open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Belgisch Kreisel

As **Belgisch Kreisel** (ok: Belgisch Rieg) betekend man bi de Radsport en Formatschoon, de en Grupp vun Radfohrers dör dat effektiv Utnutzen vun de Windschaa un Aflösen mit de Leedarbeit en energiesporend Fohrwies mögelk makt. De besteiht ut twee Enkelriegen, de sück tegennanner bewegen, d. h., een Rieg fohrt fohrt flinker, de anner Rieg (mit de aflöst Fohrers) ruch weg 2&nbsp;km/h langsamer. An de Spitz vun de Formatschoon wesselt de jewiels Föhrende vun de flinkere Rieg in de langsamere Rieg sobold he mit sien Achterrad vullstännig an de Vörderrad vun de Föhrende ut disse Rieg vörbitrucken is. An’ Enn’ vun de Formatschoon wesselt de letzte Fohrer vun de Rieg mit de aflöst Fohrer röver an dat Achterrad vun de letzt Fohrer ut de flinkere Rieg, sobold as dat mögelk is. Dordör „kreiselt“ de Formatschoon insgesamt.

Dör disse Fohrwies wurrd de Föhrungsarbeit und dat Fohren in de Windschaa gliekmäßig tüschen de Fohrer vun de Kreisel verdeelt, wat aber ok de Nahdeel vun de belgisch Kreisel utmakt: Starker un nicht so stark Fohrer mööt immer glieks lang föhren. Dorüm wurr de  *belgisch Kreisel* hüüd nich mehr so faken fohren. 

Besünners, wo dat bargan geiht oder bi dat Mannschapstietfohren bi de Tour de France  fohrt man hüüd meest in en Enkeldrieg: Dorbi fohrt all Fohrer bit up de Föhrenden in’ Windschaa in en Rieg, de Vörderste lett sück nah dahn Föhrungsarbeit ganz nah achtern fallen un slutt sück dor weer an. Dormit könnt starkere Fohrer länger Föhrungsarbeit leisten. 

En Gruppe vun erfohren Fohrer berücksichtigt bi de Belgisch Kreisel ok den Windinfallswinkel.  Kummt deWind van’d Siet wurrd ok sietlich versett fohren, wobi dat Vörderrad sück ruch weg in de Midden tüschen Schaltung un Tretlager vun de Vördermann is. Dorbi kreiseln se so, dat de nah vörn fohrend Rieg up de windafwendt Siet fohrt. Dordör wurrd verhinnert, dat de Fohrer, de ut de Föhrung rut geiht, noch um dat Vörderrad vun sein Nahfolger „herumfohren“ moot. Dorto muss he denn nemelk kört Gas geven un in de richtige Moment die Siet wesseln&nbsp;– en Technik, wor to man en inspeelt Mannschap bruukt (so nömmt „Över-Kopp-Aflösen“).

Ännert sück in de Streckenverloop de Siet, vun de de Wind schräg infallt, moot man ünner Ümstännen de Dreihrichtung vun de Kreisel ännern.
Woiwodschop Grootpolen

De **Woiwodschop Grootpolen** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Posen. Grootpolen hett 3.374.653 Inwahners (Stand 30. Juni 2006) op 29.826 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 31 Landkreise un veer Stadtkreise:

* Kalisch
* Konin
* Lissa
* Posen
* Kreis Birnbaum
* Kreis Colmar
* Kreis Czarnikau
* Kreis Flatow
* Kreis Gnesen
* Kreis Gostyn
* Kreis Grätz
* Kreis Jarotschin
* Kreis Kalisch
* Kreis Kempen
* Kreis Konin
* Kreis Kosten
* Kreis Krotoschin
* Kreis Lissa
* Kreis Neutomischel
* Kreis Obornik
* Kreis Ostrowo
* Kreis Pleschen
* Kreis Posen
* Kreis Rawitsch
* Kreis Samter
* Kreis Schildberg
* Kreis Schneidemühl
* Kreis Schrimm
* Kreis Schroda
* Kreis Slupca
* Kreis Turek
* Kreis Wartbrücken
* Kreis Wollstein
* Kreis Wongrowitz
* Kreis Wreschen

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Woiwodschop Heiligkreuz

De **Woiwodschop Heiligkreuz** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Kielce. Heiligkreuz hett 1.281.796 Inwahners (Stand 30. Juni 2006) op 11.691 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 13 Landkreise un een Stadtkreis:

* Kielce
* Kreis Busko-Zdrój
* Kreis Jędrzejów
* Kreis Kazimierza Wielka
* Kreis Kielce
* Kreis Końskie
* Kreis Opatów
* Kreis Ostrowiec Świętokrzyski
* Kreis Pińczów
* Kreis Sandomir
* Kreis Skarżysko-Kamienna
* Kreis Starachowice
* Kreis Staszów
* Kreis Włoszczowa

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Kansas (Mehrdüdig Begreep)

**Kansas** betekent

* Kansas, US-amerikaanschen Bundsstaat,
* Kansas City, Stadt in Missouri, USA,
* Kansas City, Stadt in Kansas, USA,
* Kansas City, Stadt in Oregon, USA,
* Kansas City, Stadt in Tennessee, USA,
* Kansas River, Stroom in Kansas, USA, de in’n Missouri River münnt,
* Kansas, US-amerikaansche Rockband,
* *[[Kansas City (Film)|Kansas City]]*. Speelfilm ut dat Johr 1996.

**Kansas** is de Familiennaam von

* Rocky Kansas (1893–1954), US-amerikaanschen Boxer.

Kiek ok bi: Kansas Township.
Woiwodschop Karpatenvörland

De **Woiwodschop Karpatenvörland** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Rzeszów. Dat Karpatenvörland hett 2.096.971 Inwahners (Stand 30. Juni 2006) op 17.844 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 21 Landkreise un veer Stadtkreise:

* Rzeszów
* Tarnobrzeg
* Prömsel
* Krossen
* Kreis Bieszczady
* Kreis Brzozów
* Kreis Dębica
* Kreis Jaroslau
* Kreis Jassel
* Kreis Kolbuszowa
* Kreis Krossen
* Kreis Lesko
* Kreis Leżajsk
* Kreis Lubaczów
* Kreis Landshut
* Kreis Mielec
* Kreis Nisko
* Kreis Prömsel
* Kreis Przeworsk
* Kreis Ropczyce-Sędziszów
* Kreis Rzeszów
* Kreis Sanok
* Kreis Stalowa Wola
* Kreis Strzyżów
* Kreis Tarnobrzeg

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Woiwodschop Lüttpolen

De **Woiwodschop Lüttpolen** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Krakau. Lüttpolen hett 3.267.731 Inwahners (Stand 30. Juni 2006) op 15.108 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 19 Landkreise un dree Stadtkreise:

* Krakau
* Neu Sandez
* Tarnau
* Kreis Auschwitz
* Kreis Brietzig
* Kreis Dabrowa
* Kreis Görlitz
* Kreis Groß Salze
* Kreis Ilkenau
* Kreis Ilmenau
* Kreis Krakau
* Kreis Krenau
* Kreis Miechów
* Kreis Mischlenitz
* Kreis Neumarkt am Dohnst
* Kreis Neu Sandez
* Kreis Proszowice
* Kreis Salzberg 
* Kreis Sucha
* Kreis Tarnau
* Kreis Tatra
* Kreis Wadowitz

## Weblenken
* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Woiwodschop Kujawien-Pommern

De **Woiwodschop Kujawien-Pommern** is ene Woiwodschop in Polen. De Woiwod sitt in Brombarg un dat Parlament in Thorn. Kujawien-Pommern hett 2.066.425 Inwahners (Stand 30. Juni 2006) op 17.969 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 19 Landkreise un veer Stadtkreise:

* Brombarg
* Graudenz
* Thorn
* Leslau
* Kreis Aleksandrowo
* Kreis Strasburg
* Kreis Bromberg 
* Kreis Kulm
* Kreis Golub-Dobrzyn
* Kreis Graudenz
* Kreis Hohensalza
* Kreis Lippe
* Kreis Mogilno
* Kreis Nakel
* Kreis Radeow
* Kreis Rippin
* Kreis Zempelburg
* Kreis Schwetz
* Kreis Thorn
* Kreis Tuchel
* Kreis Briesen
* Kreis Leslau
* Kreis Znin

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Woiwodschop Westpommern

De **Woiwodschop Westpommern** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Stettin. Westpommern hett 1.693.533 Inwahners (Stand 30. Juni 2006) op 22.896 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 18 Landkreise un dree Stadtkreise:

* Stettin
* Köslin
* Swienemünn
* Kreis Belgard
* Kreis Arnswalde
* Kreis Dramburg
* Kreis Gollnow
* Kreis Gripenbarg
* Kreis Gripenhagen
* Kreis Cammin
* Kreis Kolbarg
* Kreis Köslin
* Kreis Laabs
* Kreis Soldin
* Kreis Pölitz
* Kreis Pyritz
* Kreis Schlawe
* Kreis Stargard
* Kreis Neustettin
* Kreis Schivelbein
* Kreis Deutsch Krone

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Woiwodschop Pommern

De **Woiwodschop Pommern** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Danzig. Pommern hett 2.201.069 Inwahners (Stand 30. Juni 2006) op 18.293 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 16 Landkreise un veer Stadtkreise:

* Danzig
* Gdingen
* Stolp
* Zoppot
* Kreis Berent
* Kreis Bito
* Kreis Conitz
* Kreis Danzig
* Kreis Dirschau
* Kreis Karthaus
* Kreis Lauenburg
* Kreis Margenborg
* Kreis Margewarder
* Kreis Neustadt
* Kreis Preußisch Stargard
* Kreis Putzig
* Kreis Schlochau
* Kreis Stolp
* Kreis Stuhm
* Kreis Tiegenhof

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Hieronim Derdowsczi

**Hieronim Jarosz Derdowsczi** (poolsch **Hieronim Derdowski**; * 9. März 1852 in Wielle; † 13. August 1902 in Winona) weer en kaschuubschen Schriever.

Derdowsczi is na de USA utwannert un hett in Winona in Minnesota vun 1886 bet to sien Dood dat poolsche Daagbladd *Wiarus* (later *Katolik*) rutgeven. Vun em is ok de *Marsz Kaszubski*, de inoffizielle Hymne vun de Kaschuben, de 1880 in sien *O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł* toeerst to lesen weer. An’n 23. Dezember 1896 is he in de USA inbörgert worrn. 1902 is he doodbleven un liggt op’n St.-Mary-Karkhoff in Winona begraven. In Wielle hebbt se em to Ehren en Statue opstellt.

## Warken

* *O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł.* Thorn 1880
* *Walek na jarmarku.* Thorn 1883
* *Kaszube pod Widnem.* Thorn 1883
* *Jasiek z Knieji.* Thorn 1884
* *Jasiek z Knieji i Szymek z Wiela w podróży do Ameryki.* Winona 1889
* *Nórczyk Kaszëbsczi.* Winona 1897
Toto

**Toto** betekent

* Toto, en Speeloort vunn Düütschen Toto- un Lottoblock,
* Toto, en US-amerikaansche Rockband,
* Totò, en italieenschen Schauspeler,
* Toto, en sinotibeetsche Spraak,
* Toto, japaansch Hersteller vun Sanitäranlagen,
* de Kortform vun’t Gewinnverdelensprinzip Totalisater.

**Toto** is de Familiennaam von

* Toto Toto (* 1961), düütschen Bühnenbillner.
Florian Cenôwa

**Florian Stanislaw Cenôwa** (poolsch **Florian Ceynowa**; * 4. Mai 1817 in Slawoschin; † 26. März 1881 in Bukowitz) weer en kaschuubschen Schriever.

Cenôwa is 1817 as Söhn von’n Buurn un Dörpsmidd Wojciech un Magdalena Cenôwa (borene Pienczen) in Slawoschin boren. Na de Volksschool güng he von 1831 bet 1841 op’t Gymnasium in Konitz. He hett denn Philosophie studeert un siet 1842 Medizin an de Universität Breslau. In dat Wintersemester 1843 is he na Königsberg wesselt. 

Dör Inwarken von’n Polen Ludwik Mieroslawski weer Cenôwa an’n 22./23. Februar 1846 bi en antidüütschen Opstand in Preußisch Stargard dorbi. An’n 6. März 1846 is he op de Flucht in Karthaus fastnahmen worrn. An’n 17. November 1847 hebbt se em in Moabit to’n Dood veroordeelt. Dör de Märzrevolutschoon 1848 hett de prüßische König em begnadigt un he is freekamen. 

1851 hett he in Berlin sien Dokter in Medizin maakt. Na korte Tied aver hett he al en Beroopsverbaad kregen. He schall an sien eerste Arbeitssteed in Bukowitz bi en junge Fro sien Vertrauensverhältnis as Dokter utnützt hebben. Cenôwa hett denn as Buur leevt aver blangenbi ok noch wedder ünner de Hand as Dokter arbeidt. 1843 is siene eerste Kortgeschicht op Kaschuubsch un op Hoochdüütsch rutkamen, *Die Germanisierung der Kaschuben*.

Cenôwa weer de eerste, de överhaupt kaschuubsch schreven hett un is dorvon ok de Vader von de kaschuubsche Schriftspraak. He hett sik op de een Sied gegen de Germanisierung von de Kaschuben wennt, op de anner Sied aver ok gegen de Polonisierung.

Cenôwa is 1881 doodbleven un liggt op’n Karkhoff in Heinrichsdorf begraven.
Cord Bote

**Cord Bote** (verhoochdüütscht *Konrad Bote*, verlatient *Cord Botho*) weer de Schriever vun de *[[Cronecken der sassen]]*.

Bote stamm ut Warnijero’e. Dor kummt sien Naam 1479 toeerst in de Oorkunnen vör, as een vun de dree Kinner vun Cord Bote  un sien Fro Jutte. Na 1485 is he woll na Brunswiek gahn un weer dor Goldsmidd. 1492 schall he de *Croneken der sassen* schreven hebben. Gifft aver ok welk Lüüd, de meent Hermen Bote schall de Kröönk schreven hebben (dat Cord Bote en annern Naam vun Hermen is), denn ans hett Cord Bote kene Böker schreven.
Natürliche Tall

De **natürlichen Tallen** sünd de Tallen, de een bi’t Tellen bruukt: 0, 1, 2, 3, 4, 5 usw. Fröher hett de 0 nich dorto höört un dat gifft ok vundaag noch Lüüd, de de 0 nich as natürliche Tall gellen laat.

För de Koppel vun de natürlichen Tallen warrt dat Formelteken \N bruukt. Dat heet:
:\N = \{0, 1, 2, 3, \ldots\}
oder (wenn een de 0 nich gellen laat)
:\N = \{1, 2, 3, \ldots\}

In Texten, woneem dat Symbol \N för de Koppel vun de natürlichen Tallen *ahn* Null bruukt warrt, gifft dat dat Symbol \N_0 oder \N\cup\{0\} för de Koppel vun de natürlichen Tallen *mit* Null.
Annersrüm maakt \N^+, \N^*, \N_{>0}, \N_{1} oder \N\setminus\{0\} kloor, dat de natürlichen Tallen ahn de 0 meent sünd.
Nedderdüütschland

**Nedderdüütschland** is en Kulturruum in Düütschland. Nedderdüütschland ümfaat groff den Ruum, wo Plattdüütsch snackt warrt, schier dat ganze Rebeed nörden vun de Benrather Lien (maken-machen-Isogloss) un vun de Grenz twüschen dat Nedderfranksche un’t Westfäälsche. Präägt is disse Kulturruum vör allen dör de Geografie (Noorddüütsch Deepland mit Geest-, Moor- un Masch-Landschoppen, de an de Süüdgrenz aver ok al in de Middelgebirgen övergeiht), aver ok dör de Herkumst vun de olen Sassen un de plattdüütsche Spraak un dör de Geschicht, in de vör allen de Hanse en grote Rull speelt. Nedderdüütschland is vör allen luthersch präägt, aver in’n Westen gifft dat ok Gegenden, de in de Mehrheit reformeert oder kathoolsch sünd.

In de Vergangenheit hett disse Kulturruum över de düütsche Oostsiedlung un den Hanseverband stark na Skandinavien un na dat Baltikum utstrahlt.
 
Mit de Geografie un de Armood an Natursteen hängt ok dat kulturelle Charakteristikum vun de Backsteenarchitektur tohoop, de sik in Nedderdüütschland rutbillt hett.

Klore Grenzen laat sik för den nedderdüütschen Kulturruum nich angeven, groff höört dor aver de Noorden vun Düütschland mit Westfalen, de Bundslänner Bremen, Hamborg, Mekelnborg-Vörpommern, Neddersassen, Sleswig-Holsteen un Delen vun Sassen-Anholt, Döringen, Brannenborg, Hessen un Berlin dorto. Histoorsch is ok de Noorden vun dat hüdige Polen mit Pommern un Prüßen bet in’t Baltikum Deel vun dissen Kulturruum. Deelwies warrt de Begrepen *Nedderdüütschland* oder *Plattdüütschland* ok strikt för dat Rebeed anwennt, in dat de plattdüütsche Spraak bruukt warrt. Wenn de Fokus weniger op de Spraak liggen schall, denn warrt deelwies ok eenfach de Utdruck *Noorddüütschland* bruukt.

Wenn de Fokus op de Historie liggt, warrt deelwies ok dat reine Kriterium vun’n hoochdüütschen Luudwannel rantagen. Denn fallt ünner Nedderdüütschland allens, wat dissen Luudwannel gornich mitmaakt hett, also ok de Nedderlannen un Flandern. Disse Sichtwies warrt hüüd nich mehr so faken bruukt, denn de Nedderlandschen un Flamen, de sik fröher mit to de Düütschen tellt hebbt, seht sik nu as egene Nation, de sik vun den Begreep *dütsch* afgrenzen will.
Louis Notari

**Louis Notari** (* 1879 in Monaco; † 1961 ok dor) weer en monegass’schen Schriever.

Notari is 1879 in Monaco boren. He hett later an dat Polytechnische Institut Turin en Afsluss as Inschenör maakt un weer vun 1912 an Direkter vun de Stadtbobedrieven vun Monaco. Ünner annern hebbt se ünner sien Leid den Exootschen Goorn vun Monaco boot. He is bet 1943 bi’n Stadtbo bleven un denn in Rohstand gahn. Notari weer de eerste, de dat Monegass’sche, den liguurschen Dialekt vun Monaco, opschreven hett. Vun em stammt ok de monegass’sche Version vun de Natschonalhymne vun Monaco.
Na em hebbt in Monaco de Louis-Notari-Bökeree un en Straat in La Condamine jemehr Naams.

## Warken

* *A legenda de Santa Devota/Santa Devota.* 1927
* *Bülüghe munegasche.* 1941
* *Quelques notes sur les traditions de Monaco.* 1960
Ann-Charlott Settgast

**Ann-Charlott Settgast** (* 21. September 1921 in Nigenstrelitz; † 5. September 1988 in Swerin) weer en hoochdüütsche un plattdüütsche Schrieverin.

Settgast is 1921 in Nigenstrelitz as Dochter vun Beamten bi de Versekerung un en Schoolmeestersche boren un weer dor ok op dat Oberlyzeum. Na’n Schoolafsluss hett se siet 1942 in Swerin leevt un weer dor Bookhöllersche un Sachbearbeiderin.

Settgast hett veel Böker för junge Lüüd un histoorsche Romaans schreven un ok veel op Plattdüütsch (vör allen för de Noorddüütsche Zeitung) un Höörspelen för den DDR-Rundfunk. Ehr histoorsche Romaans hebbt sik ünner annern mit Johann Gutenberg, Hans Sachs, Johannes Kepler, Ida un Ferdinand Freiligrath oder Bertha von Suttner utenannersett. De Vertellen vun ehr Ehemann, den Koptein Werner Brockmueller, de noch mit en Seilschipp to See föhrt is, hett se in’n Geschichtenband *Ut de Seekist* verarbeidt.

## Warken

* *Klaus und seine Freunde.* 1949
* *Martin Höst. Bauernbub.* 1951
* *Das Regenbogenfähnlein.* 1952
* *Meister der schwarzen Kunst.* 1954
* *Schuhmacher und Poet dazu.* 1954
* *Weisheit – Narrheit – Gold.* 1956
* *Miteinander.* 1957
* *Ein Junge aus Berlin.* 1958
* *Zirkuskinder.* 1959
* *Mit Jakobsstab und Enterbeil.* 1960
* *Käpt’n Ahlbrügg und seine Janmaaten.* 1960
* *Nächte am Orinoco.* 1963
* *Wagnis einer Frau.* 1968
* *Die Nacht der Doktorin Erxleben.* 1977
* *Micha und der Klabautermann.* 1978
* *Brandstifter.* 1978
* *Ut de Seekist.* 1982
* *Die Versuchung.* 1986
* *Der Mann in Tranquebar.* 1986

### Höörspelen
* *De Seißen gahn.* 1948
* *Un wenn ok hunnert Johr’ vergahn.* 1950
* *Frühling in Uhlenbrauk.* 1950
* *MAS Pingelsdorf.* 1950
* *Uprägung in Seebeck.* 1951

## Weblenken
Bundsministerium för Post un Telekommunikatschoon

Dat **Bundsministerium för Post un Telekommunikatschoon** is 1949 ünner de Beteken **Bundsministerium för Saken vun’t Feernmellwesen** inricht un an’n 1. April 1950 in **Bundsministerium för dat Post- un Feernmellwesen** ümnöömt worrn. In’t Johr 1989 kreeg dat denn noch mol’n annern Naam, vun wegen dat „Feernmellwesen“ ut de Mood weer  un nu dör „Telekommunikatschoon“ uttuuscht worrn is.

As de Post un dat Feernmellwesen in private Hannen wesselt is, geev dat för dat Ministerium nich mehr so veel to doon. Dorüm is dat Ministerium mit Wirken vun’n 1. Januar 1998 oplöst worrn. De Opgaven, de dat Ministerium vörher harr güngen an dat Bundsministerium för Finanzen över un to’n Deel ok an de Bundsanstalt för Post un Telekommunikatschoon Düütsche Bundspost. Dat Ministerium is de böverste Instanz in’t Rebeet vun de Düütschen Bundspost wesen un stünn direkt över de Böverpostdirekschoon un de anner’n zentralen Behörden vun de Bundspost.

Bit to sien Oplösen hett dat Ministerium ok de Opsicht över de Bundsdruckeree hatt. De is denn ok an dat Finanzministerium gahn.

## Literatur
* Otto Model, Carl Creifelds, Gustav Lichtenberger und Gerhard Zierl: *Staatsbürger-Taschenbuch: Alles Wissenswerte über Staat, Verwaltung, Recht und Wirtschaft mit zahlreichen Schaubildern*. 28. Auflage, Nr. 102, Verlag C.H. Beck, München 1995, ISBN 3-406-39682-8.
*
Koppel

**Koppel** betekent

* en Stück Land mit en Tuun üm,
* en poor Lüüd, to’n Bispeel en Speelkoppel,
* Koppel, Begreep ut de Mathematik,
* Koppel, Oort in de Gemeen Heckthusen in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Groten Koppel un Lüttjen Koppel, Eddelgöder in de Gemeen Langwedel in’n Landkreis Veern, Neddersassen.
Universität vun Korsika

De **Universität vun Korsika** (vullstännig: **Pascal-Paoli-Universität**) is de Universität vun de Stadt Corte op Korsika. Dat is de eenzige Universität op dat Eiland un so ok de eenzige Universität, an de de kors’sche Spraak ünnerricht warrt. De Ünnerrichtsspraak is ans aver vör allen Franzöösch. De Akademie höört to de franzöösche Akademie vun Korsika to.

De Universität hett ehrn Naam na’n kors’schen Natschonalheld Pascal Paoli kregen, de ehr ok grünnt harr. Se hett 4.400 Studenten un 240 Perfessers un Dozenten, tohoop mit Lüüd in de Verwaltung un Technikers 370 Mitarbeiders. Se is verdeelt över dree Stellen, de Citadelle, Campus Caraman un Campus Grossetti, de tohoop 3,5 Hektar groot sünd.

De Universität is 1765 grünnt worrn, kort nadem Korsika as Staat unafhängig worrn weer. An’n 3. Januar weer de eerste Sitzung in de Kark Saint Marcel. 1768 is se aver al wedder dicht maakt worrn, as de Franzosen Korsika innahmen hebbt. Eerst 1981 is de Universität denn wedder nee grünnt worrn mit toeerst 500 Studenten.

## Weblenken

* Websteed vun de Universität (franzöösch)
Marietta Meade

**Marietta Meade** (* 8. Dezember 1956) is en düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin. 

## Karriere as Synchroonsnackerin
Hör eerst Engagement as Synchroonsnackerin harr se in *The Avengers* (hdt.: „Mit Schirm, Charme und Melone“), wo se Dame Diana Rigg as Emma Peel snackt hett. To Marietta Meade ehr bekanntste Spreekrullen hörrt hör Rull as Mrs. Eleanor Little in *[[Stuart Little]]* de in de engelsch Version vun Geena Davis snackt wurr. Neben tallriek anner Rullen weer se ok de düütsche Stimm vun Jane Seymour (as Dr. Michaela ‚Mike‘ Quinn) in *Dr. Quinn, Medicine Woman* (hdt.: „Dr. Quinn, Ärztin aus Leidenschaft“). 

## Karriere as Schauspelerin
Siet 1972 weer Marietta Meade ok as Schauspelerin för en paar lütt düütsch Produktschonen tätig. Darto hörrt ünner annern 1993 en Uptritt as Veronika Schwarz in de Feernseh-Serie „Der Alte“.

### Filmrullen (Utwahl)

## Weblenken un Born
*All Synchroonrullen vun Marietta Meade
*
Arteria maxillaris

De **Arteria maxillaris** („Böverkeevarterie“) is de direkt wietere Verloop vun de buteren Halsslagader (Arteria carotis externa) in’t Rebeet vun’n Kopp, nadem dorvun de Arteria temporalis superficialis (*bavenflachlich Dünnenslagader*) afgahn is.

## Verloop

De Arteria max. tütt dorna in de Fossa pterygopalatina (Flögel-Böhn-Kuhl). Bi’n Minschen verlöppt se dorto twüschen de beiden Köpp vun’n Musculus pterygoideus lateralis, bi Peerd un Hunnen löppt se an’n Flögelfoortsatzkanal (*Canalis pterygoideus*) vun’t Kielbeen vörbi. Bi Katten billt de A. max. en Wunnernett (*Rete mirabile arteriae maxillaris*) ut un bi de Wedderkauers spiest se dat Wunnernett, dat in de Schädelhöhl liggt (*Rete mirabile epidurale rostrale*).

## Aftwiegen

De Arteria maxillaris versorgt en groten Deel vun’n Kopp un billt in ehr Ennrebeet Anastomosen mit de Gesichtsarterie (Arteria facialis) ut. Se warrt in dree Afsneden indeelt, wobi de Afgäng twüschen de verscheden Söögdeerten ünnerscheedlich utfallt.

### Eerste Afsnitt
Ut den eersten Afsnitt twiegt af:
* Arteria auricularis profunda („deepe Ohrslagader“) (Minsch)
* Arteria tympanica anterior („vördere Paukenslagader“) (Minsch, bi Peerd un Huunen as *Arteria tympanica rostralis* betekent)
* Arteria meningea media („middlere Bregenhuutslagader“) (Minsch, Peerd un Hunnen)
* Arteria alveolaris inferior („ünnere Tähnfackslagader“)
* Arteria meningea accessoria („tosätzliche Bregenhuutslagader“)

### Tweete Afsnitt
Ut den tweeten Afsnitt twiegt af:
* Arteria masseterica: Twieg an den Musculus masseter, twiegt bi Deeren as *Ramus masseterius* noch vun de *Arteria carotis externa* af
* *Rami pterygoidei*: Twiegen an’n Musculus pterygoideus lateralis un medialis
* Arteria temporalis profunda („deepe Dünnenslagader“)
* Arteria buccalis („Backenslagader“)

Bi Deeren gifft de Arteria maxillaris dat as Arteria ophtalmica externa („butere Ogenslagader“) betekente Hööftfatt an dat Oog af.

### Drüdde Afsnitt
Ut den drüdden Afsnitt twiegt af:
* Arteria sphenopalatina
* Arteria palatina descendens („afstiegen Böhnslagader“)
* Arteria infraorbitalis („Ünnerogenslagader“)
* Arteria alveolaris superior posterior („bövere achtere Tähnfackslagader“) (Minsch)
* *Arteria canalis pterygoidei*: tütt mit den Nervus canalis pterygoidei dör den Flögelfoortsatzkanal

## Literatur
* U. Gille: Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia. In: Salomon, F.-V. u. a. (Rgv.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 404-463. ISBN 3-8304-1007-7
Richard Queck

**Richard Queck** (* 4. November 1888; † 20. Dezember 1968) weer en düütsch Footballspeler. 

He speel in de Johren vör den Eersten Weltkrieg as linker Halfstörmer bi Eintracht Braunschweig. Tüschen 1909 un 1914 hett Queck ok noch dree Lännerspele för Düütschland makt un dorbi twee Doren schaaten. Wiel nah sien letzte Lännerspeel de eerste Weltkrieg utbraken is, keemen dor nicht mehr Spelen dorto.
Arara (Paraíba)

**Arara** is ene Stadt in Brasilien in’n Bundsstaat Paraíba. Se hett 12.356 Inwahners (Stand 2007) op en Rebeet vun 89 km². 

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (portugeesch)
Scarlett Johansson

**Scarlett Ingrid Johansson** (* 22. November 1984 in New York, USA) is en US-amerikaansche Schauspelerin un Speelbasin.

Se hett al bannig jung grote Rullen kregen. In "The Horsewhisperer" harr se as Ölvenjöhrige an de Siet vun Robert Redford speelt. Mit föffteihn Johren weer se in "Ghost World" to sehn, de vundaag as Kultfilm gellt. Ehren ganz grooten Dörchbröök harr se 2003 mit de Historiendrama "Girl with a Pearl Earring" un Sofia Coppola's "Lost In Translation" an de Siet vun Komikerlegenn Bill Murray. För düsse beiden Rullen weer se 2004 dubbelt bi de Golden Globes nomineert. In'n Verloop vun ehr Karrieer hett se mit velen groten Speelbasen tosamen arbeidt. Dat sünd to'n Bispeel Woody Allen, Wes Anderson un de Coen Bröder, mit de se all mehr as eenmal Films dreiht hett. Se hett ok jümmer wedder in de Verfilmen vun de Marvel Comics de Black Widow speelt.

As Speelbasin harr se 2025 bi de Internatschonalen Filmfestspelen vun Cannes ehr Wark "Eleanor the Great" vörstellt. Dorin geiht dat um dat Beholen an de Holocaust, wat för Scarlett Johansson as Judin ok persönlich vun grooten Bedüden is. 

## Ehr Rullen (Utwahl)

## Weblenk

## Borns
Isernhogen

**Isernhogen** is ene Gemeen in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in de Region Hannover un hett 22.753 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 59,76 km².

To de Gemeen höört de Öörd Niernhäger Buernschaft, Kerker Buernschaft, Faster Buernschaft, Hohenhoster Buernschaft, Olen-Warmbeuken, Nien-Warmbeuken, Kerkhost un Isernhogen sülvst.

## Weblenken
* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Boorwee

**Boorwee** is ene Stadt in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in de Region Hannover un hett 20.446 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 151,96 km².

To de Gemeen höört blangen Boorwee sülvst ok de Öörd 
* Groten Boorwee (9.594 Inwahners)
* Fuhrbarge (ca. 2.127)
* Lütjen Boorwee (ca. 2.492) - mit Mühlenberg, de Siedlungen Heidewinkel, Würmsee un Wietze
* Weppmer (ca. 3.507)
* Engensen (ca. 1.440) - mit Lahberg
* Thönse (ca. 1.548)
* Oldhorst (ca. 115)

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Ottawa

**Ottawa**  is de Hööftstadt vun Kanada. Se liggt in de ööstlich Deel vun de Provinz Provinz Ontario an de Stroom Ottawa, glieks an de Grenz to de Provinz Québec. Up de anner Siet vun de Stroom liggt de Stadt Gatineau. Ofschoons Ottawa sülvst blots 812.916 Inwahner up en Flach vun 2778,64 km² hett (Stand: 2006) is dat Rebeet Ottawa-Gatineau mit 1.142.700 Inwahner (is 2004 tellt wurrn) de veertgröttste Ballungsruum in Kanada. De Stadt Ottawa liggt etwa up de glieker Breedengrad as Bordeaux (Frankriek) un Venedig (Italien).

De Bevölkerung vun Stadt Ottawa is to 50 % engelsch un to 32 % franzöösch-spraakig. Wiel dor aber ok völ Inwannerer sünd, gifft dat dor noch mennig anner Spraaken. Ottawa is offiziell de eenzigst tweespraakig Stadt in Kanada. In Ottawa wurrd aber mehr engelsch snackt, in Gatineau dorgegen mehr franzöösch. De meest Inwahner könnt aber beid Spraaken. 

## Historie
Ottawa is 1827 grünnd wurrn un hett eerst bit 1854 *Bytown* heeten, nömmt nah Colonel John By, de de Bu vun de Verbindungskanal tüschen de Ottawa-Stroom un de Rideau-River leidt hett. 

An’ 31. Dezember 1857 wurr Königin Victoria upfordert, en Hööftstadt för Kanada uttosöken un se hett Ottawa wählt. Um de Utwahl ranken sück mehr Legenden. Dat wurrd seggt, dat se en Hootnadel up en Landkoort tüschen de Städer Toronto un Montreal staken hett un dor weer de nächste Stadt denn Ottawa. Bewiest is dat aber nich. 

Tatsächlich is Ottawa woll dorum utsöcht wurrn, weil de domols unbedüüdend Stadt jüst up Spraakgrenz liggen de un beid Bevölkerungsdeelen sück dormit woll anfrünnen kunnen. Up de anner Siet weer so en lütten Stadt wohrschienlich bi en Krieg mit de USA woll weniger das Ziel as to’n Bispeel Toronto, worum se sück to de Tiet grad strieden deen. 

## Geografie

Ottawa liggt an dar süüdlich Ufer vun de Ottawa-Stroom an de Münnen vun Rideau-Kanal, Rideau River un Rivière Gatineau. De oldest Deelen vun de Stadt *Lower Town* befinnen sück in dat Rebeet tüschen Rideau-Kanal un Rideau River. An dat tegenöverliggend Ufer vun de Kanal finnd man *Centre Town*, da finanzielle un kommerzielle Zentrum vun de Stadt. Tüschen Stadtzentrum un de Ottawa-Stroom liggt dat Regeerensviertel vun de kanaadsch Bundsregeeren, Parliament Hill.

## Attraktschoonen

Besünners antokieken is dat Regeerensviertel, wo de Hüüs in Anlehnung an de Regeerensbowarken in London tekent un makt wurrn sünd. De Basilika Notre-Dame d'Ottawa is de oldste Kark in Ottawa un Seet vun de Arzbischop. De Rideau-Kanal wurrd in de Wintermaanten to de längste Schöfelstreck up de Eer (ruch weg 8 km lang).
Wiemark

**Wiemark** is ene Gemeen in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in de Region Hannober un hett 29.291 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 173 km².

To de Gemeen höört de Öörd:

* Abbensen
* Bennemöhlen
* Berkhof
** mit Plumhof
** un Sprockhof
* Bissendörp
* Breelje
** mit Schaarhope
** un Ohlenbossel
* Duden-Böstel
* Elzen
* Gailhof
* Hellendörp
* Meitze
* Mellendörp
* Niegenborn
* Oegenbostel
** mit Bestenbostel
** un Ibsingen
* Resse
* Schiernbossel
** mit Schlage-Ickhost
** un Wiechendörp
* Wiermbostel
** mit Wietze

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Langenhogen

**Langenhogen** is ene Stadt in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in de Region Hannover un hett 51.388 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 71,99 km².

To de Gemeen höört siet de Gemeenreform 1974 blangen Langenhogen sülvst (mit Langenhogen-Mitte, Langenforth, Brink, Oolt-Langenhogen) ok de Öörd Engelbossel, Gudszurn, Kolenweie (mit Olenhost, Heinhus, Maspe, Siedlung Twenge un Twenge), Krahenwinkel un Schulnburg. Bi’n Flooghaven Hannover-Langenhogen liggt noch de lüttjen Öörd Kolenloh un Evershost.

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Garbsen

**Garbsen** is ene Stadt in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in de Region Hannover un hett 62.942 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 79,31 km².

To de Gemeen höört de Öörd Olengarbsen, Up de Host, Biernbossel, Frielje, Garbsen-Mitte, Havelje, Heetel, Host, Meyenfelle, Osterwoole Obernenne, Osterwoole Niernenne, Tulemanns Dörp un Steljen.

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Vestralp

**Vestralp** (lat. *Vestralpus*) weer en alamannscher Gohkönig vun de Bucinobanten in dat 4. Johrhunnert.

De röömsch Historiker Ammianus Marcellinus bericht, dat de *[[Caesar (Titel)|Caesar]]* (Ünnerkaiser) Julian in dat Johr 359 bi Mainz över den Rhien gahn is un mit de Alamannenkönigen Vestralp, Makrian, Hariobaud, Ur, Ursicinus un Vadomar, nahdem he all Gefangene torüchgeven hett, Freedensverdrääg afslooten hett. 

## Literatur

* Rainer Christlein u. a.: *Die Alamannen. Archäologie eines lebendigen Volkes*. Theiss, Stuttgart 1978, ISBN 3-8062-0890-5
* Karlheinz Fuchs (Red.): *Die Alamannen. Ausstellungskatalog*. Theiss, Stuttgart 2001, ISBN 3-80621535-9
* Dieter Geuenich: *Geschichte der Alemannen*. Kohlhammer, Stuttgart 2004, ISBN 3-17-018227-7

## Weblenken

* Mittelalter-Genealogie: Vestralpus
Trindade un Martim Vaz

**Trindade un Martim Vaz** sünd en Inselgrupp in’n Atlantik. Se höört to Brasilien, to’n Bundsstaat Espirito Santo, un leegt ruchweg 1.200&nbsp;km ööstlich vun Vitória. För de Eilannen sünd ok de Naams *Trinidad* un *Martin Vas* begäng.

## Geologie un Geografie
De Eilannen sünd dör Vulkanismus tostannen kamen. Nipp un nau hannelt sik dat bi de Inselgrupp üm dat Produkt vun en Mantelplume, un man snackt bi de Gegen ok vun den Trindade-Hotspot. De Plume schall in Verbinnen stahn mit de Paraná-Flootbasalten op’t brasilaansche Fastland. De Landschop op de Eilannen is dörsett vun Kluften. Bit in’t 19. Johrhunnert geev dat hier ok noch Woold, man vundaag wasst dor nix mehr, mit Utnahm vun de süüdlichen Deel vun Trindade.

Dat Eiland *Trindade* is de gröttste vun de Eilannen. Se hett en Flach vun ruchweg 10,1&nbsp;km² un liggt bi 20° 31′30″S, 29° 19′30″W – üm un bi 47&nbsp;km westlich vun de Inselgrupp rund üm Martim Vaz. De annern Eilannen leegt dicht tohopen un warrt ok *Ilhas de Martim Vaz* nöömt. Dat Hööfteiland is de *Ilha Martim Vaz* (ok *Ilha da Racha*) is dorvun wedder de gröttste. Se liggt bi 20° 30′18″S, 29° 20′42″W un reckt bit to 175&m hooch. Dorto kamt de *Ilha do Norte* (20° 30′00″S, 28° 51′00″W) mit bit to 75&nbsp;m Hööch, de *Ilha do Sul* (20° 31′00″S, 28° 51′00″W), de den ööstlichsten Punkt vun ganz Brasilien dorstellt un noch en poor lütte Vulkanfelsen, de ut dat Water rutkieken doot. De gröttse dorvun is de *Rochedo Agulha*, de bit to 60&nbsp;m hooch is.

## Historie
De Eiland Trindade schall 1502 vun den galizischen Seefohrer João da Nova opdeckt worrn wesen, de in portugeesch Deensten weer. De Inselgrupp üm Martim Vaz hett de sülve Kaptein eerst 10 Johr later opdeckt. An Land gahn is he aver woll nich. Dat weer dat eerste mol 1514 de spaansch Seefohrer Juan de la Cosa, de dat Hööfteiland toeerst *Santa Maria Esmeralda* nöömt hett. In’t Johr 1768 is dat Eiland vun den franzööschen Seefohrer un Geografen La Pérouse besöcht worrn, de dor an Land gahn wull, üm op de Bargen to stiegen. Man, bi de Kledderee sünd welk vun sien Lüüd afstört un twee vun de Matrosen bleven dorbi dood. En dorvun hett Martim Vaz heten, un na em is de Inselgrupp dorna nöömt worrn.

Dat Eiland weer portugeesch Land bit to de Unafhangigkeit vun Brasilien, wovun de Eilannen denn Deel worrn sünd. Vun 1890 bit 1896 is dat Eiland Trindade vun Grootbritannien besett worrn, weer denn aver wedder an Brasilien torüch geven. Bit op den Posten *Enseada dos Portugueses* op Trindade, woneem ruchweg 32 brasilaansche Marinesoldaten Deenst maakt, sünd de Eilannen nich bewahnt.

## Borns


## Weblenken
* Informatschonen to Martim Vaz (eng.)
* Öökoloogsch Informatschonen vun’n World Wildlife Fund (eng.)
Ackerwagen

De **Ackerwagen**, **Ledderwagen** oder **Oornwagen** weer fröher de Wagen, mit den se op’t Feld föhrt sünd un to’n Bispeel dat Hau inhaalt hebbt. Bruukt worrn is he, bet de Treckers opkamen sünd, de denn extra Anhängers hatt hebbt. Dat güng na’n Krieg los un mit de Johren 1970 weren de Ackerwagens denn al temlich roor worrn in de Bueree.

De Ackerwagen warrt mit Peer oder mit Ossen tagen. Boot weer he ut Holt. An de Sieden harr he Rungen, dortwischen weren de Leddern, wat de Siedenwannen vun’n Wagen weren. För de Leddern kunn een ok Flechten insetten, de dicht weren.
John-Brinckman-Pries

De **John-Brinckman-Pries** weer en Pries för plattdüütsche Schrievers, aver ok Wetenschoppers un Künstlers, de veel för de plattdüütsche Spraak daan harrn. He weer na den plattdüütschen Schriever John Brinckman nöömt.

1922 is he vun de Arbeidsgemeenschop vun de Rostocker Heimatverenen stift un bet 1936 acht Maal vergeven worrn. Jümmer in’n Rahmen vun’n Plattdüütschen Volksdag. 1936 hett em denn de Stadt Rostock övernahmen. Dorbi hebbt se em denn utwiedt un he schull nu allgemeen för Verdeensten üm de mekelbörgsche Schrieveree vergeven warrn. 1936 hett em denn mit Friedrich Griese ok glieks en Hoochdüütschen kregen. 1944 is he toletzt vergeven worrn.

1956 is de Pries in de DDR nochmaal wedder nee stift worrn. De Raad von’n Bezirk in’n Bezirk Rostock hett em stift.

## Winners

* 1923: Richard Vosslo
* 1924: Karl Wagenfeld
* 1926: Wilhelm Wisser
* 1927: Richard Ohnsorg
* 1931: Karl Seemann
* 1932: Ernst Voß
* 1934: Richard Vosslo
* 1935: Wilhelm Schmidt
* 1935: Wilhelm Zierow
* 1936: Friedrich Griese
* 1937: Theodor Jakobs
* 1937: Erich Hagemeister
* 1938: Hans Ehrke
* 1938: Willy Bastian
* 1939: Karl Christian Klasen
* 1940: Karl Krickeberg
* 1941: Max Dreyer
* 1942: Richard Spethmann
* 1943: Carl Johann Schmidt (1894–1945), Discher
* 1944: Karl Hennemann

## Winners (DDR) (nich vullstännig)
* 1957: Peter E. Erichson
* 1960: Fritz Meyer-Scharffenberg
* 1966: Hans-Joachim Gernentz
Knakenbreker

En **Knakenbreker** is volksdömlich en traditschonell alternativ Heilkundler in Oostfreesland. To de Kenntnisse vun en Knakenbreker hörrt bispielswies dat Inrenken vun Gliedmaaten und dat Inrücken vun Wirbel. De Praktiken dorto hebbt de sück sülvst bibrocht un stött sück af un an up ominöse „Gaav“. Faken wurrd so en „Amt“ un de Fähigkeit in de Familie wiedergeven.

De Arbeit is hüdtodag jümmers noch good ansehn und wurrd völ in Anspruch nommen. Allerdings sünd de Methoden ok umstreden. Hüdtodag wurrd dat deelwies in Achterköken un Kammern tegen „Spenden“ utöövt.

Aber nich blots Minschen profiteert dorvan, sonnern ok Deerten as Hund, Kat, Peerd un anner Deerten. Sogor vun’t Utland kamen de Lüüd un de Deerten. Dört Feernsehn is to’n Bispeel Tamme Hanken temelk bekennt wurrn, aber in jeden gröter Dörp gifft dann sücks Lüüd un meest jeder Oostfrees kennt een.
Gemeen Ohmein

**Ohmein** is ene Gemeen in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in den Landkreis Ülzen un hett  op en Rebeet vun 48,09 km².

## Glederung

To de Gemeen höört siet de Gemeenreform in Neddersassen to’n 1. Juli 1972 de Öörd Aljorn, Bohndörp, Bossel, Eddelstörp, Haßel, Ohmein, Reisenmoor, Secklendorf un Vorwerk.

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Anaram Au Patac

**Anaram Au Patac** (AAP, okzitaansch för *Wi gaht in den Kampf*) is en Organisatschoon, de sik för de okzitaansche Spraak un mehr Autonomie för Okzitanien insetten deit. Dragen warrt Anaram Au Patac vun en linke Jugendbewegung, vör allen vun Studenten.

Vun de Instellung her sünd se marxistisch, gegen de Globaliserung, weren gegen den Irakkrieg un sünd solidarisch mit Palästinensers, Basken, Katalanen un annere Volksgruppen, de ünnerdrückt warrt.

Anaram Au Patac hett sik 1992 in Pau billt un hett dree Afdelen in Bordeaux, Clermont-Ferrand un Montpellier. Veer Maal in’t Johr gifft AAP en Bladd rut, *Har/Far, la revista de l'Occitània qui bolèga* (*Dat Bladd vun Okzitanien, dat wat bewegt*).

1995 weer AAP mit dorbi, as sik de Okzitaansche Revolutionärbewegung grünnt hett. 2004 is de okzitaansche Spraakaktivist Robert Arricau in Haft kamen. He schall Lüüd vun de ETA ut dat Baskenland in Frankriek Ünnerkruup geven hebben. Siet de Tied weer he en Symbolfigur för Anaram Au Patac. Arricau is an’n 23. Juni 2006 wedder free kamen.

## Weblenken

* Websteed vun Anaram Au Patac (okzitaansch)
William Faulkner

**William Cuthbert Faulkner** (* 25. September 1897 in New Albany, Mississippi as *William Falkner*; † 6. Juli 1962 in Oxford, Mississippi) weer en US-amerikaansch Schriever un Nobelpriesdräger.

De meest vun Faulkners Geschichten speelt in Yoknapatawpha County mit de Hööftstadt Jefferson, wat dat beid nich gifft, aber de dat reale Oxford (Mississippi) to Grunnen liggt, wo Faulkner siet sien fievts Levensjohr leven de. Dor gifft dat hüüd ok en Gedenktafel. Faulkner vertellt de Geschichten vun dat Land und de Familien - de Benbow, Chickasaw, Compson, De Spain, Gowrie, Grenier, Habersham, Hawk, McCaslin, Sartoris, Snopes, Stevens, Sutpen un Varner – van de Tiet, as dor blots Indianers leevten bit nah de Tweete Weltkrieg. 

För sien Wark hett he 1949 den Nobelpries för Literatur kregen. 

Sien bekanntste Titel sünd:

** Soldiers' Pay (1926) 
** Mosquitoes (1927) 
** Sartoris/Flags in the Dust (1929/1973) 
** The Sound and the Fury (1929) 
** As I Lay Dying (1930) 
** Sanctuary (1931) 
** Light in August (1932) 
** Pylon (1935) 
** Absalom, Absalom! (1936) 
** The Unvanquished (1938) 
** If I Forget Thee Jerusalem (The Wild Palms/Old Man) (1939) 
** The Hamlet (1940) 
** Go Down, Moses (1942)
** Intruder in the Dust (1948) 
** Requiem for a Nun (1951) 
** A Fable (1954) 
** The Town (1957) 
** The Mansion (1959) 
** The Reivers (1962).
NettPlatt Neddersassen

**NettPlatt Neddersassen** is en Nettwark vun Lüüd, de sik in Neddersassen för de plattdüütsche Spraak insetten doot. NettPlatt Neddersassen is en Ünnerafdeel vun’n Neddersassischen Heimatbund. Grünnt hebbt se dat Nettwark an’n 22. Mai 2008 op’n Neddersassendag in Nordenham.

To een vun de eersten Saken, de NettPlatt Neddersassen fordern dee, höör in’n Juli 2008, dat dat Land Neddersassen Plattdüütsch in de School mehr vöranbringen schull un dat Plattdüütsch ok för dat Tüügnis relevant warrt.

## Weblenken

* Websteed vun NettPlatt Neddersassen (plattdüütsch)
Manifest för en gemeensame Spraak

Dat **Manifest för en gemeensame Spraak** (spaansch *Manifiesto por la lengua común*) is en Manifest, dat vun 20 spaansche Intelektuelle in’n Juni 2008 rutgeven worrn is. Se stellt sik dormit gegen de Regionalspraken, de de Domänen vun dat Spaansche in Katalonien, Galizien, dat Baskenland un Aragonien jümmer mehr inschränken doot. Dat Spaansche schall de offizielle un gemeensame Spraak vun ganz Spanien blieven, seggt de Ünnerteekners vun dat Manifest.

Ünnertekent hebbt dat Manifest Mario Vargas Llosa, José Antonio de la Marina, Aurelio Arteta, Félix de Azúa, Albert Boadella, Carlos Castilla del Pino, Luis Alberto de Cuenca, Arcadi Espada, Alberto González Troyano, Antonio Lastra, Carmen Iglesias, Carlos Martínez Gorriarán, Jose Luis Pardo, Álvaro Pombo, Ramón Rodríguez, Jose Maria Ruiz Soroa, un Fernando Savater.

In dat kastielsche Spanien hett dat Manifest veel Tostimmung kregen, in de Regionen hebbt se dat aver as Utdruck vun de spaansche Arroganz sehn, de de spaansche Spraak as wat Beters as de Regionalspraken ansüht.
1766

## Wat passeert is
* Privatdozent Immanuel Kant kriggt siene eerste richtige Arbeitsstell as Anstellten: He warrt Ünnersekretär vun de Königliche Slottbibliothek in Königsbarg

## Boren
* 2. Februar: Wilhelm Bornemann, plattdüütsch Schriever un Dichter († 1851)
* 6. Mai: Engelbert Johann Marschalck von Bachtenbrock, düütsch Politiker († 1845)

## Storven
* 4. März: Jacques-André-Joseph Camelot Aved, franzöösch Poträtmaler (* 1702)
Ganderssen

**Ganderssen** is ene Stadt in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in den Landkreis Nuurten un hett 9.946 Inwahners (Stand 31. Dezember 2013) op en Rebeet vun 90,49 km².

To Ganderssen höört de Öörd un Stadtdelen Ackenhiusen, Aulenganderssen, Clius, Dankelssen, Dannhiusen, Elljero’e, Gehrenro’e, Gremmessen, Hachenhausen, Harjehiusen, Hekenbeck, Helmscherode, Sebbelshiusen, Wolpero’e un Wreschero’e. Ok de Oort Hillebrechtshiusen mit de Borg höört to Ganderssen.

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Dassel

**Dassel** is ene Stadt in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in den Landkreis Nuurten un hett 10.914 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 113,02 km².

To de Gemeen höört de Öörd **Dassel**, Abbecke, Sövershiusen, Hilwarshiusen, Launbarg, Seelzerthorn, Hoppensen, Wellersen, Markoalendörp, Ellnsen, Ählnsen, Krimsen, Reiljehiusen, Mackensen, Erichsborg, Hunsrück, Luithorßen, Deitsen, Oamelßen un Poartenhoagen.

## Weblenken
* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Aimbeck

**Aimbeck** is ene Stadt in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in den Landkreis Nuurten un hett 33.085 Inwahners (Stand: 31. Dezember 2011) op en Rebeet vun 231,31 km².

To de Gemeen höört de Öörd **Aimbeck**, Annershiusen, Amelshiusen, Bartshiusen, Briunzen, Biuensen, Dassensen, Dörrßen, Druiber, Emissen, Hallensen, Holtensen, Holtershiusen, Hullderssen, Iber, Imssen, Kohnsen, Kiubendaal, Naanssen, Niegenborn, Eodaßen, Rengershiusen, Rauenkerken, Up den Saulte, Strodthagen, Streot, Sülbke, Vaordeitsen, Volpke, Voldaassen, Volxen un Wenzen. To Aimbeck höört denn ok noch de Oort Langenstriuk.

## Nawies


## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Nörten-Harenbarg

**Nörten-Harenbarg** is ene Gemeen in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in den Landkreis Nuurten un hett 8.484 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 54,08 km².

To de Gemeen höört de Öörd Angestain, Bishusen, Elwese, Lütjenro, Nörten-Harenbarg, Poarnßen, Söwershusen un Wolbrechtshusen.

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Gerlind Rosenbusch

**Gerlind Rosenbusch** (* 1947 in Ollnborg) is en düütsche Schauspelerin und Moderatersche, de plattdüütsch speelt un modereert.

Se hett 1966 hör Abitur in Ollnborg un 1969 hör Examen an de Pädagogisch Hoochschool (Hauptfack: Musik) ok in Ollnborg maakt. Bit 1972 hett se denn an de Hoochschool för Musik un Theater in Hamborg studeert.

In tallriek apenlich Veranstaltungen in Noorddüütschland hett se plattdüütsch Geschichten vördragen un dormit to de Pleeg un Akzeptanz vun de plattdüütsche Spraak bidragen.

## Theater
To Tiet speelt se ehr Rullen up de Böhn meest in plattdüütsch Theaterstücken:
* in’t Ohnsorg-Theater in Hamborg
* in’t Mekelnborgsch Staatstheater in Swerin (Fritz-Reuter-Böhn)

## Feernsehn
* Rosenbusch weer van April 1982 bit 2004 ruch weg 130-mal Utfragerin in de plattdüütsch Talkshow „Talk op Platt“ vun de NDR, tosommen mit Moderator Ewald Christophers un – nah 1995 – tosommen mit Falko Weerts.
* In de söss Folgen vun de „Finkenwerder Geschichten“ (1986) speel se de Rull vun de Christa Mewes.

## Film
* In de plattdüütsch Film *[[Apparatspott – Gerangel in Ruum un Tied]]* (2003) spell se de Rull vun de Gertrud Helms.
* In de plattddüütsch Film *[[Apparatspott – Dat mokt wie gistern]]* (2008) speel se de Rull vun de Krankensüster.

## Weblenken
*
Kreinssen

**Kreinssen** is en Oort in de Gemeen Aimbeck, Landkreis Nuurten in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. De Oort hett üm un bi 7.200 Inwahners op en Rebeet vun 65,32 km². Kreinssen weer bet to’n 31. Dezember 2012 en egen Gemeen (Gemeenslötel 03 1 55 008) un is denn Deel von Aimbeck worrn. Dorbi hett sik ok de Postleettall von 37547 op 37574 ännert. De letzte Börgermeester von de Gemeen weer Ronny Rode.

To de ole Gemeen Kreinssen hebbt de Öörd Ohlshiusen-Siewershusen, Bentjero’e, Beulshiusen, Bilderbeck, Breokhoff, Erzhiusen, Garleissen, Greene, Hoieshiusen, Ippenssen, Kreinssen, Olxen, Opperhiusen, Erxhiusen, Rittjero’e, Leinedaal un Osterbreok höört.
Lettsch Gambit

Dat **Lettsch Gambit** is en Anspeel in’t Schachspeel. Dat tellt to de apen Speelen un entwickelt sück ut dat Königsspringerspeel mit de Tüüg **1. e2-e4 e7-e5 2. Sg1-f3 f7-f5**. In de Schachliteratur wurrd dat faken ok as  *Gambit in de Rückhand* betekend. De ECO Code is C40. 

De Naam kummt dorvan, wiels dit Anspeel to’n Anfang vun dat 20. Johrhunnert toeerst vun Speelers ut Riga (Lettland), so as Karl Behting (1867–1942), erforscht wurr. Up den Tweeten Toog vun Swaart gellen dree Tüüg as vördeelhaft för Witt: 3. Sf3xe5, 3. Lf1-c4 un 3. e4xf5. De ganz good Spelers bruukt dat Lettsch Gambit meest nicht, weniger good Spelers kann man dormit aber in Bedrängnis föhren. 

Nah 3.Sb1-c3 is de Övergang to de Philidor-Verteidigung middels 3. ... d7-d6 notwennig, wiels 3. ... f5xe4 dör 4. Sf3xe5 Sg8-f6 5. Se5-g4 wedderlegt wurrd.

## Literatur
* Hagen Tiemann: *Lettisches Gambit*. 2. Oplaag. Edition Mädler, Düsseldorf 1989, ISBN 3-7919-0213-X
* László Orbán: *Lettisches Gambit. Eine Zukunftseröffnung*. Schach-Archiv, 1987, ISBN 3-8808-6020-3
Marc Stein

**Marc Stein** (* 7. Juli 1985 in Potsdam) is en düütsch Footballspeler.

Footballspelen lehrt hett Stein bi *ESV Lok Seddin*. Över de Statschonen Dynamo Berlin un Tennis Borussia Berlin keem de Middelfeldspeler to de  Saison 2004/2005 to de Amateure vun FC Hansa Rostock. Wie he bi de Amateure so good weer, kreeg he för de Saison 2005/2006 en Profi-Verdrag för de Tweete Bundsliga. Dor hett he denn glieks 11 Spelen makt un en Door schaten. In de tweete Saison keem he all up 33 Spelen (2 Doren) und hett mit de Rostocker ok de Upstieg in de Eerste Bundsliga schafft. In de Bundsliga hett he in de Saison 2007/2008 29 Spelen makt un 1 Dor schaaten. Rostock is aber in de glieker Saison weer afstegen. 

Siet den 1.7.2008 harr he en Verdrag mit Hertha BSC Berlin. Nahdem sien Vereen in de Tweet Bundsliga afsteegen weer, wurr sien Verdrag nich mehr verlängert. He is denn kört nah Anfang vun de Saison 2010/11 to den Ligakonkurrenten FSV Frankfurt wesselt. 

Midden August 2011, kört nah Anfang vun de Saison 2011/12, hett sück Stein mit den FSV Frankfurt up en Verdragsuplöösen vör de Tiet eenigt un hett denn bi den Drittligisten Kickers Offenbach anhüert.

To de Saison 2013/14 is Stein nah den Dwangsafstieg vun Offenbach ut de 3. Liga to de Stuttgarter Kickers wesselt.

## Weblenken
* 
* Stein bi weltfussball.de