open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Woordschatt

De **Woordschatt**, ook **Vokabulaar**, **Lexikon** oder **Lexik** heten, is de Samtheid vun allen Wöör in heel ene Spraak oder alle Wöör, de Spreker kennt un bruukt.

Daarbi warrt de rezeptive oder passive Woordschatt un de produktive oder aktive Woordschatt bi ünnerscheden. De rezeptive Woordschatt sünd de Wöör, de een Spreker kennt oder verstaan kann. De produktive Woordschatt sünd de Wöör, de een Spreker sülvenst bruukt.

## Literatuur

* Karl-Heinz Best: *Unser Wortschatz. Sprachstatistische Untersuchungen.* In: Rudolf Hoberg, Karin Eichhoff-Cyrus (Ruutgever): *Die deutsche Sprache zur Jahrtausendwende. Sprachkultur oder Sprachverfall?* Dudenverlag, Mannheim/ Leipzig/ Wien/ Zürich 2000, ISBN 3-411-70601-5, S. 35–52.
* Karl-Heinz Best: *Quantitative Linguistik. Eine Annäherung.* 3., stark überarbeitete und ergänzte Auflage. Peust & Gutschmidt, Göttingen 2006, ISBN 3-933043-17-4. (Besonders die Abschnitte *Wie viel Wörter hat das Deutsche?* Und *Der Wortschatz des Einzelnen*, S. 13–21.)
* *Duden. Das große Wörterbuch der deutschen Sprache.* 10 Bände. Dudenverlag, Mannheim/ Leipzig/ Wien/ Zürich 1999, ISBN 3-411-04743-7, Band 1.
* Ulrike Haß-Zumkehr: *Deutsche Wörterbücher.* De Gruyter, Berlin / New York 2001, ISBN 3-11-014885-4 (Besonders Kapitel 17, S. 381–385: *Wie viele Wörter hat die deutsche Sprache?*).
* Wolfgang Klein: *Von Reichtum und Armut des deutschen Wortschatzes.* In: *Reichtum und Armut der deutschen Sprache. Erster Bericht zur Lage der deutschen Sprache.* Herausgegeben von der Deutschen Akademie für Sprache und Dichtung und der Union der deutschen Akademien der Wissenschaften. De Gruyter, Berlin/ Boston 2013, ISBN 978-3-11-033462-3, S. 15–55.
* Elisabeth Knipf-Komlósi, Roberta Rada, Bernáth Csilla: *Aspekte des deutschen Wortschatzes.* Bölcsész Konzorcium, Budapest 2006, ISBN 963-9704-33-4 (Volltext als PDF).
* George A. Miller: *Wörter. Streifzüge durch die Psycholinguistik.* Herausgegeben und aus dem Amerikanischen übersetzt von Joachim Grabowski und Christiane Fellbaum. Spektrum der Wissenschaft, Heidelberg 1993; Lizenzausgabe: Zweitausendeins, Frankfort an’n Main 1995; 2.Opl. ook daar 1996, ISBN 3-86150-115-5, S. 148–168, 274–294 (*Wie der Wortschatz wächst*) und 303.
* Birgit Wolf: *Sprache in der DDR – Ein Wörterbuch.* De Gruyter, Berlin / New York 2000, ISBN 978-3-11-016427-5.
* Dieter Wolff: *Statistische Untersuchungen zum Wortschatz englischer Zeitungen.* Dissertation an der Universität des Saarlandes, Saarbrücken 1969.
* Friedrich Wolff, Otto Wittstock: * Latein und Griechisch im deutschen Wortschatz.* VMA, Wiesbaden 1999, ISBN 3-928127-63-2.
Böversassen

**Böversassen** oder **Oversassen** betekent grote Delen vun de vöörmaligen Heerschopsrebeden vun de Wettiner in dat hüdige ööstliche Middeldüütschland. De Begreep is toeerst in’n 14. Jaarhunnerd in Ünnerscheed to „Neddersassen opkamen un weer noch in’n 19. Jaarhunnerd in Bruuk, wurr man obsolet, as sik Naam för dat Land Sassen vullstännig verschoven harr.

## Footnoten


## Literatuur

* Dr. L. Hertel: T*hüringer Sprachschatz, Sammlung mundartlicher Ausdrücke aus Thüringen nebst Einleitung, Sprachkarte un Sprachproben*, 1895

## Weblenken

* 
* Obersachsen@leipzig-lexikon.de
Rieksuniversität Grönnen

De **Rieksuniversität Grönnen** (), okort *RUG*, is de tweedöllste Universität binnen de Nedderlannen. Se wurr den 23.&nbsp;August 1614 in Grönnen grünnt. De eerste Rekter weer Ubbo Emmius.

Vundaag sünd rund 30.000 Studenten in den negen Fakultäten inschreven (Stand 2016), noch eenmaal 775 maakt eer Promotschoon. 
## Weblenken

* Websteed vun de Universität Grönnen (engelsch, nedderlandsch)

## Footnoten
Urk

**Urk** is een vöörmalig Eiland un vundaag de öllste un lüttste Gemeen in de nedderlandschen Provinz Flevoland. De Gemeen is 111,86&nbsp;km² (13,14&nbsp;km² Land, 98,72&nbsp;km² Water) groot. Urk liggt an de Westsied vun de Noordoostpolder an dat Iesselmeer.

## Weblenken

* Michael Hollenbach: ''Leben wie zu Calvins Zeiten'', Website deutschlandfunk.de 
* Martin Leidenfrost: ''Ajatollah und kurze Röcke. „Expedition Europa“: im Bibelgürtel der Niederlande'', Website diepresse.com 
* Anne Jeschke und Fabian Busch: ''Insel der Gläubigen'', Website fluter.de 
* Websteed vun de Gemeen
Eisleben

**Eisleben**, offitschell **Lutherstadt Eisleben** (Uutspraak: ), plattdüütsch ook **I(e)sleven**, is ene Middelstadt in de Landkreis Mansfeld-Süüdharz in dat ööstliche Harzvöörland in Sassen-Anholt. Se is bekannt as Geboortsoord vun Martin Luther un dregt daarümme ook sied 1946 den offitschellen Binaam „Lutherstadt“.

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Egbert Hayessen (1913-1944), düütsch Wedderstandskämper
* Martin Luther (1483-1546), düütsch Reformator

## Weblenken

* Websteed vun Eisleben

## Footnoten
Leinefelde-Worbis

**Leinefelde-Worbis** is ene Middelstadt in’n Landkreis Eiksfeld in Döringen. Se sett sik uut de vöörmals sülvstännigen Städen Worbis un Leienfelde un de Gemenen Breitenbach un Witzingerrode tohoop, de sik den 16.&nbsp;Maärz 2004 tohoopslaten hebbt.
## Literatuur

* Ulrich Hussong: *Siegel und Wappen der Städte Leinefelde und Leinefelde-Worbis.* In: Eichsfeld-Jahrbuch 22 (2014), S. 337–344

## Weblenken

* www.leinefelde-worbis.de – offtschelle Websteed
Saale

De **Saale** oder **Sassische Saale**, fröher ook **Döringsche Saale** oder selten **Vogtlandsche Saale**, is een Stroom in Bayern, Döringen un Sassen-Anholt. Se is een orograafsch linken Siedenstroom vun de Elv. 

## Weblenken

* Blaues Band – Informatschonen över de Saale in Döringen un Sassen-Anholt
* Saaleinitschativ Halle

## Footnoten
Slaawsche Spraken

De **slaawschen Spraken**, ook **slaavsch** schreven, is een Telgen vun de Indoeuropääsche Spraken, de sik wedder in Oostslaawsch, Westslaawsch un Süüdslaawsch deelt.

Rund 300 Millionen Minschen spreekt ene vun de rund 20 modernen slaawschen Spraken as Modderspraak un nochmaal rund 100 Millionen as Tweedspraak. De mit groten Afstand meesten Sprekers het de Russische Spraak mit 150 Millionen Sprekers. Anner grote slaawsche Spraken sünd Poolsch (8,6–50,6 Mio. Sprecher) un nd Ukrainsch (47 Mio. Sprecher)

De Wetenschop, de slaawsche Spraken, Kulturen un Literaturen ünnerscöht heet Slawistik

## Footnoten


## Weblinks

* Slavistik-Portal mt groten Datenbanken
* WWWoerterbuch, Kolleektscoon slaawsche Wöörböker
Swack Verb

**Swack Verb** is ene mang dree Verbaalklassen in den germaanschen Spraken (De annern sünd starke Verben un Präteritopräsentia). Kennteken för de Klass is dat Präteritum un dat Partizip Präteritum mit dat Dentaalsuffix. 

In Schoolgrammatiken warrt de swacken Verben ook faken regelmatige Verben heten, da sik de Verbstamm (*bringen* un *denken* uutbenamen) nich verännert. Uut Sicht vun de Spraakhistorie is dat avers keen sinnvullen Naam, denn ook de starken Verben hebbt oder harrn een regelhaft Systeem, dat daar achter stickt.

## Bispelen
Die Bildung der Stammformen schwacher Verben kann an den folgenden Beispielen aus einigen modernen germanischen Sprachen veranschaulicht werden:

## Literatuur

* Alfred Bammesberger: *Der Aufbau des germanischen Verbalsystems.* Winter, Heidelberg 1986, ISBN 3-533-03858-0.
* Wilhelm Schmidt: *Geschichte der deutschen Sprache.* 10. Auflage. Hirzel, Stuttgart 2007, ISBN 3-7776-1432-7.

## Einzelnachweise
Noordmarksch

**Noordmarksch** is de plattdüütsche Dialektgrupp in de Ollmark, Prignitz, Ruppin un Uckermark, de tohoop mit dat Middelmarksch to de marksch Dialektgrupp tellt.

In’n Süden grenzt de Dialektgrupp an dat Middelmarksch, in’n Süüdwesten an dat Elvoostfäälsch, in’n Westen an dat Noordneddersassisch un in’n Noorden an dat Mekelnborg-Vööpommersch. De Dialekt in de Prignitz gellt deelwies för enen Övergangsdialekt hen to’n Mekelnborgschen. Deelwies tellt ook dat Middelpommersch to dat Noordmarksche.

## Footnoten
Laauwersmeer

Dat **Laauwersmeers** oder **Lauwersmeer** () is een minschenmaakt See in de Noorden vun de Nedderlannen an de Grenz vun de Provinzen Grönnen un Freesland. De vöörmalige Lauwerssee, ene Bucht vun de Waddensee, is den 23. Mai 1969 mit enen Diek vun de hoge See scheden worrn.

Op de Oostsied liggt de Marnewaard een Truppenübungsplatz vun de nedderlandsche königliche Landmacht. De Middeldeel is sied 2003 Deel vun de Lauwersmeer-Natschonaalpark.


Lauwersmeer-natuur-OpenTopo.jpg|duum|Lauwersmeer Juni 2015
Lauwersmeer.png|duum|Översicht vun dat Lauwersmeer


## Weblenken
Iesselmeer

Dat **Iesselmeer** (*,* ) is een minschenmaakt Söötwatersee in de Nedderlannen twüschen den Provinzen Freesland, Noordholland un Flevoland. De See is rund 1.100 Quadraatkilometer groot un in de Döörnsnid 4,5 Meter deep. De Naam kümmt van de Stroom Iessel, de in dat Iesseelmeer flütt.

## Weblenken
Läägeünnerloage

**Läägeünnerloage** (*Legeünnerlage*) betekent ene Ünnerlaag för Vehhtüüg, de as Bruukmunsteranmellen op Plattdüütsch vun dat Düütsche Patent- un Markenamt in Mönken torüggwiest worrn is, bet dat de Bundsgerihtshoff 2003 beslaten het, dat Bruukmunster op Platt güllig sünd, wenn dat Munster ook op Hoogdüütsch översett bileggt warrt. Plattdüütsch warrt so bi dat Patentamt as anner Frömdspraken behannelt, dat Oordeel seggt avers klaar, dat de Bundsgerichtshoff kene Beslaat faat het in de Fraag of Plattdüütsch nu ene Spraak oder enen Dialekt is.

## Weblenken

* https://lexetius.com/2002,2757
* https://openjur.de/u/252403.html
* https://juris.bundesgerichtshof.de/cgi-bin/rechtsprechung/document.py?Gericht=bgh&Art=en&nr=24938&pos=0&anz=1
Riessen-Hoolt’n

**Riessen****-Hoolt’n** () is ene Gemeend in de nedderlandsche Provinz Oaveriessel. Se gellt sied 2008 offitschell as tweesprakige nedderlandsch un neddersassische Gemeen.

## Footnoten
Slie

De **Slie** oder **Schlie** (,  oder ) is een small Bucht vun de Oostsee in Sleswig-Holsteen. Se scheedt de beiden sleswigschen Landschoppen Angeln un Swansen.

## Naam
De Slie steit to dat Enn vun dat 11.&nbsp;Jaarhunnerd dat eerste Maal in latiensch Oorkunnen („ad Sliam lacum“). De Naam Slie (oolddäämscj *Slæ*, ) heet „muddig Water“ oder „Water mit glibberig Waterplanten“ un beteken eerst alleen de Lütte Breed, de Binnendeel vun de Slie.

## Geomorphologie

De Slie keem in de Wießel-Iestied, vöör 115.000 bit 11.000 Jaren op, as de Iesmassen vun Skandinavien uut vöördrungen sünd. Af un an warrt de Slie as Föör oder Fjord beschreven. 

## Geografie

De Slie streckt sik 42&nbsp;km vun Sliemünn över Kappeln un Arnis bit to de Stadt Sleswig döör dat Sleswig-Holsteensche Högelland Hügelland un scheedt daarbi de Landschoppen Angeln un Swansen. Se is in’n Döörsnidd 1,3&nbsp;km breed un döörsniddlich 3&nbsp;m deep. 

Op’t breedst is de Slie twüschen Missunn un Sleswig, daar liggt de ''Grote Breed'' (bit to 4,2&nbsp;km breed) un *[[Lütte Breed]]* (bit to 2,1&nbsp;km breed), de döör de *[[Stekscher Engd]]* (280&nbsp;m breed) scheden sünd. Anner Breiden sünd de *Büsdörper Breed*, de oosten vun de Engd bi Missunn liggt un de *Maasholmer Breed*, de vöör Sliemünn liggt.

De Borgsee (mit Slott Gottörp op dat Slotteiland) weer inst de op’t wiedst na’t Land rin legen Deel vun de Slie, wurraber 1582 vun Hartog Adolf&nbsp;I. döör den knapp 100 Meter langen Gottörper Damm vun de Slie afscheden.

Vöör Sleswig liggt de 1,8 Hektar groot Mevenbarg, een Stück wieder ööstlich in de Groot Breed dat Eiland Hestholm, dat ünner Natuurschuul steit. Anner Eilannen in de Slie sünd Kieholm un Flintholm un dat Lootseneiland, dat vundaag een Halveiland is, bi Sliemünn. An de Slie liggt vele Buchten, de noch bi jümeer natüürlichen Tostand sünd. Links un rechts hebben sik Noren billt, so as de Ornumer Noor, Harbyer Noor, Holmer Noor un Selker Noor.

De grootste Tostroom in de Slie is de Füsinger Au (vöörher ok Loiter Au), de bi Winningmay in de Slie münnt. Lütter Toströöm sünd Grimsau, de Sleswiger Möhlenbeek un de Kappelner Möhlenbeek.
### Natuur
Ene besünner Aard is de Sliesnepel een Fisch, de mit anner Snepels un de Forell verwandt is.

Sied Oktober 2008 is de Regioon Siedüm de Slie een Natuurpark.
## Literatuur

* Robert Guderian, Günter Gunkel: *Handbuch der Umweltveränderungen und Ökotoxikologie.* Band 3a. Springer, 2000, ISBN 3-540-66187-5, S.&nbsp;65&nbsp;ff.
* Hans Heinrich Kolbeck: *Die Schlei: Grüner Arm der Ostsee von Schleswig bis zur Mündung.* Schöning, 2009, ISBN 3-89917-288-4.
* Hans-Wilhelm Langholz: *Die Schlei: eine norddeutsche Fördenlandschaft.* Möller, 1987, ISBN 3-87550-072-5.
* Uwe Muuß, Marcus Petersen, Dietrich König: *Die Binnengewässer Schleswig-Holsteins.* Wachholtz, Niemünster 1973, ISBN 3-529-05302-3.
* Roland Pump: *Die Schlei: Der lange Arm der Ostsee.* 4. Auflage. Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, Husum 2018, ISBN 978-3-89876-414-8.
* Asmus Peter Weiland: *Die Schlei: Wandel und Wirklichkeit.* Möller, 1982, ISBN 3-87550-036-9.

## Weblenken

* Historie un Geographie vun de Slie (hoogdüütsch)

## Footnoten
Mäkelborgsch Staatstheater

Dat **Mäkelborgsch Staatstheater** () is een Theater mit söss Sparten in de Landshöövdstad Swerin. 

Ene Spart is de plattdüütsche **Fritz-Reuter-Bühn**, een vun twee vullproffesschonellen plattdüütschen Theaters (dat anner is dat Ohnsorg-Theater). De annern Sparten sünd dat Musiktheater mit Oper, Operetten un Musicals, dat Schauspääl, Balett, dat *Junge Staatstheater Parchen* (Kinner- un Joegstheater) un de  *Meklenborgsche Staatskapell* (Konzertspart).

## Nettverwies

* Offitschelle Websteed  (hoogdüütsch)
* Websteed vun de Fritz-Reuter-Bühn (hoogdüütsch)
Präsens

Dat **Präsens** (kort  oder , vun ) oder de **Nutied** is een Tempus (grammatsche Tied), dat Ümstänn, Begevenheiden un Doon in de Nutied vöör sik gaat beschrivt. Dat Präsens staat daar anner Tempora (Tiedformen) so as Präteritum (verleden Tied) un Futur (Tokumst)  bi gegenöver.

## Kiek ook bi

* Aspekt
* Modus

## Footnoten
Modus (Grammatik)

De **Modus** (Pl. *Modi*, von ) ook **Uutsaagwies** oder **Uutsaagform** is ene grammatsche Kategorie bi de Konjugatschoon vun Verben, de Modalität beschrivt. Dat will seggen, dat de Modus de  subjektive Ansicht vun de Spreker uutdrückt, of de Ümstänn, de een Satz betekent, würklich oder nich würklich oder ook mööglich oder wünscht sünd.

## Footnoten
Persoon (Grammatik)

De **Persoon** is in de Spraakwetenschop ene grammatsche Kategorie, de beschrivt woans sik Spreker, de Tohörer un anner Deelnemer in enen Gespreek oder in ene Situatschoon in Relatschoon to enanner staat. De meisten Spraken ünnerscheedt daarbi de 1.&nbsp;Persoon (*ik/wi,* Spreker), de 2.&nbsp;Persoon (*du/ji,* Tohörer) un de 3.&nbsp;Persoon (*he, se, dat/se,* alle annern)

In de Morphologie bestemmt de Persoon in velen Spraken de Konjugatschoon vun Verben un is faken mit Numerus (Antall) verknütt.
Frisismus

**Frisismus** is de de spraakkunnige Begreep för een Leenwoord oder een uutleent grammatsch Kunstruktschoon uut ene freesche Spraak in ene anner Spraak.

Se finnt sik to’n Bispeel in dat Nedderlandsch, dat Westfreeschsprekers snackt oder in plattdüütschen Dialekten op freesche Grundlaag, so as Oostfreesch Platt oder Pompstersch.

## Kiek ook bi

* Angliszismus
* Germanismus
* Nedderlandismus
* Saxnonismus
Stark Verb

Een **stark Verb** (afkört *stV*) is in den germaanschen Spraken een Verb, dat de Präteritumsformen mit Afluud, also enen Wessel vun de Stammvokaal, billt. Se staat den swacken Verben gegenöver, de dat Präteritum mit enen Dentaalsuffix markeert.

Op Plattdüütsch sünd Verben, so as *singen* ( *ik sing(e)*,  *ik sang/sung/süng,*  *sungen*) oder *drieven* ( *ik driev(e)*,  *ik dreev,*  *dreven/dräven*), Bispelen för starke Verben, de swacken Verben so as *maken* ( ( *ik maak/make*,  *ik maak-(e)-(de),*  *maakt/maket*) gegenöverstaat. Nich alle Verben mit Vokaalwessel sünd starke Verben. Een Deel sünd unregelmatige swacke Verben so as *bringen* (brach(te)/broch(te)/bröch(te), bracht/brocht). De Ünnerscheed liggt in de Spraakhistorie un de Afkumst vun de Verben: Starke Verben gaat op den Afluud in de indoeuropääsche Oorspraak torügg, swacke Verben sünd in dat Oorgermaansche nee opkamen.

De Begrepen *stark* un *swack* gaat op Jacob Grimm torügg, de op Hoogdüütsch vun u n  snackt het.
Präfix

Een **Präfix** (vun **' ‚vöörn anheft‘), ook **Vöörsülv** oder **Vöörföögsel*', is een [[Affix]], dat vöör den [[Woordstamm]] anföögt warrt. 

Veel Spraken weltwied bruukt Präfixen allerhand Dingen an [[Verben]], [[Substantiv|Substantiven]] un [[Adjektiv|Adjektiven]]. Allens tohoop givt dat na de Statistik mee Spraken, de lever [[Suffix|Suffixen]] as Präfixen bruukt.

== Literatuur ==

* Matthew S. Dryer: *Prefixing vs. Suffixing in Inflectional Morphology.* In: Matthew S. Dryer, Martin Haspelmath (Ruutgever): *The World Atlas of Language Structures Online.* Kapitel 26. Max-Planck-Institut für Evolutionäre Anthropologie, Leipzig 2013 ([https://wals.info/chapter/26 Online], opropen den 30. März 2023).
* Angelika Wöllstein, Dudenredaktion (Ruutgever): *Duden. Die Grammatik* (= *Der Duden,* 4). 10. Oplaag. Dudenverlag, Berlin 2022, ISBN 978-3-411-91447-0 (elektroonsch).
* [[Wolfgang Fleischer]], Irmhild Barz: *Wortbildung der deutschen Gegenwartssprache.* 4. Oplaag. Walter de Gruyter, Berlin 2012, ISBN 978-3-11-025663-5.
* Christopher Hall: *Prefixation, suffixation and circumfixation.* In: Geert Booij, Christian Lehmann, Joachim Mugdan (Ruutgever): *Morphologie / Morphology. Ein internationales Handbuch zur Flexion und Wortbildung / An International Handbook on Inflection and Word-Formation,* Band 1. Walter de Gruyter, Berlin 2000, ISBN 3-11-011128-4, S.&nbsp;535–545.
* Pavol Štekauer, Salvador Valera, Lívia Körtvélyessy: *Word-Formation in the World’s Languages. A Typological Survey.* Cambridge University Press, Cambridge (UK) 2012, ISBN 978-0-521-76534-3.
* Gregory Stump: *Affix Positions.* In: Martin Haspelmath, Ekkehard König, Wulf Oesterreicher, Wolfgang Raible (Ruutgever): *Language Typology and Language Universals / Sprachtypologie und sprachliche Universalien. An International Handbook / Ein internationales Handbuch'' (2 Bände). Walter de Gruyter, Berlin 2001. – Band 1, ISBN 3-11-011423-2, S.&nbsp;708–714.

## Footnoten
Hülpsverb

Een **Hülpsverb**, ook **Hülpswoord** oder **Auxiliarverb**, is in de Spraakwetenschop een Verb (Tiedwoord), dat tohoop mit enen Vullverb, dat meist in een Form so de Infinitiv oder een Partizip steit, bestemmte grammatsche Kennteken uutdrückt, so as Tempus (Tied), Modus (Uutsaagwies) oder Aspekt.

Dat böögt Hülpsverb givt daarbi de grammatschen Informatschonen, dat Vullverb de semantschen Informatschonen.

Bispelen för Hülpsverben in’n Plattdüütschen sünd *hebben* un *wesen/ween/sien.*

## Literatuur

* Annette Fischer, Werner Abraham: *Das grammatische Optimalisierungsszenario von tun als Hilfsverb.* In: Karin Donhauser, Ludwig M. Eichinger (Hrsg.): *Deutsche Grammatik – Thema in Variationen. Festschrift für Hans-Werner Eroms zum 60. Geburtstag.* Heidelberg 1998.
* George A. Miller: *Wörter. Streifzüge durch die Psycholinguistik.* Herausgegeben und aus dem Amerikanischen übersetzt von Joachim Grabowski und Christiane Fellbaum. Spektrum der Wissenschaft, Heidelberg 1993; Lizenzausgabe: Zweitausendeins, Frankfurt am Main 1995; 2. Auflage ebenda 1996, ISBN 3-86150-115-5, S. 260–261 (*Hilfsverben*).
Modaalverb

Een **Modaalverb** is in de Spraakwetenschop een Verb, dat Modalität, so as een Mööglichkeid oder ene Noodwennigkeid, uutdrückt. Modaalverben staat meist tohoop mit een Vullverb, dat de semantsche Informatschoon angivt.

Op Plattdüütsch sünd to’n Bispeel *könen* (ook *können, küenen*), *dörven* (ook *dröven, dören, drüewen*) *willen/wollen* (ook *wüllen, wullen*) oder *schölen/sölen* (ook *schöllen/söllen*, *schüllen/süllen*, *sallen*, *sollen).*

## Footnoten
Gallizismus

Een **Gallizismus** oder **Gallismus** betekent in de Spraakwetenschop een Leenwoord oder to’n Bispeel ene sytaktsche Kunstruktschoon, de ene Spraak uut dat Franzöösch övernamen het.

## Gallizismen op Plattdüütsch
Franzöösche Wöör kemen al in middelsassische Tied över de Nedderlannen in’t Plattdüütsche. Düsse Slag Wöör is besünners in den westlichen Dialekten fakener. De grote Deel franzöösche Wöör in’t Plattdüütsch keem avers in’n 18. un 19.&nbsp;Jhd över’t Hoogdüütsch un ümfaat Wöör rund üm dat Militäär, so as *Generaal* un *kummedeern*, de Verwandschopsnamen, so as *Onkel/Unkel* un *Tant(e)* un Wöör üm de Levenwies vun de betern Lüüd, so as *kommodig, kumpelsant* oder *Pleseer*.

## Literatuur
; Plattdüütsche Gallizismen
* Pekka Katara: *Das französische Lehngut in den mittelniederdeutschen Denkmälern des 13. Jahrhunderts.* In: *Annales Academiae Scientiarum Fennicae*, Serie B, Bd. 50. Helsinki 1942, S. 525–591.
* Pekka Katara: *Das französische Lehngut in den mittelniederdeutschen Denkmälern von 1300 bis 1600.* Helsinki 1966.
* Emil Mackel: *Romanisches und Französisches im Niederdeutschen.* In: *Festschrift Adolf Tobler zum 70. Geburtstage. Dargebracht von der Berliner Gesellschaft für das Studium der neueren Sprachen.* Braunschweig 1905, S. 263–273.
* Katja Malsch: *Der Einfluß des Französischen auf das Mecklenburgische bei Fritz Reuter.* In: *Niederdeutsches Jahrbuch* 124 (2001), S. 135–154.
* Hermann Schönhoff: *Französische Lehnworte in den niedersächsischen Mundarten.* In: *Germanisch-Romanische Monatsschrift* 1 (1909), S. 356–367.
## Weblenken

* Wöör uut dat Franzöösch in dat Mönsterlnadsch Platt op *[[plattdeutsch.net]]* (hoogdüütsch)
* Plattdeutsch aus der Franzosenzeit vun Gerhard Canzler op *rhaude.de* (hoogdüütsch)

## Footnoten
Akkusativ

De **Akkusativ** (uut , vun  ‘anklagen’, afköört ), in de Schoolgrammatik ook **veerte Fall** oder **Wenfall**, is in Akkusativspraken de Kasus (Fall), de dat direkte Objekt vun een transitiv Verb markeert.

## Kiek ook bi

* List vun Kasus

## Footnoten
Objektfall

De **Objektfall**, ook **Objektiv** oder **Obliquus**, is een Kasus, de alle Objekten in ene Spraak kenntekent. De Fall heet ook **Akkudativ**, wenn histoorsch de Kasus Akkusativ un Dativ in enen Kasus tohoopfullen sünd.

## Objektfall op Platt
In de meisten plattdüütschen sünd de Akkusativ un de Dativ tohoopfullen.

## Kiek ook bi

* List vun Kasus
Konjunktiv

De **Konjunktiv** oder **Subjunkitv**, in de Schoolgrammatik ook **Mööglichkeidsform**, is in de Spraakwetenschop een Modus (Uutsaagwies), de uutdrückt, dat een Spreker ene Uutsaag as unwürklich bekikt, to’n Bispeel as enen Wunsch, ene Anischt oder ene Mööglichkeid. De exakten Ümstänn, de mit den Konjunktiv beschreven warrn könnt, ünnerscheedt sik je na Spraak. 

De Modus finnt sik besünners in verscheden indoeurpääschen, uraalschen un semitschen Spraken.

De Modus steit meist den Indikativ gegenöver, de Uutsagen beschrivt, de een Spreker as würklich Ümstand bekikt.
Slawismus

Een **Slawismus** (oder **Slavismus**) betekent in de Spraakwetenschop een Leenwoord uut ene slaawsche Spraak in ene anner Spraak. 

## Slawismen op Plattdüütsch
In Noord- un Oostdüütschland sünd de Naams vun veel Dörps un Städen Slawismus, to’n Bispeel *[[Swerin]]*, *[[Rostock]]*, *[[Dresden]]*, *[[Berlin]]*, *[[Leipzig]]* oder *[[Lübeck|Lübeek]]*.  

Mit de Oostkolinsatschoon het besünners dat Oostnedderdüütsche slaawsche Wöör övernamen. Dat Wendlandsche Platt het besünners veel Reliktwöör uut dat Polaabsche. As Leenwöör hebbt sik welk slaawsche Wöör, so as *[[Döns]]*, ook in dat ole Stammland hen uutbreedt. Al in’t Middelsassische setten sik wat slaawsche Leenwöör döör, so as *[[Pietsch|Pietsch(e)]]* för öller *Sweep*. 

## Literatuur

* Walter Kaestner: *Niederdeutsch-slavische Interreferenzen,* In: Gerhard Cordes, Dieter Möhn (Ruutgevers): *Handbuch zur niederdeutschen Sprach- und Literaturwissenschaft. (NSL.)* E.&nbsp;Schmidt: Berlin 1983, ISBN 3-503-01645-7, S.&nbsp;690–693.

## Footnoten
Germanismus

Een **Germanismus** is in de Spraakwetenschop een Lehnwoort oder een een uutleent Woordformatschoon, syntaktsche Kuntruktschoon oder Uutdruck, de ene anner Spraak uut dat Hoogdüütsche övernamen het.

## Kiek ook bi

* Angliszismus
* Frisismus
* Nedderlandismus
* Saxnonismus
Stimmhaftigkeid

**Stimmhaftigkeid** beschrivt in de Phonetik un Phonologie enen Spraakluud mit Stimmtoon.

## Stimmhaftigkeid in de Phonetik
Uut de Sicht  vun de Phonetik betekent Stimmhaftigkeid, dat de Stimmbänner bi de Artikulatschoon vun enen Luud ene Rull speelt, indem dat sik de Stimmlippen binnen korte Tied sluut un denn glieks wedder vun enen Luftstroom, de uut de Lung presst warrt, opdrückt warrt. Daar fangt de Stimmlippen bi dat Swingen an un maakt enen Toon. Anners is dat bi stemmlosen Luden, bi de Stimmlippen deelwies open blievt, so dat de Luft direkt in den Vokaaltrakt döörströmen kann. 

Stimmhafte Luden sünd in den meisten Spraken de Sonoranten, das sünd Vokalen un Nasaalluden (, , ]), Liquiden (, ) un Approximanten (, , ). Vele Spraken, ook Plattdüütsch, hebbt ook bestimmte stimmhafte Konsonanten, de ook stimmhaften Obstruenten heet, so as (, , , , , ).

In dat Internatschonale Phoneetsche Alphabeet kenntekent dat IPA-Teken 403 enen stimmhaften Luud mit enen ünnerstellt Haken (Unicode COMBINING CARON BELOW U+032C), so as .

## Stimmhaftigkeid in de Phonologie
Alle Luden köönt eerst Maal phoneetsch na stimmloos un stimmhaft indeelt warrn. In de Phonologie is Stimmhaftigkeid een binär phonoloogsch disktintiv Kennteken  („[±sth]“). Dat will seggen Stimmhaftigkeid kann enen Ünnerscheed in de Bedüden vun enen Woord oder enen Morpheem maken. 

Op Plattdüütsch maakt de Uutluudverharden stemmhafte Luden an dat Woordenn stimmloos.
Barnekow (Landkreis Nuurdwestmäkelborg)

**Barnekow** is ene Gemein in dei Midd von dei Landkreis Nuurdwestmäkelborg in Mäkelborg-Vörpommern. Dei Gemein verwalt sied 1. Januar 2005 dat Amt Dörp Mäkelborg-Kleinen mit Sitt in dei Gemein Dörp Mäkelborg.

## Geografie
Dei Gemein Barnekow an dei Süüdwestgranz von’e Hansestadt Wismer.

De Navergemeinen sünd Wismer in’n Nuurdoosten, Metelsdörp in’n Oosten, Bobitz in’n Süden un Gägelow in’n Westen un Nuurdwesten.

Tau Barnekow hüürt dei Uurdsdeel Groten Woltersdörp, Lütten Woltersdörp un Krönkenhagen.

## Historie
Dei Gemein vääl Fundstäden uut dei Vör- un Fröhhistorie, so as Bronzen, de 1880 in’n Muur twischen Barnekow un Groot Woltersdörp funnen worrn sünd, Knaken un Steinwarktüüg’, de 1868 twischen Groot Woltersdörp un Dammhusen funnen worrn sünd. Anner Fundstücken sünd een wendschen Borgwall un ene olle Boorg in’n Süden von Groot Woltersdörp.

Barnekow steit1230 dat eerste Maal in’n Oorkunnen.Den 17. Februar 1282 verkofften dei Bischop Hermann un dat Doomkapitaal tau Swerin den Täägten von Barnekow an dat Klooster Niegenkamp. Reimar Plessen ward 1325 dat ierste Maal as Herr up Barnekow heiten. In’n Dörigjorigen Krieg hebben Truppen up de Dörreis mihrmaals plünnert un in’n März 1718 meist völlig verwäsut. Later wesse Barnekow mihrfach den Besitter. Dat Riddergood Barnekow wier von 1789 bit 1864 in’n Besitt von dei Familie von Ladiges, 1888–1945 in’n Besitt von dei Familie von Behr-Negendanck. Dat olle Goodshuus hebben se 1898 daalräten.

### Deenstsägel
Dei Gemein het kein amtlich Hoogheidsteiken, nich Wappen noch Flagg. Deenstsägel is dat lütte Landssägel mit’n Wappenbild von dei Landsdeil Mäkelborg un wiest enen Bullenkopp mit afräten Halsfell un Kroon un dei Ümschrift „GEMEINDE BARNEKOW • LANDKREIS NORDWESTMECKLENBURG“.

## Verkihr

Barnekow liggt direkt an dei Bundsautobahn 20 un an dei Landstraat von Wismer na Grevsmœhlen. De dichtste Bahnhoff liggt in Wismer

## Literatuur

* Georg Christian Friedrich Lisch: *Bronzefund von Barnekow* in: Verein für Mecklenburgische Geschichte un Altertumskunde: *Jahrbücher von dei Vereins für Mecklenburgische Geschichte un Altertumskunde*, Band 46 (1881), S. 300–303
* Friedrich Schlie: *Kunst- un Geschichts-Denkmäler des Grossherzogthums Meckelnburg-Schwerin,* Band 2: *De Amtsgerichtsbezirke Wismar, Grevesmühlen, Rehna, Gadebusch und Schwerin*. Swerin 1896, S. 336 ff.

## Nettverwies

## Footnoten
Züsow

**Züsow** is ene Gemein in’n Nuurdoosten von den Landkreis Nuurdwestmäkelborg in Mäkelborg-Vörpommern. Dat Amt Niegenklooster-Warin mit Sitt in de Stadt Niegenklooster verwalt de Gemein.

## Geografie
De Gemein Züsow liggt in enen Endmoränenrebeed an de 15 Kilometer oosten von Wismer un is von enen groten Wooldrebeed ümgäven. In den Ellernbröken ümto is noch de schuult Sonnendau to finnen. De Passbarg an’n Nuurdrand von de Gemein liggt 110 m över NHN.

De Navergemeinen sünd Krienerland in’n Nuurden, Passee in’n Nuurdoosten, Glasin in’n Oosten, Niegenklooster in’n Süden, Benz in’n Westen sowie Nieborg in’n Nordwesten.

Tau Züsow hüürt de Dörp Ollen Tollow, Bäbelin, Teplitz, Tollow un Wakendörp.

## Historie
Den 1. Juli 1950 keem de tauvör sülststännige Gemein Tollow tau de Gemein Züsow.
## Seinswierts

* De gootsche Dörpkirch Bäbelin uut den 15. Jaarhunnerd is ene lütte Saalkirch mit twee Jücken uut Back- un Feldstein mit enen Chor mit ⅝-Slutt. De dwarsstellt, niegootsche Westtoorn is uut dat Jaar 1872.
* Kriegerdenkmaal in Züsow
* Swedenstein, een groten  Findlingsblock

Bild:Baebelin_Kirche_2008-11-13_051.jpg|Dörpkirch in Bäbelin
Bild:Baebelin_Kirche_2008-11-13_054.jpg|Dörpirch von binnen
Bild:Glasin_Zuesower_Forst_Schwedenstein_Findling_Zuesow_G2_008_01.jpg|Swedenstein (Findling Züsow)


## Wierdschop un Infrastruktur
Hüüd arbeiden in Züsow ene Bufirma, ene Rinneranlaag, een Holbedriev, Metallbedrieven, een Teekontoor, ene Brandschutz-Firma un dat Textilünnernämen M.S. Nordwolle.

## Verkihr
De Bundsautobahn 20 führt man een paar Kilometer an Züsow vörbi (Upfaarten in Zurow un Niegenklooster). De Gemein liggt an de Verbinnstraat von Wismer över Satow na Rostock, de parallel to dei Autobahn löpptt. De dichtste Bahnhof bliggt in Nieborg.

## Weblenken
Frikativ

Een **Frikativ** (ook *Rievluud*, *Eng(de)luud*, *Konstriktiv*, *Spirans*, *Spirant*) is een Kunsonant, bi den siene Artikulatschoon de Luftstroom uut de Lung an ene enger maakt Steed vöörbiströömt un döör dat „Rieven“ an de Steed enen Luud vörtüügbringt. Ene Ünnergrupp vun de Frikativen sünd de Sibilanten (Sissluud).  

Dat Intennatschonale Phoneetsche Alphabeet kennt düsse Frikativen:

* bilabiale Frikativen 
**  stimmlosen bilabialen Frikativ
**  stimmhaften bilabialen Frikativ
* labiodentale Frikativen 
**  stimmlosen labiodentalen Frikativ
**  stimmhaften labiodentalen Frikativ
* dentale Frikativen 
**  stimmlosen dentalen Frikativ
**  stimmhaften dentalen Frikativ
* alveolare Frikativen 
**  stimmlosen alveolaren Frikativ
**  stimmhaften alveolaren Frikativ
**  stimmlosen alveolaren lateralen Frikativ
**  stimmhaften alveolaren lateralen Frikativ
* postalveolare Frikativen
**  stimmlosen postalveolaren Frikativ
**  stimmhaften postalveolaren Frikativ
* retroflexe Frikativen 
**  stimmlosen retroflexen Frikativ
**  stimmhaften retroflexen Frikativ
* alveolopalatale Frikativen 
**  stimmlosen alveolopalatalen Frikativ
**  stimmhaften alveolopalatalen Frikativ
* palatale Frikativen (Vordergaumenreibelaute) 
**  stimmlosen palatalen Frikativ
**  stimmhaften palatalen Frikativ
* velare Frikativen (Hintergaumenreibelaute) 
**  stimmlosen velaren Frikativ (Ach-Laut)
**  stimmhaften velaren Frikativ
**  stimmlosen labialvelaren Frikativ
**  stimmlosen dorsopalatalen velaren Frikativ
* uvulare Frikativen 
**  stimmlosen uvularen Frikativ (Ach-Laut)
**  stimmhaften uvularen Frikativ
* pharyngale Frikativen 
**  stimmlosen pharyngalen Frikativ
**  stimmhaften pharyngalen Frikativ
* epiglottale Frikativen 
**  stimmlosen epiglottalen Frikativ
**  stimmhaften epiglottalen Frikativ
* glottale Frikativen (Stimmritzenreibelaute) 
**  stimmlosen glottalen Frikativ
**  stimmhaften glottalen Frikativ
* ejektive Frikativen 
**  alveolaren ejektiver Frikativ
** [fʼ] labiodentaler ejektiver Frikativ
Nedderlandismus

Een **Nedderlandismus** oder **Neerlandismus** betekent in de Spraakwetenschop een Lehnwoort, Uutdruck oder Kuntruktschoon, de ene Spraak uut dat Nedderlandsch övernamen het.

## Nedderlandismen in’n Plattdüütschen
Nedderlandsch as Kultuurspraak weer in de Neetied ook in Delen vun Westdüütschland begäng, so dat sik hier ook veel Nedderlandschs in’n Woordschatt finnt. In’n Mark-Brannenborger Platt finnt sik welk nedderlandsche Reliktwöör, de flaamsche Kolonisten in de Gegend bröchten. De nedderlandsch-neddersassischen Dialekten hebbt sünnerlich in dat 20.&nbsp;Jhd. veel nedderlandsche Wöör övernamen.

## Nedderlandismen in’n Indoneeschen
De indoneesche Spraak överneem in de Koloniaaltied veel Wöör uut dat Nedderlandsch. Na de Unafhängigkeid geev dat Versöök nedderlandschen Inflood uut de Spraak to delgen, so is to’n Bispeel dat Suffix *-tet*, dat vun nedderlandsch *-teit* afkümmt, nu dat latiensche Suffix *-tas*, so as öller *kwalitet* ( < nedderlandsch *kwaliteit*), nu *kualitas.*

## Nedderlandismen in’n Westfreeschen
Döör den Inflood as Dackspraak het dat Westfreesche enen groten Slag nedderlandsche Wöör övernamen. 
## Zie ook
* Anglizismus
* Frisismus
* Germanismus
* Saxonismus

## Footnoten
Perfekt

**Perfekt** (kort  oder ) is een Begreep uut de Spraakwetenschop, de enen Aspekt oder een Tempus bi Verben betekent un Scheenissen, de vöör in de Tied vöör den Betogspunkt scheen sünd un noch Folgen in de Nutied hebbt. Dat Perfekt schall nich mit den perfektiven Aspekt verwesselt warrn.

In den Spraken weltwied is dat typsch dat Perfekt mit ene periphrastsche Kunstruktschoon uuttrodürcken.
Vibrant

Een **Vibrant**, ook **Trill** is in de Phonetik een Kunsonant, de artikuleert warrt, indem dat de Artikulater (Ünnerlipp, Tungentipp oder Huuk) den Versluss an de Artikulatschoonsteed gau open maakt un wedder verslütt. De Artikulater fladdert so in den Luftstroom uut de Lung un bringt so enen vibratschoonsaardigen Luud vöörtüüg.

Op Plattdüütsch is dat *r* in den meisten Dialekten oorsprünglich een stimmhaften alveolaren Vibrant , een „rollt r“ . Mit den hoogdüütschen Inflood nimmt avers ook de Uutspraak as stimmhaften uvularen Frikativ to.

In dat Internatschonaal Phoneet Alphabeetgivt dat düsse Vibranten:

* stimmhaften bilabialen Vibrant 
* stimmhaften alveolaren Vibrant 
* stimmlosen alveolaren Vibrant 
* stimmhaften uvularen Vibrant
Aspiratschoon (Phonetik)

**Aspiratschoon** (vun ) is in de Phonetik een Spraakluud, meist een Plosiv, mit enen höörbaren Puusten. In dat Internatschonal Phoneetsch Alphabet wiest een hoogstellt „h“ de Aspriatschoon vun enen Luud (ʰ, Unicode MODIFIER LETTER SMALL H
U+02B0).

## Aspiratschoon op Plattdüütsch
Op Plattdüütsch köönt de Plosiven *p, t, k* Aspiratschoon [pʰ], [tʰ], [kʰ] hebben oder nich ], [t], [k]. De  Plosiven sünner Aspiratschoon sünd besünners in dat Delen vun dat Westfäälsch un Oostfäälsch to hören.

## Literatuur

* Klaus J. Kohler: *Einführung in die Phonetik des Deutschen* (= *Grundlagen der Germanistik.* Bd. 20). Erich Schmidt, Berlin 1977, ISBN 3-503-01237-0.

## Footnoten
Plusquamperfekt

Dat **Plusquamperfekt** (vun ) is in de Spraakwetenschop een Tempus (Tied) bi Verben, de uutdrückt dat wat vöör enen annern Tiedpunkt in verleden Tied scheen is.

Dat Plusquamperfekt finnt sik in verscheden germaanschen Spraken, ook op Plattdüütsch, in romaanschen Spraken un in welken finnougrischen Spraken.

## Plusquamperfekt op Plattdüütsch
De Formen vun dat Plusquamperfekt sünd op Plattdüütsch so as dat Perfekt mit den Hülpverben *hebben* un w*esen/ween/sien* un dat Partizp Präteritum billt. De Hülpverben staat man anners as bi dat Perfekt in’n Präteritum, wieldess se in’n Perfekt in’n Präsens sünd. Een Bisppel is *ik weer na Huus lopen*.

Dat Plusquamperfekt is op Plattdüütsch raar, besünners in de spraken Spraak.

## Footnoten
Provinz (Nedderlannen)

Ene **Provinz** (, ) is in den Nedderlannen ene Eenheid in de Administratschoon twüschen de nedderlandsche Rieksöverheid un de Gemenen.
## Översicht

## Weblenken

* NiederlandeNet: Die Provincies (nedderlandsch)

## Footnoten
Konjugatschoon

**Konjugatschoon** betekent in de Spraakwetenschop dat Bögen vun Verben. To’n Bispeel het dat Verb *breken* Konjugatschoonsformen so as *ik breek*, *du brickst* etc. oder *ik bröök* un *braken*. Dat Bögen bi Nomen heet Deklinatschoon.

De Spraken weltwied ünnerscheedt sik na de Komplexität vun eer Konjugatschoon. Vele agglutinative oder polysyntheetsche Spraken hebbt bannig kumplexe Konjugatschoon. De Kategorien, de mit de Konjugatschoon an dat Verb markerrt warrn köönt, ünnerscheedt sik je na Spraak. Vele europääsche Spraken markeert Kategorien so as Persoon, Numerus, Genus, Tempus, Aspekt oder Modus. Avers ook Kategorien as Höfflichkeid, Bestimmtheid un anner wat makrkeert een Deel Spraken an dat Verb. 

Konjugatschoon kann ook kort för Konjugatschoonklass sien. In bestimmten Spraken, meist syntheetschen Spraken, deelt sik de Verben na bestimmten Munster in de Konjugatschoon in verscheden Verbklassen. 

## Footnoten
Plosiv

Een **Plosiv** oder ook **Explosiv** oder **Okklusiv** betekent in de  Phonetik un Phonologie enen Konsonant, bi den een Blockaad in den Vokaaltrakt den Luftstroom uut de Lung komplett stoppt. De Blockaad warrt denn wedder oplööst un de opstaut Luft ströömt as ene „Exploschoon“ uut un bringt den Luud vöörtüüg.

Je na Artikulatschoonsmaneer blockeert verscheden Delen vun den Vokaaltrakt den Luftstroom. To’n Bispeel de Lippen bi Bilabialen (, ) oder de Tung bi Alveolaren (, ).

Plosiv un Okklusiv sünd in modernen Leerböker un Grammatiken meist synonym. Öller Warken betekent mit Okklusiv avers ook Luden mit ene deelwiese Blockaad vun de Luftstroom, so Nasalen, Ejektiven, Implosiven, Smirksluden un anner.

## Översicht vun Plosiven

* Bilabiale Plosiven 
** Stimmlosen bilabialen Plosiv  ()
** Stimmhaften bilabialen Plosiv ()
* Labiodentale Plosiven 
** Stimmlosen labiodentalen Plosiv ()
** Stimmhaften labiodentalen Plosiv ()
* Linguolabiale Plosiven 
** Stimmlosen linguolabialen Plosiv ()
** Stimmhaften linguolabialen Plosiv ()
* Interdentale Plosiven 
** Stimmlosen interdentalen Plosiv ()
** Stimmhaften interdentalen Plosiv ()
* Dentale Plosiven 
** Stimmlosen dentalen Plosiv (, apikaal)
** Stimmhaften dentalen Plosiv (, apikaal)
** Stimmlosen dentalen Plosiv (, laminaal, denti-alveolaar)
** Stimmhaften dentalen Plosiv (, laminaal, denti-alveolaar)
* Alveolare Plosiven
** Stimmlosen alveolaren Plosiv (, apikaal)
** Stimmhaften alveolaren Plosiv (, apikaal)
** Stimmlosen alveolaren Plosiv (, laminaal)
** Stimmhaften alveolaren Plosiv (, laminaal)
* Postalveolare Plosiven 
** Stimmlosen postalveolaren Plosiv (, laminaal)
** Stimmhaften postalveolaren Plosiv (, laminaal)
* Retroflexe Plosiven 
** Stimmlosen retroflexen Plosiv (, apikaal, postalveolaar)
** Stimmhaften retroflexen Plosiv (, apikaal, postalveolaar)
** Stimmlosen retroflexen Plosiv (, sub-apikaal, palataal)
** Stimmhaften retroflexen Plosiv (, sub-apikaal, palataal)
* Palatale Plosiven 
** Stimmlosen palatalen Plosiv ()
** Stimmhaften palatalen Plosiv ()
* Velare Plosiven
** Stimmlosen velaren Plosiv ()
** Stimmhaften velaren Plosiv ()
* Uvulare Plosiven 
** Stimmlosen uvularen Plosiv ()
** Stimmhaften uvularen Plosiv ()
* Epiglottale Plosiven 
** Stimmlosen epiglottalen Plosiv ()
* Glottale Plosiven 
** Stimmlosen glottalen Plosiv ()

## Literatuur

* Peter Ladefoged, Ian Maddieson: *The sounds of the world’s languages.* Blackwell Publishers, Oxford u. a. 1996, ISBN 0-631-19814-8.

## Footnoten
Lateraal (Phonetik)

Een **Lateraal** (; ok *Lateraalluud* oder *Siedenluud*) is een Spraakluud, bi den ene Blockaad an de Sied den Luftstroom uut de Lung deelwies stoppt.

## Översicht vun Lateralen

### Approxianten
* lateralen alveolarer Approximant 
* velariseert alveolar-lateralen Approximant 
* retroflex lateralen Approximant 
* palataal lateralen Approximant 
* velaar lateralen Approximant 
* alveolaar-lateralen Flap 

### Frikativen
* stimmlosen alveolar-lateralen Frikativ 
* stimmhaften alveolar-lateralen Frikativ 

### Affrikaten
* stimmlose alveolar-laterale Affrikaat 
* aspireert stimmlose alveolar-laterale Affrikaat 
* stimmhafte alveolar-laterale Affrikaat
Lateraal

**Latera(a)l** oder as adjektiv **latera(a)l** betekent

* lateraal, Richt in de Anatomie,

* Lateraal, een Luud, de an de Sieden billt warrt,
* Lateraal, ene Soort Radels.
Postalveolaar

**Postalveolaar** oder **Palatoalveolaar** betekent in de Phonetik un Phonologie Konsonaten, bi de Tungtipp achter den Taandamm (Alveolen) den Luftstroom uut de Lung blockeert un so enen Luud vöörtüüg bringt.

De meisten plattdüütschen Dialekten hebbt enen stimmlosen postalveolaren Frikativ , so as in *<u>Scho</u>ol* , *wa<u>sch</u>en*  oder *Kraa<u>sch</u>* . De stimmhafte postalveolare Frikativ  kümmt in noordneddersassischen Dialekten as Allophoon vun /j/ op un in velen Dialekten as Luud in Frömdwöör so as *Garaa<u>g</u>* .

## Weblenken

* ''Phonetik und Phonologie.'' Kapitel 1–9, Universität Bremen
* International Phonetic Association

## Footnoten
Palataal

**Palataal** beteken in de Phonetik un Phonologie ene Artikulatschoonssteed an de Böön.

In dat Internatschonale phoneetsche Alphabeet giv dat düsse palatalen Luden:
*  Stimmlosen palatalen Plosiv
*  Stimmhaften palatalen Plosiv
*  Stimmhaften palatalen Nasaal
*  Stimmlosen palatalen Frikativ
*  Stimmhaften palatalen Frikativ
*  Stimmhaften palatalen Approximant
*  Stimmhaften lateralen palatalen Approximant
*  Stimmhafter palataler Implosiv

## Literatur

* John Clark; Collin Yallop; Janet Fletcher: *An Introduction to Phonetics and Phonology.* 3rd  Edition. Blackwell Textbooks in Linguistics, Wiley-Blackwell, 2006
* T. Alan Hall: *Phonologie: Eine Einführung.* De Gruyter Studienbuch, de Gruyter, Berlin / New York 2000, ISBN 3-1101-5641-5
* Peter Ladefoged; Ian Maddieson: *The Sounds of the World's Languages.* Blackwell, Oxford 1996, ISBN 0-631-19814-8.

## Weblinks

* ''Phonetik und Phonologie.'' Kapitel 1–9, Universität Bremen
* International Phonetic Association
Akzent (Spraakwetenschop)

**Akzent**, ook de **Betonen** oder **Klemmtoon**, betekent de Phonologie ene Sülv binnen een Woord, de starker betoont oder mit meer Nadruck spraken warrt. De Sülv mit Akzent betoont de verscheden Spraken weltiwed op ünerscheedliche Aard un Wies: De Sülv kann luder uutspraken warrn, de Vokaal kann länger sien oder de Toonhöögd kann sik wanneln.

De Akzent op Sülven binnen een Woord heet **Woordakzent**. Een Deel Spraken hebbt enen fasten Akzent. Dat will seggen se betoont in enen Woord mit meer as een Sülv jümmers ene bestimmte Sülv. So sitt de Akzent op Poolsch jümmers op de vöörletzte Sülv, op Finnsch is jümmers de eerste Sülv betoont. Anner Spraken so as Engelsch oder Russisch hebbt enen lexikaalschen Akzent. Dat will seggen de Akzent hangt nich van ene Sülv eer Positschoon af, man is för jeed Woord för sik fastleggt.

## Footnoten


## Weblenken

* "Feet and Metrical Stress", *The Cambridge Handbook of Phonology*
* "Word stress in English: Six Basic Rules", *Linguapress*
* ''Word Stress Rules: A Guide to Word and Sentence Stress Rules for English Learners and Teachers'',  based on affixation
Akzent

**Akzent** betekent

* Akzent, Uutspraak de vun ene Spraak in anner överdregen warrt,
* Akzent, betoont Sülv in de Phonologie,
* Akzent, betoont Töön in de Musik,
* Akzent (Schrift), een diakritsch Teken.

**Kiek ook bi:** Akcent, Accent

* Duisburger Akzente (NRW-Kulturfestival)
* Akcent (Begriffsklärung)
* Accent (Begriffsklärung)
Konsonant

Een **Konsonant** ( ‘mitludend Bookstaav’) oder ook **Mitluud** is in de Phonetik un Phonologie een Spraakluud, bi den de Luftstroom uut de Lung in den Vokaaltrakt ganz oder deelwies blockeert warrt.

In de Alldagsspraak meent „Konsonant“ meist kenen Spraakluud man enen Konsonantenbookstaven, so as B, D, G oder H.

## Literatuur

* Diana Šileikaitė-Kaishauri: *Einführung in die Phonetik und Phonologie des Deutschen.* Vilniaus universitetas, 2015, ISBN 978-609-459-479-3, Textauszug 6. *Das System der deutschen Konsonanten.* S.&nbsp;293–317 http://web.vu.lt/flf/d.sileikaite/files/2014/09/Klassifikation-der-deutschen-Konsonanten.pdf

## Weblinken

* Was sind Konsonanten? (Video)
* Ralf Vogel: *Phonetik & Phonologie.* (Hall, Kapitel 1.1 – 1.5; Clark & Yallop, Chapter 2 & 3), WS 2007/2008, Universität Bielefeld https://web.archive.org/web/20220518034424/http://wwwhomes.uni-bielefeld.de/rvogel/ws0708/phonfolien/Folien2.pdf
Three Dog Night

**Three Dog Night** weer en US-amerikaansch Rockband un van 1968 bit 1976 in de Originalbesetten aktiv.

## Geschichte
De Grupp harr söben Liddmaaten, dorünner dree Singer (Danny Hutton, Chuck Negron un Cory Wells). De Gitarrenspeler weer Michael Allsup un Floyd Sneed speel Slagtüüch. An’n Bass weer Joe Schermie un de Keyboards wurrn vun Jimmy Greenspoon speelt. Die Band wurr vun Brian Wilson vun de Beach Boys fördert. De oorsprünglich Naam vun de Grupp weer *Redwood*, se hemm sück aber umnöömt, wiel se in en Artikel leest harr, dat austraalsch Aborigines in kolt Nächten mit hör Hunnen tosommen slaapen deen; in besünners kolt Nächten hemm se dree Hunnen bruukt, um sück warm to hollen. 

Three Dog Night reck för de Musikverkööp in den USA 19 golden Schallplatten un twee Platin-Schallplatten. Se harr 21 Top-40-Hits.

Sie hett Songs vun Randy Newman *(Mama Told Me Not to Come)*, Laura Nyro *(Eli’s Coming)*, Hoyt Axton *(Joy to the World,* *Never Been to Spain)*, Elton John & Bernie Taupin *(Lady Samantha)*, John Lennon und Paul McCartney *(It’s for You)*, Leo Sayer *(The Show Must Go On)* un Harry Nilsson *(One)* sungen. En groot Spood för de Band weer de Interpretatschoon vun den Hair-Klassiker *Easy to Be Hard*.

Midden vun de 1980er Johren düük de Grupp weer up, 2006 gung se sogor up Tour. Vun de Originalliddmaaten stunnen noch twee Singer (Cory Wells un Danny Hutton), ei Keyboarder (Jimmy Greenspoon) un en Gitarrist (Michael Allsup) up de Bühne. Ergänzt wurrn se dör en nee Bassisten (Paul Kingery) un en nee Slagtüüchspeler (Pat Bautz).

An‘n 11. März 2015 is Keyboarder Jimmy Greenspoon in dat Öller vun 67 Johren an Krebs storven. In dat sülvig Johr folg hüm de 73-johrig Singer Cory Wells an‘n 20.&nbsp;Oktober in Dunkirk, New York.. 

## Literatur
* Stambler, Irwin: *The Encyclopedia Of Pop, Rock And Soul*. 3. överarbeit Uplaag, New York City, New York: St. Martin’s Press, 1989, S. 687&nbsp;f – ISBN 0-312-02573-4.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblinks

* Offizielle Website (engelsch)
Adolf Sievers

**Adolf Sievers** (* 19. April 1896 in Brookdörp; † 10. April 1981 in Welster) weer een een düütschen Schoolmeester un plattdüütschen Schriever vun Gedichten, Vertellsels un Theaterstücken.

## Leven
Adolf Sievers keem uut ene Brookdörpsch Schoolmeesterfamilie. He besöch de Präparandenanstalt vun dat hüdige Ludwig-Meyn-Gymnasium in Uetersen. As de Eerste Weltkrieg begunn, mell he sik freewillig. He wurr in Polen verseert un keem as he wedder op’e Been weer an de Westfront. 1920 maak he siene Lehr as Schoolmeester to Enn un begunn siene Arbeits as Schoolmeester an de Volksschool in Welster. Vun 1946 bet to siene Penschoon 1962 weer he Rekter an de Volksschool.

1926 begunn Sievers Gedichten un Vertellsel, eerst op Hoog, denn op Platt, ruuttobringen. He schrrev ene Reeg plattdüütsche Theaterstücken, de meermaals op Speeldelen opföhrt worrn sünd. He grünn ook mit anner Schoolmeester de ene Theatergrupp, de ehren Naam na *[[Johann Meyer (Schriever)|Johann Meyer]]* kreeg. 1929 geev he den Sammelband *Ut de Masch* mit Texten vun Schrieverslüüd uut Sleswig-Holsteen ruut.

## Ehren
De *Adolfs-Sievers-Weg* in Welster dregt sienen Naam.

## Warken

* *Paul Raser*. Novelle, Itzhoe 1927.
* *Tuk! Tuk! Geschichten aus dem Geflügelhofe*. Berlin/Leipzig o.&nbsp;J.
* *R.I.R. 93. Geschichte eines Regimentes im Weltkrieg*. Welster 1934.
* *Träume. Phantastische Geschichten*. Welster 1937.

## Literatuur

* Kay Dohnke: *Adolf Sievers. Nachruf.* In: *Steinburger Jahrbuch 1982.* Itzhoe 1981, S. 231–237.
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Schrievers
## Weblenken

## Footnoten
Reflexivpronomen

Een **Reflexivpronomen**, ook **Reflexivum**, is een Pronomen, de op dat Subjekt troüggwiest un uutdrückt, dat wat dat Subjekt deit op sik sülvenst richt is.

Op Plattdüütsch sünd de Reflexivpronomen för de eerste un twede Persoon de glieken as de Objektfall vun de Personaalpronomens (*mi*/*di*/*u(n)s*/*ju*). De drüdde Persoon het een egen Form *sik* (ook *sek/sich/sük*).