open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Platelet Derived Growth Factor

De Begreep **Platelet derived growth factor** (kort: **PDGF**) steiht för en Koppel vun veer Wassdomsfakters (PDGF-A, PDGF-B, PDGF-C und PDGF-D), de all as Mitogen op Zellen wirkt, de jemehrn Oorsprung in’t Binngeweev vun Embryos hebbt. Bi Sehren warrt se vun de Bloodplattken freesett, üm dat Helen vun’t Geweev antoregen. Ok bi de Embryogenees speelt se en bedüden Rull.

## Funkschoon
PDGF warrt in de Embryogenees sünners bi’t Entwickeln vun Neren, Bloodfatten, Lungen un dat Zentralnervensystem, bi de Zellproliferatschoon, Zellmigratschoon, Wundhelen un de Angiogenees bruukt. Dat warrt ok mit verscheden Krankheiten as Arterioskleroos, Fibroos oder Kreeft in Verbinnen bröcht. 

Wassdomsfakters kamt jümmer as Dimeren vör (Homo- oder Heterodimeren), de över Disulfidbrüchen verbunnen sünd, un binnt op dissen Weg jümmer twee Rezepters. Dordör bringt se de Rezepters dicht noog tosamen, dat de sik gegensietig an Tyrosinen phosphoryleeren künnt. Wenn se so aktiveert sünd, phosphoryleert se annere Proteinen in’t Binnere vun Zellen an spezifische Tyrosinen un leidt dat Signal wieter. Dorbi aktiveert se ünner annern ok den PI 3-Kinase-Signalweg (kiek ok: Rezepter-Tyrosinkinase)

Rezepters för PDGFs warrt in verscheden Zellen andrapen. To’n Bispeel warrt Fibroblasten dör den PDGF dorto anregt, sik to delen (Man PDGF alleen reckt nich dorto ut, dat de Delen spoodriek afslaten warrt).

## Historie
Ross un Mitarbeiters hebbt 1974 opdeckt, dat en Fakter, de vun Bloodplattken (engelsch *platelets*) produzeert warrt, dat Wassdom vun gladde Muskulaturzellen ut Apen bannig effektiv anregen de. De Fakter is denn ok na sien Afkumst *plateled derived growth factor* nöömt worrn un hett siet de Tiet veel dorto bidragen, de Signaltransdukschoon to verstahn. Wiel de klassischen PDGFs A un B al siet längere Tiet bekannt sünd, sünd PDGF-C (2000) un PDGF-D (2001) eerst vör körte Tiet opdeckt.

## Borns
Carel Struycken

**Carel Struycken** (* 30. Juli 1948 in Den Haag) is en nedderlännschen Filmschauspeler un Dreihbookschriever. He is een vun de spoodrieksten nedderlännschen Filmschauspelers in Hollywood. Sien Bekanntheit geiht vör allen op sien bannige Grött vun 2,13&nbsp;m un sien markant Utsehn torüch. Beids kamt dorvun, dat he de Krankheit Akromegalie hett.

## Leven
In’t Öller vun veer Johren is Struycken mit sien Familie na Curaçao, en Eiland in de Karibik, togen, woneem he bit 1964 leevt hett. Dorna is he torüch gahn na de Nedderlannen, woneem he toeerst mol de Hoochschool to Enn maakt hett. An de Amsterdamer Schauspeelschool hett he den en Utbilln maakt op dat en Praktikum an’t American Film Institute in Los Angeles folgen de. In’n Ansluss hett Struycken drang mit den Speelbaas un Dreihbookschriever Rene Daalder tosamenarbeit.

Dat hett aver noch bit 1977 duert, bit dat he sien eerste Filmrull kregen hett. Dat weer in *[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band (Film)|Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]*, een Aventüer-Film, in den ünner annern ok de Bee Gees mitspeelt hebbt. He hett bit hüüt in mehr as dörtig Produkschonen mitspeelt. He hett aver ok al as Dreihbookschriever un as Filmproduzent arbeit.

Carel Struycken is nich verheiraadt un hett ok keen Kinner. In sien Freetiet befaat he sik kreativ mit de Panoramafotografie.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
*Persöönliche Websteed
*Egene Panorama-Opnahmen
Anna Elisabeth Wiede

**Anna Elisabeth Wiede** (* 20. Dezember 1928 in Berlin; † 16. Juni 2009 ok dor) weer en düütsch Dramatikerin.

Se arbeid as Redakteurin in München uni s 1955 tosommen mit hör Mann Peter Hacks in de DDR översiedelt. Tosommen mit hör mann hett se 1956 as de eerste Arbeit in de nee Staat för Bertolt Brechts Berliner Ensemble dat Stück *The playboy of the western world* (düttsch: Der Held der westlichen Welt) vun John Millington Synge översett. Hör eerst Drama weer in de 1950er Johren *Das Untier von Samarkand*, wat bannig Spood harr.

Anna Elisabeth Wiede hett in Berlin un in Groot Machnow levt. Storven is se an en Krebserkrankung.

## Warken
* *Das Untier von Samarkand*, 1957
* *Die Sonnenuhr*, 1958
* *Der Osteresel*, 1958
* *Die Abenteuer des Simplizius Simplizissimus*, 1969
* *Die Ratten von Hameln* 1959 (Oorupföhren 1979 in Griepswoold Regie: Manfred Dietrich, Bühne: Mathias Stein)
* *Ein Freund der Wahrheit* nach Wycherley (DDR-Erstupföhren 1986 in Griepswoold, Regie: Manfred Dietrich)
* *Die stille Pauline. Und andere märchenhafte Geschichten*, Berlin (Eulenspiegel-Verlag) 2007
Indigene Völker

**Indigene Völker** oder **autochthone Völker** sünd Gruppen vun Inwahners vun en Land, de an den Rand schaven wurrn sünd, vunwegen dat dat Land vun ehre Vöröllern erovert wurrn is, oder to en Kolonie maakt wurrn is, oder as en Staat nee grünnt wurrn is. Up düssen Begreep hett man sik internatschonal eenigt. Düsse Völker verstaht sik sülms as en egen Volk unner frömde Regeerung un blievt bi ehre egen Institutschonen in Sellschop, Weertschop un Kultur. So'n Völker sünd t.B. de Indianers in Noord-, Middel- un Süüdamerika, Man ok de Buschlüde in Süüdafrika oder de Basken in Europa. . 

## Wo dat Woort herkümmt
*Indigene Völker* is en Lehnöversetten ut de Spaansche Spraak. Dor bedutt *Pueblas indígenas* Gruppen vun Inwahners, de al vör de Kolonialtied in en Gegend oder in en Land tohuse ween sünd. In Latienamerika is de Utdruck *Indigene Völker* an de Stäe vun de ölleren Wöör *[[Indios]]* oder Indianers treden.
Animismus

**Animismus** (vun ooltgr. ἄνεμος „Wind, Sweev“, just, as lat. *animus*) is de schriftlose Religion vun Indigene Völker, de dat an un for sik bloß bi Jägers un Sammlers geven deit. Dat gifft nich bloß man *een* Religion vun den Animismus, man in jede Kultur warrt de Animismus anners verstahn. He schall dat Tohopenleven vun de Völker regeln un hölpen, de Welt to verstahn. Dor höllt he sik nich an de Regeln vun den Verstand bi. 

## Wat Animismus is
Ofschoonst dat *den* Animismus nich geven deit, kann een doch en Reeg vun wichtige Kennteken wiesen, de in de meisten animistischen Kulturen vörkamen doot. Bi den Animismus gifft dat keene Welt över düsse Welt, keen „Överbo“ över oder achter dat, wat to sehn is. De Natur an sik mit allens, wat dor tohöörn deit, is „hillig“ un foddert Respekt. In jedeen Steen, jede Planten, jedet Deert un jeden Minschen, ok an jeden Oort gifft dat en egen Kraft un en egen Willen.

Bi den Animismus fallt sunnerlich up:
* dat dat keen allmächtige Gödder oder överhaupt keen Idee vun en Gott an sik gifft (ofschoonst dat tomeist en „hööchstet Wesen“ gifft)
*dat dat keen Metaphysik gifft. Just de Natur an un for sik hett en Seel. Se kann sik utdrücken dör dat, wat in de Natur passeern deit un snackt so ok to de Minschen. 
* dat dat keen Karken oder hillige Bowarken gifft.
*dat de Regeln för de Religion un den Alldag just ut dat Beleven vun de Natur kaamt.
Arteria infraorbitalis

De **Arteria infraorbitalis** („Ünnerogenslagader“) is en Arterie vun’n Kopp. 

Se twiegt ut den drüdden Afsnitt vun de Arteria maxillaris („Böverkeevslagader“) in’t Rebeet vun de Fossa pterygopalatina af. Dör dat *Foramen maxillare* geiht se in den Böverkeevknaken rin un dörlöpt em in’n *Canalis infraorbitalis* – tosamen mit de Veen mit den glieken Naam un den Nervus infraorbitalis – un kummt an’t Foramen infraorbitale wedder an de Böverflach vun’t Gesicht.

Noch in’t Rebeet vun de Fossa pterygopalatina twiegt ut de Arteria infraorbitalis mehrere Adern af, de de buteren Ogenmuskeln un de afleiden Tranenweeg versorgt. In’n Canalis infraorbitalis gaht vun ehr Twiegen an de Böverkeevtähnen af, un wenn se dör dat Foramen infraorbitale wedder na baven kummt, versorgt se de böveren Delen vun de vördere Gesichtshälft. Dorbi billt se Anastomosen mit de Endtwiegen vun de Arteria facialis.

## Literatur
* U. Gille: *Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia*. In: Salomon, F.-V. u. a. (Rgv.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 404-463. ISBN 3-8304-1007-7
Flagg vun Niger

De **Flagg vun Niger** is an’n 23. November 1959 offiziell inföhrt worrn.

## Beschrieven un Bedüden
De Flagg besteiht jüst so as de Flagg vun Indien ut dree waagrechte Striepen in Gröön, Witt un Orange, wobi sik de Farvtöön ünnerscheedt. In de Mitt vun’n witten Striepen wiest de Flagg vun Niger en Sünnenschiev in orange.

De Klören hebbt de nafolgen Bedüden:
* Orange steiht för de Wööst Sahara, de in’n Noorden un Oosten vun’t Land to finnen is.
* Gröön is en Teken för de Hapen, man ok för de Grasevenen in’n Süüden un in’n Westen.
* Witt is en Teken för de Unschuld und de „Reinheit un de Natschoon“. Dormit schall ok dat gode Geweten utdrückt warrn vun de Lüüd, de jemehr Plicht gegenöver de Natschoon doon hebbt.

De Sünn in’n middleren Striepen wiest dorophen, dat dat Volk praat is, sik to oppern, wenn dat üm’t Verdeffenderen vun sien Rechten geiht.

De Proportschoon vun de Flagg is nich wennt un man is sik doröver uneens. in de Flaggenverorden *Actes du Governement de la Republique du Niger No, 59-1* warrt de Flaggenproportschoon nich regelt un ok nich de Dörmeter vun de Schiev.


Bild:Flag of Niger (3-2).svg|Sietenproportschoon 2:3
Bild:Flag of Niger (5-3).svg|Sietenproportschoon 3:5
Bild:Flag of Niger (2-1).svg|Sietenproportschoon 1:2


## Literatur un Weblenken
* W. Smith, O. Neubecker: *Die Zeichen der Menschen und Völker: Unsere Welt in Fahnen und Flaggen*. Reich Verlag Luzern, 1975, ISBN 3-7243-0115-4
* Flagg vun Niger op FOTW (engl.)
Arteria buccalis

De **Arteria buccalis** („Backenarterie“) is en Arterie vun’n Kopp, de as een vun de middleren Aftwiegen ut de Arteria maxillaris tostannen kummt.

Se tütt twüschen den Musculus pterygoideus medialis un den Ansatz vun’n Musculus temporalis op de
Butenflach vun’n Musculus buccinator, woneem se sik vertwiegt un Anastomosen mit de Arteria facialis un de Arteria infraorbitalis billt.

De Arteria buccalis versorgt de Back mit Blood.

## Borns
* T.H. Schiebler (Rgv.): *Anatomie.* Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
* U. Gille: *Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia*. In: Salomon, F.-V. u. a. (Rgv.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 404-463. ISBN 3-8304-1007-7
(163) Erigone

**(163) Erigone** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 26. April 1875 vun de franzöösch Astronom Henri Joseph Anastase Perrotin in Toulouse opdeckt wurrn is. 

De Asteroid is nah Erigone, de Dochter vun Ikaros ut de greeksch Mythologie nömmt wurrn. De Afsolute Helligkeit bedrocht 9,47.
Arteria transversa faciei

De **Arteria transversa faciei** (lat. för „dweerlopen Gesichtsslagader“) is en Slagader vun’n Kopp.

Se twiegt vun de böverflachliche Dünnslagader nipp un nau an de Basis vun de Ohrmussel af un verlöpt denn ünner’n Jückbagen över’t Gesicht mit de Twiegen vun’n Nervus facialis blangento. De Arteria transversa faciei versorgt de Ohrseverdrüüs, den Musculus masseter un de Huut vun’t Gesicht. De Slagader hett tallrieke Anastomosen to de Gesichtstwiegen vun de Böverkeev- (Arteria maxillaris) un de Gesichtsarterie (Arteria facialis).

Bi Schaap un Zegen stellt de Arteria transversa faciei dat Hööftversorgensfatt för’t Gesicht dor, vun wegen dat bei jem keen Arteria facialis utbillt is. Bi de Peerd warrt se vun’n Veehdokter bruukt, üm arteriell Blood aftonehmen.

## Literatur
* Uwe Gille: *Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia*. In: Franz-Viktor Salomon et al. (Rgv.): Anatomie für die Tiermedizin. Stuttgart: Enke-Verlag, 2. w. Opl. 2008, S. 404–463. ISBN 978-3-8304-1075-1
Hedgefonds

**Hedgefonds** (vun engl. *to hedge*, afsekern), up Engelsch **hedge fund**, sund en sunnerliche Aart vun Investmentfonds. Se leggt dat Geld, över dat se verfögen doot, mit en hoget Risiko an. Grundlaag für ehre Anlagestrategie is de Spekulatschoon. Bi Hedgefonds gifft dat Chancen up bannig hoge Renditen, man ok de Gefohr, dat all Geld verloren geiht. 

To en Hedgefonds höört dat, dat mit Derivaten hannelt warrt un dat Kortverkööp begäng sünd. Dor kümmt ok de Naam vun her. Denn düsse Instrumenten weert nich bloß to’n Spikeleern, man ok to’n Afsekern (Hedging) bruukt. Dor kümmt noch to, dat Hedgefonds mit frömd Geld arbeiden doot un so en höger Egenkapitalrendiet tostanne kriegt (Hevel- oder Leverage-Effekt). 

De meisten Hedgefonds sitt nich in Europa oder in de USA, man an so nömmte Offshore-Finanzplätz, tomeist lüttje Inseln, wo dat minne Upsicht över den Finanzmarkt gifft. Bekannte Hedgefonds sünd de Quantum Funds vun den Investmentbanker George Soros un de Fonds Long-Term Capital Management, de 1998 tohopenstört is. To dat Enne vun dat Johr 2006 hefft över de ganze Eer hen bi 1,6 Billionen US-Dollar in Hedgefonds steken.
Investmentfonds

En **Investmentfond**, kortweg ok **Fonds** nömmt, is en Form vun de Geldanlaag. En Investmentsellschop (düütschen Fackbegreep: Kapitalanlagegesellschaft) sammelt dor dat Geld vun de Anleggers för, packt dat tohopen in en Investmentfond un investeert dat in unnerschedliche Anlagen. För dat Vermögen vun en Fond gifft dat keen Grenzen un för de Tahl vun de Andelen (Andeelsschien) ok nich. De Andeelsschiene könnt normolerwiese an jedeen Börsendag hannelt weern. De Pries steiht avers eerst een oder en paar Dage na de Koop- oder Verkooporder fast. Dat is anners, as bi Aktien. För de Aart vun de Geldanlaag sünd vördem al Regeln un Grundlagen upstellt wurrn. Na düsse Regeln warrt denn dat Geld vun de Anleggers utgeven, u. a. för Aktien, för Festverzinsliche Wertpapiere, an den Geldmarkt un/oder för Immobilien. To Grunne mutt bi Investmentfonds de Risikomix liggen. Dat ganze Vermögen vun en Fonds draff nich bloß in een Aktie oder in een Immobilie anleggt weern. Dat Risiko vun de Anlaag warrt lüttjer, je mehr dat Vermögen up verscheden Gegenstänn streiht is. 

Jedereen, de Andelen vun en Fonds kopen deit, warrt Miteegner vun dat Fondsvermögen un he hett dor en Recht up, dat he sien Deel vun den Winnst utbetahlt kriggt un dat he sien Andelen wedder verkopen kann för den Pries, de denn gellen deit. Bi en apen Immobilienfonds sütt dat en beten anners ut: Hier höört dat Vermögen vun den Fonds de Investmentsellschop to. Dor warrt se ok üm as Eegner in dat Grundbook inschreven. 

De Weert vun de Andelen warrt berekent, wenn een dat ganze Vermögen vun den Fonds dör de Tahl vun de Andelen delen deit. Dat Vermögen vun de Fonds liggt in de Hand vu n Lüde, de dat professionell maken doot. Na dat düütsche Recht hannelt sik dat um Sunnervermögen. Dat bedutt, dat de Anlagen striktemang ut'neen holen weern mütt vun dat Vermögen vun de Sellschop. So kann dat Fondsvermögen bestahn blieven, ok wenn de Sellschop in Insolvenz geiht. Neven de apenen Investmentfonds gifft dat ok slatene Fonds. Bi düsse Fonds könnt nich to jede Tied Andelen hannelt weern.

## Kiek ok bi
*Hedgefonds
Willi Schlüter

**Willi Schlüter** (* 8. August 1899 in Essen; † 18. September 1988 en *Dreisbach/Westerwald*) woor en plattdütschen Schriewer on Pressestenograph.
Schlüter woor en Delfken on Gasche (Börgermesterie Borbeck) groot gewooren. 

Hä hätt sik besönners dodörch en Namen gemak, dat hä dat Borbecksch bedrewen on gepfleg hätt. 
Tüschen 1960 on 1968 brach hä öwer dä *Borbecker Nachrichten (ne Ziedong)* jede Wecke ne Riege plattdütsche Wööre van A büs Z herut *(en Borbecksch-Wöörebauk)*.
En Deel van Schlüter sine Werke es van dä Gruppe *Mitten in Borbeck* 2007 ok op dä CD *Heeme, wat häw ick di leiw* opgenommen wooren.

## Schriewer vam Borbecksch
Newen Schlüter send vö allem 
* Hermann Hagedorn,
* Elisabeth Holte,
* dä Bröörs Wilm on Hermann Witte on
* Johannes Pesch 
bekannt.

## Fautnoten


## Weblinks
* Biographie opp khv-borbeck.de *([[Hoochdüütsch|hogedütsch]]/plattdütsch)*
* Biographie opp bvv-dellwig.de *(hogedütsch)*
* "Dousend Joe Däll'fken" - Gedicht van Schlüter *(plattdütsch)*
* "Opp'n Reumberg" - Gedicht van Schlüter *(plattdütsch)*
* "Hagedorntal" - Gedicht van Schlüter *(plattdütsch)*
Kortverkoop

En **Kortverkoop** (ok **Blankoverkoop**, **Short Sale** oder **Leddigen Verkoop**) is dat Verkopen vun Göder, de den Verköper to de Tied, wo he jem verköfft, noch gor nich tohöörn doot. Dor kann sik dat um Waren, Geldsorten oder Weertpaperen bi hanneln. De Verköper verdeent mit den Kortverkoop Geld, wenn de Pries för de Saken, de he verköfft hett, afsacken deit. De Positschoon vun en Verköper na en Kortverkoop warrt Kortpositschoon nömmt. De ganze Sake löppt so af, dat de Verköper, de Waren, de he al kort verköfft hett, na en Tied (meist dree oder veer Dage) ok bi den Köper aflevern mutt. Wenn de Saak nich slumpen deit un de Pries sackt nich af, man kladdert rup, denn so mutt de Verköper an dat korte Enne sien Göder dürer inkopen, as he jem al verköfft hett un he verleert Geld un winnt nix. Bi en Kortverkoop hannelt sik dat also um Spekulatschoon mit allerhand Risiko dorbi.
Jacob Jordaens

**Jacob Jordaens** (* 19. Mai 1593 in Antwerpen; † 18. Oktober 1678 in Antwerpen) weer en nedderlannsch Maler. 

Af 1607 is Jordaens bi Adam van Noort in de Lehr gahn. 1616 hett he de Dochter vun sien Lehrherrn heiraadt. Jordaens bleev tietlevens in Flannern, blots 1641 hett he mal kört in England arbeidt. Gemälde vun hüm kann man in bold all Antwerpener Karken finnen. Ok, nahdem he to’n Calvinismus konverteert weer (1645) wurr he wiederhenn vun de röömsch-kathoolsch Kark engageert. Jordaens gellt – vör allem nah de Dood vun Rubens, de hüm stark beinfloot hett – as en vun de bedüüdenst Maler vun den fläämschen Barock. 

## Warken
* 1615/16 *Entführung der Europa*, Gemäldegalerie Berlin
* 1617 *Die Töchter des [[Kekrops I.|Kekrops]]*, Königliches Museum der Schönen Künste, Antwerpen
* ca. 1621–1623 *Satyr und Bauer*, Puschkin-Museum, Moskau
* um 1638 *Der [[Bohnenkönig]]*, Eremitage, Sankt Petersburg
* um 1640 *[[Der gefesselte Prometheus (Gemälde)]]*, Wallraf-Richartz-Museum & Fondation Corboud, Köln
* um 1640 *Wie die Alten sungen, so pfeifen die Jungen*, Jagdschloss Grunewald, Berlin
* die *[[Opferung Isaaks]]*, St. Lorenzkirche, Lübeck

## Literatur
* Rooses, Max. *Jordaens' Leven en Werken*. 1907. Deutsch: *Jordaens' Leben und Werke*. [1908]. Die grundlegende Arbeit über den flämischen Maler mit einem Verzeichnis der Werke.
* Hulst, Roger-Adolf: *Jacob Jordaens*. 1982, ISBN 3-608-76158-6
* Billeter, Felix: *Zur künstlerischen Auseinandersetzung innerhalb des Rubenskreises. Eine Untersuchung am Beispiel früher Historienbilder Jacob Jordaens und Anthonis van Dycks*. 1993, ISBN 3-631-45875-4
* Nelson, Kristi: *Jacob Jordaens. Design for Tapestry*. Brepols Pub 2003, ISBN 2-503-50578-3

## Weblenken

* Umfatend Websteed mit Biografie usw.
Derivat (Weertschop)

**Derivaten** sünd Verdräge, wo een dat Recht mit kriggt, to en fixen (fasten) Pries to kopen oder to verkopen. Düsse fixe Pries warrt fastleggt up Grund vun en Basisweert, de vun den Markt afhangen deit. Basiswerten könnt Weertpaperen ween (as Aktien, Anleihen), man ok annere Tahlen un Werten, de mit den Markt to kriegen hefft, as Tinsen, Indices oder annere Saken, wo Hannel mit dreven warrt, as Rohstoffen un Devisen. Derivaten könnt ok sülms de Basisweert vun annere Derivaten ween. Dat sünd denn Derivaten vun'n tweeten Graad. Man ok Umstänn, de an un for sik nix mit de Weertschop to doon hefft, könnt Basiswerten ween, t. B. dat Weer. 

Vun 1986 af an hett de Hannel mit Derivaten duchtig tonahmen. Toeerst hett he sik befaat' mit relatiev eenfache Risiken an'n Markt, as mit de Priesen för Aktien un Rohstoffen. Man later sünd de Derivaten denn ok maakt wurrn för dat Risiko, dat de Tinsen sik ännert oder dat de Wesselkurs bi Geldsorten ümsleiht. Noch nich allto lang is dat her, dat een ok dat Risiko bi Krediten un bi dat Weer afsekern kann dör Derivaten.

Toeerst sünd de Derivaten also inföhrt wurrn, dat een en Risiko afsekern kann. Midderwielen warrt mit de Derivaten Hannel bedreven, vunwegen dat Investmentfonds, sunnerlich Hedgefonds mit Spekulatschonen unbannigen Winnst maken wüllt. As Anlagen sünd Derivaten hooch riskant, man könnt ok bannige Renditen bringen. 

## Dat Woort
Dat **Derivat** kümmt ut de Latiensche Sprake (v. *derivare*= afleiten). Dat wiest dor up hen, dat de Pries vun düsse Instrumenten vun den Basisweert afhangen deit. 

## Belegen
Basisweert

**Basisweert** oder **Underlying** is de Naam för en Gegenstand, wo en Verdrag över afslaten wurrn is bi en Termin-, Future- oder Optschoonsgeschäft oder bi noch en anner Derivaten. De Basisweert stellt de Grundlaag dorför dor, wat for’n Weert so en Verdrag hett un wo dat üm geiht. 

As Basisweerten för Derivatgeschäften kaamt all Waren un Finanzwerten för in Fraag. Bi Waren geiht dat los vun Swienebüük över Slachtveeh, Zucker, Wull, Boholt, Rohööl, Kopper bit hen to Gold un Platin. Bi Finanztermingeschäften sünd de Basiswerten sunnerlich Devisen, Schuldschiene, as Staatsanleihen un Termingeld bit hen to Aktien- un annere Indizes.

Dat gifft avers ok Wederderivaten. Dor is de Basisweert denn de Temperatur, de Nedderslag oder sunst wat in de Aart. 

De Finanzprodukten mit den gröttsten Umsatz in Düütschland bruukt as Basisweert den US-Dollar, Bundesanleihen oder den DAX.

## Kiek ok bi
*Investmentfonds
*Hedgefonds
Risiko

En **Risiko** (Mt.: Risikos) is dat Vörutsehn vun de Mööglichkeit vun en Schaden oder vun en Verlust, för den Fall, dat ene Sake scheef geiht (Gefohr). Mit so en vörutsehn Schaden oder Verlust kann denn rekent weern. Dat is mööglich, dat een Risikos ut’n Weg gahn kann. Dor gifft dat nich ganz eenfache Konzepten in de Güntherlogik för. En Risiko is nich datsülvige, as en Unsekerheit. En Risikofall kann intaxeert weern un dor kann mit rekent weern. Dat kann ok seggt weern, wie wohrschienlich de Risikofall is. Bi en Unsekerheit geiht dat nich. De liggt to Grunne. Dor passeert denn wat, wo numms mit rekent hett un wo dat ok keen Wohrschienlichkeit för gifft.
In de Ümgangsspraak warrt „Risiko“ so bruukt, as wenn dat Gefohr bedüden dö. Faken gifft dat en ganze Reeg vun Risikos to glieke Tied un dat kann angahn, dat de wichtigsten Risikos gor nich ankeken weert, vunwegen dat een sik bloß mit dat eerste Risiko befaten deit, wat een infullen is. Wenn dat Risiko so lüttj is, dat een meent, dat weer hen to nehmen un dor möss een sik nich sunnerlich mit befaten, denn warrt vun en „Restrisiko“ snackt. Wenn de Risikos avers nich richtig taxeert weert, denn kann dat grote Folgen hebben un ok Katastrophen sünd denn mööglich. Sunnerlich in de Weertschop, un dor up den Finanzmarkt, speelt dat Taxeern vun Risikos en grote Rull in de Spekulatschoon. 

## Wo dat Woort herkamen deit
Wo dat Woort „Risiko“ vun herkamen deit, is nich ganz klaar. De groten düütschen Wöörböker „Duden“ un „Wahrig“ meent, dat weer vun dat ooltgreeksche ῤίζα (*rhiza* „Wuddel, Klint“) över dat latiensche **risicare/*resecare* („Gefohr lopen, wagen“) in de düütsche Sprake rinwannert. Man för de latienschen Wöör gifft dat gor keene Belegen. Ok annere Wöörböker seht en Tosamenhang mit dat ooltgreeksche *rhizikon* „Klint“) un dat latiensche Verb „resecare“, wat dor vun herkamen schall. Dat schall denn wat to kriegen hebben mit en Kliff oder en Felsen, de vun dat Fasteland afsneden is un en Gefohr för de Hannelscheepe is. Ok en Herkamen vun dat vörromaansche „riscare“, de vun dat latiensche „rixari“ („strieden, toweddern ween“) kamen schall, warrt diskereert. 

## Belegen
Fred Saberhagen

**Fred Thomas Saberhagen** (* 18. Mai 1930 in Chicago; † 29. Juni 2007 in Albuquerque) weer en US-amerikaanschen Science-Fiction- un Fantasy-Schriever.

## Leven un Wark
Saberhagen hett bi de US Airforce un as Elektrotechniker arbeit. Sien eersten Publikatschonen weer Artikels in de Encyclopedia Britannica. Bekannt worrn is he 1961 mit eerste Kortgeschichten in Magazinen as „Galaxy“.

He is internatschonal bekannt worrn mit sien „Berserker“-Saga, en Reeg mit de he 1967 anfungen hett. Annere Roman-Regen vun Saberhagen weern to’n Bispeel de „Books of Swords“-Reeg, de dreedeelige „Empire of the East“-Reeg oder de „Dracula“-Romanen, in de de Romanfigur vun Bram Stoker ne’e Geschichten ok tosamen mit annere Figuren ut de Literatur, as Sherlock Holmes oder Merlin, beleevt.

In den eersten Roman ut de Reeg „The Dracula Tape“ (dt.: *Die Geständnisse des Grafen Dracula*) vun 1975, vertellt Saberhagen de Geschicht ut den Roman vun Bram Stoker ut de Sicht vun Dracula, för den de annern Figuren Harker, Van Helsing usw. blots en Koppel vun dösige Tüdelbüdels sünd.

Tosamen mit den Dreihbookschriever James V. Hart hett Saberhagen ok de Romanversion to Francis Ford Coppola sien Film „Bram Stoker’s Dracula“ ut dat Johr 1992 schreven.

## Weblenken

* Literatur vun un över Fred Saberhagen in de Düütschen Natschonalbökeree
* ''Saberhagens World of SF and Fantasy''
* Bibliografie
* "Gestorben: Fred Saberhagen (1930-2007)"
738

## Wat passeert is
* Bonifatius warrt to den Paavst sien Legaten för dat ganze Frankenriek maakt. 

## Boren
* 
## Storven
*
737

## Wat passeert is
* König Ceolwulf vun Northumbria gifft Bott un geiht in't Klooster. Edbert folgt em na.

## Boren
* 
## Storven
*Theuderik IV., König vun Neustrien ut dat Huus vun de Merowingers (* na 711)
735

## Wat passeert is

## Boren
* 
## Storven
* Beda Venerabilis, engelschen Gelehrten un Mönk vun de Benediktiners (* 672)
734

## Wat passeert is
* Wedder treckt Karl Martell gegen de Fresen un kriggt jem unner.

## Boren
* 
## Storven
*
655

## Wat passeert is
* 15. November: De christliche König Oswiu vun Northumbria winnt in de Slacht vun Winwaed över den heidnischen König Penda vun Mercia un maakt dormit den Weg för dat Christendom in de angelsässschen Königrieken open.

## Boren

## Storven
* 16. September: Martin I., Paapst (* um un bi 600]
* 15. November: Penda, lesten heidnischen König vun Mercia
Spekulatschoon (Weertschop)

**Spekulatschoon** is en Woort ut de Spraak vun de Weertschop. Dor is en Investitschoon mit meent, wo dat vunwegen en högeret Risiko ok de Chance up en högere Rendite bi gifft. Dat Woort kümmt ut de Latiensche Sprake vun dat Woort „speculor“: „ik kiek ut“. Wenn de Spekulatschoon betahlt warrt mit frömdet Geld, denn so heet se „Hevel-Spekulatschoon“. En Minsch, de spekuleern deit, heet „Spekulant“. 

## Wat de Bedrievsweertschop angeiht
Jede Spekulatschoon in de Weertschop hett dat dor up afsehn, dat en Geldvördeel rutspringen deit. Dor mutt de Markt um taxeert weern, wie de in de Tokumft utsütt. Wat rutspringen deit bi ene Spekulatschoon, is jummers de Unnerscheed twuschen Inkoopspries un Verkoopspries. Dor mütt denn noch de Kosten för den Hannel vun aftagen weern. 

Wenn en Spekulatschoon slumpen deit, denn liggt dat in’r Hauptsake doran, dat Lüde bitieds seht un dat utnützen doot, wenn de Markt an de een oder annere Steed de tokümftigen Priesen mööglicherwiese verkehrt intaxeern deit. Dat liggt denn amenne doran, dat de Köpers un Verköpers nich datsülvige weten doot un dat se ok unnerscheedlich plietsch sünd. Wenn de Markt denn mit’e Tied ok sütt, wat de Spekulant al vördem sehn hett un wenn he siene Priesen denn ännert, denn gifft dat för den Spekulanten en Winnst ut de Spekulatschoon. Wenn dat verkehrt löppt mit de Spekulatschoon, denn gifft dat en Verlust ut de Spekulatschoon. 

## Wat de Volksweertschop angeiht
De Spekulatschoon is för de Volksweertschop u. a. wichtig, wiel dat Risikos för Unnernehmen bi ehre Geschäften, de vunwegen den Kapitalmarkt dor sünd, an en Grupp vun Spekulanten afgeven weern könnt (Hedging). Dor mutt avers en passliche Rendite för to kriegen ween. 

De Spekulant will ut den Unnerscheed vun de Priesen, de he vörut sütt, en Winnst rutslahn. Wat he vörutsehn deit, hett siene Grundlaag normolerwiese in Informatschonen. D. h., he weet wat, wat de annern noch nich spitz kregen hefft. Bi Spekulatschoonsgeschäften gaht nu Informatschonen in den Pries mit rin. Nehmt wi as Bispeel, dat warrt dor mit rekent, dat, vunwegen de slechte Laag in de Weertschop, de Geldsoort „A“ in’n Pries afsacken schall. Dat bedutt, de Wesselkurs gegen en annere, stevige, Geldsoort „B“ över warrt sik ännern. De Spekulant köfft nu de Geldsoort „B“, vunwegen dat de up betern Grund steiht. Wenn denn „A“ afsackt is, wo he up spekuleern deit, denn so köfft je mit dat düre „B“ de Geldsoort „A“ veel billiger torüch. Just dör düsse Tuuscheree kümmt dat nu avers to’n Afsacken vun „A“. Dor kann een um seggen, dat de Kapital- oder Devisenmarkt vunwegen sien Weten över de Weertschopslaag de Geldsorten en neen Weert geven hett. Spekulatschoon hölpt hier also, dat nee Informatschonen in dat System vun de Priesen infleten doot.
732

## Wat passeert is
* 18. oder 25. Oktober: Slacht vun Tours un Poitiers: De Franken unner Karl Martell winnt gegen de Arabers. 

## Boren
* 
## Storven
*
731

## Wat passeert is
* 18. März: Gregor III. wurrd to'n Paapst wählt.

## Boren
* 
## Storven
* 11. Februar: Gregor II., Paapst (* 669)
Fitger

**Fitger** is de Familiennaam von

* Arthur Fitger (1840–1909), Bremer Maler un Dichter,
* Emil Fitger (1848–1917), Bremer Redaktör un Liddmaat vun de Bremer Börgerschop, Broder vun Arthur,
* Hermann Fitger (1891–1986), Bremer Maler un Bühnenbillner,
* Marie Fitger († 1929), plattdüütsche un hoochdüütsche Schrieversche, Suster vun Arthur.
Paul Desmond Scully-Power

**Paul Desmond Scully-Power** (* 28. Mai 1944 in Sydney, Australien) is en ehmalig US-amerikaansch Astronaut. 
 
Scully-Power weer bi Geboort Australier, hett aber 1982 de US-Staatsbörgerschap. He hett anwendt Mathematik an de University of Sydney studeert.

Scully-Power hett as Wetenschapler an tallriek Forschungs-Seefohrten deelnommen. In’ Januar 1967 is he in de austraalsch Marine intreden. Van Juli 1972 bit März 1974 weer he as Uttuuschwetenschapler bi de United States Navy in Connecticut un Washington, D.C. To disse Tiet wurr he inladen, as Assistent för dat Eerdbeobachtungsteam vun dat Skylab-Programm to arbeiten. 

In’ Oktober 1977 is he nah de USA utwannert. 

## Astronautentätigkeit
In’ Juni 1984 wurr Scully-Power as Bruuklastspezialist vun de NASA utwählt. To disse Tiet weer he zivil Angestellter vun dat Naval Undersea Warfare Center. An’ 5. Oktober 1984 is he as Bruuklastspezialist mit de Ruumfähre Challenger to sien eenzig Mission (STS 41-G) in’t All flagen. Kummandant von de Mannschap weer Robert Laurel Crippen, de Pilot Jon Andrew McBride un de Missionsspezialisten Kathryn Dwyer Sullivan, Sally Kristen Ride un David Cornell Leestma. Scully-Power weer de tosommen mit de Kanadier Joseph Jean-Marie Marc Garneau en so nömmt Payload Spezialist (Bruuklastspezialist). Dat sünd Astronauten, de nich över dat normal Utwahlverfohren vun de NASA utwählt wurrn un insofern kien lehrt Astronauten sünd. Dat weer dat eerste Mal, dat söben Ruumfohrer in een Ruumschipp flagen sünd. 

Kört över 8 Daag weern se ünnerwegens. In de Tiet wurr ok en Sünnbeobachtungssatellit utsett un en EVA ünnernommen.

Scully-Power is 1996 weer nah Australien torüchgahn un fung bi en ozeanographisch Beraderfirma an. Momentan is he Vörsitter vun sien eegen Hochtechnologie-Beraderfirma Prime Solutions Pacific.

## Privates
Paul Scully-Power is verheiradt un hett söss Kinner.

## Nahwiesen
* NASA: Biografie (engelsch)
* spacefacts.de: Kortbiografie
Noo-wha-ha

Die **Noo-wha-ha** sünd en Indianerstamm in de hüdige US-Bundsstaat Washington. Kulturell hörrt se to de Küsten-Salish. 

1855 weern se as „Noo-wha-ah“ Mitünnertekner vun de Verdrag vun Point Elliott, dör  den tallriek indiaansch Gruppen, de as „tribes“ oder „sub tribes“ (Stammen oder Ünnerstammen) betekend wurrn, hörr traditschonell Rebeeden an de USA aftreden hebbt un Reservate (reservations) för hör inricht wurrn. Aber de Noo-wha-ah sünd nie as Indianerstamm, so as dat in de Gesetten stunn, anerkannt wurrn.  

Pat-teh-us, de dor as „sub chief“, also as „Ünnerhööftling“ betekend wurrd, hett de Verdrag domols ünnerschreben. He stamm ut de Gegend vun de hüdig Bay View State Park an de Padilla Bay in’t Skagit County, ruch weg 10 km westlich vun Burlington.

## Kiek ok
* List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent

## Enkeld Nahwiesen
Waragi

**Waragi** (IPA: waragi, ok: waradʒi) is en Drunk ut  Uganda, de in de Oort vun Gin maakt warrt. In Uganda sülvst, dat Land mit den weltwiet hööchsten Alkohol-Verbruuk vun 19,47&nbsp;Liter op Kopp un Johr, warrt de hoochprozentige Waragi veel un faken drunken. 

De Naam is ut de Beteken „war gin“ (op platt: *Kriegsgin*) afleidt. Präägt worrn is disse Begreep för den in’t Land brennten Snaps in de 1950er un 1960er Johren vun de Briten, de in Uganda leevt hebbt. Uganda weer bit to de Unafhangigkeit 1962 en britisch Protektorat. 

Op Luganda hett de Drunk *enguli* heten. 1965 hett dat *Enguli-Gesett* („The Enguli Act“) fastleggtm dat disse alkohoolsche Drunk blots noch ünner staatliche Lizenz brennt warrn dröff. Scheert hett sik dorüm aver nümms.

Ut disse Tiet stammt noch de vundaag an’n meisten drunken Waragi-Marke *Uganda Waragi*, de dormols vun en Staatsbedrief herstellt un affüllt weer. Vundaag warrt de Marke vun East African Breweries Limited produzeert. Anboden warrt Uganda Waragi normalerwies in Buddels oder in lütte Büdels affüllt, de dat in tomeist jeden Kiosk to köpen gifft. Disse Marke, de ok as *UG* oder *Spirit of Uganda* (op platt: *De Geist vun Uganda*) betekent warrt, warrt ut Hirse maakt.

Annere geern drunken Waragi-Marken, de to’n Deel vun lütte Brennereen herstellt warrt, sünd *Lira Lira*, de ut Maniokmehr un Rohrsucker maakt warrt, un *Kasese*, de na de Stadt Kasese nöömt is un ut de grönen Kaakbananen (*Matoke*) brennt warrt.

## Borns
Langley

**Langley** betekent

* Langley, Oort in Cheshire, Grootbritannien,
* Langley, Oort in Essex, Grootbritannien,
* Langley, Oort in Hampshire, Grootbritannien,
* Abbots Langley, Oort in Hertfordshire, Grootbritannien,
* Kings Langley, Oort in Hertfordshire, Grootbritannien,
* Langley, Oort in Kent, Grootbritannien,
* Langley, Oort in Northumberland, Grootbritannien,
* Langley, Oort in Berkshire, Grootbritannien,
* Langley, Oort in Warwickshire, Grootbritannien,
* Langley, Oort in West Sussex, Grootbritannien,
* Langley, Oort in dat Département Vosges, Frankriek,
* Langley, Oort in Arkansas, USA,
* Langley, Oort in Oklahoma, USA,
* Langley, Oort in South Carolina, USA,
* Langley, Oort in Virginia, USA,
* Langley, Oort in Washington, USA,
* Langley, Stadt in Brietsch-Kolumbien, Kanada,
* Langley, Distrikt in Brietsch-Kolumbien, Kanada,
* Fort Langley, Oort in’n Distrikt Langley, Brietsch-Kolumbien, Kanada,
* Fort Langley National Historic Site, histoorschen Pelzhannelsposten,
* Langley Air Force Base, Basis vun de US Air Force,
* Langley Research Center, Forschenszentrum vun de NASA,
* Langley, angloamerikaansche Maateenheit,
,
* Ökelnaam vun de CIA na den Sitt in Langley, Virginia, USA.

**Langley** is de Familiennaam von

* Alexandra Langley (* 1991), engelsche Badmintonspelerin,
* Ann Langley (*Ann Langley-Laporte*; * 1950), kanaadsche Weertschopswetenschopperin,
* Beatrice Langley (1872–1958), brietsche Vigelienspelerin,
* Bruce Langley (* 1992), brietschen Schauspeler,
* Edmund of Langley, 1. Hartog vun York (1341–1402), engelschen Eddelmann,
* Elmo Langley (1928–1996), US-amerikaanschen Rennfohrer,
* Eve Langley (1904–1974), austraalsche Schrieversche,
* Geoffrey de Langley (1223–1274), engelschen Vaagd,
* Geoffrey of Langley (1243–1307), engelschen Diplomaat,
* John Newport Langley (1852–1925), brietschen Physioloog,
* Katherine G. Langley (1888–1948), US-amerikaansche Politikerin,
* Kevin Langley (* 1964), engelschen Footballspeler,
* Lee Langley (* 1932), brietsche Schrieversche,
* Noel Langley (1911–1980), US-amerikaanschen Schriever, Dreihbookschriever, Speelbaas un Produzent,
* Samuel Pierpont Langley (1834–1906), US-amerikaanschen Astrophysiker un Luftfohrtpioneer,
* Tommy Langley (* 1958), engelschen Footballspeler,
* Walter Langley (1852–1922), engelschen Maler.
Bundsautobahn 107

De **Bundsautobahn 107** (afkört as **BAB&nbsp;107** oder ok **A&nbsp;107**) weer en plaante Autobahn in Berlin.

Na de fröheren Plaans in’n Flachennüttplaan för Berlin vun 1965 schüll de dormols plaante BAB&nbsp;107 de so nöömte „Middeltangente“ warrn. Se schüll vun Tiergarten in’t dormolige West-Berlin över Berlin-Mitt un Friedrichshain na Oost-Berlin verlopen. An’t Autobahnkrüüz Lehrter Bahnhof schüll se sik mit de BAB&nbsp;103 krüzen un wieter an’t Krüüz Landsberger Platz (Leninplatz) mit de BAB&nbsp;102 tosamenlopen. Mit de Bundsautobahn 100 weer en Krüüz in Berlin-Prenzlauer Berg plaant.

Bit to de Düütsche Weddervereenigen weer de Beteken vun de Autobahn as *BAB&nbsp;17* plaant. In de Twüschentiet is de Plaan to’n Bo vun de BAB&nbsp;107 fallen laten worrn.

## Weblenken

* Vullstännige Beschrieven vun’n Verloop (hdt.)
Angrivarier

De **Angrivarier** (ok Angrevarier, Angarier, Engern) weern en germaansch Volk, dat an de Werser, hööftsächlich up dat rechte Ufer, vun de Infloot vun de Aller bit to dat  Steenhuder Meer, wahnen un nöördlich an de Chauken, süüdlich an de Cherusker, süüdööstlich an de Dulgubnier un westlich an de Ampsivarier grens. 

As Germanicus 16 n. Chr. tegen de Cherusker angung, hebbt de Angrivarier achter sien Truppen en Upstand anfungen, wurrn aber bold dör Stertinius to Ruh brocht un bleben dornah Anhänger vun dat Röömsche Riek.  

Nah de Uplösung vun de cheruskischen Bund hebbt se hör Grenzen wieder nah Süüden henn verleggt un hebbt ünner Kaiser Nerva mit de Chamaven den Brukterern de Gegend nöördlich vun de Lippe un an de Born vun de Eems afnommen. Later henn sünd se noch wieder nah Süüden un Westen gahn, slooten sück ünner de ok up dat Land (Angaria, Engern) övergahn Naam vun de Angrivarier oder Engern de Sassenbund an un wurrn de Sassen ehrn middelsten Deel. Vun Karl den Groten ünnerworfen, nehmen se dat Christendom an. 

De Naam *Engern* hett sück as Naam vun en Deel vun dat Hartogdom Sassen bit in dat  Middelöller hollen. Ok de Naam vun de Stadt Enger kunn dormit in Verbindung stahn, aber dat is ma jo noch nich seker. 

## Kiek ok

* Angrivarierwall
Ellie van den Brom

**Elisabeth Margot "Ellie" van den Brom** (* 18. Juni 1949) is en ehmalge nedderlannsch Iesflinklöperin. 

Se hett mehrere Male an Europa- und Weltmeesterschapen deelnommen un weer ok twee Mal bi Olympisch Winterspelen dorbi (1968 in Grenoble und 1972 in Sapporo).

In de Johren 1969 un 1970 hull se tietwies den Weltrekord över 1000 Meter. 

## Persönlich Besttieden
*500 Meter - 44.35 (1972)
*1000 Meter - 1.30.0 (1969)
*1500 Meter - 2.18.39 (1972)
*3000 Meter - 4.58.05 (1972)

## Born
*ABC voor de schaatssport'', von Piet Bergström, ISBN 90-245-0121-0
*www.sportstatistieken.nl
*www.skateresults.com
*sportsreference.com
Hugh Quarshie

**Hugh Antony Kobna Quarshie** (* 22. Dezember 1954 in Accra, Ghana) is en britischen Schauspeler.

## Leven
Quarshies Familie is na England utwannert, as he dree Johr oolt weer. In Cheltenham hett he de School besöcht, un weer dorna op’t Christ Church College in de Universität vun Oxford. He hett denn överleggt Journalist to warrn, hett aver denn doch beslaten, dat mit de Schauspeleree to versöken.

Quarshie is Liddmaat vun de Royal Shakespeare Company un weer in vele Theater- un Feernsehprodukschonen to sehn. Internatschonal bekannt worrn is he mit Rullen as *Sunda Kastagir* in den Film *Highlander* oder as *Cpt. Panaka*, Baas vun de Royal Naboo Security Force in den Film *Star Wars: Episode I – The Phantom Menace*.

## Filmografie (Utwahl)

## Theaterrullen (Utwahl)
* Faust I un Faust II *Mephisto* RSC 1995
* Julius Cäsar *Mark Anton* RSC 1995

## Weblenken

* Starwars.com biography
Hindenburg

**Hindenburg** is de Familiennaam von

* Basil Hindenburg (1884–1975), engelschen Vigelienspeler un Dirigent,
* Bernhard von Hindenburg (1859–1932), düütschen Biograaf,
* Carl Hindenburg (1820–1899), düütschen Radsportfunkschonär,
* Carl Friedrich Hindenburg (1741–1808), düütschen Mathematiker un Philosoof,
* Gertrud von Hindenburg (1860–1921), Fro von Paul von Hindenburg,
* Herbert von Hindenburg (1872–1956), düütschen Schriever un Diplomaat,
* Oskar von Hindenburg (1883–1960), düütschen Generaalmajor,
* Paul von Hindenburg (1847–1934), düütschen Generaalfeldmarschall un Riekspräsident.

**Hindenburg** betekent

* Hindenburg O.S., Stadt in Oberslesien (1915–1945), nu Zabrze in Polen,
* Hindenburg, na 1918 Naam von de Gemeen Groß Friedrichsgraben I in Oostpreußen,
* Hindenburg, Oort in de Gemeen Hohenberg-Krusemark in’n Landkreis Stendal, Sassen-Anholt,
* Borg in Langessen (Unnerharz),
* SMS ''Hindenburg'', Krüzer von de düütsche Marien.
Navalia

**Navalia** () is en Oort ( oder ), den de ooldgreeksche Claudius Ptolomäus in siene  up de Kaart vun Germanien angeven het. De Naam bedüdt up Latiensch ‘Dock’ oder ‘Warft’.  

## Laag
Ook wenn Ptolemäus de Koordinaten angivt, is unklaar wat sien Nullmeridiaan weer. So sünd de Koordinaten nich akkraat to interpreteren. Ook wegen mööglichen Fehlers bi’t Afschrieven is dat nich klaar, of Verlaat up de Koordinaten is. De exakte Positschoon blivt so unseker. 

In’n Verloop vun de Tied geev dat verscheden Annamen wo Navalia liggen kunn. De enen weren sik vermoden, dat de Naam mit den Stroom Nabalia tohoophangt, den Tacitus in siene *[[Historiae (Tacitus)|Historiae]]* beschrivt. Vundaag denkt Forscherlüüd, dat de Annaam sachtens falsch is. Eerdaags weren sik Forscherlüüd vermoden, dat de de Oort vunwegen de Laag dicht bi de Küsten in de hüdigen Nedderlannen, in'n Norden vun de Rhien liggt. Isaak Tirion meen *Navalia* weer de röömsche Naam för de lüttje Stadt Gällemuden in Oaveriessel. Man klare Beweisen givt dat daar nich för. Maurits Gysseling dach an den Oord Vechten in de utrechtsche Gemeen Bunnik. 2010 stellen Forscherlüüd de Annaam up, dat de Oort dicht bi de düütsche Stadt Essen weer. Na Gerhard Steinborn un Peter Opitz eer Ünnersöök uut den Jahr 2015 weer Navalia een Oort dicht bi dat nedderlandsche Arnem.

## Belegen
Rode Grütt

De **Rode Grütt** is ene Spiese, de sunnerlich in Noorddüütschland un in Skandinavien eten warrt. Dor weert verschedene rode Früchte mit en beten Fruchtsapp un Zucker tohopengeven. Denn kümmt dor Stärke to, oder anners wat to'n dicker maken. Fröher is de Rode Grütt mit Sago oder Grütt andickt wurrn. Dor kümmt ok de Naam vun her. Tomeist warrt Rode Grütt as Nadisch mit en beten Melk oder Rohm eten. Faken kümmt dor ok Vanillesooß mit to. 

## Weblenken
* Plattdüütsch Rezept
Dunker

De **Dunker** is en vun de FCI (Nr. 203, Gr. 6, Sek. 1.2) anerkannt norweegsch Hunnenrass.

## Rasshistorie

Anfang vun dat 19. Johrhunnert hett de Norweger Wilhelm Dunker för de Haasjagd ut de russisch Harlekinbracke un anner Loophunnen de nah hüm nömmt Dunker tücht. 

## Herkunft un Historie
Middelgroot (bit 55 cm) Jagdhund in de Farben Swaart oder Blue-Merle (gefleckt) mit hellen falbfaarven un witt Afteken, warm Bruun un överweegend Swaart akzepteert. Dat Hoor vun de Hund is liek, hart, dicht un nich to kört. De Ohren sünd middelhooch ansett, vun fien Leer un vun middlere Brett, tegen dat afgerundt Enn’ hin schmaler wurrnd, platt un ahn Falten. Se hangen un liggen eng an de Kopp an.

## Verwennen
Jagdhund för de Nedderwildjagd, Wahnungs- un Begleithund.

## Weblenken

* Rassstandard Nr. 203 vun de FCI: Dunker (Word-Dokument)
Proliferatschoon

**Proliferatschoon** (vun lat. *proles* „Spross, Nakamen“ un *ferre* „drägen“) betekent

* Zelldelen, dat Vermehren vun Zellen in de Zellbiologie,
* Spraten, dat Vermehren vun Geweev in de Biologie,
* Physioloogsch Regeneratschoon, dat Vermehren vun Geweev in de Medizin,
* Proliferatschoon, dat Wietergeven vun Wapentechnik,
* Informatschoonsfloot, grote, wenig översichtliche Informatschoonsmengden in de Informatschoonstechnik,
* Proliferatschoonseffekt, in de Ökonomie.
(170) Maria

**(170) Maria** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 10. Januar 1877 vun de franzöössch Astronom Henri Joseph Anastase Perrotin in Toulouse opdeckt wurrn is. 

De Asteroid wurr to’n Gedenken an en Süster vun de italieensch Astronom Antonio Abetti, de jung storven weer, nömmt. De afslute Helligkeit bedrocht 9,41. 

## Weblenken
* http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=170;orb=1
Reigen

**Reigen** (jap. 霊元天皇, *Reigen-tennō*; * 9. Juli 1654; † 24. September 1732) weer de 112. Tennō (Kaiser) vun Japan. He regeer van 1663 bit 1687. He weer en Söhn vun de Go-Mizunoo-tennō un de sien Fru Fujiwara Kuniko. 

Later henn hett he woll de Thron an de Higashiyama-tennō övergeven, behull aber Macht an' Hoff vun sien Klooster ut. 1713 wurr he buddhistisch Mönk un wurr 素浄 nömmt.

## Kiek ok
* List vun de Tennō
Manfred Podlich

**Manfred Podlich** (* 14. Mai 1940) is en ehmalger düütsch Footballspeler.

De Störmer speel van 1963 bit 1964 für Holstein Kiel in de Regionalliga Nord un kunn dor in 14 Spielen 6 Doren scheeten. In de Bundsliga-Saison 1965/1966 hett he för Werder Bremen speelt un in 11 Spielen ebenfalls 6 Doren schaaten. In de Folgesaison keem he aber nich mehr to’n Insatz un wessel 1967 nah Preußen Münster.

## Weblenken
*Podlich bi Fußballdaten.de
Sacramento

**Sacramento** is siet 1854 de Hööftstadt vun de US-Bundsstaat Kalifornien. De Stadt liggt an de Tofloot vun de American River in de Sacramento River. Dor leven 466.488 Inwahner (Stand: 2010) up en Rebeet vun 257 km ². In de Region mit de glieker Naam leven insgesamt 2.103.956 Minschen.

## Historie
Af 1839 weer dat Rebeet Deel vun Nee-Helvetien, wat die Swiezer Inwanderer Johann August Sutter mit Verlööv vun de Viezkönig vun Neespanien grünnen drüff. 1848 weer dat aber all weer doon, denn dat Rebeet wurr vun de Goldruusch erfaat un Sacramento entstunn in de Folg as Goldgräbersiedlung. In disse Tiet keemen de Goldsökers mit Scheep över den Sacramento nah hier, üm denn to Foot hör Glück to versöken. 

Twee Johr later, 1850, wurr Sacramento all Stadt un nahdem 1856 de eerst Iesenbahn dor fohren dee, wuss Sacramento to en Hannelszentrum un wurr gau as *Boomtown on the River* bekannt. Dat wiethenn sichtbar *State Capitol* hebbt se tüschen 1861 un 1869 baut. 1963 keem en Kanal dorto, wat de Schippfohrt lichter maken dee. 1964 wurr de Vöroort *North Sacramento* mit upnommen. Sacramento is bekannt för de Textil- un Nehrensmiddelindustrie.

## Weblenken

Offiziell Websteed vun de Stadt
Garlitz

**Garlitz** betekent

* Garlitz, Oort in de Gemeen Märkisch Luch in’n Landkreis Havelland, Brannenborg,
* Garlitz, Oort in de Stadt Lübtheen in’n Landkreis Ludwigslust-Parchen, Mekelborg-Vörpommern.
(180) Garumna

**(180) Garumna** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 29. Januar 1878 vun de franzöösch Astronom Henri Joseph Anastase Perrotin in Toulouse opdeckt wurrn is. 

De Asteroid is nah de antik Naam vun de Stroom Garonne, de an Toulouse vörbi floot, nömmt wurrn. De afsolute Helligkeit bedrocht 10,31.