open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mann vun Husbäk 1936

De **Mann vun Husbäke** is ene Moorliek, de an’n 15. Oktober 1936 bi’t Törfsteken in’t Vehnemoor bi Husbäke in Neddersassen opfunnen worrn is. De Mann, de woll so üm’e 20 Johren oolt weer, leev in de Tiet twischen 75 un 215 n. Chr., dat hebbt se mit de Radiokarbonmethood rutkregen. He hett wohrschienlich en Unfall hatt, Tekens vun Gewalt sünd kene vörhannen wesen.

He weer 1,75 m groot un harr en lütten Snurr- un Kinnboort. In sien Maag hebbt se Fischgraden un Spelten vun Heers un Gasten funnen.

Hüüt liggt de Moorliek in’t Landsmuseum för Natur un Minsch Ollnborg. Dat Museum hett em ok mit en Computertomografen inscannt un mit’n Reekner en Modell vun sien Kopp maakt, wie he woll utsehn hett, as he noch leven dee.

## Weblenken

* Siet vun dat Museum Ollnborg mit en Bild vun de Moorliek un dat Modell (hoochdüütsch)
Jung vun Kayhusen

De **Jung vun Kayhusen** weer ene Moorliek, de an’n 3. Juli 1922 in’t Moor bi Kayhusen in Neddersassen opfunnen worrn is. Dör de Radiokarbonmethood hebbt de Forschers rutfunnen, dat he in de Tiet twischen 240 un 100 v. Chr. doodbleven is. He weer man eerst üm un bi söven Johren oolt. De Liek leeg op’n Rügg un harr de Arms achtern Rügg tohoopbunnen. Üm’e Fööt weer en Ümhang ut Pelz. An welke Stellen weer dat Hoor nich vun dat Moor rood farvt un is dunkelblond bleven. An’n Buuk weer an ene Stell de Huut kaputt, villicht hebbt se em dor mit’n Stock in’n Moor ünnerdukert. An’n Hals hett he dree Wunnen, wo se em mit’n Mess staken hebbt. Twee ünner dat linke Uhr, ene vörn an’n Hals. De genaue Grund för sienen gewaltsamen Dood is nich kloor. Bi dat Röntgen hebbt de Forschers sehn, dat de Jung woll enen Schaden an dat Hüftgelenk harr, so dat he nich good lopen kunn.

De Moorliek liggt hüüt in’t Landsmuseum för Natur un Minsch Ollnborg.
Mann vun Bocksten

De **Mann vun Bocksten** is ene Moorliek, de an’n 22. Juni 1936 in dat Bockstenmoor bi Rolfstorp in de Neeg vun Varberg in Sweden opfunnen worrn is.

De Mann is gewaltsam to Dood kamen un wörr denn in en Moorsee smeten.

Funnen hett em de ölven Johren ole Thure G. Johansson bi’t Eggen. De Egg harr Sackdook opeggt un de Jung seeg, dat dor Knaken insteken, as he sik dat neger bekieken dee. He haal sienen Vader ran un de beiden hebbt de Liek in ehr Schüün bröcht. Den nächsten Dag hebbt se Polizei un en Dokter haalt, doch de segen gau, dat dat keen Verbreken ut jüngere Tiet weer. Dorüm hebbt se den Krater vun dat lokale Museum, Albert Sandklef, inbeden. Ok he hett noch wedder mehr Lüüd ranhaalt, de an’n 24. Juni de Liek ankeken hebbt. Dorto höör ok de Geoloog Lennart von Post.

Ene Grupp vun Forschers vun dat Histoorsche Staatsmuseum Sweden hett den Fund denn ünnersöcht un konserveert.

De Moorliek liggt siet 1937 in dat Museum Varberg.

De Mann weer twischen 1,70 un 1,80 m groot un slank boot. Skelett, Huut, Hoor, Maag un Bregen weren all in goden Tostand nableven. De Schädel harr an de rechte Siet op acht mal fief Zentimeter en Lock.

He dreeg ene Tunika ut Wull un ene Mütz mit en 90 Zentimeter langen un twee Zentimeter breden Troddel. He harr en Stoffbüdel, Footlappen, Ledderschoh, enen Görtel un en Ledderetui mit twee Messen bi sik. Dat Ledderetui weer veer Zentimeter breed un 6,2 Zentimeter lang.

De Liek kaamt ut de Tiet in dat 14. Johrhunnert, dat seggt de Radiokarbonmethood un dor düüdt ok de Kleedasch op hen, de he anharr.

De Mann harr twee Pähl dör den Lief dreven. Enen ut Eek dör dat Hart, den annern ut Bark dör den Rügg.

Na sien Tähn hett Gunnar Johansson em op en Öller vun 25 bet 35 Johren schätzt. Nils-Gustaf Gevall hett sien Skelett ünnersöcht un geiht vun en Öller vun 35 bet 45 Johren ut.

## Böker

* Owe Wennerholm: *Vem var Bockstensmannen?* Bokförlaget Carse. Fjärås 1998, ISBN 91-971061-7-8
* Albert Sandklef: *Bockstensmannen. Fyndet, konserveringen, dateringen, dräkten.* 1985, ISBN 91-7842-056-3
Yusuf Lule

**Yusuf Kironde Lule** (ok *Yusufu Lule* schreven; * 1912; † 22. Januar 1985 in London) weer en ugandschen Politiker.

Lule weer Professer un Direktor an de Makerere-Universität.

1978 höör Lule in Moshi in Tansania to de Lüüd, de de Ugandsche Natschonale Befreeungsfront grünnen deen, de tohoop mit Truppen ut Tansania in’n Tansania-Uganda-Krieg in Uganda inmarscheert is un Idi Amin stört hett.

An’n 13. April 1979 hebbt se dat National Consultative Council as Parlament insett un Lule is Präsident worrn. Ünner de velen Lüüd vun’t Militär, de sik nich enig warrn kunnen un all in Konkurrenz stünnen, weer he as Akademiker en goden Kumpromiss. Aver al an’n 20. Juni 1979 weer siene Präsidententiet al wedder vörbi. Ünner Druck vun Präsident Julius Nyerere vun Tansania müss he Platz maken för Godfrey Binaisa.

In’n Februar 1981 hebbt Lule un annere in’n Süden vun Uganda de Natschonale Wedderstandsbewegung grünnt.
Ik (Volk)

De **Ik** sünd en Volk in’n Noordoosten vun Uganda un Kenia. Dat Volk is man lütt, blots 5600 Lüüd leevt in Uganda, 1200 in Kenia. Jemehr Spraak is Icetot.

1972 hett de temlich unkonventionelle un gor nich op Objektivität bedachte Anthropoloog Colin Turnbull dat Book *The Mountain People* (*Dat Volk vun de Bargen*) rutbröcht, in dat he temlich slecht över de Ik snacken dee. In sien Book hett he disse Minschen as ganz ahn Gemeenschopsgeföhl beschreven. He weer twischen 1964 un 1967 to ene Tiet vun Hungersnoot to de Ik kamen un dat weer wohrschienlich de Grund, dat se sik nich normal opföhrt hebbt.

Ok den Bruuk, dat se ehr Kinner in en Öller vun dree Johren ut dat Huus geevt, hett Turnbull negativ rutstellt. De Kinner leevt denn mit annere Kinner in ehr Öller tohoop un se lehrt sik allens wat se weten mööt sülvs.

Leven doot de Ik in Gruppen vun lütte Dörper. Elk Dörp hett en Muer rundrüm. In elk Dörp gifft dat Gruppen vun Hüüs, de ene Naverschop billt un de wedder en Muer hebbt. In disse Naverschop gifft dat denn enkelte Hüüs, de ok noch wedder en egene Muer hebbt.

De Ik stammt ut den Noordwesten, villicht ut Äthiopien, un sünd denn in dat hüdige Rebeet inwannert. De Ik billt mit de So un de Nyangi ene Grupp, de Kuliak. Se leven denn in dat Daal vun den Stroom Kidepo. Doch de Navers vun de Dodoth un de Turkana, de in de Neeg leven, weren stärker as de Ik un hebbt se mehr un mehr an’e Siet un in de Bargen drängt.

In de 1960er Johren müssen de Ik ut ehr Rebeet rut, denn se weren in’n Weg, as de Kidepodaal-Natschonalpark opboot worrn is. Dat weer mit en Grund för de Hungersnoot, in de Turnbull se vörfunnen hett. De Ik leevt in runne Hüüs mit Strohdäcker.

## Legennen

De Ik hebbt en Legenn vun ehr Herkumst, de seggt, dat de Gott Didigwari, de in’n Himmel wahnt, de Ik an en lange Rank vun’n Himmel op de Eer dal schickt hett. Se leven good op ehr Land. Doch mit de Tiet sünd de Lüüd wedderdäänsch worrn un kregen sik in’e Wull. Didigwari is böös worrn un wull nix mehr vun de Ik weten. He hett de Rank in’n Himmel afsneden un de Minschen trüchlaten. Vun de Tiet an müssen se op dat Land, dat nu karg weer, swoor ehr Leven verdenen.

## Literatur
* Fredrik Barth: *On responsiblity and humanity: calling a colleague to account.* Current Anthropology March (1974): 99-102. 
* Bernd Heine: *The Mountain People: some notes on the IK of north-eastern Uganda.* Africa 55(1) (1985): 3-16. 
* Marcello Lamberti: *Kuliak and Cushtic: a comparative study.* Winter, Heidelbarg 1988
* A. N. Tucker: *Notes on Ik.* African Studies 31(3) (1972): 183:201. 
* Colin M. Turnbull: *The Mountain People.* Simon & Schuster, New York 1972 (hoochdüütsch *Das Volk ohne Liebe. Der soziale Untergang der Ik.* 1982)

## Weblinks
* Websteed vun Richard Hoffman, de veel Tiet bi de Ik tobröcht hett (engelsch)
NaturWatt

De **EWE NaturWatt** GmbH is ene Firma, de Stroom verköfft ut Quellen, de sik egaalweg opfrischt. Se arbeidt in Noordneddersassen in Oostfreesland un in dat Elv-Werser-Dreeeck. Se hebbt hier üm un bi 2000 Kunnen. 2005 hebbt se 100.000 Euro Gewinn maakt.

De gröttste Deel vun den Stroom bi NaturWatt warrt in en Waterkraftwark bi Campocologno in de Swiez produzeert. Dat Kraftwark maakt 48 Megawatt. De Rest kummt ut Wind- un Sünnkraftwarken in de Region.

De Firma hebbt se 1998 in Ollnborg grünnt. Se höört to negentig Perzent de EWE AG un je to fief Perzent de Stadtwarken Emden un de Wertschopbedriev vun de Stadt Nörden to.

## Weblenken

* Websteed vun de Firma (plattdüütsch)
Bendix

**Bendix** (ok **Benedix**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs. Besunners begäng is düsse Naam in Noordfreesland un up de noordfreeschen Eilannen.
## Herkamen
De Naam kümmt ut de latiensche Spraak.  heet *goot* un  is dat Partizip Perfekt Passiv vun . Dat heet *snacken*. De beiden Wöör tohopen sünd dat eene Woort . Dat heet *goot spraken* oder *goot seggt*. Bedüden deit dat soveel as *Een, öber den een Segen spraken is* oder *Een, de segent is*.
## De plattdüütsche Naam
As dat bi de Plattdüütschen begäng weer, is de Naam Bendix de korte Form vun den öllern latienschen Naam . Plattdüütsche Naams sund jümmers afkört. Ut  is Bendix wurrn oder tominnst Benedix.
## Anner Spraken
* Afkört: Benni, Bendix, Benz, Bene, Ben, Beno, Benno
* Skandinaavsch (däänsch/norweegsch/sweedsch): , afkört:  usw.
* engelsch: , 
* franzöösch: 
* hebrääsch :  
* italieensch: 
* poolsch: 
* portugeesch: 
* spaansch: 

## Weblenken

Kiek ok nah bi de List vun plattdüütsche Vörnaams
Benedix

**Benedix** betekent

* Benedix, plattdüütschen Vörnaam.

**Benedix** is de Familiennaam von

* Anton Benedix (* 1993), düütschen Radsportler,
* Bernd Benedix (1943–2013), düütschen Bildhauer,
* Erich Heinz Benedix (1914–1983), düütschen Botaniker un Mykoloog,
* Georg Benedix (1876–1970), düütschen Sportfunkschonär,
* Gode Benedix (* 1962), düütschen Schauspeler,
* Hugo Benedix (1836–1917), düütschen Schauspeler,
,
* Roderich Benedix (1811–1873), düütschen Dramatiker,
* Thomas Benedix, DJ un Toontechniker,
* Ursula Benedix (1922–2014), düütsche Politikerin.
Eibe

**Eibe** oder **Ebbe** is een plattdüütschen un freeschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Eibe kümmt vun den germaanschen Vörnaam *'Eberhard* vun her. Dor steekt de beiden Wöör *Eber* (dat heet *Ever*) un *harti* oder *herti* (dat heet *hart* oder *stark*) in. Eberhard heet nu also so wat, as *De stark is as een Ever*.

## De plattdüütsche Naam
As dat bi de Plattdüütschen jümmers begäng weer, is de ole germaansche Naam afkört wurrn. Ut Eberhard is up düsse Aart *Ebe* wurrn oder ok *Eibe*. 

## Plattdüütsch Tonaam
Vun den Vörnaam *Eibe* kümmt ok de plattdüütsche Tonaam *Eiben* vun her. De bedutt so veel, as *Ut Eibe siene Familie* oder *Vun Eibe sien Hoff*. 

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Eide

**Eide** (ok **Eido**) is’n plattdüütschen un freeschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
**Eide** kümmt vun den Naam **Eduard** oder **Edward** vun her. Düsse Naam is in England ut de franzöösche Spraak öbernahmen un bedutt so veel, as *De den Schatt höden deit* oder ok *dat Swert, dat schienen deit* oder ok *Dat scharpe Swert*. 

## De plattdüütsche Naam
As bi den Naam Eike is de Naam *Eide* eenfach tosamentrocken ut den olen Naam. Ut Eduard is *[[Ede]]* oder *Edu* wurrn un later ok *Eide*. Düssen Naam gifft dat ok mit dat Maskulin-Suffix *-o*. Dor warrt denn mit klaar maakt, dat de Dreger vun den Naam en Jung is. 

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Diedrich

**Diedrich** (ok **Dierich** un **Dirich**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
De Naam Diedrich kümmt vun den olen germaanschen Naam *Diederik*, *Dietrich* oder ok *Theoderich' her. Dor steekt de beiden Wöör *Diot* oder *Diet* (dat heet Volk) un *rihhan* (dat heet riek oder mächtig) in. Diedrich heet denn so veel, as: *De in dat Volk mächtig is* oder *Der Herrscher öber dat Volk*.

==De plattdüütsche Naam==
Ut de ole Form *Diederik* is de Naam later afkört un afslepen wurrn, so, dat dor denn *'Dierk** vun wurrn is. As dat noch keen [[Sass]] un ok keenen [[Duden]] geev, heet jedereen düssen Naam so schreven, as em dat richtig düch. Dorüm gifft dat ok de Schrievwiesen **Diriek** un **Dirk** för densülbigen Naam. De Naam **Diedrich** is woll eerst later upkamen, as de Lüde al de hoochdüütsche Spraak kennen döen. Diedrich is nix anners, as de hoochdüütsche Naam Dietrich up Platt utspraken. Bi **Dierich*' is denn noch dat *d* wegslaken wurrn vunwegen een slurige Utspraak.

==Tonaams==
Vun düsse Vörnaams kaamt nu ok de [[List vun plattdüütsche Tonaams|plattdüütschen Tonaams]] Diedrichs, Dierichs un Diedrichsen vun her. De bedüüt *Ut Diedrich sien Familie* oder *Vun Diedrich sienen Hoff''.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Eintracht Frankfort

De **Eintracht Frankfurt** is en Sportvereen ut Frankfort an’n Main. He is grünnt wurrn an'n 8. März 1899 un bedrifft hüdigendags Sport in 19 Afdelen. För de Mannen-Bundsliga-Mannschop is an’n 1. Juli 2000 de *Eintracht Frankfort Football-AG* grünnt wurrn. Se höört to 67 % to den Vereen un speelt tohuse in de Deutsche Bank Park.

## De Mannschup in de Speeltiet 2025/26
In de Saison 2025/26 speelt Eintracht Frankfort mit düsse Mannschop:

Kaptein vun de Mannschop is Robin Koch.

## Wat de Vereen schafft hett
* Düütsche Meester: 1959
* Winner vun den düütschen Pokal: 1974, 1975, 1981, 1988, 2018
* In't Endspeel üm den düütschen Pokal: 1964, 2006, 2017, 2023
* UEFA-Cup / Europa League: 1980, 2022

## Bekannt Spelers
* Jørn Andersen
* Uwe Bein
* Hugo Ekitiké
* Jürgen Grabowski
* Makoto Hasebe
* Sébastien Haller
* Bernd Hölzenbein
* Luka Jović
* Daichi Kamada
* Karl-Heinz Körbel
* Omar Marmoush
* Alexander Meier
* Andreas Möller
* Oka Nikolov
* Alfred Pfaff
* Ante Rebić
* Sebastian Rode
* André Silva
* Uli Stein
* Anthony Yeboah

## Königen vun de Doorschütten
* Jørn Andersen 1989/90 18 Doren
* Anthony Yeboah 1992/93 20 Doren (tohopen mit Ulf Kirsten, Bayer Leverkusen)
* Anthony Yeboah 1993/94 18 Doren (tohopen mit Stefan Kuntz, 1. FC Kaiserslautern)
* Alexander Meier 2011/12 17 Doren (tohopen mit Olivier Occéan, Greuther Fürth und Nick Proschwitz, SC Paderborn)
* Alexander Meier 2014/15 19 Doren
Eike

**Eike** (ok **Eicke**, in Oostfreesland ok **Eiko**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs un (weniger faken) Deerns.

## Herkamen
**Eike** is de korte Form vun den olen düütschen Vörnaam *Ekkehard*. Dor steekt de beiden germaanschen Wöört *Egin* (dat heet „Swert“) un *harti* (dat heet „hart“ oder ok „stark“) in. De Naam Ekkehard bedutt denn so wat, as: „De mit dat Swert ümgahn kann“  oder ok „De stark is mit dat Swert“. De öllste Form vun den Naam *Ekkehard* is *Eginhard*. Annere Formen sünd *Eckehard*, *Eckehart*, *Eckard*, *Eckart*, *[[Edzard]]*, *[[Eggerich]]*, *[[Eggert]]*, *Ecke* un *Egge*.

## Tonaams
Vun düssen plattdüütschen Vörnaam Eike kaamt nu ok de plattdüütschen Tonaams Eike oder Eicke vun her. De bedüüt so veel, as: „Ut Eike siene Familie“ oder ok „Vun Eike sienen Hoff“.

## Lüde, de düssen Vörnaam dreegt
*Eike vun Repgow, Schriever vun den Sassenspegel, Jurist ut dat Middelöller
*Eike Immel, fröher Doorhöder bi Borussia Düörpm

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
1225

## Wat passeert is
* üm un bi 1225: Eike vun Repgow verfaat den Sassenspegel
* Heinrich I. vun Müllenark warrt Arzbischop vun Köln
* Engelbert vun Berg, Arzbischop vun Köln un Verweser vun dat Düütsche Riek warrt in'n Updrag vun sienen Verwandten Friedrich vun Isenberg an'e Siet bröcht
* De poolsche Heerföhrer Konrad vun Masowien wennt sik üm Hölp an den Düütschen Orden: De Pruzzen schöllt mit Gewalt to'n Globen an Jesus Christus bröcht weern.
* Gerhard II., Arzbischop vun Bremen, slutt sik mit den Graaf vun Holsteen tohopen un hölpt em in'n Striet gegen de Dänen.
* De Bremer Börger mütt vun nu af an bi den Arzbischop sien Borg in Bremervöör keen Toll mehr betahlen. De Verdrag dor öber warrt up de Siet vun de Stadt Bremen to'n eersten Mal vun 7 „consules“ ünnertekent. Düsse Verdrag is antosehn as een Henwies up de Unafhängigkeit vun de Stadt Bremen gegen den Arzbischop öber. 
* De Predigerorden vun de Dominikaners is nah Bremen kamen un hett an de Sögestraaten dat „Katharinenkloster“ boot.
* To'n eersten Mol steiht de Naam vun de Stadt Syke in en Urkunn to lesen.

## Boren
* Üm un bi 1225: Thomas vun Aquin, Philosoph un Theoloog, later hillig spraken († 1274)
* David VI. Narin, König vun Georgien
* Michael VIII. Palaiologos, Kaiser vun Byzanz († 1282)

## Storven
* 3. Januar: Adolf III., Graaf vun Schauenborg un Holsteen (* 1160)
* 7. November: Engelbert vun Berg, Arzbischop vun Köln
* An-Nasir, abassidsch Kalif in Bagdad
* Jebe Noyon, Generaal vun de Mongolen
Meinert

**Meinert** ( in Oostfr. ok **Meenhard**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Meinert kümmt vun den olen düütschen Naamen *Meinhard* vun her. Dor stickt de noch öllere Naam *Meginhard* achter. Meginhard sett sik tohopen ut de beiden germaanschen Wöör *Megin* (dat heet Macht oder Kraft) un *harti* (dat heet hart oder stark). Meginhart bedutt so veel as *De stark is vunwegen sien Kraft* oder *De in sien Kraft stark is* oder eenfach *De mächtig is*.

## De plattdüütsche Naam
De düütsche Naam Meinhard is bi de Plattdüütschen just so afkört wurrn, as dat begäng weer: Dat twede Woord *-hard*, wat dor insteken deit, is to dat Anbacksel *-ert* wurrn. Up düsse Aart is ut Meinhard Meinert wurrn. Just so passeer dat ok mit de Naams Eilert (vun Eilhard), Eggert (vun Eginhart), Evert (vun Eberhard) un Gevert (vun Gebhard).

## Fundöört
* 1600 in Bremen (Meinert) in : Bremen's Volkssagen

## De oostfreesche Naam Meenhard
In Oostfreesland is de Weg mit den olen Naamen Meinhard anners gahn. Dor is denn *Meenhard* vun wurrn. Vun düssen Naam gifft dat ok de Smusenaam Meenke

## Tonaams
De plattdüütschen Tonaams Meiners, Meinersen, Meinert un Meinerts kaamt vun düssen Vörnaam her. De bedüüt so wat, as *Ut Meinert sien Familie* oder *Vun Meinert sienen Hoff*.

## Kiek ok na bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken

## Böker
*Friedrich Wagenfeld, Bremen's Volkssagen, nee rutgeben vun B.U. Hucker, Bremen, 1996, ISBN 3-86108-121-0
Henneke

**Henneke** is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.
## Herkamen
Henneke kummt vun den olen düütschen Naamen *Heinrich* vun her. Noch öller is de Form *Heimrich*, de in ole Urkunnen just to de Tiet verswinnen deit, as de Naam Heinrich upkümmt. In düssen Naamen steekt de beiden Wöör *heim* (dat heet tohuus oder Huus) un *rîhhi* (dat heet riek oder mächtig) in. De Naam Heinrich heet denn so veel, as *Herr in't Huus* oder *De up'n Hoff dat Seggen hett* oder ok *De öber Huus un Hoff regeern deit*.

## De plattdüütsche Naam
De plattdüütsche Form vun Heinrich is anunforsik *Hinrik* oder *Henrik*. Later is dor denn Hinnerk vun wurrn. Dor sünd denn ok allerhand korte Formen vun maakt wurrn, as Haie, Heino un Heini. Ut een vun düsse korten Formen is denn de Naam Henneke maakt wurrn. Dat güng so, dat dor dat Anbacksel (Suffix) *-ike* oder *-eke* to'n Lüttjer maken (Diminutiv) anbackt wurrn is. Henneke is een Smusenaam un bedutt so veel, as *Lütt Heini* oder *Lütt Heino*.
## Plattdüütsche Tonaams
Ut düsse Vörnaams sünd denn de plattdüütschen Tonaams Hennecke, Henneke un Hennecken maakt wurrn. Ok den Tonaam vun de beröhmte Beerbroeree Heiniken ut Holland kann een dor toreken. All düsse Naams bedüüt so wat, as : *Ut Henneke sien Familie* oder *Vun Henneke sienen Hoff*.

Kiek ok nah bi de List vun plattdüütsche Vörnaams.
Meenke

**Meenke** ( ok **Menke** un **Meinke**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
De Naam kümmt vun den plattdüütschen Vörnaam Meinert oder Meenhard. Düsse Naams sünd afkört wurrn to Menno oder Meno un Meeno. As dor een Smusenaam for lüttje Gören vun maakt weern scholl, keem dat Anbacksel (Suffix) *-ike* oder *-ke* dor to'n Lüttjer maken achtern an (Diminutiv). Up düsse Aart is dor de Vörnaam Menke oder Meenke oder Meinke vun wurrn. Dat heet denn so veel, as *Lütt Menno* oder *Lütt Meinert*.

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düsse Vörnaams stammt nu ok de plattdüütschen Tonaams Menke, Menken, Menckens, Mencken un Meinken af. De bedüüt so veel, as *Ut Menke (Meinke) sien Familie* oder *Vun Menke (Meinke) sienen Hoff*. 

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Menke

**Menke** betekent

* Menke, en plattdüütschen Vörnaam.

**Menke** is de Familiennaam von

* Albert Ernest Menke (1858–?), düütschen Chemiker,
* Albrecht Menke (1934–2017), düütschen Verwaltungsjurist,
* Bernhard Menke (1876–1929), düütschen Politiker,
* Bettine Menke (* 1957), düütsche Literaturwetenschopperin,
* Carl Menke (1906–?), düütschen Hockeyspeler,
* Christoph Menke (* 1958), düütschen Philosoof,
* Diederich Menke (1922–1987), düütschen Koopmann un Politiker,
* Emil Menke-Glückert (1878–1948), düütschen Historiker un Politiker,
* Friedrich Menke (* 1931), düütschen Studiendirekter un Politiker,
* Frl. Menke (*Franziska Menke*; * 1960), düütsche Sängerin,
* Holger Menke (* 1972), düütschen Handballspeler,
* Hubertus Menke (* 1941), düütschen Germanist,
* Jean Baptiste Menke (1887–1955), nedderlandschen Chemiker,
* Joe Menke (1925–2001), düütschen Kumponist un Musikproduzent,
* Johan-Michel Menke (* 1977), düütschen Avkaat,
* Johannes Menke (* 1972), düütschen Musiktheoretiker un Kumponist,
* Jörg Menke-Peitzmeyer (* 1966), düütschen Dramatiker un Schauspeler,
,
* Juliette Menke (* 1981), düütsche Schauspelerin,
,
* Kurt Menke (1921–1980), düütschen Schriever,
,
* Michael Menke-Peitzmeyer (* 1964), düütschen röömsch-kathoolschen Theoloog un Geistlichen,
* Nils Menke, düütschen Roderer,
* Nina Menke (* 1992), düütsche Rapperin,
* Peter Menke-Glückert (1929–2016), düütschen Ministeriaalbeamten,
* Sally Menke (1953–2010), US-amerikaansche Filmeditorin,
* Wilhelm Menke (1910–2007), düütschen Molekularbioloog,
* Wolfgang Menke (* 1949), düütschen Sportmediziner.

Kiek ok bi: Mencke.
Engelke

**Engelke** is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs (un ok för Deerns).

## Herkamen
Engelke kummt vun de olen düütschen un germaanschen Vörnaams *Engelbert* oder *Engelhart* vun her. In Engelbert steekt de germaanschen Wöör *Angil* (dat heet: *Ut dat Volk vun de Angeln*) un *beraht* (dat heet glinsterig oder beröhmt). In Engelhart steekt de Wöör *Angil* un *harti* (dat heet stark oder hart) in. Engelbert bedutt also *Beröhmt mank de Angeln* un Engelhart heet *Stark mank de Angeln*.

## De plattdüütsche Naam
Toeerst sünd de olen Naams afkört wurrn, as dat begäng weer. Denn bleef bloß noch Engel öber. As dor een Smusenaam for lüttje Gören vun maakt wurrn is, keem dor dat Anbacksel (Suffix) *-ike* oder *-ke* achtern an (Diminutiv). Dor is denn de Naam Engelke bi rutkamen. Up Platt heet dat *Lüttje Mann ut de Angeln ehr Volk* oder *De lütt is, man stark mank de Angeln*.

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düssen Vörnaam kaamt de plattdüütschen Tonaams Engelke, Engelkes un Engelken vun her. De bedüüt so wat, as *Ut Engelke siene Familie* oder *Vun Engelke sienen Hoff*.

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Hinnerk

**Hinnerk** (ok **Hinriek**, **Hinderk**, **Hinrich** , **Henric** , **Henrik** un **Henrich**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.
## Herkamen
Hinnerk kummt vun den olen düütschen Naamen *Heinrich* vun her. Noch öller is de Form *Heimrich*, de in ole Urkunnen just to de Tiet verswinnen deit, as de Naam Heinrich upkümmt. In düssen Naamen steekt de beiden Wöör *heim* (dat heet tohuus oder Huus) un *rîhhi* (dat heet riek oder mächtig) in. De Naam Heinrich heet denn so veel, as *Herr in't Huus* oder *De up'n Hoff dat Seggen hett* oder ok *De öber Huus un Hoff regeern deit*.

## De plattdüütsche Naam
De plattdüütsche Form vun Heinrich is anunforsik *Hinrik* oder *Henrik*. Dor is denn de Naam Hinnerk oder ok Hinderk vun wurrn. In latere Tieden, as so üm un bi 1600 de hoochdüütsche Spraak de Spraak for de betern Lüde wurrn is, dor plieren ok de Plattdüütschen dorhen un mengeleeren wat vun dat Hoochdüütsche in jem ehre plattdüütschen Naams mit rin, vunwegen datt se ok wat Beters vörstellen wullen. Up düsse Aart keem dat hoochdüütsche Anbacksel(Suffix) *-rich* an de Stäe vun dat plattdüütsche Anbacksel *-rik* oder *-erk*. So is dor denn de Naam Hinrich oder ok Henrich vun wurrn. Een Smusenaam vun Hinnerk is de Vörnaam Henneke.

## Fundöörd
* Henrich
* Hinrich 
* Hinnerk
* Hinrick,
* Hinderk
* Hinriek



## Plattdüütsche Tonaams
Vun düsse plattdüütschen Vörnaams kaamt nu ok de plattdüütschen Tonaams Hinners, Hinnersmann, Hinrich, Hinrichs un Hinrichsen vun her. De bedüüt so wat, as *Ut Hinnerk (Hinrich) siene Familie* oder *Vun Hinnerk (Hinrich) sienen Hoff*.

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Böker
* Entholt, Kurt: Oberneuland, Bremen, 1980³ (Mit ole Inwahnerlisten mit de Naams vun de Dörpslüde ut dat 16. bit 19.Jahrhunnert)
* Frese, Hermann: Habenhausen, Bremen, 1986 (Mit ole Inwahnerlisten mit de Naams vun de Dörpslüde vun dat 17. bit 19.Jahrhunnert)
* desülvige:  Alt-Arsten, Bremen, 1987 (Mit ole Inwahnerlisten)
* Historische Gesellschaft des Künstlervereins (Rutgever): Bremische Biographien des 19. Jahrhunderts, Bremen 1912, Faksimile 1976
* Müller, Hartmut (Rutgever): Peter Koster, Chronik der Kaiserlichen Freien Reichs- und Hansestadt Bremen 1600-1700, Bremen 2004, ISBN 3-86108-687-5
* Petersen, Marcus: Kirchenschätze auf Pellworm (Mit Listen vun ole Naams up de Insel), Niemünster, 1983 ISBN 3-529-02671-9
* Quedens, Georg: Inseln der Seefahrer; Sylt, Amrum, Föhr und die Halligen (Mit ole Naams vun Seefahrers vun düsse Inseln), Hamborg, 1996
* Siebs, Benno Eide: Lebensbilder von der Elb- und Wesermündung, Bremerhaben 1966
* Tammena, Manno Peters: Ostfriesische Vornamen, Nörden, 2007 (2. Uplaag), ISBN 978-3-928327-75-6
* Ulrich, Peter, Aufbruch von der Weser, Die Biographie des Segelschiffkapitäns Johann Gerhard Lange (1810-1881), Bremen, 2007, ISBN 978-3-89757-385-7
* Wagenfeld, Friedrich: Bremen's Volkssagen, nee rutgeben vun F. Hucker, Bremen, 1996, ISBN 3-86108-121-0

## Weblenken
Arent

**Arent** (ok **Arend**, körter: **Arnd** un **Arndt**) is een plattdüütschen un hoochdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Arent kümmt vun den olen düütschen Naamen *Arnold* (ok Arnoald, Arnwald un Arnbald/Arnbold) vun her. Achter düssen Naamen steekt de beiden germaanschen Wöör *arn* (dat heet Aadler) und *waltan* (dat heet regeern oder mächtig ween). De Naam bedutt denn so veel, as *De mächtig is, as een Aadler* oder *De as een Aadler regeeren deit*.

## De plattdüütsche Naam
Arent, Arnd un Arndt sünd korte Formen vun düssen olen Naamen. Bi de Plattdüütschen weer dat ganz begäng, lange Naams aftokörten. 

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düssen Vörnaam kaamt ok de plattdüütschen Tonaams Ahrend, Ahrens, Arens un Ahrends vun her. De bedüüt denn so veel, as : *Ut Arent sien Familie* oder ok *Vun Arent sienen Hoff*

## Lüde mit düssen Naam
*Arnd van Gropelinghe, Ridder un Senator in Bremen (†1304)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Berend

**Berend** (ok **Berent** un **Behrent**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Berend kummt vun den olen düütschen Naamen *Bernhard* vun her. Dor steekt de beiden germaanschen Wöör *Pero* (dat heet Boor) un *harti* (dat heet stark oder hart) in. De Naam Bernhard bedutt denn so wat, as *De so stark is, as een Boor* oder *Stark as een Boor*.

## De plattdüütsche Naam
Berend is de korte Form vun den Naamen Bernhard. 

## Plattdüütsche Tonaams
Ut düssen Vörnaam Berend sünd mit de Tiet allerhand plattdüütsche Tonaams wurrn, as Behrens, Behrent, Berenzen usw. De bedüüt all sowat, as *Ut Berend siene Familie* oder ok *Vun Berend sienen Hoff*

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Kersten

**Kersten** as Vörnaam is en Variant to

* Karsten, Vörnaam för Jungs,
* Kirsten/Kerstin, Vörnaam för Deerns.
Karsten (Vörnaam)

**Karsten** (ok **Carsten**, **Casten**, **Kassen**, **Kasten** un **Kersten**) is en plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
De Naam Karsten is en Form vun den Naamen Christian. Dor stickt dat latiensche Woort *Christianus* achter. Dat heet *Christ*. Dat latiensche Woort kümmt nu wedder vun dat greeksche Woort χριστιανoς (christianos) her, dat just so *Christ* heten deit.

## De plattdüütsche Naam
De Naam Karsten kümmt woll ut Skandinavien nah de plattdüütschen Kuntreien. De Vörnaam Kersten warrt nich bloß for Jungs, man ok for Deerns bruukt.

## Lüde mit düssen Vörnaam
* Carsten Jancker (*1974), Footballspeler
* Carsten Maschmeyer (*1959), Ünnernehmer (Allgemeen Weertschopsdeenst (AWD))
* Carsten Ramelow (*1974), Footballspeler
* Carsten Spengemann (*1972), Schauspeler
* Karsten Speck (*1960), Entertainer un Schauspeler
* Kersten Miles (†1420),  Börgermeester vun Hamborg

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düssen Vörnaam stammt de Tonaams Karstens, Karstensen, Kersten un Carstens af. De bedüüt so wat, as *Ut Karsten (Kersten) siene Familie* oder *Vun Karsten (Kersten) sienen Hoff*

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Lüdicke

**Lüdicke** is de Familiennaam von

* Artur Lüdicke (1851–1940), düütschen Inschenör un Schriever,
* Bettina Lüdicke (* 1958), düütsche Bildhauerin,
* Friedrich Adolph Lüdicke (1782–1851), düütschen evangeelschen Geistlichen un Kartograaf,
* Jochen Lüdicke (* 1958), düütschen Avkaat un Stüürberader,
* Jürgen Lüdicke (* 1956), düütschen Jurist,
* Klaus Lüdicke (* 1943), düütschen röömsch-kathoolschen Theoloog,
* Marianne Lüdicke (1919–2012), düütsche Bildhauerin,
* Otto Lüdicke (1912–1999), düütschen Handballspeler,
* Paul Lüdicke (1866–1931), düütschen Avkaat un Parlamentarier.
Hiram Bingham

**Hiram Bingham** is de Naam von

* Hiram Bingham (1789–1869), Missionar up Hawaii,
* Hiram Bingham (1831–1908), Missionar up Hawaii,
* Hiram Bingham (1875–1956), Forscher un Updecker vun Machu Picchu, ok Senator un Gouvernör vun Connecticut,
* Hiram Bingham (1903–1988), Vize-Konsul vun de USA in Marseille in den tweden Weltkrieg.
Hiram Bingham (Vader)

**Hiram Bingham** (* 1789 in Bennington in Vermont; † 1869 in New Haven in Connecticut) weer een vun de eersten Missionars, de dat Christendom nah Hawaii bröchen.
## Leben
He stamm af vun Deacon Thomas Bingham, de al 1650 nah de Kolonien in Amerika keem un in Connecticut siedeln dö. 
Hiram Bingham besöch dat *Middelbury College* un dat *Theologisch Seminar vun Andover*. Dor hett he sien Studium afbraken un een nee Froo nahmen. Dat weer Sybil Mosley. Nu woll he Missionar weeren. De *American Board of Commissioners for Foreign Missions* hett em denn nah Hawaii stüürt. Dor hett he allerhand upstellt. De Regentsche vun Hawaii Kaahumanu sloot sik sienen Globen an. Karken sünd boot wurrn un dat christlich Gräffnis vun de Regentsche hett Bingham ok süms leit'. Man siene Vörsitter vun de Mission meenen, he greep veel to veel in de Politik vun Hawaii in un repen em torüch. In de 1840er Jahren kehren de Binghams torüch nah Nee England. Dat wurr seggt, dat schull vunwegen de swacke Gesundheit vun Sybil ween. Se scholl sik man eerst mal een Tiet lang vermünnern. Man as se sturben weer, lehn de Vörstand vun de Mission dat af, Bingham noch mal wedder as eenen Missionar to beropen. He bleev in Nee-England as een Pastor vun de *Afrikaansch Amerikaansche Kark*. Sien Graff hett he up den *Karkhoff an de Grove Street* in New-Haven funnen.
Renke

**Renke** (ok **Reinke**, öller: **Reineke**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Renke kümmt vun den olen düütschen Naamen *Reinhard*. Dor steekt de beiden germaanschen Wöör *ragin* ‚Raat‘ or ‚Raatgever‘ (nich *rein*, as faken annahmen ward) un *hart* ‚stark‘ or ‚basig‘ in. Dat schall so wat bedüden, as *starken Raatgever*.

## De plattdüütsche Naam
Vun den olen düütschen Naam is een korte Form maakt wurrn. Dat weer denn so wat, as Rein oder Reno. As dat bi de Plattdüütschen faken vörkeem (kiek ok bi Tölke, Gerke, Engelke un Henneke), is dor denn een Smusenaam for lüttje Gören vun maakt wurrn. Dat güng so, dat an den korten Naamen dat Anbacksel (Suffix) to'n Lüttjer maken (Diminutiv) *-ike* anbackt wurrn is. Up düsse Aart keem de Naam *Reineke* oder *Reneke* tostann. Later is de denn afslepen wurrn to Reinke un Renke.

Bekannt is ok de Geschicht vun Reynke den Voss. De Schriftföhrer vun de Breemsche Evangeelsche Kark heet Renke Brahms.

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düsse Vörnaams kaamt ok de plattdüütschen Tonaams Reinke, Reinken, Reinicke, Renike, Renken usw. vun her. De bedüüt so wat, as *Ut Renke (Reinke) siene Familie* oder *Vun Renke (Reinke) sienen Hoff*.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken
Dannenappel

En **Dannenappel** is de schuppige holten Kegel bi de Nadelbööm, wonehm sik de Saat vun disse Bööm finnt.
Bi de Dann is dat 'n Dannenappel, bi de Föhr warrt dat **Kienappel** nöömt.

Bi de ünnerscheedlichen Nadelbööm sitt disse „Appeln“ op ünnerscheedliche Oort op de Twiegen. Bi de Dann staht se oprecht. Bi de Ficht hangt se daal. Bi de Swattföhr staht se waagrecht af. 

Bi welke Oorden (as t.B. bi de Dann) fallt de Dannenappel utenanner, wenn de Saat riep is. Op de Eer finnt sik denn keen hele Dannenappeln. Bi de Föhr (un ok bi de Ficht) fallt de hele Kienappel op de Eer daal. Blots warrt vörher de Schuppen opmaakt, sodat de Saat rutfallt.
Lüdecke

**Lüdecke** (ok **Lüdeke** un **Lüdicke**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Lüdecke kümmt vun den plattdüütschen Jungsnaamen Lüder vun her. Lüdecke is de Smusenaam un heet so veel, as *Lüttje Lüder*.

## De plattdüüsche Vörnaam
Een Smusenaam for lüttje Gören warrt in't Plattdüütsche tomeist mit een Anbacksel (Suffix) to'n Lüttjer maken (Diminutiv) an dat Enne vun den Naam maakt. Düt Anbacksel is tomeist *-ike* oder *-ke*. Just so weer dat ok bi den Naamen Lüder. Toeerst is dat een beten afkört wurrn to *Lüde*, denn keem dor dat Anbacksel *-ke* an, un de Smusenaam *Lüdeke* weer fardig. Dortiets geev dat noch keenen Duden un keenen Sass un jedeen hett schreben, as em dat richtig düch. So geev dat ok de Schrievwies Lüdecke.

## Fundöörd
* 1659 in Bremen (Lüdeke)

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düssen Vörnaam stammt ok de plattdüütschen Tonaams Lüdecke, Lüdeke, Lüdicke, Lüdke, Lüdtke un Lüttge af. De bedüüt so wat, as *Ut Lüdecke siene Familie* oder ok *Vun Lüdecke sienen Hoff*.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken

## Böker
*Müller, Hartmut (Rutgever): Peter Koster, Chronik der Kaiserlichen Freien Reichs- und Hansestadt Bremen 1600-1700, Bremen 2004, ISBN 3-86108-687-5
Nenndörp (Wittmund)

**Nenndörp** in Ostfreesland is eein Gemeend in’t Samtgemeend Holtriem in’t Landkreis Wittmund in Nedersassen. 2004 har Nenndörp etwa 650 Inwohner un Flääck vun 6,86 Quadratkilometers. De Gemeend höört dormit to de lütjest Gemeenden in Nedersassen.
William Charles Lunalilo

**William Charles Lunalilo** (* 31. Januar 1835 in Pohukaina, Oahu; † 3. Februar 1874) weer vun den 9. Januar 1873 af an bit nah sienen Dood König vun Hawaii. He weer een wietlöftigen Verwandten vun Kamehameha I..

As Kamehameha V. 1872 sturben weer, weer ut sien Dynastie nümms mehr dor. Nah dat Recht vun Hawaii geev dat nümms mehr, de em upfolgen konn. Dor hefft se eenen König wählt. Dat scholl een Mann ut den Adel ween un dat ganze Volk scholl afstimmen. Lunalilo weer dormals 38 Jahr oolt. De Lüde up de Eilannen müchen em geern lieden un so is he bi de Wahl an'n 1. Januar 1873 mit grode Mehrheit to'n eersten Wahl-König vun Hawaii wählt wurrn. An'n 9.Januar 1873 is he in de grode Karken kröönt wurrn un hett sien Herrschup antreden. Man al 13 Monat later is Lunalilo sturben un hett Platz maakt för David Kalakaua. Mit em kreeg Hawaii eenen König, de dorför sorgen dö, dat oorntlich wat los weer in dat Land.

Kiek ok nah bi de List vun de Königen vun Hawaii
Wilhelm Bornemann (Schriever)

**Johann Wilhelm Jakob Bornemann** (* 2. Februar 1766 in Garlä; † 23. Mai 1851 in Berlin) weer en plattdüütschen Schriever un Dichter.

As Söhn vun en Koopmann in Garlä boren, keem Bornemann 1784 mit siene Familie na Berlin, wo he op dat Gymnasium zum Grauen Kloster güng. Vun 1794 an arbeidt he as Sekretär bi de königlich preußische Staatslotterie. Later weer he Direkter bi de Lotterie un harr vun 1806 an den Titel vun en Geheimen Sekretär. Vun 1801 an weer he bi de Berliner Singakademie vun Carl Friedrich Christian Fasch mit togang. Ok bi de Ledertafel vun Carl Friedrich Zelter weer he vun Anfang an mit dorbi. Bet 1814 harr he dat Leid över de Turnanstalt in Berlin, dat denn Friedrich Ludwig Jahn övernahmen hett. 1810 un 1816 kemen in twee Bänn siene *Plattdeutsche Gedichte* rut. 1844 hett he sik to Roh sett. De *Humoristischen Jagdgedichte* sünd eerst rutkamen nadem he doodbleven weer.

He is de Vader vun den preußischen Justizminister Friedrich Wilhelm Ludwig Bornemann wesen.

De Bornemannstraten in Berlin un Garlä sünd na em nöömt.

## Warken

* *Plattdeutsche Gedichte nach dem Willen des Verfassers herausgegeben von Bornemann.* Berlin 1810 (MDZ, Google, Google)
* *Plattdeutsche Gedichte. Erstes Bändchen.* 2. Aufl., Berlin 1816 (Google); 3. Aufl., Berlin 1820 (Google)
* *Plattdeutsche Gedichte. Zweites Bändchen.* Berlin 1816 (Google)
* *Gedichte in Plattdeutscher Mundart.* 4. Aufl., Berlin 1827 (Google, Google)
* *Gedichte in plattdeutscher Mundart.* 5. Aufl., Berlin 1843 (Google)
* *Die Zeltersche Liedertafel in Berlin, ihre Entstehung, Stiftung und Fortgang nebst einer Auswahl von Liedertafel-Gesängen und Liedern.* Berlin 1851 (Google)
* *Plattdeutsche Gedichte.* 1854
* *Wilhelm Bornemann's Humoristische Jagdgedichte. Aus den hinterlassenen Handschriften des verstorbenen Dichters gesammelt und herausgegeben von Carl Bornemann.* Berlin, 1855 (MDZ, Google, Google)
* *Wilhelm Bornemann's Plattdeutsche Gedichte. Aus den hinterlassenen Handschriften des verstorbenen Dichters, unter Wiederaufnahme älterer Dichtungen desselben, gesammelt und herausgegeben von Carl Bornemann.* 7. Aufl., Berlin 1868 ( MDZ, Google)

## Weblenken
Johann Friedrich Danneil

**Johann Friedrich Danneil** (*Johann Friedrich Dannehl*; * 18. März 1783 in Calwe; † 20. Januar 1868 in Soltwedel) weer en düütschen Historiker.

Danneil is 1783 as Söhn vun en Glasermeester in Calwe boren. Al in’t Öller vun twee Johren is he mit siene Familie na Soltwedel tagen. Dor möök he 1801 sienen Afsluss an de Latienschool vun Soltwedel, wat hüüt dat Friedrich-Ludwig-Jahn-Gymnasium is. Sien Vader harr nich dat Geld, em en Studium to betahlen, doch dör en Börgerstipendium vun de Stadt Soltwedel kunn he sien Studium vun de Theologie un de Spraken an de Universität Halle anfangen. 1804 harr he sien Studium trech un füng as Lehrer bi de Latienschool vun August Hermann Niemeyer in Halle an. Doch al in dat nächste Johr wessel he na de School in Soltwedel un arbeidt dor as Schoolmeester. Vun 1819 bet 1852 weer he de Rektor vun dat Gymnasium. Ok för dat Salzwedeler Wochenblatt hett he Artikels schreven. 

He höört blangen Christian Jürgensen Thomsen un Georg Christian Friedrich Lisch to de Begrünners vun dat Dreeperiodensystem, dat de fröhe Tiet vun den Minschen in Steentiet, Bronzetiet un Iesentiet indeelt.

Danneil, de in siene Kinnertiet lang blots mit dat Plattdüütsche ut de Ooltmark to doon harr, intresseer sik jümmer för de Spraak vun dat Volk. 1859 hett he dat Material, dat he in lange Johren över de Spraak sammelt harr, as *Wörterbuch der altmärkischen plattdeutschen Mundart* rutbröcht.

1836 harr he Andeel an dat Grünnen vun den Ooltmarkschen Vereen för Vaderlandsche Geschichte un Industrie, bi den he bet 1857 Sekretär weer. Danneil is 1868 in Soltwedel doodbleven.

Dat Johann-Friedrich-Danneil-Museum in Soltwedel is na Danneil nöömt.

## Warken

* *Geschichte der Familienstiftung des Domsyndicus Nicolaus Gercken.* 1833
* *Das Geschlecht von der Schulenburg.* Schmidt, Soltwedel 1847
* *Wörterbuch der altmärkischen plattdeutschen Mundart.* Soltwedel 1859
List vun de Städer up Hawaii

Hier is een List vun de Städer up Hawaii:

* Aiea (Hawaii) 
* Aina Haina (Hawaii) 
* Alakea (Hawaii) 
* Anachoomlu (Hawaii) 
* Cape Smith (Hawaii) 
* Capehart (Hawaii) 
* Ewa (Hawaii) 
* Ewa Beach (Hawaii) 
* Ford Island (Hawaii) 
* Fort Shafter (Hawaii) 
* Hana (Hawaii) 
* Hanalei (Hawaii) 
* Hanapepe (Hawaii) 
* Hickam (Hawaii) 
* Hilo 
* Honaunau (Hawaii) 
* Honokaa (Hawaii) 
* Honolulu 
* Honomu (Hawaii) 
* Kaaawa (Hawaii) 
* Kahaluu (Hawaii) 
* Kahului
* Kailua (Hawaii) 
* Kaimuki (Hawaii) 
* Kakaako (Hawaii) 
* Kakaakou (Hawaii) 
* Kalaheo (Hawaii) 
* Kalaoa (Hawaii) 
* Kalihi (Hawaii) 
* Kamuela (Hawaii) 
* Kaneohe (Hawaii) 
* Kaneohmcas (Hawaii) 
* Kapaa (Hawaii) 
* Kapolei (Hawaii) 
* Kawaihae (Hawaii) 
* Kawailani (Hawaii) 
* Keaau (Hawaii) 
* Keahi (Hawaii) 
* Kealakekua (Hawaii) 
* Keauhou (Hawaii) 
* Kekaha (Hawaii) 
* Kihei 
* Kilauea 
* Kohalapilau (Hawaii) 
* Koko Head (Hawaii) 
* Koloa (Hawaii) 
* Kona (Hawaii) 
* Kula (Hawaii)
* Lahaina 
* Laie (Hawaii) 
* Laupahoeho (Hawaii) 
* Lihue (Hawaii) 
* Lualualei (Hawaii) 
* Makaha (Hawaii) 
* Makakilo (Hawaii) 
* Makawao (Hawaii) 
* Manoa (Hawaii) 
* Mililani (Hawaii) 
* Mililanimk (Hawaii) 
* Moanalua (Hawaii) 
* Mokapu (Hawaii) 
* Mountain View (Hawaii) 
* Naalehu (Hawaii) 
* Nanakuli (Hawaii) 
* Napili (Hawaii) 
* Pahala (Hawaii) 
* Pahoa (Hawaii) 
* Paia (Hawaii) 
* Papaikou (Hawaii) 
* Papakolea (Hawaii) 
* Pearl City (Hawaii) 
* Pearl Harbor (Hawaii) 
* Punahou (Hawaii) 
* Puukapu (Hawaii) 
* Puuloa (Hawaii) 
* Royal Kunia (Hawaii) 
* Schofield (Hawaii) 
* Soda Creek (Hawaii) 
* Sunset Beach (Hawaii) 
* Tripler (Hawaii) 
* Volcano (Hawaii) 
* Wahiawa (Hawaii) 
* Waialua (Hawaii) 
* Waianae (Hawaii) 
* Waikoloa (Hawaii) 
* Wailuku 
* Waimanalo (Hawaii) 
* Waimea (Hawaii) 
* Waipahu (Hawaii)
* Wheeler (Hawaii)
Aloha

**Aloha** betekent

* Aloha, en Woort ut de Spraak vun Hawaii,
* ALOHA, en besünner Aart, up Computernetten totogriepen,
* Aloha, Oort in Louisiana, USA,
* Aloha, Oort in Oregon, USA,
* Aloha, Oort in Washington, USA,
* *[[Aloha (Film)|Aloha]]*, US-amerikaanschen Film ut dat Johr 2015.
Jastrzębie-Zdrój

**Jastrzęie-Zdrój** (fröher - düütsch: Bad Königsdorff) is en Stadt in de Bezirk Slesien in Polen. 

## Weblenken

* Websteed över de Stadt (poolsch)
Aloha (Hawaii)

**Aloha** is een Woort ut de Spraak vun Hawaii. Hüdigendags warrt dat meist öbersett mit Wöör as „Leevde“, „Geernhebben“, „Leevde to’n Neegsten“ oder „Mitleed“. In Hawaii warrt dat bi’t Kamen un Gahn to’n Gröten seggt. 

*Aloha kakahiaka* heet „Goden Morgen“ *Aloha auinala* heet „Goden Dag“ un *Aloha ahiahi* heet „Goden Abend“. *Aloha kakou* heet so veel, as „Schön, dat Ji all tohopen dor sünd“. 

Midderwielen warrt dat Woort Aloha in de ganzen USA bruukt. Dat liggt an verscheden Filmstriepen un TV-Serien, de allerwegens in de USA to sehn weeren, as Elvis Presley sien Film *Blue Hawaii* , as de Serie *Magnum* mit Tom Selleck un as de anner Serie *Hawaii Fiev-Null*. 

Dat warrt geern seggt, Hawaii weer vull vun den *Aloha Spirit*. Dat schall heten, up Hawaii sünd de Lüde fründlich un freit sik öber Frömden. Dorvun hett Hawaii ganz offiziell den Ökelnaam *The Aloha State* kregen. De *Aloha Tower* is dat Wahrteken vun Honolulu un dat *Aloha-Stadion* is de gröttste Sportstäe in Hawaii. An den *Aloha Friday* dröövt all de Beamten un Anstellten, de süß mit Packje rümlopen mütt, sik dat *Aloha Shirt* antrecken (dat is dat Hawaii-Hemd).

As dat baben seggt worrn is, warrt *Aloha* hüdigendags bi'n Gröten bruukt, man to glieke Tiet is dat een Segen. De lest Königin Liliuokalani hett seggt, Aloha, datt heet „Vör dat Antlaat vun Gott sienen Aten stahn“. Se meen ok: *„Keen Minsch ut Hawaii dröff düt Woort utspreken, ... wenn he nich mit sien Gegenöber in Freden weer.“*

## Böker

Albert J. Schütz: *Hawaiianisch. Kenntnis und Verständnis*. Abera-Verlag, Hamborg 1998. (Abera Language Kit, 1) ISBN 3-931567-17-6
Hinnerk Willem Kopp

**Hinnerk Willem Kopp** (* 6. Mai 1893 in Neenkarken; † 21. Dezember 1961 in Chöttingen) weer de eerste Ministerpräsident vun Neddersassen.

He güng in Neenkarken na de Volksschool, de hüüt na em nöömt is, besöch dat Realprogymnasium in Otterndörp un denn de Högere Staatsschool in Cuxhoben. Mit sössteihn güng he na Amerika. Na negen Maanden in New Jersey in de he as Bott un Kellner arbeiden dee, keem he aver wedder trüch. He güng nu na’t Andreanum in Hilmssen, wo he sien Abitur möök. Denn güng he 1913 op’n Buurnhoff in’e Lehr. He studeer later aver tosätzlich noch Juristeree un Staatswetenschoppen in Marborg un Göttingen. Na sien Studium weer Kopp 1919/1920 de persönliche Referent vun den Rieksbinnenminister Eduard David. Vun 1919 an weer he Maat vun de SPD. 1928 hett he dat Amt vun en Landraad in den Kreis Hadeln kregen, dat he bet 1932 harr. Een Johr lang hett he denn en Posten bi’n Regerungsbezirk Oppeln hatt. In de Tiet 1933 bet 1945 weer he en sülvstännigen Koopmann un Buer, denn bi de Natschonalsozialisten kunn he in de Politik nix mehr warrn. As de Krieg üm weer, wörr he den 1. Mai 1945 Regerungspräsident vun de Provinz Hannober. Den 18. September 1945 hebbt se em to’n Oberpräsident vun Hannober maakt un den 23. August 1946 to’n Ministerpräsident vun Hannober. As dat rut weer, dat se en nee Land Neddersassen billen wullen, wörr he de eerste Ministerpräsident dorvun, wat he bet to’n 26. Mai 1955 blieven dee. In de Tiet vun Juni 1947 bet Juni 1948 weer he ok Binnenminster vun Neddersassen. 1955 keem Hinnerk Hellweeg vun de Düütsche Partei an de Macht in Neddersassen. Kopp möök nu mit de Politik Sluss un weer Opsichtsraat bi de Hüttenwarken Paane. Doch al 1957 güng he wedder trüch in de Politik un weer vun November 1957 bet Mai 1959 wedder Binnenminister. Denn kunn Kopp dat Ministerpräsidentenamt nochmal trüchwinnen un weer vun Mai 1959 bet Dezember 1961 wedder Ministerpräsident.

1961 is Kopp doodbleven un is op den Stadtkarkhoff Stöcken in Hannober begraven worrn.

In sien Heimatdörp Neenkarken is siet den 24. Juni 1959 de Hinnerk-Willem-Kopp-School na em nöömt. Ok Münner siet 1964, Hannober un Paane harrn Scholen na em nöömt (Hinnerk-Willem-Kopp-School). Nadem 2014 dör en Studie rutkamen is, dat sik Kopp in de Tied von’n Natschonalsozialismus Geld toschoostert hett, dat von enteignete Juden keem, hebbt en poor von de Scholen jemehr Naams ännert.

## Literatur

* Werner Tiet: *Hinnerk Willem Kopp.* Hottendorff, Oterndörp 1966

## Weblinks
*
Seth

**Seth** betekent

* Seth, Figur ut de Bibel,
* Seth, Gott ut de ägyptsche Mythologie,
* Seth, Gemeen in’n Kreis Sebarg, Sleswig-Holsteen,
* Seth, Oort in de Gemeen Loomst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Seth, Gemeen in’n Kanton Graubünden, Swiez.

**Seth** is de Familiennaam von

* Vikram Seth, indischen Schriever.

Kiek ok bi: Set, Seeth.
Tönnies

**Tönnies** (ok **Tönjes**, **Tonies**  un **Töns**) is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs. 

## Herkamen
Dat warrt annahmen, de Naam hett wat mit den röömschen Naam *[[Antonius]]* to kriegen. Disse Naam weer de Familiennaam vun de Gens Antonia, de vun sik sülvs segg, dat se vun Anton, den Söhn vun Herkules, herstamm. Verwandt is de Form mit den Naam *Tünnes* an’n Rhien, de ok as Figur in’t Hänneschen-Theater vörkaamt (Tünnes un Schäl).

To de bekannteren Dregers vun den Naam hören Tönnies Evers de Jüngere un Tönnies Evers de Öllere, de as Snittjermeesters in Lübeck leven.

## Fundöörd
In ole Listen oder Urkunnen finnt sik de Naam to’n Bispeel

* 1647 in Kronenborg (Tönnies)
* 1665 in Schönemoor (Tonies)
* 1677 in Kronenborg (Töns)
* 1689 in Bremen (Tonnies)

## Dörpsnaam
De beiden Öörd Sankt Tönis (Gemeen Tönisvorst) un Tönisberg de al in franksch Rebeet liggt, hebbt beid ehren Naam vun jemehre Antonius-Karken.

## Familiennaam
De Familiennaam *Tönnies*, *Tönjes* oder *Tönniessen* kümmt woll vun düssen Vörnaam her un bedutt so veel as: *Ut Tönnies sien Familie*. Fakener vörkamen deit de Naam in dat ole Sassenrebeet un besünners in dat hüdige Westneddersassen. De gröttste Andeel vun Lüüd mit den Naam Tönnies leevt in de Kreisen Cloppenborg un Vechte. Alltohoop mach dat woll so üm un bi 2000 Lüüd geven, de hüüt dissen Naam in Düütschland hebbt.

To de bekannteren Dregers vun den Naam hören de Politiker Albert Tönjes un de Denker Ferdinand Tönnies.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken

## Böker
* Müller, Hartmut (Rutgever): Peter Koster, Chronik der Kaiserlichen Freien Reichs- und Hansestadt Bremen 1600-1700, Bremen 2004, ISBN 3-86108-687-5