open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Deborah Nadoolman

**Deborah Nadoolman** (* 26. Mai 1952) is en US-amerikaansche Kledaaschmakersche an’t Theater un bi’n Film, de för de Kledaaschen in vele bekannte Filmen tostännig weer as to’n Bispeel *Animal House*, *The Three Amigos* oder *Raiders of the Lost Ark*. Se hett för korte Tiet ehr tweete Amtstiet as Präsidentin vun de Costume Designers Guild to Enn bröcht, bi de se al siet mehr as dörtig Johren Liddmaat is.

## Biografie
Nadoolman is eerst in New York City opwassen un hett later an de UCLA in Los Angeles studeert. 1975 hett se mit den Master of Fine Arts in’t Fack *Costume Design* afslaten. Dorna güng se na’t Royal College of Art in London, woneem se ehrn Dokter maakt heet in’t Fackrebeet *Historie vun’t Design*. In ehr Loopbahn hett Nadoolman ’n Hopen bekannte Kledaaschen utklamküstert as to’n Bispeel dat Tüüch vun *Indiana Jones* (Harrison Ford) oder de rode Jack vun Michael Jackson ut sien Video-Clip *Thriller*. Blangen en grode Tall vun Utteken för ehr Theater-Arbeiten weer se ok för Filmpriesen nomineert.

As se ehrn Dokter harr hett se en Reeg vun Böker schreven un rutbröcht, as to’n Bispeel *Dressed: A Century of Hollywood Costume Design* (Harper Collins, 2007), *Screencraft/Costume Design* (Focal Press, 2003) un *50 Costumes/50 Designers: Concept to Character* (University of California Press. 2004). Se hett ok Ünnericht gegven över de Kledaaschmakeree un Vörlesen hollen, ü.&nbsp;a. an de University of Southern California, dat American Film Institute un hett bito en Professer-Tittel an de University of the Arts in London.

Se is siet den 27. Juli 1980 mit den US-amerikaanschen Speelbaas, Dreihbookschriever un Filmproduzent John Landis verheiraadt. Se hebbt tosamen twee Kinner.

## Filmografie (Utwahl)
Blangen ehr Warken för’t Theater hett se de Kledaasch för en grode Reeg Filmen utklamüstert:

## Utteken
Deborah Nadoolman hett tallrieke Priesen wunnen för ehr Arbeiten an’t Theater. För ehr Filmkledaaschen is se tweemol för Filmpriesen vörslahn wesen. Dat weer 1982 för den *[[Saturn-Pries för de beste Kledaasch]]* vörslahn för *Raiders of the Lost Ark* un 1989 för den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Kledaasch|Best Kledaasch]] för *Coming to America''.

## Websteden
Antonius Tunnicius

**Antonius Tunnicius** († na 1544) weer Schoolmeester an de Domschool in Mönster un en plattdüütschen Schriever, de 1514 mit *Proverbia Germanorum Monosticha* en Seggwiesenwöörbook mit alltohoop 1362 middelsassische Seggwiesen un latiensch Översetten rutbröcht hett.

Tunnicius harr bi Alexander Hegius in Deventer studeert. En ganze Reeg vun de Seggwiesen in Tunnicius sien Book (so üm un bi de halve Deel) is utlehnt ut de *Proverbia communia* de 1486 in de Nedderlannen rutkamen weren.
979

## Wat passeert is
* Up de Isle of Man warrt de „Tynwald“ upmaakt. Dat is dat eerste Parlament vun de Insel.

## Boren
* 

## Storven
*
977

## Wat passeert is
* 12. April: Offenbach an’n Main wurrd eerstmals in en Oorkunn nömmt.
* De Naam vun de nedderlannsche Stadt Egmond an Zee steiht to'n eersten mol in en Urkunn to lesen.

## Boren
* 

## Storven
*
976

## Wat passeert is
* Warin vun Köln warrt Arzbischop vun Köln

## Boren
* 5. Februar: Sanjō, 67. Tennō van Japan († 1017)

## Storven
*
975

## Wat passeert is
* Willigis warrt Arzbischop vun Mainz un fangt an mit den Bo vun de Mainzer Doom. 
* De Naam vun Lingen an de Eems steiht to'n eersten Mol in en Urkunn to lesen. 

## Boren
* 

## Storven
*
974

## Wat passeert is
* Kaiser Otto II. grippt Haithabu un den däänschen König Harald Blautähn an. Harald verlüst Sleswig.

## Boren
* 

## Storven
*
972

## Wat passeert is
* 14. April: De König un namolige Kaiser Otto II. heiraat Theophanu, de Nicht vun den byzantienschen Kaiser Johannes Tzimiskes
* Kaiser Otto I. kümmt ut Italien torüch na Düütschland 

## Boren
* 

## Storven
*
971

## Wat passeert is
* Kenneth II. folgt den doden König Culen up den Throon vun Schottland

## Boren
* 

## Storven
* Culen, König vun Schottland
970

## Wat passeert is
* Um 970 rüm: De Al-Azhar-Universität (Moschee) in Kairo warrt grünnt

## Boren
* 970: Gaudentius, eersten Arzbischop vun Gnesen († 1006–1022)
* Um 970: Heribert vun Köln, Arzbischop vun Köln, Kanzler vun dat Hillge Riek un Italien († 1021)
* Üm 970 rüm: Leif Eriksson, Seefohrer un Entdecker ut Norwegen († üm 1020 rüm)

## Storven
*
Paratop

Dat **Paratop** is de Steed op en Antikörper, wo dat an en Antigen anbinnt. De Anbinnensteed warrt charakteriseert dör de hyperverännerlichen Rebeden (*Complementarity Determining Region*, CDR) vun de lichten un sworen Keden vun en Antikörper. Dat Gegenstück dorto op dat Antigen warrt as Epitop betekent.
 
De bedeligten Keden warrt dör de sünnere Kombinatschoon vun de so nöömten V- un J-Elementen antigenspezifisch. In högere Organismen gifft dat verschedene V- un J-Elementen, de dör Rekombinatschoon mitenanner verbunnen warrt.
Wils

**Wils** betekent

* Wils, Gemeen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Wils, Oort in de Gemeen Bissen in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen,
* Wils, Oort in de Gemeen Schochwitz in’n Saalekreis, Sassen-Anholt.

**Wils** is de Familiennaam von

,
* Jean-Pierre Wils (* 1957), belgischen Theoloog un Ethiker,
* Sabine Wils (* 1959), düütsche Politikerin.

Kiek ok bi: Wills, Wilz.
Musterklemm

De **Musterklemm**, **Flachkoppklemm** oder ok **Büdelklemm** is en Klemm ut Metall, de bruukt warrt, üm Musterbüdels, Versandtaschen oder annere Saken in de Oort to versluten. 

Musterklemmen warrt ut Blick maakt, wat tomeist mit Messing övertogen is. Dat gifft jem mit’n runnen un ok mit’n flachen Kopp in ünnerscheedliche Grötten. As de Klemmen mehrmols verwennt warrn künnt, sorgt se dorför, dat de Verpacken apen- un tomaakt warrn kann, ahn dat se dorbi twei geiht. Dat passeert to’n Bispeel to’n Kontrolleeren vun Bökersennen oder Worensennen in de Post.
Bookwoord

En **Bookwoord** betekent op de een Sied en Woord, dat blot noch in Böker opdükert un in de normale Spraak kuum noch oder gor nich mehr vörkummt. Op de anner Sied betekent dat aver ok Wöör, de ut de Böker wedder in de normale Spraak opnahmen worrn sünd. En Kennteken vun sone Bookwöör is, dat se de normalen Luudwannels vun de Spraak nich mitmaakt hett. En Bispeel is dat Woord *[[Thing]]* för de Gerichten bi de olen Germanen. Dat germaansche Woord *Thing* hett sik na de Luudgesetten ännert un hett *Ding* heten. In disse Form is dat Woord ok noch in öllere plattdüütsche Tieden bruukt worrn. Denn is dat Ding-Gericht aver verswunnen un de Lüüd hebbt den Naam *Ding* vergeten. Eerst in dat 19. Johrhunnert hebbt sik de Wetenschoppers wedder för de Germanen interesseert un wedder en Woord för dat Gericht bruukt. Dor hebbt se denn aver dat ole Woord *Thing* ut de Böker ruthaalt un nich dat Woord *Ding* bruukt, so as dat toletzt begäng weer. Faken gifft dat ok Doubletten, dat dat ole Arvwoord, dat sik na de Luudgesetten wannelt hett, un dat Bookwoord all beid in en Spraak vörkaamt un en lütt Ünnerscheed in’t Bedüden hebbt.

Dat gifft dat to’n Bispeel veel in de romaanschen Spraken, de sik ut dat Latiensche entwickelt hebbt, de aver ok later noch veel Wöör ut dat Latiensche övernahmen hebbt. Ut Latiensch *causa* hett sik to’n Bispeel na de Luudgesetten franzöösch *chose* (*Ding, Saak*) entwickelt. Later direkt ut dat Latiensche övernahmen worrn is denn dat Woord *cause*, wat *Grund* bedüden deit.

Ok bi de Nafolgerspraken vun dat Sanskrit un dat ole Araabsch gifft dat veel Bookwöör. Dat passeert also jümmer veel, wenn en ole Spraakform noch wieder as Schriftspraak bruukt warrt, wenn sik de sprakene Spraak al lang in en annere Spraak wannelt hett.
Eva Van Der Gucht

**Eva Van Der Gucht** (* 1. September 1977 in Mortsel, Belgien) is en fläämsche Schauspelersche.

Bekannt worrn is Van Der Gucht dör den Film *Ierdeen beroemd!*, en den se en Hööftrull speelt hett. De Film weer 2001 för den Oscar as Beste frömdsprakige Film nomineert. Wietere Filmrullen harr se in de nedderlännschen Filmen *AmnesiA* un *Costa in de Sneeuw*. In’t nedderlännsche Feernsehn weer se ü.a. in dat Satireprogramm *Kopspijkers* to sehn, woneem se Hanna Tokkie namaakt hett.

2005 Speel Van Der Gucht de Dochter vun den nedderlännschen Komiker Paul de Leeuw in de Feernsehreeg *SMSmee’s Poessie* un weer 2006 Deel vun dat Team, dat an’n nedderlännschen apentlichen Rundfunksenner BNN dat Programm *Kannibalen* maakt hett. Dat Johr dorop weer se bi de sövten Staffel vun’t Programm *Wie is... de Mol?* vun den Senner AVRO dorbi.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Eva Van Der Gucht is in’t Johr 2001 as *Nee Talent* op dat *[[Festróia]] – Festival Internacional de Cinema de Tróia* mit den „Pries vun de Stadt Seixal“ uttekent worrn. För ehr Rull in *Iedereen beroemd!* weer se 2000 bito as *Beste belgische Schauspelerin* för den belgischen *[[Joseph-Plateau-Filmprijs]]* vörslahn.

## Weblenken
Siene Puttkers

**Siene Puttkers** is en plattdüütsche Musikgrupp ut dat Sieneland. Dor höört Udo Renneke (Gesang, Bodhran), Markus Kersting (Gesang, Gitarre), Ingo Theismann (Gesang, Gitarre) un Michael Berens (Akkordeon, Tasten, Harp) to. Grünnt hebbt sik de Siene Puttkers 1994. Siene Puttkers maakt af un to ok ünner den Naam Guinnessis Iersch Folk.

## Warken

* *.... do was ken Hahne bey.* CD, 1998
* *So’n bitken meähr gutseyn.* CD, 1999
* *Arm oder Reyk.* CD, 2003
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
## Weblenken

* Websteed vun  Siene Puttkers (hoochdüütsch)
Närrische Hitparade

De **Närrische Hitparade** is en Musikweddstried vun’n WDR. Söcht warrt dat beste Karnevalsleed. De Pries, den dat to winnen gifft, is dat gullene Mikrofon. De twete un drüdde Platz sünd dat sülvern un Bronze-Mikrofon. Mitmaken doot vör allen Karnevalsmusikgruppen ut dat Rhienland, aver ok ut Westfalen.

För den Weddstried vörslaan warrt de Gruppen vun de Tohörers vun WDR 4. Ut disse Vörslääg söcht en Jury 24 Gruppen ut, de in twee Vörrunnen op WDR4 speelt. De Tohörers dröfft denn afstimmen. Ok dat Halvfinaal löppt op WDR4. Dat Finaal mit de söss Besten kummt denn in’t Feernsehprogramm vun’n WDR. Dor dröfft denn ok wedder de Tokiekers afstimmen. Dor kaamt denn aver ok noch de Punkten vun en Jury to.

De Moderatoren vun dat Finaal sünd Marita Köllner un Gisbert Baltes.

## Winners
Epitop

En **Epitop** oder ok en **antigene Determinante** is en lütt Rebeet (Molekülafsnitt) vun en Antigen, wo dat Immunsystem vun’n Lief Antikörper gegen billt. De Rezepters op de Böverflach vun B-Zellen künnt neemlich sülvst keen heel Antigen binnen, un jüst sowenig künnt dat de Antikörpers sülvst. In de Natur sünd Epitopen Proteinen oder Proteiden. Man, Antikörper künnt ok gegen annere cheemsche Strukturen (t.&nbsp;B Hormonen) billt warrn. Disse Anitkörper warrt ü.a. in de Immunanalytik bruukt.

En enkelt Antigen, as to’n Bispeel en Böverflachenprotein vun en Zell oder vun en Bakterium, driggt verschedene rüümliche Epitopen. Gegen elk vun disse Epitopen kann en spezifisch Antikörper billt warrn, de över en Binnensteed, de as Paratop betekent warrt, sünners gegen dit Antigen richt is. Epitopen künnt oort- oder individualspezifisch wesen.

Normalerwies hebbt Epitope, de an MHC-Klass-I Molekülen bunnen sünd, en Läng vun 8 bit 11 Aminosüren, MHC-Klass-II Epitopen wiest dorgegen längere Peptidkeden op. 

Man ünnerscheedt twüschen ünnerbroken un unünnerbroken Epitopen. Proteinen bestaht ut Aminosüürkeden un sünd tomeist dreedimensional falt. Op disse Wies künnt Epitopen ut verscheden in’n Ruum dicht bi’nanner liggen Aminosüürresten bestahn, de aver in de Aminosüürsequenz an sik wiet vunenanner weg leegt. Disse epitopen warrt as ünnerbroekn betekent, vun wegen dat se blots in’n nativen Tostand vun’t Protein vörhannen sünd. Bi en SDS-Gelelektrophorees oder en Western Blot warrt de Aminosüürkeden to’n Bispeel opfalt (denatureert) un de Antikörper finnt sien Epitop nich mehr. Epitopen, de ok na en Denatureeren noch Bestand hebbt, vun wegen dat se ut Aminosüürresten Ttosammensett sünd, de in de Sequenz openanner folgt, warrt unünnerbroken nöömt.

Na de Phagozytoos vun de Antigenen wiest de Antigenwiesen Zellen disse Epitopen op jemehr Böverflach. Dorna warrt de (spezifische) Immunantwoort wietermaakt.

In de Gentechnologie warrt Epitopen-Tags anwennt, üm Proteinen spezifisch to markeeren. Dorto warrt in den sülven "open reading frame" as dat to ünnersöken Protein dat Gen vun en Epitop inboet. Man, dorför mutt dat Stop Codon vun’t Protein wegmaakt warrn. De warrt denn tosamen exprimeert. Gegen dat inhangt Epitop kann n uen Antikörper to’n Detekteeren insett warrn. Dat glieke Epitop kann in verscheden Versöken jümmer wedder an ne’e Proteinen anhangt warrn, so dat ok jümmer de glieke Antikörper bruukt warrn kann. Dat bedüüt en bannig Insparen vun Opwand un Kosten. 

## Weblenken
* Molekulare Individualität (Online-Book 2008)
Heinrich Diers

**Heinrich Diers** (* 20. Februar 1894 in Ollnborg; † 3. Oktober 1980 ok dor) weer en plattdüütschen Schriever.

## Leven

Diers is 1894 as Söhn vun en Bäcker in Ollnborg boren un geiht dor ok na Volksschool. Vun 1903 af an weer he op de Oberrealschool un hett vun 1909 bet 1912 op’t Lehrerseminar in Ollnborg studeert. Na sien Studium wer he bet 1953 Schoolmeester in Ollnborg. Vun 1948 bet 1968 weer he ok de Lehrbeopdragte för Plattdüütsch an de Pädagoogsche Hoochschool Ollnborg.

Diers weer vun 1926 bet 1971 de Schriftleiter vun’n Oldenburgischen Hauskalender un vun 1954 af an vun’n Plattdüütsch Klenner. 1946 is he Baas vun’n Ollnborger Kring worrn un weer vun 1948 bet 1978 ok de Baas vun’n Spieker.

## Utteknungen

1959 hett Diers dat Bundsverdeenstkrüüz 2. Klass kregen un 1962 dat Neddersassische Verdeenstkrüüz 1. Klass. 1974 hett he vun de Ollnborg-Stiftung den Ollnborg-Pries kregen. De Heinrich-Diers-Straat in’n Stadtdeel Bloherfelde vun Ollnborg hett later sien Naam kregen.

## Warken

* *Dat Musfallspill. Een Störtebecker-Spill in dree Akten un een Woort vorup.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1933 (toeerst opföhrt op de Nedderdüütsche Bühn Hamborg, 30. März 1932)
* *De Ebener. Kummedi in eenen Uptoog.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1933 (toeerst opföhrt op de Nedderdüütsche Bühn Ollnborg, 11. April 1932)
* *Fastelabend heet ik.* Walther, Ollnborg 1953 (toeerst opföhrt op de August-Hinrichs-Bühn Ollnborg, 7. Februar 1947)
* *Min plattdütsch Land. Sammlung von Dichtungen Oldenburger Schriftsteller.* Dieckmann, Ollnborg 1953
* *De Klootscheeter. Spill in 1 Akt.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1954 (toeerst opföhrt op de Nedderdüütsche Bühn Neenborg, 12. November 1954)
* *Rieke. Ein Alt-Wangeroog-Spiel.* Scharf, Ollnborg 1954 (toeerst opföhrt vun’n Heimatvereen Wangeroog, 6. Juni 1954)
* *De wullaken Heidsnuck.* Scharf, Ollnborg 1956
* *Bäckers Kind. Vergnöglich Spill.* Mahnke, Veern 1963 (toeerst opföhrt op de Nedderdüütsche Bühn Ollnborg, 31. März 1963)
* *Van Land un Lü. Plattdeutsche Lesestoffe für Oldenburger Schulen. Folge 1.* (rutgeven vun Hein Bredendiek, Heinrich Diers un Hans Varnhorst) Vechtaer Druckerei und Verlag, Vechte 1965
* *Riemels, Radels, Rummelpott. Plattdeutsche Kinderreime.* Sachse & Pohl, Göttingen 1968
* *Dat dat dat gifft! Anekdoten aus Stadt u. Land Oldenburg.* Schuster, Leer 1970, ISBN 3-7963-0016-2
* *Dat Spinnwubb un anner Geschichten. Na Chroniken un Karkenböker ut de gar nich jümmer gode ole Tiet.* (vun Gertrud Cornelius, mit en Nawoord vun Heinrich Diers) Mettcker, Jever 1973
* *Van Land un Lü. 2. Folge.* Holzberg, Ollnborg 1976, ISBN 3-87358-086-1
* *De witte Vagel.* Holzberg, Ollnborg 1977, ISBN 3-87358-092-6

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Opsoniseeren

De **Opsoniseeren** is en Vörgang vun’t Immunsystem vun de högeren Leevwesens. Bi dissen Vörgang warrt de Böverflach vun Frömdzellen oder Frömdkörpers, de in’n Lief indrungen sünd, över jemehr Antigenmuster vun Immunglobulinen (Antikörper) un Fakters vun’t Komplementsystem bedeckt. Dordör künnt disse frömmen Zellen vun de endozyteeren Zellen (Phagozyten) vun’t Immunsystem kennt un tonichten maakt warrn. De bedeeligten Fakters warrt Opsoninen nöömt.

Dat wichtigste Opsonin is C3b, dat sik an den CR1-Rezepter op de Phagozyten (Monozyten, Makrophagen, Neutrophile Granulozyten un en Deel vun de dendritischen Zellen) binnt un dordör de Phagozytoos vun den markeerten Partikel anstöten deit. För’t Tonichtenmaken warrt also keen spezifischen Antikörper bruukt.
Honnigimmen

**Honnigimmen** (*Apis*) sünd Insekten ut de Böverfamilie vun de Immen (Apoidea). Dat Geslecht ümfaat negen Aarden. Dor kaamt acht vun ut Asien. 

Wenn de Lüde vun „Immen“ snackt oder ok vun „Honnigimmen“, denn meent se tomeist bloß de verscheden Rassen vun de Westliche Honnigimm. De is tohuse in Europa, man hüdigendags weert se vun Imkers över de ganze Welt hen holen un tücht. In veel Länner in Asien befaat sik de Imkers avers ok noch mit de Ööstliche Honnigimm, de dor an un for sik ehre Heimat hett.  De warrt in holten Blöck oder in Muerlöcker holen. Bavenhen weert ok noch wille Immen bruukt, wenn dat üm Honnig geiht. Sünnerlich de Resenhonnigimm un de Dwarghonnigimm speelt bi düsse so nömmte „Honnigjagd“ (honey hunting) en Rull. Bi de Kliffhonnigimm besteiht vunwegen düsse Jagd de Gefohr, dat se utrott’ weern kann. 

An un for sik gifft dat bi de Honnigimmen den Unnerscheed twuschen Aarden, de in Höhlen bröden doot (Ööstliche un Westliche Honnigimme) un anners wecke, de boot Nester, de free an’e Luft bummelt (Resenhonnigimme, Dwarghonnigimme). Vunwegen dat de Nester dör de Höhlen schuult weern, konnen sik düsse Aarden ut de Tropen ok heel wiet rut in Zonen mit matig Klima utbreden. Dor hefft sik denn verscheden Rassen utbillt, je na de Gegend. 

Dat Geslecht „Apis“ is ok dat eenzige Geslecht  vun de Unnerfamilie vun de Apinae. 

## De Honnigimmen ehre negen Aarden
* Kliffhonnigimm (*Apis laboriosa* Frederick Smith, 1871) – tohuse in’n Himalaya
* Resenhonnigimm (*Apis dorsata* Johann Christian Fabricius, 1798) – tohuse in Indien, Süüdoostasien, Borneo, Sri Lanka
* Westliche Honnigimm oder Europääsche Honigimm (*Apis mellifera* Linnaeus, 1758) – is an un for sik tohuse in  Europa, Afrika, Nah Oosten; midderwielen dör de Minschen över de ganze Welt hen utbreedt.
* Asiaatsche Rode Honnigimm oder Rode Honigimm (*Apis koschevnikovi* v. Buttel-Reepen, 1906) – is tohuse in Borneo
* *[[Apis nigrocincta]]* (Frederick Smith, 1861) – is tohuse in  Sulawesi, Mindanao
* Asiaatsche Bargimm (*Apis nuluensis* Tingek, Koeniger and Koeniger 1996) – is tohuse in Malaysia, Borneo
* Ööstliche Honnigimm oder Asiaatsche Honnigimm (*Apis cerana* Fabricius, 1793), fröher ok  Indische Honnigimm nömmt – is tohuse in Indien, Sri Lanka, Süüdoostasien, Borneo, Japan
* Dwarghonnigimm (*Apis florea* Fabricius, 1787) – is tohuse in Süüdoostasien, persisch Golf, Sri Lanka
* Dwargbuschimm oder Buschhonnigimm (*Apis andreniformis* Frederick Smith, 1858) – is tohuse in Süüdoostasien, Borneo

 

## Borns


## Literatur
*Friedrich Ruttner, Naturgeschichte der Honigbienen, Stuttgart 1992, ISBN=3-440-09125-2
*Nikolaus Koeniger, Gudrun Koeniger, Salim Tingek, Konkurrenz oder harmonisches Zusammenleben? Die Honigbienen Südostasiens, Allgemeine Deutsche Imkerzeitung Nr.6, 2006
* Karl Weiß, Bienen und Bienenvölker, München 1997, ISBN=3-406-41867-8
*Joachim Nitschmann,  Johannes Otto Hüsing, Lexikon der Bienenkunde, Wien 2002, ISBN= 3-85492-616-2
* Jürgen Tautz, Phänomen Honigbiene, Heidelberg, München 2007, ISBN=978-3-8274-1845-6

## Weblenks

* Ökologie – Wo dat mit de Honnigimmen lopen is
* Wat de Honnigimm in den Kreisloop vun de Natur bedüden deit
Frenulum breve

As **Frenulum breve** warrt en Verkörten vun dat *Vörhuutband* (*Frenulum praeputii*) twüschen de binneren Vörhuut un de vördere Siet vun’n Pint betekent.

Dat Vörhuutband is to kort, wenn dat Torüchtehn vun de Vörhuut sworer geiht as normal oder gor nich mööglich is. Mitünner warrt de Ekel bi’t Torüchtehn vun de Vörhuut oder bi de Erekschoon vun’n Pint dör den tostannen kamen Tog na vörn afknickt (as op dat Bild).

Wenn en Frenulum breve mechaansch to dull belast warrt, kann dat afrieten. De Reet vun de in dat Frenulum praeputii verlopen *Arteria frenularis* kann dorbi to en lang anduern, starken Blöden föhrn. Dorüm warrt bi en Frenullum breve en Operatschoon anraat. Dat gifft dree Mööglichkeiten to’n opereeren:
# de Frenulektomie, also dat Wegmaken vun’t Frenulum praeputii
# de Frenulotomie, also dat Dörsnieden vun’t Frenulum
# de Frenulumplastik, wat en Verlängern vun’t Frenulum mit Egenhuut is.

Dat Dörsnieden un dat Wegmaken sorgt in de Regl dorför, dat de Ekel wedder beweglich warrt. Bi de Verlängern vun’t Frenulum klappt dat nich jümmer. Vun’t Utsehn her bringt dat Wegmaken un de Verlängern de besten Resultaten.

Wenn dat Vörhuutband nich dull anreten is, heelt dat aver ok wedder. Dat Helen kann dör Behanneln mit Baden in lauwarm Kamillentee un mit Bepanthen ünnerstütt warrn. Man, in so en Fall schüll een tomindst 14 Daag lang Sex un Masturbatschoon nalaten, üm dat de wunne Steed nich mechaansch belast warrt. Disse Oort, en Reet sülvst to behanneln schall aver nich maakt warrn, wenn sik dat üm en echt Frenulum breve hannelt, bi dat en pienhaftig Inrieten wohrschienlich und en Ingriepen dör en Uroloog notwennig is.

In den Fall, dat gliektietig ok en Phimoos vörliggt, warrt en Zirkumzision maakt. En sünnern operativen Ingreep an’t Frenulum is dorbi nich mehr nödig, vun wegen dat de Vörhuutband mit in de Besnieden inslaten is. Dat Utmaat vun en Phimoos is faken eerst na en Behanneln vun’t Frenulum breve to sehn, so dat in’n Twievel toeerst dat Vörhuutband behanneln warrn schüll. En Zirkumzision bringt en grode Verännern mit sik und schüll dorum goot överleggt wesen. Man, op de annern Siet warrt op de Wies mööglicherwies noch en tweete Operatschoon nödig, so dat dat över’t Vörgahn gründlich nadacht warrn mutt. Mitünner kann ok beids in een Schritt na’nanner dörföhrt warrn.

Dat gifft ok Dokters, de allgemeen to’n Besnieden anraat, vun wegen dat dormit in de Kombinatschoon vun’t Dörsnieden oder Wegmaken vun’t Frenulum all möögliche Problemen mit de Vörhuut vörbi sünd.

De ünnerscheedlichen Operatschonen warrt normalerwies ambulant ünner öörtlich Bedööven maakt. Bit dat verheelt is, duert dat tomeist twee bit veer Weken. In disse Tiet mutt en mechaansch Belasten mööglichst hinnert warrn.

## Websteden
* Informatschonen to dat Thema (eng.)
Sprekertypen

**Sprekertypen** sünd in bi en dode Spraak oder ene Spraak, de an’t Starven is, de verscheden Aarden Sprekers, de in de Sotscholinguistik je Spraakkompetenz in de dode oder bedrohte Spraak ünnerscheden warrt.

De Övergang vun ene bedrohte Spraak hen to de dominanten Spraak is meist een Övergang, bi den een Deel Sprekers de bedrohte Spraak bloot deelwies oder unvullstännig leert.

Nancy Dorian weer de eerste, de den Begreep ** (‘Halvsprekers)’ för Gäälschsprekers in Sutherland, de grotendeels Engelsch un bloot unvullstännig Gäälsch  it starken engelschen Inflood snacken. Bi later Studien is dat Moddel uutboot worrn un anner Sprekertypen kemen daarto, so as de Besinners, de sik up een paar Wöör un Sätz besinnen, de man Spraak nich aktiv snacken köönt un de Passivsprekers, de de Spraak meist vullstännig verstaat, man nich snacken könt.

## Besinners
Besinners sünd bi en starvende oder dode Spraak de Lüüd, de de Spraak nich mehr aktiv snacken köönt, de sik aver noch op enkelte Wöör un Utdrück oder korte Texten (to’n Bispeel Riemels, Leder oder Gebeden) besinnen köönt. De Besinners gegenöver staht Lüüd, de de Spraak richtig snacken köönt (Sprekers), un Lüüd, de in de Spraak nich mehr würklich tohuus sünd, aver tominnst noch noog vun de Spraak afweet, dat se ganze Sätz tohoopkriegt (Halvsprekers). Bi Spraken, de noch nich lang dood sünd, sünd de Besinners en grote Help för de Spraakwetenschop, dat se tominnst noch wat vun de Spraak opteknen kann. Op de anner Sied sünd se aver ok gefährlich för Spraakwetenschoppers. Dat is faken swoor intoschätzen, woveel disse Lüüd würklich noch weten doot, un dat gifft ok Fäll, dat Lüüd sik bi Interviews mit Spraakwetenschoppers Wöör utdacht hebbt, dat se beter dorstaht oder wenn se hööpt, dat se Geld vun de Interviewers kriegt. De Status as Besinner, Halvspreker oder Spreker is nich fast un kann sik bi en Person ok ännern. Moderspraklers, de jemehr Moderspraak siet Johren oder Johrteihnten nich mehr snackt hebbt, sünd faken blot noch Halvsprekers oder sünd sogor blot noch Besinners.

## Footnoten
Tweeschen (Mehrdüdig Begreep)

**Tweeschen** betekent

* Tweeschen, in’n bioloogschen Sinn bi Minschen un annere Leevwesen,
* Tweeschen (Steernbild), een vun de 88 modernen Steernbiller in de Astronomie,
* Tweeschen as een vun de twölf Deerkreisteken ut de Astrologie,
* Kristalltweeschen, mit’nanner verwossen Kristallen,
* twee Speelkorten mit den glieken Weert bi’t Kortenspelen (to’n Bispeel bi’n Poker),
* Primtalltweeschen, twee Primtallen mit de Differenz 2 in de Mathematik.
968

## Wat passeert is
* Meideborg warrt Erzbisdom. So weer dat in't Johr vordem up de *Synood vun Ravenna* beslaten wurrn. Kaiser Otto I. harr sik dor sülms achter klemmt. Suffragane vun Meideborg weert de Bisdömer vun Merseborg, Zeitz un Meißen, de ok nee grünnt weert. Eersten Erzbischop vun Meideborg warrt Adalbert. 

## Boren

## Storven
* Willem, Arzbischop vun Mainz (* 929)
967

## Wat passeert is
* 

## Boren
* Boleslaw I., nömmt de Brave, vun 992–1000 Hartog vun Polen, 1003–1004 Hartog vun Böhmen, 1000–1025 eersten König vun Polen

## Storven
Orion

**Orion** betekent

* Orion, Figur ut de greeksche Mythologie,
* Orion, Steernbild in de Astronomie,
* Orion, en Sequenzer-Software,
* Orion, düütschen Erotik-Versandhannel,
* Orion-Warken, düütschen Fohrtüüghersteller,
* Orion Electronics, ungaarschen Elektronikhersteller,
* Sternwacht Orion, Steernwacht in Öösterriek,
* Orion, en bemannt Ruumfohrtüüch, dat vun de NASA entwickelt worrn is,
* Orion, en argentiensche Rakete för Högenforschen,
* Orion, en US-amerikaansche Rakete för Högenforschen,
* Orion, en Hoppen-Sort,
* Orion, en witte Reevsort,
* Orion Pictures Corporation, US-amerikaansch Filmünnernehmen,
* Orion, Oort in Alberta, Kanada,
* Orion, Oort in Arkansas, USA,
* Orion, Oort in Illinois, USA,
* Orion, Oort in Wisconsin, USA,
* Orion, Stadtgemeen in de Provinz Bataan, Philippinen,
* Orion, Gemeen in dat Département Pyrénées-Atlantiques, Frankriek,
* Orion von Theben, greekschen Grammatiker,
* Orion (1945–1998), US-amerikaanschen Sänger.

**Orion** oder **Orión** is de Familiennaam von

* Agustín Orión (* 1981), argentienschen Footballspeler,
* Ezra Orion (1934–2015), israeelschen Bildhauer.

Kiek ok bi: HMS Orion.
966

## Wat passeert is
* Den Kaiser Otto I. sien drüdden Tuch na Italien geiht los un duert bit 972

## Boren

## Storven
965

## Wat passeert is
* 

## Boren
* (um 965 rüm) - Sven Gavelboort, König vun Däänmark († 1014)

## Storven
* 1. März: Leo VIII., Paapst (* weet man nich)
964

## Wat passeert is
* 22. Mai: Benedikt V. wurrd Paapst, aber all an 23. Juni 964 all weer afsett.

## Boren

## Storven
* 14. Mai: Johannes XII., Paapst vun 955 af an (* 937 oder 939)
963

## Wat passeert is
* 4. Dezember: Paapst Johannes XII. wurrd afsett un Leo VIII., to'n nee Paapst maakt. 

## Boren
* Olav I. Tryggvason, König vun Norwegen († 1000)

## Storven
961

## Wat passeert is
* 26. Mai: De seven Johr ole Otto II. warrt in Aaken to'n Mitkönig vun sien Vadder Otto I. kröönt. 
* Ottos I. sien tweeten Tuch na Italien geiht los un duert bit 965. 
* De byzantiensche Feldherr Nikephoros Phokas erovert Kreta vun de Sarazenen torüch.

## Boren ahn bekannt Datum
* Sigmundur Brestisson, Hööftling vun de Wikingers († 1005)

## Storven
960

## Wat passeert is
* De däänsche König Harald Blautähn lett sik döpen. De Dänen weert Christen.

## Boren

## Storven
Strauhspier

**Strauhspier** is en plattdüütsche Musikgrupp ut Rene. To de Grupp höört Helmut Schnieders (Gitarr, Gesang), Nikolaus Evers (Gitarr, Gesang) un Hermi Sürken (Mundharmonika, Gesang). Grünnt hebbt se Strauhspier 1981. Helmut Evers (Kontrabass), Ulli Stiegemeier (Congas) un Peter Pabst (Slagtüüch) sünd denn ok mit to de Grupp tokamen. Na en Paus hett Strauhspier 1991 mit Schnieders, Evers un Sürken wedder nee anfungen.

1991 hett Strauhspier den Kulturpries vun de Stadt Rhene wunnen un 2008 hebbt se den Andreas-Rottendorf-Pries kregen.
2010 kam dann auk noch de Kulturpries von Kring Stemmert daoto.

## Warken

* *Hen un her.* CD, 4. Juni 2000
* *Wiehnachtsstään* CD 2008
* *Füör all düt un füör all dat* CD 2012
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
## Weblenken

* Websteed vun Strauhspier (hoochdüütsch)
Kanaadsch-arktisch Archipel

De **kanaadsch-arktisch Archipel** is die nöördliche Inselwelt vun Kanada. De liggt in’n Nöörden vun Kanada un grenst an Gröönland. De is to’n gröttsten Deel nich bewahnt. 

De Königin-Elisabeth-Eilannen sünd mit en Gesamtflach vun över 400.000 km² de gröttste Grupp vun Eilannen vun dat Archipel, anner groot Eilannen sünd t.&nbsp;B. de Baffineiland, de Victoria-Eiland un de Bankseiland.

*&nbsp;NT = Nordwest-Territorien, NU = Nunavut
Mandibeln

De **Böverkeven** bi de Insekten un annere Krabbeldeerter heet in de Fachspraak **Mandibeln**. Dat sünd de Mundwarktüüch bi al Mandibeldeerter, de to de Liddfööt tohöört. Na dat wetenschoppliche "Mandibulata-Konzept" weert dor de Kreeften un de Tracheendeerter to tellt. To de Tracheendeerter höört nu wedder de Sessfööt (un dormit all Insekten) un de Dusendfööt. Ümstreden is avers, ob de Entwicklung vun de sünnerlichen Mandibel-Ünnerkeven bi de Kreeften un de Tracheendeerter överhaupt övereen lopen is. 

Düsse Böverkeven sünd ümwannelt wurrn vun dat drüdde Beenpaar, wat dat fröher mol bi düsse Deerter an'n Kopp geven hett. In'n Groten un Ganzen besteiht en Böverkeev ut en dannige Kaulaad. Bi de Spinnen sünd dat de Peripalpen. 

Mit de Böverkeven weert Planten un Deerter tweibeten un tweikaut. Bavenhen könnt dor allerhand Saken mit anpackt un hen- un hersleppt weern. Bi Rövers warrt de Büüt mit de Böverkeven fungen. 

Bi allerhand Insekten un Kreeften sünd de Böverkeven ümformt in verscheden annere Mundwarktüüch, as Suugrüssel bi de Wandlüse oder Bottervagels.
Eggerik Beninga

**Eggerik Beninga** (* 1490 in Grimersum; † 19. Oktober 1562 ok dor) weer en freesch Geschichtsschriever ut dat adlig Geschlecht vun de Beninga, en vun de eerst Staatsmänner vun Oostfreesland, weer Drost to Leerort un togliek 1540-1556 Ratgever vun Gräfin Anna vun Oostfreesland.

Eggerik Beninga hett en oostfreesch Chronik, de *„[[Cronica der Fresen]]“*, in plattdüütsch verfaat. Se enthollt de Historie vun de Freesen vun de oldeste Tiet an bit 1562.   

Sien Graftsteen kann man in de Kark vun Grimersum finnen.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers
Maxillen

De **Unnerkeven** bi Kreeften un Insekten heet in de Fachspraak ok **Maxillen**. Bi de Insekten un bi de Tracheendeerter allgemeen sünd se en Deel vun de Mundwarktüüch. 

## Insekten
Insekten hefft sünnerlich spezielle Mundwarktüüch. De Upgaven sünd dorbi akraat fast leggt. De Böverkeven sünd de drüdde un veerte Extremität an den Kopp. De beiden eersten sünd de Antennen un de Ünnerkeven. En tweet Antennenpaar in mit de Evolutschoon verloren gahn. 

De tweeten Maxillen sünd bi de Insekten jummers to en eenheitliche Ünnerlipp tosamen wussen. Düsse Ünnerlipp draff een nich mit de Böverlipp dör’nanner kriegen. De Böverlipp slutt de Mundwarktüüch na boven hen af, man se hett sik nich vun de Extremitäten her entwickelt. Bi Insekten vun den „Steek-Suug-Typ“ is de Ünnerlipp, de ut de tweeten Böverkeven tosamenwussen is, de Grundlaag för dat Suugrohr. 

## Kreeften
Ok bi de Kreeften hölpt de Unnerkeven normolerwiese bi dat Freten mit. Man dor is dat allens en Övergang un mol weert de Maxillen ok to’n Swimmen bruukt. Bi de Kreeften sünd se de veerte un föffte Extremität in’e Koppbost (Cephalothorax). Hier warrt ok vun „Unnerkevenfööt“ (Maxillipeden) snackt, wenn sik an de Unnerkeven noch annere Been as Mundwartüüch ansluten doot. So is dat bi’n Flusskreeft, de hett dree Paar Unnerkevenfööt
Labium

**Labium** (latiensch Woort för „Lipp“) betekent

* Schaamlippen (Labia pudendi), bi’n Fro,
* Ünnerlipp, in dat Mundwarktüüch vun Insekten,
* sünnerliche Orgelpiepen.
Spitz (Insekten)

De **Spitz** is dat böverste Segment vun den Kopp vun Insekten un Kreeften. In de Fachspraak warrt se **Acron** oder **Prostomium** (vör den Mund) nömmt. Bi Insekten sitt dor de Facettenogen up.
Ünnerlipp (Insekten)

De **Ünnerlipp** (up Latiensch **Labium**) is en Deel vun de Mundwarktüüch bi Insekten. Se is tostanne kamen dör dat Tohopenwassen vun de tweeten Böverkeven, de dat fröher mol geven hett. De Ünnerlippen könnt lüttsch oder ok ganz langtagen utsehn (bi Mundwarktüüch vun den „Steek-Suug-Typ“)

## Literatur
* Herder-Lexikon der Biologie. Spektrum Akademischer Verlag GmbH, Heidelbarg 2003. ISBN 3-8274-0354-5

## Weblenken
*Biller vun Mundwarktüüch (hoochdüütsch), Ünnerlipp dunkelblau
Schedenvörhoff

De **Schedenvörhoff** (*Vestibulum vaginae*) is dat Rebeet twüschen de Puus un den Schedeningang bi Fronslüüd un Seken bi annere Söögdeerten. De Grenz twüschen Scheed un Schedenvörhoff is dör de Münnen vun de Miegröhr defineert. An disse Grenz liggt ok de Jumfernhuut (*Hymen*). De Schedenvörhoff warrt vun de groden un de lütten Schaamlippen bedeckt un schuult.

Üm den Schedenvörhoff rüm sünd enige Drüsen to finnen, de dorför sorgt, dat de Vagina fuchtig warrt, vun wegen dat de Scheed sülvst keen Drüsen bargt:
* Bartholinsche Drüüs (*Glandula vestibularis major*)
* Paraurethaldrüüs (*Prostata feminina*)
* lütte Vörhoffdrüsen (*Glandulae vestibulares minores*)

Blangen de gladde Muskulatur vun de Vörhoffwand sorgt de dweerstriepte Muskulatur (*Musculus constrictor vestibuli*) för den Versluss vun den Schedenvörhoff. Butendem is bi eenige Spezies (Minsch, hund, Peerd) in de sietlichen Vörhoffwand en sünner’t Swellgeweev (*Bulbus vestibuli*) utbillt, wat dat Gegenstück to’n Harnröhrenswellkörper (*Corpus spongiosum penis*) bi männliche Leevwesen is.
Steinitz-Gambit (Wiener Partie)

Nah Wilhelm Steinitz sünd eenig Anspeel-Varianten nömmt wurrn. So funn he ok dat nah hüm nömmt Gambit in de Wiener Partie ut:

1. e2-e4 e7-e5 2. Sb1-c3 Sb8-c6 3. f2-f4 e5xf4 4. **d2-d4**?! 

Wiel nah 4. ... Dd8-h4+ 5. Ke1-e2 de witt König sien Rockaadrecht verlesen deiht, wurr dat „Steinitz-Gambit“ vun völ vun sien Tietgenossen för nich korrekt hollen. Steinitz geev aber up de Meenen vun anner Lüüd nichts un hett an sien Meenen fasthollen. He hett denn ok mit dit Anspeel tegen Zukertort in de letzte Partie vun de Weltmeesterschapskamp 1886 wunnen.
Ranst

**Ranst** is en belgisch Gemeend in de Region Flannern mit 17.900 Inwahner un en Rebeet vun 43,58 km². Se liggt an de ööstlich Rand vun de Grootruum Antwerpen süüdlich vun de Albertkanal un besteiht neben de Hööftoort ut de Oortsdeelen Broechen, Emblem un Oelegem.

Da Stadtzentrum vun Antwarp liggt etwa 12 Kilometer (km) westlich un Brüssel 40 km süüdlich.

De nächst Autobahnaffohrten sünd Ranst un Massenhoven an de belgisch Autobahnen A21/E34 und A13/E313.

De ehmalge belgisch Radrennfohrer Herman van Springel is in de Gemeend boren.

## Weblenken
* offizielle Websteed vun de Gemeend
Ingeborg Wellmann

**Ingeborg Wellmann** (* 5. Mai 1924 in Breslau; † 6. Januar 2015 in Berlin) weer en düütsche Schauspelerin, Synchroonsnackerin un Kaberettistin.

Wellmann is all siet lang Johren Synchroonsnackerin un weer de düütsche Stimm vun Claire Trevor in *Ringo*, Sharon Tate in *Tanz der Vampire*, Jane Fonda in *Ein Mann wird gejagt*, Piper Laurie in *Gottes vergessene Kinder* oder Bonnie Hunt in *Rain Man*. 

En van hör bekanntere Rullen weer aber ok "Betty Geröllheimer" in de Tekentrickreeg  Familie Feuerstein.

Ingeborg Wellmann speel 1953 neben Hans Richter un Rudolf Carl in de Kummedie *Knall und Fall als Detektive* un 1960 in Dietrich Haugks *Heldinnen*. 
In’t Feernsehn weer se in de Serie *Wie gut, dass es Maria gibt zu sehen*. Se hörr aber ok to dat Ensemble vun de Berliner Stachelschweine un is mit hör Kolleg Heinz Giese verheiraadt, de in' Oktober 2010 storven is.

## Filmrullen (Utwahl)

## Weblenken
Herman Van Springel

**Herman Van Springel** (* 14. August 1943 in Ranst; † 25. August 2022) weer en belgisch Radrennfohrer. 

Van Springel kunn as Amateur 1962 sien eerst Rennen winnen un weer van 1965 bit 1981 Profi. Sein gröttste Erfolg weer 1968 de tweete Platz bi de Tour de France 1968, wo he mit en Rückstand van blots 38 Sekunn in’t Teel kommen de. Söss Daag lang harr he dat Geele Trikot dragen un verlor dat eerst up de letzte Etappe, en Eenzeltietfohren, an Jan Janssen ut den Nedderlannen. Van Springel kunn tüschen 1970 un 1981 söben Mal dat längste klassische Eendagsrennen in’t Radsport Bordeaux–Paris winnen. 1969 weer he Sieger bi dat Rennen Paris–Tours. 1970 un 1974 hett he dat Rennen Piel vun Brabant wunnen.

Nahderhenn is he to’n Ehrenbörger vun Grobbendonk nöömt wurrn.

## Weblenken
* Van Springel up De Wielersite.net

## Enkeld Nahwiesen
Keevklauendregers

As **Keevklauendregers** oder **Cheliceraten** (Chelicerata) warrt en Grupp vun Liddfööt (Arthropoda) betekent, de an dat tweete Koppsegment en sünnerlich ümwannelte Extremität wiesen doot. Dat sünd de „Keevklauen“ oder „Chelicere“. Bi de Keevklauendregers sünd dat de eersten Extremitäten an dat ganze Liev, vunwegen dat Föhlspriete bi jem fehlen doot (anners as bi Kreefte un Tracheendeerter).

To de Keevklauendregers höört över de ganze Welt hen bi 60.000 Aarden, dormank de Pielsteertkreeften un de Spinnen. To de Spinnen höört nu wedder de Skorpionen, de Weevspinnen, de Schoosters un de Mieten. Ok de Seeskorpionen, de midderwielen utstorven sünd, höört to düsse Grupp mit to. Dat sünd de gröttsten Liddfööt, de dat jemols geven hett. Bit up de Pielsteertkreeften un de Seespinnen leevt al Aarden vun düsse Grupp up Land, oder sünd vun dat Land ut denn eerst wedder in dat Water „inwannert“. So weer dat bi de Watermieten un bi de Waterspinn. 

## Systematik
De Keevklauendregers weert tomeist as Süsterngrupp vun de Mandibeldeerter (Kreeften un Tracheendeerter) ankeken. 

De Verwandtschop vun de Keevklauendregers ünner'nanner is wiethen noch nich klaar stellt. Dor warrt noch över streden. Sünnerlich, wat de Asselspinnen angeiht, is gor nich klaar, wo de henhöörn doot, man ok mank de Spinnen warrt de Saak mol so un mol so ankeken. Hier folgt nu dat „klassische“ System vun de Verwandtschop, so as Weygold un Paulus (1979) dat dorstellt hefft. An un for sik warrt dat noch an'n meisten gellen laten.

## De Verwandtschop vun de Keevklauendregers

## Literatur

* Anderson, DT (2001): *Invertebrate Zoology*, 2nd Ed., Oxford Univ. Press, Kap. 14, S. 325, ISBN 0-19-551368-1
* Barnes, RSK, Calow, P., Olive, PJW, Golding, DW, Spicer, JI (2001): *The invertebrates - a synthesis*, 3rd ed., Blackwell, Kap. 8.4, S. 174, ISBN 0-632-04761-5
* Brusca, RC, Brusca, GJ (2003): *Invertebrates*, 2nd Ed., Sinauer Associates, Kap. 19, S. 653, ISBN 0-87893-097-3
* Moore, J (2001): *An Introduction to the Invertebrates*, Cambridge Univ. Press, Kap. 14, S. 207, ISBN 0-521-77914-6
* Ruppert, EE, Fox, RS, Barnes, RP (2004), *Invertebrate Zoology - A functional evolutionary approach*, Brooks/Cole, Kap. 18, S. 554, ISBN 0-03-025982-7

### Wetenschoppliche Literatur

* Hwang, UW, Friedrich, M, Tautz, D, Park, CJ, Kim, W (2001): *Mitochondrial protein phylogeny joins myriapods with chelicerates*, Nature **413**, S. 154
* Weygoldt, P (1998): *Evolution and systematics of the Chelicerata*, Experimental and Applied Acarology, **22**, S. 63
* Wheeler, WC, Hayashi, CY (1998): *The phylogeny of the extant chelicerate orders*, Cladistics, **14**, S. 173
Gonopodium

En **Gonopodium** (gr. *gon* = „Tügung“ oder *gonos* = „Geboort“, „Herkamen“ un *podion* = „lüttjen Foot“; Mehrtall Gonopoden) is allgemeen en Extremität, de mit de Evolutschoon ümwannelt is un nu to'n Bislaap bruukt warrt. So'n Gonopoden gifft dat bi de Heken vun allerhand Deerter, de keen Penis hefft, as bi de Liddfööt (Arthropoda), bi de Kreeften, de Dusendfööt (Myriapoda) un ok bi Knaken- un Knorpelfisch. Bi de Liddfööt sünd de Gonopoden dat eerste Beenpaar vun dat Achterlief, dat ümwannelt wurrn is.
Extremität

En **Extremität** (lat., Mehrtall **Extremitäten**) is an un for sik dat, wat vun dat Lief vun en Deert oder Minschen afstahn deit. Also dat, wat an de verscheden Delen vun dat Lief an hangen deit. Sünnerlich sünd dat Anhäng, de bi dat Vorutkamen hölpt (as Been un Flünken), man ok de Formen, de sik dor mit den Loop vun de Evolutschoon ut billt' hefft (kiek bi de Liddfööt).

In de Anatomie vun den Minschen weert de Extremitäten ok *Leden* nömmt (Arms un Been).
Ganglion

En **Ganglion** (vun ooltgr. γάγγλιον *gagglíon*, „Knubbel“, „Buul“, Mehrtall: **Ganglien**) is en Knütt vun Nervenzellen in dat Nervensysteem, man buten dat Zentralnervensystem. To de Ganglien warrt ok *Nervenknütten* seggt.

Bi ringere Deerter, as Ringelwörm un Liddfööt sett sik dat Zentralnervensystem tohopen ut en Reeg vun gröttere Ganglien, de mit de Evolutschoon to'n Brägen utwussen sünd. 

## Ganglien bi de Söögdeerter (Utwahl)
* Ganglion celiacum
* Ganglion cervicale medium
* Ganglion cervicale superius (bi Deerter: *Ganglion cervicale craniale*)
* Ganglion ciliare
* Ganglion distale
* Ganglion Gasseri
* Ganglion geniculi
* Ganglion inferius
* Ganglion mesentericum superius (bi Deerter: *Ganglion mesentericum craniale*)
* Ganglion mesentericum inferius (bi Deerter: *Ganglion mesentericum caudale*) 
* Ganglion oticum
* Ganglion paravertebrale
* Ganglion prevertebrale
* Ganglion submandibulare
* Ganglion proximale
* Ganglion pterygopalatinum
* Ganglion spinale
* Ganglion spirale (*Ganglion Corti*)
* Ganglion superius
* Ganglion stellatum (*Ganglion cervicothoracicum*)
* Ganglion trigeminale (*Ganglion Gasseri*, *Ganglion semilunare*)
* Ganglion vestibulare (*Ganglion Gasteri*)

## Ganglien bi de Liddfööt un ringere Deerter
Bi de Liddfööt un Anneliden fallt sünnerlich de Ganglien an dat Vörenn vun dat Fallreepnervensystem up. Vunwegen, dat se ünner un boven den Strott liggen doot, weert se Böver- un Ünnerstrottganglion nömmt.
List vun luthersch-reformeerte Karken

Disse Siet is ene List vun evangeelsche Karken, de en uneert sünd oder ut luthersche un reformeerte Gemenen bestahn. Een vun dree Düütschen höört to de luthersch-reformeerte Kark 
Evangeelsche Kark in Düütschland. 
## Belgien
Düütsch snackene Evangeelsche Kark in Belgien
## Düütschland
*Evangeelsche Kark in Düütschland
**Union vun evangeelsche Karken in de Evangeelsche Kark in Düütschland
***Evangeelsche Lannskark vun Anhalt
***Evangeelsche Lannskark in Baden
***Evangeelsche Kark in Berlin-Brannenborg-slees'sche Böverlausitz
***Breemsche Evangeelsche Kark
***Evangeelsche Kark in Hessen un Nassau
***Evangeelsche Kark vun Kurhessen un Waldeck
***Evangeelsche Kark in Medeldüütschland
***Evangeelsche Kark vun de Palz (Protestantsche Lannskark)
***Pommersche Evangeelsche Kark
***Evangeelsche Kark in't Rhienland
***Evangeelsche Kark vun Westfalen

## Frankriek
Union vun Protestantsche Karken vun Elsass un Lothringen
## Indien
Malabar Baseler Deutsche Missinskirche
## Luxemborg
Protestantsche Kark vun't Groothartogdoom Luxemborg
## Nedderlannen
Protestantsche Kark in de Nedderlannen
## Öösterriek
Evangeelsche Kark vun't A.u.H.B. in Öösterriek
## Tschechien
Evangeelsche Kark vun de böhmschen Bröder
959

## Wat passeert is
* 

## Boren

## Storven
* 1. Oktober: Eadwig, König vun England (955–957), König vun Wessex (957–959) (* um 941 rüm)
* 9. November: Konstantin VII., Kaiser vun Byzanz (* 905)
955

## Wat passeert is

* 10. August: Otto I. de Grote winnt gegen de ungaarschen Riedersuldaten in de Slacht up dat Lechfeld bi Augsborg. Na mehr as 50 Johren hefft de Överfäll vun de Ungarn nu en Enne. 
* 16. Oktober: In de Slacht an de Raxa kriggt Otto de Grote de slaawschen Abodriten ünner.
* 16. Dezember: Octavian von Spoleto wurrd Paapst un gifft sück de Naam Johannes XII.

## Boren

## Storven
* 8. November: Agapitus II., Paapst
954

## Wat passeert is
* 

## Boren
* (um 954 rüm): Malcolm II., König vun Schottland († 1034)

## Storven
* Malcolm I., König vun Schottland.
953

## Wat passeert is
* De Kanzler vun dat Hillge Röömsche Riek, Brun, warrt Arzbischop vun Köln un Hartog vun Lothringen. 

## Boren

## Storven
950

## Wat passeert is
* Otto, de Grote kriggt Böhmen ünner.
* Addrup was to'n eersten Mol in en Urkunn upschreven.

## Boren

## Storven
(1391) Carelia

**(1391) Carelia** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 16. Februar 1936 vun de finnisch Astronom Yrjö Väisälä in Turku opdeckt wurrn is.

De Naam vun de Asteroid is van de latiensch Beteken vun de finnisch-russch Grenzregion Karelien afleidt.
Yrjö Väisälä

**Yrjö Väisälä** (* 6. September 1891 in Kontiolahti, Finnland; † 21. Juli 1971 in Rymättylä, Finnland) weer en finnisch Astronom un Physiker.

Väisälä hett 1922 sien Doktertitel makt un hett to de Tiet as Vermeter un Astronom bit 1925 an dat Geodätisch Institut vun de Universität Turku. He hett sück dor mit de Triangulation un hett dat Konzept vun de *[[Interferenz (Physik)|Lichtinterferenz]]* to dat Meeten vun Längen up groode Entfernungen utfunnen. 1925 wurr he Perfesser för Physik. 

In sien wiedere Loopbahn hett Yrjö Väisälä sien Tätigkeitsfeld to de Meteorologie un Astronomie henn verlagert. He överdroog de Methode vun de Triangulation up astronoomsch Objekte. Väisälä gehör to de Grünner vun de Astronoomsch Steernwacht vun de Universität Turku in dat Johr 1952 un weer bit to sien Dood ok dorvan de Direkter. En vun sien Schöler weer de Astronomin Liisi Oterma un sien Assistent weer Heikki A. Alikoski.

In de Loop vun sien wetenschaplich Arbeit hett he 128 Asteroiden un 2 Kometen opdeckt. En Maandkrater wurr nah hüm nömmt as ok de Asteroiden (1573) Väisälä un (2804) Yrjö.

He weer ok en grooten Anhänger vun de Spraak Esperanto un sogor Präsident vun de *Internacia Scienca Asocio Esperantista* ("Internatschonal Vereenigung vun Esperanto Wetenschapler") in 1968.

## Borns
Bundsautobahn 226

De **Bundsautobahn 226** (Afk.: **BAB 226** oder **A226**) is en korte Autobahn in’n Noorden vun Lübeck. Dat veer Kilometer lange Stück föhrt vun de BAB&nbsp;1 bi Bad Schwartau  na Lübeck-Siems, woneem se in de B&nbsp;75 inmünnen deit. Dat is de Verbinnen twüschen Lübeck in Travemünn (Skandinavienkai). För de Straat vun de Utfohrt Siems in Richt Lübeck besteiht in’n Herrentunnel vun de B&nbsp;75 en Mautplicht.

An’t Autobahndreeeck Bad-Schwartau gifft dat keen Mööglichkeit, vun de BAB&nbsp;1 vunn Noorden ut direkt op de BAB&nbsp;226 optoföhren. Ok in de Gegenricht kann een vun de BAB&nbsp;226 nich op de BAB&nbsp;1 in Richt na Noorden opföhren. Man mutt dorför al an de Anslussteed Lübeck-Däänschborg afföhren un ruchweg een Kilometer op Stadtstraten dör Lübeck un de Gemeen Ratekau  bit na de Anslusssteed Sereetz  vun de BAB&nbsp;1 föhren oder anners rüm.

## Weblenken
* Naue Streckenbeschrieven vun de A&nbsp;226
Bundsautobahn 250

De **Bundsautobahn 250** (Afk.: **BAB 250** oder ok **A&nbsp;250**) weer en regionale Autobahn in’n Noorden vun Düütschland. Se weer in’n allgemenen Spraakbruuk faken ok as *Maschener Autobahn* betekent. Siet 2010 is se keen egenstännige Autobahn mehr, se billt nu dat nöördliche Deelstück vun de A&nbsp;39 .

De A 250 füng in’n Süüden vun Hamborg an, woneem se vun de A&nbsp;7 aftwiegt is. Vun dor föhr se över en Läng vun 28&nbsp;km na Lünborg. Dor güng se in de B&nbsp;4 över, de sülvst in’n wieteren Verloop in de B&nbsp;209 övergüng. De Autobahn is in mehrere Afsnitten freegeven worrn:
* 1985: vun’t Autobahnkrüüz Maschen bit na de Anslusssteed Maschen
* 1987: wieter bit na de Anslusssteed Winsen (Luh)-West
* 1991: wieter bit na de Anslusssteed Winsen (Luh)-Oost
* 1995: wieter bit na Lünborg-Noord

Mit den Ansluss an de A&nbsp;39 vun Wulfsborg an de A&nbsp;250 gifft dat nu en dörgahn Verbinnen vun dat Industrierebeet Bronswiek/Soltgitter bit na’n Hamborger Haven. Offiziell ümnöömt weer de A&nbsp;250 an’n 3. November 2010.

## Weblenken

* Naue Streckenbeschrieven vun de A&nbsp;250
Soho

**Soho** betekent

* SoHo, Stadtdeel vun New York (afkört ut **''So**uth of **Ho**uston Street''),
* Soho, Stadtdeel vun London,
* Soho, Stadtdeel vun Birmingham,
* Soho, Stadtdeel vun Hongkong,
* Soho, en Fregatt vun de noordkoreaansche Marine,
* SoHo, Organisatschoon vun de sozialdemokraatschen Homosexuellen in Öösterriek,
* Solar and Heliospheric Observatory, en Sünnobservatorium.
Najin-Klass

De **Najin-Klass** is en Klass vun Fregatten vun de noordkoreaansche Marine. Dat gifft twee Scheep vun de Najin-Klass. Noordkorea höllt sien Militärdaten streng geheem un de Daten vun de Najin-Klass sünd nich genau bekannt. Dat sünd recht lütte Fregatten, de vör allen to’n Schutz vun Küst un Havens good sünd. Dat eerste Schipp ut de Klass is 1973 boot worrn un dat twete 1975.