open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neefeld (Land Wusten)

Dat **Neefeld** is en Stück Land an de Westküst von Land Wusten, dat in dat 17. Johrhunnert indiekt worrn is.

## Geografie

Dat Neefeld reckt langs de Noordsee von Solthörn bi Misselwarden bet na Berensch (an de fröhere Grenz von Wusten na dat Amt Ritzbüttel). Dat is en Striepen Land, de 15 Kilometer lang is un maximal twee Kilometer breed.

En Stück wieder binnen in’t Land doot de Kaspeelöörd Misselwarden, Padingbüddel, Dorum, Cappel un Spiek liggen. De Hüüs, de direkt an de ole Dieklien liggen doot, billt egene lüttje Öörd. Dat sünd: Misselwardener Olendiek, Padingbüddler Olendiek, Dorumer Olendiek, Cappler Olendiek un Spieker Olendiek.

De Öörd, de na dat Indieken in dat Neefeld anleggt worrn sünd, hebbt de Naams Dorumer Neefeld, Cappler Neefeld un Spieker Neefeld kregen. De Oort Padingbüddler Neendiek bestünn blots ut en poor Hüüs, de vondaag nich mehr staht.

## Historie

De Wusters hebbt 1635 en Verdrag mit de dree Dieksannehmers Berend Schinkel, Jan Warners un Jan Berend Bulder ut Emden slaten. De Verdrag hett vörsehn, dat de Dieksannehmers den ne’en Diek in dat Johr 1636 kumplett trech hebben un 41 Rieksdaler för jede Rood Diek kriegen schöölt. De Diek is ok würklich in een Johr trech worrn. He weer 1270 Roden lang un de Dieksannehmers schullen dorüm 52.070 Rieksdaler kriegen, in dree Raten 1637, 1638 un 1639.

Dat kunnen de Wusters aver nich opbringen. Dorüm is en Deel von dat Neefeld 1643 an de dree Dieksannehmers fullen. Jan Berend Bulder is 1645 doodbleven, aver sien Söhn hett denn de Andelen von de annern beiden Partners övernahmen. Bulder siene Grootdochter hett den Besitt denn 1706 an den Oberamtmann von dat Amt Arzen, Jobst Heinrich Voigt, verköfft. Nadem Voigt sien Söhn Otto Ludwig Voigt 1736 ok doodbleven is, hebbt de Arven dat Rebeed an de Domänenkamer Hannover verköfft. De Kamer hett denn 1739 ok noch den Liether Hoff von de Familie von der Lieth köfft. Ut disse Rebeden is dat Amt Noordholt billt worrn.

Dat Noorderneefeld harr üm dat Johr 1790 1770 Jück Land. Op dit Land legen veer Pachthööv (Schöönoort, Halvmaand, Pompdamm un de Liether Hoff) un 85 Huusmannssteden. Süderneefeld harr 605 Jück Land un 14 Hüüs.

## Footnoten
Thomas Crombie Schelling

**Thomas Crombie Schelling** (* 14. April 1921 in Oakland, Kalifornien; † 13. Dezember 2016 in Bethesda, Maryland) weer en US-amerikaansch Ökonom un emeriteert Perfesser för Butenpolitik, natschonale Sekerheit, nukleare Strategie un Rüstungskontrolle an de *School of [[Public Policy]]* vun de University of Maryland, College Park. 2005 wurr hüm för sien speeltheoretischen Analysen vun Konflikt- un Kooperatschonsszenarien de Nobelpries för Wertschapswetenschapen tospraken. 

## Werdegang

Schelling hett Ökonomie an de University of California, Berkeley studeert un hett sien Doktertitel1951 an de Harvard University maakt. In de 1940er un fröh 1950er Johren harr he verscheeden politisch Positschonen inne. So hett he an' Marshall-Plan in Europa un in dat Witt Huus arbeit. Sien eerste Professur kreeg he an de Yale University. Dornah wessel he nah Harvard.

1991 stunn Schelling de American Economic Association as wählt Präsident vör.

## Forschung

Schelling sien bekanntst Book *The Strategy of Conflict* (Konfliktstrategie) legg en Grundsteen för de Beobachtung vun (nuklear-)strategisch Verhollen un wurrd as een vun de hunnert Böker sehn, de de westliche Welt siet 1945 an' meesten beinfloot hemm. Schelling seggt dorin ünner annern, dat en vullständige nukleare Afrüsten nich teelführend is, wiel dat Weeten, wu man en Atombomb baut, wiederhen vörhannen is.

En anner bekannt Wark vun Schelling is *Micromotives and Macrobehavior* (1978), dat dat Schellingsche Segregatschonsmodell präsenteert. Dat wiest, wu Ünnerscheeden to Gruppenbillen oder Utgrenzen führen in  Afhängigkeit vun Anfangsbedingungen as Antall un Verdeelen vun de Ünnerscheeden. 

2005 wurr hüm tosommen mit Robert Aumann de Nobelpreis för Wertschapswetenschapen för sien speeltheoretischen Analysen tospraken.

## Literatur
* Thomas C. Schelling: *Ökonomische Vernunft und politische Ethik.* Översett ut dat Amerikaansche vun Christof Wockenfuß un Ingo Pies, in: *[[ORDO]]*, Band 60, 2009, S. 495–519.
* Ingo Pies und Martin Leschke (Hrsg.): *Thomas Schellings strategische Ökonomik.* J.C.B. Mohr (Paul Siebeck), Tübingen 2006, ISBN 978-3-16-149431-4

## Weblenken

* Thomas Schelling up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)
* Offizielle Websteed (engelsch)
* DNB-Katalog

## Enkeld Nahwiesen
Kampen (Landkreis Cuxhoben)

**Kampen** () is en Dörp in de Gemenen Wannen un Lee (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

De Deel von’n Oort, de to Wannen höört, warrt ok Oosterwanner Kampen nöömt, un de, de to de Lee höört, Kamperdeel.

## Geografie

Kampen liggt in Land Hadeln an de Noordkant von de Oosterwanner Geestinsel. Dat Rebeed ümto in Masch un Moor. Dat Water ut dat Rebeed flütt af över de Welster. In’n Westen liggt dat Naturschuulrebeed Aßbütteler Moor.

De Naveröörd sünd de Lee in’n Noorden, Neenkarken in’n Noordoosten, Helmworth un de Wetternweg in’n Süüdoosten, Oosterwannen un Westerwannen in’n Süüdwesten un Heernkoop in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1852 to dat Land Hadeln tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Oterndörp. Na 1885 weer dat in’n Kreis Hadeln. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

Wannen:

Lee:

### Religion

Kampen is evangeelsch-luthersch präägt. Kamperdeel höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in de Lee un Oosterwanner Kampen to dat Kaspel von de Georg-Kark in Westerwannen.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Kampen löppt de Landsstraat 118, de in’n Noordoosten över de Lee un Neenkarken na Oterndörp un an de Bundsstraat 73 geiht un in’n Süüdwesten över Wannen un Krümpel na Niewohl un Debst.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremerhoben–Cuxhoben). De Opfohrt 3 Noordholt liggt so twölv Kilometer in’n Westen von Kampen an de K&nbsp;14.

De nächste Bahnhoff is so bi acht Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Oterndörp an de Nedderelvbahn.

## Footnoten
Oosterwannen

**Oosterwannen** () is en Dörp in de Gemeen Wannen (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Oosterwannen liggt an de Süüdwestkant von en Geestinsel in de Masch un dat Moor von Land Hadeln. De höögste Punkt von disse Geestinsel liggt op 10 Meter över NN. En poor hunnert Meter in’n Süden von Oosterwannen flütt de Emmelk langs. Dat Naturschuulrebeed Aßbütteler Moor liggt in’n Noordwesten von’n Oort.

De Naveröörd sünd Heernkoop in’n Noorden, Kampen un de Lee in’n Noordoosten, de Wetternweg un Helmworth in’n Oosten, Westerenn un Middeldeel von Helmworth in’n Süüdoosten, Suurlee un Ahlen-Falkenbarg in’n Süden, Westerwannen in’n Westen un Seehusen un Füürsteed in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1852 to dat Land Hadeln tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Oterndörp. Na 1885 weer dat in’n Kreis Hadeln. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

: * tohoop mit Oosterwanner Kampen

### Religion

Oosterwannen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Georg-Kark, de in Westerwannen steiht.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Kultur

### Verenen

De Schüttenvereen Oosterwannen is 1910 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

De Freewillige Füürwehr tohoop mit Westerwannen is 1929 grünnt worrn.

### Verkehr

Oosterwannen liggt an de Landsstraat 118, de in’n Noordoosten över Kampen un Neenkarken na Oterndörp an de Bundsstraat 73 ran löppt un in’n Süüdwesten över Westerwannen, Krümpel, Niewohl un Debst na Bremerhoben. In’n Oosten löppt de Wetternweg na Helmworth un in’n Süden de Vörderstraat na de Kreisstraat 5 bi Suurlee.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Oterndörp an de Nedderelvbahn, de so teihn Kilometer in’n Noordoosten liggt. De nächste Opfohrt op de Autobahn is de Opfohrt 3 Noordholt op de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben), de so teihn Kilometer in’n Westen liggt.

## Footnoten
Leps

**Leps** betekent

* Leps, in de Butenwerser ünnergahn Oort in Land Wusten,
* Leps, Oort in de Stadt Zerbst/Anhalt in’n Landkreis Anhalt-Bitterfeld, Sassen-Anholt.

**Leps** is de Familiennaam von

* Ergas Leps (* 1939), kanaadschen Löper,
* Grigori Leps (* 1962), russ’schen Singer un Songwriter,
* Günther Leps (1934–2000), düütschen Perfesser,
* Irene Leps (* 1959), düütsche Illustratersche,
* Otto Friedrich von Leps (1679–1747), düütschen Offzeer.
Leps (Land Wusten)

**Leps** () weer en Buurschop an de Butenwerser in Land Wusten, dat bi en Stormflood ünnergahn is.

## Geografie

De Öörd in de Ümgegend weren Wremen, Schottwarden, Imßen, Dingen, Weddewarderbüttel un Weddewarden. De exakte Laag von’n Oort is nich mehr bekannt. Wohrschienlich leeg he in’n Westen von Schottwarden un Dingen.

## Historie

In en Oorkunn von 1091, in de teihn Fresen ehren Besitt an dat Arzbisdom Bremen överdregen hebbt un dat as Lehn trüggkregen, kummt tohoop mit *Widewrde* (Weddewarden), *Immeshen* (Imßen) un *Boutli* (Wedderwarderbüttel) en Oort *Luppinge* vör. Wohrschienlich weer dor Leps mit meent.

Dat Dörp is in de Wiehnachtsfloot an’n 25. Dezember 1717 in dat Water von Noordsee un Werser ünnergahn. De Inwahners, de nich in de Flood verdrunken sünd, sünd denn in dat Rebeed von Wremen tagen. Vondaag is de Naam von dat ole Dörp noch in den Floornaam *Lepser Veerdel* bewohrt. Dat is en Floorstück, dat nu to Wremen höört.

### Religion

Leps weer evangeelsch-luthersch präägt un hett to dat Kaspel von de Bartelmees-Kark Imßen höört.

## Footnoten
Brinkamahoff

De **Brinkamahoff** () weer en Hoff an dat Över von de Butenwerser, de to dat Kaspel von de Bartelmees-Kark in Imßen höört hett.

## Geografie

De Hoff leeg in de Masch ganz an’t Süüdenn von Land Wusten un direkt achter’n Diek von de Butenwerser.

De Naveröörd weren Langen un Speckenbüttel in’n Noordoosten, Leh in’n Süüdoosten, Bremerhoben in’n Süden un Weddewarden un Dingen in’n Noordwesten.

## Historie

De öllste Naam von’n Hoff is *Halsum*. Aver veel fakener is de Hoff na sien Besitter nöömt worrn. Dat weer toeerst na’n prüüßschen Raad un Resident Johannes Philippus Tilemann genannt Schenck de *Schencksche Hoff* un denn na de Familie Olbers de *Olbersche Hoff*. Eerst as Tjark Brinkama den Hoff 1783 von A. F. Olbers köfft hett,  hett he na sien ne’en Besitter den Naam *Brinkamahoff* kregen.

1827 hett de Stadt Bremen in’n Süden von’n Hoff den Havenoort Bremerhoben anleggt.

Von 1867 bet 1872 is en lütt Enn in’n Noordwesten von’n Hoff dat Fort Brinkamahoff I anleggt worrn un 1875 bet 1881 noch en Stück wieder in’n Noorden dat Fort Brinkamahoff II. De beiden Forts schullen tohoop mit de Forts Langenlütjen I un Langenlütjen II op de ollnbörgsche Sied von de Werser de Münn von’n Stroom un den Haven militärsch afsekern.

De Lüchttoorn Brinkamahoff is 1910/1911 in dat Wadd vör’n Hoff boot worrn.

Bi’n Bo von de Noordslüüs 1928 sünd dat Fort Brinkamahoff I un de Brinkamahoff sülvs afreten worrn. Dat Fort Brinkamahoff II hett noch bet 2000 bestahn, as dat för den Bo von dat Container-Terminal Bremerhoben afreten worrn is.

Vondaag is dat Rebeed kumplett Deel von’n Bremerhobener Haven, tellt aver as Stadtbreemsch Överseehavenrebeed Bremerhoben to’n Bremer Stadtdeel Havens.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Wremen in’n Kanton Dorum höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett bet 1852 to dat Vaagdiegericht Land Wusten tohöört. Von 1852 bet 1885 weer dat in dat Amt Dorum un denn in’n Kreis Leh. An’n 1. April 1927 is de Hoff tohoop mit Weddewarden Deel von Bremerhoben worrn.

### Inwahnertall

### Religion

De Brinkamahoff weer evangeelsch-luthersch präägt un hett bet 1895 to dat Kaspel von de Bartelmees-Kark Imßen höört un na 1895 von de Zionkark Imßen.

## Footnoten
Bartelmees-Kark (Imßen)

Von de **Bartelmees-Kark** is vondaag blots noch de **Ossentoorn** nableven. Dat weer de Kark von dat Kaspel Imßen. Vondaag hett de Zionkark in Weddewarden disse Rull övernahmen.

## Geografie

Dat Kaspel Imßen liggt in de Masch von Land Wusten an de Küst von de Noordsee/Butenwerser. To dat Kaspel höört de Öörd Imßen, Dingen, Weddewarden un Weddewarderbüttel. Fröher hebbt dor ok noch de Buurschop Leps un de Hoff Brinkamahoff mit tohöört. Leps is aver in en Stormflood ünnergahn un de Brinkamahoff is afreten worrn, üm Platz för den Bremerhobener Haven to maken.

## Historie

De Kark is 1218 as romaansche Feldsteen-Kark boot worrn, nadem de vörherige Kark afbraken warrn müss, von wegen dat de Werser ehren Loop mit de Tied ännert hett. Disse Kark weer een von de dree öllsten Karken in Land Wusten. Se is de Hilligen Bartelmees un Thomas wieht. De Toorn keem dor eerst in de Tied üm 1500 to.

1875 is in de Bartelmees-Kark de Blitz inslahn. Dat Kaspel hett denn beslaten, twüschen Dingen un Weddewarden en ne’e Kark to boon. Dat hebbt se denn ok daan un de ne’e Kark, de 1877 trech weer, hett den Naam Zionkark kregen. Dat Dööpbecken un de Klocken hebbt se in de ne’e Kark brocht. Dat Schipp von de ole Kark hebbt se 1895 afreten. Blots de Toorn is as Seeteken stahn bleven. 1897 hebbt se dat Spitzdack rünnerhaalt. Sietdem warrt de Toorn ok as Utkiek-Toorn bruukt.

Dat Gelänn üm de ole Kark warrt aver vondaag noch as Karkhoff för dat Kaspel Imßen bruukt.

De Toorn is ok in dat Wapen von de Oortschop un fröhere Gemeen Imßen weddertofinnen.

### Saag

En Saag vertellt, dat de Lüüd ut dat Kaspel sik nich enigen kunnen, woneem de Kark stahn schull. Jeder wull de Kark in sien Dörp hebben. Dorüm hebbt se twee Ossen tohoopbunnen un beslaten, dat dor, woneem de Ossen sik dalleggt, de Kark stahn schull. So is dat kamen un dorüm heet de Karkentoorn an’n Diek Ossentoorn.

### Pastoorn

* 1552–1588: Christian Wolbers
* vör 1615–na 1632: Oswald Gryne
* vör 1663–1669: Joachim Gottschau
* 1670–1680: Theodosius Osterdorff
* 1681–1691: Bernhard Oelrich
* 1692–1693: Georg Andreas Wittkopf
* 1694–1742: Dierk Anton Witte
* 1742–1750: Paul Gottfried Winkelmann
* 1750–1758: Johann Georg Meyer
* 1758–1759: Johann Hinrich Crusius
* 1760–1771: Bove Ibes
* 1772–1779: Johann Hermann Christoph Polemann
* 1780–1790: Johann Friedrich Wesselhöft
* 1791–1807: Johann Hinrich Meeden
* 1808–1841: Johann Hinrich Mattfeld
* 1841–1875: Adolph Georg Friedrich König
* 1876–1900 Albert Heinrich Georg Nicolassen

För de Pastoorn von dat Kaspel Imßen na disse Tied kiek bi Zionkark.

## Footnoten
Jelena Wladimirowna Chrustaljowa

**Jelena Wladimirowna Chrustaljowa** (russisch: Елена Владимировна Хрусталёва; * 28. September 1980 in Krasnojarsk, Russische SFSR, Sowjetunion) is en  ehmalge russische un wittrussische, nu kasachische Biathletin.

Jelena Chrustaljowa hett  renommeert Sportuniversität Krasnojarsk afslooten. Se geev hör internatschonal Debüt bi de Junioreneuropameesterschapen 2000 in Zakopane. Se wunn hier Gold in’ Eenzel un mit de russisch Staffel. Bi de in lütt Sett dornah stattfinnen Juniorenweltmeesterschapen in Hochfilzen folgten Sülver in de Verfolgung achter Sabrina Buchholz un mit de Staffel, as ok veerte Plätze in’ Eenzel un in’ Sprint. Opletzt is se in’ Sömmer vun dat sülvig Johr ok noch bi de  Juniorenweltmeesterschapen in Chanty-Mansijsk in’ Sömmerbiathlon start, wo se achter Tatjana Moissejewa Sülver wunn.

To de folgen Saison hett Chrustaljowa hör Staatsbörgerschap wesselt un is för Wittrussland an den Start gahn. Nu geev se in Hochfilzen ok hör Debüt in’ Biathlon-Weltcup. Hör eerst Ergevnis weer Platz 36 in’ Sprint. To Midden vun de Saison, kört vör de Olympisch Winterspelen 2002 kunn se in Antholz hör best  Weltcupplatzeeren recken. In’ Eenzel un mit de Staffel keem se jewiels up den söbenten Platz, in de Verfolgung reck se sogor Platz söss. Bi de Spelen in Salt Lake City reck se en 33. Platz in’ Sprint, en 30. Platz in de Verfolgung un mit de Staffel en gooden söbenten Rang.

To de Saison 2003/04 wessel se weer to de russisch Staatsbörgerschap. Aber se wurr wegen de stark Konkurrenz meest blots up kontinentale Ebene insett. Bi de Europameesterschapen 2003 in Forni Avoltri wunn Chrustaljowa Gold in’ Eenzel un mit de russisch Staffel, 2005 in Nowosibirsk nochmals mit de Staffel. To de Saison 2006/07 wessel se nochmals de  Staatsbörgerschap un löppt sietdem för Kasachstan. In’ Sömmer 2007 wunn se achter Natalia Sokolowa bi de Weltmeesterschapen in’ Sömmerbiathlon in Otepää jewiels de Sülvermedaillen in’ Sprint un in’ Massenstart. In’ Eenzelwettbewarf bi de WM 2009 reck Jelena Chrustaljowa mit den sössten Platz in’ Eenzel hör bit dorhen best internatschonale Platzeeren. Bi de Olympisch Winterspelen 2010 kunn se sück nochmals verbetern un wunn nah en 5. Platz in’ Sprint ok noch de Sülvermedaille in’ Eenzel achter Tora Berger, aber vör Darja Domratschawa, Kati Wilhelm, Weronika Nowakowska, Andrea Henkel un annern.

Vör de Olympisch Winterspelen 2010 leet Chrustaljowa för de kasachisch Utgaav vun  Men’s Health Nacktfotos vun sück upnehmen. In’ Henblick up de Vörbereiten to de Wettkämpr hett dat Moskauer Boulevardblatt Komsomolskaja Prawda doruphen schreeven: „De eenen traineeren ieverg, de annern versöken, dör provozeeren Upträen Upmarksomkeit to erregen“

Bi de Olympisch Winterspelen 2014 in Sotschi leep dat dorgegen för hör weniger goot. Mit de Staffel keem se blots up Rang 12 un hör beest Eenzelergevnis weer Platz 37 in de Verfolgung. Dormit weer se aber immer noch de best Deelnehmerin vun de kasachisch Biathlon-Fruenmannschap.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Indrag in de Datenbank vun de IBU (engelsch)
Makrong Chhish

De **Makrong Chhish** is en Barg in dat Karakorum in dat pakistaansch Sonnerterritorium Gilgit-Baltistan.

De Makrong Chhish is mit en Hööcht vun 6608 m en vun de hööchste Bargen vun de  Spantik-Sosbun-Bargen. He liggt up de Süüdsiet vun den Hispargletscher. Up de gegenöverliggen Siet, 15&nbsp;km nordnordöstlich, erheevt sück de Kunyang Chhish mit en Hööcht vun 7852 m in’ Hispar Muztagh. De Makrong Chhish wurrd in’ Osten un Westen vun den *Östlichen* un *Westlichen Makronggletscher* flankeert. Nah Süden führt vun den Makrong Chhish en Barggrat to’n  Gandesh Chhish (6346 m). De 14,37&nbsp;km westsüdwestlich liggen Spantik mit en Hööcht vun 7027 m bild den Dominanz-Betoogspunkt.

## Bestiegensgeschichte
In de Johren 1991 un 1996 geev dat Bestiegensversöök.
1991 hett en veer Mann stark britisch Expeditschoon (Steve Hillen, Mike Penlington, Dave Tyson un David Lister) de Bestiegen över de Südsiet vun den Ostgrat versöcht. Nah en spoodlosen Anstieg sünd bi de Afstieg Steve Hillen un Dave Tyson to Dood kommen.

Stephen Sustad un Simon Yates hemm tweemal ahn Spood versöcht, den Barg to klimmen, in’ August und September 1996 över den Ostgrat (toeerst vun de Nordostflanke her, ansluutend vun de Südostflanke her). 

De Makrong Chhish is somit noch immer nich besteegen wurrn.

## Weblenken
* Makrong Chhish bi summitpost.org (mit Foto)
* Karte bi himalaya-info.org

## Enkeld Nahwiesen
Leszek Cichy

**Leszek Roman Cichy** (* 14. November 1951 in Pruszków) is en poolsch Bargstieger.

Cichy gelung an’ 17. Februar 1980 tosommen mit Krzysztof Wielicki de eerst Winterbestiegen vun den Mount Everest. He is ok de eerste Bargstieger ut Polen, de all hööchste Tippen vun all Kontinente  – de sonömmt Seven Summits – schafft hett. Todem stunn he up den Gasherbrum II (1975), Makalu (1978) un K2 (1982), also wiedere dree Achtdusender.

Anner Bargen, de he besteegen hett, weern 1989 de Mount McKinley un 1998 de Mount Vinson.

## Weblenken
* Interview mit Cichy un Wielicki to dat 30. Jubiläum vun de 1. Winterbestiegen vun den Mt. Everest (poolsch)
Simon Hallenbarter

**Simon Hallenbarter** (* 5. März 1979 in Obergesteln; † 3. Oktober 2022 in Öösterriek) weer en Swiezer Biathlet.

Simon Hallenbarter sien Vereen weer SC Obergoms. Biathlon bedreev he siet 2002. Hallenbarter weer in de Saison 2006 de best Swiezer Biathlet. Bi dat Weltcuprennen in Osrblie (Slowakei) reck he den 8. Platz. Dormit harr he sück ok för de Olympisch Spelen 2006 in Turin qualifizeert, wo he aber mit Platz 77 un 67 nich övertüügen kunn. In' Sprint in Ruhpolding 2008 keem he unverwacht up den sössten Platz. Simon Hallenbarter nehm ok an de Olympisch Winterspelen 2010 deel. Sien  best Resultat weer Platz 16 in' Sprint. Mit de Staffel keem he up Rang 9.

Simon Hallenbarter weer vun Berop Sanitärinstallateur. Nah sien Sportkarriere steeg he in dat Langloop- un Sportgeschäft vun sien Onkel, den Skilanglöper Koni Hallenbarter, in Obergesteln, Wallis, in. Wiels en Ferienupenholt in Öösterriek hett Hallenbarter mit 43 Johren Suizid begahn.   

## Weblenken
* Offizielle Websteed vun den Simon Hallenbarter Fanclub
* [Simon Hallenbarter in de Datenbank vun de [IBU] (engelsch)]

## Enkeld Nahwiesen
Andreas Conrad Werner

**Andreas Conrad Werner** (* 6. Juli 1698 in Sundhausen; † 2. Mai 1743 in Stood) weer en düütschen Pädagoog.

Werner is 1698 as Söhn von Anna Elisabeth, borene Danz (Dochter von Sebastian Danz, Süster to Johann Andreas Danz), un Johann Werner in Sundhausen boren. He hett in en Öller von fiev Johr en Huuslehrer kregen, de Saurbrey heten hett. Von 1706 bet 1714 hett sien öllern Broder Johann Matthäus em Ünnerricht geven. 1714 keem he an dat Gymnasium illustre in Gotha un hett dor ünner anner bi Gottfried Vockerodt Ünnerricht hatt. 1717 is he an de Universität Jena wesselt un hett ünner annern bi Johann Jacob Syrbius un Johann Jakob Lehmann studeert. Ok sien Unkel Johann Andreas Danz hett to siene Perfessers höört un he hett Lesungen bi Christoph David Bernhard höört. Theologie hett he bi Johann Franz Buddeus un Jesaias Friedrich Weissenborn lehrt. 1721 is he Magister worrn un hett in dat sülve Johr sien Dokterarbeid mit den Titel *De puritate fontium ebraeorum, speciatim ex libro Josuae probata* schreven. 1723 het he de Arbeid *De Samaritanis, eorumque templo in Monte Garizim aedificato* schreven.

1723 is Werner Hoffmeester för den Söhn von’n anhalt-köthenschen Geheemraad Wilhelm Heinrich von Rath in Nienburg worrn un is 1724 tohoop mit Rath na Erfurt tagen.

In dat sülve Johr aver is he as Rekter von dat Athenaeum Stood beropen worrn. He keem an’n 21. August 1724 in Stood an. Werner is bet to sien Dood 1743 Rekter von de School bleven.

He hett an’n 2. November 1728 Anna Elisabeth Wendland († 9. April 1737) freet. De beiden hebbt de Kinner Andreas Conrad (*  12. Juli 1728), Johann Samuel (18. Juni 1730–7. Dezember 1731), Sophia Christina Dorothea (* 30. September 1731), Johann Christian (26. Oktober 1732–3. September 1734), Johann Samuel (26. Juli 1734–7. Juni 1736) un Johann Friederich (24. Februar 1736–13. Oktober 1738) hatt.

## Footnoten
Georg Roth

**Georg Roth** is de Naam von

* Georg Roth (1674–1723), düütschen Pädagoog,
* Georg Roth (1834–1903), öösterriekschen Ünnernehmer,
* Georg Roth (1842–1915), düütschen Bryoloog un Illustrater,
* Georg Roth (1845–1913), düütschen Mathematiker,
* Georg Roth (1887–1980), düütschen Koopmann un Politiker,
* Georg Roth (1898–1959), düütschen Levensmiddelhändler,
* Georg Roth (1919–2008), düütschen Dirigent un Musikschriever,
* Georg Roth (* 1950), düütschen Künstler,
* Georg Roth, düütschen Künstler un Kunstlehrer,
* Georg Roth, düütschen Politiker,
* Georg Roth, düütschen Politiker,
* Georg Barthel Roth (1871–?), düütschen Jurist un Schriever,
* Georg Friedrich Roth (1780/1781–1852), düütschen Geistlichen,
* Georg Philipp August von Roth (1783–1817), düütschbaltschen Literaat un Pädagoog.
Georg Roth (Pädagoog)

**Georg (von) Roth** (* 1674 in Leutschau; † 17. September 1723 in Stood) weer en düütschen Pädagoog.

Roth is 1674 as Söhn von’n Rekter Melchior Roth in Leutschau boren. He güng op dat Gymnasium Eperies un is 1693 denn op de Universität Wittenbarg wesselt. Dor weer he bet 1696. Na dat Studium is he as Huuslehrer na Berlin gahn. 1699 hett em Kurförst Friedrich III. as Diaken in Fürstenwalde anstellt. De Stadtraad hett em ok dat Rekteraat över de School geven. 1714 is he as Rekter an dat Athenaeum Stood wesselt. He schull 1723 egentlich de Steed von Johann Georg von Eccard as Bibliothekar un Historiograaf an’n Kurförstenhoff in Hannover övernehmen, aver de Dood is em tovör kamen.

Roth hett an’n 16. April 1707 in Fürstenwalde Eva Catharina Gerlach (Süster to Philipp Gerlach) freet.

## Warken

* *Dissertatio Politica De Iure Maiestatis Circa Erigendas Et Confirmandas Academias.* Jacob Friedrich Moller, Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt, Halle/Saale 1695
* *Geographische Beschreibung der beiden Herzogthümer Bremen und Verden.* 1718
* *Joh. Renner’s Chronikon der Olden löfliken Stadt Bremen in Sassen.* (Riemkröönken na Johann Renner)

## Footnoten
Roese

**Roese** is de Familiennaam von

* August Roese (1807–1891), düütschen Politiker,
* Eduard Roese (1855–1918), düütschen Pädagoog,
* Fernando Roese (* 1965), brasiliaanschen Tennisspeler,
* Friedrich Roese (1879–1966), düütschen Generaal,
* Gerhard Roese (* 1962), düütschen Bildhauer un Kunsthistoriker,
* Guenter Roese (1935–2015), düütschen Verleger un Kunstmäzen,
* Ralph Roese (1900–1950), düütschen Motorrad- un Autorennfohrer,
* Tobias Roese (* 1975), düütschen Sprinter,
* Vivian Roese (* 1982), düütsche Medienwetenschopperin.

Kiek ok bi: Röse.
Eduard Roese

**Karl Victor  Roese** (* 24. März 1855 in Elze; † 21. April 1918 in Halle) weer en düütschen Pädagoog.

Roese is 1855 as Söhn von Marie Henriette, borene Weber (1819–1889), un Georg Friedrich Albert Roese (1803–1880) in Elze boren. He hett later an de Universität Göttingen klassische Philologie un Düütsch studeert.

Na dat Studium is he Oostern 1878 wetenschoplichen Hülpslehrer an dat Gymnasium Düörpm worrn un hett in’n Januar 1879 ok de Pleeg von de städtische Müntensammlung övernahmen. 1880 is he ordentlichen Lehrer worrn un hett 1883 tosätzlich de Pleeg von de städtische Öllerdomssammlung övernahmen. 1884 hett he sien Dr. phil. an de Universität Tübingen maakt.

He weer bet 1890 Persepter in Düörpm un is to’n 1. September 1890 an dat Gymnasium Saarburg wesselt. In disse Tied hett he 1892 archäoloogsche Studienreisen na Italien maakt. Bet 1895 weer he denn Oberlehrer an dat Gymnasium Saargemünd.

To’n 1. April 1895 is Roese an dat Kaiser-Friedrich-Gymnasium in Frankfort wesselt un hett den Titel von en Perfesser kregen. He is dor bet 1. Oktober 1898 bleven, as he Direkter von dat Realgymnasium Stralsund worrn is. In Stralsund is he bet 1905 bleven.

1904 hett he en archäoloogsche Studienreis na Grekenland maakt.

Roese weer 1905 bet 1906 Rekter von dat Athenaeum in Stood un is denn an dat Königliche Gymnasium in Bartenstein versett worrn. 1916 is he Direkter von dat Doomgymnasium in Merseburg worrn. In’n Eersten Weltkrieg weer he Major bi de Infanterie. He weer den ganzen Krieg dör an de Westfront un hett ok de Slacht von Cambrai mitmaakt. He is verwunnt worrn, is aver eerst 1918 in en Lazarett in Halle kamen un dor an’n 8. April doodbleven.

Roese hett an’n 3. April 1888 in Lippstadt Adelheid Lohmann freet. De beiden harrn twee Kinner.

## Warken

* *Dortmunder Urkundenbuch.* (Mitrutgever) Düörpm 1881
* *Lebende Spinnstubenlieder nach Wort und Weise aus Volksmund im ländlichen Ostpreußen aufgezeichnet und erläutert von Dr. Eduard Roese. Nebst einigen Liedern aus dem Hannoverschen Heidelande.* Deutsche Landbuchhandlung, Berlin 1911

## Footnoten
Karl August Steiger

** August Steiger** (* 21. Januar 1847 in Limburg an der Lahn; †) weer en düütschen Pädagoog.

Steiger is 1847 as Söhn von en Vehdokter in Limburg boren. He weer von 1852 bet 1857 op de Elementarschool in Limburg un denn von Oostern 1857 bet Oostern 1865 op dat Gymnasium Weilburg. Na de School hett he von 1865 bet 1868 Philologie an de Universitäten München, Bonn un Berlin studeert. In’n Sommer 1869 hett he in Bonn de Lehrbefähigungs-Prüfung bestahn un denn sien Probejohr an dat Gymnasium Wiesbaden maakt. Gliektiedig hett he as Eenjohrig-Freewilligen sien Militärdeenst bi dat Füsilier-Regiment „von Gersdorff“ (Kurhessisches) Nr. 80 maakt. Mit dit Regiment hett he an’n Düütsch-Franzööschen Krieg 1870/1871 deelnahmen. Nadem de Krieg toenn weer is he in’n April 1871 as provisorischen Hülpslehrer an dat Gymnasium Hersfeld kamen un dor in’n Februar 1873 ordentlichen Lehrer worrn.

In’n April 1878 is he an dat Gymnasium Wiesbaden versett un in’n Oktober 1878 Oberlehrer worrn. In’n April 1888 güng he an dat Gymnasium Rinteln. In’n Mai 1893 is he Perfesser worrn un keem an’n 1. Juni 1893 as Direkter an dat Athenaeum in Stood. Dor is he bet 1905 bleven, as he Direkter an dat Gymnasium Hersfeld worrn is.

1909 hett Steiger den Aadler von de Ridders von’n Königlichen Huusorden von Hohenzollern kregen.

## Warken

* *Die verschiedenen Gestaltungen der Siegfriedsage in der germanischen Literatur. Uebersicht ihrer Entwicklung und ihres Verhältnisses zu einander.* Dokterarbeid, 1873

## Footnoten
Johann Hartmann Misler

**Johann Hartmann Misler** (* 12. Juli 1642 in Marburg; † 22. März 1698 in Veern) weer en düütschen lutherschen Theoloog, Pädagoog un Dichter (1676 poeta laureatus).

Misler is 1642 in Marburg as Söhn von Catharina, borene Reinigk (1. August 1618–18.März 1664), un den Theoloog Johann Nikolaus Misler (1614–20. Februar 1683), Perfesser an de Universität Marburg, boren..

He hett Theologie an de Universitäten Gießen un Wittenbarg studeert un in Gießen an’n 9. November 1665 sien Magister maakt. Na Dat Studium is Misler 1665 Rekter in Worms worrn. 1684 güng he as Rekter an dat Athenaeum in Stood un is dor 1685 tosätzlich ok Pastoor an de Pankratius-Kark worrn. 1691 is he as Supperndent von dat Hartogdom Veern beropen worrn, wat he bet to sien Dood 1698 bleven is.

Misler hett en Reeg latiensche Gelegenheitsgedichten dicht un later vör allen düütsche Karkenleder, von de welk in Sangböker ut de Tied opnahmen worrn sünd. Philipp von Zesen hett em 1671 in de *[[Deutschgesinnte Genossenschaft]]* opnahmen (Nr. 103: *Der Deutschgesinnete*). 

Misler hett an’n 12. Dezember 1666 in Worms Anna Katharina Rühle (1646–1699; Dochter von’n Wormser Börgermeester Johannes Rühle) freet. De beiden harrn de Kinner Helene Catharina (1672–1741), Anna Maria (1676–1727). un Johann Gottfried (1679–1748), de ok Theoloog weer.

## Footnoten
Hermann Küster

**Hermann Küster** (* 7. Juni 1813 in Lümborg; † 20. Juni 1897 in Stood) weer en düütschen lutherschen Theoloog, Kunsistorialraad un Generalsupperndent von de Generaldiözees Bremen-Veern.

Küster is 1813 as Söhn von’n Obersyndikus Heinrich Küster in Lümborg boren. He weer op dat Johanneum in Lümborg un hett na de Schooltied evangeelsche Theologie an de Universitäten Göttingen, Halle un Berlin studeert. In’n April 1835 bestünn he dat *Examen praevium* un keem en Tied later as Kollaborater an dat Lehrerseminar Hannover un weer dor mit de Geschäften von’n tweten Inspekter beopdragt. Na dat theoloogsche Examen 1838 is he an’n 1. Mai 1838 tweten un an’n 12. September 1839 eersten Inspekter worrn. An’n 2. Dezember 1850 is he as Schoolraad un Referent in Volksschoolsaken in dat Kultusministerium von dat Königriek Hannover beropen worrn. 1853 güng he as eersten Pastoor un Supperndent na Allefelle. 1859 is he Oberschoolinspekter un geistlich Maat von dat Kunsistorjen in Stood worrn un 1875 Generalsupperndent för dat Hartogdom Bremen-Veern mit Deenstseet in Stood. Op egen Wunsch güng he an’n 1. Juli 1885 in Rohstand, hett de Geschäften aver noch bet 1. Oktober 1885 wiederföhrt.

## Ehren
* Prüüßschen Kronenorden II. Klass mit de Tall 50 (1885)
* Ehrendokter von de theoloogsche Fakultät von de Universität Göttingen (1887)

## Literatur

* Nekrolog in: Kirchliche Chronik der General-DiöceseBremen-Verden vom 1. Advent 1896 bis dahin 1897, Stade 1897, S. 14f.
* Philipp Meyer: *Die Pastoren der Landeskirchen Hannovers und Schaumburg-Lippes seit der Reformation *. Göttingen 1941/42
Teobaldo Depetrini

**Teobaldo „Baldo“ Depetrini** (* 12. März 1913 in Vercelli; † 8. Januar 1996 in Turin) weer en italieensch Footballspeler un -trainer.

Depetrini gull as agrressiv un loopstark Middlfeldspeler mit stark Physis un goot technisch Qualitäten.

## Spelerkarriere
### Vereen
Teobaldo Depetrini fung sien Footballloopbahn in sien Heimatstadt bi de SG Pro Vercelli an, wo he an’ 31. Mai 1931 in dat Öller vun 18 Johren ünner József Nagy sien Debüt in de Serie A geev.

Nah dree Speeltieden bi Pro Vercelli, wo he ünner annern mit Silvio Piola tosommen speelt hett, wurr Depetrini in’ Sömmer 1933 vun Juventus Turin, den Serienmeester in de dormalig Tiet, ünner Verdrag nommen. In dat Speel vun de Turiner wurr he nah den Rückträe vun  Luigi Bertolini endgültig to en vun de wichtigst Speler vun sien Mannschap.  Depetrini un hett bit 1949&nbsp;– mit en Ünnebreeken bedingt dör den Tweeten Weltkrieg&nbsp;– insgesamt 387 Partien speelt un wunn dorbi tweemal de italieensch Meesterschap un de Coppa Italia.

Mit 36 Johren hett Depetrini de *Juve* in Richt vun den Lokalrivalen Torino Calcio verlaaten, de nah den Floogtüügafstört vun Superga, bi dat in’ Mai 1949 meest de gesamte Profimannschap to Dood kommen weer, nödig erfohren Speler bruuken dee. 1951 hett Depetrini nah all tosommen 400 Partien in in de hööchste Speelklass vun Italien sien aktiv Loopbahn bi *Torino* afslooten.

### Natschonalmannschap
Sien Debüt in de italieensch Footballnatschonalmannschap geev Depetrini an’ 17. Mai 1936 ünner Vittorio Pozzo bi dat 2:2-Unentscheeden in en Früendschapsspeel gegen de Natschonalmannschap vun Öösterriek in Rom. Ok wegen de stark Konkurrenz up sien Positschoon in’t Middelfeld, broch Depetrini dat bit 1946 blots up all tosommen 12 Lännerspelen. 

## Trainerkarriere
Nah eenig Engagements bi lüttgere Vereens, dorünner ok Pro Vercelli, de middlerwiel blots noch veertklassig weer, kehr Teobaldo Depetrini 1958 to Juventus Turin torüch un weer in de Saison 1958/59 in de Serie A Co-Trainer vun den  Jugoslawen Ljubiša Broćić. Nah de sien Aflösen in’ November 1958&nbsp;– Juventus harr ünner annern nah en 0:7 gegen den Wiener Sport-Club in de Vörrunn vun den Europapokal vun de Landsmeester verloren un dormit weern de Turiner utscheeden&nbsp;– wurr he de Nahfolger vun Broćić. Depetrini führ de Mannschap um dat *Magische Trio* Giampiero Boniperti, John Charles un Omar Sívori to Rang veer in de Serie A as ok to’n darten Coppa-Italia-Sieg vun de Vereensgeschichte. To de nee Saison wurr denn Renato Cesarini *Juve*-Trainer. Depetrini hett denn bit 1969 wieder ünnerklassig Vereens betrüet.

## Literatur
* Vladimiro Caminiti: Juventus Juventus. Dizionario storico romantico dei bianconeri. Edizioni Elle, Mailand 1977, S. 106, OCLC 3345215.
## Weblenken
* Depetrine in de Datenbank vun Weltfussball.de
* www.enciclopediadelcalcio.it, afropen an’ 16. Oktober 2015, mit Bild italieensch
* Lännderspeelkarriere, (italieensch), afropen an’ 16. Oktober 2015
Vaagdiegericht Land Wusten

Dat **Vaagdiegericht Land Wusten** weer en Gericht un Verwaltensrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Dorum binnen de Landdrostie Stood. Dor hett groff dat Rebeed von de hüdige Wuster Noordseeküst tohöört. Lüttjere Delen höört vondaag ok to de Gemeen Geestland un de Stadt Bremerhoben.

Dat Vaagdiegericht bestünn ut de Wuster Kaspels Cappel, Dorum, Imßen, Millm, Misselwarden, Mulsen, Padingbüddel, Spiek un Wremen. Tosätzlich to disse negen Kaspels hebbt dor dat Dörp Olenwoold un dat vörherige Amt Noordholt tohöört.

In’n Noorden von dat Gericht leeg dat hambörgsche Amt Ritzbüttel, in’n Noordoosten dat Land Hadeln, in’n Oosten un Süüdoosten dat Amt Beers un in’n Süden dat Amt Leh un na 1827 denn ok Bremerhoben.

## Historie

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Wersermünnen un direkt to Frankriek. Dorum weer in disse Tied de Seet von’n Kanton Dorum. 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

An’n 5. Juni 1819 is dat Amt Noordholt oplööst worrn un de gröttste Deel von dat Amt keem an dat Vaagdiegericht Land Wusten.

1848 weer dat Gericht so 193,48 km² groot.

Mit de Verwaltens- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 is dat Vaagdiegericht oplööst worrn un dor is tohoop mit de Gemeen Holsseln ut dat Amt Beers dat Amt Dorum von worrn.

### Öörd Stand 1848

## Inwahnertall

## Amtlüüd

De eerste Bövervaagd in Dorum is 1524 von’n Arzbischop von Bremen as Landsherr över dat Arzstift Bremen insett worrn, nadem dat Arzstift in de Slacht op’n Mulsener Karkhoff dat vörher fre’e Land Wusten överwunnen harr. De Titel von’n eersten Beamten in dat Vaagdiegericht hett sik 1833 von Bövervaagd op Amtmann ännert.

* 1686–1695: Johann Georg Wolff
* 1696–: Dietrich Hinrich Hoddersen Balling
* 1740–1753: Johann Arnd von der Lieth
* 1753–: Levin von Schlepegrell
* ~1784: Johann Conrad Lübs
* 1799–1806: Christian Daniel von Finckh
* 1808–1819: Wilhelm Friedrich von Borries
* 1820–1839: Gottlieb Christian Dodt
* 1839–1845: Carl Franz Heinrich Wilhelm Wehner
* 1845–1848: Friedrich Wilhelm Strücker
* 1848–1852: Ferdinand Wippern

## Footnoten
David Bowie

**David Bowie**, börgerlich *David Robert Jones* (* 8. Januar 1947 in Brixton, London † 10. Januar 2016 in New York City)
weer en britsch Muskant, Singer, Produzent, Schauspeler un Moler. Bowie, de mehr as 140 Millionen Toondrägers verköfft hett, warrt as en Musiker ankeken, de in de jungere Tied allerwegens unbannig groten Indruck maakt hett.

## Weblenken

* Offizelle Websteed (engelsch)
*
Dingen

**Dingen** betekent

* Dingen, Gemeen in’n Kreis Dithmaschen, Sleswig-Holsteen,
* Dingen, Oort in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Dingen, Oort in de Gemeen Hamminkeln in’n Kreis Wesel, Noordrhien-Westfalen,
* Dingen, Oort in de Gemeen Castrop-Rauxel in’n Kreis Riäkelkusen, Noordrhien-Westfalen.
-büttel

De Sülv **-büttel** (ok **-böttel**, **-büddel** etc.) in Naams vun Öörd kummt von dat Ooldsassische *bodal* för „Hoffsteed“.

## Vörkamen

De -büttel-Öörd doot al in Noordwestdüütschland liggen un sünd hier to’n Bispeel in Dithmaschen faken. Aver ok in Holsteen, langs de Ünnerwerser un in de Lümbörger Heid doot welk liggen. Aver vör allen in’n Popendiek bi Bruunswiek (ganz in’n Süden von dat Rebeed, in dat de Naam vörkummt) doot de -büttel-Öörd dicht an dicht liggen.

## Herkumst

Dat Woord geiht trügg op en indogermaanschen Stamm *bhu (boon, ween), ut den sik in ooldsassische Tied en Word *bodal* (Hoffsteed) billt hett. Annere Formen to dat sülve Woord weren ooldsassisch *-gibutli, -gibudli, -butli* un middelnedderdüütsch *-bütle, -bötle*.

In de eerste Sülv sünd faken Personennaams to finnen, to’n Bispeel bi Adenbüttel (*Adenebutle* von *[[Ado]]*) un Röbüttel (*Ricbaldesgebutile* von *Ricbald*).

Mit’n Bödel as Gerichtsdener hebbt de noorddüütschen -büttel-Öörd nix to doon.

In Grootbritannien gifft dat en Reeg Öörd, de op *-bottle* ennen doot, un in Däänmark un Sleswig Öörd, de op *-bøl* oder *-büll* ennen doot. Dat is nich seker, wat disse Öörd mit de *-büttel*-Öörd in Noorddüütschland tohoophängt.

## List von de Büttel-Öörd

## Literatur

* K. Casemir: *Die Ortsnamen auf -büttel.* (Namenkundliche Informationen 19). Leipziger Univ.-Verlag, 1997, ISBN 3-931922-75-8
* L. Fiesel: *Ortsnamenforschung und frühmittelalterliche Siedlung in Niedersachsen.* Niemeyer, Halle 1934
* Johann Ulrich Folkers: *Die Herkunft der Ortsnamen auf -büttel in Schleswig-Holstein. Zugleich ein Beitrag zur Rundlingsfrage.* In: *[[Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte|ZSHG]].* 62 (1934), S. 1–84
* Wolfgang Meibeyer: *Siedlungskundliches über den Papenteich und die Frage seiner -büttel-Orte – Die Besiedlung des alten Nordwaldes zwischen Gifhorn und Braunschweig während des frühen Mittelalters.* 2. Auflage. Gifhorn 2004, ISBN 3-929632-70-5
* Heinrich Wesche: *Unsere niedersächsischen Ortsnamen.* Allefelle 1957
Jobst Heinrich Voigt

**Jobst Heinrich Voigt** (* 28. Oktober 1650 op Slott Ricklingen; † 16. April 1725 in Arzen) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Voigt is 1650 as Söhn von Maria Catharina, borene Brauns (22. September 1619–5. März 1683), un den Amtmann Jacobus Voigt (15. November 1600–4. Juli 1681) boren. Sien Broder weer Johann Georg Voigt. 1670 is he op de Universität Helmstidde gahn un hett Juristeree studeert.

He weer von 1689 bet to sien Dood 1725 Amtmann von dat Amt Arzen.

1706 hett Voigt de Vörwarken Schöönoort, Pompdamm un Halvmaand un 1708 dat Good Noordholt in dat Wuster Neefeld köfft.

He hett an’n 7. September 1680 in Hameln Anna Ilse Reiche (14. Juli 1661–10. September 1715; Dochter von’n Hamelner Börgermeester Johann Gerhard Reiche) freet. De beiden harrn de Kinner Georg Christof (* üm 1683), Otto Ludwig (11. März 1685–26. April 1736; Amtmann), Clara Dorothea (23. November 1687–30. Januar 1726; hett Anton Ludwig Bobers freet), Jakob Heinrich (4. Januar 1690–1753; Amtmann), August Friedrich (26. Juni 1692–9. September 1742; Amtmann) un Johann Gerhard (8. Mai 1698–16. September 1754).

## Footnoten
Pompdamm

**Pompdamm** () is en Hoff in de Gemeen Wuster Noordseeküst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Dat höört to den Oort Spieker Neefeld mit to.

## Geografie

Pompdamm liggt in dat Neefeld von Land Wusten. De Hauptdiek liggt so bi 400 Meter un de Küst von de Noordsee üm un bi een Kilometer wied weg in’n Noordwesten. An’n Hoff löppt de Spieker Waterlöös langs, över de dat Water ut dat Rebeed afföhrt warrt.

Pompdamm is Deel von’n Oort Spieker Neefeld. De annern Hööv sünd Halvmaand in’n Noorden, Schöönoort in’n Noordoosten un Langenhoff un Liether Hoff in’n Süüdwesten. De Öörd ümto sünd Berensch un Ox in’n Noordoosten, Noordholt in’n Oosten, Dieksenn, Spieker Olendiek un Spiek in’n Süüdoosten un Cappeler Neefeld in’n Süüdwesten.

## Historie

De Hoff Pompdamm is grünnt worrn, nadem dat Neefeld 1636 nee indiekt worrn is.

1706 hett de Oberamtmann von dat Amt Arzen, Jobst Heinrich Voigt, de Vörwarken Pompdamm, Schöönoort un Halvmaand köfft. Nadem Voigt sien Söhn Otto Ludwig Voigt 1736 ok doodbleven is, hebbt de Arven den Hoff denn wedder verköfft. Köper weer de Domänenkamer Hannover. Dormit is Pompdamm en Domanialhoff worrn.

Vondaag höört de Hoff de Familie Blendermann to.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Spiek in’n Kanton Dorum höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett von 1739 bet 1819 to dat Amt Noordholt tohöört, denn bet 1852 to dat Vaagdiegericht Land Wusten un von 1852 bet 1885 to dat Amt Dorum. Na 1885 weer dat in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

An’n 1. Juli 1968 hebbt sik de Gemenen Cappeler Neefeld, Spiek un Spieker Neefeld to een Gemeen tohoopslaten, de mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 denn Deel von de Gemeen Noordholt worrn is.

To’n 1. Januar 2015 is de Gemeen Noordholt oplööst un dor is tohoop mit de Samtgemeen Land Wusten de ne’e Gemeen Wuster Noordseeküst von worrn. Dat Rebeed von de vörherige Gemeen Noordholt billt nu de polietsche Oortschop Noordholt binnen de Gemeen Wuster Noordseeküst.

### Inwahnertall

### Religion

Pompdamm is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Georg-Kark in Spiek.

För de Kathoolschen is de Twölv-Apostels-Kark in Olenwoold tostännig, de siet 2008 to de Karkengemeen St. Marien in Cuxhoben tohöört.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Pompdamm liggt an de Kreisstraat 73, de von Spieker Neefeld in’n Süüdoosten na Spieker Olendiek an de K&nbsp;68 ran geiht. De K&nbsp;68 geiht in’n Süüdwesten na Spiek un in’n Oosten na Noordholt un is dor an de Landsstraat 135 anslaten.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremerhoben–Cuxhoben). De Opfohrt 3 Noordholt liggt so teihn Kilometer in’n Süüdoosten von Pompdamm an de K&nbsp;14.

De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Oosten de Bahnhoff Noordholt an de Bahnlien Bremerhoben–Cuxhoben.

## Footnoten
Otto Ludwig Voigt

**Otto Ludwig Voigt** (* 11. März 1685 in Arzen; † 26. April 1736 in Calenberg) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Voigt is 1685 in Arzen as Söhn von Anna Ilse, borene Reiche (14. Juli 1661–10. September 1715; Dochter von’n Hamelner Börgermeester Johann Gerhard Reiche), un den Amtmann Jobst Heinrich Voigt (28. Oktober 1650–16. April 1725) boren. Siene Bröder weren Jakob Heinrich Voigt un August Friedrich Voigt. Voigt weer 1702 Student an de Universität Rostock un hett Juristeree studeert.

He is Amtsschriever bi dat Amt Blumenau ween un dor denn later to’n Amtmann un Oberamtmann opstegen. Toletzt weer he Oberamtmann in dat Amt Calenberg. Tosätzlich weer he Abt von dat Klooster Busfelle.

Na’n Dood von sien Vader 1725 hett Voigt de Göder Schöönoort, Pompdamm, Halvmaand un Good Noordholt in dat Wuster Neefeld von em arvt.

Voigt hett Maria Elisabeth von Hugo (16. März 1691–26. April 1755) freet. De beiden harrn de Kinner Justine (* 1713), Jobst Ludolph (* 26. August 1719), Johann Friedrich (26. Dezember 1721–10. Oktober 1791), Konrad Wilhelm  (* 7. April 1723), Gerhard Ludwig (* 4. September 1725), Anton Christoph (14. Januar 1728–28. August 1794), Margarete (13. Januar 1729–4. August 1804) un Friedrich Julius (1735–13. Mai 1810).

## Footnoten
Domänenkamer Hannover

De **Domänenkamer** weer en histoorsche Behörde in dat Kurförstendom un von 1815 bet 1866 in dat Königriek Hannover, de blangen de Finanzverwaltung de fiskaalsche Verwaltung von’n staatsegenen Grundbesitt övernahmen hett.

De Domänenkamer hett bet to de Annexion dör Prüßen in dat Johr 1866 den land- un forstweertschoplichen Grundbesitt von’n Staat dör Vermeden un Verpachten verwaltet. Se hett toeerst na de Reformatschoon ok de fröheren Kloosters in dat Kurförstendom övernahmen, de aver later as Sünnervermögen an de Kloosterkamer Hannover överdragen worrn sünd.

1838 weer Georg Ludwig Comperl in de Domänenkamer aktiv, de dat „Ober-Hoff-Marschall-Amt“ ünner Georg Christian von Wangenheim ünnerstünn. 1856 bet 1862 weer August Heinrich Rumann Kamerdirekter.

De Königliche Domänenkamer ünnerstünn direkt den Finanzminister von dat Land. De Kamerpräsident von de Königliche Domänenkamer hett na §&nbsp;84 von de Verfaten von 1840 von Amts wegen to de Eerste Kammer von de Hannöversche Stännversammlung höört. De Deenstseet von de Domänenkamer weer in dat Laaneslott.

Tiedwies Staats- un Finanzminister in dat Königriek weer Caspar Detlev von Schulte.

## Literatur

* Pierers Universallexikon: ''Hannover'' bi zeno.org

## Footnoten
Langenhoff

**Langenhoff** betekent

* Langenhoff, Hoff in de Gemeen Freeborg in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Langenhoff, Hoff in de Gemeen Wuster Noordseeküst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.
Johann Georg Wolff (Bövervaagd)

**Johann Georg Wolff** (* 17. Januar 1641 in Lümborg; † 1695) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Wolff is 1641 as Söhn von Margareta, borene Oelrich (18. November 1608–25. März 1655), un den Amtmann Christian Wolff in Lümborg boren. He hett von Harvst 1659 af an an de Universität Leipzig Juristeree studeert un 1665 denn an de Universität Straßburg sien Dr. jur. maakt. In de Tied von’n Bremen-Veerner Feldtog 1675/1676 hett he sik gegen de Sweden stellt un müss dat Land verlaten. As aver mönstersche Truppen Land Wusten innahmen harrn, keem he trügg. He hett in disse Tied veel Land köfft, wat de Wusters verköpen müssen, üm de Kriegslasten to betahlen. So keem en Besitt von 340 Jück Land (üm un bi 204 Hektar) tohoop. He is von Mönster as Landrichter un as Böverdiekgreev von Leh, Land Wusten un Noordholt-Dieksenn insett worrn. Nadem de mönsterschen Truppen 1680 wedder aftagen sünd, is Wolff as Landrichter un Amtmann in dat Amt Neehuus versett worrn.

1686 keem he na Wusten trügg. He weer denn bet to sien Dood 1695 Bövervaagd von dat Vaagdiegericht Land Wusten un hett ok dat Amt as Böverdiekgreev wedderkregen. An’n 9. Januar 1692 is he as *Wolff von der Wolffsburg* adelt worrn.

He hett an’n 4. Juni 1668 Elisabeth Eibsen (borene von Eckerich; † 1718) freet, Dochter von’n Generaal Eggerich Johan Lübbes. So hett Wolff Lübbes sien Besitt in Land Wusten arvt. Wolff un siene Fro harrn de Kinner Kurt Christoffer († 6. August 1716), Johan Georg (1672–8. Februar 1720) un Catharina Elisabet (12. März 1677–14. April 1710; hett Conrad Christoffer Johan von Wahlburg freet). Mit den Dood von Johann Georg 1720 is de Familie *Wolff von der Wolffsburg* wedder utstorven.

## Footnoten