open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Otto Heidmüller

** Heinrich Wilhelm Moritz Heidmüller** (* 23. Januar 1845 in Hamborg; † 12. Juli 1922 in Wismer) wier en plattdütschen Verlegger un Dichter.

## Läwen
Otto Heidmüller wier dei Soehn von den Hamborger Vergüller Franz Heidmüller. He wuss in Hamborg up un besöcht gaude Schaulen. Von 1859 bet 1862 wier hei Privåtsekretär in’n schottschen Edinburgh. Den 1. Juni 1863 begünn hei ene Lihr in dei Wismersche Verlagsbookhannel von Dethloff Carl Hinstörp. Na siene Lihrteid wier Otto Heidmüller von 1868 bet 1877 Hülpkraft för verschieden Bookhannelslüd’ in Olmütz un Wien un keem denn wedder na Wismer trügg un wark för den Hinstörp-Verlag. Nå Dethloff Carl Hinstörp sienen Dood wier hei tauhop mit Heinrich Witte, Hinstörp sienen Swiegersöhn, Baas von dei Wimsersche Druckerie, dei hei 1907 ok köff. Tohoop mit sienen Deelhebber wier hei bet to sienen Dood Baas von dei Druckerie.

Otto Heidmüller schreew plattdütsche Gedichten in dei Traditschon von Fritz Reuter, dei in’n *Großherzoglich Mecklenburg-Schweriner und Mecklenburg-Strelitzer Kalender* un von 1935 bet 1942 in den Vörlöper *[[Voß- un Haas-Kalender]]* in’n Hinstörp-Verlag ruutkeem

In’n Klenner schreew Heidmüller besünners Kinneriemels, meist ünner sien Initschalien, nich ünner vullen Nåm. So kemen twüschen 1890 un 1923 rund 150 von sienen Gedichten „för dei Gören“ ruut. Allens tohoop schreew hei rund 230 lustige Gedichten, Danzleder, Radsels un anner lütte Texten. 

## Wark

* Otto Heidmüller, Felix Stillfried: *Fest-Theater zur Feier des 50jähr. Geschäfts-Jubiläums des Hofbuchhändlers D. C. Hinstorff in Wismar am 2. Sept. 1881.* Wismer, Hinstörp, 1881.
* *Fritz Reuter und seine Verleger*, in’n Jahrbuch des Vereins für Niederdeutsche Sprachforschung, 1913.
* *Die letzte Nacht*, Operettenlibretto tauhop mit Caßmann, 1887
* *Regenburg* (Operett in 3 Akten, tauhop mit C. J. Caßmann).

## Kiek ok bi

* List von plattdütschen Schriewer

## Literatur

* Hartmut Brun: *Wo die Ostseewellen trecken an den Strand. Merk-Würdigkeiten in Mecklenburg. Biographische Skizzen zur regionalen Literaturgeschichte*. Rostock (Mecklenburgisches Folklorezentrum), 1989

## Weblinken
Niederdeutsche Studien

**Niederdeutsche Studien** is ene Schriftenriege van de ''Kommission für Mundart- und Namenforschung Westfalens'', de to’n Landschopsverband Westfalen-Lippe (LWL) höört. 

De Riege begrünne William Foerste 1954. Se bringt grotendeels Dissertatschonen uut de Nedderdüütsche Philologie ruut un kümmt bi’n Böhlau-Verlag ruut.

## Weblenke

* ''Niederdeutsche Studien'' bi de ''Kommission für Mundart- und Namenforschung Westfalens''
* ''Niederdeutsche Studien'' bi’n Böhlau Verlag
Friedrich Merz

**Friedrich Merz** (* 11. November 1955 in Brilon) is en düütsch Politiker (CDU).

Siet den 6. Mai 2025 is he de 10e Bundskanzler vun de Bundsrepubliek Düütschland.
Richard Giese

**Richard Giese** (* 2. Februar 1890 in Warlow; † 5. April 1965 ok dor) wier een plattdütschen Heimatdichter ut de Griese Gägend.

## Läwen
Richard Geise besöcht dei Volksschaul in sienen Heimåtdörp. Hei güng den up dat Schaulmeistseminår in Niekloster. Von 1909 arbeid hei as Schaulmeister in Wöbbelin, Warlow un von 1912 in Rostock, wo hei bet 1926 läw. En Johr arbeid hei as Schaulmeister in Laag’, bevör hei 1927 in Penschon güng. Hei keem nå Warlow trügg un arbeid as Schriewer. In’n glieken Johr kemen siene iersten Gedicht in’n ''Mecklenburgischen Monatsheften''. 1929 frie hei. As dei Tweite Weltkrieg utbråken is, is hei tau’n Deinst verplicht worrn. Na’n Krieg arbeid hei von 1949 wedder as Schaulmeister in Warlow un Ludwigslust. 1948 keem in enen Hamborger Verlag en Bauk *Zwei Jahresringe* mit hog- un plattdütschen Gedicht rut. In’n 1950er kemen ene Reeg Geschichten un Gedichten von Giese in Tiedschriften rut. 1958 güng Giese wedder in Penschon, 1965 bleew hei in Warlow dod. 1989 bröcht dei Verlag Hinstörp en Sammelband von sienen Gedichten un Prosa rut.

Giese sien Geburtshus in Warlow steit ünner Denkmålschutz, ok sien Graw liggt dor up’n Dodenhoff.

## Wark

* *Zwei Jahresringe : Hochdeutsche u. plattdeutsche Gedichte*, Hermes-Verlag Hamborg 1948
* *In Holt un Heid' ... : Gedichte und Prosa*, Hinstörp Verlag Rostock 1989, ISBN 3-356-00246-5

## Literatur

* Hartmut Brun,* Richard Giese, der "Dichter der Griesen Gegend"*, In: *Griese Gegend: Sagen und Geschichten, Sitten und Bräuche*. Swerin: Demmler, 1992, S. 75–80.
* Hartmut Brun, Vorwort zu: Richard Giese, *In Holt un Heid' ... : Gedichte und Prosa*, Hinstörp Rostock 1989, ISBN 3-356-00246-5

## Kiek ok bi

* List von plattdütschen Schriewers

## Weblenk

## Fautnoten
Theophilus-Speel

Dat **Theophilus-Speel** is een middelsassisch geistlich Sing- un Schauspeelstück, dat op Markten un vör Karken opföhrt worrn is. Dat Stück vertellt de Geschicht vun den hilligen Theophilus vun Adana, de en Pakt mit den Düvel slütt. Man al gau rüüt Theophilus sien Frevel un wennt sik an de Goddesmodder, de daalstiggt un mit den Düvel üm de Seel verhannelt.

Dat Speel is in dree Handschriften överlevert, de in Trier, Wulfenbüttel un Stockholm liggt un uut de Tied twüschen 1430 un 1460 stammt. De oorsprüngliche Form vun de Stoff stammt uut dat 7. Jaarhunnerd un is wal ene greeksche Legenn.

De Trierer Handschrift (Signatuur *Hs. 1120/128 4°*), en Fragment mit twölf Sieden in hogen Formaat 29 × 10&nbsp;cm, het ok Text mit Instruktschonen för de Schauspelers un Noten un för den Sang. Se keem 1806 uut de Bibliotheek vun de Eddelfamilie Manderscheid-Blankenheim in de Stadtbibliotheek Trier. Die Wulfenbüttelsch Handschrift (Hartog  August Bibliotheek, Signatuur *Cod. 1203 Helmst.*), is ene Sammelschrift in de Format 14 × 10&nbsp;cm un is ene Leesuutgaav. De Stockholmer Handschrift (Königliche Bibliotheek, Signatuur *Cod. Vu 73*) is ook enne Sammelhandschrift.

## Literatuur

* Robert Petsch (Ruutgever): T*heophilus. Mittelniederdeutsches Drama in drei Fassungen* (= *Germanische Bibliothek*. II,2). Heidelberg 1908. 
* Rolf Bergmann: *Aufführungstext und Lesetext. Zur Funktion der Überlieferung des mittelalterlichen geistlichen deutschen Dramas*. In: *The theatre in the middle ages*. Löwen 1985. 
* Volker Krobisch: *Die Wolfenbütteler Sammlung (Cod. Guelf. 1203 Helmst.): Untersuchung und Edition einer mittelniederdeutschen Sammelhandschrift* (= ''Niederdeutsche Studien''. Band 42). Köln, Weimar, Wien 1997, S. 322–341. 
* Andre Schnyder: *Das mittelniederdeutsche Theophilus-Spiel: Text – Übersetzung – Stellenkommentar* (= *Quellen und Forschungen zur Literatur- und Kulturgeschichte*. Band 58). de Gruyter, Berlin 2009, . 

## Weblenken

* 
* 
*
Anholtsch

**Anholtsch** betekent verscheden plattdüütsche un middeldüütsche Dialektgruppen oder Dialektkluuster, deelwies ok Regiolekten, in Sassen-Anholt.

De Gegend üm Dessau, Köthen un Bernburg is een middeldüütsch Övergangsgebeed twüschen dat  noordoost-döringsch und dat Mark-Brannenborger Platt mit hoogdüütschen *ich* statts plattdüütsch *ik*).
Wilhelm Spengemann

**Wilhelm Spengemann** (* 26. Juli 1851 in Hannober; † 7. Mai 1918 ook daar) weer een düütschen Dischler un plattdüütschen Schriever.

## Leven
Wilhelm Spengemann 1851 keem 1851 as Söhn vun den Blicksmid Leopold Spengemann op de Welt. 

Nadem dat he ene Lehr as Dischler maakt het, arbeidt he nich in den Beroop. He begünn 1872 de Arbeid as Schriever un later as Kontorist in de Mechaansche Weveree in Linnen.

Vun de 1880-er het he plattdüütsche Texte vördregen. Togliek begünn he egen Gedichten un Geschichten to schrieven, de vun 1913 an in de Hannoversch Anzeiger un in dat Hannoversch Tageblatt ruut.

## Schriften

* *Mien Snack von Düt un Dat. Plattdütsche Riemkens*, 96 Sieden, Hannober: Druck von Friedrich Culemann (M. Leonhardt), 1889
* *Hannoversche Jugend-Erinnerungen in Platt- und Hochdeutsch.* 96 Seiten in Frakturschrift, Nadruck  Hannover 1905. - Hannober: Harenberg, 1983

## Literatur

* *Deutsches Literatur-Lexikon*, Bd. 18, Kolumn 476
* Helmut Zimmermann: *Wilhelm Spengemann.* In: *Wilhelm Spengemann. Hannoversche Jugend-Erinnerungen*, Nadruck Hannober 1905. - Hannober: Harenberg, 1983, S. 99–101
* Ines Katenhusen: *Kunst und Politik. Hannovers Auseinandersetzungen mit der Moderne in der Weimarer Republik*, zugleich Dissertatschoon an de Universität Hannober ünner den Titel *Das Verständnis für eine Zeit gewinnt man vielleicht am besten aus ihrer Kunst*, in der Reihe *Hannoversche Studien, Schriftenreihe des Stadtarchivs Hannover*, Band 5, Hannober: Hahn, 1998, ISBN 3-7752-4955-9, S. 424 u.ö.
* Hugo Thielen: *Spengemann, (3) Wilhelm.* In: Dirk Böttcher, Klaus Mlynek, Waldemar R. Röhrbein, Hugo Thielen: *Hannoversches Biographisches Lexikon. Von den Anfängen bis in die Gegenwart.* Schlütersche, Hannober 2002, ISBN 3-87706-706-9, S. 340f.
* Carz Hummel: *Sonntags nach der List. Geschichten aus dem alten Hannover / nach der Sammlung von Wilhelm Spengemann aus dem Plattdeutschen übertragen von Carz Hummel.* (= *Welfenschriften*, Heft 40) Wiemark: [Hummel], 2008

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

## Footnoten
Wilhelm Krauel

**Wilhelm Krauel** (* 10. Oktober 1876 in Jarmen; † 29. August 1952 in Bartow) wier en hog- un plattdütschen Schriewer ut Vörpommern.

Wilhelm Krauel verfolg ierst en militärsche Lopbåhn un kem bet tau’n Deinstgråd Major. 1930 löt he sik in Bartow dål un bedrew en Buerie.

## Schriften

* *Die Heidenhofer*. Roman, O. Janke, Berlin 1907.
* *Das Erbe der Väter. Ein Lebensbericht*.
* *Fiete Schult. Jochen Knaast. Plattdeutsche Erzählungen*, Walter Gnadt, Berlin 1922.
* *Das lebendige Recht*. Roman, Eichblatt, Leipzig 1930.

## Literatur

* *Krauel, Wilhelm.* In: Grete Grewolls: *Wer war wer in Mecklenburg-Vorpommern? Ein Personenlexikon.* Edition Temmen, Bremen 1995, ISBN 3-86108-282-9, S. 243.

## Kiek ok bi

* List von plattdütschen Schriewers
Amandus Weinreich

** Friedrich Wilhelm Weinreich** (* 22. November 1860 in Offendörp bi Radekau; † 1. März 1943 in Swerin) was een düütschen evageelsch-luthersch Theoloog un Perfesser. 

He harr besünners Interess an de plattdüütsche Spraak in de Kark un geev Predigten op Platt.

## Leven
Amandus Weinreich weer de Söhn vun enen Landsmann un Smid uut Offendörp in dat Föörstendom Lübeek, dat in de Tied to dat Groothartogdom Ollnborg tohöör. He besöch dat Katharineum to Lübeek un maak Oostern 1991 dat Abituur. He studeer as Stipendiat vun de Schnabelsche Stipendien-Stiftung evangeelsche Theologie in Erlangen, Berlin, Griepswoold un Kiel. 185 kreeg he in Kiel sien Theoloogsch Examen. 1887 wurr he in Stettin as Paster ordineert; vun 1887 bet 1890 weer he as Diakoon an de Nikolaikark in Gützkow un vun 1890 bet 1893 as Konpaster in Niemünster. Vun den 9. Juli 1893 an weer he Paster vun den Noordbezirek vun de Christianskark in Ottensen un vun 1898 an eerste Paster in de nee’en Krüüzkark in Ottensen. 

Den 21. April 1907 wurr he Nafolger vun Franz Rendtorff as Kloosterprediger an dat Klooster Preetz un Studiendirekter an dat Predigerseminaar för Sleswig-Holsteen. Den 6. Februar 1913 kreeg he vun de Theoloogsche Fakultät vun de Universität Kiel dat Ehrenlizenziat. 1913 maak he sien Habilitatschoon in Praktsche Theologie un kreeg 1913 den Titel *Perfesser*. 1921 kreeg he enen Leeropdrag as Honraarperfesser för Praktsche Theologie.

1924 wessel he wedder in den Gemeendeenst un wurr Paster in Sterup in Angeln. Sien Nafolger in Preetz wurr Heinrich Rendtorff. 1929 güng Weinriech in den Ruhstand, leev eerst in Sleswig un na den Dood vun siene Fro 1992 bi siene Dochter in Swerin. Ok hier geev he Predigten.

Weinreich weer Delegeerten  vun de Düütschen Evangeelschen Karkendag 1924 in Bethel un 1927 in Königsbarg.

He intereseer sik besünner för dat Plattdüütsch in de Kark. 1935 geev he enen Sammelband mit plattdüütschen Predigten ruut..

## Wark

* *Der Ertrag des Krieges für das religiöse, sittliche u. kirchliche Leben unserer Gemeinden.* 1915
* *Plattdütsche Predigten.* Swerin: Bahn 1935

## Literatur

* Friedrich Volbehr, Richard Weyl: *Professoren und Dozenten der Christian-Albrechts-Universität zu Kiel 1665 bis 1915 (5. Oktober); nebst einem Anhang: die Lektoren, Lehrer der Künste und Universitäts-Bibliothekare.* Kiel 1916 (), S. 22f
* Joachim Heubach: *Aus der Geschichte des Predigerseminars Preetz*, in: Kurt Jürgensen, Friedrich-Otto Scharbau, Werner H. Schmidt (Ruutgever): *Gott loben das ist unser Amt. Beiträge zu einem Leitwort (Gedenkschrift Johann Schmidt)*, Kiel 1984, S. 213–223;
* Claus Jürgensen: *Das Predigerseminar Preetz von den Anfängen bis zum 2. Weltkrieg*, in: Gothart Magaard, Gerhard Ulrich (Hrsg.): *100 Jahre Predigerseminar Preetz. Eine Festschrift*, Kiel 1996, S. 9–57 (online op ''vikariat-nordkirche.de'')

## Weblink

* Indrag in dat Kieler Geleertenverteeknis

## Footnoten
Schimmelfennig

**Schimmelfennig** is de Familiennaam vun

* Alexander Schimmelfennig (1824–1865), preußischen Offzeer un Revolutschonäär, Generaal in de Amerikaansch Börgerkrieg
* Frank Schimmelfennig (* 1963), düütsche Politikwetenschopper.

**Kiek ok bi:**

* Schimmelpfennig
Willem Kloeke

**Willem Kloeke** (* 24. Juni 1852 in Zwolle; † 5. November 1934 in Haarlem) weer een nedderlandschen Schoolmeester, Schriever un Landkaartenmaker.

## Leven
Willem Kloeke wuss is in de Binnenstadt vun Zwolle op un wurr hier ook as Schoolmeester uutbillt. He ünnerricht denn an verscheden Oorden un wurr 1875 Direkter vun School in Weidum. Daarna weer he vun 1882 bet 19893 Direkter in Vreeswiek. Vun 1893 bet to siene Penschoon 1921 weer he Schooldirekter in Haarlem. 

1901 keem Kloeke sien *Schoolatlas der Geheele Aarde* ruut. He maak ok en geoloogsche Kaart vun de Provinz Noordholland un geev Vördrääg över Geografie.

Üm 1910 begünn Kloeke ünner de Naam Willem dat Plattschrieven un faat Vertellsen över siene Kinnertied in Zwolle för de ''Driemaandelijkse Bladen'' op Zwols Platt af. De Vertellsels kemen 1932 as Sammelband ünner de Titel *Zwolse Sketsies* ruut.

Willem Kloeke weer de Vadder vun den Spraakwetenschopper Gesinus Gerhardus Kloeke.

## Kiek ok bi

* List vun plattdüütschen Schrievers
Walter Köster

**Walter Köster** (* 30. Januar 1903 in Ollfähr; † 24. Januar 1991 in Bad Bemsen) wier en dütschen Schaulmeister un een hog- un plattdütschen Schriewer.

## Leven
Walter Köster keem as Soehn von en Båhnhoffvörsteiher up dei Welt un würr in Samtens up dei Insel Rügen grot. Hei besöcht ierst dei Realschaul in Bargen, denn dei Präparandenanstalt in Tribsees un tauletst dat Lihrerseminår in Franzborg. Hei het denn as Schaulmeister up Rügen arbeidt un dornå in Strålsund. In’n Tweden Weltkrieg dein hei as Soldåt.

Tau’n Kriegsenn ligg hei in en Lazarett in dat neddersassich Freien. Hei güng man nich nå Vörpommern, dat nu in dei sowjetsche Zoon ligg, taurügg. He bleew in Freien un is wedder anfungen as Schaulmeister tau ünnerrichten un wier von 1957 bet tau sienen Ruhstand 1966 Lihrer an en Realschaul. 

As Schriewer bröcht hei hog- un deilwies plattdütsche Warken so as Theaterstück, Hürspäl un Lyrik rut. 1962 kreeg hei den Freudenthal-Pries.

## Wark (Utwåhl)

* *De Hochtiedshannel. Komödi in 3 Törns.* Mahnke, Veern 1940. (Plattdütsche Kummedie)
* *Gesang aus der Immenburg*. 1957. (Gedicht)
* *Brennendes Herz*. (= *Schriftenreihe des Heimatmuseums Alfeld, Leine*, Nr. 13). Röllinghausen 1963. (Gedicht)
* *Das Totenhemd hat keine Taschen*. Europäischer Verlag, Wien 1968. (Gedicht)

## Hürspäl
**As Bearbeidet (Wurd)**

* 1951: Theodor Storm: Vadder und Söhn (Vörlåg’: Hans und Heinz Kirch) – Regie un Spräker: N. N. ( NWDR Hamborg)

**As Schriever**

* 1952: Vadder un Döchter – Regie: Walter A. Kreye (Plattdütsch Hürspäl – Radio Bremen)
** Spräker u. a.: Carl Schenck, Erika Rumsfeld un Ruth Bunkenburg
* 1954: De Weg na Huus – Regie: Günter Jansen (Plattdütsch Hürspäl – NWDR Hamborg)
** Spräker u. a.: Hans Fitze, Heinz Lanker un Hilde Sicks
* 1958: Einer wird fehlen – Regie: Viktor Lenz (Hürspäl – Saarländischer Rundfunk)
** Spräker u. a.: Viktor Lenz, Heinz Pielbusch un Friedrich Otto Scholz
* 1962: Een ward fehlen ... – Regie: Curt Timm (Plattdütsch Hürspäl – Nurddütsch Rundfunk)
** Spräker u. a.: Rudolf Beiswanger, Bruno Vahl-Berg un Otto Lüthje
* 1968: Üm de Babenhand. Niederdeutsches Hörspiel – Regie: Günther Siegmund (Originål-Hürspäl, Plattdütsch Hürspäl – Nurddütsch Rundfunk)
** Spräker u. a.: Heini Kaufeld, Otto Lüthje un Erna Raupach-Petersen
* 1973: De Schrittmaker – Regie: Heinz Lanker (Plattdütsch Hürspäl – Nurddütsch Rundfunk)
** Spräker u. a.: Werner Riepel, Hilde Sicks un Jochen Schenck
* 1979: Dreemal Freedag op Bahnhoff Gager. Niederdeutsches Hörspiel – Regie: Curt Timm (Originål-Hürspäl, Plattdütsch Hürspäl – Radio Bremen/Nurddütsch Rundfunk)
** Spräker u. a.: Benno Hattesen, Renate Delfs un Peter Nissen

## Literatur

* Fritz Raeck: *Pommersche Literatur. Proben und Daten.* Pommerscher Zentralverband, Hamborg 1969, S. 340.

## Kiek ok bi

* List von plattdütschen Schriewers

## Weblink
Walter Zelinski

**Walter Zelinski** (* 4. Oktober 1948 in Elmshoorn, † 21. Dezember 2019) weer en düütschen Schoolmeester, Radiomoderater un plattdüütschen Schriever.

## Leven
Na siene Schoolteid maak Waler Zelinski ene Leer as Heizungsmonteur in Hamborg. Daarna studeer he un is Schoolmeester worrn. Vun 1976 an bet to siene Penschoon 2012 ünnerricht he an de Samschool Trappenkamp, vundaag de *Richard-Hallmann-School*. Hier weer he vun 1989 an Schooldirekter.

Daarto het Zelinski bi NDR 1 Welle Nord arbeidt un schreev plattdüütsche Glossen över Sportthemen. 1997 begünn he dat Schrieven för de Radioreeg ''Hör mal ’n beten to''. He bröch ok Böker un Höörböker mit plattdüütschen Kortgeschichten rut.

Walter Zelinski weer verheiraadt un Vadder vun ene Dochter.

## Wark

* *Wenn de Hahn kreiht op den Mist ...: ‚Hör mal ’n beten to‘-Geschichten*, Verlag Michael Jung, Kiel 2000, ISBN 3-929596-86-5
* *Von Quarkbüdels un anner Lüüd: ‚Hör mal ’n beten to‘-Geschichten*, Verlag Michael Jung, Kiel 2004, ISBN 3-89882-034-3
* Andrea May und Michael Jung (Ruutgever) *Wiehnachten steiht vor de Döör!*, Autoren: Ines Barber, Udo Bielenberg, Anneliese Braasch, Ulli Brüchmann, Lotte Brügmann-Eberhardt, Heiko Gauert, Ubbo Gerdes, Günter Harte, Kerstin Kromminga, Wolfgang Sieg, Jasper Vogt, Falko Weerts und Walter Zelinski, Verlag Michael Jung, Kiel 2004, ISBN 3-89882-038-6
* *Kümmt jümmers anners, as een denkt!: ‚Hör mal ’n beten to´-Geschichten‘*, Verlag Michael Jung, Kiel 2006, ISBN 3-89882-063-7
* *Beten scheev hett Gott leev!*, Verlag Michael Jung, Kiel 2009, ISBN 978-3-89882-105-6

## CD’s

* *Walter Zelinski vertellt: `Hör mal'n beten to´-Geschichten* (CD), Verlag Michael Jung, Kiel 2006, ISBN 3-89882-073-4

## Kiek ok bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblink

## Footnoten
Werner Völschow

**Werner Völschow** (* 12. Januar 1933 in Swerin; † 15. Dezember 2018 in Rostock) wier en dütschen Bariton-Singer, Kulturwätenschopper un plattdütschen Rezitator. 

## Läwen
Werner Völschow studier Opernsang un Singpädagogik. Hei harr sien ierst Engagement in Wismer. 1963 güng hei as Fachreferent för Musik in dei Kulturverwaltung för den Bezirk Swerin. Von 1970 bet 1976 måk hei en Fiernstudium in Kulturwätenschoppen an dei Humboldt-Univeristät tau Berlin. Nå 1990 wier hei för dei Kulturarbeid in Niegenbramborg taustännig. Hei drög Wark von Fritz Reuter, John Brinckman un Rudolf Tarnow vör un bröcht plattdütsche CDs rut.

## Literatur

* *Werner Völschow*. In: Mitteilungen der Fritz Reuter Gesellschaft Nr. 77, Niegenbramborg 2019, S. 8.

## Weblink
Hans Bunje

**Hans Bunje**, Pseudonym *Hans Seekamp*, (* 1. Mai 1923 in Braak; † 11. November 2008) weer en plattdüütschen Schriever, besünners för Höörspelen un Theaterstücken.

## Leven
Hans Bunje wuss as öllsten Söön vun den plattdüütschen Schriever Karl Bunje in Braak op. He wull Schippsbo studeren. As de Twede Weltkrieg uutbraken weer, maak he man ene Leer as Ingenieuroffzeer för U-Boten bi de Marine. Na Kriegsenn studeer Bunje an de Georg-August-Universität in Chöttingen Düütsch, Historie un Philosophie un maak 1951 mit de Schrift *Der Humor in der niederdeutschen Dichtung des Realismus* siene Promotschoon.

1951/1952 arbeid Bunje as Middelschoollehrer in Kiel, denn weer he Studienreferendaat in Flensborg, Kiel un Rendsborg. Daarna keem na Kiel torügg un leer as Studienassesser un vun 1957 an as Studienraad an de Kieler Geleertenschool. In düsse Tied ünnerricht Bunje an de Pädagoogschen Hoogschool ok nedderdüütsch Laienspeel.

Daarto schreev Bunje so as sien Vadder Karl Bunje plattdüütsche Theaterstücken un Höörspelen. Al inn 1940-er kemen ünner dat Pseudonym „Hans Seekamp“ dat Stück *Dubbelt verspeelt* ruut, dat 1949 siene Premieer harr. Enn vun de 1970-er schreev he mit Musik vun Karl Eckert dat Musical *Sprottenkathrin*.

Vun 1975 an weer Bunje Baas vunn Nedderdüütsch Bühnenbund Sleswig-Holsteen, vun 1978 an weer he in de Redaktschoon vun de Tiedschrift *Periodika*, de Vereenstiedschrift vun de Nedderdüütsch Bühnenbund.

Hans Bunje harr twee Döchter un leev in Heikendörp bi Kiel.

## Theaterstücken

## Hööspelen

## Schriften

### As Schriever

* 1988: *Nix as Undöög*, Verlag Michael Jung, Kiel, ISBN 978-3-923525-52-2.

### As Ruutgever

* 1997: Karl Bunje: *Geschichten und Gedichte*, Isensee Verlag, ISBN 978-3-89598-455-6.

## Kiek ok bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblink

## Footnoten
Walther Neumann

** Carl Julius Neumann** (* 8. August 1888 in Rostock; † 13. Juni 1951 in Berlin) wier en dütschen Historiker, Persepter un plattdütsch Schriewer.

## Läwen
Nå den Abitur begünn Walther Neumann 1906 in Rostock tau studieren. Hei måk 1911 dat Ståtsexamen in Latiensch, Greeksch un Historie. 1913 måk hei an dei Universität Rostock siene Promotschoon in dat Fack Historie. In’n Iersten Weltkrieg würr hei 1918 Overleutnant. Nå den Krieg arbeid hei tauierst an dat Gymnasium in Swerin, 1924 würr hei Direkter an dei Groten Stadtschaul Rostock. Ofschaunst hei in dei Weimarer Republik in ene demokråtsche Partei wier, kunn hei 1933 ünner dei Natschonålsotschalisten in sien Amt bliewen. Nå 1945 wier Neumann Direkter för dei niegen un ollen Språken an allen Rostocker Overschaulen. 1948 överneem dei Kommunist Eggert sien Amt. Neumann ünnerricht man noch bet 1950 Latiensch un Greeksch. Denn güng hei ut Rostock weg un an dei Akademie von de Wätenschoppen in Berlin. Hei bleew 1951 in Berlin dod.

Hei schreew ok Böker up Plattdütsch.

## Schriften

* *Die deutschen Königswahlen und der päpstliche Machtanspruch während des Interregnums*, Berlin 1921.
* *Hillig Nacht. En Krippenspiell*, Swerin 1926.
* *Die große Stadtschule zu Rostock in 3½ Jahrhunderten*, Rostock 1930.
* *Wi von dei Viert. Söß Mond an dei rumänisch Front*, Rostock 1935.

## Literatur

* Fritz Specht: *Walter Neumann †*, in: Mitteilungen aus dem Quickborn 42, 1951, 5/6, S. 70.
* Stephan Sehlke: ''Pädagogen – Pastoren – Patrioten. Biographisches Handbuch zum Druckgut für Kinder und Jugendliche von Autoren und Illustratoren aus Mecklenburg-Vorpommern von den Anfängen bis einschließlich 1945'', 2009, S. 270.

## Kiek ok bi

* List von plattdütschen Schriewers

## Weblink
Werner Brüggemann

**Werner Brüggemann** (* 26. Februar 1923 in Warnduorp; † 11. Januar 2011 auk daor) was en düütsken Schauspialer, Häörspialspriäker un Schriewer, de sik besunners för dat Mönsterländsk Platt insette.

## Liawen
Brüggemann wurr den 26. Februar 1923 in Warnduorp buoren. In siene Schooltied an’n Gymnasium Laurentianum Warnduorp hadde he Düütskünnerricht bi den plattdüütsken Schriewer Anton Aulke. 1942 make Brüggemann sien Abituur.

Nao den Tweden Weltkrieg grünne Brüggemann de „Junge Bühne Warnduorp“. 1958 wärrt he Deel in dat Emsemble van dat Theater Mönster. Hier was he van 1960 bet 1996 was he Spialbaos Niaderdüütsken Bühn. Later häör he to dat Ensemble van de *[[Freilichtbühne Tecklenburg]]* un was daor in Operetten un Musicals to seen. He schreiw viale Häörspiale för den Westdüütsk Rundfunk un was Spriäker un af un an ok Spialbaos van meer äs 100 plattdüütsken Häörspialen. 

2002 keim siene Autobiografie *Van Häöltken up Stöcksken* rut. 2011 bleiw Brüggemann in Warnduorp daud.

## Priese

* 1998: Rottendorf-Pries
* 2003: Augustin-Wibbelt-Plakette

## Schriften (Uutwaohl)

* *Kiärmis in't Duorp: Volksstück in drei Akten*. Mahnke, Veern ca. 1955.
* *De Karnickeldeiw: Schwank in 3 Akten*. Mahnke, Veern ca. 1970.
* *Ick segg't up Platt: `De Öllernversammlung´ un annere mehrst vergnöglicke Geschichten.*Schnell, Warnduorp 2000. ISBN 3-87716-806-X.
* *Ick vertell di watt in't olle Platt: De Träönenkinner und andere plattdeutsche Erzählungen*. Schnell, Warnduorp 2005. ISBN 3-87716-744-6.
* *Van Häöltken up Stöcksken: lütte Jungs, graute Künstlers un ganz gewüehnlicke Kumeljanten; schaut her, ich bin's.* Aschendorff, Mönster 2005. ISBN 3-402-06485-5.

## Kiek auk bi

* Liste van plattdüütsken Schriewers

## Weblinke

* Werner Brüggemann in de  ARD-Häörspialdatenbank
Brigitte Fokuhl

**Brigitte Fokuhl**, boren as *Peters* (* 21. Juni 1940 in Lübeek; † 18. April 2024 in Lübeek) weer ene düütsche Schrieversche, de grotendeels op Plattdüütsch schreev.

## Leven
Fokuhl wuss in Lübeek op. Hier güng se op de School un het later as Sakenbearbeidersche arbeidt. Eerst mit rund 50 Jaren begünn se mit de Schrieveree un schreev besünners  plattdüütsche Gedichten un Kortgeschichten af. Vun 1999 kemen regelmatig plattdüütsche Glossen in den *Lübecker Narichten* ruut. Ere Geschichten kemen ok in Böker vun de Quickborn-un de Wachholtz Verlag ruut. Se geev Leesavenden in heel Sleswig-Holsteen. In Lübeek un ümto gestalt se ok plattdüütsche Andachten in de Kark.

Brigitte Fokuhl weer verheiraddt un harr twee Kinner.

## Priesen
Fokuhl neem faken an den Schrievweddstried ''Vertell doch mal'' deel, den de NDR, Radio Bremen un dat Ohnsorg-Theater jeed Jaar uutricht.

## Wark

* *Dat reine Swien – Das Sauberschwein* von Jan Mogensen, übersetzt von Brigitte Fokuhl, (Pixi-Buch Nr. 1063 – Serie 125), Carlsen Verlag, Hamborg 2000
* *Aufgewachsen in Lübeck in den 40er & 50er Jahren*, Wartberg Verlag, Gudensberg 2008, ISBN 978-3-8313-1924-4
* *Glück will Tiet hebben. Fruunslüüd vertellt* Ruutgeven vun Heike Thode-Scheel, Quickborn-Verlag, Hamborg 2011, ISBN 978-3-87651-287-7
* *Plattdeutsch dorch de Jahrestieden*, Ruutgeven vun Heike Thode-Scheel, Quickborn-Verlag, Hamborg 2012, ISBN 978-3-87651-371-3
* *Geboren 40 – Hol dir das Gefühl zurück!*, Wartberg Verlag, Gudensberg 2015, ISBN 978-3-8313-2840-6
* *Lübeck – Geschichten und Anekdoten : „Das ist ja gediegen!“*, Wartberg Verlag, Gudensberg 2015, ISBN 978-3-8313-2432-3

## Kiek ok bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblink

* ''Brigitte Fokuhl bi „Wartberg Verlag“''

## Footnoten
Albert Metselaar

** Aaldert Metselaar** (* 26. Juni 1959 in Hollaanscheveld) is een nedderlandschen Historiker, Predikant un en neddersassischen Dichter un Ruutgever, de Warken op Drentsch Platt ruutbringt.

## Leven un Wark
Mit 19 Jaren is he anfungen, as Krankenpleger in de Psychiatrie to arbeiden. In de Tied het he ok siene eersten Publikatschonen ruutbröcht. Nadem dat he na ’t Ogeveine trocken weer, begünn he för de *Hoogevensche Courant* över historische, sellschopliche un religiöse Themen to schrieven. Dör sien tein Bänn lang Wark över Hollanadscheveld in de Twede Weltkrieg sünd  de Kriegsverbrekers Auke Pattist, Dirk Hoogendam un Martinus Johannes van Oort, de in’t Butenland flücht weren, bekannt worrn. He hulp ok mit ruuttokriegen wo se nu leven deen.

Metselaar sien later Ünnersöök befaat sik mit’t Ogeveine in’n 17. Jaarhunnerd. He sett sik man ok för dat Drents Platt in: He schreev un dicht in den Drentsen Dialekt vun Hollaandscheveld un ümto un is *[[Taolschulte|taolschulte]]* vun dat drentsche *[[Huus van de Taol]]*.

He het drentsche Leder för den Goddsdeenst schreven un uut’n Nedderlandschen översett.

1995 kreeg he den Titel *Ogeveiner van’t jaor 1994*. 2006 is he to’n Ridder in de Order vun Oranje-Nassau slaan worrn.

## Kiek ok bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenk

* Huus van de Taol över Albert Metselaar.
Westhoeksters

Dat **Westhoeksters** is een Ünnerdialekt vun dat Stellingwarfs, de in Munnikeburen, Ni’jtriene Scharpenzeel, Spange, den veer westlichen Dörp vun de Gemeen Weststellingarf, snackt warrt.

Dat Westhoeksters liekt düchtig op dat Kuunders, mit dat de Ünnerdialekt dat lange /aa/ statts dat /ae/ in dat zentrale Stellingwarfs gemeen het.

## Literatuur

* Henk Bloemhoff: *Stellingwerfs*, Den Haag, 2002 (Sdu Uitgevers)
Twentse Taalbank

De **Twentse Taalbank** is een Deel van de Oudheidkamer Twente, de allens wat op oder över dat Twentsch schreven, ruutbracht, sungen un dicht worrn issammelt un allgemeen togänglik maket.

Konservater is Goaitsen van der Vliet, Büromitarbeider is Hans Hassink. De Taalbank is nu dat Huus van de Twentse Ouheidskamer ünnerbracht.

## Weblenk

* Offitschelle Webstee
Overijsselacademie

De **Stichting Overijsselacademie**, bet 2022 **Stichting IJsselacademie**, is een Spraakinstituut Zwolle för regionale Spraak un Kultuur in Oaveriessel.

De Stiftung verantstalt Events. De Akademie het ok egen Schrievregels för Noordwestoaveriessel, Sallans un de Oostveluwe vöörslaan, de Iesselakademie-Schrieswies (*IJA-spelling*).

## Weblenk

* Overijsselacademie.nl
Standaard Skriefwieze

De **Standaard Skriefwieze** is ene nedderlandsch-neddersassiske Schriewwiese för dat Twentsk Plat, de  Goaitsen van der Vliet uutfunnen het.

## Historie
De *Standaard Skriefwieze* het de Schriewriägels van dat moderne Standardnedderlandsch un de eerste Schriewwiese van’n ''Kreenk vuur Tweantse Sproake'' (KTS) uut 1982 äs Grundlaoge. Se is allgemeen en biaten phonoloogsker äs de KTS-Schriewwiese. So kann de *Standaard Skriefwieze* relativ exakt lüttke Unnerschede in de Uutspraoke in verscheden Dörpsdialekte weddergiawen.

## Schriewriägels
Anners äs in de hüdige KTS-Schriewwiese schriwt de *Standaard Skriefwieze* de Uutgänge van Verben vull uut, so *wearken* en *lopen* statts *wearkn* en *loopn*.

Daorto bruukt de *Standaard Skriefwieze* blaut wenige Apstrophe. De afsliäpen Artikels so äs *’n* (
Min Anna is en Ros’ so Roth

**Min Anna is en Ros’ so Roth** is een plattdüütsch Gedicht vun Klaus Groth, dat 1852 in de eerste Oplaag vun den Gedichtband ''Quickborn'' ruutkeem. Dat Gedicht is een Gedicht över Leevde un sett sik uut veer Strophen, in den de Spreker sien Deen Anna besingt.

In de 5. Oplaag vun de *Quickborn* is 1856 ok ene hoogdüütsch översett Verschoon ruutkamen, de Groth sülvenst tohoop mit Karl Müllenhoff överdregen hebbt.

De westfreesche Schriever Eeltsje Hiddes Halbertsma geev 1857 ene westfreesch översett Verschoon ünner de Titel *Myn Anna* in den westfreesch Gedichtband *De Quickborn* ruut. 1871 keem dat Gedicht ok in den beröömten Sammelband ''Rimen en Teltsjes'' vun de Bröder Halbertsma ruut.

Cornelius Gurlitt het dat Gedicht vertoont. Dat Gedicht is vördregen vun Reimer Bull op de CD *Op Visiten bi Klaus Groth* bi’n Quickborn-Verlag ruutkamen.

## Text

## Uutgaven

* Bröder Halbertsma *Rimen en Teltsjes*, Boalsert/Ljouwert, 1958 (A.J. Osinga Utjouwerij/R. van der Velde), S.&nbsp;523.
* Klaus Groth: *Quickborn. Volksleben in plattdeutschen Gedichten ditmarscher Mundart*. 6. vermehrte und verbesserte Auflage. 1856. S.&nbsp;241.

### Op CD

* Reimer Bull *Op Visiten bi Klaus Groth* 68 Min., CD, Quickborn-Verlag, ISBN 978-3-87651-253-2

## Weblenken

* Text vun Min Anna Is en Ros’ So Roth op *www.lieder.net* (hoogdüütsch)
* Text vun Min Anna is en Ros’ so roth op ''niederdeutsche-literatur.de'' (hoogdüütsch)
* Noten to Medlodie vun Cornelius Gurlitt (hoogdüütsch)
* Hoogdüütsche Verschoon bi *google books* (hoogdüütsch)

## Footnoten
Kees Visscher

**Kees Visscher**, mit vullen Naam **Kornelis Hendrik Visscher** (* 8. Februar 1930 in Wòlle, † 20. April 2007 in n Daam) was en nedderlandsk-neddersassisken Schriever un Geschichtenverteller, de up Grönnegs Platt schreev.

## Leven un Wark
Visscher wuss in Hogezaand up. He schreev eerst up Nederlandsk, man is al froh anfangen in’t Veenkoloniaals, en Ünnerdialekt van dat Grönnengs, to schrieven. Sien Vertellens weren to’n Bispeel in de Grönneger Tiedschriften *[[Toal en Taiken]]* (wo he ok Redakteur weer) un *[[Krödde]]* so as ok in dat oostfreeske Bladje *[[Diesel (Blatt)|Diesel]]* to lesen. Ok in de *[[Winschoter Courant]]* un dat *[[Nieuwsblad van het Noorden]]*kwammen sien Vertellesel ruut. Unner de Titel *Zo dag en deur* leesde he en Bült eigen Vertellens bi de Grönnegse Radiosenner Radio Noord vör. Se kwammen ok in dree Bannen as Boken ruut. 

In Visscher sien Vertellens spöölt faken sien egen Biografie un dat Torüggdenken an de Twede Weltkrieg in Hoogezand en Rull. Bispelen för so’n Vertellens bünd *Morellen*, *Oranjebitter*, *Appels in t paark* un *Martha*. För sien Geschichtenbünnel *Appels in t paark* kreeg he 1986 de Literaire Pries van de Stichting t Grunneger Bouk. 1997 övergeev de düütske Stad Leer hüm de Wilhelmine-Siefkes-Pries för sien Vertellens, de in de Band *Oranjebitter* to staan kwammen. 2006 kreeg he de Wesssel Gransfortpries, de van Provinz Grönneng alle twee Jaren ruutgeven wordt.

Bet to sien Penschoon warkde Visscher bi de Kartuffelstarkdehersteller AVEBE. 1970 truck he na n Daam um, wo he mit 77 Jaren dood bleev. 2011 hull de Stiftung *Kunstgaand Kaampke* in Stedum en Kees Visscherdag. He was de Vaar van den Comedien Bert Visscher un van de Kolumnist Jos Visscher.

## Boken

* *Appels in t paark* (Vertellens, Stichting t Grunneger Bouk, 1985)
* *Zo dag en deur. De vertelstertjes van Radio Noord* (Mollebone Literair/Stichting t Grunneger Bouk, 1987)
* *Zo dag en deur 2. n Nije riege vertelstertjes van Radio Noord* (Staalboek Veendam/Stichting t Grunneger Bouk, 1987)
* *Zo dag en deur 3. Nog n riege vertelstertjes van Radio Noord* (Staalboek Veendam/Stichting t Grunneger Bouk, 1991)
* *Martha. Vertelsters van d'spoorwieke* (Geschichtenzyklus, Staalboek Veendam/Stichting t Grunneger Bouk, 1992)
* *Klaaine nachtmeziek. Lichtvoutige vertelsters van Radio Noord* (Staalboek Veendam, 1997)
* *Oranjebitter. Verhoalen* (Staalboek Veendam, 1999; twede Druck 2003)
* *Juffrouw Fictorie. Vertellens* (na’t Nederlandsk översett Vertellens uut *Appels in t paark* un *Oranjebitter*, Noordboek, 2000)
* *Veur die allain. Verhoalen* (Staalboek Veendam, 2002, mit CD)
* *Martha. Een vertelling* (Bzztoh, 2005, Nederlandsktalig)

## Kiek ok bi

* List van plattdüütsken van Schrievers

## Weblenken

* Vörleest Fragment uut Visschers Verhaal ''Morellen''
Hoogelaandsters

Dat **Hoogelaandsters**, ok **Noordgrönnegs**, is en nederlandsk-neddersassisk Dialekt, de up’t Hoogelaand, de noordelke Deel van de Pronvinz Grönneng praat wordt. 

Dat hoogelanster Taalrebeed wordt in de Süden van de Stad Grönneng, in de Süüdwesten van dat Rietdaip, dat Lauwersmeer in de Noordwesten, de Waddensee in de Noorden, un de Eems in de Noordoosten un dat Dampsterdaip in de Süüdoosten begrenzt. De Steden Delfziel un t Daam, de an de noodelke Sied van dat Dampsterdaip liggen, hören to dat Oldambster.

Upstunds praat rund 55.000 Minsken de Hoogelaandster Dialekt. De Sprekertall nimt man steeds of un de Sprekergemeenskupp sett sik uut velen olen Lüüd tosamen.

## Dat „beste“ Grönnegs
Dat Hoogelaandsters wordt allgemeen as „beste“ grönnengse Dialekt bekeken, um dat typsch grönnegsch Dialektkennteken hier besunners uutpräägt bünd. So bünd de Grönnegse Diphthongen *ai* un *ou*, so as in *stain* un *kouk*, hier besunners faken to hören. Bi ene Umfaag 1991 gull dat Hoogelaandster för de meesten Befraagten as de beste grönnegse Dialekt.

## Taalegenskuppen
Typske Kennteken för dat Hoogelaandster bünd:

* Anners as in dat Veenkoloniaals, Noordvèlds, Stadjeders un Westerkertiers is dat /û/ in *hûs* en lang /uː/ in Stee van en /yː/, also *hoes* [huːs] in Stee van *huus* [hyːs],
* Dat /t/ wordt tüsken Vokalen meest [d], so as in *bo<u>dd</u>er/bu<u>dd</u>er* ‘Botter’ un *lao<u>d</u>er* ‘later’,
* Dat korte /i/ wordt vör /n/ lang, so as *<u>ie</u>n* ‘in’, *K<u>ie</u>nder* ‘Kinner’, *b<u>ie</u>nden* ‘binnen’,
* De oostgrönnegse ì-Luud is in dat Hoogelaandsters en *è*, so as in *mènsk* un *wènsk* in Stee van *mìnsk* un *wìnsk*.

## Grammatik
So as ok in dat Westfreesk kennt dat Hogelaandsters kien Reflexivpronomen. So heet dat *hee wast hom* in Stee van *he wasst sik*. 

Na Präpostischonen fallt de Artikels meist uut, so as in *Kou ligt ien sloot.*

## Literatuur
* H. Feenstra: *Duizend jaar Gronings taallandschap*, Bedum, 1998.
* S. Reker: *Gronings*, Den Haag, 2002.
* N. van der Sijs: *Taaltrots - Purisme in een Veertigtal Talen*, Amsterdam/Antwerpen, 1999.
De Nieje Tied

***De Nieje Tied*** (Unntertitel: *Blad in t plat*) was ene Literatuurtiedschrift up Twentsk Platt un benaowert platdüütske Dialekte up de niaderländske Siede so as Sallandsk, Acherhooksk un up de düütske Siede so as Westmönsterländsk oder Graofschopper Platt.

Allens tohaupe kemen twisken Märt 1994 un April 2004 tein Uutgaowen ruut.

## Makers
Dat Blad keem in Eanske bi den Verlag *[[De Oare útjouwerij]]* ruut. In de Redaktschoon seten Gerrit Klaassen un Mitbegrünner Goaitsen van der Vliet.

## Inhold
In *De Nieje Tied* stünnen literaorsch Texte un Bidriäge uut allerhand Genres, spraokwiätenskoplik Artikels, ene Rubrik för korte Berichte un Liaserbreve un ene Üöwersicht van niegen Böker üöwer un up Platt. Dat Blad bruke Goaitsen van der Vliet siene ''Standaard Skriefwieze''.

## Stil
De Nieje Tied woll niemoodsk sien un beed keen Stia för de annerwiägens in de plattdüütske Literatuur typske Folklore un Nostalgie. De Redaktschoon kritiseer aukk jümmers wedder de in eren Augen lege Qualitäät van twentske un allgemeen plattdüütske Schriewerie in Saken van Thematik, literaorsk Anspruch un auk Typographie un Druck.

So leep dat al van de Anfang an nich allerbest twisken dat niege Blad mit siene scharpbietske Kritik un de traditschonellen Tiedschriften för Dialektliteratuur. De *Twentsche Courant* schreew:


*Organsisatschoen, de sik mit den ööstliken Dialekten befaat, swiegt in allen ok op Platt. Noch in Stad en Land van de Twente Academie, noch in de Bodbreef van de Kreenk vuur Twenste Sproak oder De Moespot van de Verbond van Neersaase Dialectkringen finnt sik een Woord üöwer dat niege Bladd in Platt.*

Dat Fasthollen van Twenske Schriewer un Liaser an nostalgiske Schriewerie üöwer aule Tieden was na Frank Löwink siene Schrift üöwer de *[[Twentse Beweging]]* een grund, dat *De Nieje Tied* nie in hogen Oplagen ruutkeem un toletsz instellt worde.

## Weblenke

* Webstee van De Nieje Tied (Archiv)
* Nummers van ''De Nieje Tied'' bi de Twentse Taalbank

## Footnoten
Geuchien Zijlma

**Geuchien Zijlma** (* 23. September 1842 in de Ewer bi Zuurdiek, † 12. Juni 1922 in Grönneng) was en nederlandsken Politiker.

Zijlma kwamm up en Buurderee bi de Ewer un Vliedörp un was en Bröör van den Buur un Historiker Jan Zijlma. He was en Grönengse Grootbuur, de van 1892-1909 för de vöruutstreven Liberalen in de Twede Kamer un van 1911-1916 in de Eerste Kamer satt. He was as Gemeend- un Provinzverwalter in Grönneng togang un wurr van den Distrikt Zuudhörn in de de Twede Kamer wählt. He sett sik besünners för Bueree un Waterstraten un was en Verfechter van Protektschonismus.

1891 broch he dat Book *Ommelander Schetsen* (‘Ummelanner Skettsen’) ruut. Twee Skettsen hiervan bünd besünners bekannt worden. Dat wassen *het Monsterproces* (över Rudolf de Mepsche) un *’n Oavend op Dijpswaal*, een humoristisk Prosastück up Grönnengs Platt.

## Literatuur

* *Zijlma, Geuchien.* In: Kornelis ter Laan: *[[Groninger Encyclopedie]]* 1954-55.

## Weblenk

* Geuchien Zijlma op *parlament.com* (nederlandsk)
Lamkje Hof-De Boer

**Lamkje Hof-De Boer** (* 1908 in Berkoop, † 1991 ook daar) weer ene nedderlandsch-neddersassische Schrieversche un Dichtersche, de op Stellingwarfs schreev.

## Leven
Hof-De Boer keem 1908 in Berkoop op de Welt un weer in dat Vereensleven vun dat Dörp stüttig aktiv. As 1972 de Stellingwarver Schrieversronte grünnt worrn is, weer se in Berkoop de enige, de op Stellingwarfs schreev. Se schreev meerstendeels Riemels un Gedichte as ok Stücken för de Dörptiedschrift.

1988 schreev se eer Autobiografie *Veur Loon en Verval*, in de se vun eer Kinnertied op’n Burenhoff, eer Arbeid as Deenstdeern un eer Leven as Buursche un later as Weetfro vertell. Daarna maak de NCRV in de Raam van dat Programm *Plein 5* ene Dokumentatschoon över Hoef-De Boer, de op’n 30. Dezember 1988 sünner Ünnertitels op’t Stellingwarfs in’t Nedderlandschen Feernseen uutstraalt wurr.

Hof-De Boer bleev 1991 unverwarens mit 83 Jaren dood. 

1967 stell de Seniorenvereen *De Geitefok* an de Oordsgrenz vun Berkoop fiev holten Schiller mit Riemels vun Lamkje Hof-De Boer op.

## Böker

* *Veur Loon en Verval*, Berkoop, 1988 (Stellinwarver Schrieversronte), SSR-40, ISBN 9 06 46 60 433, 180 Sieden (Autobiografie)

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Schrieverschen
Kreenk vuur de Twentse Sproak

De **Kreenk vuur de Twentse Sproak**, kort **KTS**, is een Verein, de sik för dat Twentske Plat insettet. De Verein organiseert twentske Guodsdeensten un geew dat *Twents Kwarteerken* ruut, ene Liaserige in un üöwer Twentsk för de Grundschool. 

Alle twee Jaren vergiwt de Verein de Anmodigingspries an Lüde, de sik för dat Twentsk insettet.

De Verein het ene Schriewiese för dat Twentsk uutsunnen, de KVTS-Schriewwiese, de in dat Bööksken *Twents, hoo schrief iej dat* verklaort wärrt. In unregelmatigen Afstännen giwt de Verein den ''Niejen Bodbreef'', een platdüütsk Blad för alle Lidmaten van den Krink.

## Weblenk

* Webstiade van de Kreenk vuur de Twentse Sproak
Dialexicon Twents

Dat **Dialexicon Twents** is een digitaol twentsk-niaderländsk Wäörderbook. De Ruutgiawer is Goaitsen van der Vliet. Dat Wäörderbook bruket van der Vliet siene twentske ''Standaard Skriefwieze''.

Dat Wäörderbook is een gratis Programm to’n Daalladen mit rund 60.000 twentsk Lemmata un an de 35.000 Seggwiesen.

## Weblenk

* ''Dialexicon Twents Digitaal'' bi de de Twentse Taalbank

## Footnoten
Simon van Wattum

**Simon van Wattum**, as Schrieversnaam ok **Jan Maaier** (* 11. Dezember 1930 in Knoal, † 29. Dezember 1995 in Winschoot) was en nederlandsken Dichter un Journalist, de in de nederlandsk-nedersassisken Dialekten Veenkoloniaalsk un Oldambstersk man ok up Nederlandsk schreev.

## Leven un Wark
Dat Veenkoloniaalsk is de Dialekt, de he van Huus uut mitkregen het. Dat Oldambstersk leer he nadem he sük in Windschoot daallaten un daar arbeidt un sien Frau traut het.

He schreev Dichtwark, Vertellsels un Feuilletons. Daarto het he ok Theaterstücken översett un bewarkt. Sien Prosastücken broch he ok unner de de Schrieversnaam *Jan Maaier* ruut.

Mit 18 broch van Wattum sien eerst Gedichtband ruut. 1954 grünnde he mit Jan Niehoff un Willem Diemer de Grönneger Literatuurtiedschrift ''’t Swieniegeltje''. Van Wattum harr sük de Naam van dat Blad uutdacht.

1955 begunn he as Journalist un Kolumnenschriewer bi de ''Winschoter Courant''. Tüschen 1967 un 1972 was he daar Höövdredakteur. Daarna gung he na’t ''Nieuwsblad van het Noorden''. Hier maakde he sük tüschen 1973 un 1990 unner anner mit de Rubrik *Bericht uit 't Oostereind*.

1966 wurr dat satiriske grönnegse Bladje *[[Twijspaalk]]* grünnd, wo van Wattum Baas in de Redaktschoon was

## Inflood un Rezeptschoon
Van Wattum harr en groten Inflood op de moderne grönnegse Schrieveree. Hendrik Entjes, Perfesser för Nedderdüütsche Philolgoie an de Rieksuniversität Grönneng, schreev:

: * 'In zijn gedichten maakte hij het dialect zelf met klank en woord graag tot onderwerp van bespiegeling en dichterlijke overweging om zo eigentijdse problemen aan de orde te stellen [...] Zijn stukken in de krant, verhalen en berichten, kregen al gauw de spotlust, het sarcasme, cynisme zelfs, van de hedendaagse column mee.' *

De grönneger Folkgrupp Törf het Van Wattum sien Texten ok as Leedtexten bruukt.

## Warken

* *Tussen wenst en wereld* (1954, Lanteern-reeks, J.A. Eerelmans N.V.)
* *Wachtwoorden: Groninger kwatrijnen* (1964)
* *Boerenzoad dut 't aaltied: de twaalf speulstökjes oet 't toneelprojekt "Waark"* (1974)
* *De helft is verzonnen: vijftig verhalen uit 't Oostereind* (1974)
* *Koegeltjeblaauw en aander verhoalen van Steven en Wemeltje* (1979) ISBN 90-6108-190-4
* *Twijstried: tussen wenst en wereld. Verzoamelde gedichten* (1980) ISBN 90-6272-441-8
* *Steven en Wemeltje: datteg verhoalen oet t Ol Loug* (1986) ISBN 90-70323-13-3
* *Kneels en Biene: verhoalen uut de Veenkolonies* (2001)
* *Aigen woarhaid* (2005) ISBN 90-75258-07-0

## Priesen
Simon van Wattum kreeg verscheden Priesen för sien literarisk Wark

* Hendrik de Vriespries (1974)
* De Provinziale Kulturelle Pries van de Provinz Grönnen (1975)
* De Literaire Pries van de Stichten t Grunneger Bouk (1981)

## Kiek ok bi

* List van plattdüütsken Schrievers

## Literatur

* Henk Bloemhoff, Jurjen van der Kooi, Hermann Niebaum, Siemon Reker (Ruutgevers): *Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde*, Azzen: Van Gorcum 2008
* Siemon Reker: *Goidag! Taalgids Groningen*, Azzen: In Boekvorm Uitgevers 2005.

## Weblenk

* ''Simon van Wattum'' op streektaalzang.nl
Kuunders

**Kuunders** is de Stellingwarfs Dialekt in de Dörpen De Kuunder un Blankenham in de üterst Noordwesten van de Kopp van Oaveriessel.

## Kennteken
De Dialekt unnerscheedt sük van anner Stellingwarfs Dialekten dör dat lange /aa/, so as in *kl<u>a</u>tert het w<u>a</u>ter tegen de gl<u>a</u>zen* in Stee van dat annerswegens för dat Stellingwarfs typiske /ae/ , so as in *kl<u>ae</u>tert et w<u>ae</u>ter niet tegen de gl<u>ae</u>zen.*

Anners dat överige Stellingwarfs bruukt dat Kunnders de Pronomen *jie* ‘du’ un *jullen* ‘ji’ in Stee van *ie* un *jim.* De Verkleenform billt dat Kuunders mit dat Achterföögsel *-jen*, so as *bakjen* un *(h)oedjen* in Stee van *bakkien* un *hoetin* in dat Stellingwarfs annerwegens.

## Schrieveree
Ünner de Schrieversnaam *Akermanechien* oder *Akermanechien uut de Kuunder* kummt in dat Kuunders Dörpsbladje ene Rubrik *He’j ’t ok leezn?* up Kuunders ruut.

Dat Kuunders Gedicht *Veurjoar?* keem in *[[De Silehammer]]* ruut. Dat Gedicht is en översett Uutgaav van Kornelis Visser sien Gedicht *Op de polderdijk* (1899)

## Unnersöök
Roelof Kamman geev 1990 mit de Iesselakademie de *Woordenlijst van het dialect van Kuinre* ruut.

## Bispeel
*Veurjoar?*  in De Silehammer, Juni 2013, Jg.&nbsp;21, Nr.&nbsp;2, S.&nbsp;26 na *Op de polderdijk* (1899):

Doar vliegt ’n leewerek in de lucht
en juubelt bliede zien fraaie liet
hooger en hooger stejgt hij in zien vlucht
‘k Hoor ‘m wel mar zie ‘m zoowat niet (…).


**Överdregen Plattdüütsch (Oostfreesch):**
*Daar fleegt ’n Leverk in de Lucht<br/>un juchheit bliede sien feine Leed<br/>hoger un hoger stiggt he in sien Flüggt<br/>ik höör hum wall man seh hum sowat neet*


## Literatuur

* Henk Bloemhoff: *Stellingwerfs,* Den Haag, 2002 (Sdu Uitgevers), ISBN 9 01 20 90 199.

## Weblenk

* Over de taal van Kuinre (De Kuunder) op ''detaalvanoverijssel.nl''

## Footnoten
Ooststellingwarfs

**Ooststellingwarfs** is en Dialektgrupp binnen dat Stellingwarfs, dat in den grootsten Deel van de Gemeend Ooststellingwarf –&nbsp;van de westelk Hook afseen – praat wordt.

Dat Ooststellingwarfs unnerscheedt sük van dat Weststellingwarfs dör de Uutspraak van de Endsülv *-aer* as *-eer*.

## Literatuur

* Henk Bloemhoff: *Stellingwerfs*, Den Haag, 2002 (Sdu Uitgevers), ISBN 9 01 20 90 199.
David Hartsema

**David Hartsema** (* 11. Februar 1925 in Zoltkamp  Laauwersoog, † 14. Februar 2009 in Laauwersoog) was en nederlandsk Dichter, Schriever un Künstler.

Hartsema schreev sowat 900 Geidchten un Leedtexten in’t Grönnegs Platt, Westfreesch, Nederlandsk, Franzöösch un Engelsk. Bi de ''Regionaole Umroep Noord en Oost'' (RONO) maakde he Bidragen för dat Kabarettprogramm *Wat anners*, wat daar up uut leep, dat he lang Tied de faste Textschriever van de Grönneger Singersche Lianne Abeln wurr. 1985 kregen se beid de eerste Kornelis-ter-Laan-Pries för hör Wark.

Hartsema was ok de Schriever van’t Leed *De troubadour*, mit dat Lenny Kuhr 1969 tosamen mit dree anner Singerschen de Eurovision Song Contest wunn.

1990 keem van hum *De meesterdief uit de Wouden. Verhalen uit het oude Friesland *ruut.

## Kiek ok bi

* List van plattdüütsken Schrievers

## Weblenk