open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Olenwisch

**Olenwisch** () is en Hoff in de Gemeen Balje (Samtgemeen Noordkeden) in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort höört polietsch von öllers bi de Buurschop Nalje von Balje mit bi.

## Geografie

De Naveröörd sünd Hörn in’n Noordoosten, Süderdiek in’n Oosten, Itzwöörden in’n Süüdoosten, Geversdörp, In’n Fellen un Feldhööv in’n Süden, Dingwöörden un Neehuus in’n Süüdwesten un Neehüserdiek un Neenhoff in’n Noordwesten.

## Historie

De Hoff Olenwisch höört de Familie von Plaat to.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Balje in’n Kanton Freeborg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to dat Grevengericht Freeborg tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Freeborg. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Olenwisch is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marienkark in Balje.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Olenwisch liggt en Stück af von de Landsstraat 111, de in’n Oosten na Balje un Freeborg geiht un in’n Süüdwesten in Dingwöörden an de Bundsstraat 73 ran löppt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 30 Kilometer in’n Westen von Olenwisch.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.

### Scholen

De Kinner ut’n Oort gaht op de Grundschool Balje.

Nadem se mit de Grundschool trech sünd, gaht de Kinner op de Oberschool Noordkeden oder op dat Vincent-Lübeck-Gymnasium in Stood. Se dröfft aver ok op dat Detlefsengymnasium in Glückstadt oder dat Gymnasium Warstood gahn.

## Footnoten
Intzenbüttel

**Intzenbüttel** () is en Oort in de Gemeen Neehuus (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Neehuus mit bi.

## Geografie

Intzenbüttel liggt in de Masch von de Au.

De Naveröörd sünd Neehuus un Dingwöörden in’n Noordoosten, Uhlenkamp un Geversdörp in’n Oosten, Kumbarg in’n Süüdoosten, Westercaadwisch in’n Süden, Bullenwinkel un Austood in’n Süüdwesten, Diekslipp un Kedenbrook in’n Westen un Buckhoff, Hollannerhoff un Bülsdörp in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

Intzenbüttel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Emmaus-Kark in Neehuus.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Intzenbüttel löppt de Landsstraat 144, de in’n Süüdwesten över Kedenbrook un Bülkau na Goddshem un Steenau geiht un in’n Noordoosten na Neehuus an de Bundsstraat 73 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 25 Kilometer in’n Noordwesten von Intzenbüttel.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn. De Bahnlien löppt ok nich wied an Intzenbüttel langs. Bet 1991 harr noch de Bahnhoff Neehuus apen, de blots een Kilometer weg weer.

## Footnoten
Dotan (Singer)

**Dotan** (börgerlich Naam *Dotan Harpenau*; * 26. Oktober 1986 in Jerusalem) is en nedderlannsch Singer-Songwriter. In sien Heimatland harr he temelk kommerziellen Spood, mit sien tweet Album *7 Layers* fung sien internatschonale Karriere an. Sien Musik wurrd as vun den Folk beinfloot Popmusik beschreeven.

## Leven
Dotan wurr 1986 in Jerusalem boren, sien Vader weer Israeli, sien Moder stamm ut de Nedderlannen. Nahdem sück de Öllern trennt harrn, is Dotan bi sien Moder in Amsterdam upwussen. Bi sien Besöök bi sien Vader in Israel hett he Hebrääsch lehrt. As Teenager hett he sück dat Gitarr-Spelen sülvst bibrocht. Enn' vun de 2000er Johren hett he eenig  Demoupnahmen an verscheeden Musikproduzenten schickt, wat hüm toletzt to en Verdrag mit EMI führen dee. 2010 geev he sien Job up un hett sien Studium ahn Afsluss afbraken, um as Musiker to arbeiten. Sien Debütalbum *Dream Parade* keem 2011 herut un reck Platz 55 vun de nedderlannsch Albumcharts. Mit de Single *This Town* reck Dotan Platz 29 vun de Nederlandse Top 40.

Um tegen sien Lampenfever antogahn, hett Dotan beslooten, lütt Privatkonzerte to geven. He hett denn en Uproop över sien Siet bi Facebook instellt un geev so tallriek  Konzerte in privaten Wahnzimmern, up Huusbööt oder up Buernhööf. He is in dat Vörprogramm vun Gavin DeGraw un Sinéad O’Connor uptreeden un broch Anfang 2014 sien tweet Album *7 Layers* bi Universal Music herut. Dat hull sück siet 57 Week in de nedderlannsch Albumcharts bevör dat in März 2015 sogor up Platz 1 keem. In' Mai 2015 keem dat Album ok in Düütschland herut. 

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* www.dotanmusic.com, Websteed vun den Künstler (engelsch)
* Dotan bi Allmusic (engelsch)
* Dotan bi Universal Music
Braak (Geversdörp)

**Braak** () is en lütten Oort in de Gemeen Kumbarg (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

De Oort höört von öllers bi Geversdörp mit bi.

## Geografie

Braak liggt in de Masch von de Oost.

De Naveröörd sünd Geversdörp in’n Noorden, Neenseebagen un Marn in’n Oosten, Neendiek, Neendiekerdörp un Freenhoff in’n Süüdoosten, Klint, Bösenhörn un Kumbarg in’n Süden un In’n Fellen, Feldhööv un Dingwöörden in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

De Oort hett von öllers bi de Gemeen Geversdörp mit bihöört, de an’n 1. November 2016 Deel von de Gemeen Kumbarg worrn is.

### Inwahnertall

### Religion

Braak is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Andreas-Kark in Geversdörp.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Braak liggt an de Straat twüschen Kumbarg un Geversdörp, de in Geversdörp an de Kreisstraat 25 ran geiht un in Kumbarg an de Bundsstraat 73.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 29 Kilometer in’n Noordwesten von Braak.

De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.

## Footnoten
Selbeck

**Selbeck** betekent

* Selbeck, Oordsdeel van Mölm, Noordrhien-Westfalen,
* Selbke, Dörp bi Barntrup (up hoogdüütsch ok Selbeck).

Kiek ok bi: Selbecke.
Swartenmoor

**Swartenmoor** () is en Oort in de Gemeen Öberndörp (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Öberndörp mit bi.

## Geografie

De Naveröörd sünd Bremerreeg un Brook in’n Noorden, Isensee un Schüttdamm in’n Süüdoosten, Hasenfleet in’n Süüdwesten un Moordiek un Tollboom in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

Swartenmoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Georg-Kark in Öberndörp.

För de Kathoolschen is de St.-Ansgar-Kark in Warstood tostännig, de siet 2010 Deel von de Karkengemeen Hillig Geist in Stood is.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Swartenmoor löppt de Kreisstraat 27, de in’n Süüdoosten na Schüttdamm an de Bundsstraat 495 ran geiht un in’n Westen in Hasenfleet an de Landsstraat 113. De L&nbsp;113 wedder geiht in’n Noorden na Öderquart un in’n Westen na Öberndörp un an de Bundsstraat 73 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so 36 Kilometer in’n Süüdoosten von Swartenmoor.

De nächste Bahnhoff is so bi acht Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Wingst an de Nedderelvbahn.

## Lüüd

De Politiker Georg Beckmann is in Swartenmoor opwussen un na Volksschool gahn.

## Footnoten
Georg Beckmann

**Georg Beckmann** (* 29. Dezember 1868 in Bentwisch; † 7. Januar 1939 in Gießen) weer en düütschen Politiker von de SPD un USPD.

Beckmann is 1868 in Bentwisch boren un denn in Swartenmoor na Volksschool gahn. Na de School hett he 1883 bet 1887 in Hamborg en Lehr as Discher maakt. As he mit de Lehr trech weer, is he dör Middel- un Westdüütschland reist un hett bet 1897 as Gesell arbeidt. Denn is he as Anstellten bi de Allgemene Oortskrankenkass in Gießen anfungen un dor bet 1920 bleven.

An’t Enn von de Johren 1880 güng Beckmann in de SPD. In de Tied von’n Eersten Weltkrieg is he in dat Lager von de USPD wesselt, för de he von Juni 1920 bet Mai 1924 in’n Wahlkreis Hessen 22 (Hessen-Darmstadt) Afornten von’n eersten Rieksdag von de Weimarer Republik weer.

Beckmann weer ok siet 1908 as Arbeidgeververtreder Maat von dat Gewarvgericht in Gießen, Stadtverornten von de Stadt Gießen un Maat von’n Kreisdag un Kreisutschuss von’n Kreis Gießen.
Brook (Landkreis Stood)

**Brook** () is en Oort in de Gemeen Öderquart (Samtgemeen Noordkeden) in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort hett polietsch von öllers to de Buurschoppen Bentwisch un Klinten tohöört.

## Geografie

De Naveröörd sünd Kaidiek, Döösmoor un Hamelwöördenermoor in’n Noordoosten, Neelannermoor in’n Süüdoosten, Isensee un Schüttdamm in’n Süden, Swartenmoor, Moordiek un Bremerreeg in’n Süüdwesten un Moorstreek un Armsdörp in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1852 to dat Grevengericht Freeborg tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Freeborg. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.

In de Tied üm de Johrhunnertwenn to dat 20. Johrhunnert sünd de Buurschoppen Bentwisch un Klinten Deel von de Gemeen Öderquart worrn, de sik in ehren Ümfang na dat Kaspel von de Johannis-Kark richten dee.

### Inwahnertall

Bentwisch:

### Religion

Brook is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannis-Kark in Öderquart.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Von Brook loopt lüttjere Straten na Kaidiek in’n Noorden an de Kreisstraat 12, na Swartenmoor in’n Süden an de K&nbsp;27 un na de Landsstraat 113.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so 37 Kilometer in’n Süüdoosten von Brook.

De nächste Bahnhoff is so bi ölven Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Wingst an de Nedderelvbahn.

### Scholen

Ganz fröher harr de Oort en egen Volksschool, de aver al lang dichtmaakt hett. Bet 2014 güngen de Kinner ut’n Oort denn op de Grundschool Öderquart. Nadem disse School ok dichtmaakt hett, mööt de Kinner nu op de Grundschool Freeborg gahn oder köönt op Wunsch von de Öllern ok op de Grundschool Wischhoben oder de Grundschool Balje gahn. Nadem se mit de Grundschool trech sünd, gaht de Kinner op de Oberschool Noordkeden oder op dat Vincent-Lübeck-Gymnasium in Stood. Se dröfft aver ok op dat Detlefsengymnasium in Glückstadt oder dat Gymnasium Warstood gahn.

## Footnoten
Kreuel

**Kreuel** () is en Oort in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

Kreuel liggt in Keden, en knappen Kilometer af von de ole Bützfleter Süderelv un Bützfletersand. Bi Kreuel doot Abbenfleter Slüsenfleet, Bützfleter Kanaal un Hörn-Götzdörper Kanaal in de Bützfleter Süderelv münnen.

De Naveröörd sünd Abbenfleet mit Graueroort in’n Noordoosten, Bützfleet in’n Süden, Bossel in’n Westen un Depenbeek un Barnkroog in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort höört polietsch von öllers bi de Buurschop Fleet mit bi. In de Tied üm de Johrhunnertwenn to dat 20. Johrhunnert is de Buurschop Fleet Deel von de Gemeen Bützfleet worrn, de sik in ehren Ümfang na dat Kaspel von de Nicolai-Kark richten dee.

De Oort hett vör 1852 to dat Grevengericht Bützfleet tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Wischhoben. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Kreuel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Bützfleet.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Kreuel löppt de Landsstraat 111, de in’n Noordwesten över Aßel un Drochters na Wischhoben un Freeborg geiht un in’n Süden na Bützfleet un bi Stood an de Bundsstraat 73 un Autobahn 26 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so ölven Kilometer in’n Süden von Kreuel.

De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Stood an de Nedderelvbahn.

## Footnoten
Delft

**Delft** betekent

* Delft, Stadt in de Provinz Süüdholland, Nedderlannen,
* Delft, Eiland in Sri Lanka,
* Delft, Township in Süüdafrika,
* Delft, Oort in Minnesota, USA,
* Delft, Oort in de Gemeen Hurst, Seeland, Nedderlannen,
* Delft, Oort in de Gemeen Neehuus in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* *[[Hercules (1782)|Delft]]*, nedderlandsch Schipp von 1782, dat vörher ünner den Naam *Hercules* föhrt is,
* *[[Delft (1783)|Delft]]*, nedderlandsch Schipp von 1783.

**Delft** is de Familiennaam von

* Désirée von Delft (* 1985), düütsche Schauspelerin,
* Menno van Delft (* 1963), nedderlandschen Cembalospeler, Organist un Musikwetenschopper.
Fridken van’n Elbrinke

**Fridken van’n Elbrinke**, mit börgerliken Naam **Friedrich Herbst**, ok bekennt unner sien Kortnaam **Fritz Herbst** (* 4. März 1889; † 10. Januar 1971 in’n Doiern) was eun plattduitsken Schrüiver iut’n Lipperland.
Heu schreiv tweu Boiker up Lippsk Platt.

## Werke
*Verstoh´ jü näo lippsk Pladt? Dänn leset mol döt Boiksken ;Iufeln: Uckermann, [1929] 30 S.
*Wat fört Gemoid: Ruimsel un Vertellsel in lippks Platt;Deppelt: Topp & Möller, 1968. - 88 S.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
*
*
Ulrike Kriener

**Ulrike Kriener** (* 24. Dezember 1954 in Bottrop) is en düütsche Schauspelerin.

## Leven
Kriener is in Overhus upwussen. Van 1976 bit 1979 wurr se an de Schauspeelschool in  Hamborg to en Schauspelerin utbildt. De Regisseur Berengar Pfahl hett hör 1977 noch wiels hör Utbillen för sien Feernsehmehrdeeler ''Britta'' insett. Se speel de  engste Früendin vun de vun Verena Plangger dorstellt Titelfigur. Dornah övernehm se in  mehreren Produktschonen vun Pfahl Hööftrullen. Nah de Schauspeelschool gung se an dat Slotttheater in Moers, 1983 an de Städtischen Bühnen in Freeburg in'n Breisgau un later an dat Residenztheater München. Doris Dörrie hett hör 1985 för hör Film *Im Innern des Wals* instellt. De folgen Arbeiten mit de Regisseurin Dörrie hemm hör den endgültigen Döbröök brocht, un se hörrt siet de spoodriek Kummedie *[[Männer (Film)|Männer]]*, in de se de Ehefru vun Heiner Lauterbach speel, to de beleevtesten Schauspelerinnen in Kino un Feernsehen. Siet 2003 speel se de Titelrull in de ZDF-Saterdagskrimi-Reeg *[[Kommissarin Lucas]]*; bit April 2015 wurrn bitlang 22 Folgen utstrahlt. 2008 kunn man hör in de Feernseh-Mehrdeeler *[[Die Gustloff]]* ünner de Regie vun Joseph Vilsmaier neben Michael Mendl, Kai Wiesinger un Dana Vávrová as Marinehülpskraft Berta Burkat sehn.

Ulrike Kriener is siet 1992 mit den Regisseur un Schauspeler Georg Weber verheiraadt. In dat sülvig Johr verlor dat Ehepaar kört nah de Gebort den eersten Söhn. De tweete Söhn Paul keem 1995 to Welt. Siett 2005 sett sück Ulrike Kriener as Schermherrin för dat Kinder-Hospiz vun de Malteser in München in. Daröver herut ünnerstütt se dat Projekt *Costura! e.&nbsp;V.  – Verein zur Unterstützung brasilianischer Frauen und ihrer Kinder*. Se is Botschopperin vun de Kampagne *Bewusstsein für Brustkrebs*.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteknungen
* 1991: Adolf-Grimme-Pries mit Sülver (tosommen mit Bernd Schadewald un Christian Redl) för hör Dorstellen in *Der Hammermörder*
* 1998: Telestar Best Hööftdorstellerin för *Reise in die Nacht*
* 2003: Düütsch Feernsehpries Best Schauspelerin Nevenrull för  *Männer häppchenweise*
* 2004: Goldener Gong för de Dorstellen as *Kommissarin Lucas* in de Folg *Vertrauen bis zuletzt*
* 2005: 18. Feernsehfestival Rencontres Internationales de Television in Reims – Pries för de  best wievlich Dorstellerin för *Kommissarin Lucas* in de Folg *Vertrauen bis zuletzt*
* 2005: Bayerisch Feernsehpries för hör schauspelerisch Leistung as *Kommissarin Lucas* in de Folgen *Vergangene Sünden* un *Vertrauen bis zuletzt*
* 2005: Hessisch Feernsehpries as Ensembleliddmaat vun den Film *Die Konferenz*
* 2010: Düütsch Feernsehpries as *Best Schauspelerin* för *[[Klimawechsel]]*
* 2012: Bayerisch Verdeenstorden

## Weblinks
* 
* DNB-Katalog
* Demoband vun Ulrike Kriener bi schauspielervideos.de
* Offiziell Websteed 

## Enkeld Nahwiesen
Eduard Schoneweg

**Eduard Schoneweg** (* 5. Juni 1886 in Büilefeld; † 7. Januar 1969 in Iufeln) was eun plattduitsken Schriever van Theaterstücken up Lippsk Platt.
## Lieben
Friedrich Herbst studeer Germanistik, Archäologie un Kunsthistorie in Heidelberg, München, Göttingen, London, Paris un äuk in Mönster. In’n Johr 1909 maak heu in Göttingen sien Exaam os eun Turnlehrer. 1911 promoveer Herbst un wurr eun Dokter phil. In’n eersten Weltkrüig focht heu os eun Soldaat. No’n Krüig is heu as Studienraad teogange. Van 1925 af is Friedrich Herbst dat Städtsck Museum Builefeld süin Direkter. He is den 7. Januar 1969 in Iufeln mit Däude afgohn.
## Werke un Rezenschoon
Süin öörstet Werk, dat Theaterstück *Nao Hius!*, is över eun westfölsken Hoofegner, de iut de russken Fangenskop in’n Krüig retiuwwer no Hius kümmt. Süine Friu früjj man ol eun anneren, ok heu weg was. An’n Enne bringt de Protagonist sk sümst ümme. Van’n Quickborn wuur kritiseert, dat de Charaktere nich seo recht passig sind. Liekers kreig dat Stück Loow för süin gedet Platt, wo nich Duitsk mank is.
### Liste van de Werke
**Nao Hius! Ein niederdeutsches Trauerspiel in 5 Aufz.*  Builefeld: Norm-Druck Thumel & Jaecker, 1928
**Dä Student van Mönster : Lustspiel in 3 Aufzügen.* 1930
**Piepenbrinks up Briutschau : Eine niederdeutsche Bauernkomödie.* 1930
**Lachende Erben : Ein niederdeutsches Schauspiel.*  Biuilefeld : Opitz, 1938
**Fisematenten : Ein niederdeutscher Schwank.* Builefeld : Beckmann, 1949
**Julius Quest : Ein niederdeutsches Schauspiel in vier Aufzügen. *- Bad Salzuflen : G. Meier, 1955. - 61 S.
## Weblenken
*
*
## Nawüisen
(134) Sophrosyne

**(134) Sophrosyne** is en Asteroid ut de Hööftgördel (Spektralklass C)  de an’n 27. September 1873 vun den düütschen Astronom Karl Theodor Robert Luther in London opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit vun den Asteroiden bedrocht 8,76.

Sophrosyne (σοφροσύνη – greeksch Besünnenheit) is nah Sokrates en vun de minschlich Hööfttugenden.

Sophrosyne bewegt sück up en elliptischen Bahn um de Sünn. Dorbi is de Asteroid in' Perihel 2,264 un in' Aphel 2,862 AE um de Sünn weg. De Bahn  is 11,589° gegen de Ekliptik neigt, de Bahnexzentrizität bedrocht 0,117

Sophrosyne hett en Dörmeter vun rund 108 km. Se hett en dunkel köhlenstoffriek Böverflach mit en Albedo vun 0,036.

## Weblenken
* Sophrosyne in den JPL Small-Body Database Browser
Vincent Matsen

**Vincent Matsen** (* 4. September 1725 in Hamborg; † 8. März 1788 in Ritzbüttel) weer en hambörgschen Koopmann un Senater.

Matsen is 1725 as Söhn von Catharine Caecilie, borene Moller vom Baum, un den Koopmann Nikolaus Matsen (20. Juli 1696–14. Dezember 1748) in Hamborg boren. He is an’n 28. Januar 1771 Diaken an de Katharinen-Kark worrn un an’n 5. Oktober 1774 Hambörger Raadsherr. Von 1784 bet to sien Dood 1788 weer he Amtmann von dat Amt Ritzbüttel. Matsen is 1788 na en Slaganfall doodbleven.

He hett an’n 12. August 1752 Dorothea Elisabeth Thuun (4. September 1727–4. November 1786) freet. De beiden harrn teihn Kinner, ünner annern Hermann († 16. Juni 1837), Dorothea Elisabeth (1. April 1757–21. August 1792; hett Christian Eberhard Schuster freet), Anna Catharina (8. April 1758–21. Oktober 1833), Vincent (28. Mai 1761–3. Mai 1833), Nikolaus (2. September 1763–4. Mai 1833) un Johanna Maria (* 17. April 1766).

## Footnoten
Charles Anthony Werner

**Charles Anthony Werner** (* 28. März 1838 in New Orleans; † 18. Oktober 1891 in Hamborg) weer en düütschen Jurist.

Werner is 1838 in New Orleans boren. He keem as Kind na Hamborg un weer dor op de Gelehrtenschool. Na de School hett he an de Universität Heidelberg Juristeree studeert un sien Dr. jur. maakt. Na dat Studium keem he na Hamborg trügg un weer Avkaat. Von 1864 af an weer he Amts- un Gerichtsaktuar in Bardörp. Werner is denn na’n Dood von sien Vörgänger Samuel Samuelson an’n 19. Februar 1868 as Amtsverwalter von dat Amt Ritzbüttel wählt worrn un hett dat Amt an’n 18. März antreden. In siene Amtstied hett he ünner annern den Wernerwald twüschen Sahlenborg un Berensch anleggen laten. Dat Ritzbüttel un Cuxhoben sik 1872 to een Gemeen tohoopslaten hebbt, is ok in siene Tied passeert. Werner is bet to sien Dood dör Kreeft 1891 Amtsverwalter bleven. He liggt begraven op’n Karkhoff Ritzbüttel.

Werner hett Erminia Antonia Arnold († 1893) freet. De beiden harrn twee Kinner, Alfred (* 1869) un Elsa (* 1874).

Op’n Karkhoff Ritzbüttel steiht vondaag en Obelisk, de an Werner erinnern schall. De Wernerwald hett jüstso na em sien Naam kregen as an’n 13. Juli 1904 de Wernerstraat in Cuxhoben.
Langenstraat

De **Langenstraat** () is en Oort in de Gemeen Kumbarg (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Kumbarg mit bi un is vondaag kumplett mit Kumbarg tohoopwussen.

## Geografie

Langenstraat liggt an’n Noordrand von de Wingst hen na de Maschen von de Au un de Oost. Dichtbi löppt de Neehuus-Bülkauer Kanaal langs.

De Naveröörd sünd Westercaadwisch in’n Noorden, Möhlenreeg, Müggenbarg un Klotzen in’n Noordoosten, Olenfloot in’n Oosten, Fievhusendörp in’n Süden, Spleth un Ooldkeden in’n Süüdwesten un Westermoor in’n Westen.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

Langenstraat is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Kumbarg.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Kultur

### Verenen

De Schüttenvereen Kumbarg-Langenstraat is 1889 grünnt worrn. Dat Schüttenfest warrt an dat eerste Wekenenn in’n September fiert.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Langenstraat löppt de Kreisstraat 22, de in’n Süüdwesten över Ooldkeden na Tollboom un an de K&nbsp;21 ran geiht un in’n Noorden an de Bundsstraat 73. De B&nbsp;73 geiht denn in’n Noordwesten över Neehuus un Oterndörp na Cuxhoben un in’n Süüdoosten över Hemmoor/Warstood/Basbeek un Himmelpoorten na Stood.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 26 Kilometer in’n Noordwesten von Langenstraat.

De nächste Bahnhoff is so bi een Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.

## Footnoten
Langenstraße

**Langenstraße** is de hoochdüütsche Naam von

* Langenstraote, Oort in de Gemeen Ruihen in’n Kreis Saust, Noordrhien-Westfalen,
* Langenstraat, Oort in de Gemeen Kumbarg in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Langenstraat, Straat in Bremen.
Marn

**Marn** betekent

* Marn, Stadt in’n Kreis Dithmarschen, Sleswig-Holsteen,
* Marn, Oort in de Gemeen Geversdörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

**Marn** is de Familiennaam von

* Ervin Marn (* 1986), sloweenschen Naturbahnrodler.
Marn (Geversdörp)

**Marn** () is en lütten Oort in de Gemeen Kumbarg (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

De Oort höört von öllers bi Geversdörp mit bi.

## Geografie

De Naveröörd sünd Snook in’n Noorden, Good Neendiek un Laak in’n Süüdoosten, Neendiek un Neendiekerdörp in’n Süden un Neenseebagen in’n Westen.

## Historie

Dat Good Marn hett de Familie von Katte tohöört.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

De Oort hett von öllers bi de Gemeen Geversdörp mit bihöört, de an’n 1. November 2016 Deel von de Gemeen Kumbarg worrn is.

### Inwahnertall

### Religion

Marn is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Andreas-Kark in Geversdörp.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Marn liggt an de Kreisstraat 25, de in’n Süüdoosten över Laak na Öberndörp geiht un in’n Noordwesten na Geversdörp un an de Landsstraat 111.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 30 Kilometer in’n Noordwesten von Marn.

De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.

## Footnoten
August Bolhöfer

**August Bolhöfer**, äuk bekannt unner süin Pseudonym **Simon von der Lippe**, (* 1. Dezember 1849 in Bolhof büi Ankhiusen; † 2. September 1917 in Lippstadt) was eun plattduitsken Dichter un Schrüiver. Heu is bekannt för süin Leud över de Varus-Slacht in’n Lippsken Wauld.

August Bolhöfer wurr den 1. Dezember 1849 os de Suhne van eunen Biurn up’n Bölhof büi Ankhiusen boren. Heu ging na Lippstadt un trad in eunen Großhandlung in. Naast is heu eun Kiepenkeerl un treckt dür’t Siurland süine Waren teo verkäupen. Läter leet heu sik in Lippstadt daal un maak eun Laden för Farven un Tapeten up. He storv den 2. Juli 1917 in Lippstadt.
## Werke
**Heimat und Freundschaft: Ein Gedichtbüchlein in lippisch Platt und Hochdeutsch.*  Deppelt: Meyer (1918)
**Deu Varus-Schlacht: In Lippske Mundart* - Deppelt (ca. 1920); (posthum riutkomen) 
## Weblenken
*
*
*''Med de grauden, frechen Schniuten'' met Tekst un äuk teo’n belustern
Op’n Köck

**Op’n Köck** () is en Hoff in de Gemeen Öberndörp (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Öberndörp mit bi un dor to Nedderstrekerdiek.

## Geografie

De Naveröörd sünd Bentwisch in’n Noorden, Schüttdamm in’n Oosten, Nedderstreek un Nedderstrekerdiek in’n Süden, Ohrensfluchterdiek in’n Süüdwesten, Braak in’n Westen un Altona in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

Op’n Köck is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Georg-Kark in Öberndörp.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Op’n Köck liggt an de Landsstraat 113, de in’n Noordoosten na Öberndörp un Öderquart geiht un in’n Süüdoosten an de Bundsstraat 495 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 2 Stood-Süüd liggt so 37 Kilometer in’n Süüdoosten von Op’n Köck.

De nächste Bahnhoff is so bi fiel Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Wingst an de Nedderelvbahn.

## Footnoten
Heinrich Wienke

**Heinrich Wienke**, ok **Hinnerk Wüinke** (* 2. August 1898 in Brokelsüik; † 31. März 1963 in Hameln) was eun plattduitsken Schrüiver. Heu schreiv up Lippsk Platt un was eun Ehrenliddmaad van de plattduitsken Vereun in Lippe un kreig in’n Johr 1952 den Klaus-Groth-Pries (Hamborg). Heu arböjj mit an eunen Wöörbeok för’t Lippske Platt.

Heinrich Wienke wurr den 2. August 1898 in Brokelsüik büi Schüer boren. Süin Vadder was de lippske Schrüiver Friedrich Wienke. No’r Scheoltüid arböjj heu för eunen Sommer Tüid, os eun Tichler anr Nedderelv. Heu maak en Lehre teo’n Starkstromtechniker un focht os eun Soldaat in’n öörsten Weltkrüig. No’n Krüige kriggt heu de Baantje os de Betriebsinspekter. In’n tweuten Weltkrüige is heu för eun Tüid land os Berichterstatter in Russland teogange un ging denn büi os technisch Leudsmann för den Wedderupbiu van duitsken, ramponöörten Städen. Blangenbüi werkt heu äuk os eun Journalist. Heu bleiv den 31. März 1963 in Hameln däud.
## Werke
**De aule Klang : Gedichte in lippsken Platt* Heinrich Wienke, Friedrich Wienke, Justine Wienke; Deppelt: Bösmann, (1954)
**Plattdeutscher Lesebogen* teohäupe stellt van Heinrich Wienke mit Heinrich Hanke un Wilhelm Süvern.(1959)
**Lippisches Wörterbuch : Hochdeutsch-plattdeutsch*, Heinrich Wienke, Heinrich Gehle; Waberich (1968), 2.Uplage (1975)
## Weblenken
*
*
## Borns
Friedrich Wienke

**Friedrich Wienke**, up Platt auk **Fritz Wüinke** (* 20. September 1863 in Brokelsüik; † 17. Dezember 1930 in Schüer) was eunen platduitsken un haugduitsken Schrüiver. Heu schreiv övver süine lippske Heumoot un deu lippsken Tichler. Süin Sune was Heinrich Wienke, de eun bekennten platduitsken Schrüiver iut Lippe was.

## Lieven

Friedrich Wienke worde den 20. Septmber 1863, osse dat Kind van eunfacken Biuern boren. Heu hadde söss Breoders un Sösters. Süine Famüilje was düüt arm un foor eun karg Lieven. Dorümme kunn Wienke auk blaut bet heu veuertejjen was  no’r Scheole goon un muss denn os eun Tichler in de Frömde teun, dat heu Geld för de Famüilje met na Hius bringen kunn. Heu arbejje in Bad Purmunt, Hilmessen un Röhren. In’n Winter, wenn heu nich up’n Tichelwerke was, arbejje heu osse eunen Flickschnüider. Wüildess heu büi düsse  Arbejjet teogange was, dicht Wienke süinen euersten Verse un lüttken Gedichte, man schreiv düsse nich up un beheul seu in’n Koppe. Läter kamm heu Paster Alexander Zeiss in de Moite. Düsse Pater gav Wienke Stütt un Stell un halp enne süine Rüimsels teo Beok teo bringen un denn teo publizeuern. In de Euerst weuren olle Gedichte un Rüimsels up Platt, man lüikers brochte Wienke de euerste Uplage van süinen Werk *Ziegler Lieder* up haugduitsk riut. Eun poor Joher läter brochte heu de sülvigen Leuder up Platt unner de Luie. Eun bisken läter kamm süi nBeok *Bleomen twisken Steunen* riut. Man düt mool blaut up Platt.

Mit süin Wüiv hadde Wienke tweu Kinner, man seu bleiv ol froi daud.För enne was dat eunen düchtigen Verlust. Euerst veule Johren läter frijje Wienke up’t Nüijje. Met süinen tweuten Wüiv hadde heu noch man veuer feudere Kinner.

Friedrich Wienke is den 17. Dezember 1930 mit Daude afgohn. Süin Grav is up’n Kösterkamp in Brokelsüik.

In Loge is vandage eune Strote no Friedrich Wienke noimt.

## Werke
### Haugduitsk & Plattduitsk
* *Zieglerlieder, Gedichte*, Lage: Velchert (1889). 104 S. (Lipp. LB Detmold)
** *Zieglerlieder. Gedichte von Ziegler Friedrich Wienke zu Brakelsiek in Lippe. Mit Vorwort von Pastor A. Zeiß in Schwalenberg. Vierte Auflage (7. und 8. Tausend)*, Detmold (1908)
* *Lippische Volkslieder. Gesammelt und herausgegeben von K. Wehrhan und Fr. Wienke* (1912)
### Plattduitsk
* *Bleomen twisken Steunen. Plattduitske Gedichte*, Deppelt (1927).LLB Deppelt

## Weblenken
*
*
## Borns
Emil Brink

**Emil Brink**, ok bekennt unner süin Schrüiversname **Jüsken Puipenbrink** (* 3. Januar 1914 in Loge; † 11. September 1994 in Deppelt) was eun plattduitsken Schrüiver un schreiv up Lippsk Platt.

Emil Brink wuur den 3.Januar 1914 in Loge boren. Heu ging van 1920 bet 1992 no de Volksscheole in Heuen un denn bet 1928 up de Volksscheole in Iggenhiusen Iggenhausen (1922-1928). Bet 1932 maak Brink eune Lehre os eun Diskler. No’n Krüige arböjj heu bpi eune britisken Wertstiekompamgnie un is werrt denn läter eune käupmäänsk Angestellter in Kachtenhiusen büi  Loge. Heu ging os eun Frührenter in Pangscheon. Heu bleiv den 11. September 1994 in Deppelt däud.
## Werke
**Wo, wo muine Weige stond ...: Gedichte, Ruimsel, Vertellsel, Ditken, Döhnkes in lippsk Platt*; Lage: Brinkmann, 1979

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

## Borns
Karl Brüggemann

**Karl Brüggemann** is de Naam von

* Korl Brüggemann (1912–?), plattdüütsch Schriever iut Deppelt,
* Korl Brüggemann (1896–1977), düütsch Kommunalpolitiker ut Oeventrop,
* Karl Heinrich Brüggemann (1810–1887), düütsch Journalist un Natschonaalökonoom.
Spreng (Gemeen Bülkau)

De **Spreng** () is en lütten Oort in de Gemeen Bülkau (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Bülkau mit bi.

## Geografie

De Spreng liggt in de Masch von de Au. In’n Westen löppt de Haadler Kanaal langs.

De Naveröörd sünd Kedenbrook in’n Noorden, Diekslipp un Austood in’n Noordoosten, Au un Westercaadwisch in’n Oosten, dat Noorderenn von Bülkau in’n Süden, Ophusen in’n Süüdwesten un Oosterbrook in’n Westen.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

De Spreng is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannis-Kark in Bülkau.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör de Spreng löppt de Landsstraat 144, de in’n Noordoosten över Kedenbrook na Neehuus an de Bundsstraat 73 ran geiht un in’n Süden över Bülkau un Goddshem na Steenau. In’n Oosten geiht en lüttjere Straat över Au un Westercaadwisch na Kumbarg un in’n Westen de Kreisstraat 16 över Oosterbrook na Oterndörp.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 20 Kilometer in’n Noordwesten von’e Spreng.

De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Oosten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn. Bet 1991 harr noch de Bahnhoff Neehuus apen, de blots veer Kilometer weg weer.

## Footnoten
Harold Hölter

**Harold Hölter** (* 6. September 1928 in Deppelt; † 25. März 1988 ok dor) was eun plattduitsken Schriever iut Lippe. Heu was eun Beokdrucker.

## Werke
*Hölters Hoppa vertellt up Plattduisk : Lyrik un Prosa up lippsk Platt.* - Deppelt: Lippsk Heumatbund, 1989

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Karl Brüggemann (Schrüiver)

**Karl Brüggemann** (* 24. August 1911 in Remmigsen büi Deppelt; † 27. Mai 1998 in Bad Meinberg) was eun lippsken plattduitksen Schriever un Timmermann in Deppelt un de Ümmegiegend. Heu was mit in’n vörstand van de *Fachstelle für Mundart* van’n Lippsken Heumatbund. Heu grünnde plattduitkse Gruppe in Fissenknick büi Häoern-Möomag.

## Werke
**Dat aule Platt, et liebet nau: Lyrik u. Prosa up lippsk Platt.*
Bd. 1. Deppelt: Lippsk Heumatbund (1982)
**Dat aule Platt, et liebet nau  Lyrik u. Prosa up lippsk Platt.*
Bd. 2. - Deppelt : Lippisk Heumatbund (1990)
## Weblenken
*
*
## Borns
Ophusen (Gemeen Oosterbrook)

**Ophusen** () is en Oort in de Gemeen Oosterbrook (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Oosterbrook mit bi.

## Geografie

De Naveröörd sünd dat Noorderenn von Oosterbrook in’n Noorden, Kedenbrook un Spreng in’n Noordoosten, Landmark un Bülkau in’n Oosten, Siedendeel in’n Süden, Helmworth mit Mislag in’n Süüdwesten, de Swienskopp un Heimhusen in’n Westen un Pehmworth un dat Süderenn von Oosterbrook in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1852 to dat Kaspelsgericht Oosterbrook in dat Land Hadeln tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Oterndörp. Na 1885 weer dat in’n Kreis Hadeln. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

Ophusen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petrus-Kark in Oosterbrook.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Von Ophusen gaht Straten över Siedendeel in’n Süüdwesten na Helmworth an de Kreisstraat 20, in’n Süüdoosten över Landmark na Bülkau an de Landsstraat 144 un in’n Noorden na Oosterbrook an de K&nbsp;16.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 20 Kilometer in’n Noordwesten von Ophusen.

De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Oterndörp an de Nedderelvbahn.

### Scholen

De Kinner ut Ophusen gaht na de Grundschool Oterndörp.

## Lüüd

De plattdüütsche Schriever Heinrich Teut is 1868 in Ophusen boren.

## Footnoten
Friedrich Möllering

**Friedrich Möllering**, mit Schrieversnaam **Frittken vanne Hermannshöhe**, (* 19. Februar 1913 in Mierne bi Lübbke; † 21. Dezember 1996 in Saoltbiärgen) was eun plattduitsken Schriever un Tollbeamter.

## Lieben
Friedrich Möllering wurr den 19. Februar 1913 in in Mierne, os de Suhne van en Biur. He ging van 1926 an up’e Böverschoule in Lübbke un maak en Lehr van 1935 bet 1937 ene Lehre bi de Bundstollverwalten in Kiel. In’n Johren van 1937 bet 1939 he Tollinspekter in Kiel un Hamborg un van 1939 an af Tollbeamter in Buorken, Builefeld, Düörpm, Hiarwede, Buine, Patterbuorn un is an’n Enne Bövertollraad in Builefeld. 1974 ging Möllering in Pangschoun un leev in Enger. Niu os en Renter ging Möllering bi un schreev plattduitske Boiker. Sien eerstet Bouk bröch he 1981 riut. 1986 kreig he denn „Kultuurpries van de Stad Enger“  un wuur 1987 mit den Bundsverdeenstkrüüz an’n Band iuttekent. He is den 21. Dezember 1996 in Saoltbiärgen doud blieven.

## Werke
### Boiker
#### plattdüütsk
**Votellsels un Dönkens* ; met Afbildungen van Tonfiguren, de Frittken süms maket häf.
[Bd. 1]. - Builefeld: Zeitungsverlag  Neue Westfälische, 1981
**Votellsels un Dönkens* ; met Afbildungen van Tonfiguren, de Frittken süms maket häf.
[Bd. 2]. - Builefeld: Zeitungsverlag  Neue Westfälische, 1981
**Votellsels un Dönkens* ; met Afbildungen van Tonfiguren, de Frittken süms maket häf.
[Bd. 3]. - Builefeld: Zeitungsverlag  Neue Westfälische, 1982
Frittken vanne Hermannshöhe : Votellsels un Dönkens ; met Afbildungen van Tonfiguren, de Frittken süms maket häf.
Bd. 2. - Dortmund ; Bielefeld : Westfalen-Verl., 1983
**De Wittekindsagen* - Builefeld ; Düörpm, 1984
**Van muadns bit in´n Twuiduistern* Erzählung von Frittken vanne Hermannshöhe. - Lübbke: Uhle & Kleimann, 1987
#### hougdüütsk
*Flaggenwechsel : Friedrich Möllerings Leben in der Weimarer Republik, der Hitler-Diktatur bis zur Demokratie der Bundesrepublik. - Lübbecke : Uhle & Kleimann, 1996
### Toondräger
**Votellsels un Dönkens* Spreker un Sänger: Friedrich Möllering. - Düörpm: Westfalen-Verl. 1984

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
*
*
Königswisch

**Königswisch** () is en Hoff in de Gemeen Belen (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Belen mit bi.

## Geografie

Königswisch liggt in de Masch von de Elv. In’n Westen von’n Hoff löppt de Haadler Kanaal langs.

De Naveröörd sünd Bahrdörp in’n Noorden, Belen in’n Noordoosten, Kammdiek in’n Oosten, Buckhoff, Hollannerhoff un Bülsdörp in’n Süüdoosten, dat Westerenn von Kedenbrook in’n Süden, dat Noorderenn von Oosterbrook in’n Süüdwesten un Mahrdörp in’n Noordwesten.

## Historie

De Hoff weer fröher en Domään.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

Königswisch is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Vitus-Kark in Belen.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Königswisch is över Bahrdörp mit de Bundsstraat 73 verbunnen, de in’n Westen na Oterndörp un Cuxhoben geiht un in’n Süüdoosten över Neehuus un Kumbarg na Hemmoor un Stood.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 21 Kilometer in’n Westen von Königswisch.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Oterndörp an de Nedderelvbahn. De Bahnlien lööpt blots en poor hunnert Meter in’n Süden von’n Oort langs.

## Footnoten
Ernst Cammann (Politiker)

**Ernst Cammann** (* 8. Mai 1888 in Celle; † 24. Februar 1978 in Öwernkerken) weer en düütschen Politiker von de DNVP un de CDU.

Cammann is 1888 in Celle boren. He weer toeerst op dat Gymnasium in Greiz un later op dat Realgymnasium in Gera. Na de School weer he toeerst in de Bueree aktiv un hett sik op verscheden Göder wiederbillen laten. In’n Eersten Weltkrieg weer he von 1916 bet 1918 Soldaat. 1918 hett he den Bedriev von sien Vader in Belen övernahmen. He is 1923 as Gemeenvörsteher von Belen wählt worrn un ok Maat von’n Kreisdag von’n Kreis Neehuus ween. He is later Maat in’n Stahlhelm worrn un weer Oortsgruppenföhrer. Cammann weer Liddmaat von de Düütschnatschonale Volkspartei un Vörsitter von de DNVP in Neehuus. Nadem 1932 de Kreis Neehuus Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn is, weer he dor bet April 1933 ok Maat von’n Kreisutschuss. Na de Machtergreifung hett he aver all sien Ämter afgeven.

Na’n Tweten Weltkrieg is Cammann 1945 as Börgermeester von Belen ernannt worrn. He is denn in de CDU ringahn. 1945 is he Maat von’n Kreisutschuss un von’n Kreisdag worrn. Von’n 23. August 1946 bet 29. Oktober 1946 weer Cammann Maat von’n ernannten Hannöverschen Landdag.
Hollannerhoff

**Hollannerhoff** () is en Hoff in de Gemeen Belen (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Hoff höört polietsch von öllers bi Belen bi.

## Geografie

An’n Hollannerhoff grenzt direkt de Buckhoff an, de to Neehuus höört.

De Naveröörd sünd Belen in’n Noorden, Bülsdörp un Neehuus in’n Oosten, Intzenbüttel in’n Süüdoosten, Bullenwinkel un Austood in’n Süden, Kedenbrook in’n Süüdwesten un Bahrdörp in’n Noordwesten.

## Historie

De Hoff weer fröher en Domään.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

Hollannerhoff is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Vitus-Kark in Belen.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Von’n Hollannerhoff föhrt Straten na Neehuus in’n Oosten an de Bundsstraat 73, na Belen in’n Noorden an de B&nbsp;73 un na Austood in’n Süden an de Landsstraat 144.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 25 Kilometer in’n Noordwesten von’n Hollannerhoff.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn. Bet 1991 harr noch de Bahnhoff Neehuus apen, de blots dree Kilometer weg weer.

## Footnoten
Pentti Taskinen

**Pentti August Taskinen** (* 26. Mai 1929 in Kuopio; † 18. Dezember 1973 in Tohmajärvi) weer en finnisch Biathlet.

Pentti Taskinen nehm an de 1960 in Squaw Valley eerstmals utdragen olympisch Biathlonwettstrieden deel.  Mit en Looptiet vun een Stünn un 36:29.7 Minüüt un söben Scheetfehler, worut 14 Straafminüüt tostannen keemen, keem he up den 18. vun 30 Platzen un weer dormit den an schlechtesten platzeert Finn in dissen Wettbewarf.

## Weblinks
* Pentti Taskinen in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
Carl Gotthold Raphael Brand

**Carl Gotthold Raphael Brand** (* 13. Juni 1804 in Haipen bui Builefeld; † 27. November 1854 in Hemmeln bui Hanoiversk Münnen) was eun Pastewwer un plattdüütsken Schruiver.

Heu worde den 13. Juli 1804 in Haipen boren, o des Suhne van eun Pastewwer. Os eun lüttjen Pudees leev heu in Isselhorst bui Gütsel. Ging denn no’t Gymanasium in Builefeld un studeer van 1824  af Theologie in Halle un in Berlin. Läter is heu denn os eun Pastewwer in Hemmeln bui Hanoiversk Münnen teogange. Hür bleiv heu ok den 27. November 1854 dood.
## Werke
**Dialog zwischen Gottlieb und Stoffel* : Plattdeutsches Gedicht über das Glück der Liebe. - Builefeld, 1832, Druck: Buchhändler Aug. Klasing. 
## Weblenken
*
Norbert Johannimloh

**Norbert Johannimloh** (* 21. Januar 1930 in Viärl; † 22. September 2022 in Mönster-Wolbeck) weer oen haugduütsken un plattduütsken Schruiver Romanen, Vertellsel, Gedichten un Lusterboikern.
## Lieven
Norbert Johannimloh weor buaren den 21. Januar 1930 in Viärl bui Gütsel, os oen Müörker suin Suohn. Hoe geng van 1936 bet 1944 no de Volksscheole in Viärl-Widei, van 1945 bet 1951 no dat Gymnasium in Reeberg, in Großkrotzenburg und in Builefeld, 1951 maak hoe’t Abitiwwer an’n Roodssgymnasium in Builefeld. Hoe studeer van 1951 bet 1956 Germanistik, Historie, Kunsthistorie un Aultphilogie in Mönster. Van 1956 bet 1958 maak hoe suin Referendariat in Hamm un Mönster. 1958 meester hoe dat twoede Stootsexaam un was denn naast bet 1961, os Studienassesser in Gütsel teogange. Läder is hoe Studienraad in Mönster an’n Werke, wo hoe bet 1971 bui blifft. Johannimloh krieg denn 1972 de Baantje os Akadeeemsk Böverrood för Duütsk an’r Pädagoogsken Haugscheole in Mönster. Dor was hoe för’t Plattduütske teostännig. Blangen bui schreiv hoe Artikels för de Tuidschrift *[[Westfalenspiegel]]*, wo hoe os de Redakteur arböjj. Hoe erimiteer 1994 u n liebet vandage in Wolbierk.

Norbert Johannimloh is oen  Liddmaat van de Augustin-Wibbelt-Sellskop, van de Grabbe-Sellskop und de Hamborger Quickborn. Hoe kreig 1963 den Klaus-Groth-Pries un 1969 den Andreas-Rottendorf-Pries för plattduütske Schruiverüjje.

## Werke
### plattduütsk
**En Handvöll Rägen* Plattdeutsche Gedichte mit hochdeutscher Übersetzung - Emsdetten/Westf., Lechte, 1963.
**Küenink un Duohlen un Wind*: Plattdeutsches Hörspiel ; Sendung: 5. Mai 1964, Köln: Westdeutscher Rundfunk, 1964
**Dunkle Täiken*: Gedichte in westfälischer Mundart, Spreker: Norbert Johannimloh, Leer, 1973. 
**Riete - Risse*: Gedichte, Patterbuorn:Schöningh, 1991
### haugduütsk
(Iutwahl)
**Wir haben seit langem abnehmenden Mond.* Gedichte,Darmstadt: Bläschke, 1969 
**Appelbaumchaussee* Geschichten vom Großundstarkwerden. Zürich: Haffmans 1983, 1985, 1988, 2000
## Weblenken
*
*
Au (Bülkau)

**Au** (; deelwies ok *Audiek* nöömt) is en Oort in de Gemeen Bülkau (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Bülkau mit bi.

## Geografie

Au liggt direkt an’n Diek von de Au. De Ünnergrund is Masch.

De Naveröörd sünd Austood in’n Noorden, de Bullenwinkel un Westercaadwisch in’n Noordoosten, Spleth un Westermoor in’n Oosten, Moorwettern in’n Süüdoosten, Oppeln in’n Süden, Bülkau in’n Westen un Spreng in’n Nooordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Neehuus tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Neehuus. 1932 is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

Au is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannis-Kark in Bülkau.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

De Straat dör Au löppt in’n Süden an de Kreisstraat 21, de in Bülkau an de Landsstraat 144 ran geiht. In’n Noorden gaht Straten na Bülkau an de L&nbsp;144, över Austood an de L&nbsp;144 un över Westercaadwisch na Kumbarg (Bundsstraat 73).

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 23 Kilometer in’n Noordwesten von Au.

De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Oosten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.

## Footnoten