open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hünenborg (Bauen)

De **Hünenborg** () weer en lütten Oort in de Gemeen Achem in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört dat Rebeed to’n Oortsdeel Bauen.

## Geografie

De Hünenborg liggt op de Geestkant von de Achem-Veerner Geest hen na de Werser un nich wied af von de Steed, an de de Ole Aller in de Werser münnt is.

## Historie

An de Steed von de Hünenborg hett dat en Ringwallanlaag ut dat Middelöller geven. Later, as de Anlaag nich mehr bruukt worrn is un ut dat Gedächtnis verswunnen, hebbt de Lüüd de Anlaag as dat Wark von Hünen opfaat un den Naam *Hünenborg* präägt.

Bet in dat 19. Johrhunnert stünn dor blots en enkelt Huus. 1913 hett de Bremer Koopmann Bernhard Hinrich Waßmann dat Gelänn von de ole Borganlaag köfft un an de Steed na Plaans von’n Architekt Hans Grashorn en Villa in’n Jugendstil boot. 1914 weer dat Huus trech un de Familie Waßmann is dor intagen. 1952 hett Waßmann sien Weetfro Marie Waßmann de Villa an’n Bremer Koopmann Robert Kraemer verköfft. Na Kraemer sien Dood is de Villa an de Weetfro Helene Kraemer gahn. As Helene Kraemer 1987 ok doodbleven is, hett de Robert-Kraemer-Stiftung dat Gebüüd övernahmen. De Stiftung hett de Villa an’n Landkreis Veern överdragen un de överlett dat Gebüüd den Vereen Hünenborg, de de Villa as Dreeppunkt för Weertschop, Wetenschop un Kultur bedrifft.

Dat Gebüüd is as Bodenkmaal schuult.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Bauen in’n Kanton Achem höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to de Oostvaagdie in dat Gogericht Achem tohöört un von 1852 bet 1885 to dat Amt Achem. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem. 1932 is dat Deel von’n Kreis Veern worrn.

De Oort hett von öllers bi de Gemeen Bauen mit bihöört, de an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Achem worrn is.

### Inwahnertall

### Religion

De ole Oort Hünenborg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Laurentius-Kark in Achem.

## Footnoten





## Weblenken

* Websteed von’n Vereen Hünenborg (hoochdüütsch)
Budde

**Budde** betekent

* Budden, en Begreep for de Larven vun allerhand Kävers,
* Budden, en Begreep for de Larven vun Flegen un Muggen,
* Budden (Insekten), in de wecken plattdüütschen Dialekte en anner Woort, for allens, wat krabbeln un flegen deit,
* Budden (Kävers), in de wecken plattdüütschen Dialekte en anner Woort for de Kävers.

**Budde** is de Familiennaam von

* Alexander Budde (* 1971), düütschen Journalist,
* August Budde (1695–1753), düütschen Mediziner,
* Bernhard Budde (1828–1899), düütschen Maler,
* Brad Budde (* 1958), US-amerikaanschen American-Football-Speler,
* Burkhard Budde (* 1953), düütschen evangeelschen Theoloog, Schriever, Journalist un Politiker,
* Christa Budde (* 1962), Schrieversche,
* Christoph Budde (1963–2009), düütschen Footballspeler,
* Cleo-Johanna Budde (* 1998), düütsche Schauspelerin,
* Dieter Budde (* 1944), düütschen Generaal,
* Elmar Budde (* 1935), düütschen Musikwetenschopper,
* Emil Arnold Budde (1842–1921), düütschen Physiker,
* Enno Budde (1901–1979), düütschen Jurist,
,
* Eugen Budde (1901–1984), düütschen Jurist un Diplomaat,
* Ewald Budde (1873–1966), düütschen Politiker,
* Fritz Budde (1895–1956), düütschen Politiker,
* Gunilla Budde (*Gunilla-Friederike Budde*; * 1960), düütsche Historikerin,
,
* Harald Budde (1934–2018), düütschen Speelbaas un Schriever,
* Heinz Budde (1925–1991), düütschen Volksweert un Politiker,
* Helga Budde-Engelke (* 1950), düütsche Malerin un Grafikerin,
* Hermann von Budde (1851–1906), düütschen Militär un Politiker,
* Hermann Budde, düütschen Footballspeler,
* Herrmann Budde (1890–1954), düütschen Bioloog,
* Johann Franz Budde (1667–1729), düütschen Ethnoloog un Theoloog,
* Jöns Budde (üm 1437–1491), sweedsch-finnschen Mönk un Översetter,
* Karl Budde (1850–1935), düütschen evangeelschen Theoloog,
* Katrin Budde (* 1965), düütsche Inschenörin un Politikerin,
* Klaus Budde (* 1945), düütschen Footballspeler,
* Ludwig Budde (1913–2007), düütschen Archäoloog,
* Mariann Edgar Budde (* 1959), US-amerikaansche anglikaansche Bischöpin,
* Matthias Budde († 1591), däänschen Diplomaat,
* Nadia Budde (* 1967), düütsche Grafikerin un Illustratersche,
* Otto Budde (1848–1909), düütschen Inschenör,
* Pit Budde (* 1952), düütschen Musiker un Schriever,
,
* Reinhold Budde (* 1950), düütschen Künstler,
* Rolf Budde (1956–2018), düütschen Verleger,
* Rudolf Budde (1888–1975), düütschen Pädagoog,
* Vladimir Budde (1952–2011), düütschen Schachspeler,
* Werner Budde (1886–1960), düütschen Mediziner.

**Budde** is ok de Ökelnaam vun

* Dieter Burdenski, lange Johre Doorhöder bi den SV Werder Bremen.

Kiek ok unner: Maibudde.
Budden

**Budden** oder **Maden** weert de Larven vun Flegen un Muggen nömmt, man ok vun annere Insekten, de en Metamorphose dörmaken doot, as Immen, Iemecken oder allerhand Kävers (kiek unner Maibudde). Gegen annere Larven bi de Insekten over fehlt bi de Budden faken de echten Liddmaten. Se laat ehrder na en Worm. Käverbudden hefft en richtigen Kopp un vörn an’t Lief sitt sess Been. Annere Budden, u. a. bi de Muggen, hefft bloß man Stummelfööt un könnt sik dor mit over den Grund schuven. Bi de wecken annern Budden, de in’e Eer leevt, sünd düsse Organe heel und deel  verschütt gahn. Se bewegt sik mit Hölp vun de Peristaltik. Faken sünd Budden vörn spitz un achtern breed. 

Bi de wecken Aarden vun de Flegen weert nich Eier leggt, man dor kaamt al Budden oder sogar Poppen up’e Welt (Larviparie oder Pupiparie). Mank de Tweeflunken gifft dat ok Aarden, dor vermehrt de Budden oder Poppen sik asexuell, ohn datt se eerst mal utwasst to adulte Deerter. So geiht dat u. a. bi de Swammmuggen to. 

Vunwegen, datt se sik anpasst hefft an ganz verscheden Umtos, verscheelt ok de Kennteken vun de Budden bannig. De wecken Budden leevt in Modder oder Water un hefft sunnerliche Atenröhren tostanne brocht (kiek bi Messimme). Düsse Atenröhren (Tracheen) loopt dör dat ganze Lief bit an’t Achtereen. Dor könnt düsse Budden to desülvige Tied mit aten un freten, wieldes se overkopp in de Nehrstoffe steken doot. De Göter vun de Tracheen sünd mit en sunnerlich System utrüst, datt se afslaten weern könnt un dor keen Schiet un Water in de Tracheen kummt. Annere Budden hefft dannige Kevenhakens un leevt as de Budden vun Keesflegen un Schachbrettflegen as Aasfreters in Fleesch (oder Lieken), dat vergammelt, oder as Parasiten in levennige Deerter (Myasis, Budden vun Dasselflegen). Vundeswegen weert Budden towielen in de Medizin insett bi de Buddentherapie. Ok to’n Helen vun Sweren weert Budden insett. Sunnerlich bi chron’sche Wunnen bi Diabetikers könnt Budden de Wunnen faken beter un gauer süvern, as annere Middels. Dat liggt dor an, datt Sweren faken an Stellen uptreden doot, wo dat Blood nich good dörfleten kann un wo Antibiotika nich veel helpen doot.

In de wecken Länner weert Budden ok eten. 

## Weblenken

## Belege
Ooltstadt (Kiel)

**Ooltstadt** (*[[hoochdüütsch|dt.]]* Altstadt) is en Stadtdeel vun Kiel. Mit 34,7 Hektar (31. Dezember 2010) is de Ooltstadt vun de Flach her de lüttste Stadtdeel vun Kiel. Wenn en dat mit de Situatschoon vör den Tweten Weltkrieg vergliekt, hett de Ooltstadt blots noch wenig Inwahnerinnen un Inwahners. End 2014 sünd dat 654 wesen. De Naverstadtdelen sünd Düsternbrook in’n Noorden, Damperhoff in Noordwesten un de Vörstadt in Süüdwesten. Över de Föörd liggt Gaarden-Oost.

## Historie
Twischen 1233 un 1242 grünnt Graaf Adolf IV. vun Holsteen Kiel op en Halfeiland vun zirka 18 Hektar (vundaag Ooltstadt). Blots in Noordoosten geevt dat en Verbinden mit dat Fastland. De Kieler Föörd un de Lütte Kiel, en Meerarm, verdeffendeert de niege Siedeln. De eersten Lüüd hebbt den * Oolen Markt*, de *Däänsche Straat*, de *Fläämsche Straat*, de *Haßstraat*, de *Holstenstraat* (bit in’t 15. Johrhunnert *Brüchstraat*), de *Kehdenstraat*, de *Küterstraat*, de *Pfaffenstraat*, de *Slottstraat* (fröher *Borgstraat*), un de *Schohmakerstraat* anleggt. Butendem hebbt se in Süüdoosten vun’n Marktplatz de Nikolaikark un to’n Schuul vun de Stadt an de eenzig Verbinden mit ’t Land in Noordoosten vun’t Halfeiland en Borg buut. In’t 15. Johrhunnert hett en de Borg to’n Slott grötter maakt. Op de anner Siet stellt de Holstenbrüch en Verbinden to de groten Straten in Süüden dor.

## Bekannte Oorten
* Nikolaikark (evangeelsch-luthersch)
* Kieler Slott
* Lütte Kiel un Bootshaven
* Holstenstraat
* Dat Schippfohrtsmuseum Kiel an’n Satorikai

## Weblenken
*['''Commons: Altstadt (Kiel)'''](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Altstadt_(Kiel)?uselang=de) (dt.)
* Förderkreis Kieler Altstadt e.V. (dt.)
* Kieler Ooltstadt in’t Stadtwiki Kiel (dt.)

## Enkelt Nawiesen
Hünenborg

**Hünenborg** betekent

* Hünenborg, fröhere Borganlaag bi Bomlitz, Landkreis Heidkreis, Neddersassen,
* Hünenborg, fröhere Borganlaag bi Bauen, Landkreis Veern, Neddersassen.
Friedrich Seebode

**Friedrich Seebode** (* 27. Juni 1861 in Lehrte; † 22. September 1936 in Uphusen) weer en plattdüütschen Schriever.

Seebode is 1861 in Lehrte boren. He hett de Präparandenanstalt Mittelskark un dat Lehrerseminar Beers besöcht. 1885 is he Schoolmeester in Uphusen worrn un weer dor von 1909 af an Hauptlehrer.

Seebode weer dat ok, de den Tietjenappel as Tofallssamling funnen un in’n Schoolgoorn vermehrt hett. He hett den Appel na’n Geboortsnaam von siene Fro nöömt.

## Warken

* *Plattdütsche Karkenleeder.* Friedrich & Co., Bremen 1924
* *Ünnern Ellhoorn.* Schünemann, Bremen 1921

## Weblenken
Uphusen

**Uphusen** betekent

* Uphusen, Oort in de Gemeen Alfhusen in’n Landkreis Ossenbrügge, Neddersassen,
* Uphusen, Oort in de Gemeen Bistrup in’n Landkreis Ossenbrügge, Neddersassen,
* Uphusen, Oort in de Gemeen Achem in’n Landkreis Veern, Neddersassen,
* Uphusen, Oort in de Stadt Emden, Neddersassen.

Kiek ok bi: KZ Uphusen, Ophusen.
Grummenstreek

De **Grummenstreek** () is en lütten Oort in de Gemeen Achem in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Bollen. De Oort liggt direkt an de Landsgrenz na Bremen.

De Oort bestünn fröher ut twee Hööv, von de de een to dat Dörp Mahndörp un de annere to dat Dörp Bollen tohöört hett. De beiden Hööv sünd dorüm ok Mahndörper Grummenstreek un Boller Grummenstreek nöömt worrn.

## Geografie

De Oort liggt butendieks in de Masch direkt an de Werser.

De Naveröörd sünd Arbargen in’n Noorden, Mahndörp un Uphusen in’n Noordoosten, Bollen in’n Oosten, Bolleresch un Bollerholt in’n Süüdoosten, Ausen in’n Süden, Suudweyh un Karkweyh in’n Süüdwesten, Drey in’n Westen un Hemeln in’n Noordwesten. Hemeln, Arbargen un Mahndörp höört dorbi to de Stadt Bremen.

## Historie

De Grummenstreek is en fröheren Warder in de Werser, de vondaag aver wedder kumplett mit dat Över verbunnen is.

Vondaag gifft dat dor en Restaurant mit Campingplatz. Dat Restaurant hett bet 2009 *Osmers Sommergarten* heten un siet 2010 *Deichkind*.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Arbargen in’n Kanton Achem höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to de Westvaagdie von dat Gogericht Achem tohöört, dat 1852 denn to dat Amt Achem worrn is. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem. 1932 is de Kreis Achem mit’n Kreis Veern tohoopgahn un hett den ne’en un grötteren Kreis Veern billt.

De Oort weer fröher opdeelt twüschen de Gemenen Mahndörp un Bollen. In dat 20. Johrhunnert is de Mahndörper Grummenstreek denn ok Deel von de Gemeen Bollen worrn. An’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen is de Gemeen Bollen Deel von de Gemeen Achem worrn.

### Inwahnertall

tohoop:

Bollen:

Mahndörp:

### Religion

De Grummenstreek is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nikolai-Kark in Mahndörp. De Kark is 1965 boot worrn. Vörher hett de Oort bet 1890 to dat Kaspel von de Johannis-Kark in Arbargen un von 1890 bet 1965 to dat Kaspel von de Kark in Hemeln höört.

För de Kathoolschen is de St.-Matthias-Kark in Achem tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För’n Grummenstreek is de freewillige Füürwehr Uphusen mit tostännig.

De Weserradweg löppt dör’n Grummenstreek dör.

### Verkehr

De eenzige Straat von’n Grummenstreek weg löppt in’n Oosten na Bollen un dor denn över de Kreisstraat 1 in’n Noorden na Mahndörp an de *Mahndörper Heerstraat*. Düsse Straat föhrt in’n Süüdwesten as Landsstraat 158 över Uphusen un Bieren na Achem, Langwedel un Veern. In’n Noordwesten geiht de *Mahndörper Heerstraat* na Hemeln un is von dor an de Binnenstadt von Bremen anslaten.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Bremen–Wasra). De Opfohrt 54 Uphusen/Mahndörp liggt so fiev Kilometer in’n Noordoosten von’n Grummenstreek an de L&nbsp;158.

De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Mahndörp an de Bahnlien Wunsdörp–Bremen.

## Footnoten
Mairie Loomst

De **Mairie Loomst** weer in de Franzosentied (1810 bet 1813) een von de dree Mairien, in de de Kanton Bremervöör indeelt weer. De Seet weer in Loomst. Se harr 3465 Inwahners.

## Historie

De Ümgegend von Loomst hett vör de Franzosentied to de Vaagdie Loomst von dat Amt Bremervöör un de Vaagdien Lintig un Kührst von dat Amt Beers in dat Hartogdom Bremen höört, wat in dat Kurförstendom Hannover leeg. Dat Kurförstendom Hannover weer in de Tied von de Koalitschoonskriege siet 1801 von Franzosen un Prüßen besett. To’n 1. März 1810 is dat Rebeed denn Deel von dat Königriek Westfalen worrn, wat en Satellitenstaat von Frankriek weer.

Binnen Westfalen weer de Mairie Loomst een von de acht Mairien in’n Kanton Bremervöör von’n Distrikt Bremervöör, Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Mairie Loomst weer nu een von de dree Mairien in’n Kanton Bremervöör, Distrikt Stood, Departement von de Elvmünnen. De Mairie weer nu düüdlich grötter, dor sünd Öörd in tohoopfaat worrn, de vörher in Westfalen to fiev Mairien höört harrn: de Mairien Loomst, Armsdörp, Mittelsnohn un Warstood ut’n Kanton Bremervöör un de Mairie Lintig ut’n Kanton Beers. Von de Mairie Warstood sünd blots de lütten Dörper, aver nich Warstood sülvs in de Mairie Loomst wesselt. Warstood güng an de Mairie Heckthusen. Von de Mairie Lintig is de gröttere Deel an de Mairie Loomst gahn. De Rest keem an de Mairie Ringst.

1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor. Mit’n Wiener Kungress is 1815 ut dat Kurförstendom dat Königriek Hannover worrn.

## Öörd

Dor hebbt düsse Öörd tohöört:

* Königriek Westfalen:
*:Loomst, Hockmöhlen, Rahden, Nindörp, Lüttmöhlen, Seth

* Kaiserriek Frankriek:
*:Loomst, Hockmöhlen, Rahden, Nindörp, Lüttmöhlen (tohoop 1254 Inwahners)
*:Armsdörp, Abbenseet, Langeln, Doornsood, Westerbeek, Alfs (622 Inwahners)
*:Mittelsnohn, Nordahn, Stinst, Maurismaur, Varrel (734 Inwahners)
*:Lintig, Kanaalhütt (233 Inwahners)
*:Ankloh (99 Inwahners)
*:Meckelst (111 Inwahners)
*:Schuppenfeld, Heeßel, Wedelsforth, Wohlenbeek, Wohlenbekermoor (412 Inwahners)

Vondaag sünd düsse Öörd Deel von de Samtgemenen Loomst, Hemmoor un Geestborn un de Städer Bremervöör un Geestland.

## Footnoten



### Notizen
Kanton Oosten

De **Kanton Oosten** weer as Kanton en Verwaltungsrebeed in dat Königriek Westfalen, dat blots von 1810 bet 1811 bestahn hett (Franzosentied). De Seet weer Oosten.

## Historie

De Ümgegend von Oosten hett vör de Franzosentied to dat Gericht Oosten un den Kloosterbezirk Himmelpoorten von dat Amt Himmelpoorten in dat Hartogdom Bremen höört, wat in dat Kurförstendom Hannover leeg. Dat Kurförstendom Hannover weer in de Tied von de Koalitschoonskriege siet 1801 von Franzosen un Prüßen besett. To’n 1. März 1810 is dat Rebeed denn Deel von dat Königriek Westfalen worrn, wat en Satellitenstaat von Frankriek weer.

Binnen Westfalen weer de Kanton Oosten een von de 16 Kantons in’n Distrikt Stood von dat Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Kanton Oosten is to de Mairie Oosten in’n Kanton Himmelpoorten, Distrikt Stood, Departement von de Elvmünnen worrn.

In’n Harvst 1813 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn 1813/1814 wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor.

## Mairien

De Kanton weer indeelt in fiev Mairien:

* Mairie Oosten: Oosten
* Mairie Olendörp:  Olendörp
* Mairie Isensee: Isensee
* Mairie Hüll: Hüll
* Mairie Grootweurn: Grootweurn, Neeland

## Footnoten
Swatte Muggen

De **Swatten Muggen** oder **Haarmuggen** (Bibionidae) sünd en  Familie mank de Tweeflunken (Diptera) un höört to de Muggen (Nematocera) to. Weltwiet gifft dat bi 700 Aarden vun düsse Deerter, dormank bi 50 Aarden, de ok in Europa vorkamen doot. Hento kaamt noch 344 Aarten, vun de Fossilien funnen wurrn sünd. 

## Kennteken
De Swatten Muggen sünd dunker mit dor allerhand Haare an. Se laat meist na Flegen (Brachycera). Bi allerhand Aarden verscheelt sik Heken un Seken ok in’e Farv: De Heken sünd swatt un de Seken rood- bit hen to geelbruun. 

## Wie se leven doot
Swatte Muggen treedt sunnerlich in dat Vorjohr, man hen un wenn ok in’n Harfst, in grode Swarms up. Meist könnt se good flegen, man de Swatte Goornmugge (*Bibio hortulanus*) is man traag un nich sunnerlich leifig togange. Se steekt nich un speelt en bannige Rull bi dat [Bestüven]] vun Aaftböme, de fröh blöhen doot. Nehren doot se sik vun Nektar un Honnigdau. De Eier leggt se in humusrieke Eer. Se weert enkelt afleggt oder in lüttje Gruppen in’e Eer inbuddelt. Elk Seken kann bit hen to 3.000 Eier leggen. 

## Larvalentwicklung

De Budden kaamt faken up’n Bulten vor, in de uppersten Lagen vun’n Humus towielen ok in unbannige Masse, sunnerlich in’n Woold unner affullen Loof oder bi Doodholt un Boomstubbens. Leven doot se vun Plantenrottels un dreegt dor sülms mit to bi, dat ne’en Humus tostanne kummt. Hen un wenn, wenn se in Massen uptreden doot, unner Umstänn ok, wenn dat dröge is, gaht se ok bi lvennige Planten ehre Wuddeln ran un könnt dor denn bi schädlich weern. 

## Literatur
* P. Freeman, R. P. Lane: *Bibionid and Scatopsid flies. Diptera: Bibionidae and Scatopsidae.* In: *Handb Ident British Insects.* 9 (1985) (7). London
* Willi Hennig: *Diptera, Zweiflügler.* In: *Handbuch der Pflanzenkrankheiten.* V(2), 1. Utl. 5. Uplage. Hamborg/ Berlin 1953.
* K. Honomichl, H. Bellmann: *Biologie und Ökologie der Insekten.* CD-Rom. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart 1996, ISBN 3-437-25020-5.
* L. Papp, B. Darvas (Rutg.): *Contributions to a Manual of Palaearctic Diptera (with special reference to flies of economic importance).* In: *Nematocera and Lower Brachycera.* 2 (1997); Science Herald, Budapest, S. 1–592.
* W. Schwenke: *Bibionidae.* In: *Die Forstschädlinge Mitteleuropas.* Bd. 4, Hamborg 1982.
* P. Seifert, H. Wunderer, G. Weber: *Können die Ocellen bei Bibioiden-Männchen zur Flugstabilisierung beitragen? Eine Bewertung ihrer speziellen Morphologie.* In: *Verh Dtsch Zool Ges.* 8 (1988), S. 302.

## Belege


## Weblenken
Ernesto Càstano

**Ernesto Càstano** (* 2. Mai 1939 in Cinisello Balsamo (MI), Italien; † 5. Januar 2023) weer en italieensch Footballspeler.

Càstano bill tosommen mit Giancarlo Bercellino in de 1960er Johren en legendäär Binnenverteidiger-Duo bi Juventus Turin.

## Karriere
### In’ Vereen
Ernesto Càstano fung sien Loopbahn bi den Vereen vun sien Heimatstadt, Balsamese, an. 1956 is he to de AC Legnano in de Serie B wesselt, wo he mit blots 17 Jahren all Stammspeler weer. In de folgen Saison speel he weer in de tweete Liga, ditmal bi de US Triestina.

1958 wurr he sluutend vun Juventus Turin ünner Verdrag nommen, för de he an’ 22. November 1958 gegen den AS Bari sien Serie-A-Debüt fiern kunn. Mit man jüst 20 Johren kunn he mit *Juve* in de Saison 1959/60 all den Gewinn vun sien eerst italieensch Meesterschap fiern. Bit 1962 weer Càstano meest blots Ersatzspeler, af de Saison 1962/63 wurr he denn Stammspeler in de Afwehr un bill tosommen mit Giancarlo Bercellino en legendäär Binnenverteidigung. Càstano hett insgesamt 335 Partien in’ Dress vun Juventus Turin maakt un hett dorbi twee Doren schaaten. He kunn dorbi jewiels dreemal de italieensch Meesterschap as ok de Coppa Italia winnen.

Ernesto Càstano hett sien aktiv Loopbahn 1971, in dat Öller vun 32 Johren bi Lanerossi Vicenza afslooten

### In de Natschonalmannschap
Sien Debüt in de Natschonalmannschap vun Italien geev he an’ 29. November 1959 bi dat 1:1 in en Speel gegen de Mannschap vun Ungarn in Florenz.

Dornah trucken acht Johr in’t Land, bit he sien tweet Lännerspeel maken kunn. Liekers wurr he vun Ferruccio Valcareggi in den Kader vun de *Squadra Azzurra* för de  Football-Europameesterschap 1968 in dat eegen Land beropen, stunn denn ok in dat Halffinale gegen de Mannschap vun de UdSSR un in dat eerste Finalspeel gegen de Mannschap vun Jugoslawien up den Platz un wurr sluutend Europameester. 

Sien letzt vun alltohoop söben Lännerspelen för Italien hatt Càstano an 29. März 1969 bi dat 2:2 gegen de Mannschap vun de DDR in Berlin maakt. 

## Erfolge
* Europameester 1968
* Landsmeester 1959/60, 1960/61 un 1966/67
* Coppa Italia: 1958/59, 1959/60 un 1964/65

## Weblenken
* Ernesto Castano in de Datenbank vun Weltfussball.de
* http://www.national-football-teams.com/player/17697/Ernesto_Castano.html Ernesto Castano bi national-football-teams.com (engelsch)]
* Nahwies över sien Insätze in de Natschonalmannschap (italieensch)
Willem van der Voort

**Willem "Wim" van der Voort** (* 24. März 1923 in 's-Gravenzande; † 23. Oktober 2016 in Delft) weer en nedderlannsch Iesflinklöper. 

Bi de Olympisch Winterspelen 1952 in Oslo, bi de  van der Voort Fahnendräger vun der nedderlannsch Mannschap weer, wunn he över de 1.500 Meter de Sülvermedaille 0,2 Sekunnen achter den Norweger Hjalmar Andersen, aber vör Roald Aas.

Bi de Allround-Weltmeesterschapen 1953 wunn he de Bronzemedaille, un bi de Iesflinkloop-Europameesterschapen 1951 und 1953 jewiels de Sülvermedaille. 

## Enkeld Nahwiesen
Kanton Wessen

De **Kanton Wessen** weer as Kanton en Verwaltungsrebeed in de Franzosentied (1810-1811). De Seet weer Wessen.

## Historie

Dat Rebeed weer vörher Deel von dat Förstendom Lümborg (Kurförstendom Hannover) un hett dor to dat Amt Wessen-Thänhusen un de Vaagdien Eestrup un Hassel von dat Amt Heien höört.

An’n 1. März 1810 hett de König von dat Königriek Westfalen, Hieronymus, kund daan, dat dat Kurförstendom Hannover Deel von sien Königriek warrt. Westfalen weer en Vasallenstaat von dat Franzöösche Kaiserriek, dat siet 1803 dat Kurförstendom besett hollen harr.

Binnen Westfalen weer de Kanton Wessen een von de ölven Kantons in’n Distrikt Veern von dat Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Kanton Wessen is opdeelt worrn op de Mairie Wessen in’n Kanton Rethen un de Mairie Eestrup in’n Kanton Heien, all beid in’n Distrikt Neenborg von dat Departement von de Wersermünnen.

1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor.

## Kantons

### Königriek Westfalen

De Kanton weer indeelt in söss Mairien:

* Mairie Wessen: Wessen, Noke, Hiddenhusen, Bössel, Baanstäer
* Mairie Hassel: Hassel, Hope, Jübber, Drübber, Dienshoop, Alhusen
* Mairie Dörbern: Dörbern, Loohoff, Baame
* Mairie Städörp: Städörp, Geesfeld
* Mairie Eestrup: Eestrup, Hämelhusen, Dönhusen, Mahlen, Hogenholt
* Mairie Hassbargen: Hassbargen, Gannsbargen

## Footnoten
Kanton Thänhusen

De **Kanton Thänhusen** weer as Kanton en Verwaltungsrebeed in de Franzosentied (1807-1813). De Seet weer Thänhusen.

## Historie

Dat Rebeed weer vörher opdeelt op twee Staten: dat Amt Wessen-Thänhusen hett to de Graafschop Heien (Kurförstendom Hannover) höört un dat Amt Thänhusen as Exklaav to dat Förstendom Bruunswiek-Wulfenbüttel.

Dat Franzöösche Kaiserriek harr siet 1803 dat Kurförstendom besett hollen. Dat Förstendom Bruunswiek-Wulfenbüttel weer siet 1807 ok von Frankriek besett. Op Delen von dat besett Rebeed is 1807 dat Königriek Westfalen utropen worrn, wat en Vasallenstaat von dat Franzöösche Kaiserriek weer. Dat bruunswiek-wulfenbüttelsche Amt Thänhusen weer nu Deel von düssen Staat un hett den Kanton Thänhusen in’n Distrikt Rinteln billt, de to dat Departement von de Werser höört hett.

An’n 1. März 1810 hett de westfäälsche König Hieronymus kund daan, dat ok dat Kurförstendom Hannover Deel von sien Königriek warrt. De Verwaltungsrebeden sünd dorbi nee indeelt worrn. Binnen Westfalen weer de Kanton Thänhusen nu een von de ölven Kantons in’n Distrikt Veern von dat Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Kanton Thänhusen weer nu een von de ölven Kantons, ut de de Distrikt Bremen in dat Departement von de Wersermünnen tohoopsett weer.

1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover un dat Förstendom Bruunswiek-Wulfenbüttel sünd denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor.

## Kantons

### Königriek Westfalen (na 1810)

De Kanton weer indeelt in söven Mairien:

* Mairie Thänhusen: Thänhusen, Hagen, Westerwisch
* Mairie Eißel: Eißel, Dibbelsen, Dönnerstäen
* Mairie Holtdörp: Holtdörp, Lunsen, Werder
* Mairie Emhusen: Emhusen, Needörp
* Mairie Morsen: Morsen, Nee-Morsen, Neddörp, Knickende, Oetzen, Ahsen
* Mairie Wulmstörp: Wulmstörp, Beppen
* Mairie Intschen: Intschen, Reer, Winkel

### Kaiserriek Frankriek

De Kanton harr 9561 Inwahners un weer indeelt in veer Mairien:

* Mairie Thänhusen
* Mairie Emhusen
* Mairie Morsen
* Mairie Intschen

## Footnoten
Amt Thänhusen

**Amt Thänhusen** betekent

* Amt Thänhusen, Amt in dat Förstendom Bruunswiek-Wulfenbüttel,
* Amt Thänhusen, Amt in dat Kurförstendom Hannover, later Deel von dat Amt Wessen-Thänhusen.
Westen

**Westen** betekent

* Westen, een von de veer Himmelsrichtungen,
* Westen, Soort Kledaasch,
* Westliche Welt, en Weltgegend,
* Amerikaansch Westen, de westlichen Rebeden von de USA,
* Wild Westen, de Rebeden in’n Westen von’n Mississippi in dat 19. Johrhunnert,
* *[[Westen (Film)|Westen]]*, düütschen Speelfilm ut dat Johr 2013,
* Westen, Oort in de Gemeen Hilgermissen in’n Landkreis Neenborg, Neddersassen,
* Westen, Oort in de Gemeen Engelskirchen in’n Oberbergschen Kreis, Noordrhien-Westfalen,
* Westen, Oort in de Gemeen Noordstrand in’n Kreis Noordfreesland, Sleswig-Holsteen,
* Westen, Oort in de Gemeen Essenbach in’n Landkreis Landshut, Bayern,
* Westen, Oort in de Gemeen Taufkirchen in’n Landkreis Mühldorf am Inn, Bayern,
* Westen, Oort in de Gemeen Unterreit in’n Landkreis Mühldorf am Inn, Bayern,
* Westen, Oort in de Stadt Bad Aibling in’n Landkreis Rosenheim, Bayern,
* Westen, Oort in de Gemeen Triftern in’n Landkreis Rottal-Inn, Bayern,
* Westen, Oort in de Gemeen Mallersdorf-Pfaffenberg in’n Landkreis Straubing-Bogen, Bayern,
* Westen, Oort in de Stadt Remscheid, Noordrhien-Westfalen,
* Westen, Oort in de Stadt Wupperdaal, Noordrhien-Westfalen.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Wessen, Oort in de Gemeen Dörbern in’n Landkreis Veern, Neddersassen.

**Westen** is de Familiennaam von

* Eric van der Westen (* 1963), nedderlandschen Jazzmusiker,
* Georg Westen (1851–1921), düütschen Architekt,
* Hans Westen (1891–1947), düütschen Industriellen un Politiker,
* Heinrich Anton Alexander von Zur Westen (1784–1843), düütschen Generaalmajor,
* Jessika Westen (* 1980), düütsche Journalistin un Moderatorin,
* Leopold Westen (1750–1804), düütschen Offzeer,
* Marcus Westen (* 1969), düütschen Poolbillardspeler,
* Nina Westen (* 1935), düütsche Sängerin,
* Peter von Westen (1731–1789), däänschen Gelehrten,
* Thomas von Westen (1682–1727), däänschen Missionar.

Kiek ok bi: DerWesten, West, Weste, Weston.
Wessen

**Wessen** betekent

* Wessen, Oort in de Gemeen Dörbern in’n Landkreis Veern, Neddersassen,
* Wessen, Oort in de Gemeen Frasdorf in’n Landkreis Rosenheim, Bayern,
* Wessen, Oort in de Gemeen Perasdorf in’n Landkreis Straubing-Bogen, Bayern,
* Wessen, Oort in de Gemeen Übersee in’n Landkreis Traunstein, Bayern,
* Wessen, Barg in’n Landkreis Eiksfeld in Döringen.

**Wessen** oder **Wessén** is de Familiennaam von

* Elias Wessén (1889–1981), sweedschen Linguist,
* Randii Wessen (* 1958), US-amerikaanschen Astronoom.

Kiek ok bi: Wesen.
Landkanton Bremen

De **Landkanton Bremen** weer as Kanton en Verwaltungsrebeed in de Franzosentied (1811-1813).

## Historie

Dat Rebeed weer vörher Deel von Bremen. Dat hett aver nich direkt to de Stadt Bremen höört, de Öörd weren Deel von de Bremer Goe.

Dat Franzöösche Kaiserriek harr siet 1803 dat Kurförstendom Hannover besett hollen, an dat Bremen grenzen dee. In’n Süden von Bremen is 1807 dat Königriek Westfalen utropen worrn, dat grote Delen von dat Kurförstendom ümfaten dee. De Rebeden üm Bremen ümto sünd aver toeerst hannöversch bleven. Eerst 1810 is dat Kurförstendom Hannover kumplett oplööst worrn un dat Königriek Westfalen mit sien Departement von de Elv- un Wersermünnen dee direkt an Bremen grenzen.

Man al to’n 1. Januar 1811 harr düsse Tostand wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement von de Elv- un Wersermünnen direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. Ok de Stadt Bremen is an Frankriek anslaten worrn. De Stadt sülvs is in dree Stadtkantons indeelt worrn, ut de Goe is de Landkanton Bremen worrn. De Landkanton weer nu een von de ölven Kantons, ut de de Distrikt Bremen in dat Departement von de Wersermünnen tohoopsett weer.

1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover un dat Förstendom Bruunswiek-Wulfenbüttel sünd denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor.

## Kantons

De Kanton harr 9544 Inwahners un weer indeelt in söss Mairien:

* Mairie Oorssen
* Mairie Woltmershusen
* Mairie Walle
* Mairie Hastedt
* Mairie Borgfeld
* Mairie Överneeland

## Footnoten
Kanton Syke

De **Kanton Syke** weer as Kanton en Verwaltungsrebeed in de Franzosentied (1811-1813). De Seet weer Syke.

## Historie

Dat Rebeed weer vörher Deel von de Graafschop Heien (Kurförstendom Hannover) un hett dor to dat Amt Syke höört.

An’n 1. März 1810 hett de König von dat Königriek Westfalen, Hieronymus, kund daan, dat dat Kurförstendom Hannover Deel von sien Königriek warrt. Westfalen weer en Vasallenstaat von dat Franzöösche Kaiserriek, dat siet 1803 dat Kurförstendom besett hollen harr.

Binnen Westfalen hebbt de beiden Kantons Nee-Syke un Oold-Syke bestahn, de in’n Distrikt Veern von dat Departement von de Elv- un Wersermünnen legen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De beiden Kantons sünd tohoopleggt worrn to een Kanton un hebbt ok noch Rebeed von de Kantons Neebrooksen un Harpstäe tokregen. Dat weer nu een von de ölven Kantons, ut de de Distrikt Bremen in dat Departement von de Wersermünnen tohoopsett weer.

1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor.

## Kantons

De Kanton harr 11.554 Inwahners un weer indeelt in veer Mairien:

* Mairie Syke
* Mairie Brinken
* Mairie Rier
* Mairie Leest

## Footnoten
Mairie Karktimk

De **Mairie Karktimk** weer in de Franzosentied (1810 bet 1813) een von de veer Mairien, in de de Kanton Otterbarg indeelt weer. De Seet weer in Karktimk. Se harr 2344 Inwahners.

## Historie

De Ümgegend von Karktimk hett vör de Franzosentied to dat Gericht Hanst un dat Amt Otterbarg in dat Hartogdom Bremen höört, wat in dat Kurförstendom Hannover leeg. Dat Kurförstendom Hannover weer in de Tied von de Koalitschoonskriege siet 1801 von Franzosen un Prüßen besett. To’n 1. März 1810 is dat Rebeed denn Deel von dat Königriek Westfalen worrn, wat en Satellitenstaat von Frankriek weer.

Binnen Westfalen weer de Mairie Karktimk een von de söss Mairien in’n Kanton Hanst von’n Distrikt Bremervöör, Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Mairie Karktimk weer nu een von de veer Mairien in’n Kanton Otterbarg, Distrikt Bremen, Departement von de Wersermünnen. De Mairie weer nu düüdlich grötter, dor sünd Öörd in tohoopfaat worrn, de vörher in Westfalen to de fiev Mairien Karktimk, Hanst, Breddörp, Glinst un Godenst höört harrn. De eersten veer Mairien legen in’n Kanton Hanst un de Mairie Godenst in’n Kanton Sürsen.

1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor. Mit’n Wiener Kungress is 1815 ut dat Kurförstendom dat Königriek Hannover worrn.

## Öörd

Dor hebbt düsse Öörd tohöört:

* Königriek Westfalen:
*:Karktimk, Wentel, Oostertimk, Schierk, Westertimk, Snakenmöhlen, Winkeldörp, Steenfeld

* Kaiserriek Frankriek:
*:Karktimk (230 Inwahners), Breddörp (242), Hepst (314), Wist (16), Ummel (4), Hanst (212), Wentel (9), Oostertimk (52), Schierk (5), Westertimk (120), Snakenmöhlen (12), Rhaar (198), Balkenweed (11), Ehbrook (14), Möhlo (11), Rohreis (165), Glinst (203), Korlshöben (65), Godenst (51), Rockst (85), Badenst (100), Schohöben (14), Övelgünn (9), Baadmöhlen (14), Eitzmöhlen (11), Eitzt (20), Brauel (58), Oostereis (87), Wennbossel (6), Hemel (6)

Vondaag sünd düsse Öörd Deel von de Gemeen Gnarrenborg un de Samtgemenen Tarms, Sürsen un Zeven.

## Footnoten



### Notizen
Reer

**Reer** () is en Dörp in de Gemeen Blenner (Samtgemeen Thänhusen) in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört dat Dörp bi Intschen mit bi.

## Geografie

De Oort liggt in de Masch von de Werser. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na de Werser hen af.

De Naveröörd sünd Winkel in’n Noorden, Eeßel in’n Noordoosten, de Holbmer Winkel in’n Oosten, Ritzenbargen un Aondörp in’n Süüdoosten, Blenner un Hidzdörp in’n Süüdwesten, Wulmsdörp in’n Westen un Intschen in’n Noordwesten.

## Historie

Reer kummt 1260 as *Redere* toeerst in de Oorkunnen vör.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Intschen in’n Kanton Thänhusen höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Intschen in’n Kanton Thänhusen.

De Oort hett vör 1852 to de Vaagdie Intschen in dat Amt Wessen-Thänhusen tohöört un denn von 1852 bet 1859 to dat Amt Swarm. As dat Amt Swarm 1859 oplööst worrn is, keem Intschen mit Reer an dat Amt Veern. Na 1885 weer dat in’n Kreis Veern, de 1932 mit’n Kreis Achem to’n ne’en un grötteren Kreis Veern tohoopgahn is.

De Oort hett al von öllers bi de Gemeen Intschen mit bihöört, de an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Blenner worrn is.

### Inwahnertall

### Religion

Reer is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Michaelis-Kark in Intschen.

För de Kathoolschen is de St.-Josef-Kark in Veern tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Reer is de freewillige Füürwehr Intschen mit tostännig.

### Verkehr

De eenzigen Straten ut Reer rut loopt na Intschen un na Aondörp. In Intschen föhrt düsse Straat an de Kreisstraat 9, de in’n Noordoosten na Dauben/Langwedel an de Landsstraat 158 ran geiht un in’n Süden na Blenner an de L&nbsp;203. De L&nbsp;203 föhrt von Blenner in’n Noordwesten över Wulmsdörp un Morsen na Thänhusen un in’n Oosten bi Veern an de Bundsstraat 215.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Wasra). De Opfohrt 24b Langwedel liggt so negen Kilometer in’n Noordoosten von Reer an de K&nbsp;9.

De nächste Bahnhoff is so bi acht Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Langwedel an de Bahnlien Wunsdörp–Bremen.

### Scholen

De Kinner ut Reer gaht vondaag na de Grundschool Blenner.

En Volksschool in Reer is toeerst 1768 nawiest. In de Tied weer de School noch ümschichtig in de Buurnhüüs. Eerst 1781 is dat eerste Schoolhuus boot worrn. Dat Schoolhuus is 1842 utboot worrn, aber 1856 na en Blitzslagg afbrennt. 1857 is dat an’n *Schoolweg 117* wedder opboot worrn. De School is to’n 1. Oktober 1923 oplööst worrn.

## Lüüd

De Jurist Ernst Klemeyer is 1904 in Reer boren.

## Footnoten
Amt Swarm

Dat **Amt Swarm** weer en Verwaltungsrebeed in in dat Königriek Hannover mit Seet in Swarm binnen de Landdrostie Hannover, dat blots von 1852 bet 1859 bestahn hett.

Dat Amt Swarm is bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 in dat Königriek Hannover billt worrn. To dat Amt Swarm hebbt de Buurschoppen Beppen, Morsen, Swarm, Wulmsdörp, Blenner, Einste, Holbm, Intschen un Ritzenbargen ut dat vörherige Amt Wessen-Thänhusen tohöört (also dat fröhere hannöversche Amt Thänhusen).

As Gericht för dat Amt is to’n 1. Oktober 1852 dat Amtsgericht Swarm inricht worrn.

1859 bi de nächste Verwaltungsreform is dat Amt denn oplööst worrn. De gröttere Deel keem an dat Amt Brooksen. Blots de Oortschoppen Intschen (mit Reer un Winkel) un Ritzenbargen (mit Aondörp un Neddern Hu’e) sünd an dat Amt Veern wesselt. De Öörd, de an dat Amt Brooksen gahn sünd, sünd dor aver nich op Duur bleven. 1864 hett dat Amt Brooksen de Öörd (mit Utnahm von Swarm) an dat Amt Veern afgeven.

## Inwahnertall

## Amtlüüd

* 1853–1859: Heinrich Wilhelm Dieterichs

## Footnoten
Bodo (Spraak)

**Bodo** (ok *Boro*; बर' ) is en tibeto-birmaansche Spraak ut de sino-tibeetsche Spraakfamilie. De Spraak warrt vör allen von dat Bodo-Volk in’n Noordwesten von’n Bundsstaat Assam in’n Noordoosten von Indien spraken. De Region warrt ok as Bodoland betekent. Minnerheiden leevt ok in’n Noorden von Westbengalen, in Delen von Manipur un Meghalaya un in Oostnepal. In Indien geev dat na’n Zensus von 1991 allens tohoop so wat 1,2 Millionen Lüüd, de dat as Moderspraak harrn. In Nepal üm un bi 3300 (Stand 2001). Siet 2003 gellt Bodo in Assam as Amtsspraak.

Bet in dat 19. Johrhunnert weer Bodo en rein sprakene Spraak. Eerst mit dat 19. Johrhunnert is de Spraak denn toeerst in de bengaalsche Schrift opschreven worrn. Mit Missonare, de dat Bodo-Volk to Christen maken wullen, is ok dat latiensche Alphabet inföhrt worrn. Vondaag warrt de Spraak mehrstendeels in Devanagari schreven. De Separatisten von de *[[National Democratic Front of Bodoland]]* feddert en eenheitliche Schrievwies in latiensche Schrift.

De Literatursellschop Bodo Sahitya Sabha sett sik dor för in, de Spraak un de Literatur in de Spraak to wohren un vörantobringen.

## Dialekte

Bodo lett sik groff in dree Dialektgruppen indelen: en Westgrupp, en Oostgrupp un en Süüdgrupp. De enkelten Mundoorden verscheelt vör allen in de Utspraak un in’n Woordschatz. As Standard hett sik de West-Dialekt dörsett.

## Grammatik

Bodo is en Spraak mit Flexion. De Spraak kennt söven Fäll (Nominativ, Genitiv, Dativ, Akkusativ, Instrumental, Ablativ, Lokativ), twee Antallen (Singular, Plural) un twee grammatische Geslechter (Maskulinum un Femininum). De warrt aver blots bi lebennige Wesen ünnerscheden, nich bi Gegenstänn. Bi de Verben gifft dat blots je een Tiedform för Tokumst, Vergangen Tied un Nutied. In de beiden letzten Tieden warrt de Verben ok an’n Aspekt anpasst, wobi in de Nutied dree Aspekte, in de Vergangen Tied twee ünnerscheden warrt.

## Phonologie

De Spraak hett 22 Phoneme: 16 Kunsonanten un 6 Vokale. Dat is en tonale Spraak, de dree Töön ünnerscheedt.

## Weblenken
Sinai (Barg)

De **Barg Sinai** (, ok , hebrääsch: הר סיני *Har Sinai‎*) is en Barg von de Sinai-Bargen in dat Gouvernement Süüd-Sinai op de Sinai-Halvinsel in Ägypten. De Barg höört to de Weltkulturarv-Steed von dat Katharinenklooster.

He warrt faken as identisch mit’n Barg Sinai ut de Bibel ansehn, ok wenn dat dor keen Bewies för gifft. In de Bibel weer de Barg Sinai de Oort, an den Moses de Teihn Gebote von Godd kregen hett. Dat maakt em to en hillige Steed för de Abrahamitschen Religionen (ünner annern Jodendom, Christendom un Islam). En annern Barg, de mit’n Barg Sinai ut de Bibel identifizeert warrt, is de Barg Serbal.

Dat is nich de höögste Barg in de Ümgegend. De höögste Barg is de Katharinenbarg, de en poor Kilometer in’n Süüdwesten liggt.

An’n Foot von’n Barg liggt de Oort St. Katrine un op en Höögd von 1585&nbsp;m dat Katharinenklooster. Bet dorhen föhrt ok en Straat. De Rest von’n Weg bet to’n Topp mutt to Foot gahn warrn oder op en Kameel.

Op’n Topp steiht en Moschee ut dat 12. Johrhunnert un en greeksch-orthodoxe Kapell, de 1934 boot worrn is. De Kapell is Moses un de Hillige Dreefaltigkeit wieht un steiht an de Steed von en Basilika, de twüschen 548 un 565 in de Tied von Kaiser Justinian I. boot worrn is.

## Geologie

Dat Gesteen von’n Sinai hett sik tohoop mit Araabsch-Nubischen Schild billt.

## Weblenken
Hainan (Eiland)

**Hainan** (chineesch Kortteken 海南岛, Langteken 海南島, Pinyin Hǎinán Dǎo; afkört 琼 Qióng; ) is en Eiland in de Süüdchineesche See, dat to China höört. De gröttste Stadt un Höövdstadt von de Provinz Hainan is Haikou.

## Geografie

Von’n fasten Wall (Leizhou-Halvinsel) is dat 33.210&nbsp;km² grote Eiland dör de Hainanstraat trennt. De See in’n Westen warrt Golf von Tonkin nöömt.

De höögste Punkt op dat Eiland is de 1840 Meter hoge Wuzhi.

De gröttsten Strööm sünd de 350&nbsp;km lange Wanning, de 314&nbsp;km lange Nandu, de 230&nbsp;km lange Changhua un de 162&nbsp;km lange Wanquan. De gröttste See is de Songtao-Stausee an’n Nandu.

To de Eilannen vör de Küst von Hainan höört Dazhou, Haidian, Wuzhizhou, Xinbu, dat Nanwan-Apeneiland un dat künstlich anleggte Phoenix-Eiland.

## Historie

In de Oorkunnen dükert dat Eiland 110 v. Chr. toeerst op, as General Lu Bode dat Eiland för de Han-Dynastie innahmen hett.

Bet 1369 weer Hainan Deel von de Provinz Guangxi un denn bet 1988 von de Provinz Guangdong. In dat Johr is dat Eiland mit de lüttjeren Eilannen vör de Küst von Hainan en egen Provinz worrn.

## Demografie

De gröttste Deel von de Inwahners sünd Han-Chinesen. To de lüttjeren Gruppen, de op dat Eiland inheemsch sünd, höört de Hlai, de Utsul un de Limgao.
Navigare NSBhotel

Dat **Navigare NSBhotel** is en Hotel an de *Horbörger Straat 4* in Buxthu.

## Historie

Dat Hotel is in de Johren 2000 in en oold Gebüüd ut de Kaisertied anleggt worrn. Bedriever is de Reederee NSB, de en Hotel för ehr Geschäftskunnen hebben wull. Liekers is dat Hotel aver för all Lüüd apen.

In’n September 2008 hett dat Hotel apenmaakt. Dat gifft 32 Kamern.

## Gebüüd

Dat Backsteen-Gebüüd mit veer Etaaschen is 1870/1871 as Högere Döchterschool boot worrn. Nadem de Döchterschool mit de Jungsschool to de hüdige Halepaghen-School tohoopleggt worrn is, is dat Gebüüd denn as Volksschool bruukt worrn. In de Johren 1980 is de Reederee NSB in dat Gebüüd intagen un harr dor Büros. In de Johren 2000 is NSB wedder uttagen un dat Gebüüd is as Hotel ümboot worrn.

Dat Gebüüd is as Bodenkmaal schuult.

## Gastronomie

In dat Hotel gifft dat de Restaurants *No.4* un *Seabreeze* un de *Lighthouse Bar*. Kökenbaas is Jens Rittmeyer. Dat Restaurant *No.4*, dat 2016 apenmaakt hett, is in’n Guide Michelin 2018 dat eerste Maal mit en Michelin-Steern uttekent worrn. Dat Restaurant hett blots veer Disch mit je veer Plätz.

## Weblenken

* Websteed von dat Hotel (hoochdüütsch)
Achterdiek (Landkreis Stood)

**Achterdiek** () is en Oort in’n Landkreis Stood, Neddersassen, de twüschen de Gemenen Jörk, Mittelskark un Neekark (de beiden letzten in de Samtgemeen Lüh) opdeelt is.

## Geografie

De Oort liggt in de Masch von de Nedderelv in Oolland. Dat Water ut dat Rebeed warrt över de Neenslüser Wettern na de Elv hen afföhrt.

De Naveröörd sünd Gehrden in’n Noorden, Jörk in’n Oosten, Loodkup in’n Süüdoosten, Hornborg in’n Süüdwesten, Neekark in’n Westen un Mittelskark in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1852 to dat Grevengericht Oolland tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Jörk. Na 1885 weer dat in’n Kreis Jörk. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.

De Oort weer al von öllers twüschen de dree Gemenen opdeelt.

### Inwahnertall

Jörk:

Mittelskark:

Neekark:

### Religion

Achterdiek is evangeelsch-luthersch präägt un is na de Gemenen opdeelt twüschen de Kaspels von de Matthias-Kark in Jörk, de Johannis-Kark in Neekark un de Bartholomäus-Kark in Mittelskark.

För de Kathoolschen in’n Mittelskarker Deel is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig un för de Neekarker un Jörker Delen de St.-Maria-Kark in Buxthu.

## Kultur

### Verenen

De Schüttenvereen Loodkup, Achterdiek un Ümgegend is 1951 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

För Achterdiek sünd de freewilligen Füürwehrn von Jörk, Mittelskark un Neekark tostännig.

### Verkehr

Dör Achterdiek löppt de Kreisstraat 38, de in’n Noorden an de Landsstraat 140 ran un wieder na Gehrden un Neenslüüs geiht un in’n Süüdoosten över Wester-Loodkup an de K&nbsp;26 ran. De L&nbsp;140 föhrt in’n Noordwesten na Neekark, Mittelskark, Gauderhandviddel un Steenkark un in’n Süüdoosten na Jörk un Königriek/Hoov. De K&nbsp;26 löppt von Loodkup in’n Süden na Neeklooster an de Bundsstraat 73 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 6 Jörk liggt so fiev Kilometer in’n Süüdoosten von Achterdiek an de K&nbsp;26.

De nächste Bahnhoff is so bi acht Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Hornborg an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg. De Bahnhoff Buxthu an de Nedderelvbahn liggt negen Kilometer in’n Süüdoosten. Noch dichter bi is de Bahnhoff Neeklooster söven Kilometer in’n Süden. Dor höllt aver blots de S3 von de S-Bahn Hamborg un nich de normale Bahnverkehr.

## Lüüd

De plattdüütsche Schriever Klaus Köster is in Achterdiek opwussen.

## Footnoten
Königlich Opernhuus Maskat

Dat **Königliche Opernhuus Maskat** () is en Opernhuus in’n Stadtdeel Schati al-Qurm von de Stadt Maskat in’n Oman.

## Historie

Sultan Qabus ibn Said hett 2001 dör en Dekret beslaten, dat in Maskat en Opernhuus boot warrn schall. Bi en Architektenwettstried 2003 hett sik dat Architektenbüro Wimberly Allison Tong and Goo (WATG) dörsett un hett den Opdrag för de Planung kregen. De Boarbeiden dör Carillion Alawi hebbt in’n April 2007 anfungen.

Dat Opernhuus hett Anfang September 2011 in’n Rahmen von en Galaavend mit en lütte Grupp von Ehrengäst mit de Oper *[[Rigoletto]]* von Verdi apenmaakt. De eerste Theatersaison füng an’n 14. Oktober 2011 mit de Oper *[[Turandot (Puccini)|Turandot]]* von Puccini an, dirigeert von Plácido Domingo, un hett bet to de Neejohrs-Gala Enn 2011 duurt.

## De Oper

### Buten

De Gebüüdkumplex steiht op en 80 Hektar groot Gelänn, dat to’n halven Deel överboot un von en groten Landschopsgoorn ümgeven is. De Fassaad is mit rosa Kalksteen ut de Wööst von Oman verkleedt. Blangen dat Opernhuus is dor ok en *Opera Galleria* mit en Museumsladen, verschedene Restaurants un Luxus-Geschäften boot worrn. To de Anlaag höört ok en Kulturzentrum mit en Kleenkunstbühn.

### Binnen

De Rüüm sünd riev mit kostbore Marmorboddens un en düre Täfelung utstatt. De Theaterruum sülvs is in Rood un Gold hollen. De Ruum kann modular as Proszenium-Theater mit alltohoop 1.100 Sitzplätz bruukt warrn. 

En grote Tall von Sitten is op de Rüggsied mit ene Monitor utstatt, op de Ünnertitels op Araabsch un Engelsch inspeelt warrn köönt. Dat System is von Radio Marconi levert worrn. De Böverbühn is alltohoop 32 Meter hoog. De Königsloog liggt güntsied de Bühn.

### Örgel

Op de Bühn finnt sik en grote Kunzertörgel, de von de Örgelbofirma Klais (Bonn) boot worrn is. Dat Instrument stickt in en riek smückt Holtgehüüs. De Prospekt is in dree Piepenfeller ünnerdeelt. Ok de Prospektpiepen von de Örgel sünd riek utsmückt. Ünner dat middlere Piepenfeld is de Speelanlaag. Dat Sliepladen-Instrument hett 70 Registers op veer Manuale un een Pedaal. De Speel- un Registertrakturen sünd elektrisch. Dat Instrument is mit twee swellbore Warken utstatt (Swellwark, Echowark). En Besünnerheit von de Örgel is en tweet Solowark (Solo Royal), dat an elk Manualwark un dat Pedaal free ankoppelbor is. 

## Literatur

* Mohammad Al Zubair: *The Royal Opera House Muscat.* Olms, Hilmssen 2015, ISBN 978-3-487-08561-6 (engelsch)

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed von dat Opernhuus (engelsch, araabsch)