open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blanche Bingley

**Blanche Bingley Hillyard** (* 3. November 1863 in Greenford, Grootbritannien; † 6. August 1946 in London) weer en engelsch  Tennisspelerin. Se weer mit den Olympiasieger in’t Herren-Düppel van 1908 George Hillyard verheiraadt.

Se wunn van 1884 an sössmal dat Daameneenzel in Wimbledon un stunn todem söbenmal in’t Finale. Fiev vun hör Niederlagen betruck se tegen Charlotte Dod, de woll weltbest Tennisspelerin to de Tiet. 1897 un 1900 wunn se ok de internatischonale düütsch Tennismeesterschapen (German Open).

Dat letzte Mal is Blanche Bingley 1912 in Wimbledon antreden.

2013 wurr Bingley in de International Tennis Hall of Fame upnommen.
Alicia Molik

**Alicia Molik** (* 27. Januar 1981 in Adelaide) is en ehmalge austraalsch Tennisspelerin vun poolsch Afstammen. 

Se wunn hör eerst Grand-Slam-Finale in’ Düppel 2005 bi de Australian Open tosommen mit Swetlana Kusnezowa. In’ Juni 2007 wunn se todem den Düppel-Titel bi de French Open tosommen mit de Italienerin Mara Santangelo.

Bi de Olympisch Sömmerspelen 2004 in Athen wunn se in de Daameneenzelkonkurrenz de Bronzemedaille, nah en Sieg gegen de Russin Anastassija Myskina. Ok 200 und 2008 hett se an Olympisch Spelen deelnommen, dorbi aber kien Medaille wunnen.

In’ September 2008 geev Molik hör vörlööpig Karriereenn’ bekannt. 

En Johr later is se aber mit en Sieg wedder up de Tour torüchkehrt. 2011 hett se hör Loopbahn aber endgültig afslooten.

## Turniersiege
### Eenzel

### Düppel

## Weblenken
* Molik up Commons
* WTA-Profil (engelsch)
* ITF-Profil (engelsch)
* Fed-Cup-Statistik (engelsch)
Carl Samuel Leberecht Hermann

**Carl Samuel Leberecht Hermann** (* 20. Januar 1765 in Königerode, Harz; † 1. September 1846 in Schönebeck an der Elbe) weer en düütsch Aptheker un Chemiefabrikant. 

## Leven un Wark
Hermann övernehm nah sien pharmazeutisch Utbildung in Halberstadt 1792 de Apthek in Groß Salze bi Madeborg. Bi Ünnersöken vun den Affall vun de königlich Saline in Schönebeck hett he rutfunnen, dat disse Affälle as Utgangsmaterial för cheemsch Produkte deenen kunnen. Af 1794 wunn Hermann ut disse Affälle mit sien Firma Hermania Kalium- un Magnesiumsolten as ok Soltsüer. He führ as eerst in Düütschland dat Leblanc-Verfahren to de Herstellung vun Soda in.

Hermann hett 1817 unafhängig un meest to glieker Tiet mit den düütschen Chemiker Friedrich Stromeyer (1776-1835) dat Element Cadmium (Cd) opdeckt. Disse Opdecken hett he aber in’ Gegensatz to Strohmeyer nich in dat Zinkcarbonat, sonnern bi de Analyse vun Zinkoxid makt.

## Hööftwark
* *Über das schlesische Zinkoxyd, und über ein darin gefundenes sehr wahrscheinlich noch unbekanntes Metall*, in: *Gilberts [[Annalen der Physik]]* 59, 1818, S. 95f.; 66, 1820, S. 285–289.

## Dit un Dat

De 2004 ut de beid ehmalgen  Schönebecker Gymnasien "Dr.-Tolberg" un "Im Malzmühlenfeld" entstahn nee Schoolkomplex, wurr Hermann to Ehren up de Naam "Dr.-Carl-Hermann-Gymnasium" döfft. 

## Born
* Biographien-Sammlung Institut für Germanistik - Fakultät für Geistes- Sozial- und Erziehungswissenschaften - Otto-von-Guericke-Universität Magdeburg
* Anonymus: *Von der Königlich-Preußischen Chemischen Fabrik zum modernen Dienstleister.* Sichere Chemiearbeit (BG Chemie) 59(4), S. 27 (2007), https://web.archive.org/web/20070927051319/http://www.bgchemie.de/files/35/SCA_0407_72dpi.pdf

## Literatur
* BioApo 1, 265f.
* Johann C. Poggendorff, Biographisch-literarisches Handwörterbuch, Bd. 1, 1863, Sp. 1080.
* Wilhelm Schulze, Aus der Geschichte der Stadt Schönebeck, Ms. 1962, 474–485 (StadtA Schönebeck: Bl. 524.4).
* Pharmazeutische Zs. 122, 1977, 1791–1795.
* Baudenkmale im Kreis Schönebeck, 1988, 30.
* 1797–1997. Vom Apotheker H. zur Hermania Dr. Schirm GmbH. 200 Jahre Chemische Industrie in Schönebeck, 1997, 10–16 (B).

## Weblenken
* Hermann in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
Stefan Kießling

**Stefan Kießling** (* 25. Januar 1984 in Lichtenfels) is en ehmalger düütsch Footballspeler. 

## Verein
Kießling is en Middelstörmer, de siet 2006 för Bayer 04 Leverkusen speelt, nahdem he dorvör fiev Johr lang bi den 1. FC Nürnbarg speelt hett. In sien Jöögd weer he bi TSV Eintracht Bamberg aktiv.

In de Saison 2005/06 gelung hüm bi den 1. FC Nürnberg de Dörbröök un he wurr Stammspeler; Kießling harr in de Saison in 31 Spelen 10 Doren schaten. Darnah is he för ruch weg fiev bit söss Millionen Euro an den Rhien nah Leverkusen wesselt. Intüschen hett he sien Verdrag bit 2012 verlängert. 

För den 1. FC. Nürnbarg hett he 59 Bundsligaspele maakt (13 Doren) un dorto noch 14 Tweetligaspele mit 2 Doren. För Leverkusen keem het bit to dat Enn vun de Saison 2008/2009 up 97 Bundsligaspele (29 Doren).

## Nationalmannschap
Sien Debüt in de düütsch Football-Natschonalmannschap geev he an’ 28. März 2007. Bit 2010 keem Kießling up 6 Lännderspelen. Dornah is he nich mehr beropen wurrn.

## Privates
Kießling is verheiraadt un hett en Söhn.

## Weblenken
* Stefan Kießling up Transfermarkt.de
* Stefan Kießling up Fussballdaten.de
* Interview mit Stefan Kießling up Fussballjunkies.de
Steernwacht Riesa

De **Steernwacht Riesa** is en vun de Stadt Riesa un den Steernfrünnen Riesa bedreeven  Steernwacht. Se befind sück in dat ehmalge Schoolgebäude in de Riesaer Oortsdeel Weida.

## Historie
De Steernwacht Riesa wurr in dat Johr 1970 as Schoolsteernwacht erricht. Dat oorsprünglich  Instrumentarium vun de Steernwacht weern en 6" Spegelteleskop in de Steernwachtkuppel as ok mehrere Zeiss-Telementoren. 1989/90 wurr de Steernwacht dör en engageerten Bürger för den Verfall bewohrt. 1996 kreeg de Steernwacht en modern 30-cm-Schmidt-Cassegrain-Spiegelteleskop.
Siet disse Tiet wurrd de Steernwacht hööftsächlich dör ehrenamtlich Amateurastronomen ut de Region bedreeven, de ok in der Vereen „Sternenfreunde Riesa“ sünd. 

## Weblinks
* Websteed vun de Steernwacht Riesa
* Webseite der Sternenfreunde Riesa
Arteria cervicalis profunda

De **Arteria cervicalis profunda** (*deepe Halsslagader*) is en Arterie vun’n Hals. Se twiegt ut’n Truncus costocervicalis af un verlöpt twüschen den eersten Rippenhals un den Dweerfoortsatz vun’n sössten Halswarvel in Richt na de Warvelsüül twüschen den Musculus semispinalis capitis un cervicis na’n Kopp to. In Hööch vun’n tweeten Halswarvel swinnt se. Se versorgt somit de achtere Nackenmuskulatur.

## Literatur
* Hermann Voss, Robert Herrlinger: Taschenbuch der Anatomie, Band II: Eingeweide, Kreislaufsystem. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart 1988, 17. Opl., S.376-377. ISBN 3-437-00502-2
Kiffa

**Kiffa** (arabisch:كيفة) is de Provinzhööftstadt vun de Region Assaba in’ Süüden vun  Mauretanien. Dor leven etwa 30.000 Inwahner. De Wüstenoort (Sahel-Klima) hett ok en Floogplatz (IATA Code KFA) mit en 1600 Meter langen Pist.

För Touristen interessant ist de Markt mit Kunsthandwark un de Moschee. Bekannt is de Oort för hör antik Glaskeden.
Arteria intercostalis suprema

De **Arteria intercostalis suprema** (*böverste Twüschenrippenslagader*) is en Arterie vun’n Hals. Bi Minschen twiegt se ut den Truncus costocervicalis af un spiest de beiden achteren Twüschenrippenslagadern  (Arteria intercostalis posterior I un II), de in jemehrn Twüschenrippenruum na vörn loopt.

Bi de meisten annern Söögdeerten verhollt sik de Slagader meist jüst so. Ok dor twiegt se ut den Truncus costocervicalis oder ok direkt ut de Arteria subclavia oder den Truncus brachiocephalicus un spiest de eersten Twüschenrippenarterien, de bi Deerten op de Rüchsiet loopt un as *Arteriae intercostales dorsales* betekent warrt. Bi Hunnen verloopt disse Bloodfatten dorsal vun de Rippenhalsen, un warrt bi jem dorüm as *Arteria vertebralis thoracica* betekent.

## Literatur
* Hermann Voss, Robert Herrlinger: Taschenbuch der Anatomie, Band II: Eingeweide, Kreislaufsystem. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart 1988, 17. Opl., S.376-377. ISBN 3-437-00502-2
* Uwe Gille: *Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia.* In: F.-V. Salomon u. a. (Rgv.): *Anatomie für die Tiermedizin.* Enke-Verlag, Stuttgart, 2. w. Opl. 2008, S. 404–463. ISBN 978-3-8304-1075-1
Ooltpleistozän

Dat **Ooltpleistozän** oder **Ünnere Pleistozän** (In marine Rebeden ok as **Calabrium** betekent) is de längste Afsnitt vun de Epoch Pleistozän vun de Eerdhistorie. Anfungen hett dat vör ruchweg 1,806 Millionen Johren un güng vör üm un bi 0,781 Millionen Johren to Enn. Dorna keem dat Middelpleistozän.

## Naam
Man geiht dorvun ut, dat dat ünnere Pleistozän in tokamen Tiet in „Calabrium“ ümnöömt warrt. De böverste Stoop vun’t Pliozän, also dat Gelasium, is butendem in dat Pleistozän mitrintogen worrn un höört nu to dat Quartär. De Naam „Ooltpleistozän“ is dorüm nich mehr akkerat, vun wegen, dat disse Stoop nu de tweete vun’t Pleistozän warrt.  Ein *Global Stratotype Section and Point* (GSSP; ruchweg dat glieke as en Tyypprofil) is opstunns noch nich fastleggt worrn.

## Definitschoon
De Ünnergrenz vun de Stoop liggt jüst över’t Top vun de magneetsche Polaritäts-Chronozoon C2n (Olduvai-Chronozoon) un den Utstarvhorizont vun de kalkigen Nannoplankton-Oort *Discoaster brouweri* – dat is de Basis vun de kalkigen Nannoplankton-Zoon CN13. Bito fallt de Basis mit dat eerste Opduken vun de kalkigen Nannoplankton-Form *Gephyrocapsa* spp. un den Utstarvhorizont vun de planktonischen Foraminiferen-Oort *Globigerinoides extremus* tosamen. De bövere Grenz is dör de Brunhes-Matuyama-Ümkehr vun dat Eerdmagnetfeld defineert.

## Literatur
*Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2005 ISBN 9780521786737 
* Wighart von Koenigswald: *Lebendige Eiszeit. Klima und Tierwelt im Wandel.* Theiss-Verlag, 2002, ISBN 3-8062-1734-3
* Maria Bianca Cita, Luca Capraro, Neri Ciaranfi, Enrico Di Stefano, Maria Marino, Domenico Rio, Rodolfo Sprovieri und Gian Battista Vai: *Calabrian and Ionian: A proposal for the definition of Mediterranean stages for the Lower and Middle Pleistocene.* Episodes, 29(2):107-114, Beijing 2006

## Borns


## Weblenken
* Deutsche Stratigraphische Kommission (Rgv.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
*''Detailed charts: Neogene - Late Oligocene (0-33 Ma time-slice)'', Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy (pdf, 2,65 Mb)
Nördernee

**Nördernee** () is een vun de oostfreesch Inseln in de Noordwesten vun Düütschland. 

Mit en Rebeet vun 26,29 Quadratkilometern is Nördernee nah Borkum de tweetgröttst Eiland vun de Inselgrupp. Insgesamt 85 Prozent vun de Inselflach gehört to de Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer.

De Stadt Nördernee, en Eenheitsgemeende, umfaat de gesamte Insel. Se gehört nah de Gebietsreform to de Landkreis Auerk. Mit 5.981 Inwahner (Stand: 31.12.2016) hett se de meest Inwahner vun all oostfreesch Inseln. 1948 kreeg Nördernee dat Stadtrecht. Bekannt is de Lüchttoorn vun Nörderneei.

## Weertschop un Infrastruktur

För de Weertschop is vör allen de Tourismus wichtig.

### Verkehr

Anners as welk von de annern oostfreeschen Inseln is Nördernee nich autofree. En grote Rull speelt de Autoverkehr aver nich, denn dat gifft op de Insel blots een Oort.

De Autoverkehr mit’n fasten Wall löppt över de Autofähren von de Reederee Nörden-Frisia, de von’n Haven Nördernee bet Nörddiek knapp 50 Minuten bruukt.

Op’n Flegerplatz Nördernee köönt ok Flegers op de Insel lannen.

### Oortsschiller

Nördernee höört to de Öörd mit tweesprakige Oortsschiller Plattdüütsch/Hoochdüütsch. De tweesprakigen Schiller sünd 2009 opstellt worrn. Dor stünn toeerst as plattdüütschen Naam *Nörderneei* op. Dat weer von wegen dat dat Binnenministerium verlangen dee, dat plattdüütsche Naams op Oortsschiller von dat Institut för nedderdüütsche Spraak oder de Oostfreesch Landschap för good befunnen warrn mööt. De Oostfreesch Landschap hett sik na ehre Rechtschrievregeln för *Nörderneei* utspraken. Dat fünnen de Lüüd op Nördernee aver nich good, denn de Naam is vörher al jümmer *Nördernee* schreven worrn. Dorüm is de Schrievwies 2012 von *Nörderneei* op *Nördernee* ännert worrn.

## Footnoten
(3892) Dezsö

**(3892) Dezsö** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 19. April 1941 vun de finnisch Astronomin Liisi Oterma in Turku opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 12,426. 

De Asteroid is nah de ungaarisch Astronom Lóránt Dezsö nömmt wurrn.
Maurice Allais

**Maurice Félix Charles Allais** (* 31. Mai 1911 in Paris; † 9. Oktober 2010 ok dor) is en franzöösch Ingenieur un Wertschapswetenschapler. 1988 kreeg he den Nobelpries för Wertschapswetenschapen „für seine bahnbrechenden Beiträge zur Theorie der Märkte und der effizienten Nutzung von Ressourcen“.

## Leven
Boren in Paris, hett Allais sien Afsluss an de École Polytechnique in Paris makt un hett denn an de École Nationale Supérieure des Mines de Paris studeert. He weer siet 1944 Perfesser för Wertschap an de École Nationale Supérieure des Mines de Paris un Direkter vun dat dortige Wertschapsanalyse-Zentrum (siet 1946). In dat Johr 1949 kreeg he sien Doktertitel vun de Universität Paris.

## Utteknungen
All mit 22 Johren kreeg Maurice Allais de eerste vun tallriek Utteknungen, de hüm tospraken wurrn. 

### Wertschapswetenschapen
De meest Pries un Utteknungen kreeg he in de Beriek vun de Wertschapswetenschapen. Bevör he 1988 den Nobelpries kreeg, wurr he vördem all mit folgend Utteknungen un Ehrungen bedacht: 
* Prix Laplace, 1933 und Prix Rivot der Französischen Akademie der Wissenschaften
* Prix Charles Dupin, 1954 der Académie des sciences morales et politiques für seine Arbeit „A la recherche d'une discipline économique“ (1943)
* Lanchester Prize der Johns Hopkins University un der Operations Research Society of America (1958) för dat 1957 verapenlicht Wark „Method of Appraising Economic Prospects of Mining Explorations over Large Territories - Algerian Sahara Case Study“.
* Prix Joseph Dutens, 1959 der Académie des sciences morales et politiques för sien Arbeit „La Gestion des Houillères nationalisées et la théorie économique“ (1953)
* Groot Pries vun de Atlantic Community (1960) der Association française pour la Communauté Atlantique för sien Arbeit „L'Europe unie, route de prospérité“ (1959)
* Großer Preis André Arnoux der Association pour la liberté Économique et le Progrès Social (1968) för sien Gesamtwark.
* Goldene Medaille (1970) der Société d'Encouragement pour l'Industrie Nationale för sien Gesamtwark
* Goldene Medaille (1978) des Centre National de la Recherche Scientifique för sien Gesamtwark
* Prix Robert Blanché, 1983 der Académie des sciences morales et politiques för sien Arbeit „Fréquence, Probabilité et Hasard“ (1982)
* Prix Zerilli Marimo der Académie des sciences morales et politiques (1984) för sien Gesamtwark
* Prix Spécial der Jury Dupuit-de-Lesseps (1987) för sien Gesamtwark
* Nobelpries för Wertschapswetenschapen (1988)

### Physik
Ok för sien Forschungen in de Naturwetenschapen wurr Maurice Allais mehrfak uttekent. So kreeg he oder weer he:
* den Prize Galabert der Société Française d'astronautique (1959) för sien Forschungen över de Gravitatschoon un de Bewegung vun den Foucaultschen Pendel.
* Priesdräger vun de Gravity Research Foundation (1959) för sein Afhandlung „New Theoretical and Experimental Research Work on Gravitation (1959)

## Weblenken
* Maurice Allais in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Autobiography up de Siet vun de Nobelpries
* Websteed vun Maurice Allais
William Gregor

**William Gregor** (* 25. Dezember 1761 in Trewarthenick, Cornwall, England; † 11. Juni 1817 in Creed, Cornwall) weer en engelsch Geistlicher un Mineraloog.

Gregor hett 1791 dat Element Titan in’ Titaniesen opdeckt, ofschons man dat eerst later faststellt hett. Oorsprünglich weer Martin Heinrich Klaproth as Opdecker angeven un so is ok de Naamsgeevung nah de Vörslag vun Klaproth vörnommen wurrn.

Gregor weer siet 1814 Liddmaat vun de Royal Geological Society of Cornwall. He weer verheiraadt un harr een Dochter. Storven is he an Tuberkulose.
William A. Fraker

**William A. Fraker** (* 19. September 1923 in Los Angeles, Kalifornien; † 31. Mai 2010 in desülvige Stadt) was en US-amerikaanschen Kameramann un Speelbaas. För sien Arbeiten weer he sössmol för den Oscar vörslahn un tweemol is he för sien Levenswark ehrt worrn. In de Johren 1979 bit 1980, 1984 un 1991 bit 1992 is he Präsident vun de American Society of Cinematographers wesen.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Fraker weer sössmol för den *[[Oscar]]* vörslahn un dreemol för den *[[BAFTA Film Award]]*, künnen vun disse Priesen aver keen winnen. Uttekent weer he mit dree priesen:
* 1969: mit den *[[NSFC Award]]* in de Kategorie *Best Kamera* för *Bullitt*
* 2000: mit den *Pries för’t Levenswark* vun de *[[American Society of Cinematographers]]*
* 2003: mit den *Pries för’t Levenswark* vun’t *[[Camerimage]]*

## Websteden
Neutrino (Mehrdüdig Begreep)

**Neutrino** betekent

* Neutrino, en Elementardeelken,
* QNX Neutrino, en Version vun’t Echttiet-Bedriefsystem,
* en Brukerböverflach för de d-box 2.
Wladimir Burmakin

**Wladimir Burmakin** (russisch: Владимир Анатольевич Бурмакин, bi de Weltschachbund FIDE *Vladimir Burmakin*; * 6. Juni 1967 in Murmansk) is en russisch Schachspeler. 1993 kreeg he den Titel Internationaler Meester, siet 1994 is he Grootmeester.

Sien best Ergebnis bi russisch Eenzelmeesterschapen weer de deelt Darte Platz 1994 in  Elista, dat *Moskau Open* wunn he in dat sülvig Johr gemeensam mit Jewgeni Najer. 1995 wunn he dat *Tschigorin Memorial* in Sankt Petersburg, 1997 dat *4. Karl-Wagner-Gedenkturnier* in Graz. 2000 wunn he dat *11. Casino Open* in Seefeld in Tirol, 2001 nochmal dat Grazer *Karl-Wagner-Gedenkturnier*. 2003 wunn he dat Turnier to’n 300. Johresdag vun de Gründung vun de Stadt Sankt-Petersburg, dat *Staufer-Open* in Schwäbisch Gmünd und at Open in Capelle-la-Grande. Dat *20. Internationale Open* in Bad Wörishofen wunn he 2004 gemeensam mit Aloyzas Kveinys. 2006 wunn he dat *5. Ciudad-Turnier* in Dos Hermanas und at *27. Open* in Béthune. 2007 wunn he to’t tweeten mal dat *Staufer-Open*. 2008 wunn he dat *BDO Permier-Turnier* in Haarlem un 2009 da *11. Internationale Schach-Open* in Salou.

Vereensschach speel he in de 1990er-Johren in Russland. To’n eersten Mal för en  nichtrussischen Vereen speel he 2009 in de spaansch Mannschapsmeesterscha, un zwar för *Binissalem*. De aktuelle Elo-Tall vun de in Iwanowo wahnend Schachprofi bedrocht 2492 (Stand: Januar 2019), sien bither hööchst weer 2627 in Juli 2009.

## Weblenken

* FIDE-Kort vun Wladimir Burmakin (engelsch)
* Mehr as 1650 nahspeelbar Schachpartien Burmakins up 365Chess.com (engelsch)
* Interview mit Wladimir Burmakin (franzöössch)
Spermizid

**Spermiziden** sünd Stoffen, de Spermien dood maakt un dormit en Befruchten hinnert. Spermiziden warrt also bi’n Sex as Middel to’n Verhöden anwennt.

De meisten Spermiziden bargt de cheemsche Verbinnen Nonoxynol-9 as medizinsch wirksomen Bestanddeel, de in de letzten Johren diskuteert worrn is. Produkten to’n Verhöden warrt ok op de Grundlaag vun Melk- un Zitronensüür anboden. Solke Produkten sünd na de Definitschoon an sik keen Spermiziden, vun wegen dat in en suur Miliö blots lahm aver nich dood maakt warrt. Dör de glieken Afsicht bi de Anwennen un de glieke Produktform as’n Gel warrt se faken dormit verwesselt. De Spermien künnt nich mehr aktiv swemmen un ok bi den Modermund mit sien basisch Ümfeld nich mehr passiv ankamen. Bi en vergliekbore Wirkwies hebbt Produkten, de free sünd vun Nonoxynol-9, den Vördeel dat se bi’n Oralsex nich bitter smeckt.

Spermiziden gifft dat in ünnerscheedliche Formen. Se sünd to’n Bispeel in vele Schedentappen binnen un warrt as Spermizid-Gel anboden. Eenige Herstellers vun Kondomen geevt bi jemehr Produkten en spemizid Gleedmiddel bi. Spermiziden hebbt en Pearl-Index vun 3 bit 21.

Gels un Cremes to’n Verhöden schüllt jümmer tohopen mit en Sparrmethood (to’n Bispeel en Kondom oder en Diaphragma) bruukt warrn, üm de Sekerheit grötter to maken. Cremes un Tappen mit Spermiziden, de nich op Grundlaag vun Water maakt worrn sünd, drööf aver nich tosamen mit Kondomen bruukt warrn, vun wegen dat de dat Gummi angripen dood un poröös maakt.

## Borns


## Weblenken
* Verhöden, cheemsche Methoden bi Schwanger-info.de vun de Bundeszentrale för gesundheitliche Opklären (BZgA)
* Cheemsch Verhöden vun Pro Familia (Düütschland)
Pearl-Index

De **Pearl-Index** is en Maattall, de angifft, wo veel Fronslüüd, de sexuell aktiv sünd, in een Johr swanger warrt. Nöömt is de na den US-amerikaanschen Biologen Raymond Pearl (1879-1940).

Mit den Pearl-Index kann meten warrn wo goot op en Methood to’n Verhöden Verlaat is. Üm so lütter de Pearl-Index is, desto sekerer is de Methood. De Formel dorför is:
:::\mbox{Pearl-Index} = \frac{\mbox{Tall vun de Swangerschoppen} \cdot 12} {\mbox{Tall vun de Fronslüüd}  \cdot \mbox{Tall vun de Anwennmaanden}} \cdot 100

Bi’t Beweerten vun en Methood mutt ünnerscheedt warrn twüschen de theoretische *Methodensekerheit* n de praktischen *Anwennsekerheit*. De eerste ümfaat blots Swangerschoppen, de vörkamt, liekers, dat de Methood *richtig* anwennt worrn is. De twete tellt ok Swangerschoppen, de dör *Fehlers bi’t Anwennen* passeert. In de Praxis is dat nich mööglich nipp un nau twüschen de beiden to ünnerscheden, so dat de Pearl-Index vun een Methood in verschedene Studien bannig wesseln kann. De vele Methoden hangt de Pearl-Index ok dorvun af, wo goot de Anwenners sik utkennt un wo veel Insichten se al hebbt.

## Betogsweert
Bi regelmatigen Bislaap ahn jichtenseen Methood to’n Verhöden gifft de Pearl-Index de Fruchtborkeit an, de vun’t Öller afhangt. För 20-jährige Fronslüüd liggt de Pearl-Index ruchweg bi 85, bi 35-jährige bi 50 un bi 40-jährige Fronslüüd blots noch bi 30. In’t Öller vun 45-50 geiht de denn mit Insetten vun de Menopause op 0 rünner.

## Bedüden
Statistisch wichtige Parameters as to’n Bispeel, wo faken Sex praktizeert warrt, wo groot de Steekproov oder wo groot de Samttall tomindst wesen mutt, warrt bi’n Pearl-Index nich vörschreven. Jüst bi ne’e Methoden to’n Verhöden seggt de Pearl-Index, as he t.&nbsp;B. vun de Herstellers angeven warrt, nich all to veel ut.

De Pearl-Index warrt nauer, je länger un verbreedter en Methood to’n Verhöden insett warrt.

## Weblenken
* Sekerheit vun Methoden to’n Verhöden (netdoktor.de)''
Anton Wübbena-Mecima

**Anton Wübbena-Mecima** (* 31. Oktober 1920 in St. Georgiwold bi Weener; † 6. Juli 2002 ok dor) weer en düütsch Politiker (CDU). He weer Landraad vun de Landkreis Leer un Afordnter in’ Landdag vun Neddersassen. 

Wübbena-Mecima hett de Volksschool in St. Georgiwold un dornah de Middelschool un en Landweertschaplich Fackschool in Weener besöcht. Van 1940 bit 1945 weer he Suldat in den Tweeten Weltkrieg. 1942 hett he den Hoff vun sien Öllern övernommen. 

Wübbena-Mecima is 1947 de CDU bitreden. 1951 wurr he Böversielrichter vun de vereenigt  Großsoltborger Sielacht. Siet 1971 weer he stellvertredend ehrenamtlicher Böversielrichter vun de Sielacht Rheiderland. As Vertreder vun de Landkreis Leer weer Wübbena-Mecima Liddmaat vun de Wertschapsförderungssellschap Ostfriesland-Unterems e.V.

Wübbena-Mecima weer af 1946 Ratsherr un van 1952 bit März 1973 Börgermeester in St. Georgiwold un togliek Ratsheer vun de Stadt Weener. Van 1965 bit März 1973 weer he Landraad, dornah stellvertredend Landraad vun de Landkreis Leer. In de söbente bit negente Wahlperiood gehör he vun 1970 bit 1982 dem Landdag vun Neddersassen an. In de teint Wahlperiood is he nahrückt un gehör den Landdag nochmals van’ 3. Juli 1985 bit 20. Juni 1986 an. Wübbena-Mecima is mit dat Bundsverdeenstkrüüz 1. Klasse uttekent wurrn. 

## Literatur

* Barbara Simon: *Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994: Biographisches Handbuch,* 1996, Seite 413.
Hassaleh

**Hassaleh** (ι&nbsp;Aurigae) is de Beteken vun en Resensteern in’t Steernbild Föhrmann. De traditschonelle Naam vun den Steern is **Al Kab**, wat en korte Form is vun **Kabdhilinan** (arab. för „Sprungbeen vun’n Tögelholler“).

De Steern hett en schienbore Helligkeit vun +2,69m un en Afstand vun ruchweg 512 Lichtjohren vun de Eer. De Helligkeit is wohrschienlich üm 0,6m minnert dör interstallaren Stoff.

In’t Johr 2007 is op en Drapen in Grekenland bericht worrn, dat sik en Poor vun Objekten üm den Resensteern in en 2-to-1-Resonanz dreihn schall. Disse Objekten müssen brune Dwargen wesen, de Ümlooptieten vun ruchweg 2 un 4 Johren hebben müssen. En Mindstmasse is för de beiden Dwargsteerns aver nich angeven worrn. In en Studie vun 2008 is rutkamen, dat en Periood vun 1460 Daag (ruchweg 4 Johren) op en mööglich Objekt hendüüt, dat nich seen warrn kann un noch bestimmt warrn müss.

## Borns
Marina Krogull

**Marina Krogull** (* 21. Oktober 1961 in Berlin) is en düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin. Krogull is de düütsch Stimm vun Suzanne Somers in de Rull vun de  *Carol Lambert* in de US-amerikaanisch Sitcom „Step by Step“ (düütsch: Eine starke Familie). In de Bibi Blocksberg-Hörspeelfolg 49 (Der Hexengeburtstag) un Folge 92 (Die Junghexenbande) snackt se de Junghex Arkadia.

As Schauspelerin speel Marina Krogull to’n Bispeel in Der Prinz hinter den sieben Meeren (1982), Insel der Träume (1990) oder Tatort (2007).

Sie is verheiraadt mit den Schauspeler un Synchroonsnacker Udo Schenk.

## Synchroonarbeiten (Utwahl)
* Suzanne Somers in Step by Step (düütsch:Eine starke Familie)
* Holly Hunter in The Piano un The Firm
* Amanda Plummer in The Fisher King un Pulp Fiction
* Rosanna Arquette in The Whole Nine Yards (düütsch:Keine halben Sachen)
* Téa Leoni in Wyatt Earp
* Laura Linney in Love Actually (düütsch:Tatsächlich...Liebe)
* Penelope Ann Miller in Kindergarten Cop
* Marilyn Monroe in Don't Bother to Knock (düütsch:Versuchung auf 809)
* Nia Peeples in Blues Brothers 2000
* Molly Shannon in How the Grinch Stole Christmas (düütsch:Der Grinch)
* Jayne Brook in Chicago Hope
* Sofia Milos in 
* Cynthia Nixon in Sex and the City
* Mary Steenburgen in Step Brothers

## Filmrullen (Utwahl)

## Weblinks
* 
* 
*Foto
Udo Schenk

**Udo Schenk** (* 11. April 1953 in Wittenberge) is en düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker. 

## Leven
Nah sien Schauspeelstudium an de Theaterhoochschool Leipzig debüteer he in en Määrken up en Bühn in Karl-Marx-Stadt, truck later nah Berlin, wo he van 1975 bit 1985 an dat Maxim-Gorki-Theater engageert weer. Nebenbi gasteer he ok an dat Düütsch Theater Berlin. Schenk övernehm bi dat Feernsehn vun de DDR eenig Hööftrullen in Filmprodukschonen un hett later ok in eenig DEFA-Speelfilmen mitwarkt, so as bispeelswies *Dach überm Kopf*.

Bi en Theatergastspeel in de Bundsrepublik hett sück Schenk 1985 vun dat restlich  Ensemble afsett un hett de DDR verlaten. In’ Ansluss doran fung he en nee Loopbahn in de Bundsrepubliek an. He weer denn an Theater in Köln un Berlin tätig. Schenk övernehm tallriek Film- und Feernsehrullen, wobi he meest den aalglatten *Bösewicht* oder *Schurken* dorstellen de. Seit 2007 stellt he en vun de Stammcharakters (Dr. Kaminski) in de ARD-Serie *[[In aller Freundschaft]]* dor. 

Hüüd leevt Schenk weer in Berlin un is mit de Schauspeelkollegin Marina Krogull verheiraadt.

## Synchroonarbeiten
Butendem is Udo Schenk siet 1985 in de Synchroonisatschoon tätig. In mehreren hunnert Produkschonen hett he sien sünnere Stimm ünner annern Kevin Bacon (etwa in *[[Sleepers]]* un *[[Mystic River]]*), Kenneth Branagh (*Gingerbread Man*), Jeffrey Combs (as *Weyoun* in *[[Star Trek: Deep Space Nine]]* as ok as Thy’lek Shran in *[[Star Trek: Enterprise]]*), Brad Dourif (*[[The Lord of the Rings: The Two Towers (Film)|Der Herr der Ringe: Die zwei Türme]]*), Michael Emerson (as *Benjamin Linus* in *[[Lost (Feernsehreg)|Lost]]*), Keanu Reeves  in *Bram Stoker’s Dracula*,  Bill Paxton in *Tombstone*, Ralph Fiennes (u.&nbsp;a. *[[The English Patient]]*, *[[Red Dragon]]* un *[[Harry Potter and the Goblet of Fire (Film)|Harry Potter und der Feuerkelch]]*), Fredric Lehne (*[[Supernatural]]*), Gary Oldman (ünner annern *[[The Dark Knight]]*, *[[Air Force One (Film)|Air Force One]]* un *[[The Fifth Element]]*) un Kevin Spacey (*[[The Usual Suspects]]*) lehnt.

Udo Schenk is de Faststimm vun Ray Liotta. So ünner annern in *[[Goodfellas]]* (1990, Regie Martin Scorsese), *[[Unforgettable]]* (1996, Regie John Dahl) und *[[Cop Land]]* (1997, Regie James Mangold).

Wiederhenn wurr Udo Schenk bannig beliebt un bekannt as düütsch Synchroonstimm vun de Computerspeelfigur Raziel, in de Computerspelen *Soul Reaver 2* un *Legacy of Kain: Defiance*. He is ok as Doktor T. in dat PC-Adventure *[[Jack Keane]]* to hörrn. In de Hörspeelreeg *John Sinclair Edition 2000* snackt Udo Schenk völ verscheeden Charaktere.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblinks
*
*
*Indrääg to Udo Schenk in de HörDat
* Bild up de Siet vun de Agentur Drews

## Enkeld Nahwiesen
Spekulatschoon

**Spekulatschoon** (vun lat. *speculari*, utkieken, utkukeluren) betekent

* in de Alldagsspraak so’n Saken, de nich to bewiesen sünd un wo doch vun snackt warrt,
* Spekulatschoon, in de Weertschop dat Streven, slank veel Winnst mit sien Investitschoon to maken,
* Spekulatschoon, en Aart vun dat Denken in de Philosophie.
Zampel

En **Zampel**, **Zampelbüdel** oder **Zampeltasch** is de plattdüütsche Naam för en Büdel oder lüttjen Sack ut Linnen, as de Habenarbeiders em fröher över de Schuller nahmen hefft. Dat Woort kummt vun dat engelsche Woort „sample“ („Proov“) vun her. In Bremerhaben, Bremen  un Hamborg arbeiden de Schauerlüde un Habenarbeiders in’n Freehaben. De Göder, wo se dor mit to doon harrn, mössen vertollt weern, wenn se ut’n Haben na de Stadt rutbröcht weern. Sunnerlich vun Tabak, Koffi un Rum hefft se denn avers geern wat bisiet nahmen un in ehren Büdel mit na buten smuggelt. Wenn dat nich toveel weer, hefft de Tollbeamten en Oog toknepen, man wenn dat toveel weer, geev dat Verdreet. Up jeden Fall versöchen de Habenarbeiders dat mit de Utreed, dor hannel sik dat nich um Smuggelgoot bi, man bloß um en „sample“ („Proov“), un dor weer ja woll nix gegen in to wennen. 

Düsse Zampel is avers nich bloß to’n Smuggel bruukt wurrn, an un for sik weer dor dat Warktüüch in, un allens, wat de Lüde so bruken döen: „Lang man her - kümmt allens in'n Zampel rin.“
Federgo

De **Federgo**, ok **Federitga** is en histoorsch Landschap, gelegen an de noordwestlich Rand vun Oostfreesland direkt an’t Wattenmeer, wat in etwa dat hüüdige  Krummhörn umfaat. Vör den Inbröök vun de Leybucht sall ok dat Karkspeel Nörden noch to’n Federgo hörrt hemm. Sien Naam kreeg de Go woll nah en dor wassend, upfällig Sumpplant.

De Federgo grens in Oosten an dat Brookmerland un in’ Süüden an dat Emsigerland.

## Enkeld Nahwiesen
Edwin Gerhard Krebs

**Edwin Gerhard Krebs** (* 6. Juni 1918 in Lansing, Iowa; † 21. Dezember 2009 in Seattle, Washington) weer en US-amerikaansch Biochemiker. 

Krebs studeer siet 1936 Medizin un Chemie an de University of Illinois at Urbana-Champaign un an de Washington University in St. Louis. 1948 wurr he Perfesser an de University of Washington in Seattle.

1992 kreeg he tosommen mit Edmond Henri Fischer den Nobelpries för Physiologie oder Medizin „för hör Opdecken vun de Mechanismen, welke de Stoffwesselvörgänge in Organismen stüern“.

## Weblenken
* Autobiographie up de Siet vun den Nobelpries
Edmond Henri Fischer

**Edmond Henri Fischer** (* 6. April 1920 in Shanghai; † 27. August 2021 in Seattle, Washington)) weer en Swiezer- US-amerikaansch Biochemiker.

1992 kreeg he tosommen mit Edwin Gerhard Krebs den Nobelpries för Physiologie oder Medizin „för hör Opdecken vun de Mechanismen, welke de Stoffwesselvörgänge in Organismen stüern“. Fischer is emeriteert Perfesser för Biochemie an de University of Washington in Seattle.

He weer siet 1948 verheiraadt un harr twee Kinner.

## Weblinks
* Autobiographie up de Siet vun den Nobelpries
(1722) Goffin

**(1722) Goffin** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 23. Februar 1938 vun de belgisch Astronom Eugène Joseph Delporte in Ukkel opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 12,041. 

De Asteroid is nah de belgisch Astronom Edwin Goffin nömmt wurrn.
Nobelpries för Physiologie oder Medizin

De **Nobelpries för Physiologie oder Medizin** (sweedsch: *Nobelpriset i fysiologi eller medicin*) is en vun de Priesen, de vun de sweedschen Chemiker un Utfinner Alfred Nobel (1833-1896), de dör de Entwicklung vun dat Dynamit to en grooten Riekdom kommen weer, in sien Testament stift wurr. De Pries wurrd jeds Johr siet 1901 vun de Nobelversammlung vun dat *[[Karolinska Institutet]]* in Stockholm nah de Maatgaav vun Nobel an de verlehnt, de in dat vergangen Johr „die wichtigste Entdeckung in der Domäne der Physiologie oder Medizin gemacht hat“.

## Verleihungskriterien

### „Physiologie oder Medizin“

De Pries wurrd faken afkört as *Medizinnobelpreis* betekent. Dat is nich ganz richtig, wiel Alfred Nobel sien 1895 nedderleggt letzten Will utdrücklich de *Physiologie* mit inslutt. De Physiologie hett domols aber en völ grööteren Beriek umfaat, as de medizinische Physiologie, Rebeeden, de hüüd vör allen de Biologie, de Biochemie oder Biophysik torekent wurrn. So harr dat Karolinska Institutet, de sweedsch medizinische Universität dicht bi Stockholm, all immer en grooten Speelruum in de Utwahl vun de Bewerber. De Pries 1973 för Konrad Lorenz hörrt t.B. in dat Rebeet vun de Biologie (Verhaltensforschung).

### „Der größte Nutzen für die Menschheit“

Nah den Willen vun Alfred Nobel sull de Pries an denjenigen verlehnt wurrn, de *im letzten Jahr* mit sien *Entdeckung* den *größten Nutzen für die Menschheit* erbrocht hett. De Bedingung vun de „Entdeckung“ truck de forschenden Grundlagenfächer in de Medizin tegenöver de anwendt Facken vör. Un tatsächlich geevt dat bedüüdend mehr Priesen för Forscher in de Immunologie, de Genetik oder Neurobiologie as an de vun de Pharmazie, de Diagnose oder sogor de praktisch Therapie. 

Welke Opdecken den *größten Nutzen für die Menschheit* erbrocht hett, is immer noch Gegenstand vun völ Diskussionen. De Entwicklung vun dat DDT dör den Swiezer Chemiker un Nobelpriesdräger 1948 Paul Hermann Müller wurrd vun de hüüdige Standpunkt ut faken kritiseert. DDT dröfft wegen de Giftigkeit för Minsch un Deerten nicht mehr bruukt wurrn un is verboden, man liekers kunnen dör sien Anwendung nah Schätzungen vun de WHO ca. 25 Millionen Minschenleven rett wurrn. Dat dat Tüch so giftig is, wussen weder de Utfinner noch de Nobelversammlung, as se de Pries vergeven hemm.

## Priesdräger
*Kiek ok:* List vun de Nobelpriesdräger för Physiologie oder Medizin

Eerst Priesdräger weer de Düütsche Emil von Behring, anner berühmt Priesdräger weern Robert Koch, Otto Loewi un de Opdecker vun de DNA-Struktur James Watson un Francis Crick.

De Pries wurr van 1901 bit 2009 in insgesamt 100 Jahren an 195 Priesdräger vergeven, teihn dorvan Fruen. To’n eersten kreeg 1947 en Frau de Nobelpries, as letzt vun all fiev Nobelpriesen (De sösste, der Wertschapsnobelpries wurr eerst 1969 inführt). Hüüd is de Fruenandeel höhger as bi all anner wetenschaplich Nobelpriesen (Physik, Chemie). He kann an bit to dree Personen to glieker Tiet vergeven wurrn. Van 1915 bis 1918, in de Johren 1921, 1925 un van 1940 bit 1942 funn kien Verlehung statt, dat Priesgeld wanner torüch in den Fundus.
Martin Lewis Perl

**Martin Lewis Perl** (* 24. Juni 1927 in New York; † 30. September 2014 in Palo Alto, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Physiker. För sien Opdecken vun dat Tauon kreeg he tosommen mit Frederick Reines 1995 den Nobelpries för Physik.

1955 hett he sien Doktertitel an de Columbia University makt. 

## Schriften
* Reflections on Experimental Science, World Scientific 1996
* The discovery of the tau lepton, in Lillian Hoddeson, Laurie Brown, Michael Riordan (Hrsg.): The Rise of the Standard Model, Cambridge University Press 1997, S. 79–100

## Weblenken
* Autobiographie up de Siet vun de Nobelpries

## Enkeld Nahwiesen
Karine Ruby

**Karine Ruby** (* 4. Januar 1978 in Bonneville, Département Haute-Savoie; † 29. Mai 2009 an’ Mont Blanc) weer en franzöösch Snowboardfohrerin. 

Ruby weer de weltwiet spoodriekst Snowboarderin. Se hett an dree Olympisch Spelen deelnommen un wunn twee Olympiamedaillen. Bi söss Snowboard-Weltmeesterschapen tüschen 1996 und 2005 hett se söss Gold- un veer Sülvermedaillen wunnen. In de  Snowboard-Weltcup vun de FIS wunn se söss mal in de Gesamtweltcup un dartein mal in de Disziplinen-Weltcups.

Tosommen mit  Isabelle Blanc un Doriane Vidal (Halfpipe), beid ok ut Frankriek, domineer se af Midden vun de 1990er Johren de Snowboard-Szene. Se weer en vun de wenigen Spitzenathletinnen, de vun Anfang an blots bi Rennen vun de FIS start is un nich för de konkurreerend ISF fohren is. Noch vör de  Olympisch Winterspelen 2006 hett se seggt, to dat Enn vun de Saison Bott maken to wullen un is in’ März 2006 ok torüchtreden. Dree Johr later is se in en Gletscherspalt störrt un to Dood kommen. 

## Wat se schafft hett

### Olympisch Spelen
* Nagano 1998: Gold in’ Riesenslalom
* Salt Lake City 2002: Sülver in’ Parallel-Riesenslalom

### Weltmeeesterschapen
* Lienz 1996: Gold im Riesenslalom
* Innichen 1997: Gold im Boardercross, Sülver in’ Parallel-Slalom, Sülver in’ Riesenslalom
* Madonna di Campiglio 2001: Gold in’ Parallelslalom, in’ Riesenslalom un in’ Boardercross
* Kreischberg 2003: Gold im Boardercross, Sülver in’  Parallelslalom
* Whistler Mountain 2005: Sülver in’ Boardercross

### Weltcup
* Gesamtweltcup: 1996, 1997, 1998, 2001, 2002, 2003
* Riesenslalom-Weltcup: 1995, 1996, 1997, 1998, 2001
* Slalom-Weltcup: 1996, 1997, 1998
* Parallel-Riesenslalom-Weltcup: 2002
* Boardercross-Weltcup: 1997, 2001, 2003, 2004
* 67 Siege bi Weltcuprennen, 122 Podestplatzen

## Weblenken

* Karine Ruby bei sports-reference.com
* Portrait bei olympic.org
* Übersicht Erfolge bei EXPN

## Enkeld Nahwiesen
Franz Anton Ries

**Franz Anton Xaverius Ries** (* 10. November 1755 in Bonn; † 1. November 1846 ok dor) weer en düütschen Geiger.

## Leven

Ries gull as en „Wunnerkind“ vun de Geige un weer Konzertmeister vun dat Kurfürstlich Hofforchester in Bonn, deren Leitung he laterhenn övernehm. He hörr de Illuminaten in Bonn an un, nach de sein Uplöösen, de Bonner Lesegesellschaft. Bi dat eerste  Beethovenfest van 1845 kreeg he de Ehrendokterwürde vun de Universität Bonn un wurr to sien 90. Geburtsdag mit den Root-Adler-Oorden uttekent.

## Lehrer vun Ludwig van Beethoven un Johanna Kinkel

Franz Xaverius Ries wahn in Bonn tegenöver Ludwig van Beethovens Geburtshuus mit de sien Grootvader in en Huus. He hett den jungen Ludwig Geigenünnerricht geven un hett nahderhenn ok mit hüm in de Hoffkapelle speelt. 

En anner prominent Schölerin vun Ries war Johanna Kinkel.

## Familie

Franz Anton Ries weer de Vader vun Ferdinand un Hubert Ries, beid  ok begabt Musiker.

Dat Graff vun Franz Anton Ries befind sück up den Olden Karkhoff in Bonn.

## Literatur
* [ Robert Eitner: Ries, Dr. Franz Anton. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 28, Duncker & Humblot, Leipzig 1889, S. 569–573]
* Josef Niesen: *Bonner Personenlexikon*, Bouvier Verlag, Bonn 2007, ISBN 978-3-416-03159-2
Ferdinand Bruckner

**Ferdinand Bruckner** (* 26. August 1891 in Sofia, Bulgarien; † 5. Dezember 1958 in Berlin; eegentlich *Theodor Tagger*) weer en öösterrieksch-düütsch Schriever un Theaterleiter.

## Leven
Ferdinand Bruckner, Söhn vun en öösterrieksch Geschäftsmann un en franzöösch Översetterin, verbroch sien Jöögd, nahdem sück sien Öllern trennt harrn, in Wien, Paris un Berlin, wo he en Musik-Studium anfungen hett. 1916 hett he sück aber vun de Musik afwendt un sück de Lyrik widmet. In de folgend Johren hett he en poor Gedichtbände rutegeven un 1917 broch he de Tietschrift Marsyas mit Texten vun Autoren as Alfred Döblin oder Hermann Hesse herut. In dat Johr 1922 hett Bruckner dat Berliner Renaissance-Theater grünnd, un de Leitung 1927 an Gustav Hartung afgeven.

In de Johren 1926 un 1930 keemen de Stücke *Krankheit der Jugend* un *Elisabeth von England* ünner dat Pseudonym *Ferdinand Bruckner* rut. Nahdem he dormit Spood harr, hett he ok sien richtig Naam bekannt geben, de Naam hett he aber eerst 1946 ännert. 

1933 muss he nah Paris trecken un schreev dor dat Wark *Die Rassen*, wat tegen de Nazis weer. 1936 truck he in de USA um, harr dor aber wenig Spood. Eerst twintieg Johr nah sien Flucht ut Düütschland is Bruckner 1953 wedder nah Berlin torüch kommen, wo he deen an dramaturgisch Berader an’t Schillertheater arbeiden dee un 1958 storven is.

## Warken

* *Der Herr in den Nebeln*, 1917
* *[[Krankheit der Jugend]]*, 1926
* *Die Verbrecher*, 1928
* *Elisabeth von England*, 1930
* *Timon und das Gold*, 1932
* *Die Rassen*, 1933
* *Simon Bolivar*, 1945
* *Fährten*, 1948
* *Früchte des Nichts*, 1949/51
* *Pyrrhus und Andromache*, 1951

## Översetten
* He hett *Death of a Salesman* vun Arthur Miller 1949 översett.

## Literatur
* E. Rieder-Laska, *Ferdinand Bruckner. Leben und Werk eines österreichischen Dramatikers*, 1959

## Ehrungen
* 1957 Literaturpries vun de Stadt Wien
* En Gedenktafel an sien Wahnhuus in Berlin, Kaiserdamm 102.

## Weblenken
* Ferdinand Bruckner in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Ferdinand Bruckner: Forschungsprojekt vun de FU Berlin
Grissini

**Grissini** (sing. *Grissino*) sünd dünn Brotstangen. Grissini stammen oorsprünglich ut dat 14. Johrhunnert ut de Region um Turin un wurrd dor traditschonell as Appetitmaker in Restaurants un Pizzerien verwendt. Ok in dat övrige Italien staht se up meest jeder Restaurantdisch un ok to Huus wurrd se gern eeten, wat dat riekhollig Angebot in’ Levensmiddelhannel bewiest.
Blersum

**Blersum** is en Stadtdeel vun de Stadt Wittmund in de glieknaamig Landkreis in Neddersassen.

## Lage
Blersum liggt 4 km noordwestlich vun Wittmund un is siet de kommunal Rebeetsreform 1972 en Deel vun de Stadt. Geografisch is de Oort an de nöördlich Geestrand ansiedelt. Nöördlich vun de Oort slutt dück direkt de Marsch an.

## Historie

1420 weer dat Karkspeel Blersum de Sendkark Wittmund toordndt. Bei hörrn damals to dat Bisdom Bremen. De Karkenbau is aber all um 1250/70 fardistellt. De ünnere Deel vun de Kark besteiht ut Granitquadersteenen, de bövere Beriek, bit to'n Daakstohl, ut Backsteenmüerwark. Dat Goddeshuus hett ok noch en erhollen Apsis. Sehenswert is de  Altar van 1649, de woll vun de Esenser Meester Jacob Cröpelin makt wurrn is, as ok de  Taufsteen ut dat 12. Johrhunnert. 1579 is de Oort up en Kort erfaat.  

In't 16. Johrhunnert is de Oort mit en Nebenweg de Hööftverbindung Wittmund-Esens an dat ostfreesch Wegenett anslooten.  

Blersum is ok Deel vun dat Oode Harlingerland. As in de gräflich-kurfürstlich Tiet um 1730 Ämter inricht wurrn hörr de Oort to dat Amt Wittmund. 

De Ort wurrd 1730 noch mit de Schrievwies *Bleerssum* weddergeven; eerst in dat 19. Johrhunnert festig sück de jetzige Naam Blersum.

In de letzt Johrteinten hörrn to de Gemeend de Ortschapen Leepens un Blersum as Eenheit. Trotz Rebeetsreformen wurrd disse Gemeenschap ok hüüd in de karklich as ok in't Vereensleven wiederhenn pleegt.  

## Entwicklung
Blersum is en bevörttrucken Wahngegend. Nee Baurebeeden hebbt den Oort bannig upwert. Ok de geografisch Laag tüschen de Städer Wittmund un Esens begünstigen de Ansiedlung. 

## Literatur
* Gottfried Kiesow: Architekturführer Ostfriesland, Deutsche Stiftung Denkmalschutz, Monumente Publikationen, 2009 ISBN 978-3-86795-021-3
Harald Krämer

**Harald Krämer** (* 13. Februar 1964 in Unterliederbach) is en ehmalger düütsch Footballspeler. 

## Karriere
In sien Jöögd speel Krämer bi VfB Unterliederbach as ok Eintracht Frankfurt, bi de he 1983 ok sien Profiloopbahn anfung. Bit 1987 keem he up 61 Bundsligaspelen, in de he 15 Doren schaaten hett. 

Dornah weer de Störmer Krämer dree Johr lang för den öösterriekschen Vereen SK Sturm Graz aktiv. In de Saison 1986/87 weer he sogor de dartbeste Doorschütten in de öösterrieksch Bundsliga..

Af 1990 stunn Krämer je en Johr bi’n Chemnitzer FC un bi Hansa Rostock ünner Verdrag, bevör he 1992 Sportinvalide wurr. As Amateur hett he denn aber noch wiederhenn speelt. 1980 hett he sien Loopbahn aber endgültig beend.  

## Weblinks
* Statistiken up eintracht-archiv.de 

## Enkeld Nahwiesen
Tallteken

En **Tallteken** (ok **Ziffer**, ut araabsch *aṣ-ṣifr* ‚null, nix‘, ut sanskritsch *sunya* ‚leddig, null‘) is en Schriftteken, dat bruukt warrt, üm Tallen optoschrieven. För en Tall bruukt en dorbi een oder mehr Talltekens un villicht ok besünnere Symbolen so as Vörtekens oder Scheedtekens.

## Geschicht
Verschedene Kulturen hebbt ünnerscheedliche Tallsystemen bruukt, mit ünnerscheedlichen Talltekens. Faken hebbt se Bookstaven dorto bruukt, t. B. bi de röömschen Tallen (I, II, III, IV, …). De eenfachsten Talltekens sünd Streken, so veel as de Tall, de een opschrieven will.

Vundaag warrt tomehrst (mit regionale Varianten) de araabschen Talltekens bruukt.

## Tallsystemen
:*Hööftartikel*: Tallsystem
De wichtigsten Steedweertsystemen sünd
* dat Dezimalsystem mit de Basis 10
* dat Binär- oder Dualsystem mit de Basis 2 un
* dat Hexadezimalsystem mit de Basis 16.

Dat gifft ok Additschonssystemen:
* dat röömsche Tallsystem un
* dat Unärsystem, en eenfache Streelist.

Jedeen Tallensystem bruukt bloots en bestimmte Koppel vun Tekens un hett Regel, woans een disse Teken bruken kann.
Yves Rocher

**Yves Rocher** (* 7. April 1930 in La Gacilly; † 26. Dezember 2009 in Paris) weer en franzöösch Ünnernehmer in de Beriek vun de Kosmetik.

Sien Vader is storven, as he 14 Johr olt weer, un he hett sück denn entscheeden, sien Moder bi en lütten Textilhannel to Hand to gahn. Nahderhenn, 1958, hett he de Kosmetikkett Yves Rocher grünnd.

He weer Dräger vun den Hermelinorden.

In’ April 2007 wurr he to’n Kommander vun de Ehrenlegion ernannt. Tovör weer he siet 1992 Ehrenoffizier. 

He is an de Folgen vun en Slaganfall storven, de he twee Week vördem kreegen harr.

## Enkeld Nahwiesen
Stewart Raffill

**Stewart Raffill** (* 27. Januar 1942) is en US-amerikaansch Speelbaas un Dreihbookschriever. 

## Filme (Utwahl)
* 1975: The Adventures of the Wilderness Family (düütsch:Die Abenteuer der Familie Robinson in der Wildnis); Regie un Dreihbook
* 1976: Across the Great Divide (düütsch: Die Erbschaft in Oregon); Regie un Dreihbook
* 1984: The Philadelphia Experiment (düütsch: Das Philadelphia Experiment); Regie
* 1984: The Ice Pirates (düütsch: Krieg der Eispiraten); Regie un Dreihbook
* 2005: Survival Island (düütsch: Gestrandet im Paradies); Regie un Dreihbook

## Weblinks
*
Monzón

**Monzón** is en Stadt in Spanien. Dat liggt in de Provinz Huesca un dor wahnt bi 17.000 Inwahners.

## Weblenken
Mestiez

Dat Woort **Mestiez** (Franzöös'sch: *[[Métis]]*, Portugees'sch: *Mestiço*, Spaansch: *mestizo*, Engelsch: Mestee ut laat Latiensch: *mixticius* Mischling) warrt up Platt bruukt för de Kinner  vun Witten un de Indigenen Völker, sunnerlich in Süüd- un Middelamerika. Dat Woort kummt ut de Romaanschen Spraken un is upkamen in de Tied vun den Kolonialismus. In verschedene Länner warrt düt Woort hüdigendags ganz unnerscheedlich bruukt. 

## In Süüdamerika, wenn dor Spaansch snackt warrt

In dat Kastensystem vun Latienamerika in de Koloniaaltied, sünd toeerst Kinner, vun de een Öllerndeel ut Europa afstamm un de annere en Indianer weer, *mestizo* nömmt wurrn. Ok Kinner, de ehre beiden Öllern Mestizen ween sünd, hefft düssen Naam afkregen. Kinner mit en gröttern Andeel an Indianers oder Europäers hefft dormols noch wedder annere Naam kregen, as *castizo*, *cuarterón de indio* un *cholo*. Hüdigendags weert all Minschen mit europääsche un indiaansche Vörwesers „Mestizen“ nömmt. Dat gifft avers ok Gemarken, wo düsse Naam as Schanne ankeken warrt. Annere bruukt wedder den Naam ok för sik sülms. För Minschen, de afrikaansche un europääsche Öllern hefft, warrt de Naam „Mulatte“ oder „morena“ (Froenslüde) oder „moreno“ (Mannslüde) bruukt. 

## Brasilien
In Brasilien warrt dat Woort *mestiço* allgemeen bruukt för Minschen, de ehre Öllern vun verscheden Rassen kaamt, also ok för de, de annerwegens „Mulatten“ heten doot. Ehr Andeel an de Inwahnertahl warrt för dat Johr 2007 mit 38,5 % angeven..Minschen, de vun Indianers un Europäers afstammen doot, heet in Brasilien *[[caboclo]]s* oder en beten öllerhaftig *mamelucos*. Wenn se vun Afrikaners un Indianers afstammt, heet se *cafuso*. 

## Belegen