Westgermaansche Spraken

De **westgermaanschen Spraken** sünd mit rund 490&nbsp;Millionen Sprekerschen un Sprekersde gröttste mang den dree Telgen vun de germaanschen Spraken (de annern sünd Noordgermaansch un dat uutstorven Oostgermaansch). To disse Telgen höört to: Hoogdüütsch mit Jiddisch un Luxemborgsch, Nedderlannsch mit Afrikaans, Plattdüütsch, de freeschen Spraken un Engelsch mit Scots.

Mang dissen Spraken is dat Engelsche mit meer as een Milliarden Sprekerschen un Sprekers de weltwied meestspraken Spaken. Binnen Europa sünd de gröttsten westgermaanschen Spraken Engelsch, Hoogdüütsch un Nedderlandsch.

## Historie

### Oorsprung
De Spraakwetenschop deelt de germaanschen Spraken traditschonell in dree Gruppen: Westgermaansch, Oostgermaansch un Noordgermaansch.

Bet in dat 20.&nbsp;Jaarhunnerd harr een Deel Spraakwetenschoppers de Ansicht, dat sik Sprekerschen un Sprekers vun allen germaanschen Spraken bet in de Völkerwannertied verstann kunnen. Wieldes anner de Ansicht harrn, dat sik Sprekerschen un Sprekers vun westgermaanschen Varietäten so as Ooldfranksch un oostgermaanschen Spraken so as Gootsch al in dt 3.&nbsp;Jaarhunnerd nich meer verstaan kunne. Nademdat de Spraakwetenschop in dat fröhe 21.&nbsp;Jaarhunnerd bi de Rekonstruktschoon vun dat Oorwestgermaansch düchtig vöörankem, is de Kunsens vundaag, dat West- un Oostgermaansch würklich al in daat 3.&nbsp;Jaarhunnerd nich meer gegnsiedig to verstaan weren, wieldes West- un Noordgermaansch längere Tied deelwies gegensiedig to verstaan weren.

Dialekten mit westgermaanschen Kennteken billen sik in de late Jastörp-Kultuur (ca. 1.&nbsp;Jaarhunnerd v. Chr.) uut dat Oorgermaansche.

### Kennteken
De westgermaansche Grupp ünnerscheedt sik döör een Reeg phonoloogsche, morpholoogsche un lexikaalsche Innovatschonen oder Archaismen, de sik nich dat Noord- oder Westgermaansche finnt. Bispelen för typsch westgermaansche Luudwannels sünd:

* Alle labiovelare Kunsonanten (bloot nich an’n Woordanfang) warrt unrund maakt.
* De Wannel vun **-zw-*  un **- đw-*  to **-ww-*, so as in **izwiz* > **iwwiz* ‚ji‘ ; **feđwōr* > **fewwōr* ‚veer‘.
* [ð], de frikative Allophon vun /d/, warrt allerwegens to [d]. (De beiden anneren Frikative [β] un [ɣ] blievt)
* Verlust vun /z/ an’n Woordenn. Bloot Ooldhoogdüütsch bewaart den Luud as /r/ in een paar eensülvigen Wöör.
* Verlust vun **-a* an’n Woordenn in meersülvigen Wöör, so as de Akkusativ Eentall ooldhoogdüütsch *horn* vs. oornoordsch *horna* ‘Hoorn’.
* Westgermaansche Geminatschoon: alle Kunsonanten vöör /j/, /r/ uutbenamen, warrt langer maakt.
* Oorgermaansch **e* wickelt sik to /i/ vöör /i/ un /j/ uut.

As enen Archaismus het dat Westgermaansch, besünners dat Ooldhoogdütsch, den grammatschen Wessel in velen Verben bewaart. In den oost- un noordgermaanschen Spraken is de grammatsche Wessel al in den fröhsten nableven Texten uutgleken worrn.

Archaismen in de Morphologie sünd de bewaarte Instrumentalis, de athemaatschen Verben, un wat Sporen vun den olen Aorist.

Butendem hebbt de westgermaanschen Spraken Wöör –&nbsp;Archaismen un gemeensamen Innovatschonen&nbsp;– gemeen, de sik nich in’n Noord- oder Westgermaanschen finnt.

## Westgermaansch un Noordgermaansch hüüt

De gröttste Ünnerscheed twüschen de westgermaanschen un de noordgermaanschen Spraken is, dat de westgermaanschen den bestimmten Artikel vör dat Woord hebbt un de noordgermaanschen den bestimmten Artikel achter dat Woord anhangt.

## Bispeel
****Westgermaansche Spraken:***
* Ooltsassisch: thiu tīd, thia tīdi
** Plattdüütsch: de Tiet, de Tieden
* Nedderlandsch: de tijd, de tijden
* Oolthoochdüütsch: diu zīt, dia zīti
** Hoochdüütsch: die Zeit, die Zeiten
* Ooltengelsch: sēo tīd, þā tīda; sē tīma, þā tīman
** Engelsch: the time, the times

****Noordgermaansche Spraken:***
* Ooldnoordsch: tíðin, tíðirnar; tíminn, tímarnir
** Ieslandsch: tíminn, tímar
** Norweegsch: tiden, tidene
** Sweedsch: tiden, tiderna

## Kritik an „Westgermaansch“

Na Menen vun den Spraakwetenschopper Friedrich Maurer is „Westgermaansch“ man en Konstrukt. Besünners draff en nich glöven, dat in ole germaansche Tieden dat al so weer. So kann dat ook wesen, dat dat sonöömte „Noordseegermaansch“ (Ingväoonsche Spraken) fröher en Middelding twüschen Noord- un Binnengermaansch weer.

## Literatur
* Marian Adamus: *On the mutual relations between Nordic and other Germanic dialects.* In: *Germanica Wratislavensia* 7, 1962, S. 115–158.
* Alfred Bammesberger: *Der indogermanische Aorist und das germanische Präteritum.* In: *Languages and Cultures. Studies in Honor of Edgar C. Polomé.* de Gruyter, Berlin 1984.
* Alfred Bammesberger (Hrsg.): *Old English Runes and their Continental Background.* Winter, Heidelberg 1991, ISBN .
* Alfred Bammesberger: *The Preterite of Germanic Strong Verbs in Classes Fore and Five.* In: *North-Western European Language Evolution* 27, 1996, S. 33–43, .
* Rolf H. Bremmer (Hrsg.): *Current trends in West Germanic etymological lexicography.* In: *Proceedings of the Symposium Held in Amsterdam 12–13 June 1989.* Brill, Leiden 1993.
* Rolf H. Bremmer Jr.: *An Introduction to Old Frisian. History, Grammar, Reader, Glossary.* Benjamins Publishing Company, Amsterdam 2009, ISBN .
* Wolfram Euler: *Vom Westgermanischen zum Althochdeutschen.* In: *Sprachaufgliederung im Dialektkontinuum* (= *Klagenfurter Beiträge zur Sprachwissenschaft.* Band 28/29). 2002–2003, S. 69–90.
* Heinrich Härke: *Anglo-Saxon Immigration and Ethnogenesis.* In: *Medieval Archaeology* 55, 2011, S. 1–28, , online.
* Susan Hilsberg: *Place-Names and Settlement History. Aspects of Selected Topographical Elements on the Continent and in England.* Magisterarbeit, Universität Leipzig 2009.
* Thomas Klein: *Im Vorfeld des Althochdeutschen und Altsächsischen.* In: *Entstehung des Deutschen.* Heidelberg 2004, S. 241–270.
* Frederik Kortlandt: *Anglo-Frisian.* In: *North-Western European Language Evolution* 54/55, 2008, S. 265–278, .
* Jantina Helena Looijenga: *Runes around the North Sea and on the Continent AD 150–700; Text & Contents.* SSG Uitgeverij, Groningen 1997, ISBN .
* Friedrich Maurer: *Nordgermanen und Alemannen. Studien zur germanischen und frühdeutschen Sprachgeschichte, Stammes- und Volkskunde.* Hüneburg, Straßburg 1942, ISBN .
* Bernard Mees: *The Bergakker inscription and the beginnings of Dutch.* In: *Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik* 56, 2002, S. 23–26, online.
* Raymond I. Page: *An Introduction to English Runes.* 2. Auflage. Bogdell Press, Woodbridge 1999, ISBN .
* Raymond I. Page: *Frisian Runic Inscriptions.* In: Horst Munske (Hrsg.): *Handbuch des Friesischen.* Tübingen 2001, S. 523–530.
* Donald R. Ringe: *Cladistic principles and linguistic reality: the case of West Germanic.* In: Philomen Probert, Andreas Willi (Hrsg.): *Laws and Rules on Indo-European.* Oxford University Press, Oxford 2012, ISBN 9780191741579, S. 33–42, online.
* Elmar Seebold: *Westgermanische Sprachen.* In: *Reallexikon der germanischen Altertumskunde* 33, 2006, S. 530–536.
* David Stifter: *The Proto-Germanic shift *ā > ō and early Germanic linguistic contacts.* In: *Historische Sprachforschung* 122, 2009, S. 268–283, .
* Patrick V. Stiles: *The fate of the numeral 4 in Germanic.* In: *NOWELE* 7, 1985–1986a, S. 3–27, .
* Patrick V. Stiles: *The fate of the numeral 4 in Germanic.* In: *NOWELE* 8, 1985–1986b, S. 3–25, .
* Patrick V. Stiles: *Remarks on the Anglo-Frisian thesis.* In: *Friesische Studien I* (= *NOWELE Supplement Series.* Band 12). Odense 1995, S. 177–220, ISBN 978-87-7838-059-3.
* Patrick V. Stiles: *Place-adverbs and the development of Proto-Germanic long *ē1 in early West Germanic.* In: Irma Hyvärinen (Hrsg.): *Etymologie, Entlehnungen und Entwicklungen* (= *Mémoires de la Société Néophilologique de Helsinki.* Band 63). Helsinki 2004, S. 385–396.
* Joseph B. Voyles: *West Germanic Inflection, Derivation and Compounding.* Mouton, Den Haag 1974, ISBN .
* Joseph B. Voyles: *Early Germanic Grammar. Pre-, Proto-, and Post-Germanic Language.* Academic Press, San Diego 1992, ISBN .

## Weblenken

## Footnoten