open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sylvester

**Sylvester** betekent

* Sylvester, en US-amerikaanschen Vörnaam,
* Silvester, en verkehrte Schrievwiese för den lesten Dag in’t Johr.

**Sylvester** is de Familiennaam von

* Albert Hale Sylvester (1871–1944), US-amerikaanschen Kartograaf,
* Christine Sylvester (* 1969), düütsche Schrieversche,
* Cody Sylvester (* 1992), kanaadschen Ieshockeyspeler,
* David Sylvester (1924–2001), engelschen Schriever, Kunstkritiker un Kurater,
* Dean Sylvester (* 1972), US-amerikaanschen Ieshockeyspeler,
* Dustin Sylvester (* 1989), kanaadschen Ieshockeyspeler,
* Eldon Sylvester (1932–1978), anglikaanschen Bischop ut Belize,
* Friedrich Sylvester (1871–1914), Senater un Stadtboraad in Altno,
* Hans Sylvester (1897–1939), öösterriekschen Agrarfachmann un Politiker,
* Harold Sylvester (* 1949), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Heiner Sylvester (* 1944), düütschen Filmmaker,
* Hilde Stock-Sylvester (1914–2006), düütsche Malerin,
* James Joseph Sylvester (1814–1897), brietschen Mathematiker,
* Jorge Sylvester (* 1954), Saxofonspeler ut Panama,
* Julius Sylvester (1854–1944), öösterriekschen Jurist un Politiker,
* Lawrence Sylvester (* 1962), Diplomaat ut Belize,
* Megan Sylvester (* 1994), brietsche Waterspringerin,
* Peter Sylvester (1937–2007), düütschen Maler un Grafiker,
* Regine Sylvester (* 1946), düütsche Journalistin un Schrieversche,
* Rick Sylvester (* 1942), US-amerikaanschen Bargstieger un Stuntman,
* Sebastian Sylvester (* 1980), düütschen Boxer,
* William Sylvester (1922–1995), US-amerikaanschen Schauspeler.

Kiek ok bi: Sylvestre, Silvester.
Daamgambit

Dat **Daamgambit** is en Anspeel in’t Schach, wat to de Slooten Spelen tellen deiht, de, in’n Gegensatz to de Apen Spelen to mehr strategisch un weniger taktisch utricht Partien föhren. 

Dat Daamgambit is eegentlich kien „richtig“ Gambit, wiel man den opferten Buer mit Tempogewinn wedder torüchgewinnen kann. Völ Varianten in’t Daamgambit för Swaart verzichten dorüm up den temporären Gewinn vun de witt Buer up c4. 

All Varianten vun’t Daamgambit fangen so an:

**1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4** 

Witt versöcht, de Kontroll över dat Zentrum to kriegen, indem he Swaart to d5xc4 to verleiten versöcht, wat lang Tiet as "Upgaav vun’t Zentrum" gelln de. Deshalb gifft dat to de Varianten vun’t Aflehnt Daamgambit noch tallriek Ünnersysteme. 

To de Hööftvarianten vun’t Daamgambit tellen: 
* Annommen Daamgambit 2. ... d5xc4

* Aflehnt Daamgambit 2. ... e7-e6
* Slawisch Verteidigung 2. ... c7-c6
* Halfslawisch Verteidigung 2. ... e7-e6 3. Sb1-c3 c7-c6
* Albins Gegengambit 2. ... e7-e5
* Uplööst Damengambit 2. ... c7-c5
* Marshall-Verteidigung 2. ... Sg8-f6
* Tschigorin-Verteidigung 2. ... Sb8-c6
* Keres-Verteidigung 2. ... Lc8-f5
* Katalansch Anspeel 2. ... e7-e6 3. g2-g3 (Togumstellen in de apen Variante)

## Literatur
* Luděk Pachmann: *Das Damengambit*. 3., aktualisierte Auflage. Edition Olms, Zürich 2001, ISBN 3-283-00274-6
Silingen

De **Silingen** oder ok **Silinger** weern en oostgermanisch Deelstamm vun de Wandalen, de up dat Rebett vun dat hüdige Schlesien siedelt hett. Mögelkerwies leidt sück de Naam Schlesien (poolsch *Śląsk*) vun de Silingen af. Tosommen mit de anner Deelstamm vun de Wandalen, de Asdingen, sünd de Silingen 406 in Gallien infallen. Dornah trucken sie wieder nah Spanien un hebbt sück dor in de Provinz Baetica (*etwa dat hüdige [[Andalusien]]*) dall laten. Nahdem se wichtig Kampen tegen de Westgoten verloren harrn, hebbt sück de överbleben Silingen de Königen vun de Asdingen ünnerstellt. Ünner de Führung vun Geiserich trucken se tosommen mit de Asdingen un de Alanen nah Afrika. Se hebbt dor en Wandalenriek ünner de Führung vun asdingschen Königen erricht, wat bit 533 bestahn bleev. Rom wurr in dat Johr 450 dör de Wandalen plünnert "Vandalismus").

As **Silingen** weern aber ok Liddmaaten vun dat  Corps Silingia Breslau zu Köln nömmt, wat en elitär slagend Studentenverbinnen is, de hör Seet an de Universität Köln hett.
Challenger

**Challenger** betekent

* *[[Challenger (Ruumfähr)|Challenger]]*, US-amerikaansch Space Shuttle,
* Challenger, Booort vun Damplokomotiven,
* *[[Challenger (Dampschipp)|Challenger]]*, britsch Forschungsschipp,
* Dodge Challenger, US-amerikaanschen Fohrtüüch-Tyyp,
* Challenger 300/600/800, Gewarfsflegers vun de Firma Bombadier Aerospace,
* Challenger Equipment, en Landmaschienenmaker,
* Challenger, Reeknersoftware to’n Verslöteln,
* Challenger, en Computer,
* ATP Challenger Series, Turneerreeg bi’t Tennis vun de Mannslüüd,
* Challenger Deep, deepste Steed vun de Seen op de Eer,
* Challenger, austraalsch Goldbargwark,
* Challenger, britschen Panzer in’n tweten Weltkrieg,
* Challenger 1, fröhere britsche Kamppanzer,
* Challenger 2, hüütige britsche Kamppanzer.

**Challenger** is de Familiennaam von

* Alfredo Challenger (* 1979), Footballspeler von de Kaimaneilannen,
* Frederick Challenger (1887–1983), brietschen Chemiker un Biochemiker.
Bundsautobahn 980

De **Bundsautobahn 980** (Afk.:**BAB 980** oder ok **A&nbsp;980**) is en öörtliche Autobahn in Bayern mit en Samtläng vun 5&nbsp;km. 

De Autobahn verlöpt vun Waltenhofen vörbi an Durach na dat Autobahndreeeck Allgäu un is so an de A&nbsp;7 anbunnen. Se is en Deel vun de plaante Vöralpenautobahn A&nbsp;98. Twüschen de Anslussteden Durach un Waltenhofen föhrt de A&nbsp;980 över den Iller-Stroom. In’n Verloop vun dat korte Autobahnstück liggt de hööchste Steed vun en düütsche Autobahn. Dat is mit 947&nbsp;m in’t Rebeet vun de Waterscheed twüschen Rhien un Donau.

## Borns


## Weblenken
* Naue Streckenbeschrieven vun de A&nbsp;980
Asdingen

De **Asdingen** weern en Deelstamm vun de Wandalen, de in dat 2. Johrhunnert&nbsp;n.&nbsp;Chr. in dat Rebeet vun dat hüdige Rumänien un Ungarn nahwiesbar is. To de Tiet vun de Markomannenkriege ünner Marcus Aurelius weern de  Asdingen in Kampen mit dat Imperium verwickelt. Enn’n vun dat 3. Johrhunnert hebbt se sück mit den tweeten wandalschen Deelstamm, den Silingen vereenigt, un sünd üm 401 rüm nochmol in dat Rieksrebeeet infallen. 406 sünd se mit annern nah Gallien vörrückt und 409 sünd se in Spanien infallen. Ünner de Leeden vun des asdingsche König  Geiserich hett  429 en Verband ut asdingischen un silingischen Wandalen tosommen mit de Alanen nah Afrika översett un hett dor en Wandalenriek ünner de Führung vun asdingschen Königen erricht, wat bit 533 bestahn bleev.
TV Chaqueño

**TV Chaqueño** is en Feernseh-Senner von de Mennoniten in de dree Mennoniten-Kolonien in’n Chaco in Paraguay. He hett sien Sitt in Fernheim. Anfungen to sennen hett TV Chaqueño in’n November 2007.  He wiest jeden Dag so veer bet fief Stünnen Programm op Spaansch, Hoochdüütsch un Plautdietsch.

## Weblenken

* Websteed von TV Chaqueño (hoochdüütsch, spaansch, engelsch)
Korpiklaani

**Korpiklaani** (finnisk för: *Woldklan*) is eene finnisk Folk-Metal Kapell, de in't Jaohr 2003 grünnt was.

## Musik
Korpiklaani maakt Folk-Metal Musik met een däftigen Inflööt van de finnisken Volksmusik, to't Bispiël den Humppa-Kardans. De Tekste sünt up Ingelsk of up Finnisk schriëwen un hannelt to'n grauten Deel van de Natur un van de Fiërie.

**Vandagen spiëlt in de Kapell** *(05.01.2009)***:**
* Jonne Järvelä (Gesang, Gitarr)
* Jaakko "Hittavainen" Lemmetty (Vigeline, Flaite, Jouhikko)
* Juho Kauppinen (Akkordeon)
* Jarkko Aaltonen (Bass)
* Kalle "Cane" Savijärvi (Gitarr)
* Matti "Matson" Johansson (Slagtüüch)

## Diskografie
* Spirit of the Forest (10. November 2003)
* Voice of Wilderness (24. Januar 2005)
* Tales Along this Road (21. Prillen 2006)
* Tervaskanto (29. Juno 2007)
* Korven Kuningas (21. Mäten 2008)
* Karkelo (2009)
* Ukon Wacka (2011)
* Manala  (2012)
* Noita  (2015)
* Kulkija  (2018)
* Jylhä  (2021)

## Weblenken
* Hööftsiet van de Kapell (ingelsk)
Folk-Metal

**Folk-Metal** is eene Musiksort, in de Metal un tomiärst kultureegene Folkmusik metnanner vösmolten wäern. To den Begriëp „Folk-Metal“ höert aower nich de Vömiskung van Metal un butereuropääsk Volksmusik, wu to’t Bispiël Max Cavalera. Buterdem is dao een Unnerschaid tüsken Folk-Metal un Middeloller-Rock, in den swaorens folkloristiske Instrumente vöwännt wäert, sik aower mäer an de Rockmusik anliënt. Män de Grensen sünt nich akkraot to trecken.

## Geschichte
Skyclad uut Newcastle upon Tyne wäert äs Erfinner van den Folk-Metal näömt. Se häbt up iär iärsten Album "The Wayward Sons Of Mother Earth" uut dat Jaor 1991 to't iärste Maol Bausteene van de ingelsken Folklore un Metal metnanner vöknüpt.

## Ennige Kapellen
De Kapellen küent tomiärst in twe vöschaidene Ruoten indeelt wäern. Eendeels Kapellen met nordisken Inflööt, de sik an skadinavisken Sagen of nordisker of finnisker Mythologie bedaint un sik an skandinavisker Volksmusik orienteert. Annerndeels de keltisk inflöötet de sik ,jüst äs de nordisken Kapellen, op iäre Wies an de keltisken Kultuur bedaint. Et giw aower ook Kapellen de nich in düsse twe Ruoten passt.

**Met nordisken Inflööt**
* Butterfly Temple
* Ensiferum
* Finntroll
* Heidevolk
* Korpiklaani
* Lumsk
* Metsatöll
* Midnattsol
* Trollfest
* Týr
* Vintersorg

**Met keltisken Inflööt**
* Cruachan
* Eluveitie
* Mägo de Oz
* Primordial
* Skyclad
* Tuatha de Danann

**Ännere**
* Lyriel: Eegenbeteeknung: Dark Romantic Celtic Rock
* Skyforger: Black Metal met Folk-Inflööt; met Teksten uut de lettiske Mütologie un Geschicht
Griffin Dunne

**Griffin Dunne** (* 8. Juni 1955 in New York City) is en US-amerikaansche Schauspeler, Speelbaas un Filmproduzent.

## Biografie
Griffin Dunne is de Söhn vun den Filmproduzent, Dreihbookschriever un Schauspeler Dominick Dunne, sien Onkel is de Schriever John Gregory Dunne. Opwassen is he in Los Angeles un in Colorado, bit he Enn vun de 1970er ohren wedder torüch kamen is na New York. He hett sien Dörbrook mit en in de Filmhistorie teemlich ungewöhnliche Rull hatt ünner swoor Make-up in den Kultfilm *An American Werewolf in London*. Sien Bekanntheit hett bit vundaag nich nalaten. En Hööftrull hett he 1985 in *Almost You* speelt. För sien Hööftrull in den Thriller *After Hours* is he uttekent worrn. 1987 hett he an de Siet vun Madonna in de Kummedie *Who’s That Girl?* mitspeelt, un 1991 tosamen mit Richard Dreyfuss un Holly Hunter in *Once Around*, den he ok produzeert hett. För en wietere Utteken weer he 1996 nomineert för sien Rull in de Feernsehreeg *Frasier*.

As Speelbaas hett Dunne ünner annern an de Filmen *Addicted to Love* (1997) un *Pratical Magic* (1998). För sien Arbeit as Speelbaas is he 1996 för den Kortfilm *Duke of Groove* för den Oscar nomineert worrn.

Dunne weer tweemol verheiraadt. Toeerst vun 1989 bit 1995 mit Carey Lowell, mit de tosamen he en Kind hett.

Sien jüngere Süster Dominique Dunne is op traagsch Wies to Beropenheit kamen, as se 1982 as opstreven Schauspelersche kort na ehrn Kinospood mit den Horrorfilm *Poltergeist* ümbröcht worrn is.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Dunne is opstunns tweemol mit Filmpriesen uttekent worrn un weer för dree wietere vörslahn, dorünner eenmol för den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Kortfilm|Best Kortfilm]]* för *Duke of Groove*, för den he ok sülvst dat Dreihbook schreven hett. Wunnen hett he:
* 1986: den *[[Independent Spirit Award]]* in de Kategorie *Best Speelfilm* för *After Hours*.
* 2000: den *[[Pioneer Filmmaker Award]]* vun’t *Deep Ellum Film Festival*.

## Weblenken
Johann Gottlieb Fichte

**Johann Gottlieb Fichte** (* 19. Mai 1762 in Rammenau bi Bischofswerda; † 29. Januar 1814 in Berlin) weer en düütschen Padagogen un Philosophen. An de Siet vun Friedrich Wilhelm Joseph Schelling un Georg Wilhelm Friedrich Hegel warrt he as wichtigsten Vertreder vun den Düütschen Idealismus ankeken. Lehrt hett he in Jena. Ok de beröhmte Bremer Börgermeester Johann Smidt hett bi em studeert. He weer Freemüerker.
856

## Wat passeert is
* 28. Dezember: De Wikingers plünnert in Paris
## Boren

## Storven
* 4. Februar: Hrabanus Maurus, Arzbischop vun Mainz (* um 780 rüm)
855

## Wat passeert is

* Deelung vun Prüm: Dat Middelriek vun Lothar I. vun Lothringen warrt updeelt unner siene Söhns. 

## Boren

## Storven
* 29. September: Lothar I., röömisch-düütschen Kaiser (* 795)
854

## Wat passeert is
* De Naam vun de Stadt Ulm warrt to'n eersten Mol nömmt in ene Urkunne vun König Ludwig den Düütschen.

## Boren

## Storven
*
Ranstrop (Haltern)

**Ranstrop** (hoochdüütsch: *Lippramsdorf*) is een Duorp in’t Mönsterland in’t düütske Bundsland Noordrhien-Westfalen un höert to de Gemainde Haltern am See, de to’t Landraotsamt Riäkelhusen höert. Dor leevt vundage 3.751 Inwahners (31. Dezember 2006).

## Geografie

### Geografiske Laoge

Dat Duorp lig in't süüdlicke Mönsterland an de Flötte Lippe, westlik van de Stad Haltern am See. In'n Naoden slöt sik de Naturpark Hohe Mark an.

### Oortsdeele

Ranstrop bestaot uut siëben Oortsdeele:
* Ranstrop (Duorpmidde)
* Freiheit (östlik)
* Mersch (süüdlik)
* Schabbrink (naod-westlik)
* Kusenhorst (süüd-westlik)
* Tannenberg (nördlik)
* Eppendorf (tüsken Duorp un Tannenberg)
859

## Wat passeert is
* De Sarazenen nehmt de Stadt Enna up Sizilien in. 
* De Naam vun de Stadt Nowgorod is to'n eersten Mol in en Urkunne to lesen. 

## Boren

## Storven
*
851

## Wat passeert is
* Ethelwulf vun Wessex winnt bi Ockley gegen de Wikingers ut Däänmark unner jem ehrn Försten Rorik.

## Boren

## Storven
*
850

## Wat passeert is
* De Wikingers hefft Canterbury un London plünnert un blievt to'n eersten Mol över Winter in Süüdengland.

## Boren

## Storven
*Um 850: Al-Chwarizmi, persisch Mathematiker un Astronoom (* um 780)
Haymo vun Halverstadt

**Haymo vun Halverstadt** (oder **Haimo vun Halverstadt**; † 27. März 853 in Halverstadt) weer en Mönk vun den Orden vun de Benediktiners un Bischop vun Halverstadt. In dat 9. Johrhunnert hett he allerhand Böker schreven. He hett en Kommentar to dat Profeten-Book Jesaja ut dat Ole Testament verfaat' un ok en to de Openbarung vun Johannes, wat dat leste Book ut dat Nee Testament is. Bit in dat 15. Johrhunnert sünd siene Predigten un Kommentaren veel nadruckt wurrn. 

## Literatur
* K. Storchenegger: *Les 17 homélies de Haimon*, thèse Zürich (Juris Druck) 1973

## Weblenken
* 
* http://www.heiligenlexikon.de/BiographienH/Haimo_von_Halberstadt.htm
Sarazenen

**Sarazenen** sünd toeerst en Volkstamm in'n Noordwesten vun de Halfinsel vun Arabien ween. As de Arabers sik mit den Islam allerwegens hen utbreden döen, is dat de Naam wurrn för de Mauren un de Arabers rund um de Middellannsche See to. 

## Wo dat Woort vun herkummt
Ooltgreeksch *Sarakenoi*, syrisch *Sarkaye* un Latiensch *Saraceni* weer in de late Antike (2. bit 4. Johrhunnert) de Naam för een Stamm oder ok en Reeg vun Stämm vun Nomaden up de Sinaihalfinsel. Ptolemaios hett dat so henstellt, dat se in de Nabatäers ehre Streken tohuse weern. Wo dat Woort nu akraat vun herkamen deit, is nich bekannt. Hüdigendags warrt tomeist annahmen, dat keem woll vun Araabsch *scharqi* („ööstlich, orientaalsch, Orientale“). So warrt dat al in dat 18. Johrhunnert vörslahn. Ok mööglich is, dat dat vun de araabsche Wuddel *sariq*, Plural *sariqin* herkumm („Plünnerers“).
Schruuv

**Schruuv** betekent

* Schruuv, to’n Verbinnen vun Warkstoffen,
* Schruuv, en Figur in’n Sport mit’n Dreih üm de Längsass vun’n Lief,
* Archimedische Schruuv, en Födderanlaag mit’n Snick,
* Schruuv, as Andriefbodeel bi Scheep un Flegers,
* Schruuv, as Bodeel in’n Maschienenbo to’n ümwanneln vun Rotatschoon in en lineaar Bewegen,
* Schruuv, en mathemaatsch Objekt ut de klass’schen Mechanik,
* Schruuv, en Kurv, de sik mit faste Snelligkeit üm en Kegelmantel dreiht.
Néstor Almendros

**Néstor Almendros** (* 30. Oktober 1930 in Barcelona; † 4. März 1992 in New York, USA) weer en spaanschen Kameramann.

## Leven
Almendros is bi sien Mudder in Spanien opwassen. In’t Johr 1948 is he na Havanna togen, woneem sien Vadder leev, nadem he vör dat Franco-Regime dorhen flücht weer. Néstor Almendors hett bit 1955 Literatur un Philosophie studeert un hett dorna Filmkursen besöcht an’t *New York City College* un an’t *Centro Sperimentale di Cinematografica* in Rom. Na de kubaansche Revolutschoon hett Almendros dormit anfungen, Dokumentarfilmen för dat *Instituto Cubano de Arte en Industria Cinematográfica* (ICAIC) to maken. Dor hett he aver gau Problemen kregen mit de Zensur un is dorüm na Paris togen.

Bekannt worrn is Almendros vör allen dör sien langjohrige Arbeit mit de Speelbasen François Truffaut un Éric Rohmer. Vun’t Enn vun de 1970er Johren hett Almendros jümmer mehr ok in de USA arbeit. Ut disse Tiet is ünner annern de Film *Days of Heaven*, de optisch sünners goot worrn is. För dissen Film is is he mit den Oscar uttekent worrn. Almendros hett sik jümmer Möh geven, mit dat natürliche Licht uttokamen, dat an de Dreihplätz vörhannen weer. He hett över sien Arbeit ok en Book schreven, in dat he all sien Filmen ut de Sicht vun’n Kameramann diskuteert. Butendem hett he ok Warffilmen t.&nbsp;B. för Giorgio Armani oder Calvin Klein dreiht. Ok as Speelbaas hett he arbeit, vör allen bi Kortfilmen as t.&nbsp;B. *[[Ritmo de Cuba]]* (1960), *[[Gente en la playa]]* (1960), *[[Escuelas rurales]]* (1960), *[[Mauvaise conduite]]* (int. ok *Bad Conduct*, 1984) oder *[[Nadie escuchaba]]* (int. ok *Nobody Listened*, 1987).

Almendros is 1992 in’t Öller vun 61 Johren an de Immun-Krankheit AIDS dood bleven.

## Filmografie as Kameramann (Utwahl)

## Utteken
Néstor Almendros is för sien Arbeit mit acht Filmpriesen ehrt worrn un weer för wietere söss nomineert. wunnen hett he:
* 1971: den *[[NSFC Award]]* in de Kategorie *Best Kamera* för *L’enfant sauvage*.
* 1978: den *[[LAFCA Award]]* in de Kategorie *Best Kamera* för *Days of Heaven*.
* 1979: den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Kamera|Best Kamera]]* för *Days of Heaven*.
* 1979: den *[[NSFC Award]]* in de Kategorie *Best Kamera* för *Days of Heaven*.
* 1981: den *[[César]]* in de Kategorie *Best Kameramann* för *Le dernier métro*.
* 1982: den *[[NYFCC Award]]* in de Kategorie *Best Kameramann* för *Sophie’s Choice*.
* 1984: den *Publikumspries* vun’t *[[San Francisco International Lesbian & Gay Film Festival]]* in de Kategorie *Beste Dokumentatschoon* för *Mauvaise conduite*.
* 1988: den *[[IDA Award]]* för *Nadie escuchaba*.

## Literatur
* Roald Koller: *Gespräche mit Eric Rohmer und Nestor Almdendros.* Filmkritik 1/1976. *(to de Tosamenarbeit mit Rohmer)*
* Néstor Almendros: *A man with a camera.* Faber and Faber 1984. ISBN 0571135897
* Thomas Brandlmeier: *Natürliches Licht. Der Kameramann Nestor Almendros*. In: *film-dienst*. 58. Johrgang Nr. 3/2005, S. 54-57, ISSN 0720-0781

## Websteden
849

## Wat passeert is
* Mit Hölp vun en Flotte ut de Städer Neapel, Amalfi un Gaeta sleiht Paavst Leo IV. de Sarazenen.

## Boren
* 
## Storven
António Mascarenhas Monteiro

**António Mascarenhas Monteiro** (* 16. Februar 1944 in Santa Catarina, Santiago; † 16. September 2016)) weer en kapverdischen Politiker. He weer vun’n 22. März 1991 bit to’n 22. März 2001 Präsident vun Kap Verde.

## Leven
Monteiro güng na’n Afsluss vun sien Schoolutbilln na Belgien, woneem he an de Katholieke Universiteit Leuven dat Fack Rechtswetenschoppen studeert hett.

Twüschen 1977 un 1980 weer he de Generalsekretär vun de Natschonalversammeln. 1980 is he to’n Präsidenten vun’n bövertsen Gerichtshoff vun de Kap Verden bestimmt worrn.

As in Kap Verde en Mehrparteiensystem inföhrt worrn is, hett he 1990 ankünnigt, sik för dat Präsidentenamt to Wahl to stellen. Mit Ünnerstütten vun de Bewegen för Demokratie (MpD) is he denn an’n 17. Februar 1991 mit grote Mehrheit in dat Amt wählt worrn, dat he an’n 22. März 1991 övernahmen hett. He ist twee Amtstieten lang Präsident wesen un geev dat Amt denn af an Pedro Pires, hett aver noch bit 2006 as Butenminister vun Kap Verde arbeit.

Monteiro hett an’n 20. September 2006 to sien Beropen as Sünnerafsennten vun’n UN-Genearalsekretär för Oosttimor toseggt. He schüll dat Regeer vun de UNMIT övernehmen, as de Amtstiet vun Sukehiro Hasegawa to enn güng. An’n 25. September hett Monteiro dat Amt denn aver doch aflohnt, vun wegen dat eenige vun de Parteien in den Striet Bedenken gegen em harrn.

## Kiek ok
* List vun de Präsidenten vun Kap Verde

## Enkeld Nahwiesen
Alexandros Tziolis

**Alexandros Tziolis** (greeksch *Αλέχανδρος Τζιόλης*; * 13. Februar 1985 in Katerini, Grekenland) is en greekschen Footballspeler. In'n Momang speelt he in Italien för den AC Siena. 

## Sien Weg as Footballer
Alexandros Tziolis sien Weg as Footballer güng los bi Apollonas Litoxorou. Dat is en Amateurvereen ut Grekenland. 2002 wessel he na Athen to den Traditschoonsvereen Panionios Athen. Dor hett he ok sien eersten Profiverdrag unnertekent. Ofschoonst he noch ganz jung weer, wüss he dor glieks to overtügen un schaff ok den Sprung in de Stammformatschoon. 61 Mol hett he för Panionios speelt un dor dree Doren bi schaten. 2005 güng he denn amenne na Panathinaikos Athen. Dor keem he unner den Trainer Henk ten Cate nich an den vörmoligen Speler vun den FC Arsenal London, Gilberto Silva ut Brasilien vörbi un stünn to'n Sluss nich mol mehr in de Mannschop. An'n 8. Januar 2009 hett de Vereen en Verdrag mit den SV Werder Bremen slaten, dat Tziolis för ene Speeltied utlehnt warrt. Werder betahl dor bi 300.000 Euro för. Wenn Werder den Speler achterna kopen wull, denn so konn de Vereen ene Optschoon trecken. Tziolis scholl denn woll 1,8 bit 2 Millionen Euros an Aflöse kösten.Dat hett de Vereen avers nich maakt un so is Tsiolis na Athen torüch gahn. An'n 29. Januar 2010 hett he en Verdrag bi den AC Siena unnerschreven. 

Tziolis höört to de junge Generatschoon vun Spelers, de Otto Rehhagel för de Natschonalmannschop vun Grekenland beropen hett, nadem de Mannschop 2004 Europameester wurrn is. Bi de Football-Europameesterschop 2008 in Öösterriek un de Swiez hett Tziolis in de Gruppenphase vun dat Turmeer een Mol mitspeelt. 

Alexandros Tziolis ist 1,89 m groot un speelt in't Middelfeld, dor in zentrale oder defensive Positschoon.

## Belegen
Gualberto do Rosário

**António Gualberto do Rosário** (* 12. Oktober 1950) is en kapverdischen Politiker. He weer vun 2000 bit 2001 Premierminister vun Kap Verde.

## Leven
Do Rosário is in Portugal utbillt worrn. He weer Landweertschopsminister vun Kap Verde un togliek de Viez vun den Premierminister Carlos Veiga. An’n 5. Oktober 2000 is he to’n Premierminister opstegen, nadem Carlos Veiga an’n 29. Juli 2000 Bott geven harr, vun wegen dat he sik üm dat Amt vun den Präsidenten bewarven wull. As sien Vörgänger höör do Rosário to de Partei Movimento para a Democracia (MpD), de dat Land siet Inföhren vun de Demokratie 1991 regeert hett.

Bi de Parlamentswahlen an’n 14. Januar 2001 hett denn aver de fröhere Eenheitspartei Partido Africano para a Independência de Cabo Verde (PAICV) wedder de Mehrheit kregen und jemehr Vörsitter José Maria Neves is an’n 1. Februar 2001 ne’e Premierminister worrn. Do Rosário is in’n August 2001 as Baas vun de MpD torüch peddt.
(1507) Vaasa

**(1507) Vaasa** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 12. September 1939 vun de finnisch Astronomin Liisi Oterma in Turku opdeckt wurrn is.

De Naam vun de Asteroid is afleidt vun de finnisch Stadt Vaasa.
Aristides Pereira

**Aristides Maria Pereira** (* 17. November 1923 op Boa Vista, Kap Verde; † 22. September 2011 in Coimbra)) weer en kapverdischen Politiker. He weer vun 1975 bit 1991 de eerste Präsident vun Kap Verde na de Unafhangigkeit vun Portugal.

## Leven
Pereira is de Söhn vun Porfirio Pereira Tavares un Maria das Neves Crus Silva. He hett na de Schooltiet en Arbeit as Radio-Telegrafist utöövt. Sien eerst grötteret Regeerensamt weer as Baas vun de Telekommunikatschoon in Guinea-Bissau. He hett sik vun de laten 1940er Johren an bit to de Unafhangigkeit vun Kap Verde jümmer för de anti-koloniale Bewegen insett, hett Streiks organiseert un is dormit in de Amtsfolg vun de Afrikaanschen Unafhangigkeitspartei vun Guinea un Kap Verde (PAIGC), worut later de PAICV worrn is.

Pereira hett anfangs versproken, dat he en demokraatsche un sozialistische Natschoon föhren wull, wenn he Präsident warrt. Liekers is de duersome Armot in’t Land slimmer worrn, vun wegen dat he na’t Störten vun Luís de Almeida Cabral forsch gegen all Lüüd vörgahn is, de annere Ansichten harrn as he. Cabral weer de Präsident vun Guinea-Bissau un sien vörmoligen Allieerten. Aver liekers hett de Regeeren vun Pereira de Minschenrechten veel mehr acht as de meisten annern afrikaanschen Länner. Na den Staatsstriek hebbt de politischen Anstalten gegen de Lüüd bannig afnahmen, man de na de Unafhangigkeit inrichte Eenparteienstaat harr noch bit 1990 Bestand.

De Politik ünner dat Regeer vun Pereira hharr en tendenz to de Neutralität in’n Kolen Krieg. Ökonomsche Reformen weern vör allen för de Landinwahners goot. Ümstredenerwies hett he sik aver mit de Regimen vun de Volksrepubliek China un Libyen verbünnt.

Der fröhere Präsident vun Kap Verde, Pedro Pires, weer to de Amtstiet vun Pereira as Premierminister in’t Amt.

## Kiek ok
* List vun de Präsidenten vun Kap Verde

## Borns
Schüttrup

**Schüttrup** () is ene Stad in de Samtgemeen Schüttrup in den Landkreis Groafschup Bentem in Neddersassen. Se is de öllste Stad in den Kreis. Bet to de Grenz nah de Nedderlannen sünd dat bloot 10 km. Dat gifft dor dat Autobahnkrüüz Schüttruper Krüüs. 40,7 % vun de Minschen sünd evangeelsch-reformeert, 22,1 % kathoolsch, 14,9 % luthersch. 4 % vun de Minschen sünd Börgers vun de Törkie. 

## Historie
Schüttrup kreeg 1295 de Stadtrechten. 1544 worr de Stad mit de Graafschop luthersch, 1588 mit ehr reformeert.  De Stadt weer in't 19. Jahrhunnert in't Königriek Hannober. In't 19. Jahrhunnert weer Schüttrup in Preußen; de Textilindustrie weer an't Wassen. De Samtgemeen Schüttrup worr 1970 gründ't. To ehr höörden denn de Gemenen Schüttrup, Engn, Driewede, Neerlage, Wengsel, Ohne, Quendrup, Samern un Suddendörp. Vandage höörn to ehr de Gemenen Engn, Isterbarg, Ohne, Quendrup un Samern. Sient 2011 is ok Suddendörp en Deel van Schüttrup, ümdat de Gemeende te full Schulden had. 

## Kiek ok bi
* 

## Footnoten
844

## Wat passeert is
* De Wikingers plünnert Dorestadt
* Kreta, wat just vun de Byzantieners innahmen wurrn weer, warrt al wedder vun de Sarazenen erovert. 

## Boren

## Storven
*
843

## Wat passeert is
In'n Verdrag vun Verdun warrt dat Frankenriek unner Ludwig den Framen siene Söhns updeelt. 
* In Byzanz geiht de Billerstriet to Enne. De Verehrers vun de Ikonen hefft dor bi wunnen. 
* Kenneth MacAlpin, König vun de Schotten, maakt sik süms ok to'n König vun de Pikten. Dat vereenigte Königriek vun de Schotten un Pikten warrt Alba nömmt. 

## Boren

## Storven
*
Peloponnes

**Peloponnes** betekent

* Peloponnes, Halfinsel in Grekenland mit düssen Naam,
* Peloponnes, Region vun de Verwalten in Grekenland.
841

## Wat passeert is
* De Wikingers fahrt de Seine up un erovert Rouen.
* De Sarazenen erovert Bari in Italien un grünnt dor en Sultanat.
* Stellinga-Upstand vun de olen Sassen gegen den fränkschen König.

## Boren

## Storven
*
842

## Wat passeert is
* 24. Juni: 67 Wikingerschepe ut Norwegen fohrt bit na Nantes in de Bretagne un slacht de Inwahners un Pilgers af, de sik dor to'n Fest vun Johannes den Döper tohopenfunnen hefft. 

## Boren

## Storven
*
839

## Wat passeert is

* Æthelwulf warrt König vun Wessex.

## Boren

## Storven
* Egbert III., König vun Wessex
Lennep

**Lennep** is de tweetgröttste Stadtbezirk vun Remscheid, ene Stadt in't Bergische Land in Noordrhien-Westfalen. 2006 weer de Tall vun de Minschen 26 026. Nah de Fläck is Lennep de gröttste Stadtbezirk vun Remscheid. Wilhelm Conrad Röntgen warr da baren. Dat Düütsche Röntgen-Museum steht in Lennep. De *Ooltstadt* vun Lennep hett vele Fackwarkhüüs. 
Dor warrt Süüdgeldersch snackt. 
## Historie

Lennep weer inst ene Hansestadt. Lennep kreeg 1230 de Stadtrechten. In't Medelöller harr Lennep dat Müntrecht. De Stadt weer in de Hanse. 
Lennep weer ene vun de Hööftstäder vun't Hertogdoom Berg. Lennep weer lang ene vun de wichtigste Städer in't Bergische Land. 
Lennep worr 1929 en Deel vun Remscheid. Bet in't sülve Jahr weer Lennep de Seet vun den Landkreis Lennep. Lang weer in Lennep de wichtigste Bahnhoff in Remscheid.

## Beröhmte Lü ut Lennep
*Curt Corrinth (* 20. Februar 1894 in Lennep; † 27. August 1960 in Berlin), Schriewer
*Elisabeth Dicke geb. Amann (* 12. März 1884 in Lennep; † 11. August 1952 in Überlingen), Krankengymnastin
*Adolf Müller (* 13. Mai 1916 in Lennep; † 22. Februar 2005), Politiker (CDU), MdB
*Wilhelm Conrad Röntgen (* 27. März 1845 in Lennep; † 10. Februar 1923 in München), Physiker, Opdecker vun de Röntgenstrahlen
*Fritz Windgassen  (* 9. Februar 1883 in Lennep; † 17. April 1963 in Murnau), Sanger
## Stadtdelen in Lennep
*Lennep Altstadt
*Lennep Nord 
*Stadtgarten
*Lennep Neustadt
*Lennep West
*Hackenberg 
*Henkelshof
*Hasenberg
*Trecknase
*Grenzwall
*Engelsburg
*Bergisch Born Ost
*Bergisch Born West
Æthelwulf (Wessex)

**Æthelwulf** (Ethelwulf; * um 800 rüm; † 13. Januar 858) weer König vun dat angelsassische Königriek Wessex vun 839 bit 858.

## Herkamen
He weer de Söhn vun König Egbert III. (de Grote) un siene Fro Redburga. De is woll en Swägerin vun Karl den Groten ween. 

## Leven
Æthelwulf is toeerst Mönk to Winchester ween. 839 folg he sien Vadder, de just storven weer, up'n Throon. In de Tied, as he regeern dö, sund jummers mehr Wikingers na England röverkamen un hefft sik dor an de Küsten ansiedelt. 851 hett he över de Dänen ehren Hööftling Rurik bi Ockley wunnen. Rurik is denn later Grootförst vun Kiew wurrn. Just as sien Vadder hett Æthelwulf sik in siene Kriegen dörsetten konnt. Den König vun Kent hett he verdreven un de Königrieken Sussex, Essex un East Anglia hett he an Wessex anslaten.

## Ehe un Kinner
In dat Johr 830 hett he siene eerste Fro Osburga heiraat'. (* um 810; † 876), Se weer de Dochter vun Olslac un is boren üm 810 rüm un storven gegen 876. Na Asser is Olslac en „Gote“ ween (*Gothus erat natione*, man dat is an to nehmen, dat dor en Dään mit meent weer). Kinner vun düsse beiden weern: 

* Æthelstan (Ethelstan) († 851) Unnerkönig vun Kent un Wessex
* Æthelswitha (Ethelswitha) († 888) ∞ 853 König Burgred vun Mercia († 880)
* Æthelbald (Ethelbald) (* um 834 rüm, † 860) ∞ 858 Judith vun Franken (siene Steefmutter, de he avers gau verstoten hett)
* Æthelbert (Ethelbert) (* um 835 rüm, † 866)
* Æthelred I. (Ethelred) (* um 837 rüm, † 871 fullen) ∞ Wulfthryth
* Alfred de Grote (* 849; † 899) ∞ Alswitha vun Gaini (* 852; † 905), vun 901 af an Nonne – na ehrn Dood verehrt as Hillge.

856 hett he Osburga verstoten un siene tweete Fro Judith vun Franken (* 844; † 870) nahmen. Se weer de Dochter vun de Westfranken ehren König Karl den Kahlen un den siene eerste Fro Irmentrud.

## Kiek ok bi
* Huus Wessex

## Weblenken
460 v. Chr.

## Wat passeert is
* 

## Boren
* Thukydides, Schriever un Historiker ut Grekenland (†396 v. Chr.)

## Storven
451 v. Chr.

## Wat passeert is
* Kimon vun Athen hannelt en fiefjöhrigen Wapenstillstand mit Sparta ut. 

## Boren
* Alkibiades, Feldherr vun Athen un ok vun Sparta († 404 v. Chr.)

## Storven
404 v. Chr.

## Wat passeert is
* Sparta erovert Athen. Dor geiht de Krieg vun'n Peloponnes twuschen Athen un Sparta mit to Enne. Düsse Krieg weer 431 v. Chr. losgahn. 

## Boren

## Storven
* Alkibiades, Feldherr vun Athen un ok vun Sparta (* 451 v. Chr.)
429 v. Chr.

## Wat passeert is
* In dat drüdde Johr vun den Krieg vun'n Peloponnes twuschen Athen un Sparta starvt de Feldherr Perikles vun Athen an enen Süke (wohrschienlich an de Pest). 

## Boren

## Storven
425 v. Chr.

## Wat passeert is
* In dat sesste Johr vun den Krieg vun'n Peloponnes twuschen Athen un Sparta winnt Athen de Slacht vun Sphakteria. 120 Spartaners weert fungen. In Sparta is nu numms mehr gegen den Freden. Man Athen will den Freden nich. 

## Boren

## Storven
422 v. Chr.

## Wat passeert is
* In dat negente Johr vun den Krieg vun'n Peloponnes twuschen Athen un Sparta warrt Athen sien Heer in de Slacht bi Amphipolis tonicht maakt. Kleon ut Athen kümmt dorbi um, just so as de Heerföhrer Brasidas ut Sparta. 
## Boren

## Storven
421 v. Chr.

## Wat passeert is
* In dat teinte Johr vun den Krieg vun'n Peloponnes twuschen Athen un Sparta bringt Nikias ut Athen en föfftigjöhrigen Freden mit Sparta tostanne. Düsse Freden kriggt em to Ehren den Naam „Nikiasfreden“. He verdeelt de Macht so, as dat vör den Krieg ween weer („Status qou ante“). Man de Freden höllt nich lang. 

## Boren

## Storven
Kalv

**Kalv** betekent

* Kalv, dat Lütt von’e Koh,
* Kalv, Gemeen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Kalv, Oort in de Kommun Svenljunga in Sweden,
* Kalv, Oort in de Kommun Ljusdal in Sweden,
* Kalv, en Toponym,
* Kalv Arnesson, noorsch Wikingerhöövdling.

Kiek ok bi: Kalf, Kalff.
431 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Krieg vun'n Peloponnes twuschen Athen un Sparta geiht los un duert bit 404 v. Chr..

## Boren

## Storven
449 v. Chr.

## Wat passeert is
* Athen hannelt den Kalliasfreden mit dat Perserriek ut.
* De Plebejers striet um ehr Recht un treckt to'n tweden Mol ut de Stadt Rom ut (Secessio plebis)

## Boren

## Storven
Kalf

**Kalf** betekent

* Kalf, dat Lütt von’e Koh,
* Kalf, Gemeen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* ’t Kalf, Oort in de Gemeen Zaanstad, Noordholland, Nedderlannen,
* ’t Kalf, Oort in de Gemeen Sint-Gillis-Waas, Belgien,
* Het Kalf, Oort in de Gemeen Knokke-Heist, Belgien.

**Kalf** is de Familiennaam von

* Hubert Kalf (* 1944), düütschen Mathematiker,
* Jan Kalf (1873–1954), nedderlandschen Kunsthistoriker,
* Willem Kalf (1619–1693), nedderlandschen Maler.

Kiek ok bi: Kalff, Calf.
415 v. Chr.

## Wat passeert is
* Athen lett sik up ene grote Expeditschoon gegen Syrakus up Sizilien in un stüert ene grote Flotte los. 

## Boren

## Storven
*
413 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Flott vun Athen warrt in den Haben vun Syrakus up Sizilien toschann maakt.

## Boren

## Storven
*
395 v. Chr.

## Wat passeert is
* Theben will an Sparta siene Stäe as gröttste Macht in Grekenland stahn un fangt dor den „Krieg vun Korinth“ üm an. Man am Enne kann keen Macht de annere endgüllig unnerkriegen. 

## Boren

## Storven
* Lysander, Sparta sien groten Fldherrn un Admiraal, fallt in en Scharmützel to'n Anfang vun den Krieg vun Korinth bi Haliartos.
386 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Grootkönig vun dat Perserriek nödigt de Spartaners un de Thebaners to'n „Königsfreden“. Dor geiht de Krieg vun Korinth mit to Enne, de al 395 v. Chr. losgahn weer. 

## Boren

## Storven
*
382 v. Chr.

## Wat passeert is
* Sparta nümmt unner Phoibidas Theben siene Stadtborg Kadmeia in. Ganz Grekenland kümmt dor dull in Brass över. 

## Boren

## Storven
*
Hoer

**Hoer** () is en Stadtdeel in'n Stadtbezirk Hoer vun Düörpm. De Stadtdeel is 5,91 km² groot. 
Dor liggt de Phoenix-See. In't Wapen is de Hoerer Borg. Dat warrt plaant, dor een Kunstmuseum to grünnen. In Hoer sünd dat Olpketaltheater vun Bruno Knust un dat Hansa Theater Hoer. In Hoer gifft dat ene Stadtdeelbökerie. Hoer liggt an de Iämscher. An den 31. Dez. 2007 läwten 23.156 Minschen in Hoer. De Vörwahl is 0231. Dat Wahrteken vun Hoer is de Klock *Ranke Mathilde*. De Ringvereen AC Hoer 04 is bekannt. In Hoer steht ene Baadanstalt, de den Vereen SSC Hoer 54/58 e. V. höört.

## Verkehr
De Stadtdeel liggt ook an de Bunnsstraten 1, 236 un 54. Dat gifft dor ook de Autobahn 45. De Bahnhoff weer för Barg- un Stahlwarken wichtig. De Hoerer Kreisbahn harr vun 1899 ene Stratenbahnverbindung nah Aplerbeck. De Bahnlienen in den Bahnhoff Hoer sünd de Ardey-Bahn (vun Düörpm nah Schweierte un Iserlaun), de Hellwegbahn (vun Düörpm nah Unna un Saust) un de Sauerlandexpress RE 57 (vun Düörpm nah Bestwig un Winterberg). De Statschonen Willem-van-Vloten-Straße, Hoer Bf un Clarenberg vun de Stadtbahn U41 sünd ünner de Eer. 
Vele Buslienen sünd an den Bahnhoff, nich bloots nah andere Statschonen in Düörpm, man ook nah Schweierte.

## Historie
Hoer weer vun 1340 ene Stadt. In’t Medelöller geev dat Wienbo in Hoer. Hoer weer Hansestadt. Bet 1911 weer Hoer ene Stadt in’n Kreis Hoer, denn ene kreisfree Stadt. Siet den 1. April 1928 höört Hoer to Düörpm. Hoer weer ene vun de drei Kreisstäder vun de Graafschop Mark. 
Dat geev dor Bargbo. Dat Stahl- un Hüttenwark Phoenix, dat Hoer ook in annere Regionen bekannt meek, geev dat bet 2001. Vun 1947 geev dat de Hoerer Molerschool.

## Weblenken
* Fotos ut Hoer (hoochdüütsch)
* Ranke Mathilde (hoochdüütsch)
* Biller un Berichten ut Hoer (hoochdüütsch)
Borbecksch Platt

**Borbecksch Platt** es dä Sproke, dä en Essen on Owerhuusen en Noordrhien-Westfalen, Dütschland, gekallt wät.  Vandage gätt et nech mä völl Lüe, dä dat Borbecksch spräkt. 

Dat Borbecksche Platt es ´n Westmönsterländisch Dialekt direk anne Eenheitsplurallennige *(Grenze taum [[Nedderfranksche Spraken|Nederfrankschen]])*.
Tau düssen Dialek gehört nech blos Borbeck *(Stadtdeel van Essen)* selws, sonnern ok dä Ömgegend - Beddingroode, Baukholt, Delfken, Frentrop, Gasche, Schönnebeck, Vüegelheem, Berge, Ebel on Ollendörp - dä fröher tau dä Börgermesterie Borbeck gehören.

Dä bedüenße Schriewer en düssen Dialek es Hermann Hagedorn uut Gasche. Hä sagg taum Verlust van sine Modersproke: *„Döt wo woll´n trurige Tied vö ons Kenner. On´t wö alle nech nödig gewäss. Met een eenzig plattdütsch Wöetken hääd´n sö ons dä Schoole taum Paradies maken können.“*

Et gätt ok en Borbecksch-Wöörebauk *(geschriewen van [[Willi Schlüter]])*.

## Onse Vader

## Schriewer
* Hermann Hagedorn (* 20. August 1884 en Essen-Gasche; † 7. März 1951 en Fretter)
* Elisabeth Holte (* 1882; † 23. November 1958) 
* Willi Schlüter (* 8. August 1899; † 1988) 
* Willi Witte (* 1891 en Essen-Frentrop; † 1955) 
* Hermann Witte (* 27. November 1889 en Essen-Frentrop; †) 
* Josef Witte (* en Essen-Frentrop; †) 
* Johannes Pesch (* 25. September 1886 en Essen-Borbeck; †)

## Kiek ok
* Westmönsterländisch
* Ruhrdütsch

## Weblinks
* Hermann Hagedorn - „Heeme“ (Gedicht opp Borbecksch) 
* Willi Schlüter - „Dousend Joe Däll'fken“ (Gedicht opp Borbecksch) 
* Biller van dä Gruppe „Mitten in Borbeck“ (opp Hogedütsch)
377 v. Chr.

## Wat passeert is
* Athen sorgt dor för, dat de Tweete Seebund vun Attika grünnt warrt. He richt' sik sünnerlich gegen Sparta. 

## Boren

## Storven
*
369 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Armee vun Theben marrscheert in Lakonien up den Peloponnes in un nümmt Sparta den drüdden Deel vun sien Land af.

## Boren

## Storven
*
371 v. Chr.

## Wat passeert is
* Slacht bi Leuktra. To'n eersten Mol in de Geschicht vun Grekenland warrt en Landmacht ut Sparta in en open Feldslacht slahn. Sparta verlüst dor sien Övermacht mit. Vun nu af an geiht dat mit den Staat bargdal.

## Boren

## Storven
*
10 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* 1. August: Claudius, Kaiser vun dat Röömsche Riek († 54 n. Chr.)

## Storven
Theben (Ägypten)

**Theben** (ooltägypt'sch *Weset*, *Uaset*, *Pe-Amun* oder *Nut*; hieroglyph'sch *Ape* oder *T'Ape*; griech. *Thebae* oder *Diospolis*; in der Bibel *No*) weer de Hööftstadt vun dat ole Böverägypten. Dat *Theben mit de hunnert Doren*, wo Homer in dat 9. Book vun de Ilias vun schrifft, hett an den Nil legen un is de Middelpunkt vun dat Riek vun de Pharaonen ween. An'n Enne vun dat 19. Johrhunnert hett dat dor bloß noch en groot Ruinenfeld up den Nil siene beiden Sieten geven. Hüdigendags is in Theben-Oost en vun de Zentren vun den Tourismus in Ägypten. 1979 is Theben indragen wurrn in de List vun dat Weltkulturarv. 

## Historie
In dat Licht vun de Geschicht tritt Theben eerst to de Tied vun de 11. Dynastie (vun 2119 v. Chr. af an. Dormols is de Stadt ok al Hööftstadt wurrn. In de 12. Dynastrie is de Hööftstadt na Noorden leggt wurrn, man Pharao Sesostris I. hett den groten Amun-Tempel noch utboen laten. As de Assyriers unner Assurbanipal later na Ägypten tagen sünd, hefft se de Stadt un ehre Hilligdömer 652 v. Chr. in Dutt leggt. Dat Enne keem avers eerst 84 v. Chr.. Dormols hett de Stadt sik gegen den Pharao Ptolemaios IX. in'e Bost smeten un en Upstand maakt. He hett ehr dree Johre lang belagert un weer amenne so vergrellt, dat he keen Steen up'n annern laten hett. Nadem is de Stadt nich wedder hooch kamen. As Strabon dor later dörkamen is, hett he bloß noch en paar povere Wohnstäden funnen. 

## Weblenken
* The Theban Mapping Project
Theben

**Theben** betekent

* Theben, Stadt in dat ole Ägypten,
* Theben, Stadt in de Landschop Thessalien in dat ole Grekenland,
* Theben, Stadt in de Landschop Böotien in dat ole Grekenland.

**Theben** is de Familiennaam von

* Margot Theben (* 1935), düütsche Politikerin,
* Rolf Theben († 2013), düütschen Koopmann un Sportfunkschonär.
Theben (Thessalien)

Dat **Theben** in Thessalien oder in de Phthiotis (ooltgreeksch Θῆβαι Φθιώτιδες, *Thēbai Phthiōtides* weer en antike Stadt an den Golf vun Volos in Thessalien. Dor weern de so nömmten *Achaioi phthiotioi* (de Achaiers ut de Phtiotis tohuse. Hüdigendags is dat en Ruinenfeld in'n Noorden vun dat Dörp *Mikrothives* (Lütt-Theben). Dat kann angahn, dat sik dat bi düssen Oort um densülvigen hannelt, de ok Phylake heten dö. 

Dat warrt vertellt, dat dat böootsche Theben vun Lüde besiedelt wurrn is, de ut Thessalien inwannert weern. So is dat wohrschienlich, dat de beiden Städer wat mit'nanner to doon hefft. Wichtig wurrn is de Stadt eerst na de Perserkriegen. 217 v. Chr. hett Philipp V. vun Makedonien de Stadt erovert. För en tiedlang hett se denn *Philippopolis* (Philipp siene Stadt) heten. 

## Weblenken
* Över dat Theben in de Phtiotis in: Richard Stillwell u. a. (Rutg.): *The Princeton encyclopedia of classical sites,* Princeton 1976, ISBN 0691035423
* Fotos vun de Stäe, wo Theben utbuddelt warrt
List vun de Örgel in Oostfreesland

In disse **List vun de Örgel in Oostfreesland** staan de historische Örgel en bedüdende Örgelneebauten in Oostfreesland, een vun de riekste Orgellandschapen vun de Welt met Instrumenten ut allen Epochen vanaf de laat Gotik (15. Johrhunnert). All Örgel, die öller as 150 Johr sünd, worden hier nöömt. Disse List höört bi de Siet Örgellandschap Oostfreesland, waar ok Literatur te finnen is. 

röm. Tall = Tallen van de Manualen 

P = selfstandig Pedal 

p = anhangen Pedal 

arab. Tall = Tallen vun de klingende Register
Hüsten

**Hüsten** is en Oortsdeel vun Arensperg in den Hoochsuerlandkreis in Noordrhien-Westfalen in Düütschland. He höört to Naime-Hüsten, wat vun 1941 bet 1974 ene Stadt weer. Hüsten liggt in't Ruhrdaal.  De Flach vun Hüsten is 15,042 km². 
Den 30. Juni 2008 harr Hüsten 11.009 Inwahners.  An den Roothuusplatz staht dat Roothuus vun de 
Stadt Arensperg. De Gewerkschaften weern vör den Eersten Weltkrieg nich stark. Dat gifft de Hüstener Kirmes mehr denn 1000 Johr. Se find't in den September statt un hett veel Spood. 

## Historie
1360 warr Hüsten ene Freiheit. 1613 is schier de Hälvt vun de Minschen an de Pest dood 
bleven. Johann von der Berswordt (1578–1640), Herr op Hüsten, schreev 1624 dat  
„Westfälisch Adelich Stammbuch“, dat 1742 druckt warr. 1837 warr dat Amt Hüsten gründ't. 1871 harr Hüsten 1.578 Inwahners un 1911 6.609. 
Dat Ünnernehmen Hüstener Gewerkschaft, wat dat nich mehr gifft, weer lang dat wichtigste in de Gemeen. 
Bet 1941 weer Hüsten ene Gemeen, de Freiheit Hüsten. Den 1. März 1946 worr int Hüstener  Karolinenhospital Konrad Adenauer de Vörsitter vun den Zonenutschuss vun de CDU wählt.

## Weblenken
* Siet to Naime-Hüsten (hoochdüütsch)
* VGH - Verkehrs und Gewerbeverein Hüsten e. V. (hoochdüütsch)

## Born
http://de.wikipedia.org/wiki/Neheim-Hüsten
Archidamos II.

**Archidamos II.** weer König vun Sparta vun 476 bit 427 v. Chr.. He keem ut dat Huus vun de Eurypontiden.
 
## Leven un Herrschop
To Anfang vun sien Regeern möss en en paar Mol gegen de upsternaatschen Messeniers gegenan gahn. An dat Licht vun de Geschichte treed he denn eerst wedder an'n Anfang vun den Peloponnes'schen Krieg. Archidamos versöch dat un raad af vun en Krieg gegen dat mächtige Athen, man de Lüde in Sparta wollen nich up em hören. Ofschoonst he egentlich gegen den Krieg weer, hett he denn doch sien Plicht daan un föhr de spartaansche Landmacht an, as de 431 v. Chr. in Attika infallen dö. Ok Platäa hett he 429 v. Chr. angrepen. Na em hett de eerste Afsnitt vun den Peloponnes'schen Krieg den Naam „Archidamos sien Krieg“ kregen. As he storven is, hett he twee Söhns torüchlaten, dat weern Agis un Agiselaos, de beide later noch en grote Rull speelt hefft.
Hans-Heinrich Ehlen

**Hans-Heinrich Heiner Ehlen** (* 20. August 1949 in Zeben) is en neddersassischen Politiker von de CDU. He is sied 2003 Maat von de Landsregeren in Neddersassen.

Na sien Schooltied in Kalv un Zittens hett Ehlen sien Meester as Buur maakt. Von 1976 bet 2003, as he in de Landsregeren gahn is, weer he Buur op’n egen Hoff. Ehlen is verheiraadt un hett veer Kinner.

Ehlen weer toeerst blot in de Gemeen Kalv in’e Politik aktiv un later denn in’n Landkreis Rodenborg. 1993 is he in de CDU ringahn un is glieks 1994 in’n Neddersassischen Landdag rinkamen. As Krischan Wulff 2003 de Regeren övernahmen hett, is Ehlen Minister för Eten un Drinken, Buuree, Verbrukerschutz un dat Entwickeln von’t Land worrn. He weer sieddem Maat von de Regeren Wulff I un Wulff II. In' Mai 2010 is he nah en Kabinettsümbilden ut de Regeeren weer utscheeden. 

## Weblenken

* Websteed von Hans-Heinrich Ehlen (hoochdüütsch)
* Ehlen op de Sieden von dat Ministerium (hoochdüütsch)
Königen vun Sparta

De **Königen vun Sparta** regeern in dat antike Sparta up den Peloponnes. De Herrschop vun de doren Königen weer anners, as in de annern Stadtstaten in Grekenland. Sparta is bit in de Tied vun den Hellenismus hen vun Königen regeert wurrn. Dormols weer in de meisten annern Staten in Grekenland de arvliche Monarkie al verswunnen. Bovenhen regeern ok jummers twee Königen to de glieke Tied. Dor geev dat en Grund för, de de lä in dat Verleden. 

## Twee Königshüser
Eenmol in de ganz fröhe Geschicht vun Sparta kreeg de König, de dormols regeern dö, Tweeschen. Dat weern beides Jungs, mit Naam vun Agias un Eurypon. As denn dat Orakel vun Delphi fraagt wurrn is, wen vun de Beiden na dat Gesett nu egentlich up den Throon sitten scholl, dor keem de Antwoort: Dor schollen se Beide up sitten. So keem dat denn ok un de beiden Prinzen grünnen nu jedeen sien Huus. Dat weern de Hüser vun de Agiaden un vun de Eurypontiden. 

Normolerwiese hefft de beiden Hüser jummers Striet mit'nanner harrt, man dor scheern sik de Spartaners nich groot üm. So lang, as de Hüser vun de Königen sik kabbeln döen, menen se, konnen se nich würklich „gefährlich“ weern un nich to veel Macht an sik rieten. 

## De Königen ehre Macht
Dor weer denn ok de würkliche politische Macht vun de Königen nich sünnerlich groot üm. Se stunnen permanent unner Upsicht vun fiev Ephoren. Düsse Ephoren weern Upsehers, de elk Johr nee wählt wurrn sünd. Se schollen tokieken, ob de Königen goot arbeiden döen un unner Umstänn schollen se de ok to jem ehre Plicht torüchropen. Eenmol in acht Johren mössen de Ephoren, de just Deenst harrn, en Orakel fragen, ob de Königen, de regeern, noch de Gödder ehre Gunst geneten döen. Amenne bleev vun jem ehre Macht bloß en Reeg vun Upgaven in de Feller vun de Religion un dat Militär över. 

## Arvrecht
De Arvfolg weer so regelt, dat de Kroonprinz nich nödigerwiese de öllste Söhn weer, man doch de öllste Söhn, de in de Tied boren weer, wo de Vadder al König weer. Tominnst, wenn de Mudder en echte Spartaansche weer. För de Königen weer dat verboden, ene Frömde to heiraden. Wenn een König keen Söhn harr oder düsse ut den een oder annern Grund (wenn he nich gesund weer etc.) nich in Frage keem as König, denn folg em de neegste Blootsverwandte na. Wenn en Throonfolger noch minnerjöhrig weer, denn weer dat ok düsse Verwandte, de na dat Gesett denn eerst mol as en Voogt an siene Stäe as König treden dö, so lang, bit de Throonfolger grootjöhrig weer. Vunwegen dat düsse Voogt al Funktschonen vun en König utöven dö, is he dör Geschichtsschrievers ok faken, to Unrecht, as König nömmt wurrn. 

## List vun de Königen vun Sparta
### Königen ut de Legennen

Diodor vertellt, dat 328 Johre, ehr dat mit de Olympschen Spelen losgüng (776 v. Chr.), dat Huus vun de Herakleiden up den Peloponnes torüchkehrt is un Sparta erovert hett. Dat möss denn 1104 v. Chr. ween hebben. 

As Nabis storven weer, güng allens dör'nanner un in Sparta regeer de Anarchie. En Mann mit Naam Lakonikos is woll noch to'n König wählt wurrn, man över em is nix bekannt. 146 v. Chr. is Sparta denn Deel vun dat Röömsche Riek wurrn.