dat 2002 in *Organic Reactions* da Kapitel to de intramolekularen Heck-Reaktion alleen ruch weg 400 Sieden Umfaaten dee.

## Werdegang
1952 kreeg Heck sien B.S. vun de University of California, Los Angeles (UCLA). Dor bleev he, um bi Saul Weinstein 1954 sien Doktertitel to maken. Dornah gung he to Vladimir Prelog an de ETH Zürich. Dor beschäftig he sück ebenfalls mit de Solvolyse vun Cycloalkyl-arylsulfonaten. Torüch an de UCLA hett he sien Ünnersööken vun de Navergruppen-Effekten deeper makt. Denn folg 1956 en Tätigkeit in de Industrie bi Hercules Powder Co. in Wilmington, Delaware. 

1971 führ sien Weg an de University of Delaware, wo he sück as vördem ok all mit de Organopalladium-Chemie beschäftigen dee. Hier hett he denn ok de hüüd so bedüüdend Heck-Reaktion opdeckt. Dormit legg he den Grundsteen för en ganz Klass vun Palladium-katalyseerten Reaktionen, dorünner de mit Derivaten vun de Boronsüür, de Suzuki-Kupplung un de Sonogashira-Kupplung, de bruukt wurrd, um Fluoreszenzfarbstoffe an DNA to koppeln. Heck charakteriseer doröver rut eerstmals den Mechanismus vun de Alken-Hydroformyleerung.

Heck gung 1989 in den Ruhestand.He kreeg 2006 den Herbert C. Brown Award for Creative Research in Synthetic Methods. Buterdem wurr 2004 en Lehrstohl to sien Ehren nömmt. 2010 kreeg he tosommen mit Akira Suzuki un Ei-ichi Negishi den Nobelpries för Chemie.

Neben völ Upsatzen in wetenschaplich Tietschriften hett Heck dat Book *Palladium reagents in organic syntheses* (Academic Press, London 1985, ISBN 0-12-336140-0) verapenlicht.

## Literatur
### Born
* Chemical & Engineering News, Band 84, Utgaav 6, S. 34–38, van 6. Februar 2006, Linda Raber: Titel: Herbert C. Brown Award for Creative Research in Synthetic Methods, http://pubs.acs.org/email/cen/html/020906105850.html#5


### Wiederführend Literatur

* A profile of Professor Richard F. Heck Discovery of the Heck reaction, 1999, Ei-ichi Negishi, Journal of Organometallic Chemistry, Band 576, S.XV–XVI (engelsch)
The Brights

**The Brights** is en Grupp un Bewegen, wo Minschen tohöört, de en naturalistisch Weltbild hefft un up Insichten vun de Wetenschop vertroot. Lüde, de to düsse Bewegen höört, nöömt sik free vun Religion un Höhnergloven un de Ethik vun jem, un allens, wat se doot, hett siene Grundlage in en naturalitisch Weltbild. 

De Begreepe *bright* un *brightness* sund 2003 upkamen as internatschonale un positive Begreepe, wo jedereener unnerkrupen kann, de en naturalistisch Weltbild hett. An un for sik höört de meisten Atheisten, Freedenkers, Sekulären Humanisten, Pantheisten un Agnostizisten hier mit to. De Begreepe sund vun de US-Amerikaners Paul Geisert un Mynga Futrell up'n Weg brocht wurrn. De Idee is dör Richard Dawkins in de Dageblöer *[[The Guardian (Dageblatt)|The Guardian]]* un *[[Wired]]* un dör Daniel Dennett in de *[[New York Times]]* bekannt maakt wurrn.  

Nadem dat Woort *bright* in de USA för düsse Naturalisten-Bewegen bruukt wurrn is, is dor slank de Diskusschoon losgahn, of dat en passlich Woort för de Saak weer. De Kritik hett dor sien Grund in harrt, datt *bright* nich bloß *hell* bedüden deit, man ok *plietsch* oder *klook*. Dor warrt ja mit utseggt, datt en Materialisten en plietschen Fent is, unner Umstänn plietscher as een, de (an en Gott) gloven deit. De Begreep is nich översett wurrn, just vunwegen datt he siene Kraft sunnerlich ut den internatschonalen Charakter her kriggt. As Begreep, de gegen *Bright* över steiht, is dat Woort *Super* utwählt wurrn. Dat kümmt in düssen Fall vun *supernatural*, dat heet *boven de Natur*. So weert de Lüde nöömt, de an den Welt boven de Natur gloven doot. 

## Weblenken

* Internationale website
* Nederlandse versie
Upanischaden

De **Upanischaden** (, ok **Upanischaads**, उपनिषद्, *Upanişad*) sund Deel vun de hinduistischen Shruti-Schriften. De öllsten Upanischaden höört to de Vedas mit to un kaamt in jede vun de veer Vedas vör. Se sund sotoseggen en philosoophsch Anbacksel an de Hymnen un Vörschriften vun de Vedas. Dat Woort *Upanischad* bedutt na'n Bookstaven *(sik) daalsetten bi*. Dor is mit meent, datt de Schöler bi de Fööt vun sien Meester sitten deit. Dor kümmt dat vun, datt Upanischad ok Unnerricht bedüden deit. De Unnerricht vun de Upanischaden is utarbeit' to de Vedanta-Philosophie. De Upanischaden weert ok woll as en Utwahl vun de Brahmanas, un dor sunnerlich ut de Aranyakas ankeken. Groffweg hett bi de Utwahl keken, datt philosoophsche Texte övernahmen wurrn sund, man nich allens, wat in de Brahmanas an Philosophie insteiht, steiht denn ok in de Upanischaden. Annersrum is ok nich allens, wat in de Upanischaden steiht, for de Philosophie interessant. 

:*„Freeheit- Freeheit vun dat Lief, Freeheit vun dat Denken un Freeheit vun den Geist- dat sund de Uppasswöer vun de Upanischaden.“ (Swami Vivekananda)

De wichtigsten Upanischaden sund, so, as allgemeen seggt warrt, de, de [[Sankaracarya]] ([[788]]-[[820]]) utsocht hett, um se mit siene Henwiese to verklaren. Dat sund tein Stuck un de indische Traditschoon nömmt se in düsse Reege: Isa, Kena, Katha, Prasna, Mundaka, Mandukya, Taittiriya, Aitareya, Chandogya un Brhadaranyaka.
Dat gifft ok Gelehrte, de meent, Sankara harr ok en [[Kommentar]] up en ölbente Upanischade schreven un dat weer de Svetasvatara. In sien Kommentar över de Brahma-Sutra wiest he noch up veer annere. Dat sund Kaushitaki, Jabala, Mahanarayana un Paingala.

== Born ==
* Frauwalner, Erich 'History of Indian Philosophy'

== Weblenken ==
* [http://www.katinkahesselink.net/india/upanishaden-filosofie.html Philosophie vun de Upanishaden]

*Upanishaads mit Devanagari Text, Transliteratschoon, Nederlandse woord-voor-woord-vertaling en vertaling, met commentaar van Shankara (in pdf formaat):''

* Isha Upanishad 
* Kena Upanishad 
* Katha Upanishad
Toivo Kuula

**Toivo Timoteus Kuula** (* 7. Juli 1883 in Alavus, Vaasa; † 18. Mai 1918 in Viipuri) weer en finnisch Komponist.

Sien Warken sünd stark vun Jean Sibelius un Gabriel Fauré beinfloot. Man kann in eenig vun sien Warken en Verschmüllten vun den finnischen mit den franzööschen  Impressionismus hören. Sien Œuvre is groot un reckt vun Warken för Klaveer över Kammermusik to grootbesett Chorwarken (to’n Bispeel "Stabat mater").

Kuula wurr 1918 vun en konservativ Offizier bi en Striet dood schaaten.

## Weblenken
* Artikel in tonspion.de und Download von 'Auringon noustessa'
* Kuula in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Akira Suzuki

**Akira Suzuki** (jap. 鈴木 章, *Suzuki Akira*); * 12. September 1930 in Mukawa, Hokkaidō) is en japaansch Chemiker. Suzuki kreeg 2010 tosommen mit Richard Fred Heck un Ei-ichi Negishi den Nobelpries för Chemie.

## Leven un Wark
Suzuki hett1959 an de Hokkaidō-Universität in Sapporo sien Dokter makt. 1961 wurr he dor Assistenzperfesser. Van 1963 bts 1965 arbeit he as Postdoktorand in Herbert Charles Browns Grupp an de Purdue University. Van 1973 bit 1994 weer he Perfesser in de Afdeelen Angewandte Chemie vun de Hokkaidō-Universität, um denn Chemieperfesser an de Okayama-Universität un 1995 an de Kurashiki-Universität to wurrn. Gastprofessuren hebbt hüm 1988 an de University of Wales un 2001 an de Purdue University führt.

Suzuki arbeitet up dat Rebeet vun de orgaanschen Chemie, nipp un nauer ünnersöcht he Organoborverbinnen un deren Anwennen in Synthees un Organometallchemie. Mit Brown forsch he över Hydroborierung un orgaansche Radikalen up Organoboran-Basis. He führ Organoborverbinnen as Carbanionen in de chemische Synthese in. Later hett he de Palladium-katalyseert Krüüzkupplung vun Organoborverbinnen ünnersöcht. Dorbi hett he de Suzuki-Kupplung opdeckt.

## Verapenlichungen
* Akira Suzuki und Herbert C. Brown: *Organic Syntheses via Boranes. Volume 3: Suzuki Coupling*. Aldrich Chemical Co., Milwaukee, Wis. 2003, ISBN 0-9708441-9-0

## Utteknungen
* 1986 Weissberger-Williams Lectureship Award
* 1987 Testimonial from the Korean Chemical Society
* 1989 Chemical Society of Japan Award
* 1995 DowElanco Lectureship Award
* 2000 H. C. Brown Lecturer Award (Purdue University)
* 2001 Distinguished Lecturer Award (Queen’s University (Kingston))
* 2001 Ehrenliddmaat vun de Argentiensch Sellschap för Orgaansche Chemie
* 2010 Nobelpries för Chemie

## Enkeld Nahwiesen


## Literatur
* Norio Miyaura und Akira Suzuki: ''Palladium-Catalyzed Cross-Coupling Reactions of Organoboron Compounds''. In: *[[Chemical Reviews]]* Band 95, 1995, S. 2457-2483 (mit en kört Biografie un en Porträtfoto)

## Weblenken
* Körtbiografie up sigmaaldrich.com (engelsch)
* Akira Suzuki up chem-station.com (japaansch)
* Lebenslauf bi Universität Hokkaidō (japaansch)
Ei-ichi Negishi

**Ei-ichi Negishi** (japaansch: 根岸 栄一, *Negishi Eiichi*; * 14. Juli 1935 in Changchun, China (dormols Mandschukuo); † 6. Juni 2021 in Indianapolis, Indiana) weer en japaansch Chemiker, de för de Negishi-Kupplung den Nobelpries för Chemie 2010 kreegen hett.

Negishi lehr siet 1979 an de Purdue University. Sien Hööftarbeitsrebeeden weern de palladium- oder nickelkatalysierte Kupplungsreaktionen as de na hüm nömmt Negishi-Kupplung, as ok Carbometallierungen vun Alkenen un Alkinen.
 
## Utbildung
Negeshi kreeg den B.S. 1958 an de Universität von Tokio un den Doktertitel (Ph.D,) an de University of Pennsylvania 1963. Van 1966 bit 1972 weer he *Postdoctoral Fellow and Assistant*.

## Utteknungen
* Chemienobelpries 2010
* Global Wellness Award
* ACS Award for Creative Work in Synthetic Organic Chemistry , 2010
* Yamada-Koga Prize , 2007
* Sigma Xi Award, Purdue University , 2003
* Sir Edward Frankland Prize Lectureship , 2000
* Alexander von Humboldt Senior Researcher Award, 1998-2000
* American Chemical Society Award for Organometallic Chemistry, 1998
* Herbert N. McCoy Award, 1998
* Chemical Society of Japan Award, 1997
* A. R. Day Award (ACS Philadelphia Section award), 1996
* Guggenheim Fellowship, 1987
* Assistant and Associate Professor, Syracuse University, 1972-1979
* Harrison Fellowship at University of Pennsylvania, 1962-63
* Fulbright-Smith-Mund Fellowship, 1960-61

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Negishi sien Websteed (engelsch)
* Negishi sien Levensloop (engelsch)
Nancy MacKay

**Nancy MacKay** (* 6. April 1929 in Toronto; † 2016) weer en kanaadsch Lichtathletin.

Bi de Olympischen Sömmerspelen 1948 in London wunn se in 47,8 Sekunden de Mannschops-Bronzemedaille in de 4-mal-100-Meter-Staffelloop tosommen mit hör  Teamkolleginnen Viola Myers, Diane Foster un Patricia Jones, achter de Mannschop vun de Nedderlannen (Gold) un ut Australien (Sülver).

## Literatur
* Ekkehard zur Megede: *The Modern Olympic Century 1896–1996 Track and Field Athletics*. Berlin 1999, publiziert über Deutsche Gesellschaft für Leichtathletik-Dokumentation e.V. 

## Weblenken
* MacKay in de Datenbank vun Sports.Reverence.com (engelsch)
John Peter Huchra

**John Peter Huchra** (* 23. Dezember 1948 in Jersey City; † 8. Oktober 2010 in Lexington) weer en US-amerikaansch Astronom. 

He hett över völ Johren de Rotverschuven vun Galaxien meeten, um de Struktur vun dat Universum to bestimmen. 1989 hett he dorbi tosommen mit Margaret Geller de Groot Müer opdeckt.

He weer Viez-Provost an de Harvard University un Perfesser för Astrophysik an dat Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics.

## Weblinks
* Webpräsenz an der Harvard University (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Carolyn Genzkow

**Carolyn Sophia Genzkow** (* 17. Juli 1992 in Hamborg) is en düütsche Schauspelersche ut Hamborg.

Genzkow hett in’t Öller von teihn Johr mit de Schauspeleree anfungen un Warf för T-Mobile maakt. Von 2007 af an hett se in de Reeg *[[Doktor Martin]]* speelt. In’n Feernsehfilm *[[Zivilcourage (Film)|Zivilcourage]]* hett se 2010 in en Höövdrull blangen Götz George speelt. 

2010 hett se tohoop mit Michelle Barthel för ehr Rull in *[[Keine Angst]]* den Fedderpries von’n Düütschen Feernsehpries kregen un för de Rull in *[[Zivilcourage]]* hett se 2011 den Publikumspries von de Marler Grupp bi’n Grimme-Pries wunnen.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 
* Carolyn Genzkow bi de Agentur Hoeppel (hoochdüütsch)

## Footnoten
Dick Hill

**Dick Hill** is en US-Amerikaner, de Höörböker leest.

Dick Hill hett över 400 Hörböker in sien Moderspraak Ingelsch leest, dorünner Krimis van de Schriever Lee Child. För sien Vertellen kreeg he dree *[[Audie Awards]]*.  He wünn ok den *[[Golden Voices Award]]* (Pries för güllen Stimmen) van dat *AudioFile*-Magazin. He arbeit ok mit sien Fro Susie Breck tohopen. Se leest ok Höörböker en arbeit as Direkter.

## Borns


## Weblenken
*Websteed van Dick Hill
33 v. Chr.

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 

## Storven
um 33 v. Chr. rüm: Tiberius Claudius Nero, röömschen Politiker (* um 85 v. Chr. rüm)
34 v. Chr.

## Wat passeert is
* Marcus Antonius nümmt Armenien in un sett den sien König Artavasdes II. achter Trallen. He bringt den röömschen Osten wedder up Schick. Dor kriegt Kleopatra VII. un Caesarion de böverste Gewalt na Marcus Antonius bi. 

## Boren
* 

## Storven
35 v. Chr.

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 

## Storven
* Sextus Pompeius, röömschen Feldherr (* um 68 v. Chr. rüm)
37 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Tied vun de Makkabäers geiht to Enn. Ehr Huus regeert nich mehr över de Joden. Herodes de Grote warrt König unner de röömsche Böverherrschop. 
* Dat 2. Triumvirat twuschen Octavian, Marcus Antonius un Marcus Aemilius Lepidus warrt um fiev Johre verlängert. 

## Boren
* 

## Storven
Edvīns Ķeņģis

**Edvīns Ķeņģis** (* 12. April 1959 in Cēsis) is en lettisch Schachgrootmeester.

Kengis kunn 8 mal de Lettisch Meesterschaft winnen (1984, 1987, 1988, 1989, 1990, 1997, 2004 un 2005). 1985 kunn he de Baltisch Meesterschap in Pärnu winnen un 1986 deel he sück den eersten Platz mit Alexander Shabalov und Alexander Malevinsky in Haapsalu. 

1989 wunn he dat Open in  Boston un deel sück een Johr later bi dat Lloyds Bank Open den 2. bit 4. Platz. 2001 wunn he de Estnisch Meesterschap in Pühajärve,, deel sück den 3. bit 5. Platz in Kilingi-Nõmme (EST-ch, Kaido Külaots wunn),. 2003 folg noch en Sieg bi de Golden Kleopatra in Ägypten un  en Johr later wunn he dat I Jyri Vetemaa Memorial Turnier in Pärnu.

Kengis nehm 6 Mal an Schacholympiaden deel (1992-1998 und 2002-2004). Mit de SG Porz weer he in de Saison 2003/04 düütsch Mannschapsmeester.

1991 kreeg he den Grootmeestertitel. 

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* FIDE-Koort
* Kengis up chessgames.com (engelsch)
Melkbumm

De **Melkbumm** is en Reeschkopp ut de Bueree. Oorsprünglich wurr dor Melk in sammelt un an de Straat brocht, wo de Melk denn vun Melkwagen övernommen un nah de Mulkeree brocht wurr. Melkbummen wurrn meestens mit en Draaggestell, de so nömmt *[[Jöök]]* (so en Oort verlängert Arm, de man in’ Nack upsaddeln de) vun de Weid oder Buernhoff nah de Straat dragen.

Wiel de Landwertschapp aber immer gröötere Veehbestannen hett, wurrd de Melk hüüd in groot Melktanks glieks rinpumpt. 

Hüüd sünd Melkbummen aber düchtig söcht, wiel de as Grundlaag för Kunstwarken deenen dooht.
1. FC Nürnbarg

De **1. FC Nürnberg Verein für Leibesübungen e.&nbsp;V.,** allgemeen bekannt as **1. FC Nürnberg** (kortweg: 1. FCN oder „der Club“), is en olen Footballclub ut Nürnbarg. Grünnt wurrn is he an'n 4. Mai 1900. De Farven vun den Vereen sünd rood un witt, de olen Farven vun de Traditschoon her, sund avers wienrood un swart. In düsse Farven löppt de Ploog siet de Speeltied 2007/2008 ok wedder up. Präsident vun den Vereen is bit Anfang Oktober 2010 Franz Schäfer, achterna schall dat keen ehrenamtlichen Präsidenten mehr geven, man en hauptamtlichen Vörstand.. De Vereen hett 19.065 Liddmaten (Stand: 11. April 2018).
Bit 1995 is de 1. FC Nürnberg ok en Sportvereen ween. Vun de Tied af an is de Herren-Football-Afdeelung en egenstännigen Vereen unner den olen Naam 1. FC Nürnberg VfL e.&nbsp;V. He höört, just as de annern Afdeelungen vun den Vereen, de sülvstännig wurrn sünd (Boxen, Handball, Schach etc.) to den **1. FCN Dachverein e.&nbsp;V.** mit to. 

Bekannt is avers sunnerlich de Football-Afdeelung mit ehre 14.000 Liddmaten un dor nu sunnerlich de Profi-Mannschop. 

De Club hett negen Mol de Düütsche Footballmeesterschop wunnen. Dor is he bit 1987, mehr as 60 Johre lang, düütschen Rekordmeester mit ween. Denn hett de FC Bayern München em aflööst. Vun den Summer 2009 af an höört de Vereen wedder to de 1. Football-Bundsliga. 

Tohuse speelt de Football-Ploog in dat vörmolige Frankenstadion, dat avers hüdigendags den Naam Stadion Nürnberg kregen hett. Dor passt 50.000 Tokiekers rin. 

## Bekannt Speler
Hans Kalb, Max Morlock, Luitpold Popp, Heinrich Stuhlfauth, Dieter Eckstein, Stefan Kießling, Frank Baumann, Angelos Charisteas, Marek Mintal.

## Belege
Britt Woodman

**Britt Woodman** (* 4. Juni 1920 in Los Angeles; † 31. Oktober (nah en:WP 13. Oktober) 2000 in Hawthorne (Kalifornien)) weer en US-amerikaansch Jazzbasuunist.

Woodman is in en musikalisch Ümgegend upwussen: Sien Vader William O. Woodman weer ok Jazzbasuunist (Upnahmen mit Sonny Clay un Teddy Buckner); Britt speel anfang bi de *Woodman Brothers*, en Familiencombo. Nah en eerst Jazz-Combo mit sien Frünnen ut de Jöögd Buddy Collette un Charles Mingus tour he 1938 mit Phil Moore un 1939/40 mit Floyd Turnham, um denn bit 1942 bei Les White to spelen. Nah sien Militärdeenst hett he 1946 bi Boyd Raeburn un 1946 bit 1947 bi Lionel Hampton arbeit. Nah sien Studium 1948 bit 1950 up dat *Westlake College* un Studiotätigkeiten weer Woodman van 1951 bit 1960 in dat *Orchestra* vun Duke Ellington tätig. Während de 1960er Johren leev he in New York City un arbeit  he in Broadway-Orchestern, nehm aber ok mit John Coltrane/Eric Dolphy (*[[Africa/Brass]]*), Quincy Jones un Charles Mingus up, arbeit aber ok bi Toshiko Akiyoshi, u. a. in deren Big Band mit Lew Tabackin (*[[Insights]]*, 1976), um denn weer nah Los Angeles torüch togahn un en eegen Oktett to leiten. Siet den 1980ern weer he weer in New York; he weer Liddmaat vun dat *Lincoln Center Jazz Orchestra*, aber ok an de Upnahm vun  Mingus *[[Epitaph (Mingus)|Epitaph]]* 1989 bedeeligt. 

## Diskografie (Utwahl)
*1956: *[[The Complete Porgy and Bess]]* - mit Duke Ellington
*1957: *[[Such Sweet Thunder]]* - Duke Ellington
*1957: *[[Ella Fitzgerald Sings the Duke Ellington Songbook]]* Ella Fitzgerald un Duke Ellington
*1957: *[[Indigos (album)|Indigos]]* - Duke Ellington
*1958: *[[Black, Brown, and Beige (album)|Black, Brown, and Beige]]* - Duke Ellington
*1962: *[[The Magic Touch]]* - Tadd Dameron
*1963: *[[Mingus Mingus Mingus Mingus Mingus]]* - Charles Mingus
*1979: *Passion Flower: Zoot Sims Plays Duke Ellington* - Zoot Sims mit dat Benny Carter Orchestra, Al Aarons, Oscar Brashear, Bobby Bryant, Earl Gardner, J.J. Johnson, Grover Mitchell, Benny Powell, Britt Woodman, Marshall Royal, Frank Wess, Buddy Collette, Plas Johnson, Jimmy Rowles, John Collins, Andy Simpkins, Grady Tate, Benny Carter (Arrangement) Hollywood, CA, August 14, 1979

*1989: *[[Epitaph (Mingus)]]*

## Enkeld Nahwiesen