open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eenstellige Hööv (Kreis Stood)

**Eenstellige Hööv** weer en Gemeen, de fröher in’n Kreis Stood bestahn hett.

Dor hebbt de Hööv Hahl, Steernbarg, Bockhorst un Villah tohöört. Düsse veer Hööv sünd in de Midd von dat 19. Johrhunnert to en Gemeen tohoopfaat worrn.

An’n 1. Oktober 1938 is de Gemeen Eenstellige Hööv op de Gemenen Groot-Steernbarg un Stood opdeelt worrn. Dorbi sünd Hahl, Steernbarg un Bockhorst an Stood kamen un Villah an Groot-Steernbarg.

De Akten von de Gemeen Eenstellige Hööv doot vondaag in dat Stadtarchiv Stood liggen.

## Inwahnertall

## Footnoten
Kattenbeek

De **Kattenbeek** is en 10,7 Kilometer langen Beek in’n Landkreis Stood.

De Born von’n Kattenbeek liggt in Wittenmoor. Dor nimmt de Beek as Graven sien Anfang, de dor för dor is, dat Water ut dat Moorrebeed aftoleiden. Von’n Noordoostrand von Wittenmoor af an flütt de Beek denn na Süüdoost an de Süüdkant von Wiepenkathen langs un münnt een Kilometer in’n Süüdoosten von Wiepenkathen in de Swing. Dat Rebeed von Wiepenkathen bet na de Münn is Deel von dat Landschopsschuulrebeed Swingdaal.

An’n 26. Mai 1925 is de *Bodenverbesserungsgenossenschaft Wiepenkathen* grünnt worrn. Ut disse Genossenschaft is 1951 de Water- un Bodenverband Kattenbeek worrn, de sien Seet in Düünbeudel hett. Disse Verband is dor för tostännig, de Entwässerung in dat Rebeed von’n Kattenbeek oprecht to erhollen.

## Footnoten
Robert Eric Betzig

**Robert Eric Betzig** (* 13. Januar 1960 in Ann Arbor) is en US-amerikaansch Physiker. An' 8. Oktober 2014 wurr hüm gemeensam mit Stefan W. Hell un William Esco Moerner de Nobelpries för Chemie tospraaken för de Entwicklung vun superuplösen Fluoreszenzmikroskopie.

## Leven
Eric Betzig hett in' Juni 1983 sien Bachelor of Science in Physik vun dat California Institute of Technology, in' Januar 1985 den Master of Sciences in Anwennd Physik an de Cornell University un in' August 1988 sien Doktertitel (Ph.D. för anwennd Physik an de Cornell University bi Michael Isaacson maakt. Betzig hett van 1988 bit 1994 in den Bell Laboratories up dat Rebeet vun de optisch Nahfeldmikroskopie arbeit un gellt mit Dieter Pohl as en vun de Begrünner vun de NSOM-Technologie (in Europa SNOM afkört). Sien Forschungen hemm dat Uplösensvermögen bit to een Veertigstel vun de optisch Uplösensgrenz stiegert. Van 1994 bit 1996 weer he as Forscher un Berader dör sien Ünnernehmen *NSOM Enterprises* tätig. Ansluutend hett he sück för meest teihn Johr nich mehr mit de optisch Forschen befaat un hett in' Maschienbau för de familieneegen Ann Arbor Machine Company (1996–2002) arbeit. He is Inhebber vun *New Millennium Research*, för de he van 2002 bit 2005 as Forscher un Berader arbeit hett.  

Siet Dezember 2005 is Betzig Baas vun en Forschensgrupp an den Janelia Farm Research Campus vun dat Howard Hughes Medical Institute. 2007 kreegen de düütsch  Firma Carl Zeiss un Eric Betzig tosommen mit Harald Hess de Exklusivrechte to de Vermarktung vun dat PALM-Verfohren in de Fluoreszenzspektroskopie, dat dat Beobachten vun Zellstrukturen af en Grött vun 20 nm mögelk maakt..

## Ehrungen
1992 kreeg he den *William L. McMillan Award* un den 1993 den William O. Baker Award for Initiatives in Research. 2010 wurr hüm de Max Delbruck Prize verleeht, he hett aber de Annahme vun den Pries af. 2014 wurr he tosommen mit Stefan Hell un William Esco Moerner mit den Nobelpries för Chemie för de Entwicklung vun superuplösen ("Superresolution") Fluoreszenzmikroskopie uttekent.

## Schriften
*mit A. Lewis, A. Harootunian, M. Isaacson, E. Kratschmer: Near Field Scanning Optical Microscopy (NSOM), Biophys. J., Band 49, 1986, S. 269. 
*mit Jay K. Trautman: Near-Field Optics: Microscopy, Spectroscopy, and Surface Modification Beyond the Diffraction Limit, Science, Band 257, 1992, S. 189-195, Abstract
*mit George H. Patterson, Rachid Sougrat, O. Wolf Lindwasser, Scott Olenych, Juan S. Bonifacino, Michael W. Davidson, Jennifer Lippincott-Schwartz, Harald F. Hess: Imaging Intracellular Fluorescent Proteins at Nanometer Resolution. In: Science. Vol. 313, Nr. 5793, September 2006, S. 1642–1645

## Literatur
* Virginia Gewin: ''Eric Betzig, group leader, Janelia Farm Research Campus, Howard Hughes Medical Institute, Leesburg, Virginia.'' In: *[[Nature]].* Band 440, Nr. 7083, S. 578, 22. März 2006

## Weblinks
* Eric Betzig, Ph.D. up de Sieden vun dat Howard Hughes Medical Institute
*CV, pdf
* Unemployed Scientists Create Ultrapowerful Microscope, 11. August 2006
*Chemie-Nobelpries 2014

## Enkeld Nahwiesen
Otto Wilhelm Schneider

**Otto Wilhelm Schneider** (* 7. August 1896 in Braackel; † 7. März 1975 in Bookholt) weer en düütschen Politiker von de NLP/DP.

Schneider is 1896 in Braackel boren un weer na de Volksschool op de Buereeschool in Lümborg. Von 1916 bet 1918 weer he Soldat in’n Eersten Weltkrieg. 1925 hett he den Buurnhoff von sien Öllern övernahmen. Na’n Tweten Weltkrieg is he 1946 Börgermeester von de Gemeen Braackel worrn. He weer Vörsitter von dat Kreisafdeel Horborg von’n Neddersassischen Landgemeendag. He weer ok Maat von’n ernannten un von’n wählten Kreisdag von’n Landkreis Horborg. In de eerste Wahlperiood von 1947 bet 1951 weer he för den Wahlkreis Winsen Afornten von’n Landdag von Neddersassen. Dor weer he von’n 28. März 1951 af an Maat von de DP/CDU-Frakschoon. Von 1956 bet 1961 weer Schneider as Nafolger von Fritz Broistedt Landraad von’n Landkreis Horborg. Sien Nafolger as Landraad 1961 weer Karl Buchholz.
Heidbeek

De **Heidbeek** is en 9,76 Kilometer langen Beek in’n Landkreis Stood.

De Born von’n Heidbeek liggt an’n Noordrand von’n Rüstjer Forst bi Dullern. Von dor flütt de Beek an dat Naturschuulrebeed Feerner Moor langs na Noordwesten un lett Gothenborg, den Flegerplatz Stood un Ottenbeek an dat rechte Över liggen un flütt bi Riensföör un Barg vörbi. Kort Enn later münnt de Heidbeek denn twüschen Groot Thun un Lütt Thun in de Swing.

En Rebeed von 326 Hektar in de Gemenen Stood, Gothenborg un Dullern is sied 2010 as Landschopsschuulrebeed Heidbeek schuult. Dat Rebeed von de Münn bet Riensföör is Deel von dat Landschopsschuulrebeed Swingdaal.
Zevener Geest

De **Zevener Geest** is en Geestrebeed in’n Noordoosten von Neddersassen un höört to de Stoder Geest. Nöömt is se na de Stadt Zeven. Na dat *[[Handbuch der naturräumlichen Gliederung Deutschlands]]* is dat en Naturruum mit en Grött von 1645 km².

## Geografie
De Zevener Geest liggt in dat Elv-Werser-Dreeeck twüschen de Städer Hamborg, Bremen un Bremerhoben. Se is twüschen de Öörd Söttmer, Bremervöör, Stood, Buxthu, Töst, Scheeßl un Rodenborg. In’n Westen grenzt se an dat Hamm-Oost-Daal mit dat Düvelsmoor, in’n Süden an dat Wümm-Daal un in’n Noordwesten an de Wersermünner Geest. Na Süüdoosten to liggt de Lümbörger Heid un na Noordoosten to doot de Elvmaschen liggen.

Administrativ höört dat Rebeed to de Landkreise Veern, Horborg, Rodenborg un Stood, de fröher to’n Regerungsbezirk Stood höört hebbt.

Dat Rebeed is präägt von Grundmoränen ut de Iestieden, de von de Daals von Strööm so as Swing, Au, Eest un Oost ünnerbraken sünd, de sik in den Sandgrund rinfreten hebbt. Deelwies hett sik Moor billt. Dat Gelänn is an’n Rand na de Lümbörger Heid bet 50 Meter över NN hoog, na Westen daalt dat op 20 bet 30 Meter över NN.

## Öörd

* Bremervöör
* Buxthu
* Gnarrenborg
* Harsfeld
* Heeßel
* Jeem
* Kutenhult
* Obbens
* Otterbarg
* Söttmer
* Stood
* Sürsen
* Tarms
* Töst
* Zeven
* Zittens

## Footnoten
Heinrich von Müller

**Heinrich von Müller** (* 26. November 1880 in Berlin; † 18. Mai 1935 in Berlin-Wilmersdörp) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von Müller is 1880 in Berlin boren un hett Juristeree studeert. He is an’n 27. April 1907 Regerungsassesser worrn un an’n 1. Dezember 1915 Regerungsraad bi de Bezirksregerung Düsseldörp.

He is 1916 as Nafolger von Friedrich von Mettenheimer Landraad von’n Kreis Rodenborg worrn. Toeerst kommissarsch, an’n 19. März 1917 denn richtig. Dat is he bet 1920 bleven, as em Armin von Lossow in’t Amt aflööst hett. Von Müller is denn na dat Polizeipräsidium in Berlin versett worrn un is dor an’n 15. Januar 1921 Regerungsraad worrn. Den Rang von en Böverregerungsraad hett he an’n 31. März 1925 kregen un den von en Regerungsdirekter an’n 10. August 1926. An’n 3. Oktober 1928 is he denn Böververwaltungsgerichtsraad worrn.
Irene Peacock

**Irene Evelyn Peacock** (* 27. Juli 1892 as *Irene Bowder*; † 13. Juni 1978) weer en süüdafrikaansch Tennisspelerin in de 1920er-Johren. 

## Karriere

Peacock reck 1921 dat Finale vun de Britisch Hallenmeesterschapen, verlor dor aber gegen Dorothy Holman in dree Satzen. Ehr gröttsten Erfolg fier se 1927, as se mit hör Landsfru Bobbie Heine dat Daamendüppel bi de Franzöösch Tennismeesterschapen (hüüd French Open) wunn. Se hebbt dorbi Peggy Saunders un Phoebe Holcroft Watson glatt in twee Satzen mit 6:2, 6:1 besiegt. In’t Eenzel reck se ebenfalls dat Finale, weer dor aber Kea Bouman ut den Nedderlannen mit 2:6 un 4:6 ünnerlegen.

Dorneben reck se 1927 gemeensam mit Bobbie Heine dat Düppelfinale bi de Wimbledon Championships, wo se aber gegen Helen Wills Moody un Elizabeth Ryan verloren. In Wimbledon harr se ok all 1921 dat Finale reckt (gemeensam mit Winifred Beamisch). Se verloren dor aber düütlich mit 6:1 un 6:2 gegen Susanne Lenglen un Elizabeth Ryan.
 
## Düppeltitel

## Enkeld Nahwiesen
Duxbeek

De **Duxbeek** is en 14,5 Kilometer langen Beek in’n Landkreis Rodenborg. 

De Born von’n Duxbeek liggt in’n Noordoosten von Ohrel. Von dor flütt de Beek na Süüdwesten. De lüttjeren Öörd Fiehnenbarg un Hogenfell doot an dat rechte Över liggen un Winnershusen an dat linke Över. Denn löppt de Beek an de Öörd Rohr un Stüh vörbi un bi Parnwinkel ünner de Bundsstraat 71 dör. Dor dreiht de Duxbeek bilütten na Noordwest un Noord un flütt in’n Oosten von Falje langs mit de lütten Öörd Visoh, Löh un Bockhorst an dat rechte Över. De Beek geiht noch wedder ünner de B 71 dör un münnt denn bi Plönjeshusen in de Bever. De Bever münnt later in de Oost un de över de Elv in de Noordsee.

1958 is de Water- un Bodenverband Duxbeek grünnt worrn. De Verband is för den Ünnerholt von de Waterlööp op en Rebeed von 907 Hektar langs den Duxbeek tostännig.

## Footnoten
Ihlbeker Kanaal

De **Ihlbeker Kanaal** is en 6,4 Kilometer langen Waterloop in’n Noordoosten von’n Landkreis Cuxhoben.

De Kanaal spiest sik ut de Gravens in dat Moor von Ihlbeek un dor vör allen ut de Ne’e Ihlbeek. De Kanaal flütt denn na Noordoosten un is över Gravens ok mit dat Basbeker Slüsenfleet verbunnen. De Kanaal geiht an Bornbarg langs, dor ünner de Bundsstraat 73 un de Nedderelvbahn dör un münnt denn in’n Noordwesten von Lüttwöhrn in de Oost. Dor liggt en Schöppwark, dat helpt, dat dat Water ut dat siede Achterland afföhrt warrt. Dat Schöppwark is 1934 boot worrn.

De Ihlbeker Slüsenverband is för den Ünnerholt von Ihlbeker Kanaal un de Waterlööp ümto tostännig. Dat is en Rebeed von 930 Hektar.

## Footnoten
Hain

**Hain** () is en Dörp in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Hain is deelt in Grotenhain un Lüttenhain un de lüttjeren Oortsdelen Olenkamp un Olenstöhlen.

## Geografie

In’n Süüdoosten von Hain flütt de Meh langs un in’n Süüdwesten liggt de Naturschuulrebeden Mietenmoor un Windbrackenholt. In’n Noordoosten is dat Naturschuulrebeed Lang Moor. In dat Mietenmoor hett de Scheebeek sien Born.

De Naveröörd sünd Wisswohl un Meckelst in’n Noordwesten, Langenmoor in’n Noordoosten, Doornsood in’n Oosten, Alfs, Eversdörp un Nee Eversdörp in’n Süüdoosten, op de Hööv in’n Süden, Köhlen mit Stühbusch un Desebreck in’n Süüdwesten un Ringst in’n Westen.

## Historie

In’n Eersten Weltkrieg sünd teihn Soldaten ut Hain fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 25. An’t Enn von’n Tweten Weltkrieg an’n 3. Mai 1945 is Hain von brietsche Truppen von dat 7. Battaljon Black Watch innahmen worrn.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Ringst in’n Kanton Beverst höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1859 to dat Amt Beers tohöört un denn to dat Amt Leh. Na 1885 weer dat in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

De Oort is an’n 1. März 1974 Deel von de Gemeen Lintig worrn un hett denn to de ne’e Samtgemeen Beers tohöört. De Gemeen Lintig un de Samtgemeen Beers sünd to’n 1. Januar 2015 oplööst worrn. Dat ganze Rebeed höört nu to de Gemeen Geestland. Binnen Geestland höört Hain to de polietsche Oortschop Lintig.

### Inwahnertall

### Religion

Hain is evangeelsch-luthersch un evangeelsch-reformeert präägt un höört to dat Kaspel von de Simultankark St. Fabian in Ringst.

### Wapen

Dat Wapen von Hain wiest vörn baven op grönen Grund en Seßelblatt un achtern ünnen op swarten Grund en Moorescher. De beiden Feller sünd deelt dor en sülvern Wellenbalken.

De Wellenbalken steiht för de Beek. Dat Seßelblatt steiht för de Bueree op de Geest un de Moorescher för den Törfafbo in dat Moor.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Ringst bi de Kark.

### Verenen

Hain hett en egene freewillige Füürwehr un en Schüttenvereen.

## Weertschop un Infrastruktur

De Filiaal von de Volksbank Bremerhoben-Cuxland in Hain hett 2013 dichtmaakt.

### Verkehr

Dör Hain löppt de Landsstraat 119, de in’n Süüdoosten na Eversdörp an de Bundsstraat 495 ran geiht un in’n Noordwesten na Lintig un Beers. Lüttjere Straten gifft dat ans na Doornsood, Langenmoor, Ringst un Köhlen.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 5 Debst liggt so 25 Kilometer in’n Noordwesten von Hain.

De nächste Bahnhoff is so bi teihn Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff op de Hööv an de Bahnlien Bremervöör–Bremerhoben.

## Footnoten



## Weblenken
Lüttenhain

**Lüttenhain** () is en lütten Oort in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers bi Hain mit bi.

## Geografie

De Oort liggt op de Geest an’n Rand na dat Moor. Dat Water ut dat Rebeed flütt af över’n Scheebeek na de Geest un över’n Hainer Beek na de Meh. In’n Noordwesten liggt dat Naturschuulrebeed Mietenmoor.

De Naveröörd sünd Grotenhain in’n Noorden, Langenmoor un Doornsood in’n Noordoosten, Nee Eversdörp in’n Süüdoosten, Op de Hööv in’n Süden, Drüddgeest un Stühbusch in’n Süüdwesten, Olenkamp, Olenstöhlen un Krönkenhütt in’n Westen un Langel un Wisswohl in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Lintig in’n Kanton Beers höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Ringst in’n Kanton Beverst.

De Oort hett vör 1859 to de Vaagdie Lintig in dat Amt Beers tohöört un denn to dat Amt Leh. Na 1885 weer dat in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

De Oort is weer fröher Deel von de Buurschop Hain un denn von de Gemeen Hain. Lüttenhain is an’n 1. März 1974 Deel von de Gemeen Lintig worrn un hett denn to de ne’e Samtgemeen Beers tohöört. De Gemeen Lintig un de Samtgemeen Beers sünd to’n 1. Januar 2015 oplööst worrn. Dat ganze Rebeed höört nu to de Gemeen Geestland. Binnen de Gemeen Geestland höört Lüttenhain to de Oortschop Lintig.

### Inwahnertall

### Religion

Lüttenhain is evangeelsch-luthersch un evangeelsch-reformeert präägt un höört to dat Kaspel von de Simultankark St. Fabian in Ringst.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Jesu-Kark in Bremerhoben-Leh tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Lüttenhain is de freewillige Füürwehr Hain tostännig.

### Verkehr

Lüttenhain is över de *Lüttenhainer Straat* mit de Landsstraat 119 in Grotenhain verbunnen, de in’n Süüdoosten na Eversdörp an de Bundsstraat 495 ran geiht un in’n Noordwesten na Lintig un Beers. Över de Straat *Ünner de Linnen* is de Oort in’n Süüdwesten mit Köhlen un de Kreisstraat 39 un L&nbsp;128 verbunnen. De L&nbsp;128 löppt in’n Süden na Beverst.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Bremerhoben–Cuxhoben). De Opfohrten 8 Geestmünn un de 5 Debst doot so üm un bi 26 Kilometer in’n Westen von Lüttenhain liggen.

De nächste Bahnhoff is so bi teihn Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Geestenseth an de Bahnlien Bremervöör–Bremerhoben.

## Footnoten
Samtgemeen Beers (1971–1974)

De **Samtgemeen Beers** () weer en Rebeetsverband in’n Oosten von’n Landkreis Wersermünn (vondaag Landkreis Cuxhoben), de von 1971 bet 1974 bestahn hett.

De Samtgemeen hett sik an’n 1. April 1971 billt. De Gemenen Beers (mit Ankloh), Drangst, Elm (mit Maschkamp), Fickmöhlen, Flögeln, Hain, Hainmöhlen, Kührst (mit Alfst), Lintig, Meckelst un Ringst hebbt sik dor freewillig in tohoopslaten.

Mit de Kommunalreform in Neddersassen von’n 1. März 1974 is de Samtgemeen denn wedder oplööst worrn. De lüttjeren Gemenen sünd denn to gröttere Gemenen tohoopslaten worrn un disse grötteren Gemenen hebbt de ne’e Samtgemeen Beers billt. Bavento is dor noch de Gemeen Köhlen tokamen. Blots de lüttje Oord Drüddgeest, de von 1971 bet 1974 to de Samtgemeen Beers höört hett, is 1974 na Op de Hööv wesselt un höört vondaag to de Samtgemeen Geestborn in’n Landkreis Rodenborg.

## Samtgemeendirekters

* 1971-: Wilfried Habenicht

## Footnoten
Schmoo

De **Schmoo** is en Beek, de von links in de Hamm flütt.

De Schmoo hett ehren Born in’n Ummel in’n Noordoosten von Hepst. Se flütt toeerst na Süüdwest. Al na en kort Enn geiht de Bahnlien von’n Moorexpress över den Beek röver. De Schmoo flütt dör den Oort Hepst dör un nu na Westen. Dor drippt se op den Reithbeek, löppt twüschen Nee Sankt Jürgen un Huttenbusch langs un münnt in’n Westen von disse beiden Öörd güntsied Düvelsmoor in de Hamm.

## Footnoten
Lynsey de Paul

**Lynsey de Paul** (* 11. Juni 1950 in London, England; † 1. Oktober 2014 ok dor; eegentlich *Lynsey Monckton Rubin*) weer en britisch Singerin un Songschrieverin.

As Texterin vun dat vun de Grupp The Fortunes sungen Leed *Storm in a Teacup* harr se  1972 en eersten Hit in de britisch Charts. Eenig Maand later kunn se dor mit *Sugar Me* en wiederen Titel platzeeren, ditmal vun hör sülvst sungen.

1973 weer se de eerste Fru, de den Ivor Novello Award kreeg – för den Song *Won't Somebody Dance with Me*, de as best Ballade uttekent wurr. Hör 1976 upnommen Song *If I Don’t Get You the Next One Will* hett se dat Enn' vun hör Affäär mit Ringo Starr verarbeit.

Mit dat Leed *Rock Bottom*, de se tosommen Mike Moran schreev, nehm se 1977 an den  Eurovision Song Contest deel un belegg den tweeten Platz. De Song reck in Düütschland, Frankriek, den Nedderlannen, Öösterriek un de Swiez vördere Platzen in de Single-Charts. 

All tosommen schreev se tüschen1972 un 1977 14 Songs, de in de britischen Charts keemen. Neben hör Musikkarriere weer se ok as Schauspeelerin in Feernsehserien un Musicals tätig. 1992 broch se en Video över Sülvstverteedigung mit den Titel *Taking Control* herut.

Lynsey de Paul is an' 1. Oktober 2014 in dat Öller vun 64 Johren in en Londoner Krankenhuus an de Folgen vun Hirnblööden storven.

## Diskografie
* Sugar Me (1972)
* Surprise (1973)
* Lynsey Sings (1973)
* Taste Me Don't Waste Me (1974)
* Love Bomb (1975)
* Tigers and Fireflies (1978)
* Before You Go Tonight (1990)
* Just a Little Time (1994)
* Sugar and Beyond (2013)
* Into My Music: Anthology 1975 - 1979 (2013)

## Weblenken

* Offizielle Websteed
* 
* Diskografie un Billergalerie (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Rummeldeisbeek

De **Rummeldeisbeek** oder ok **Graav** is en Beek, de von links in de Hamm münnt.

De Born von’n Rummeldeisbeek liggt twüschen Rockst un Godenst. De Waterscheed twüschen Oost un Hamm liggt hier keen Kilometer von de Oost af. Von dor flütt de Beek groff na Westen. In’n Süden doot hier de Öörd Oostereis un Rohreis liggen. De Beek flütt den dör den Oort Rhaar un blifft in’n Süden von Glinst. Denn geiht dat twüschen Oostersood un Heudorp langs un de Rummeldeisbeek münnt in’n Noordwesten von Huttendorp in de Hamm. Dat Water flütt denn later in de Lesum un de Werser un von dor in de Noordsee.

## Footnoten
Baad

De **Baad** is en 16,7 Kilometer langen Beek, de von links in de Oost münnt.

De Born von de Baad liggt in dat Moor twüschen Steenfeld un Wehldörp. Dat Hemelsmoor is dor de Waterscheed na dat Rebeed von de Wörp. Von dor flütt se in de Form von en ümkehrt *S* na Noord/Noordwest. Op dat rechte Över doot Brüttendörp, Brümmerhoff un Olendörp liggen un op dat linke Oostertimk. Bi Oostertimk münnt von links de Bullenseegraven in de Baad, de von’n Bullensee kummt. De Baad löppt denn direkt dör dat Dörp Badenst un nimmt achter dat Dörp von links den Tanzbeek un den Hollenbeek op. In Baadmöhlen is de Beek to en Möhlendiek opstaut un hett dor fröher de Watermöhl andreven. Kort vör de Münn in de Oost bi Godenst nimmt de Baad noch von rechts den Haverstoppelbeek op.

De Oost münnt later in de Elv un dat Water kummt denn in de Noordsee.

## Footnoten
Samtgemeen Langen

De **Samtgemeen Langen** () weer en Rebeetsverband in’n Westen von’n Landkreis Wersermünn. De Samtgemeen is 1971 ut de Gemenen Langen, Debst, Imßen un Sievern billt worrn.

Mit de Kommunalreform in Neddersassen von’n 1. März 1974 is de Samtgemeen denn wedder oplööst worrn un de Gemenen, de dor in tohoopslaten weren, sünd mit de Gemenen von de Samtgemeen Niewohl (Niewohl, Holsseln, Hemendörp un Krümpel) to de Gemeen Langen tohoopgahn.
Amt Leh

Dat **Amt Leh** weer en Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Leh binnen de Landdrostie Stood. Dor hett groff dat Rebeed von de hüdigen Städer/Gemenen Bremerhoben, Geestland un Schippdörp tohöört.

Dat Leid över dat Amt harr bet 1867 en Amtmann. In de Prüßentied na 1867 hett de eerste Beamte Amtshauptmann heten.

## Geografie

In’n Noordoosten von dat Amt leeg dat Amt Beers, in’n Oosten dat Gericht Beverst, in’n Süden dat Amt Hagen, in’n Süüdwesten dat ollnbörgsche Amt Landwöörden, in’n Westen dat ollnbörgsche Amt Abbusen un de breemsche Stadt Bremerhoben un in’n Noordwesten dat Vaagdiegericht Land Wusten (Stand 1848).

## 1831–1852

Dat Amt Leh is 1831 grünnt worrn, as dat Gericht Leh mit dat Amt Stotel-Vieland tohoopleggt worrn is. Blots de Oort Holt ut dat Gericht Stotel-Vieland is dorbi an dat Amt Hagen fullen. Dör en Verordnung von’n 1. November 1838 is de Oort Holt denn aver to’n 1. Dezember 1839 doch Deel von dat Amt Leh worrn.

1848 weer dat Amt so 105,90 km² groot.

### Öörd Stand 1848

## 1852–1859

Dat Amt Leh hett bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 in dat Königriek Hannover dat Kaspel Debst mit de Gemenen Debst (mit Debsterbüttel), Langen, Laven, Sievern, Spaden un Wehden ut dat Amt Beers tokregen.

As Gericht för dat Amt is to’n 1. Oktober 1852 dat Amtsgericht Leh inricht worrn.

## 1859–1885

1859 bi de nächste Verwaltungsreform is dat kumplette Amt Beers denn Deel von dat Amt Leh worrn. Ok von dat Amt Beverst is en groten Deel mit de Kaspels Lox, Bexhöv, Oolluunbarg un Beverst un de Gemeen Apeler an dat Amt Leh kamen. De Gemeen Helljes, de kort vörher eerst mit dat Amt Beverst an dat Amt Leh kamen weer, müss dat Amt dör en Verordnung von’n 22. Juni 1859 wedder an dat Amt Oosterholt afgeven.

Nadem dat Königriek Hannover 1866 an Prüßen kamen is, sünd 1867 Stüürkreise in de ne’e Provinz Hannover inricht worrn. Dat Amt hett denn to’n Stüürkreis Leh tohöört.

## Na 1885

Bi de Verwaltungsreform in Prüßen to’n 1. April 1885 is dat Amt Leh oplööst worrn. Ut den Deel in’n Noorden von de Geest is de Kreis Leh worrn un ut den Rest in’n Süden von de Geest is de Kreis Geestmünn worrn.

## Inwahnertall

## Amtslüüd

* 1. Juli 1831–1836: Johann Gerhard Telting
* 1836–1849: Caspar Christian Friedrich Friedrichs
* 1849–1855: Friedrich Ernst Ostermeyer
* 1856–1858: Georg Heinrich Bacmeister
* 1857–1869: Johann Philipp Adolph Schönian (Regerungsraad)
* 1869–1875: Hugo Schultz
* 1876–1882: Theodor Duesberg
* 1882–31. März 1885: Ludwig Brandt

## Footnoten
Mannochmore

**Mannochmore** is en Whisky-Brenneree in de Neeg vun Elgin, Moray, Schottland.

## Historie
Mannochmore is en teemlich junge Brenneree, de eerst 1971 vun *John Haig & Co.* boet worrn is. In de Johren vun 1985 bit 1989 weer se stillleggt. Siet 1992 is en Single-Malt-Whisky ut de Destille op’n Markt. Vun 1996 an geev dat vun de Brenneree butendem den swarten *Loch Dhu*, de intwüschen aver nich mehr produzeert warrt. Wegen sien ungewöhnlichen Smack hett sik de Loch Dhu to en Sammlerstück entwickelt. Twüschen 1995 un 1997 weer de Brenneree wedder stillleggt. Siether produzeert se blots noch in de Wintermaanden. Se warrt denn vun de Arbeiters vun de Glenlossie-Destille bedreven, de blots in’n Sommer produzeren deit.

## Produkschoon
Mannochmore höört to de Whisky-Region Speyside. Dat Water to de Produkschoon stammt ut den Bardon Burn. Dat Molt warrt nich sülvst maakt, man ut de Molteree *Burghead Maltings* in Elgin betogen. De Destille hett en Meeschfatt (*mash tun*) vun twölf Tunnen un acht Gäärfatten (*wash backs*) vun jeedeen 54.000 Tunnen. Brennt warrt mit dree *wash stills* mit 14.400&nbsp;l un dree *spirit stills* mit 17.000&nbsp;l. Hitt maakt, warrt de Stills mit Damp.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns
Diederich Christian Arnold von Zesterfleth

**Diederich Christian Arnold von Zesterfleth** (* 25. September 1750 op Good Bargfreed bi Jörk; † 9. August 1820 in Stood) weer en düütschen Jurist.

Von Zesterfleth is 1750 as Söhn von Adelgunde Wilhelmine Elisabeth, borene von Horn (April 1721-16. Mai 1801), un Arnold Sigismund von Zesterfleth (1. Juli 1700-22. Juli 1778) op Good Bargfreed boren. Dat Good weer Stammseet von de Familie von Zesterfleth. He hett Juristeree studeert. He weer von 1771 bet 1778 Auditer un von’n 15. März 1784 bet to sien Rohstand an’n 22. Februar 1817 Richter an dat Oberappellationsgericht Celle. Von 1817 bet 1819 weer he Präsident von de Ridderschop von dat Hertogdom Bremen.

Von Zesterfleth hett an’n 28. Mai 1779 in Wiegersen (Kaspel Obbens) Juliane Magdalene von Horn (18. Dezember 1760–7. Januar 1805) freet. De beiden hebbt de Söhns Heinrich Christian Arnold (8. Januar 1781-18. April 1848) un Carl Ludowig (* 30. Mai 1784) un de Dochter Louise Caroline Johanne Elisabeth (18. Oktober 1794-14. Dezember 1827) hatt. Na’n Dood von sien Swiegervader Claus Hinrich von Horn hett von Zesterfleth dat Good Wiegersen övernahmen.
Achem-Veerner Geest

De **Achem-Veerner Geest** is en Geestrebeed in de Midd/in’n Noordoosten von Neddersassen un höört to de Stoder Geest. Nöömt is se na de Städer Achem un Veern. Na dat *[[Handbuch der naturräumlichen Gliederung Deutschlands]]* is dat en Naturruum mit en Grött von 516 km².

## Geografie

De Achem-Veerner Geest liggt an dat rechte Över von de Werser in’n Süüdwesten von dat Elv-Werser-Dreeeck. Dat sünd to’n groten Deel de Landkreis Veern un de Süden von’n Landkreis Rodenborg. In’n Noorden grenzt de Achem-Veerner Geest an dat Wümm-Daal un in’n Oosten an de Lümbörger Heid. Dat Rebeed von Bremen in’n Westen warrt to de Eems- un Wersermaschen tellt, dat Rebeed in’n Süden güntsied de Werser to dat Werser-Aller-Flachland.

De Achem-Veerner Geest warrt ünner annern wieder indeelt in de Linnelner Geest in’n Oosten, de den Övergang na de Lümbörger Heid billt, un de Veerner Dünen, de in’n Süden liggen doot. Op de Dünen langs de Werser liggt en oold Siedlungszentrum, dor reegt sik een Oord an’n annern. Dat Holbmer Moor hett sik billt, nadem Water in dat Zechstein-Solt in’n Ünnergrund insickert is un dat Solt oplööst hett. De Eer is nasackt un hett en Lunk billt.

De höögste Punkt is mit 74 Meter över NN de Steenbarg bi Holbm.

Dat Rebeed is präägt von Moränen ut de Iestieden. Dat Rebeed is to’n groten Deel Geest, Heid un Moor. De Westen in dat Bremer Ümland is stärker urban präägt, na Oosten hen jümmer mehr ländlich.

## Öörd

* Achem
* Ahusen
* Eiten
* Kerklinneln
* Karkwals
* Langwedel
* Westerwals
* Veern

## Footnoten
Bundsautobahn 864

De **Bundesautobahn 864** (kort: **BAB&nbsp;864** oder ok **A&nbsp;864**) is en Autobahn in Baden-Württembarg mit en Samtläng vun blots söss Kilometer. Se verlöpt vun Donaueschingen an Sunthausen vörbi bit na’t Autobahndreeeck Bad Dürrheim.

## Historie
In’n Anfang weer de BAB&nbsp;864 as Deelstück vun de BAB&nbsp;86 plaant, de in de Twüschentiet nich mehr op’n Plaan steiht. De hüütige BAB&nbsp;864 hett aver de Kilometerangaven vun de ehmols plaanten BAB&nbsp;86: Se fangt in Donaueschingen bi 84,0&nbsp;km an un ennt an’t Autobahndreeeck Bad Dürrheim mit Kilometer 90,0. Se is op hele Läng Deel vun de Anslusssteed Donaueschingen bit na’t Dreeeck Bad Dürrheim Deel vun de Europastraat 531, de vun Offenburg na Bad Dürrheim verlöpt.

Op den Övergang vun de B&nbsp;27 na de BAB&nbsp;864 geev dat an’n 6. September 1992 en slimmen Unfall: En Bus mit ruchweg föfftig Fohrgäst ut Wunsiedel, de op’n Weg na en Wannerutfohrt in Zell im Wiesental weern, is wegen to hoge Snelligkeit un Övermöden vun’n Busfohrer in’t Sleudern kamen un dorbi mit en PKW tosamenstött. Opletzt is de Bus op de Leitplank kippt, de op Höög vun de Finsters opdrapen de un den Bus in’t Rebeet vun’t Heck apenreten hett. Dorbi sünd 21 Minschen ümkamen. Wietere twintig – ünner annern de Fohrer – sünd swoor besehrt worrn.

## Literatur
* Klaus Schefold, Alois Neher (Rutgever): *50 Jahre Autobahnen in Baden-Württemberg. Eine Dokumentation.* Im Auftrag des Autobahnamtes Baden-Württemberg. Autobahnamt Baden-Württemberg, Stuttgart 1986.

## Weblenken

* Naue Streckenbeschrieven vun de A&nbsp;864
Borchert von Swonewebel

**Borchert von Swonewebel** († 23. März 1580) weer von 1576 bet to sien Dood 1580 de eerste Präsident von de Ridderschop von dat Hertogdom Bremen, de noch överlevert is.

Borchert is as de drüdde von veer Söhns von Margareta von Sandbeck († 1586) un Jürgen von Swonewebel boren. Borchert hett eerst ünner Johannes Molanus un later an de Universität Köln studeert. He is denn bi’t Militär ween un hett ünner annern in Frankriek, Däänmark un Dithmarschen fuchten.

He weer verheiraadt mit Elisabeth von Weersbe (1530-1580). Mit ehr harr he dree Söhns, Georg, Arend un Johann, un een Dochter, Margareta.
Glenlossie

**Glenlossie** is en Whisky-Brenneree in de Neeg vun Elgin, Moray, Schottland.

## Historie
Grünnt weer de Brenneree Glenlossie 1876 vun John Duff. As twintig Johren later een vun sien beiden Mitbesitters, Alexander Grigor Alan, doodbleev, hett he de Destille vullstännig an Henry MacKay övergeven, üm sik op de nee grünnte Brenneree Longmorn to kunzentreren. In’t Johr 1919 güng Glenlossie denn an de *Distillers Company Ltd.* (DCL). Na en Brand is de Destille 1929 wedder opboet worrn. 1962 weer de Brenneree vun veer op söss Brennblasen vergröttert.

## Produkschoon
Glenlossie höört to de Whisky-Region Speyside. Dat Water för de Produkschoon stammt, jüst so as bi de Brennere Mannochmore in de Neeg, ut den Bardon Burn. De Brenneree arbeit mit en Meeschfatt (*mash tun*) vun acht Tunnen un acht Gäärfatten (*wash backs*) ut Läärkenholt vun 45.000&nbsp; jeedeen. Brennt warrt mit dree *Wash stills* vun tosamen 48.000&nbsp;l un dree *Spirit stills*, de tosamen 43.200&nbsp;l faten doot. Hitt maakt warrt de Brennblasen mit Damp.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.
Samtgemeen Elsdörp

De **Samtgemeen Elsdörp** () weer en Rebeetsverband in’n Landkreis Bremervöör (vondaag Landkreis Rodenborg). De Samtgemeen is ut de Gemenen Elsdörp, Ehsdörp, Frankenbossel, Hatz, Rüspel, Volkens un Wist billt worrn.

De Samtgemeenraad harr 15 Liddmaten.

Bi de Gemeenreform in Neddersassen is de Samtgemeen Elsdörp to’n 1. März 1974 oplööst worrn un de Gemenen sünd utbenahmen Wist all Deel von de Gemeen Elsdörp worrn. Wist is an de Gemeen Zeven kamen. De Gemenen Elsdörp un Zeven sünd denn wedder Deel von de Samtgemeen Zeven worrn.

## Samtgemeendirekters

* Wilhelm Albers
Samtgemeen Sürsen (1965–1974)

De **Samtgemeen Sürsen** () weer en Rebeetsverband in’n Landkreis Bremervöör (vondaag Landkreis Rodenborg). De Samtgemeen is an’n 29. Juni 1965 ut de Gemenen Sürsen, Fehrenbrook, Granst, Haßel, Lahmst, Ochenhusen, Ohrel, Parnwinkel, Rockst, Godenst un Grafel billt worrn. Dat weren also toeerst ölven Gemenen.

1967 hebbt sik de beiden Gemenen Deins un Malst ok anslaten. Gliektiedig is de Gemeen Fehrenbrook Deel von de Gemeen Grafel worrn. Nu weren dat also twölv Gemenen. 1970 sünd denn ok noch de Gemenen Annerlingen un Seedörp Deel von de Samtgemeen worrn.

Mit de Kommunalreform in Neddersassen von’n 1. März 1974 is de Samtgemeen denn wedder oplööst worrn. De lüttjeren Gemenen sünd an gröttere anslaten worrn un ut de Gemenen von de ole Samtgemeen is tohoop mit de Gemenen Byhusen, Farm, Sandbossel, Oostereis, Rhaar un Rohreis de ne’e, gröttere Samtgemeen Sürsen billt worrn.

De Samtgemeenraad harr 28 Liddmaten.

## Samtgemeenbörgermeesters

* 1965–1972: Heinrich Lauenstein
* 1972–1974: Detlef Hesse

## Samtgemeendirekters

* 1965–1974: Helmut Claus
Samtgemeen Wilst

De **Samtgemeen Wilst** () weer en Rebeetsverband in’n Landkreis Bremervöör (vondaag Landkreis Rodenborg). De Samtgemeen is ut de Gemenen Wilst, Vörwark, Dipshorn un Steenfeld billt worrn.

Mit de Kommunalreform in Neddersassen von’n 1. März 1974 is de Samtgemeen denn wedder oplööst worrn. De Gemenen sünd to gröttere Gemenen tohoopleggt worrn un dat Rebeed von de Samtgemeen Wilst hett denn to de ne’e Samtgemeen Tarms höört.

De Gemeenraad harr teihn Liddmaten.

## Samtgemeendirekters

* Johann Schröder
Samtgemeen Oostdaal

De **Samtgemeen Oostdaal** () weer en Rebeetsverband in’n Landkreis Bremervöör. De Samtgemeen is an’n 1. Januar 1971 ut de Gemenen Bevern, Byhusen, Isheim, Minst, Oostendörp, Plönjeshusen, Sandbossel un Sprekens billt worrn.

Mit de Kommunalreform in Neddersassen von’n 1. März 1974 is de Samtgemeen denn wedder oplööst worrn. De Gemenen in de Samtgemeen Oostdaal sünd denn to’n gröttsten Deel von de Eenheitsgemeen Bremervöör worrn. En poor Öörd sünd aver ok Deel von de Samtgemeen Sürsen worrn.

De Gemeenraad harr 17 Liddmaten.

## Samtgemeendirekters

* Johann Meyer
Sürser Beek

De **Sürser Beek** is en Beek, de von rechts in de Oost münnt.

De Sürser Beek hett sien Born in’n Süden von Haßel. Von dor flütt dat Water na Noordwesten dör Sürsen dör un an Parnwinkel langs. Op dat linke Över liggt denn Hütten un op dat rechte Ochenhusen. In’n Süüdoosten von Ochenhusen münnt de Beek in de Oost. Dat Water in de Oost flütt denn wieder na de Elv un rin’e Noordsee.

De Water- un Bodenverband Sürser Beek is 1968 grünnt worrn un is tostännig för den Ünnerholt von’n Sürser Beek un de Waterlööp, de dor rinmünnt. Fröher hett dat Klärwark Sürsen sien Afwater in’n Sürser Beek afleidt. Na en Ümbo 1995 flütt dat Afwater aver direkt in de Oost.

## Footnoten
Johann Philipp Adolph Schönian

**Johann Philipp Adolph Schönian** (* 10. September 1814 in Clausthal; † 11. Februar 1886 in Hannover) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Schönian is 1814 in Clausthal boren. Von’n 23. April 1830 bet to’n 28. Februar 1833 weer he op de Kloosterschool Ilfeld. He hett denn an de Universitäten Göttingen un Heidelbarg Juristeree studeert.

He is 1839 Auditer in dat Amt Rodenborg ween, 1840 in dat Amt Ahlden, 1841 in dat Amt Niestadt un 1842 wedder in dat Amt Ahlden. Von 1843 bet 1846 weer he Amtsassesser in dat Amt Wenngessen un hett 1847 bet 1851 bi de Landdrostie Stood arbeidt. 1851 is he Gehemen Regerungsraad worrn un is 1856 as Amtmann von dat Amt Dustadt insett worrn. Schönian weer von’n 1. Oktober 1857 bet 1869 as Amtmann in dat Amt Leh un harr den Rang von en Regerungsraad. As Amtmann hett he ünner annern Reisen na England un Holland maakt, üm sik dor Havens antokieken, denn in dat Amt Leh is in disse Tied de Haven Geestmünn nee anleggt worrn. Schönian hett dorbi ünner annern de Verhandlungen mit Bremen un Ollnborg föhrt. Nadem Prüßen 1867 dat Königriek Hannover annekteert hett, hett Schönian sien Amt Amtshauptmann heten.

In’n Winter 1864/1865 hett Schönian de öösterrieksche Kriegsflott in Empfang nahmen, de vör de Küst ankert hett. 1867 is he Kreishauptmann von’n Kreis Leh worrn, wat he bet 1869 bleven is.

1869 is he Böverregerungsraad worrn un weer denn för dat Binnenafdeel in Königsbarg tostännig.
Raadhuus Stood

Dat **Raadhuus Stood** is dat ole Raadhuus von de Hansestadt Stood. Dat liggt in de Hökerstraat in de Binnenstadt von Stood glieks blangen de Cosmae-Kark.

Dat eerste Raadhuus is 1279 boot worrn.  Dat stünn do noch mit de Front na de Cosmae-Kark. De Raadskeller kummt an’n 22. Februar 1305 dat eerste Maal in dat Stoder Stadtbook vör. He is do al as Wienkeller un Gaststeed bruukt worrn.

Dat fröhere Raadhuus von Stood is bi’n Stoder Stadtbrand an’n 26. Mai 1659 afbrennt. Blots dat gotische Kellergewölv mit’n Raadskeller is nableven. Op dat ole Gewölv is 1667 en neet Raadhuus boot worrn.

In de Tied na’n Tweten Weltkrieg dee dat Raadhuus bilütten jümmer mehr to eng warrn. Aver eerst in de Johren 1985 bet 1988 is denn en neet modern Raadhuus blangen dat ole boot worrn.

De Königsmarcksaal is de grote Saal in’t Raadhuus. Sien Naam hett he aver eerst in’t 20. Johrhunnert kregen, na Hans Christoph Graf Königsmarck, wat de eerste sweedsche Guvernör in Stood weer, nadem de Sweden dat Hertogdom Bremen övernahmen harrn. De Hansestuuv weer bet 1955 de Deenstkamer von’n Börgermeester.

## Literatur

* Ursula Schwanitz-Roth: *Das Stader Rathaus: Geschichte, Nutzung, Restaurierung.* 1990

## Weblenken
Eugen Naumann

**Eugen Naumann** (* 2. Januar 1874 in Mikuszewo, Kreis Wreschen, Provinz Posen; † 7. September 1939 bi Kruschwitz) weer en düütschen Politiker.

Naumann is 1874 in Mikuszewo boren. He hett Juristeree un Staatswetenschoppen an de Universitäten in Lausanne, Freiburg un Berlin studeert. He hett sien Dokter maakt un is 1908 Landraad von’n Kreis Znin worrn. Dor is he bet 1917 bleven un is denn bet 1918 Landraad in’n Kreis Neehuus ween. As Landraad is Naumann na’n Dood von Diederich Hahn 1918 as Afornten för den Wahlkreis Stood 3 (Neehuus-Hadeln) in dat Prüüßsche Aforntenhuus nawählt worrn. Dat Aforntenhuus is denn aver noch in dat sülve Johr oplööst worrn.

Na’n Eersten Weltkrieg güng he trügg in de Provinz Posen op sien Riddergood in Suchorencz, Kreis Schubin. Hier is he 1919 för söss Maand in dat poolsche Interneerungslager in Szczypiorno bi Kalisch fasthollen worrn. 1919 is Naumann as Vörsitter von’n düütschen Volksraad in Posen wählt worrn. Na’n Tosamensluss mit’n düütschen Volksraad in Brombarg un nadem dat den ne’en Naam Deutschtumsbund zur Wahrung der Minderheitenrechte kregen hett, weer Naumann 1921 bet 1923 ok dor Vörsitter. 1923 is de Bund verbaden worrn.

1922 is he in’n poolschen Sejm wählt worrn un weer dor Vörsitter von de düütsche Frakschoon. In’n Sejm hett he bet 1930 seten.

Nadem 1939 de Twete Weltkrieg anfungen harr, hebbt em de poolschen Behörden verhaft. He is een Week later op en Marsch as Geisel bi Kruschwitz in de Neegd von Pakosch an’n Goplosee doodschaten worrn.

## Annern Kraam
Sien Opa hett ok Eugen Naumann heten un weer Böverbörgermeester von Posen un Liddmaat von’n Provinziallanddag (üm 1841).

## Footnoten
Georg Eisendecher

** Wilhelm Friedrich Ernst Eisendecher** (* 24. Juli 1813 in Emden; † 22. Dezember 1887 in Neehuus) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Eisendecher is 1813 as Söhn von’n Major un Ünnerpräfekt Eisendecher in Emden boren. He weer von’n 23. April 1830 bet to’n 16. Februar 1833 op de Kloosterschool Ilfeld un hett sik an’n 20. Oktober 1822 an de Universität Göttingen inschreven. He hett dor bet 1825 Juristeree studeert. En Deel von sien Studientied hett he sik ok in Russland ophollen. He weer Maat von dat Corps Hannovera Göttingen un en Tied lang dor Senior. Na dat Studium güng he in’n hannöverschen Verwaltungsdeenst.

Eisendecher is 1828 Auditer bi dat Amt Niestadt worrn, keem 1842 as Assesser in dat Amt Maanze, 1846 in dat Amt Herzberg un 1850 in dat Amt Bilderlahe. 1856 bet 1865 is he Amtmann von dat Amt Bokeln ween un 1865 bet 1868 von dat Amt Wittmund. Von 1868 bet 1885 weer he Amtshauptmann von dat Amt Neehuus un Kreishauptmann von’n Kreis Neehuus.

## Footnoten
Hümmlinger Platt

Dat **Hümmlinger Plat** is ein Dialekt vun'e Platdüütske Sprake, den överall up'n Hümmling proot wet. Dorbi bünt de Wörde in jedet Daarp anners, sodat man uppassen mut, dat de Lüe uk ne annere Uutsprake habt.

## Uutsprake
Dennoch kan man 'n poor glike Regeln upstellen. Dat Hümmlinger Plat haf alle Konsonanten und Vokale vun't Hoogdüütske, worbi *q*, *x*, *y* un *z* besünners selten vörkoomt. Doch güvt 't oft 'n poor Unnerscheide.
Dat *g* wet an't Wordende wo ein hoogdüütsket *ch* uutproot.
* *Dag* [dax] (Tag)

So uk vör *t* un *s*.
* *segt* [zɛxt] (gesagt)
* du *ligs* [lɪxs] (du liegst)

Dat *r* wet vun de meisten ölleren Proter as *rollendet R* [r] realisiert. De Jüngeren daut dat al nich mehr so oft.

Oft seg man *-m* statt *-(b)ben* un *-ven*.
* *habben* [ham] (haben)
* *boben* [boːm] (oben)
* *schriven* [ʃriːm] (schreiben)

De annern Konsonanten weert all gliek wo in't Hoogdüütske uutproot.
't wet in schlotene, de up ein Konsonant endet, un opene Silben, de up ein Vokaal endet, unnerscheen. Vokale weert in opene Silben immer lang uutproot un in schlotene kot. Is ein Vokaal in'e schlotene Silbe lang, so wet he doppelt schreven.

## Grammatik
Dat Hümmlinger Plat haf wo't Hoogdüütske drei Genera: masculinum, femininum un neutrum. De bestimten Artikel dorto bünt *den*, *de* un *dat*; de unbestimten *ein*, *eine* un *ein*. De weert aver nur in'e Eintaal unnerscheen. Oft wet den Artikel to * 'n*, * 'e* un * 't* karter mookt. In'n Pluraal gaat den Unnerscheid veloorn, den bestimten Artikel is *de*.

### Verben
De lichten Verben weert na folgende Tabelle konjugiert.

### Pronomen

### Pluraal
Bi't moken vun'n Pluraal güvt 't 'n poor Besünnerheiten.
So gaat oft ein finalet *d* veloorn.
* *dat Leid* (das Lied) / *de Leier* (die Lieder)
* *dat Kind* (das Kind) / *de Kinner* (die Kinder)

Uk ännert ein poor Wörde eern Stamvokaal.
* *dat Glas* (das Glas) / *de Glöse* (die Gläser)

Mookt beidet:
* *dat Rad* (das Rad) / *de Röe* (die Räder)

Oder habt eine gans annere Mehrtaal.
* *de Kau* (die Kuh) / *de Kaje* (die Kühe)
* *den Mann *(der Mann) / *de Kerlze *(die Männer/die Kerle)
Edradour

**Edradour** is en Whisky-Brenneree in en lütt Daal in’n Oosten vun den Oort Pitlochry in Schottland. De Destille is de lüttste Whisky-Brenneree vun Schottland. Vun de Arbeiters warrt in de Week blots twölf Fatten mit 600&nbsp;Gallonen (üm un bi 2.720&nbsp;Liter) Destillat herstellt. In’t Johr gifft dat blots 90.000&nbsp;l oder ruchweg 250.000 Buddels. De Brenneree warrt ok veel vun Touristen besöcht: Jeed Johr kamt ruchweg 100.000 Besökers, so dat tosätzlich meist 20 Lüüd as Frömmenföhrers anstellt sünd. In de schottischen Denkmollisten is dat Brenneree-Huus in de Kategorie B inordent.

## Naam
Dat is nich vullstännig kloor, woneem de Naam *Edradour* herkummt. Mööglich sünd twee verschedene Phrasen ut de schottisch-gäälschen Spraak. Dat eerste is *Edred Dhobhar* („De Stroom vun’n König Edred“), dat annere *Eadar Dhà Dhobhar* („Twüschen twee Strööm“). Dat tweete warrt ok in gäälsche Koorten as Oortsbeteken wiest un dorüm bi Touristen-Föhren as Oorsprung vun den Brenneree-Naam annahmen.

## Historie
De Destille Edradour is wohrschienlich al 1825 vun en Genossenschop vun Buern grünnt worrn, üm den Egenbruuk to decken. Offiziell grünnt weer de Benneree 1837; to disse Tiet stünn de Naam to’n eersten mol in en Oorkunn. 1841 is de Genossenschop in *John McGlashan&nbsp;&&nbsp;Co.* ümnöömt worrn, as de Produkschoon nu för den Markt lopen de.

In’t Johr 1933 is Edradour vun *William Whiteley&nbsp;&&nbsp;Co.* övernahmen worrn, en Dochterünnernehmen vun de US-amerikaansche Grupp *J.G.&nbsp;Turney&nbsp;&&nbsp;Sons*. Dormit is Edradour Deel vun’t *King Ransom* worrn. 1982 is de Brenneree denn an *Campbell Distillers Ltd.* gahn, de to den Snaps-Kunzern Pernod Ricard höört. De eerste Single-Malt-Whisky ut de Destille is 1986 affüllt worrn. An’n 22.&nbsp;Juli&nbsp;2002 is Edradour an den unafhangigen schottischen Affüller Signatory wieter verköfft worrn.

De Brenneree hett en egen Besöker-Zentrum, dat aver siet Januar 2010 blots noch gegen Intritt besichtigt warrn kann. Dorför drööft de Besökers aver dat Glas vun de Whiskyproov behollen.

## Produkschoon

Edradour tellt to de Whisky-Region Highlands. Ehr Water betütt se ut en Born an’n Mhoulin Moor. De Destille hett en Meeschfatt (*mash tun*) vun 1,25&nbsp;t un twee Gäärfatten (*wash backs*) ut Douglasienholt vun jeedeen 5.000&nbsp;l. Brennt warrt de Whisky in een *Wash still* vun 4.218&nbsp;l un een *Spirit still* vun 2.179&nbsp;l.

De Smack vun den Whisky is verscheden un hangt af vun den vörhigen Bruuk vun dat Lagerfatt. Vun’n Grundsatz her is Edradour en bannig kräftigen Whisky, de aver mit Noten vun Karamell ok ’n beten sööt smeckt.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Borns


## Weblenken

* The Definitive Scotch Whisky Information Website (engelsch)
Trojany (Dąbrówka)

**Trojany** is en Dörp in Polen un liggt in de Gemeen Dąbrówka. Dat liggt in dat Powiat Wołomiński in de Woiwodschop Masowien. 2014 leven dor 490 Inwahners.
Otterster Beek

De **Otterster Beek** is en Beek, de in de Wall münnt.

De Otterster Beek hett ehren Born in’n Süden von Stapel. Von dor flütt se toeerst na Süüdwesten an Benkel langs un wennt sik denn na Süden. Op dat linke Över doot Taaken un Northauen liggen. Bi Northauen münnt de Wischhoffsgraven in de Otterster Beek. Vör Otterst böögt de Beek denn wedder na Süüdwest. Dor münnt de Dauensiekgraven in de Otterster Beek, de ok dat Water ut’n Otterster See afföhrt. Güntsied Quelkhorn münnt de Otterster Beek in de Wall.

De Water flütt von de Wall wieder in de Wümm un över de Lesum in de Werser un de Noordsee.

En groten Deel von de Rebeden langs de Otterster Beek doot in dat Landschopsschuulrebeed Böver Beekdaal liggen.
Wall (Beek)

De **Wall** is en Beek, de in de Wümm münnt.

De Wall hett ehren Born in’n Linnwedel twüschen de Öörd Vörwark, Stapel un Winkeldörp. Von dor flütt se na Süüdwest, in’n Süden von Vörwark un an’n Hoff Hollinghusen langs. Kort vör Dipshorn nimmt se von links den Hollenbrooksgraven op un in’n Süüdoosten von Dipshorn den Diekergraven. De Wall flütt nu twüschen de Dörper Otterst op dat linke Över un Bookholt op dat rechte Över langs, dreiht na Süden un nimmt von links de Otterster Beek op. Op dat rechte Över liggt denn Quelkhorn. In’n Westen von Otterbarg bi Kamp münnt de Beek in den Wietengraven, wat en Arm von de Wümm is.

De Water flütt von de Wümm wieder in de Lesum un över de Werser in de Noordsee.

En groten Deel von de Rebeden langs de Wall doot in dat Landschopsschuulrebeed Wümmdaal mit Dünen un Siedendalen liggen.

In de Oorkunnen kummt de Naam von de Wall toeerst 1235 vör, as de Bremer Arzbischop Gerhard II. dat Klooster Leendaal dat Egendom an’n Teegd över 19 Stücken Land an Wümm un Wall bestätigt, dat Ridder Borchert von Gröpeln mit sien Bröder dat Klooster verarvt hett.

## Footnoten