open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Halle

**Halle** betekent

* Halle (Saale), kreisfree Stadt in Sassen-Anholt,
* Halle (Westf.), Stadt in’n Kreis Gütersloh, Noordrhien-Westfalen,
* Halle, Gemeen in’n Landkreis Holsminne, Neddersassen,
* Halle, Gemeen in’n Landkreis Bentem, Neddersassen.

**Halle** is de Familiennaam von

* Adam de la Halle (1237–1286/1287/1306), franzöösch Troubadour,
* Adolph Halle (1798–1866), Jurist un Grünnenliddmaat vun’n Hamborger Kunstvereen,
* Anna Sabine Halle (1921–2014), NS-Wedderstandskämpersche, Schrieversche un Quäkerin,
* Armin Halle (* 1936), düütschen Journalist, Moderator un Medientrainer,
* Carl Halle (1863–1934), düütschen Jurist un Ministeriaalbeamten,
* Christine vun Halle (1533–1603), düütsche Gewarfsfro,
* Ernst Levy vun Halle (1869–1909), Natschonalökonom un Schriever,
* Felix Halle (1884–1937), düütsch Jurist,
* Gunnar Halle (* 1965), noorweegschen Footballspeler,
* Günter Halle (* 1927), düütschen MfS-Offzeer,
* Israhel vun Halle († 1480), Bronswiker Gewarfsmann,
* Jan Halle (1903–1986), nedderlännsch Footballspeler,
* Johann Samuel Halle (1727/1730–1810), düütschen Historiker, Naturwetenschopper un Toxikoloog,
* John Halle (*John Hall of Maidstone*; üm 1529–üm 1566), engelschen Chirurg, Dichter un Schriever,
* Judith von Halle (* 1972), düütsche Anthroposofin, Schrieversche un Architektin,
* Lene Westgaard-Halle (* 1979), noorweegsche Politikerin,
* Leo Halle (1906–1992), nedderlännsch Footballspeler,
* Ludwig Halle (1824–1889), düütschen Maler,
* Morris Halle (1923–2018), US-amerikaansch Linguist un Psycholoog,
* Morten Halle (* 1957), noorweegschen Musiker,
* Oscar von Halle (1886–1943/1944), düütschen Architekt,
* Otto Halle (1903–1987), düütschen Wedderständler,
* Per Halle (* 1949), noorweegschen Löper,
* Peter Urban-Halle (* 1951), düütschen Översetter,
* Siri Halle (* 1971), noorweegsche Skilanglöperin,
* Therese Halle (1807–1880), Hamborger Kunstsammlersche un Stifterin,
* Thore Gustaf Halle (1884–1964), sweedschen Paläobotaniker un Geoloog,
* Uta Halle (* 1956), düütsche Archäologin,
* Will Halle (1905–1969), düütschen Teekner.

Kiek ok bi: Hallé.
Joanne Whalley

**Joanne Whalley** (* 25. August 1961 in Salford bi Manchester) is en britische Schauspelersche.

## Leven
Bekannt is Whalley ut eenige Feernsehregen as *Scarlett* (1994, mit Timothy Dalton), in de se de *Scarlett O’Hara* speelt hett. Annere Regen weern *Edge of Darkness* in de 1980er Johren un *The Singing Detective* vun 1986, de för den Senner BBC produzeert worrn sünd. Aver ok in eenige Speelfilmen weer se to sehn, as in *Willow* (1988, mit Val Kilmer). In *To Kill a Priest* (1998) speel se an de Siet vun Christopher Lambert, Ed Harris un Pete Postlethwaite.

Anfang vun de 1980er Johren weer Whalley Liddmaat vun de Musikgrupp *Cindy & The Saffrons*. In’t Johr 1991 stünn se op de List vun de „50 Most Beautiful People in the World“ vun de Tietschrift People.

In de Johren vun 1988 bit 1996 weer se mit Val Kilmer verheiraat. Se is dorüm mitünner ok as Joanne Whalley-Kilmer bekannt wesen. Ut disse Eh stammt twee Kinner.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Joanne Whalley hett bit hüüt noch keen groten Filmpries winnen künnen. Man, 1986 weer se för den BAFTA Award nomineert in de Kategorie *Beste Schauspelersche* för ehr Rull in *Edge of Darkness*.

## Weblenken
Ram Narayan

**Ram Narayan** (* 25. Dezember 1927 in Udaipur, Indien; † 9. November 2024) weer en indisch klassische Musiker de Sarangi speelt. Narayan is in Udaipur boren un dor upwussen. He hett dat Sarangispeelen mit 6 Johren vun sien Vadder lehrt un is siet de Johr 1944 as Musiker aktiv. Narayan hett 2005 de Priesen Padma Vibhushan kregen.

## Weblenken

* Offiziell Websteed (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Appointment with Death

**Appointment with Death** betekent

* *[[Appointment with Death (Roman)|Appointment with Death]]*, Kriminalroman vun Agatha Christie ut dat Johr 1938,
* *[[Appointment with Death (1988)|Appointment with Death]]*, Film na den Roman mit Peter Ustinov as Poirot ut dat Johr 1988,
* *[[Appointment with Death (2008)|Appointment with Death]]*, Film na den Roman mit David Suchet as Poirot ut dat Johr 2008.
Larry Sanger

**Lawrence „Larry“ Mark Sanger** (* 16. Juli 1968 in Bellevue, Washington) is en US-amerikaansch Philosoph. He hett tosommen mit Jimmy Wales de free Online-Enzyklopädie Wikipedia in’t Leven ropen un weer van März&nbsp;2000 bit Februar&nbsp;2002 as Chefredakteur vun dat Enzyklopädie-Projekt Nupedia anstellt.

## Leven
Larry Sanger is in Anchorage in Alaska upwussen. 1991 kreeg he en Bachelor of Arts (B.A.) in dat Fak Philosophie vun dat Reed College un hett in dat Johr 2000 sien Dokter an de Ohio State University makt.

## Publikationen
* „Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification“, Ph.D.-Dissertation, 2000
* „The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir“, Part I / Part II, Slashdot, 18. April 2005
* „Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism“, Kuro5hin, 31. Dezember 2004

## Weblenken

* Sangers persönliche Homepage (engelsch)
* Citizendium
* Digital Universe (Beta Version 1.0) Wikipedia-Alternative oder Fork vun Joe Firmage
* „This time, it’ll be a Wikipedia written by experts“, The Guardian, 13. Juli 2006
* Video-Interview mit Larry Sanger över sien Kritik an Wikipedia un den Start vun Citizendium
Rautenberg Buchhandlung

De **Rautenberg Buchhandlung** öss ä Verlag ut Würzborg en Bayern.

1825 worr ene *Verlagsbuchhandlung C. L. Rautenberg* en Mohrungen en Astpreißen jejrindet. Späda weer se en Kenigsbarg. Dat Jahr 1944 weer dat End von den Verlag.
Noh 1945 weer ä Verlag Gerhard Rautenberg en Leer.
Dat Verlagshaus Würzburg hett 2002 de Mehrheit von dat Programm von den Verlag äwanohme: Dat Programm to eenst dütsche Jejende. Dat Kleene Astpreißische Werderbook (*Kleines ostpreußisches Wörterbuch*) worr 2003 rut jejeven. Ä andra Verlag mit plattdütsche Werderböker öss de Wachholtz Verlag en Niemünster. 

## Enkeld Nahweisen


## Weblenke

* Websteet von den Verlag (hochdütsch)
Shannon Rempel

**Shannon Rempel** (* 26. November 1984 in Winnipeg) is en kanaadsch Iesflinklöperin, de sück up Sprint- un Körtstrecken spezialiseert hett.

Shannon Rempel is eerstmals in’ Februar 2001 bi de Weltcup in Heerenveen antreden. Immer weer kunn se vördere Platzen belegen – so wurr se tweemal in hör Karriere Tweete bi 1000-Meter-Weltcuprennen – wenn se denn mal weer Spood harr, keem aber ok weer en Rückslag. De tweefak kanaadsch Meesterin hört vör allen as Sprintmehrkämperin to de Weltklasse. Aber ok as Allrounderin kann se bestahn un wurr in diesse Disziplin 2003 Juniorenweltmeesterin. Hör gröttste Spood weer de Gewinn vun de Sülvermedaille an de Siet vun Kristina Groves, Clara Hughes, Cindy Klassen un Christine Nesbitt bi de Teamwettkamp bi de Olympisch Winterspelen 2006 in Turin. En Johr later wurr se ok in’t Team Weltmeesterin. 

## Weblenken
* Shannon Rempel bi ''Skateresults''
* Statistik bi ''Speedskatingnews''
* Fotos bi ''DESGphoto''
Nereid (Maand)

**Nereid** (ok as *Neptun II* betekent) is de drütt gröttste Maand vun den Planet Neptun. Opdeckt worrn is da Maand an’n 1. Mai 1949 vun Gerard Kuiper. De Naam is afleidt vun de Nereiden, Seenymphen ut de grekschen Mythologie.

## Ümloop
Nereid bewegt op en bannig elliptische Ümloopbahn in en Afstand twüschen 1.353.600 un 9.623.700&nbsp;km üm Neptun rüm mit en Exzentrizität vun 0,76. Dat is de gröttste Exzentrizität vun all Maanden in’t Sünnsystem. De unregelmatige Bahn warrt as Henwies sehn, dat Nereid mööglicherwies en Objekt ut’n Kuipergördel wesen is, de denn vun’n Neptun infungen weer. En annere Mööglichkeit weer, dat de Bahn op dat gravitative Inwirken vun den gröttsten Neptunmaand Triton torüchtoföhren is.

För een Ümloop bruukt de Maand ruchweg 360 Daag un 3 Stünnen. De Bahn is üm 7,23° gegen den Äquater vun’n Neptun neegt. 

## Physikaalsche Egenschoppen
Nereid hett en Dörmeter vun ruchweg 360&nbsp;km. För en Rotataschooon üm de egene Ass bruukt de Maand ruchweg 11 Stunden un 31 Minuten. Dat is een vun de wenigen Maanden, de keen bunnen Rotatschoon opwiest.

De Böverflach is mit en Albedo vun 0,14 noch teemlich düster, ofschoonst de Weert för en Maand al nich so lütt is. De beseggt, dat üm un bi 14 % vun dat instrahlte Sünnlicht wedder reflekteert warrt. 

## Weblenken

* Kuiper, Gerard P., „The second satellite of Neptune“, PASP '''61''' (1949) 175–176
Friäkenst

**Friäkenst** (hoochdüütsch: Freckenhorst) is ene lütte Stadt mit circa 8.000 Inwahners un en Stadtdeel vun de Stadt Warnduorp in’t Mönsterland in Westfalen un is in’n Noordrhien-Westfalen.

## Bowarke
Friäkenst is wiägen siene Stiftskerke *St. Bonifatius* bekannt. De Kerke worr 1129 in’n romanisch Stil buut.
Michael J. Hill

**Michael J. Hill** (* 1952 in Omaha, Nebraska) is en US-amerikaanschen Filmeditor.

## Levensloop
Hill hett veel mit sien Kolleeg Daniel P. Hanley tosamenarbeit. Tosamen hebbt se bi all Filmen vun den Speelbaas Ron Howard mitarbeit, de vun *Night Shift* (1982) an maakt worrn sünd.

Opwassen is Hill in Omaha, Nebraska, wonee he an de University of Nebraska at Omaha 1972 en Afsluss in Kriminalrecht (*criminal justice*) maakt hett. Dorna hett he toeerst as Oppasser in dat Chino-Gefängnis in Kalifornien arbeit. In dat Filmgewarf is he dorna kamen un hett an verschedene Feernsehprogrammen un twee Speelfilmen arbeit, vördem he 1982 anfungen hett mit Hanley (un Howard) tohopen to arbeiten. Mit annere Speelbasen hebbt de beiden nich so faken to doon. Na eenige Johren in Kalifornien is Hill 1980 torüch na Nebraska gahn. Tosätzlich to sien Arbeit an de groten Kinofilmemn vun Ron Howard, hett Hill ok Independent-Filmen sneden as to’n Bispeel *Full Ride* (2002).

Hill is tosamen mit sien Kolleeg Hanley för *Apollo 13* mit den Oscar uttekent worrn, weer bito aver ok för de Filmen *A Beautiful Mind* (2001), *Cinderella Man* (2005) un *Frost/Nixon* (2008) nomineert. Dat Geheemnis vun de beiden Hill un Hanley is, dat se en egenen Stil entwickelt hebbt, de bi beiden gliek is. Se künnt sik dorüm dat Filmmaterial eenfack opdelen un jeder för sik arbeiten. Hill is as Liddmaat in de Vereenigen vun de American Cinema Editors wählt worrn.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Mike Hill is bit Januar 2010 al veerteihn mol för hooch achte Filmpriesen vörslahn wesen, dorünner veermol för den *Oscar*. Wunnen hett he bit hüüt veer Priesen:
* 1991: den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Rutragen informelle Feernsehreeg* för *The Civil War*
* 1996: den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Snitt|Best Filmsnitt]]* för *Apollo 13*
* 2008: den *[[Sierra Award]]* in de Kategorie *Best Filmsnitt* för *Frost/Nixon*
* 2008: den *[[Hollywood Film Award]]* in de Kategorie *Filmeditor vun’t Johr*

## Borns


## Weblenken
*
* Kortbiografie
Mike Hill

**Mike Hill** is de Naam von

* Mike Hill (* 1939), US-amerikaansch Golfspeler,
* Mike Hill (*Michael Arthur Hill*; * 1949), brietschen Geistlichen,
* Mike Hill, Kopp vun de christlichen Musikgrupp ETW,
* Mike Hill, US-amerikaansch Sprtreporter,
* Mike Hill (*Michael J. Hill*; * 1952), US-amerikaansch Filmeditor.
Peter Florenz Weddigen

**Peter Florenz Weddigen** (* 18. Juni 1758 in Builefeld; † 11. September 1809) weer en düütschen Schriever.

Weddigen is 1758 as Söhn von en Linnenkoopmann in Builefeld boren un hett dor ok dat Gymnasium besöcht. 1778 füng he an de Universität Halle an Theologie, Geschicht un Philosophie to studeren un möök ok sien Dokter. In disse Tied hett he ok al as Lehrer in Halle arbeidt. 1781 warrt he denn Subkonrekter an dat Gymnasium in Builefeld. Weddigen weer verheiraadt mit Charlotte Stohlmann. 1793 warrt he Preddiger in Bookholt un 1797 in Lüttken Brämen. 1809 nehm he sik dat Leven.

In Düörpm is vandaag de Peter-Florenz-Weddigen-Straat na em nöömt.

Schreven hett Weddigen vör allen över de Geschicht von sien Heimat Westfalen. 

## Warken

### Plattdüütsche Wöörböker

* Westphälisches Idiotikon. in Westphälisches Magazin zur Geographie, Historie und Statistik. 1788-1789
* Ravensbergisches Idiotikon. in Historisch-geographisch-statistische Beschreibung der Grafschaft Ravensberg in Westphalen. Weidmann, Leipzip 1790, Bd. 2, S. 269-332
* *Westphälisch-Märkisches Idiotikon.* in *Westphälisches Magazin zur Geographie, Historie und Statistik.* 1794, S. 334-337

### As Rutgever

* Neues fortgesetztes westphälisches Magazin zur Geographie, Historie und Statistik
* *Magazin für Westfalen.*
* Westphälisches Magazin zur Geographie, Historie und Statistik

### Annere Böker

* *Fragmente zu dem Leben des Grafen von Herzberg.* Wilmans, Bremen 1796
* *Paderbornische Geschichte.* 1801
Cabo Verde

**Cabo Verde** (portugeesch för *Gröön Kap*) betekent

* Kap Verde, Inselgrupp un Staat in’n Atlantik in de portugeeschen Amtsspraak,
* Gröön Kap, de westlichste Spitz vun Afrika,
* Cabo Verde, Stadt in Brasilien.
Flagg vun Malawi

De **Flagg vun de Republiek [[Malawi]]** is an’n 6. Juli 1964 offiziell inföhrt worrn.

## Beschrieven un Bedüden
Tostannen kamen is de Flagg ut de swart-root-gröne Fahn vun de Malawi Congress Party, de dat Land in de Unafhangigkeit föhrt hett. De Ünnerscheed is blots, dat de Parteifahn nich de Sünn in den swarten Striepen opwiesen de. De Klören hebbt ünnerscheedliche Bedüden:
* Swart steiht för dat Volk op den afrikaanschen Eerddeel.
* Root steiht för’t Blood vun de Märtyrers, dat in’n Freeheitskamp vergaten worrn is.
* Gröön wiest op de velen Woolden vun Malawi.

In den böversten (swarten) Striepen is de morgenrode Sünn afbillt, de opgeiht. Mit ehr eenundörtig Strahlen steiht se as Teken vun’t Morgenroot för de Hapen op en free un eenig Afrika. De Sünn weer al siet 1914 en Teken för de Kolonie Njassaland.

## Historie
Dat Rebeet vun’t hüütige Malawi is 1891 en britisch Protektorat worrn. 1914 hett dat Njassaland en egen Wapen kregen un hett dat in de tyypschen britischen Kolonialflagg föhrt. De weer düsterblau mit den Union Jack in’n Kanton (bövere, linke Eck) un dat Wapen vun de Kolonie ünnen rechts.

Twüschen 1953 un 1963 weer dat Njassaland tosamen mit Süüdrhodesien (vundaag: Simbabwe) un Noordrhodesien (Sambia) en Deel vun de Föderatschoon vun Rhodesien un Njassaland. Dat ne’e Wapen wies en goldene Sünn, de opgeiht, op blauen Grund för Njassaland, den roden Löwen för Süüdrhodesien un söss sülvern Bülgen op swarten Grund för Noordrhodesien. De Förderatschoon is an’n 31. Dezember 1963 uteneenbroken, as Sambia un Malawi vun Grootbritannien unafhangig worrn sünd.


Bild:Flag of Nyasaland (1919–1925).svg|Flagg vun Njassaland (1914-1953)Format 1:2
Bild:Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland (1953–1963).svg|Flagg vun de Föderatschoon vun Rhodesien un Njassaland (1953-1963)Format 1:2


## Born
* Smith/Neubecker: *Wappen und Flaggen aller Nationen*, München 1980, ISBN 3-87045-183-1

## Weblenken

* Flags of the World - Malawi (engelsch)
Karl Wilhelm Reinmuth

** Wilhelm Reinmuth** (* 4. April 1892 in Heidelbarg; † 6. Mai 1979) weer en düütsch Astronom, de an de Landssteernwacht Heidelbarg-Königstuhl tätig weer.

## Opdeckungen
Reinmuth hett twee körtperiodisch Kometen, nämlich 30P/Reinmuth un 44P/Reinmuth as ok 395 Asteroiden opdeckt, dorünner (1862) Apollo, den Naamsgever vun en Grupp vun Asteroiden (Apollo-Tyyp), de jemehr Bahnen de Eerdbahn krüüzen könnt. Reinmuths hett sien Asteroiden in de Tietruum van 1914 bit 1957 opdeckt.

Besünners spektakulär weer de Opdeckung vun de Asteroiden (69230) Hermes 1937, de eerst 2003 dör dat LONEOS-Programm weer upfunnen wurr. Bereknungen to de sien Bahn hett de düütsch Astronom Friedrich Gondolatsch anstellt.

## Warken
* *Die Herschel-Nebel*, De Gruyter, Berlin 1926
* *Katalog von 6.500 genauen photographischen Positionen kleiner Planeten*, Braun, Karlsruhe 1953

## Weblenken
* Nahroop
* Reinmuth in de Katalog vun de Düütschen Natschonalbökeree
268

## Wat passeert is
* 1. Januar: Marinianus un Paternus weert röömsche Konsuln.
* De röömsche Kaiser Gallienus warrt an'e Siet bröcht.

## Boren

## Storven
* Galienus, Kaiser vun Rom (* 218)
267

## Wat passeert is
* * 1. Januar: Arcesilaus un Paternus weert röömsche Konsuln.
* De Goten överfallt un plünnert u. a. Athen, Kreta, Rhodos un Zypern.

## Boren

## Storven
265

## Wat passeert is
* 1. Januar: Licinus Valerianus un Lucillus weert röömsche Konsuln.

## Boren

## Storven
264

## Wat passeert is
* 1. Januar: Gallienus un Saturninus weert röömsche Konsuln.
* Konzil vun Antiochis: Hier warrt över Paulus vun Samosata siene Lehr verhannelt, Jesus vun Nazaret weer man bloß en normolen Minschen ween, man andreven vun'n Hilligen Geist.

## Boren

## Storven
262

## Wat passeert is
* 1. Januar: Gallienus un Mummius Faustianus weert röömsche Konsuln.
* De röömsche Provinz Mesopotamien warrt vun en Armee unner Septimus Odaenathus vun dat Sassanidenriek torüch erovert.
* Aurelius Theodotus nimmt mit siene Armee de aftrünnige Provinz Ägypten wedder in un maakt den Gegenkaiser Mussius Aemilianus an'e Kant. 

## Boren

## Storven
261

## Wat passeert is
* 1. Januar: Gallienus un Petronius Taurus Volusianus weert röömsche Konsuln.
* De Präfekt vun de röömsche Provinz Ägypten, Mussius Aemilianus, röppt sik in Alexandria sülms to'n Gegenkaiser ut.
* Postumus warrt as Gegenkaiser gegen Gallienus in den Westen vun dat Röömsche Riek noch mächtiger. To sien Riek mit den Naam Imperium Galliarum höört al Noordgallien, Germania Inferior un Germania Superior un Raetia to. In düt Johr kaamt dor noch Britannien un Hispanien mit to. He maakt Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Köln) to siene Hööftstadt, grünnt en egen Senat, egene Konsuln un egene Prätorianers. He sleiht de Germanen an de Grenzen vun sien Riek af un kriggt dor den Ehrennaam *Germanicus Maximus* för. 

## Boren

## Storven
260

## Wat passeert is
* 1. Januar: Cornelius Saecularis un Junius Donatus weert röömsche Konsuln.
* De Kaiser Valerian warrt bi de Slacht vun Edessa in'n Krieg gegen dat Sassanidenriek vun Schah Schapur I. fungen un starvt in dat sülvige Johr. Nadem ok sien Söhn Salonius in Köln ümbröcht wurrn is, regeert Kaiser Gallienus nu alleen.

## Boren

## Storven
* Valerian, Kaiser vun dat Röömsche Riek (* üm 200 rüm).
259

## Wat passeert is
* 1. Januar: Aemilianus un Bassus weert röömsche Konsuln.
* De Alamannen wannert in de Agri decumates in. Düt Land weer vun de Römers upgeven wurrn, as de Bövergermaansch-raetische Limes nich mehr to holen weer. 

## Boren

## Storven
258

## Wat passeert is
* 1. Januar: Nummius Tuscus un Mummius Bassus weert röömsche Konsuln.
* Kaiser Gallienus stellt en ne'en, leifigen Riedertrupp up, dat is de *Slachtenkavallerie*. De Truppe ehr Hööftquartier warrt Mediolanum. De Befehlhebber kriggt den Titel „Praefectus Equitum“. Mit de Tied warrt dat de ranghööchste Offzier in de Röömsche Armee. 
* In Pannonien starvt Gallienus sien Söhn Valerianus Caesar. 

## Boren

## Storven
257

## Wat passeert is
* 1. Januar: Valerian un Gallienus weert röömsche Konsuln.
* Kaiser Valerian kann de Stadt Antiochia an'n Orontes vun dat Sassanidenriek torüch erovern un de Kuntroll över de röömsche Provinz Syrien wedder in de Hand kriegen.
* De Bövergermaansch-Raetsche Limes mutt upgeven weern. Franken un Alamannen breekt över de Grenzen in dat Röömsche Riek in un plünnert dor allerhand Städer.

## Boren

## Storven
256

## Wat passeert is
* 1. Januar: Valerius Claudius un Acilius Glabrio weert röömsche Konsuln.
* Karpen un Goten gaht över de Donau bit in de Provinz Macedonien un na de Stadt Thessalonike. In Lüttasien plünnert se de Küst ut. 
* De röömsche Grenzstadt Dura Europos an’n Euphrat warrt innahmen vun de Sassaniden.  
* En Masse Franken un Alemannen gaht in’n Noordwesten vun dat Riek över de Grenz un plünnert dor de Städer ut. 

## Boren

## Storven
254

## Wat passeert is
* 1. Januar: Valerian un Gallienus weert röömsche Konsuln.

## Boren

## Storven
* 5. März: Lucius I., Bischop vun Rom.
253

## Wat passeert is
* 1. Januar: Volusianus un Valerius Claudius weert röömsche Konsuln.
* Aemilianus warrt röömschen Kaiser. To desülvige Tied lett sik Valerian in'n Norden vun Italien vun siene Truppen to'n Gegenkaiser utropen. 

* 25. Juni: Lucius I. wurrd Bischop vun Rom.
* September: Kaiser Aemilianus treckt in den Krieg gegen de Germanen in Thrakien. Man as de Armee vun den Gegenkaiser Valerian anrückt, warrt Aemilianus bi Spoletum vun siene egenen Truppen an'e Siet maakt. In Rom warrt de vörmolige Senator Valerian slank as Kaiser gellen laten. He maakt sien Söhn Gallienus to'n Mitkaiser un geiht in den Osten vun dat Riek. Dor will he gegen dat Sassanidenriek gegenan gahn.

## Boren

## Storven
* Aemilianus, Kaiser vun dar Röömsche Riek
* Trebonianus Gallus, röömschen Kaiser (* 206 in Perusia)
252

## Wat passeert is
* 1. Januar: Trebonianus Gallus un Volusianus weert röömsche Konsuln.

## Boren

## Storven
251

## Wat passeert is
* 1. Januar:  Decius un Herennius Etruscus weert röömsche Konsuln.

## Boren

## Storven
* Kaiser Decius vun dat Röömsche Riek (* 190 oder 201)
Hildegard Rauschenbach

**Hildegard Rauschenbach** (* 15. März 1926 in Dickschen; † 7. Februar 2010 in Berlin) weer en oostprüüßsche Schrieversche.

Rauschenbach weer 1926 as Hildegard Mischke in Dickschen in Oostprüßen boren. Se wull Schoolmeestersch warrn un Musik ünnerrichten. Dorüm keem se 1942 na ehr Tant na Königsbarg. Nadem ehr Broder in’n Krieg fullen weer, keem se aver 1944 na ehrn Öllernhoff trüch un hett dor mit hulpen. As in’n Oktober 1944 de Rode Armee an Oostprüßen rankeem, is de Familie na Westen flücht. Aver de Rode Armee hett jem 1945 kort achter Danzig inhaalt. Soldaten hebbt sik an de Deern vergahn un Mischke keem för dreeunhalv Johr in dat Arbeidslager 6437 von Schadrinsk in Sibirien.

Nadem se ut dat Lager freekamen is, hett se vonaf 1950 in Berlin leevt, heiraadt un en Söhn kregen. 2010 is se na lang Krankheit doodbleven.

Dat Schrieven hett Rauschenbach 1984 anfungen. In ehr Böker hett se över ehr ole Heimaat un ehr Beleven von Flucht un Gefangenschop schreven. Deelwies in ehr Moderspraak, dat oostprüüßsche Plattdüütsch. Ok en oostprüüßsche Plattdüütsch-Runn hett se in Berlin grünnt un Bidrääg för de *[[Preußische Allgemeine Zeitung]]* schreven. Den 11. November 2002 hett se dat Verdeenstkrüüz an’t Band von de Bundsrepubliek Düütschland un later dat Gollen Ehrenteken von de Landsmannschop Oostprüßen kregen. 2008 hett se von de Landsmannschop Oostprüßen den Kulturpries för Publizistik kregen. Ok för en Mahnmal för de Froonslüüd, de ünner Flucht un Lagerarbeid leden hebbt, hett se sik insett. Dit Mahnmal is 2001 op en Soldatenkarkhoff in Tempelhof opstellt worrn, ok wenn Rauschenbach sik to den Oort nich freit hett, denn na ehr Menen müss so’n Mahnmal an en prominenter Oort stahn.

Rauschenbach hett sik dor för insett, dat dat Leed von de Verdrevenen nich vergeten warrt, hett sik aver togliek ok för dat Vergeven insett un ünner annern Spennen för dat Kinnerhuus in Schadrinsk sammelt.

## Warken

* *Von Pillkallen nach Schadrinsk.* Rautenberg, Leer 1984, ISBN 9783800330638 (2001 ünner’n ne’en Titel *Vergeben ja - vergessen nie* noch wedder nee rutkamen)
* *Zuhause in Pillkallen.* Rautenberg, Leer, ISBN 9783800330621
* *Marjellchen wird Berlinerin.* Rautenberg, Leer 1990, ISBN 3792104504
* *Koddrig und lustig.* Rautenberg, Leer 1995
* *Marjellchen plachandert wieder.* 2005, ISBN 9783800331017
* *Marjellchens verzwickte Verwandtschaft.*
Zelda Rubinstein

**Zelda Rubinstein** (* 28. Mai 1933 in Pittsburgh, Pennsylvania; † 27. Januar 2010 in Los Angeles, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Schauspelerin.

## Leven
Rubinstein hett anfangs as Labortechnikerin arbeidt. Eerst 1982 fung de man blots 1,29 m groot Aktivistin för de Rechten vun Lüttwassigen un Homosexuellen mit de Schauspeleree. Bekannt wurr se vör allen dör hör Rullen in de *Poltergeist*-Filmreeg (as Medium Tangina) un de Feernsehreeg *Picket Fences – Tatort Gartenzaun*. As eerst bekannt Persönlichkeit harr se en AIDS-Spot dreiht.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 

## Enkeld Nahwiesen
Holcombe Ward

**Holcombe Ward** (* 23. November 1878 in New York; † 23. Januar 1967 in Red Bank, New Jersey) weer en US-amerikaansch Tennisspeler.

## Karriere
He gehör to dat US-amerikaansch Tennisteam, dat 1900 as eerst Mannschap den Davis Cup wunn. Dissen Erfolg kunn he 1902, 1905 un 1906 nochmal schaffen.

As Eenzelspeler weer sien gröttste Spood de Gewinn vun de amerikaansch Meesterschapen in’t Herreneenzel in dat Johr 1904 tegen Bill Clothier. Buterdem wunn he 1899, 1900, 1901, 1904, 1905 un 1906 de Dübbelkonkurrenz an glieker Stäe, ünner annern mit Dwight Filley Davis.

1956 wurr he in de International Tennis Hall of Fame upnommen

## Weblenken
* Davis Cup-Statistiken vun Ward
* Holcombe Ward in de „International Tennis Hall of Fame“ (engelsch, mit Bild)
Paul Wellens

** Paul Wellens** (* 27. Juni 1952 in Hasselt) is en ehmalger belgisch Radrennfohrer.

Profi is he 1976 wurrn. En Johr later kunn he all en Etappe bi de Tour de France winnen und 1978 gelung hüm dat noch mal und he kreeg in dat Johr ok de rood Rügg-Nummer för den agressivsten Fohrer. Sien gröttste Erfolg weer aber de Sieg bi de Tour de Suisse in dat Johr 1978. 1985 hett he sien Karriere beend.

Paul Wellens is de öllere Bröer vun Johann un Leo Wellens un de Unkel vun Yannick un Tim Wellens. He hett en Utbillen as Mester. 
  

## Weblenken
*Wellens bi Radsportseiten.net
Ooldsassische Genesis

De **Ooldsass’sche Genesis** is blangen den Heliand dat twete grote ooldsassische Dichtwark ut dat 9. Johrhunnert. De Genesis is üm un bi 840 in Langregen mit Staffriemels schreven worrn. Dat is de Geschicht von dat 1. Book Mose vertellt as Riemwark mit Stilelemente ut dat germaansche Heldendichtwark.

Vondaag sünd von de Genesis man dree Stücken mit alltohoop 337 Regen nableven. De staht tohoop mit en Stück ut den Heliand in en komputistische Handschrift ut Mainz von dat 9. Johrhunnert. Dat de Genesis mit den Heliand tohoophängt, wiest ok de Steed in de latiensche Vörreed to’n Heliand, de seggt, dat König Ludwig den sassischen Dichter den Opdrag geven harr, *uetus ac nouum Testamentum in Germanicam linguam poetice transferre* („dat ole un ne’e Testament dichterisch in de germaansche Spraak to översetten“). De ooldengelsche Genesis (B) is en ooldengelsch Översetten von de ooldsass’sche Genesis. 

*Fragment I: Na’n Sünnenfall
*Fragment II: Na’n Moord an Abel
*Fragment III: De Ünnergang von Sodom

## Literatur

* Burkhard Taeger, Artikel *Altsächsische Genesis*, in: Verfasserlexikon, Bd. 1 (1978), Sp. 313-317.

## Weblenken

* E-Text in de Bibliotheca Augustana (hoochdüütsch)
Ionisatschoonsenergie

De **Ionisatschoonsenergie** (ok **Ioniseerenergie** oder **Ioniseerenthalpie**) is de Energie, de bruukt warrt, üm en Atom oder Molekül to ioniseren. Dat heet, dat en Elektron vun’t Atom oder Molekül afscheedt warrt. Allgemeen is de n-te Ionisatschoonsnergie de Energie, de opwennt warrn mutt, üm dat n-te Elektron aftoscheeden

En Atom oder Molekül dat vörher elektrisch neutral weer, bargt na’t Ioniseren en elektrische Ladung. De Ladungsünnerscheed twüschen den Atomkarn un de Elektronenhüll, de vörher utgleken weer, warrt dör dat Wegnehmen vun en Elektron schaven. Man seggt dorto „positiv ioniseert Atom oder Molekül“ oder ok Kation. Kenntekent warrt dat dör en hoochstellt „+-Teken“, dat an’t Formelteken achteran stellt warrt. So warrt to’n Bispeel en Natriumkation as Na+ schreven, wobi *Na* dat Atomteken för Natrium dorstellt.

Solang dat Kation noch Elektronen bargt, kann man dat dör Toföhren vun noch mehr Energie wieter ioniseren. De Energie, de dorför nödig is, stiggt aver mit jeder Ionisatschoon an. Mehrfack ioniseerte Atomen oder Molekülen warrt dör en dat „+-Teken“ vöranstellte Tall kenntekent. To’n Bispeel warrt dat dreefack ioniseerte Aluminiumkation as Al3+ schreven.

För en enkelte Elektron warrt de Ionisatschoonsernegie in eV/Atom angeven, för 1&nbsp;Mol dorgegen in kJ/mol. Ümrekent warrt dat över den Betog vun eV to kJ mit de Avogadro-Tall NA: 1 eV = 96,485307 kJ/mol.

De Ionisatschoonsenergie kann dör Ioniseeren Strahlen, dör en hoge Temperatur vun’t Material oder ok dör cheemsche Reakschoon levert warrn.

## Ionisatschoonsenergie un dat Periodensystem

Wo groot de eerste Ionisatschoonsenergie is, hangt vör allen af vun’t gegensietige Antehn twüschen Atomkarn un dat Elektron, dat wegnahmen warrn schall. Disse Kraft warrt na dat Coulombsche Gesett as F = {k \cdot z / r^2} utrekent. Dorna stiggt de 1. Ioniseerenergie binnen een Periood jümmer an, vun wegen dat de Karnladung Z tonimmt. Binnen een Grupp dorgegen nimmt de Ioniseerenergie vun baven na ünnen af, vun wegen dat de Afstand r twüschen den Karn un dat Elektron jümmer grötter warrt. Bi’n Övergang vun een Periood na de nächsten, also to’n Bispeel vun Neon na Natrium, warrt de 1. Ioniseerenergie op’n Slag lütter, vun wegen dat sik – na dat Schalenmodell vun’t Atom – dat Elektron, dat wegnahmen warrn schall, op en ne’e Schaal ophollt.

In jede Periood hebbt de Alkalimetallen de lüttsten Ionisatschoonsenergien. De Eddelgasen dorgegen hebbt in jede Periood den gröttsten Weert. De Maxima un Minima warrt vun een Periood na de nächste jümmer lütter, wegen den anstiegen Afstand vun’n Karn, so dat jümmer weniger Energie opwennt warrn mutt, üm jem ut de Antreckkraft ruttolösen.

## Weblenken
*http://www.chemglobe.or/general/atomeigenschaften/ionisierung.php Över’t Ioniseeren bi www.chemglobe.org
Böverflach

**Böverflach** betekent

* Grenzflach, en Flach, de in’n Sinn vun de Physik oder Chemie twee Physen scheedt, in’n Sünnern:
** Böverflach von en astronoomsch Objekt, to’n Bispeel de Eerdböverflach,
** Seespegel, vun de See un annere Waterflachen,
** Photosphäär, bi Steerns,
* Flachinholt, de Grött vun en Flach in’n Sinn vun de Mathematik,
* Böverflach vun en Warkstück, de in de Technik bearbeit warrt, in’n Sünnern:
** en dünne Schicht op en Objekt, kiek ok bi Böverflachvereddeln,
* Binnere Böverflach, en Meetgrött bi poröse Stoffen,
* Böverflach, Deel vun’t interaktive System to’n Bispeel bi Reekners, de den Uttuusch vun Daten mit den Bruker maakt.
248

## Wat passeert is
* De Stadt Rom fiert ehrn 1000. Geboortsdag.
* Cyprian warrt Bischop vun Karthago.

## Boren

## Storven
247

## Wat passeert is
* In düt Johr överfallt de Goten to'n eersten Mol dat Röömsche Riek.

## Boren

## Storven
246

## Wat passeert is
* Kaiser Philippus Arabs treckt an de Donau in'n Krieg gegen de Germanen.

## Boren

## Storven
245

## Wat passeert is
* Kaiser Philippus Arabs gifft den tokümstigen Kaiser Decius en wichtig Kummando an de Donau. 

## Boren

## Storven
244

## Wat passeert is

* Philippus Arabs warrt Kaiser vun dat Röömsche Riek.  

## Boren

## Storven
* 11. Februar: Gordian III., röömschen Kaiser vun 238 bit 244 (* 225)
243

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Gordian III. sleiht den König vun dat Sassanidenriek, Schapur I., in de Slacht vun Rhesaina.

## Boren

## Storven
241

## Wat passeert is
* Schapur I. folgt up König Ardaschir as König vun dat Sassanidenriek.

## Boren

## Storven
239

## Wat passeert is
* De Theoloog Origenes gifft dat Ole Testament rut, wat he in fiev Spraken översett' hett. 

## Boren

## Storven
Debian GNU/Linux

**Debian GNU/Linux** (hen un wenn ok eenfach *Debian* nömmt) is en Linux-Distributschoon. De Lüüd, de dat entwickeln, is wichtig, dat de Software (Bit nu över 59000 Programmpaketen) na de Regeln vun dat GNU-Projekt entwickelt wurn is. Neven de Version mit de Linux-Kernel gifft dat Debian ok mit annere Kernels. De aktuelle Version heet Debian 10.4 (Buster).
Mo Tae-bum

**Mo Tae-bum** (* 15. Februar 1989) is en süüdkoreaansch Iesflinklöper.

In’t Juniorenöller wunn he 2006 in Erfurt twee Weltmeesterschapstitel över 500 Meter un 1500 Meter. 2009 wunn he bi de Winter-Universiade in Harbin twee Goldmedaillen över 1000 Meter un 1500 Meter.

Bi de Olympisch Winterspelen 2010 in Vancouver weer he över 500 Meter, 1000 Meter un 1500 Meter an’ Start. He hett denn de Goldmedaille över 500 Meter mit en Tiet vun 34,923 Sekunn wunnen, as ok de Sülvermedaille över 1000 Meter. 

## Weblenken
* Tae-bum in de Datenbank vun skateresults.com (engelsch)
Sting

**Sting** betekent

* Sting (* 1951), brietschen Rockmusiker,
* Sting (* 1959), US-amerikaansch Wrestler,
* *[[The Sting]]*, Gauner-Kummedie ut dat Johr 1973,
* Sarnia Sting, kanaadsche Ieshockeymannschop,
* Shoeman’s Sting, Fels in Australien.

**Sting** is de Familiennaam von

* Albert Sting (1924–2020), düütschen Theoloog, Psycholoog un Historiker,
* Heinz Sting (1904–1976), düütschen Jurist, Verwaltungsbeamten un Politiker,
* Kai Magnus Sting (* 1978), düütschen Kabarettist, Schriever, Moderator un Schauspeler.
(796) Sarita

**(796) Sarita** is en Asteroid (Spektraalklass X) ut de Hööftgördel, de an’n 15. Oktober 1914 vun de düütsch  Astronom Karl Wilhelm Reinmuth in Heidelbarg opdeckt wurrn is. Dat weer sien eerste Asteroid, de he opdeckt hett. De afsolute Helligkeit bedrocht 9,12. 

Woher de Naam kummt, weet man nich.
Jamie Gregg

**Jamie Gregg** (* 18. März 1985 in Edmonton) is en kanaadsch Iesflinklöper. 

Gregg is eerstmals in’ November 2007 in’ Weltcup start un is Spezialist för de Sprintstrecken över 500 Meter un 1000 Meter. Bi de Olympisch Winterspelen 2010 in Vancouver keem Gregg up Platz 8 över 500 Meter. 

## Weblenken
* Gregg in de Datenbank vun skateresults.com (engelsch)
Morna

**Morna** is de Naam vun en Musikricht vun Kap Verde. Dat warrt annahmen, dat de Morna op dat Eiland Boa Vista tostannen kamen is 

Dat is op de Kapvereden de populärste un an’n wietsten verbreedte Musikricht, de sik uttekent dör en teemlich langsom Tempo un ehrn Swoorpunkt op Moll. Vergleken warrt de Musik faken mit de Fado ut Portugal. Se transporteert vör allen en melancholische Luun, de to’n Nadenken anreegt. Ehr Texten sünd tomeist prägt vun Heimweh, Lengen un Verlangen („Sodade“).

Speelt warrt de Morna vör allen mit Gitarr, Cavaquinho (en lütte veer-saitige Gitarr), Vigelien un en teihn-satige Gitarr. Ok Slaginstrumenten höört mit dorto. De – ok internatschonal – bekannste Morna-Singersche vun de Kapverden is Cesária Évora. Wietere bekannte Interpreten sünd to’n Bispeel Tito Paris, Lura oder Ildo Lobo.
Victor J. Kemper

**Victor J. Kemper** (* 14. April 1927 in Newark, New Jersey; † 27. November 2023) weer en US-amerikaanschen Kameramann.

## Leven
Sien Loopbahn bin Film füng he int Johr 1969 as *camera operator* an bi den Film *Alice’s Restaurant*. En Johr later weer he denn *director of photography* för *The Magic Garden of Stanley Sweetheart*.

Kemper weer vun 1993 bit 1996 un in de Johren vun 1999 bit 2001 Präsident vun de American Society of Cinematographers. Vun disse Organisatschoon is he 1998 mit en Pries för sien Levenswark uttekent worrn. He weer an mehr as föfftig Produkschonen bedeeligt.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Vun de *[[American Society of Photographers]]* is Kemper 1998 mit den Pries för sien Levenswark uttekent worrn. Wietere Priesen hett he nich wunnen, man he weer 1987 för den *[[Emmy]]* nomineert in de Kategorie *Rutragen Kameramann in en Minireeg oder Special* för *Kojak: The Price of Justice* un ok dorför 1988 noch mol för den *[[ASC Award]]*.

## Weblenken
Iwan Alexandrowitsch Skobrew

**Iwan Alexandrowitsch Skobrew** (russisch: Иван Александрович Скобрев; * 8. Februar 1983 in Chabarowsk) is en up Middel- un Langstrecken spezialiseert russisch Iesflinklöper (Allrounder). 

Iwan Skobrew debüteer in’ März 2002 bi dat Weltcupfinale in Inzell. He keem up mehrere Podiumsplatzen in de B-Grupp vun den Weltcup un leep ok in de A-Grupp af un an ünner de best Teihn. Bi de Olympisch Winterspelen 2006 in Turin is he bi veer Rennen antreden un keem över de 1000 un 1500 Meter up jeweils en överraschend gooden sössten Rang. In de Teamwettstried keem he mit Russland up Platz fiev. 

Veer Johr later bi de Olympisch Winterspelen 2010 in Vancouver wunn he över 5000 Meter de Bronzemedaille achter Sven Kramer un Lee Seung-hun.

Bi de Mehrkampweltmeesterschap 2011 in Calgary wunn he den Titel vör Håvard Bøkko.

De Viezjunioreneuropameester in' Mehrkamp von 2002 achter Beorn Nijenhuis wurr dreemal russisch Meester, fievmal Viezmeester un tweemal keem he up den darten Platz. 

## Weblenken
* Iwan Skobrew bi ''Skateresults''
* Statistik bi ''Speedskatingnews''
* Fotos bi ''DESGphoto''
* Skobrew in de Datebank vun SportsReverence.com (engelsch)
Rechtswetenschoppen

De **Rechtswetenschoppen** (ok: *Jura* un *Lowwetenschoppen*) sünd de Wetenschoppen vun dat Recht. De Begreep steiht ümmers in Plural.

## Rebeden
In de Rechtswetenschoppen kann een verscheden Rebeden ünnerscheeden:

* Dat *Börgerligen Recht*, ok Zivilrecht un Privatrecht
* Dat Straafrecht
* Dat Apentliche Recht ünnerdeelt in:
: * Völkerrecht
: * Verfatenrecht
: * Verwaltensrecht
Andrei Iwanowitsch Stackenschneider

**Andrei Iwanowitsch Stackenschneider** , russisch *Андрей Иванович Штакеншнейдер* (* 6. März 1802 in Gattschina; † 20. August 1865 in Moskau) weer en  bekannt russisch Architekt vun dat 19. Johrhunnert.

## Biographie
Stackenschneider, de Söhn vun en Müller mit düütsch Vörfahren, studeer an de Petersburger Kunstakademie. Laterhenn lehr he johrenlang as  Architekturperfessor an de Kunstakademie. Siet 1825 weer Stackenschneider as Architekturtekner in de Kommission för den Bau vun de Isaakskathedrale ünner de  Leitung vun Auguste de Montferrand tätig. 1833 wurr Stackenschneider to’n Hoffarchitekten ernannt un hett van 1837 bit 1838 en Studienreis dör Italien, Frankriek, England un Düütschland makt. 1844 wurr he vun Zar Nikolaus I. för den Bau vun de Hoffanlagen in Sankt Petersburg beupdragt. 

## Bowarken (Utwahl)

Bild:Marie palace.jpg|Marienpalast an de Isaaksplatz
Bild:Beloselsky-Belozersky Palace and Anichkov Bridge St. Petersburg.jpg|Belosselskij-Beloserskij- Palast
Bild:Nicholaspalace.jpg|Nikolaewskij-Palast
Bild:Alferaki Palace.jpg|Alferaki Palast


## Literatur
* *The Hermitage Halls and Buildings*, ISBN 5-9357-2152-X

## Weblenken
* Berühmt Baumeester vun St. Petersburg
* Marienpalast
* Belosselskij-Beloserskij- Palast
* Lütt Eremitage (engelsch)
* Paläste vun Sankt Petersburg
Simon Ammann

**Simon Ammann**  (* 25. Juni 1981 in Grabs) is en Swiezer Skispringer. 

Sien gröttsten Spood harr he bi de Olympisch Winterspelen 2002 in Salt Lake City un bi de Olympisch Winterspelen 2010 in Vancouver, as he up de Normal- as ok up de Grootschanze winnen de. Siet völ Johren hörrt Ammann beständig to de Weltspitz. Mit 4 Goldmedaillen is Amman de spoodriekst Swiezer Winterolympionike un de spoodriekst Skispringer bi Olympisch Eenzelwettbewarfen. 

2007 weer he ok noch Weltmeester up de Normalschanze bi de Weltmeesterschapen in Sapporo.
Castor (Steern)

**Castor** (lat. Schrievwies, wöörtlich „Biber“)  oder **Kastro** (gr. Schrievwies) is de tweethellste Steern in’n Steernbild Tweeschen. Ofschoonst he wat weniger hell is as sien Naversteern Pollux in’t glieke Steernbild, driggt he de Bayer-Beteken **α&nbsp;Geminorum**.

Dat is al lang bekannt, dat Castor en Dubbelsteern is. Man, in Wohrheit hannelt sik dat dor sogor üm en Mehrfack-Steernsystem mit tohopen söss Steerns, wat teemlich roor is. Eerst in’t Feernrohr lett he sik in 2 oder 3 Steerns opsplitten, mit fre’e Oog sütt he blots as en witten enkelten Steern ut mit en schienbore Helligkeit vun 1,5m. De wat dichtere Pollux strahlt dorgegen röötlich is is mit 1,2m ’n lütt beten heller.

De Naams „Castor un Pollux“ staht för dat Tweeschenpoor vun de Dioskuren, dat vun Zeus an’n Steernhimmel sett worrn is. Dorbi weer Kastor in de greekschen Mythologie de, de un de Halfbröder starven künn. In antike Opteken un in de Astrologie weern de Steerns Castor un Pollux jümmer as tosamen hören ansehn. In’t Steernbild vun de Tweeschen staht se för de Köpp vun de beiden Tweeschen, de nienich utenenn gahn deen. Beide Steern billt tosamen en Eck vun’t so nöömte Winter-Sösseck.

## Mehrfack-Steernsystem
Dat Castor, de ruchweg 51&nbsp;Lichtjohren vun de Eer weg is, en so kumplex Mehrfack-System is, is eerst siet en poor Johrteihnten bekannt. De söss Steerns ünnerdeelt sik in dree Steernporen, de drang ümenanner kreist, wiel se op bannig elliptische Bahnen üm jemehrn gemeensomen Swoorpunkt lopt.

De dree Steernporen sülvst sünd allsamt spektroskoopsche Dubbelsteerns. Dat heet, dat man jem nich mol in’t gröttste Feernrohr scheden kann, man blots dör perioodsche Ännern vun jemehr Spektrum. Dorbi fallt op twee vun de Dubbelsteern (also veer vun de söss Sünnen) üm un bi 99,8 %vun de Samtstrahlen.

Disse beiden Hööftkumponenten, de kort as α&nbsp;Gem&nbsp;A un α&nbsp;Gem&nbsp;B betekent warrt, hebbt de schienboren Helligkeiten 1,9m un 2,9m un höört to de Spektralklassen A1 un A2m. Jemehr Ümlooptiet bedriggt 420&nbsp;Johren. Disse spektrokoopschen Dubbelsteerns tellt to de Lüchtkraftklass&nbsp;V. De veer Sünnen sünd dorna alltosamen Steerns vun de Hööftreeg.

De drüdde Kumponent warrt kort as α&nbsp;Gem&nbsp;C betekent, kann aver ok as  YY&nbsp;Geminorum betkent warrn, vun wegen dat dat en bedeckenännerlichen Steern is, de ut twee Rode Dwargen besteiht. YY&nbsp;Geminorum wiest en Helligkeit vun blots 8,07m un kreist üm dat Castor-System in en Afstand vun ruchweg 70" vun de de Kumponenten A un B. De Positschoonswinkel to A bedriggt 164°.

De dree Hööftkomponenten künnt mit en Teleskop beobacht warrn. Dorbi warrt dat jeed Johr lichter, de beiden Kumponenten A un B optosplitten, vun wegen dat se to Tiet vun de Eer ut sehn uteneen lopen doot.

Ännern vn Positschoonswinkel un Winkelafstand vun Castor A un B:
Hermann Greifeld

‎ 
**Hermann Greifeld** (* 27. Juni 1901 in Ilsenburg; † 21. September 1991) weer en Harzer Heimatdichter.

Greifeld hett eerst Slosser lernt un weer denn 40 Johr lang in de Wooldrebeeden üm Ilsenburg rüm as Holtföhrmann tätig. He hett sück för dat Plattdüütsche stark maakt und hett ok in disse Spraak verapenlicht. Todem weer he Boddendenkmalpleger. Politisch weer he in’ Raad un in de Kreisdag. 1991 wurr he to’n Ehrenbörger nömmt.  

## Warken
* *Mit dä Bodefrue oppm Patt ; Allerlei in Harzer Mundart*, 1984

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
*Indrag in de Plattdeutschen Bibliographie
* Greifeld in de Katalog vun de Deutsche Nationalbücherei
Nirvana

**Nirvana** betekent

* Nirwana, Kunzept ut’n Buddhismus,
* *[[Nirvana (Film)|Nirvana]]*, Film ut dat Johr 1997,
* Nirvana, US-amerikaansche Grunge-Grupp,
* Nirvana, brietsche Psychedelic-Pop-Grupp.
Cherokee

**Cherokee** betekent

* Cherokee, en Indianervolk, ok *Tscherokesen* nömmt,
* Cherokee, de Spraak vun dat Indianervolk,
* Cherokee, en Webserver,
* *[[Cherokee (Roman)|Cherokee]]*, Book vun den Franzosen Jean Echenoz,
* en Atombomb, de 1956 as en Deel vun de Testserie Operation Redwing för Atomwapen in’e Luft jaagt wurrn is,
* Cherokee, düütsche Band,
* Cherokee, Oort in Alabama, USA,
* Cherokee, Oort in Iowa, USA,
* Cherokee, Oort in Kansas, USA,
* Cherokee, Oort in North Carolina, USA,
* Cherokee, Oort in Oklahoma, USA,
* Cherokee, Oort in Texas, USA.

Kiek ok bi: Cherokee County, Cherokee Township.
Peggy Rea

**Peggy Rea** (* 31. März 1921 in Los Angeles, Kalifornien; † 5. Februar 2011 in Toluca Lake, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Filmschauspelerin. 

## Leven
Bekannt wurr Peggy Rea vör allen dör lütt aber markant Rullen in Serien as *[[The Waltons]]*, *[[The Dukes of Hazard]]*, *[[Charlie's Angels]]* Bonanza un *[[All in the Family]]*. Bit Enn’ vun de 90er Johren weer se aber ok in Nebenrullen in verscheeden Kinoproduktionen to sehn, dorünner  Strange Bedfellows (1965) *[[Made in America (Film)|Made in America]]* un *[[Love Field|Love Field– Liebe ohne Grenzen]]*. In de Twüschentiet hett se aber mit de Filmeree uphört.

## Filmografie (Utwahl)

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
*
Alexander Haig

**Alexander Meigs Haig jr.** (* 2. Dezember 1924 in Philadelphia, Pennsylvania; † 20. Februar 2010 in Baltimore, Maryland) weer en US-amerikaansch Militär un Politiker.

Haig weer General vun de US Army un Böverster Befehlsgever vun de NATO in Europa van 1974 bit 1979. He weer buterdem Cheff vun den Staff vun dat Witt Huus ünner de US-Präsidenten Richard Nixon un Gerald Ford, as ok US-Butenminister ünner Ronald Reagan van 1981 bit 1982.

## Weblinks
Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement

Dat **Corrective Optics Space Telescope Axial Replacement** (COSTAR), baut vun Ball Aerospace, wurr 1993 dör de Besatzung vun STS-61 in dat Hubble-Weltruumteleskop (HST) inbaut. COSTAR is kien eegentlich wetenschaplich Instrument, sonnern en optisch Deel, üm de Bildfehler vun dat Teleskop för de Instrumente vun dat HST to korrigeeren. COSTAR wurr anstae vun de High Speed Photometer (HSP) in de axiale Positschoon achter de Hööftspeegel vun dat Teleskop inbaut un korrigeer de sphärisch Aberration vun den  HST-Hööftspeegel.

De nah COSTAR inbaut Instrumente hebbt eegen Korrekturgleeder, so dat de Korrektur nah un nah unnötig wurr. Bi de fievte Reparaturmission to Hubble STS-125 wurr dat Gerät utbaut un to de Eer torüchbrocht.
(1540) Kevola

**(1540) Kevola** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 16. November 1938 vun de finnisch Astronomin Liisi Oterma in Turku opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 10,78. 

De Naam vun de Asteroid erinnert an de finnisch Kevola Steernwacht, de vun Hilkka Rantaseppä bedreven wurr.
Heinrich Teut

**Heinrich Teut** (* 21. Januar 1868 in Ophusen; † 26. August 1963 in Hamborg) weer en plattdüütschen Schriever.

Teut is 1868 as Söhn von en Buur in Ophusen in’t Land Hadeln boren. He weer later bi de Post. So bi 1900 is he Postverwalter in Fuhlsbüttel worrn, güng 1909 na Barby un 1911 na Ahrensbök. He weer denn later Postamtmann  in Bardörp.

Teut hett Emma Uter heiraadt. De Dochter Trude Teut is an’n 11. Feberwor 1895 in Fuhlsbüttel boren.

För allens, wat he üm de plattdüütsche Spraak daan hett, hett he 1958 von de Universität Mönster en Ehrendokter kregen.

## Warken

* *Krut. Rimels van plattdütsch Sprak un Art.* Fock, Leipzig 1895
* *De Reis’ nah Hamborg.* Friesen-Verlag Ad. Heine, Willemshaven  1921 (tohoop mit Wilhelmine Siefkes un Berend de Vries)
* *Spör. Plattdeutsche Gedichte.* Friesen-Verlag, Bremen 1922
* *De Frithjofsåg. Ut’n Swedsche oeberdrågen (in’t Plattdütsche oeberdrågen).* Eekboom-Verlag, Hamborg 1925 (Översetten von Esaias Tegnér sien Book)
* *De Bessenproov.* Veern 1939
* *Achterüm. En küürlich Schauspill in enen Rutsch.* Mahnke, Veern 1949
* *Van Heven un Kleven.* Freudenthal-Sellschop, Rodenborg 1961

### Wöörböker

* *Hochdeutsch-plattdeutsches Wörterbuch.* Verlag des Allgemeinen Plattdeutschen Verbandes, Hamborg 1931
* *Hadeler Wörterbuch. Der plattdeutsche Wortschatz des Landes Hadeln (Niederelbe).* (in veer Bänn), Wachholtz, Niemünster 1959

## Weblenken
Heinrich Köppen

**Johann Heinrich Köppen** (* 1. Dezember 1796 in Düörpm; † 5. April 1885 ok dor) weer en Bookhändler ut Düörpm.

Köppen is 1796 as Söhn von den Bookhändler Carl Friedrich Gottfried Köppen un Anna Sibylla Elisabeth Kühne in Düörpm boren un hett 1818 den Bedriev von sien Vader övernahmen. He hett an’n 1. November 1827 Johanna Friederike Henriette Sibylle Bömke heiraadt. Polietsch weer he in Gemeenraat, as Stadtverornter un in’n Kreisdag aktiv. För de Plattdüütschen von Bedüden is vör allen dat Wöörbook von dat Düörpmer Plattdüütsch, dat he tohoopstellt hett un dat 1877 to sien Gollen Hochtied rutbröcht worrn is.

## Warken

* *Verzeichniss der Idiotismen in plattdeutscher Mundart, volksthümlich in Dortmund und dessen Umgebung.* Düörpm 1877

## Footnoten