open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marlene Dietrich

**Marlene Dietrich** (* 27. Dezember 1901 in Berlin, Düütsch Riek; † 6. Mai 1992 in Paris, Frankriek) weer en düütsch-amerikaansche Schauspelersche un Singersche. Se is as en vun de gröttsten Filmstars in’n  20. Johrhunnert bekannt un hett en besünnern Stell in de Film- un Musikhistorie innohmen.

Marlene Dietrich is in Berlin in’t Johr 1901 boren. Ehr Karriere as Schauspelersche un Singersche hett ehr in de 1930er un 1940er Johren  up de ganse Welt Rohm un Bekannhtheed brocht. Se hett eerst in Düütschland Karriere mookt un is dor dör Filmen as "*Der blaue Engel*" (1930) bekannt worrn. Se is in de 1930er Johren na Hollywood utwannert, wo ehr internatschonale Karriere so richtich anfungen hett. 

Dietrich eer markanten Filmrullen in Filmen as  in "*Morocco*" (1930), "*Shanghai Express*" (1932) un "*Destry Rides Again*" (1939) hebbt ehr den Rang as en vun de eersten Hollywoodstars in’n 20. Johrhunnert geven. Ehr unverkennbare Persöönlikheed, ehr elegante Stil, un ehr androgyne Utdruck hebbt ehr to en Sexsymbol maakt.

Na den Tweeten Weltkrieg hett Marlene Dietrich ehr Filmkarriere nalaten un sik mehr op dat Singen konzentreert. Se hett weltwied in groten Konzertsälen sungen un is dör ehr Chansons as "*Lili Marleen*" un "*Falling in Love Again*" bekannt worrn. 

Marlene Dietrich is in de 1990er Johren in Paris storven. Se hett enen Inflood up Film, Musik, un Theoter achterlaten, de eer up Duur enen Namen in Film-, Musik- un Kultuurhistorie schapen.

## Literatur
* Spoto, Donald. "Blue Angel: The Life of Marlene Dietrich." Cooper Square Press, 2000.

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Marlene Dietrich
* Marlene Dietrich Collection Berlin
Sergei Michailowitsch Eisenstein

**Sergei Michailowitsch Eisenstein** (; *&nbsp; in Riga, Russland; † 11. Februar 1948 in Moskau, Sowjetunion) weer en russ’sch Filmregisseur un Filmtheoretiker. He gellt as en vun de bedüdensten Filmmakers in de Historie vun dat Kino.

Sergei Eisenstein is in Riga, dat to de Tied in dat Russ’sche Riek lee, boren. Sien fröhe Warken as Filmmaker sünd de Film "*Streik*" (1925) un "*Panzerkreuzer Potemkin*" (1925). Disse Filme hebbt sien Arbeit präägt un hebbt em weltwiet beröömd mookt. He hett in sien Filmen nee’e Techniken un Theorien bruukt, de dat Filmdrama op en nee Niveau anheven, dat eerdder nich to finnen was. Sien Montagetechniken, sunnerlik siene Ideen vun de „intellektuellen Montage“, hebbt en groten Inflood op de Entwickeln vun dat Filmdrama hatt. Eisenstein hett ok an histoorsche Epen arbeit, dormang "*Iwan de Schrekliche*" (1944–1946), dat nie nich afslaten is worrn. Sien Vörstellungen vun Montage un sien künstlersch Anspröök n de Filmmakeree hebbt em weltwiet en Ansehn inbrocht.

In de Tied vun de Stalin-Regierung is sien Arbeit bi düssen Regime in Ungnaden fallen, man hett em nich vullkommen uut dat Kulturbediev rutdrängt. He hett sien letzten Johren in Moskau tobrocht un is daar ook doot bleven.

## Literatur
* Leyda, Jay. "Kino: A History of the Russian and Soviet Film." George Allen & Unwin, 1960.

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Sergei Eisenstein
* Eisenstein Archives
Federico Fellini

**Federico Fellini** (* 20. Januar 1920 in Rimini, Italien; † 31. Oktober 1993 in Rom, Italien) weer en italieensch Speelbaas un Drehbookschriever. Fellini is as en vun de bedüdensten Filmmakers in de Welt vun dat Kino bekannt un gellt as en vun de wichtigsten Repräsentanten vun de „Italieesche Neorealismus“ un dat europääsch Kinodrama.

Federico Fellini is in Rimini, en lütt Städtken an de Adriaküst vun Italien, boren. Sien fröhe Karriere in dat Kino hett he as Drehbookschriever anfungen. Läter hett he mit Films as „*La Strada*“ (1954), „*La Dolce Vita*“ (1960) un „*8½*“ (1963) groten Erfolg hatt. In sien Warken schaap Fellini ene verdröömd un fantasierrieke Welt, de em internatschonaal Lov innbrocht hett. He hett mehrmools de Oscar för dat beste fremdsprakige Filmdrama wunnen un hett mit sien Kreativität un sien nee Sicht op dat Kino groten Inflood up de Filmwelt had. Fellini hett sien egen Stil in’t Filmdrama uutdacht, de Bilder vun sien Fröhjohren, sien Kinnertied un sien Döömpräägt hebbt. Fellini sien Filme sünd för ehr visuellen Riekdom un de Kreativität bekannt.

## Literatur
* Fellini, Federico. "Making a Film: The Story of 'La Dolce Vita'." Charles Scribner's Sons, 1962.

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Federico Fellini
* Fondazione Federico Fellini
Stanley Kubrick

**Stanley Kubrick** (* 26. Juli 1928 in New York City, New York, USA; † 7. März 1999 in Harpenden, Hertfordshire, England) weer en amerikaanschen Filmregisseur, Produzent, Drehbookschriever un Kameramann. Kubrick is för siene Filmen med hogen Ansprook un sien sorgfoldig un akkrate Regie bekannt. He gellt för een mang den wichtigsten Filmmakers in de Historie.

Stanley Kubrick is in New York City in’t Johr 1928 boren. Sien Karriere in’t Kino hett he mit Dokumentarfilmen begunnen, eer dat he mit Spielfilmen weltwiet Erfolg hadde Kubrick sien Filme sünd för  ehr depe Themen bekannt. Sien Werke, as „*2001: A Space Odyssey*“ (1968), „*A Clockwork Orange*“ (1971), „*The Shining*“ (1980) un „*Full Metal Jacket*“ (1987), sünd meistens Klassiker in de Filmgeschicht wurrn. Siene vörbedacht un detailiert Arbeitswies hett Kubrick Room in de Welt vun dat Kino geven. He hett een breit Spektrum an Genres afdeckt un hett sik nich an en spezifischen Filmstil bunden. Kubrick is för sien Influss op de Filmkunst un de Art, de Geschichten to vertellen, weet över de Grenzen vun de Filmwelt henweg bekannt.

## Literatur
* Ciment, Michel. "Kubrick." Holt, Rinehart and Winston, 1980.

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Stanley Kubrick
* Stanley Kubrick Archiv
Marilyn Monroe

**Marilyn Monroe** (* 1. Juni 1926 in Los Angeles, Kalifornien as Norma Jeane Mortenson, USA; † 5. August 1962 in Brentwood, Kalifornien, USA) weer en amerikaansche Schaupspeelersche un Model. Se gellt as en vun de bekanntsten un en vun de bedüüdendsten Sexsymbolen in de Historie vun dat Kino.

Marilyn Monroe is in Los Angeles, Kalifornien, in’t Johr 1926 boren. Se hett ehr Karriere as Model begonnen, eer dat se ehr Talent as Schaupspeelersche fund. Se hett een paar lüttke Rullen in Filmen speelt, bevör ehr de groten Erfolge tofallen sünd. Monroe hett en breit Spektrum an Genres afdeckt, vun Komedien bit to’t Drama. Ehr bekanntste Filme sünd „*Gentlemen Prefer Blondes*“ (1953), „*How to Marry a Millionaire*“ (1953) un „*Some Like It Hot*“ (1959). Marilyn Monroe hett mit ehr charmanten un faszinerenden Utstrahlen enen Indruck in de Filmgeschicht achterlaten, de up Duur blivt.

Ofgliek se as Sexsymbol gollen hett, harr se privat keen Glück mit de Mannslüüd. Ehren eersten Mann, den jungen Polizist James Dougherty, heiraad se mit blot sössteihn Johren. Mit twintig reck se de Scheden in. Ehre tweete Eh mit den Baseballstar Joe DiMaggio duer blot negen Maanden. För de Heirat mit ehren drütten Mann, den Dramaturg Arthur Miller, is se to'n Judendom övertreden. Disse Eh weer na weniger as fief Johren wedder vörbi. Se bleev unfreewillig kinnerlos un is in't Öller vun sössundörtig Johren an en Medikamentenöverdosis storven.

## Literatur
* Spoto, Donald. "Marilyn Monroe: The Biography." Cooper Square Press, 2001.

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Marilyn Monroe
* Marilyn Monroe Official Website

## Borns
Satyajit Ray

**Satyajit Ray** (* 2. Mai 1921 in Kolkata; † 23. April 1992 ook daar) weer en indischen Speelbaas un Schriever. He gellt as een vun de gröttsten Filmmakers in de Historie vun dat Kino. Satyajit Ray is besünners för sien indische Filmen bekannt un hett weltwiet Annerkennung för sien Warken kregen.

Satyajit Ray is in Kolkata, dat to disse Tiet noch *Calcutta* heet, in’t Johr 1921 boren. Sien Vadder, Sukumar Ray, weer en bekannen bengaalschen Schriever, wat in Ray al fröh an de Kunst opwecke. Nah sien Studium in Kolkata un en Kursus an’n Shantiniketan, en Universität grünnd vun Rabindranath Tagore, hett Ray sien Kreativität in de Filmindustrie utleevt. Sien erste Film, *Pather Panchali* (1955), weer de Eerste vun de berühmten *Apu-Trilogie* un hett em op de internatschonale Filmböhne brocht. Sien Filme sünd bedüdend för ehr realistsche un intellektuelle Sicht op de Welt. 

In sien Warken hett Ray sik ok mit sotscaale un kulturelle Themas befaat. Sien Filme sünd nich blot kunstvull, man ok en Spegelbild vun de indsche Sellschop. He hett nich blot as Speelbaas warkt, man ok as Schriever un Illustrater. Sien literarisch Wark umfaat Romaans, Kinnerböker un Kortgeschichten

Satyajit Ray is in Kolkata in’t Johr 1992 doot bleven. Sien Inflood op de Welt vun dat Kino un de indische Kunst is vandage noch to spören.

## Filmografie
### Spielfilme
* 1955: Apus Weg ins Leben: Auf der Straße *(Pather Panchali)*
* 1957: Apus Weg ins Leben: Der Unbesiegbare *(Aparajito)*
* 1958: Parash Pathar
* 1958: Das Musikzimmer *(Jalsaghar)*
* 1959: Apus Weg ins Leben: Apus Welt *(Apur Sansar)*
* 1960: Devi
* 1961: Drei Töchter *(Teen Kanya)* – besteht aus 3 Episoden: *Der Postmeister*, *Monihara* und *Samapti*
* 1962: Kanchenjungha
* 1962: Abhijan
* 1963: Mahanagar
* 1964: Charulata – die einsame Frau *(Charulata)*
* 1964: Two
* 1965: Kapurush – Der Feigling *(Kapurush)*
* 1965: Mahapurush
* 1966: Der Held *(Nayak)*
* 1967: Chiriakhana
* 1968: Goopy Gyne Bagha Byne
* 1969: Aranyer Din Ratri
* 1970: Pratidwandi
* 1971: Seemabaddha
* 1973: Ferner Donner *(Ashani Sanket)*
* 1974: Sonar Kella
* 1975: Jana Aranya
* 1977: Die Schachspieler *(Shatranj Ke Khilari)*
* 1978: Joi Baba Felunath
* 1980: Hirak Rajar Deshe
* 1980: Pikoo
* 1981: Sadgati
* 1984: Das Heim und die Welt *(Ghare Baire)*
* 1989: Ganashatru
* 1990: Ein Baum und seine Zweige *(Shakha Proshakha)*
* 1991: Agantuk – Der Besucher *(Agantuk)*

### Dokumentarfilme
* 1961: Rabindranath Tagore
* 1971: Sikkim
* 1972: The Inner Eye
* 1976: Bala
* 1987: Sukumar Ray
## Literatur
* Robinson, Andrew. "Satyajit Ray: The Inner Eye." University of California Press, 1989.

## Weblenken

* Satyajit Ray Society
* Encyclopaedia Britannica - Satyajit Ray
Umm Kulthum

**Umm Kulthum** (* 31. Dezember 1898 in El Senbellawein; † 3. Februar 1975 in Kairo) weer ene ägyptsche Singersche, Lederschrieversche un Schauspelersche. Se is en vun de bedüüdenste un populärste Künstlerschen in de araasche Welt.

Umm Kulthum is in El Senbellawein in’t Johr 1898 boren. Se hett ehr Musikkarriere in den 1920ern anfangen un weer för ehr grote Stemme un ehr Interpretatschoon vun klassischen araabsche Musik bekannt. Ehr markante un kräftige Stimm hett ehr to en Symbol för de araabsche Musik maakt. Se es in vele Länner opträen un hett en groot Publikum över de araabsche Welt hen had. Neven ehr Musikkarriere hett Umm Kulthum ok in en poor Filmen speelt un hett dorbi ehr schauspelersche Talente bewiesen. Se weer nich blot in de araabsche Welt beleevt, man hett ehr ok internatschonal kannt. Se es in de 1960ern un 1970ern faken in Europa un den USA optreden.

## Literatur
* Danielson, Virginia. "The Voice of Egypt: Umm Kulthum, Arabic Song, and Egyptian Society in the Twentieth Century." University of Chicago Press, 1997.

## Weblenken

* Umm Kulthum Official Website
* Encyclopaedia Britannica - Umm Kulthum
Joshua Sands

**Joshua Sands** (* 12. Oktober 1757 in Queens, New York City; † 13. September 1835 in Brooklyn, New York) weer en US-amerikaansch Politiker un Officier.

## Leven
Joshua Sands kreeg en beschränkte Schoolutbillen. As de Unafhängigkeitskrieg utbreken de, hett he sück in de Kontinentalarmee verplicht. He hebbt de Deenstgrad vun en Captain. 

Nah den Krieg hett he en politisch Loopbahn verfolgt. He harr vun 1792 bet 1799 en Seet in’n Senat vun New York. In düsse Tiet weer he Liddmaat vun en Utschuss, dat över mehrere Formfehler bi de Gouverneurswahl vun 1792 afslooten wurr. De Entscheeden full to Gunsten vun George Clinton. Ok weer he 1796 Liddmaat in dat Council of Appointments. An' 26. April 1797 hett em denn US-Präsident John Adams to'n Stüerinnehmer för den Hoben vun New York nömmt. 

He harr düsse Post bet den 9. Juli 1801, as em US-Präsident Thomas Jefferson afberief. Dornah wurr he as Föderalist in den 8. US-Kongress wählt. He weer in dat US-Repräsentantenhuus vun den 4. März 1803 bet den 3. März 1805 tätig. 

He harr denn 1824 den Vörsitt in dat Kuratorium vun Brooklyn. Denn wurr he för de National Republican Party in den 19. US-Kongress wählt. He weer dar vun den 4. März 1825 bet den 3. März 1827 tätig.

Sands is 1835 in Brooklyn storven, wurr tonächst op de St. Paul’s Church Cemetery in Eastchester begraven, dornah aver 1852 op de Greenwood Cemetery in Brooklyn umbett.

## Weblenken
• https://bioguide.congress.gov/search/bio/S000046
Hernán Cortés

** de Monroy y Pizarro Altamirano**, **1. Marqués del Valle de Oaxaca**, mit Vöörnaam ook **Fernando** oder **Hernando**, mit Achternaam ook **Cortez** (* 1485 in Medellín; † 2. Dezember 1547 in Castilleja de la Cuesta) weer en spaanschen Konquistador, Opdecker un de Baas vun de Expeditschoonen, de för de Daalgang vun dat Aztekenriek sorgen un grote Delen vun dat hüdige Mexiko in’n fröhen 16.&nbsp;Jhd. ünner de Herrschop vun de kastillische Kroon brocht hebbt.

Hernán Cortés keem 1485 in Medellín in Spanien as Kind vun ene Landadelsfamilie op de Welt. He wanner in de Ne’e Welt uut, eerst na Hispaniola, denn na Kuba, wo he ene *[[Ecomienda]]* todeelt kreeg. He weer korte Tied *Alcalde* (Börgermeester) un wurr 1519 as Baas för drüdde spaansche Expeditschoon op dat mexikaansche Fastland uutsöcht. Wegen siene Fiendschop mit de Gouverneur vun Kuba, Diego Velázquez de Cuéllar, wurr de Expeditschoon kort man vöör de Beginn afseggt. Cortés höör avers nich op de Order vun de Gouverneur un maak sik op’n Weg na Mexiko.

As Cortés op dat Fastland ankeem, verbünn he sik mit Indigenen un kunn so anner indigene Völker beter bedwingen. He bruuk ook ene indigene Fro, Doña Marina, as Översettersche. Se het later Cortés sien eerst Kind op de Welt brocht. De Gouverneur schick Afgesandten na Mexiko, de Cortés fastnemen schullen. He kunn de Afgesandten avers bedwingen. He schreev Breven direkt an den König, de siene Siegen gegen de Indigenen goodheten un em nich wegen sienen Opstand gegen de Gourverneur bestrafen schull. Nadem Cortés dat Aztekenriek stört harr, kreeg he den Titel *Marqués del Valle de Oaxaca*, wieldes de hoograngig Eddelmann, Antonio de Mendoza, den prestigerieken Titel Viezkönig kreeg. 1541 keem Cortés na Spanien torügg, wo he later doodbleev.

## Literatuur
* Eberhard Straub: *Das Bellum iustum des Hernán Cortés in Mexico*. Böhlau, Köln 1976, ISBN 3-412-05975-7.
* José Luis Martínez: *Hernán Cortés*; Universidad Nacional Autónoma de México, México (D. F.) 1992, ISBN 968-16-3330-X.
* Claudine Hartau: *Hernán Cortés.* Rowohlt, Reinbeek, 1994, ISBN 3-499-50467-7.
* Hugh Thomas: *Die Eroberung Mexikos. Cortés und Montezuma.* Fischer, Frankfort an’n Main 2000, ISBN 3-596-14969-X.
* Juan Miralles: *Hernán Cortés. Inventor de México.* México (Tusquets) 2001, ISBN 970-699-023-2.
* Vitus Huber: *Die Konquistadoren. Cortés, Pizarro und die Eroberung Amerikas.* C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73429-8.
* Stefan Rinke: *Conquistadoren und Azteken. Cortés und die Eroberung Mexikos*. C. H. Beck, München 2019, ISBN 978-3-406-73399-4.
* Felix Hinz / Xavier López-Medellín (Ruutgever): *Hernán Cortés revisado. 500 años de la conquista española de México (1521–2021)*. (Tiempo Emulado. Historia de América y España, Bd. 82.) Iberoamericana Editorial Vervuert, Madrid 2021, ISBN 9788491922483

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Hernán Cortés
* History - Hernán Cortés
Vasco da Gama

**Vasco da Gama** (* um 1460 in Sines, Köningriek Portugal; † 24. Dezember 1524 in Kochi, Portugeesch-Indien) weer en portugeeschen Updecker un Seemann, de as een vun de eersten de Seeweg na Indien to finden versöcht un dor dat Kap de Gode Hoop bi  ümsegelt hett.

Vasco da Gama is sachtens üm 1460 in Sines, Portugal, boren. De Seefaart het in Lissabon leert. In de Johren 1497 bet 1499 was de de Leidmann up siene beröömte Expeditschoon an de Oostküst vun Afrika lang bet na Indien. Updisch van sienen Bröögern Paulo un Nicolas da Gama, is he bi disse Reis as Updecker in de Geschicht inkommen. De Reis föör över de südern Tipp vun Afrika, dat Kap de Gode Hoop, un gellt för een vun de wichtigsten Updeckersreisen in’e Historie. In 1498 is he in Kapstadt ankommen un is vun dorut över Mosambik no Indien seilt. In Kochi un Kalikut hett he Handlesverdräge mit lokale Heerschers afmaakt un de Grundlagen för de portugeesche Seemacht in Asien leggt. 

Vasco da Gama is in Indien in’t Johr 1524 dood bleven. Sien Liev bröchten se 1525 trügge na Portugal.

## Literatur
* Norbert Ankenbauer: *„Das ich mochte meer newer dyng erfaren“. Die Versprachlichung des Neuen in den Paesi novamente retrovati (Vicenza, 1507) und in ihrer deutschen Übersetzung (Nürnberg, 1508).* Frank & Timme, Berlin 2010.
* Maria de Deus Beites Manso: *O Gama e os Gamas na História do Alentejo*, in: CNPCDP (Ed.): *Da Ocidental Praia Lusitana, Vasco da Gama e o seu Tempo*. Lissabon 1998. S. 66–81, ISBN 972-8325-62-2. (portugiesisch)
* Oswald Dreyer-Eimbcke: *Vasco da Gamas Seefahrt nach Indien vor 500 Jahren: Historische Bedeutung und kartographische Aspekte.* In: *Cartographica Helvetica* Heft 18 (1998) S. 41–49, .
* Luís Adão da Fonseca: *Vasco da Gama. O Homem, a Viagem, a Época.* Expo 98, Lissabon 1998, ISBN 972-8396-99-6. (portugeesch)
* Gernot Giertz (Ruutgever,): *Vasco da Gama. Die Entdeckung des Seewegs nach Indien. Ein Augenzeugenbericht 1497–1499*. Thienemann, Stuttgart 2002, ISBN 3-522-61070-9.
* Fernand Salentiny: *Die Gewürzroute. Die Entdeckung des Seewegs nach Asien; Portugals Aufstieg zur ersten europäischen See- und Handelsmacht*. DuMont, Köln 1991, ISBN 3-7701-2743-9.
* Dierk Suhr: *Kleine Geschichte der großen Entdecker*. Thorbecke, Ostfildern 2006, ISBN 978-3-7995-0171-2.
* Sanjay Subrahmanyam: *The Career and Legend of Vasco da Gama*, New Delhi u.&nbsp;a., 1997.
## Weblenken

* Portuguese navigator Encyclopaedia Britannica - Vasco da Gama
* History - Vasco da Gama
Ibn Battūta

**Abū ʿAbdallāh Muhammad ** (; * 24. Februar 1304 in Tanger; † 1368 oder 1369) weer en muslimschen Opdecker in’t 14. Jaarhunnerd. He is besünners bekannt för siene ümfangrieken Reisen dör Afrika, Asien un Europa, de he in sien Werk *ar-Riḥla* () fastholen het.

Ibn Battūta is in Tanger, dat to disse Tied ünner de Herrschop vun de Meriniden weer, in’t Jaar 1304 boren. He weer allens tohoop rund 24 Jaren op Reis.

## Naam
„Ibn Battūta“ is een Patronym, dat direkt översett „Kind vun een Aantje“ bedüüdt. Sien vullstännigen Naam is Abū ʿAbdallāh Muhammad ibn Battūta

In sienen Reisbericht, de *ar-Rihla* (De Reis), givt he sienen vullen Naam as Schams ad-Dīn Abū ʿAbd Allāh Muhammad ibn ʿAbd Allāh ibn Muhammad ibn Ibrāhīm ibn Muhammad ibn Yūsuf al-Lawātī at-Tandschi ().

## Warkuutgaven
* Ibn Batuta: *Die Reise des Arabers Ibn Batuta durch Indien und China (14. Jahrhundert).* Bearbeidt vun Hans von Mžik (= *Bibliothek denkwürdiger Reisen.* Bd. 5). Gutenberg, Hamborg 1911 (Digitalisat).
* Ibn Battuta: *Travels in Asia and Afrika 1325–1354*, översett vun H. A. R. Gibb. London 1939 (The Broadway Travellers; Digitalisat).
* *Voyage d’Ibn Battuta. Texte Arabe accompagné d’une traduction par C. Defrémery, et B. Sanguinetti.* 4 Bänn. Paris 1922.
* Ibn Battuta: *Reisen bis ans Ende der Welt 1325–1353.* Stuttgart: Edition Erdmann, 1985. ISBN 3-522-60050-9
* *Die Reisen des Ibn Battuta.* Ruutgeven un översett vun Horst Jürgen Grün; 2 Bänn. Allitera-Verlag, München 2007, ISBN 978-3-86520-229-1 und ISBN 978-3-86520-230-7.
* Ibn Battuta: *Die Wunder des Morgenlandes. Reisen durch Afrika und Asien.* Na de araabschen Uutgaav vun Muhammad al-Bailuni in’t Hogdüütsche överdregen, kommenteert un mit Nawoord vun Ralf Elger, München 2010, ISBN 978-3-406-60068-5 ().

## Literatur
* Stephan Conermann: *Die Beschreibung Indiens in der „Riḥla“ des Ibn-Baṭṭūṭa* (= *Islamkundliche Untersuchungen.* Bd. 165). Schwarz, Berlin 1993 (Digitalisat).
* André Miquel: *Ibn Battuta: trente années de voyages de Pékin au Niger.* In: Charles-André Julien (Ruutgever): *Les Africains*, Bd. I, Paris 1977, S. 113–140.
* Erich Follath: *Jenseits aller Grenzen. Auf den Spuren des großen Abenteurers Ibn Battuta durch die Welt des Islam.* DVA, München 2016, ISBN 978-3-421-04690-1.

## Weblenken

* Muslim scholar Encyclopaedia Britannica - Ibn Battūta (engelsch)
* History - Ibn Battūta (engelsch)

## Footnoten
Ferdinand Magellan

**Ferdinand Magellan** (* üm 1480 in Sabrosa, Portugal; † 27. April 1521 op Mactan Philippinen) was een portugeeschen Updecker un Navigator, de in de Deenst vun de spaansche Kroon de Welt ümselgelt het.

Magellan wurr um dat Johr 1480 in Sabrosa, en lüttje Stadt in Portugal, boren. He hett as Navigator in de portugeesche Marine deent, keem aver wegens Konflikte mit de portugeesche Kroon in de Bredouille. Dorno hett he sienen Deenst den Spaniers anboden un dor plaant üm de Welt to segeln un wull ene niege Route na de Molukken finnen.

De Expeditschooon vun Magellan is in’t Johr 1519 in Spanien loosgaan. Na vele Gefohren, Stried un Hinders, un ook Magellan sien Dood op de Philippinen in’t Johr 1521, hett en annere Seefarer, Juan Sebastián Elcano, de Expeditschooon övernommen un is mit ene vun de anfangs fiev Scheep in’t Johr 1522 na Spanien torüchkeert.

## Literatur
* Christian Jostmann: *Magellan oder Die erste Umsegelung der Erde.* C.H. Beck Paperback, München 2022, ISBN 978-3-406-78710-2.
* Laurence Bergreen: *Over the Edge of the World: Magellan’s Terrifying Circumnavigation of the Globe.* Harpercollins, New York 2019, ISBN 978-0-06-289048-1.
* Antonio Pigafetta: *Mit Magellan um die Erde. Ein Augenzeugenbericht der ersten Weltumsegelung.* Edition Erdmann, Wiesbaden 2011, ISBN 978-3-86539-811-6.
* Antonio Pigafetta: *Die erste Reise um die Welt. An Bord mit Magellan*. Översett un kommenteert vun Christian Jostmann, wbg Edition, Darmstadt 2020, ISBN 978-3-534-27217-4.
* Xavier de Castro: *Le voyage de Magellan (1519–1522). La relation d'Antonio Pigafetta & autres témoignages.* 2 Bde. Editions Chandeigne, Paris 2010, ISBN 978-2-915540-57-4.
* Tim Joyner: *Magellan.* International Marine, Camden, ME 1992, ISBN 0-87742-263-X.
* Rüdiger Siebert: *Magellan – Entdecker im Zwielicht. Spurensuche in Südostasien.* Arena, Würzburg 1987, ISBN 3-401-01557-5.
* Siegfried Schmitz: *Hermes Handlexikon Große Entdecker und Forschungsreisende.* ECON Taschenbuch, Düsseldorf 1983, ISBN 3-612-10008-4
* David Jost: *Lapu-Lapu. Nationalheld der Philippinen*, Mare, Nr. 158 Juni/Juli 2023, S. 30 ff.
* Avelino Teixeira da Mota (Ruutgever,): *A viagem de Fernão de Magalhães e a questão das Molucas. Actas do II Colóquio Luso-Espanhol de História Ultramarina.* Lisboa 1975.
* Felipe Fernández-Armesto: *Straits: beyond the myth of Magellan*, Oakland, California : University of California Press, 2022, ISBN 978-0-520-38336-4

## Weblenken

* Portuguese explorer Encyclopaedia Britannica - Ferdinand Magellan
* History - Ferdinand Magellan
Fjodor Michailowitsch Dostojewski

**Fjodor Michailowitsch Dostojewski** (* 11. November 1821 in Moskau; † 9. Februar 1881 in St. Petersborg) weer en russischen Schriever un Philosooph. He is ene vun de wichtigsten Schrievers in de Weltliteratur un is bekannt för siene psycholoogschen Romaans, de sik mit de minschliche Psyche un moraalsche Dilemmas befaat.

Dostojewski wurr 1821 in Moskau boren. Siene fröhen Warken, as to’n Bispeel  (‘Verbreken un Straaf’, 1866) un  (1869) gellt as grote Warken in de Weltliteratuur. He is in Sankt Petersburg in’t Johr 1881 dood bleven.

## Warken
### Romaans
*  (1846, hoogdüütsch **')
*  (1849, hoogdüütsch **') – Fragment
*  (1861, hoogdüütsch **')
*  (1866, hoogdüütsch **')
*  (1867, hoogdüütsch **')
*  (1869, hoogdüütsch **')
*  (1872, hoogdüütsch **')
*  (1875, hoogdüütsch **')
*  (1880, hoogdüütsch **')

=== Novellen ===
*  (1846, hoogdüütsch **')
*  (1847, hoogdüütsch **')
*  (1847, hoogdüütsch **')
*  (1848, hoogdüütsch **')
*  (1848, hoogdüütsch **')
*  (1848, hoogdüütsch **')
*  (1859, hoogdüütsch **')
*  (1859, hoogdüütsch **')
*  (1864, hoogdüütsch **')
*  (1870, hoogdüütsch **')
*  (1876, hoogdüütsch **')

### Vertellens
*  (1846, hoogdüütsch **')
*  (1848, hoogdüütsch **')
*  (1848, hoogdüütsch **')
*  (1848, hoogdüütsch **')
*  (1848, hoogdüütsch **')
*  (1849, hoogdüütsch **')
*  (1860, hoogdüütsch **')
*  (1862, hoogdüütsch **')
*  (1862, hoogdüütsch **')
*  (1865, hoogdüütsch **') – Fragment
*  (1873, hoogdüütsch **')
*  (1876, hoogdüütsch **')
*  (1876, hoogdüütsch **')
*  (1877, hoogdüütsch **')

### Essay-Sammelbänn
*  (1863, hoogdüütsch **')
*  (1873–1881, hoogdüütsch **')

### Samtuutgaven
;Russisch
* 

;Hoogdüütsch
* 
* 

## Literatuur
### Nakieksels
* 
* 

### Tiedschriften
* 
* 
* International Dostoevsky Society (Ruutgever): *Dostoevsky Studies.* Band 1–9, University of Toronto, 1980–1988 ().
* 
* 
* 

### Biografien
**Översichten**
* Markus Spieker, David Bühne: *Rock Me, Dostojewski! Poet. Prophet. Psychologe. Punk.* Fontis-Verlag, Basel 2021, ISBN 978-3-03848-224-6.
* Rolf-Dieter Kluge: *F.M. Dostojevskij. Eine Einführung in Leben, Werk und Wirkung*, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2021, ISBN 978-3-534-40507-7.
* Andreas Guski: *Dostojewskij. Eine Biographie*, C.H. Beck, München 2018, ISBN 978-3-406-71948-6.
* Lotte Bormuth: *Dichter, Denker, Christ: Das Leben des Fjodor Dostojewski*, Francke Verlag, Marburg 2000, ISBN 978-3-86122-455-6, Oplaag 2003, ISBN 978-3-86122-645-1.
* 
* 
* 
* 

**Grötter Biografien**
* Aimée Dostojewskaja: *Dostojewski – geschildert von seiner Tochter.* Översett vun Gertrud Ouckamna Knoop. Eugen Rentsch Verlag, Erlenbach/Zürich 1920.
* 
* 
* 
* 
* 
* Joseph Frank: *Dostoevsky*, Princeton University Press.5 Bände: ; ; ; ; 
* 

### Religion und Philosophie
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Literatuutwetenschop
* 
* Arkadij S. Dolinin (Ruutgever): *„Dostojewski – stat’i i materialy“ sbornik vtoroj.* Izdatel’stvo Mysl’. Leningrad/Moskau 1924.
* 
* 
* 

### Rezeptschoon
* 
* 
* 
* 

## Weblenken

* Fyodor Dostoevsky Society (engelsch)
* Russian writer - Fyodor Dostoyevsky
496 v. Chr.

## Wat passeert is
* Slacht bi de Argenusen. Dat is de gröttste Seeslacht, de in dat antike Grekenland jemols slahn wurrn is. Athen winnt en groten Sieg over de Flott vun Sparta unner Kallikratidas, de in de Slacht um kummt. 

## Boren
* Sophokles, Schriever vun Tragödien uut’n oolden Grekenland († üm 406 v. Chr.)

## Storven
Hafis

**Hāfez** oder ook **Hafis** (; * üm 1315/1325 in Schiras, Ilkhaniden-Riek; † üm 1390 ok daar) weer en persischen Dichter un Mystiker. He warrt as en vun de gröttsten Dichters in de persische Literatur ansehn un sien Wark hett groten Inflood op de persische Poesie utöövt.

Hafez is in’t Johr 1325 in Schiras, dat to disse Tiet in’n Ilkhaniden-Riek liggt, boren. Ünner sien Geburtsnam „Chwādschār“ is he as en Börger vun Schiras un as Söhn vun en religiösen Mann bekannt. He hett dat Sülverhandwark lehrt un warr later en Notar in sien Gebortsstad. Doch sien Hart schloog mehr för de Dichtkunst un de Mystik. Sien Warken sünd geprägt vun Sufismus, de mystisch Richte in de islaamsche Traditschoon.

Hafez is besünners för sien „Ghaselen“, dat sünd Dichtformen, bekannt. In disse Gedichte vertellt he vun Leevde un ook deReligioon. Sien Wark tellt to de persische Klassik Hafez is in Schiras in’t Johr 1390 doot bleven. Sien Grav is noch hüüt en wichtige Pilgersteed in Schiras.

## Literatur
* Hafez. "Dīvān-e-Hāfez." Safi-Ali Shah, 1891.
* Gertrude Bell. "Poems from the Divan of Hafiz." William Heinemann, 1897.

## Weblenken

* Persian poet Encyclopaedia Britannica - Hafez
* Poetry Foundation - Hafez
Andrés Cabrero

**Andrés Cabrero** (* 4. Januar 1989 in San Juan, Puerto Rico) is en puertorikaansch Footballspeler.

## Weblenken
* https://www.national-football-teams.com/player/25383/Andres_Cabrero.html
* http://www.elhuracanazulpr.com/p/sub20.html?m=1
* https://it.soccerway.com/players/-/30142/
Sterling Yatéké

**Sterling Siloe Yatéké** (* 15. September 1999 in Bangui) is en zentraalafrikaansch Footballspeler.

## Weblenken
* Sterling Yatéké op *transfermarkt.it* (italieensch)
* Sterling Yatéké op *soccerway.com* (hoogdüütsch)
Holt-Oss

De **Holt-Oss**, ook  (), is dat 2.&nbsp;Jaar in’n chineeschen Klenner (kiek bi de Tabell  60-Johr-Zyklus). De Begreep betekent in de chineeschen Astrologie de Maanjaren, den sine Egenschoppen een Verbund vun den tweten Hevenstamm () den Element Holt un Yīn mit den tweten Erdtelgen () as ook dat Symbool vun den Büffel (), sind.

Na den Chineeschen Klenner kümt so een Verbund alle 60 Johre up. Dat letste Johr van’n Holt-Ossen begunn 1985 un duur, wegen dat de chineesche van’n gregoriaanschen Klenner afwiekt, van den 20. Februar 1985 bet up den 8. Februar 1986.

## Holt-Oss-Jahren

In’n chineesschen Klennerzyklus is dat Jaar van’n Holt-Oss () 2.&nbsp; vör dat Jahr van de Holt-Rött kümmt de Holt-Rött (), dat 1. Jahr in’n chineeschen Klenner.
Füür-Tiger

De **Füür-Tiger**, ook **Feuer-Tiger** (), is dat 3.&nbsp;Jaar in’n chineeschen Klenner (kiek bi de Tabell 天支 60-Johr-Zyklus). De Begreep betekent in de chineeschen Astrologie de Maanjaren, den sine Egenschoppen een Verbund vun den dritten Hevenstamm (, den Element Füür (Füür) un Yáng) mit den dritten Erdtelgen () as ook dat Symbool vun den Tiger (), sind.

Na den Chineeschen Klenner kümt so een Verbund alle 60 Johre up. Dat letste Johr van’n Füür-Tiger begunn 1926 un duur, wegen dat de chineesche van’n gregoriaanschen Klenner afwiekt, de 13. Februar 1926 bet duur bet den 1. Februar 1927.

## Füür-Tiger-Jahr

In’n chineesschen Klennerzyklus is dat Jaar van’n Füür-Tiger () 3.&nbsp;Jaar (to’n Jaarsbeginn: Füür-Has () 4).
Eer-Draken

De **Eer-Draken**, ook **Wuchen** () is dat 5.&nbsp;Jaar in’n chineeschen Klenner (kiek bi de Tabell 天支 60-Johr-Zyklus). De Begreep betekent in de chineeschen Astrologie de Maanjaren, den sine Egenschoppen een Verbund vun den fivten Hevenstamm (, den Element Eer un Yáng) met den fivten Erdtelgen () as ook dat Symbool vun den Draken (), sind.

Na den Chineeschen Klenner kümt so een Verbund alle 60 Johre up. Dat letste Johr von’n Eer-Draken begunn 1988 un duur, wegen dat de chineesche van’n gregoriaanschen Klenner afwiekt de 17. Februar 1988 bet duur bet den 5. Februar 1989.

## Eer-Draken-Jahr

In’n chineesschen Klennerzyklus is dat Jaar van’n Eerden-Draken () 5.&nbsp;Jaar (to’n Jaarsbeginn: Füür-Haas () 4).
Sinan

**Mimar Sinan** (* 15. April 1489 in Ağırnas, Osmaansch Riek; † 17. Juli 1588 in Konstantinopel, Osmaansch Riek) weer en osmaanschen Hovbumeester, Börgerbumeester un Ingenieur ut de Tiet vun Sultan Süleyman I. bit Sultan Murad III..

Mimar Sinan is in Ağırnas, vandage in de Törkie, in’t Johr 1489 boren. He hett sien Loppbaan as Ingenieur in de osmaanschen Armee begunnen. Ünner Sultan Süleyman I. hett he sik as Bumesster hervordaan un is to een vun de bedüüdensten osmaanschen Architekten upstegen. Sien Wark prägt de osmaansche Architektur in’n 16. Johrhunnert in een besünner Maat. Sinan hett över 300 Buwakren in’n osmaanschen Riek plaant, uutarbeed un buun laten, dor mang sind ok mehr as 80 Moscheen.

Sien bekanntstes Wark is de *Selimiye-Moschee* in Edirne, de as en UNESCO-Weltkulturarv gookennd is. Andere wichtige Buwarken sünd de *Süleymaniye-Moschee* in Istanbul un de *Şehzade-Moschee* ook inIstanbul. Sinan hett nich blot Moscheen baun, man ok Brüggen, Karawansereien, Scholen un anderswat.

Mimar Sinan is in’t Johr 1588 in Istanbul doot bleven. Sinan sien Wark hett Inflood up de osmaansche Architektur hadd, de lange bleven is un is bit in de hüütige Tiet en Vörbild för vele Architekten is.

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Sinan, Ottoman architect
* UNESCO World Heritage Centre - Selimiye Mosque and its Social Complex
Nagib Mahfuz

**Naguib Mahfouz** (* 11. Dezember 1911 in Kairo, Ägypten; † 30. August 2006 ook daar) weer en ägyptschen Schriever un gellt as een vun den wichtigsten Autoren in de araabsche Welt. He hett för sien Wark in’t Johr 1988 den Nobelpries för Literatur kregen.

Naguib Mahfouz is in Kairo in’t Johr 1911 boren. Sien Wark ümfaat en groten Bogen vun Romane, Kortgeschichten un Dramen. Sien bekanntst Wark is de *Kairo-Trilogie* (*Bayn al-Qasrayn*, *Qasr ash-Shawq*, *As-Sukkariyya*), de de Sellschop in Kairo över een langen Tietruum beschrieven deit. Sien Wark dreht sik veel üm sotschale un philosoophsche Themen- He hett mir sien Sprook in de araabsche Literatur prägt.

Mit sien Wark hett Mahfouz nich blots de araabsche, man ok de weltwiete Literatur, Inflood nomen. Sien Fokus op de Minschen un ehr dääglik Leven hett em en bedüüdende Stell in de Literatur inrüümt.

## Warken (Uutwahl)
* **' (, 1939, dt. **')
* **' (, 1943, dt. **')
* **' (, 1945, dt. **')
* **' (, 1947, dt. **')
* **' (, 1950, dt. **')
* **' (, 1956, dt. **')
* **' (, 1957, dt. **')
* **' (, 1957, dt. **')
* **' (, 1959, dt. **')
* **' (, 1961, dt. **')
* **' (, 1964, dt. **')
* **' (, 1965, dt. **')
* **' (, 1966, dt. **')
* **' (, 1966, dt. **')
* **' (, 1967, dt. **')
* **' (, 1974, dt. **')
* **' (, 1975, dt. **')
* **' (, 1977, dt. **')
* **' (, 1981, dt. **')
* **' (, 1983, dt. **')
* **' (, 1985, dt. **')
* **' (, 1985, dt. **')
* **' (, 1988, dt. **')
* **' (, 1994, dt. **')
* **' (, –, dt. **')
* **' (, –, dt. **')
* **' (, 2005, dt. **')')

## Weblenken

* Nobel Prize - Naguib Mahfouz - Biographical
* Encyclopaedia Britannica - Naguib Mahfouz
Diego Velázquez (Maler)

**Diego Velázquez**, med vullen Namen **Diego Rodríguez de Silva y Velázquez** (* 6. Juni 1599 in Sevilla, Spaansch Keiserriek; † 6. August 1660 in Madrid) weer en spaanschen Maler in de Barocktied. He gellt as een vun de bedüüdensten Malers in de Geskichten vun de Kunst.

Velázquez is in Sevilla in’t Johr 1599 boren. Sien Karriere as Maler hett fröh anfungen, un he hett sien Talente fröh wiesen. Sien fröh Warken hebbet Inflood vun den spaanschen Genrebilder un Historienmaleree. Velázquez hett bi den Hof vun de Spaansche Kaisers groot Loff för sien künstlersch Doon funnen. In dat Johr 1623 kreeg he Positschoon as Hoffmaler an den Hof vun Kaiser Philipp IV.

Sien bekanntstes Wark is dat Portree vun de Infantin Margarita Teresa, dat he in dat Johr 1654 schapen hett. Velázquez sien Kunst is dör sien fien Sicht op Licht un Schadden präägt, un he het realistsche Afbillers in sien Porträts torecht bröcht. Sien Wark hett en groten Inflood op de europääsche Malerei utöövt.

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Diego Velázquez
* Museo del Prado - Diego Velázquez
Andy Warhol

**Andy Warhol**, egens **Andrew Warhola** (* 6. August 1928 in Pittsburgh, Pennsylvania, USA; † 22. Februar 1987 in New York) weer en amerikaanschen Künstler, Filmregisseur un Filmproduzent. He gellt as en vun de wichtigsten Repräsentanten vun de Pop-Art.

Andy Warhol is in Pittsburgh, Pennsylvania, in’t Johr 1928 boren. He hett in de 1950er Johren anfungen, sien Künstlertalentein New York uttolevven. In den 1960er Johren hadde he mit de Pop-Art sienen groten Döörbröök. Siene Inspiratschooon weren Saken un Dinger uut den Alldag, Celebrities un Reklame. So hett de Grenze twischen hoge Kunst un Populärkultuur in Frage stellt.

En vun sien bekanntst Warken is dat Schilderee „Campbell's Soup Cans“, dat 32 Dosen Tomatensupp vun de Firma Campbell’s in een Schilderee tosamenbröcht. Warhol hett sien künstlersch Schapen ok op’t Filmmedium utwied He hett den Kunstfilm „Empire“ (1964) dreht, en över achtdusend Minuten langen Film över dat Empire State Building in New York.

Andy Warhol is in’t Johr 1987 in New York City storven. Sien Wark hett en Inflood op de moderne Kunst, de bleven is. Dat  maakt em to en mang de inflootrieksten Künstler in den 20. Johrhunnert.

## Weblenken

* The Andy Warhol Museum
* Biography - Andy Warhol
Frank Lloyd Wright

**Frank Lloyd Wright** (* 8. Juni 1867 in Richland Center, Wisconsin, USA; † 9. April 1959 in Phoenix, USA) weer en US-amerikaanschen Architekt un gellt as en vun de bedüdenstenRepresentanten vun de Moderne in de Architektuur.

Frank Lloyd Wright is in Richland Center, Wisconsin, in’t Johr 1867 boren. Sien Architekturstiel is charakteristsch un het en grote Inflood op de Moderne Architektur nomen. He hett dat Konzept vun de „orgaansche Architektuur“ uutdacht, wat de Idee is ,dat en Bauwark sik as en Deel in siene Ümgegend integreren sall un sik an de natüürlichen Begevenheden anpassen schull.

En vun sien bekanntst Warken is dat „Fallingwater“-Hus (1935), en Woonhuus in Pennsylvania, wat över en Waterfall buut is. Anners bedüden Wark sünd dat „Solomon R. Guggenheim Museum“ in New Yorkun dat „Unity Temple“ in Oak Park, Illinois. Frank Lloyd Wright hett ok en starken Inflood op de Ideen vun de „Prairie School“ hatt, en Architekturricht in de USA, de sik tegen de traditschonelle Architektur vun de Tiet wend hett.

He is in’t Johr 1959 in Phoenix, Arizona, storven. Sien Wark leevt in de vele Generatschonen vun Architekten, de sück vun sien Ideen hebben laten inspireren, wieder.
## Weblenken

* Frank Lloyd Wright Foundation
* Biography - Frank Lloyd Wright
Geoffrey Chaucer

**Geoffrey Chaucer** (* üm 1343 in London, † 25. Oktober 1400 in Westminster) weer en engelschen Dichter, Schriever un Diplomaat. He is vör allem bekannt för sien Werk *The Canterbury Tales*,  en wichtigen Klassiker in de engelsche Literaturhistorie un de middelengelsche Literatur.

Chaucer is üm 1343 in London boren. He hett en Karriere as Diplomaat un Hoffsbeamten hatt. Sien levenslangen Ämter bi dat Engelsche Königshuus hett em in Kontakt mit verschedene Kulturen un Spraken bröcht, wat sien Warken prägt hett.

Sien beröhmst Wark, *The Canterbury Tales*, vertellt de Geschichten vun en Grupp vun Pilger, de tosamen na de St. Thomas-Christus-Kerk in Canterbury pelgern. Disse Werke sünd en Kollektschoon vun verscheden Geschichten, de vun de Pilger vertellt worrn sünd. Chaucer hett dorbi vele verscheden vun Minschen un Themen tohoopdregen, wat sien Wark to en Afbild vun de Sellschop in England tiednes den Middelöller maakt. 

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Geoffrey Chaucer
* Geoffrey Chaucer Website - Harvard University
Helmut Jahn (Footballspeler)

**Helmut Jahn** (* 20. Oktober 1917 in Berlin; † 18. März 1986 in Ludwigsburg) weer en düütsch Footballspeler.

Jahn weer Doorhöder. 1925 speel he för den Spandauer SV, wessel 1934 to den Brandenburger 03 Berlin, wo he blots een Saison bleev. Van 1935 bit 1937 weer he bi Hertha 06 Charlottenburg und van 1938 bit 1945 speel he bi Berliner SV 1892. 1945 speel he aber ok noch för FC St. Pauli und VfB Stuttgart un denn van 1946 bit 1948 för de Stuttgarter Kickers, ansluutend bit 1951 för TuS Neuendorf. Utklingen leet he sien Loopbahn 1952 bi VfB Lützel.

För de düütsch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1939 bit 1942 insgesamt 17 Lännerspelen maakt. De Tweete Weltkrieg hett mehr Insätze nich tolaaten. 

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Matsuo Bashō

**Matsuo Bashō** (jap. 松尾 芭蕉; * 1644 in Akasaka, † 28. November 1694) weer en japaanschen Dichter, de as de Meister vun dat Haiku bekannt is. 

In sien jungen Johren hett he sik för de Dichtkunst interessiert un is in Tokyo bi en Dichter in de Lehre gahn. Sien fröhen Werke sünd vun de Natur un de Reisen dör Japan präägt. Siene Reisen hett he in sien bekanntst Wark "Oku no Hosomichi" („Enge Weeg to’t Wiede“) beschreven.

Bashō sien Haiku sünd bekannt för ehr Eenvold un de Intensität vun de Natuurbeschrieven. Sien Dichten hett en grote Inflood op de japaansche Dichtkunst harrt un de Haiku-Traditschoon verstarkt. He hett in sien Dichten völle klasische Elemente vun de japaansche Kultur intregreert. 

Matsuo Bashō is in Ōsaka in’t Johr 1694 doot bleven, man sien Wark leevt wiedter as en Bedüdenst in de Welt vun de Dichtkunst.

## Literatur
* Bashō, Matsuo. "The Narrow Road to the Deep North and Other Travel Sketches." Translated by Nobuyuki Yuasa. Penguin Classics, 1966.

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Matsuo Bashō
* Matsuo Basho - Poetry Foundation
Abū Nuwās

**Abu Nuwas** (, ook ; * 756 in Ahvaz, Umayyaden-Riek; † 813 in Bagdad, Abbasiden-Riek) weer en iraakschen Dichter. He is bekannt för sien lyrisch Wark un gellt as een vun de bedüdensten dichter in de klassisch-araabschen Literatur.

Abu Nuwas is in Ahvaz in’t Johr 756 boren. He hett sik en groten Naam as Dichter maakt un is bekannt för sien lyrisch Wark, dat sik vör allen Dingen mit de Theme Leevde, Wien un de Frieheed befaat. Sien Dichtwarken weren präägt vun en utdrucksstarke Spraak.  Abu Nuwas weer een vun de eersten, de sik vun de konventschoonelle Dichtformen löst hett un en frie’e Formm för siene Gedichte bruukt het.

He hett ok an’n Hoff vun mehre Kalifen in Bagdad warkt un weer en bekannen Persönlichkeit in disse Tied. Doch hett he tosätzlich to sien lyrisch Wark ok politische Gedichte schreven. Abu Nuwas is in’t Johr 813 in Bagdad doot bleven. Sien Wark hett en groten Inflood op de arabiache Literatur utöövt un warrt vandage noch as en wichtigen Deel vun de klassisch-arabischen Dichtwarken anseen.

## Leven
Abū Nuwās keem twüschen 756 un 758 in de Provinz Ahwaz vun dat Abbasidenriek (vundaag Provinz Chuzestan in’nIran) op de Welt. Sien Vadder weer Hāni, een Araber, de sachtens uut Damaskus keem, un ünner Marwan II. in de Armee vun de Ummayyaden deent harr. Siene Modder weer persisch un heet Gulbān oder Gulnāz. Sien Öllern harrn sik kennleert as Hani in Ahwaz statschoneert weer. As Abū Nuwās 10 Jaren oold weer, bleev sien Vadder dood.

## Literatur
* Kennedy, Philip F. "Abu Nuwas: A Genius of Poetry." One World Publications, 2005.

## Weblenken

* Encyclopaedia Britannica - Abu Nuwas
* Academy of American Poets - Abu Nuwas
Metall-Tiger

De **Metall-Tiger**, ook **Gēngyín** (), is dat 27.&nbsp;Jaar in’n chineeschen Klenner (kiek bi de Tabell 天支 60-Johr-Zyklus). De Begreep betekent in de chineeschen Astrologie de Maanjaren, den sine Egenschoppen een Verbund vun den drütten Hevenstamm (, den Element Metall (Metall) un Yáng) mit den drütten Erdtelgen () as ook dat Symbool vun’n Tiger (), sind.

Na den Chineeschen Klenner kümt so een Verbund alle 60 Johre up. Dat letste Johr van’n Metall-Tiger begunn 2010 un duur, wegen dat de chineesche van’n gregoriaanschen Klenner afwiekt, de 14. Februar 2010 bet duur bet den 2. Februar 2011.

## Metall-Tiger-Jahr

In’n chineesschen Klennerzyklus is dat Jaar van’n Metall-Tiger () 27.&nbsp;Jaar (to’n Jaarsbeginn: Water-Oss ()).
Sergei Wladimirowitsch Korsakow

**Sergei Wladimirowitsch Korsakow** (; ; * 1. September 1984 in Frunse, Kirgisische Sowjetrepublik, Sowjetunion) is en russisch Kosmonaut.

## Werdegang
Korsakow hett  2006 mit en Afsluss in Raketendrievwarken an de Bauman-Universität in Moskau afslooten. He wurr an’n 8. Oktober 2012 as Ruumfohrer utwählt. He weer dornah as Testkosmonaut (TK) instuuft. In’n November 2020 wurr he as Bordingenieur för de ISS-Expedition 65 indeelt un sull in’n April 2021 mit dat Ruumschipp Sojus MS-18 starten. Een Maand för den Start wurr he aber ut de Mannschap nommen un dör den US-Amerikaner Mark Vande Hei ersett. De NASA wull sekerstellen, dat immer mindst een amerikaansch Astronaut an Bord vun de ISS is, ok wenn wegen nich vörhersehbar Problemen de amerikaansch Ruumscheep över längere Tiet nich starten kunnen. 

An‘n 18. März 2022 floog he mit dat Ruumschipp Sojus MS-21 gemeensam mit Oleg Germanowitsch Artemjew un Denis Wladimirowitsch Matwejew to de Internatschonale Ruumstatschoon, wo sück to de Tiet Anton Nikolajewitsch Schkaplerow, Raja Chari, Thomas Henry Marshburn, Matthias Maurer un Karen Jane Sax Barron uphollen deen. Mit de hemm se de ISS_Expedition 66-Crew billd. Schkaplerow is en paar Daag later torüchflagen, Marshburn, Chari, Maurer un Barron in’n Mai 2022. Dorför hörrn af April 2022 Kjell Norwood Lindgren, Robert Thomas Hines, Samantha Cristoforetti un Jessica Andrea Watkins to de nunmehr ISS-Expedition 6. Artemjew, Matwejew un Korsakow sünd an’n 29. September 2022 weer up de Eer lannd. Meest 195 Daag weer he in’n Weltruum ween.

## Weblinks
* Biografie bi spacefacts.de

## Enkeld Nahwiesen
Holt-Peerd

De **Water-Snaak**, ook **Bǐngsì** (), is dat 31.&nbsp;Jaar in’n chineeschen Klenner (kiek bi de Tabell 天支 60-Johr-Zyklus). De Begreep betekent in de chineeschen Astrologie de Maanjaren, den sine Egenschoppen een Verbund vun den süsste Hevenstamm (, den Element Water (Water) un Yīn) mit den süsste Erdtelgen () as ook dat Symbool vun’n Snaak (), sind.

Na den Chineeschen Klenner kümt so een Verbund alle 60 Johre up. Dat letste Johr van’n Water-Snaak begunn 2013 un duur, wegen dat de chineesche van’n gregoriaanschen Klenner afwiekt, de 10. Februar 2013 bet duur bet den 30. Januar 2014.

## Water-Snaak-Jahr

In’n chineesschen Klennerzyklus is dat Jaar van’n Water-Snaak () 32.&nbsp;Jaar (to’n Jaarsbeginn: Holz-Horse () 30).
Freden

**Freden**, ook **Free(d)** oder **Frede**, up westföölsch ook **Friëde(n)**, betekent enen Tostand, de frie van Stöörnissen, sunderlik frie van Krieg is, un den Stillde, Ru kenntekent. Freden in de Form van „Freedsamheed“ oder  „Fredlikheed“ is ook ene Döögd, de hoogacht is.

Twischen Minschen, Gruppen oder Staten betekent Freden, Kunflikte sunder Gewald to Enne to bringen un dat binnen de Normen, de dat Recht fastsett, to doon. De Begreep meent enen Kuntakt twischen Staten un Völker, de dat afwiest un nich goodheet, Krieg to bruken siene egen Politik dörtosetten.

In’r Juristeree meent Freden ook den Tostand, in den Rechte un Gesette sekerstellt, dat Börgers leven könnt un sik vörenander bang sien mött un dat de grote Deel Minschen daar up vertruut, dat so een Tostand bestann blivt. Oder ook dat de Börger freedsam binnen de sülven Ornen, de dat Recht un de Staat beschermt, gemeensam tohope levet. So beschermt dat Recht ook den Freden up den egen Grundstücke oder binnen den egen Huse. Övertridd een düsse grenzen, is dat „Landfredesnbröök“ oder „Huusfredensbröök“.

In’r Psychologie un de Theologie meent „Freden“ faken den Selenfreed, de Freden binnen sik sülvenst un Ru in’n Gedanken. Un is hier faken de Tostand, na de wi streevt en good Leven to fören.

## Biller

## Weblenke

;Hoogdüütsch
* Online-Bibliografie Theologie un Freden van’n IThF – De Online-Bibliograpfie Theologie un Freden van’n Instituut för Theologie un Freden (IThF), Hamborg, het ca. 148.000 Titels med detailrieken Slagwöör. Hier is de Literatuur to de Fredensethik uut Theologie un anderen Disziplinen to finden. 
* '''' („Arbeedgemeenschop för Fredens- un Kunfliktforschen“, kort: AFK)
* Manifest gegen de Weerplicht un dat Militäärsysteem
* '''' (

; Nederländsch
* Informatschoonssiede van de ''''

; Engelsch
* James Page: *[https://iep.utm.edu/peace/ Philosophy of Peace]*, In: J. Fieser, B. Dowden: *Internet Encyclopeida of Philosophy* 
**
## Nawiese
Dhaka

**Dhaka**, fröher ook **Dacca** (Uutsprake: , ), is de Hööftstadt un gröttste Stadt vun Bangladesch. De Stad is de politsche, kulturelle un ökonoomsche Middelpunkt van’n Land.

Mit över 8,9 Millionen Inwahners (Stand 2021) is Dhaka ene vun de Städen in de Welt, de up’t dichteste bevölkert sind. De Stadt speelt en wichtige Rull in de Historie vun Bangladesch un was ook de Hööftstadt vun verschedene Rieken un Dynastien.

Dhaka is bekannt vör de rieke Kultur un Historie.  De Stadt hett vele histoorsche Buwärken, Museums, un kulturelle Events. Mit de Tied is Dhaka to ene moderne Metropool wussen, de ok en Zentrum för Handel, Universitete, Hoogscholen un Technologie is.

## Bilder

Bild:Lalbagh Fort Dhaka.jpg|Lalbagh Fort in Dhaka
Bild:Dhaka skyline1.jpg|Skyline van Dhaka
Bild:Dhaka night view photo.jpg|Dhaka bi Nacht
Bild:National Assembly of Bangladesh (10).jpg|Natschonaalversammeln van Bangladesh in Dhaka
Bild:Titu Oheduzzaman Ahsan Manzil 001.jpg|*Titu Oheduzzaman Ahsan Manzil* 
Bild:Lalbag Fort Front.jpg|*Lalbag Fort*

## Weblenke

*