open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Acker Bilk

**Bernard Stanley Bilk**, MBE (* 28. Januar 1929 in Pensford, Somerset, England; † 2. November 2014 in Bath, Somerset  in Bath, Somerset), bekannt ünner de Naam **Mr. Acker Bilk**, weer en engelsch  Jazzklarinettist.

Bilks Vader weer Prediger un sien Moder speel Örgel, so dat he all in sien Jöögd musikaalsch vörpräägt weer. To de Klarinette keem he unfreewillig dör sien Militärtiet. Wiel he wiels sien Deensttiet 1947 in Ägypten up de Wache inslaapen weer, muss he dree Maand in Militärarrest un hett sück dor to’n Tietverdriev sülvst dat Klarinettspelen bibrocht. Nahdem he entlaaten wurrn weer, wurr he eerst Schmeed, keem aber gau to de Musik un weer all Midden vun de 1950er Johren Liddmaat vun de Ken Colyer Group. 1958 hett he mit de *Paramount Jazz Band* sien eegen Band grünnd. Markenteken weern Melone Zeegenboort as ok de striept Jazz-Westen vun de gesamte Band. Sien Ökelnaam *Acker* kummt vun en süüdengelschen Dialektutdruck för Früend oder Kumpel. 

Mit de Paramounts tour he sowohl dör England as ok dör Düütschland un kunn 1960 in beid Länner mit den Instrumentaltitel *Summer Set* sien eersten Charterfolg fiern. En anner groot Hit weer sien Version vun dat Instrumentalstück *[[Petite fleur]]*, komponeert vun Sidney Bechet.

En wieder Leed, dat he nah sien Dochter *Jenny* nömmt harr, wurr in dat Johr dorup för de Kinner-Feernsehreeg *Stranger on the Shore* utwählt. Ünner den Titel vun de Reeg wurr dat in en Neeupnahm mit dat *Leon Young String Chorale* to en Welthit. In den USA reck dat ruhige Klarinetteninstrumental Platz 1 un weer en Millionen-Seller. In Grootbritannien, wo dat Platz 2 recken dee, weer dat över een Johr in den Charts uni s bit hüüd de an meesten verköfft Instrumentaltitel vun all Tieden. 
Mit den Anfang vun de Beat-Ära is de Jazzmusik allgemeen in den Achtergrund treeden, un so wurr dat stiller um Acker Bilk in den Hitparaden. 1976 harr he in England mit sien Instrumentalversion vun den Titel *Aria* noch en Top-Ten-Hit. As berühmter Jazzklarinettist weer he bit in dat hooch Öller in all Welt ünnerwegens. 2001 wurr he mit dem Order of the British Empire uttekent.

An‘n 10. November 2011 is he mit sien Band tosommen mit sien legendären Jazz-Kollegen Chris Barber un Kenny Ball in en Afscheedsvörstellung in dat Berliner Tempodrom uptreden. Ok 2012 weer he mit Chris Barber in Düütschland up Tour.

Acker Bilk, de sien letzt Konzert in‘n August 2013 geev, is in’n November 2014 an en Krebslieden in en Krankenhuus in de südwestengelsch Stadt Bath storven.
  
## Diskographisch Henwiesen
* *Mr Acker Bilk and his Paramount Jazzband* (Lake, 1958/59) 
* *Mr Acker Bilk's Lansdowns Folio* (Lake, 1960/61)
* *The Traditional Jazz Scene* (Teldec, 1959-63) 
* *Stranger on the Shore/A Taste of Honey* (Redial, 1962-65)
* *Acker & Cuff* (Macjazz, 2004) mit Cuff Billett

## Weblinks
* DNB-Katalog
* Offizielle Website
* [Nahroop in [The Guardian (Grootbritannien)|The Guardian]]

## Enkeld Nahwiesen
Ikast

**Ikast** is en däänsch Stadt in dat Zentrum van de Region Midtjylland in Jütland. Se liggt etwa twalf Kilometer östlich van de Stadt Herning un hett  15.979 Innahner (Stand 1. Januar 2022).

Bit Dezember 2006 weer Ikast Verwaltungssitt van de Ikast Kommune. Siet Januar 2007 is se Sitt van de Verwaltung van de nee billt Ikast-Brande Kommune.

## Sport
De Ikast FS hörrt to de bekannst Footballvereenen in Däänmark. De Mannschap is eerstmals 1979 in de eerste däänsch Liga upsteegen.

## Döchter un Söhns van de Stadt
* Alex Pedersen (* 1966), Radrennfohrer
* Bo Skovhus (* 1962), Opernsinger
* Jens Møller (* 1971), Autorennfohrer
* Pernille Harder (* 1992), Footballspelerin
* Lasse Mølhede (* 1993), Badmintonspeler
* Andreas Poulsen (* 1999), Footballspeler

## Weblinks

* Alt om Ikast-Brande (AOIB) (dääänsch)
Giuseppe Meazza

**Giuseppe Meazza** (* 23. August 1910 in Mailand; † 21. August 1979 in Rapallo) weer en italieensch Footballspeler un -trainer

De Störmer speel van 1927 bit 1939 för Ambrosiana Mailand un van 1939 bit 1942 bi AC Mailand bevör he 1942/43 för Juventus Turin speel. Sien nächste Statschonen weern US Varese (1943/44), Atalanta Bergamo (1945/46) un afsluutend Inter Mailand (1946/47). Nah sien aktiv Loopbahn weer he noch as Trainer ünner annern bi Atalanata Bergamo, Inter Mailand, Beşiktaş Istanbul un de italieensch Natschonalmannschap tätig.

För de italieensch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1930 bit 1939 insgesamt 53 Lännerspelen maakt un dorbi 33 Doren schaaten. Mit de Mannschap wurr he 1934 un 1938 Football-Weltmeester. 

Nah sien Dood wurr dat Mailänder San-Siro-Stadion in Giuseppe-Meazza-Stadion umnöömt. 

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Ilka Bartels

**Ilka Bartels** is en düütsche Schnackersche un Speelbassche för plattdüütsche und düütsche Hörspeeln . 

## Leven und Wark
Ilka Bartels hett as Hülp för den Speelbas 2002 bi Radio Bremen anfungen. Besünners de Arbeed mit Gottfried von Einem wär von Bedüden. Von 2004 an wär se denn sülm Speelbassche. "Märte un Joe" vun Snorre Björkson wär er erst Arbeed. Se hett düütsche und plattdüütsche Hörspeeln anföhrt. 

2017 hett se von Hans Helge Ott de Anföhrerschap för dat Neederdüütsche Hörspeel bi Radio Bremen övernomm.

## Hörspeelarbeeden

#### Speelbassche

#### Schnackersche

## Borns
Peter Köhler

**Peter Köhler** is de Naam von

* Peter Köhler (* 1957), düütschen Schriever,
* Peter Köhler (* 1963), düütschen Footballspeler.
Tschipko

**Tschipko** (amtlich **Schipkau**, bet 1937 *Zschipkau*; sorbsch *Šejkow*) is en Gemeendeel vun de Gemeen Schipkau in de Süüdbrannenborger Landkreis Oberspräewald-Lausitz. De Oort liggt an’n Pössnitzbach in de  Nedderlausitz noordwestlich vun Sümpenbarg *([[Senftenberg]])*.

## Weblenken
Woiwodschop Lublin

De **Woiwodschop Lublin** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Lublin. De Woiwodschop hett 2.103.342 Inwahners (Stand 30. Juni 2010) op 25 122,46 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 21 Landkreise un veer Stadtkreise:

* Lublin
* Biała Podlaska
* Chełm
* Zamość
* Kreis Biała Podlaska
* Kreis Biłgoraj
* Kreis Chełm
* Kreis Hrubieszów
* Kreis Janów Lubelski
* Kreis Krasnystaw
* Kreis Kraśnik
* Kreis Lubartów
* Kreis Lublin
* Kreis Łęczna
* Kreis Łuków
* Kreis Opole Lubelskie
* Kreis Parczew
* Kreis Puławy
* Kreis Radzyń Podlaski
* Kreis Ryki
* Kreis Świdnik
* Kreis Tomaszów Lubelski
* Kreis Włodawa
* Kreis Zamość

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Siedlce

**Siedlce** is ene poolsche Stadt, de tweetgröttste in de Bezirk Masowien. De Tahl vun de Inwahners weer 2021 77.813 un de Fläck 32,00 km². Vun 1975 bet 1998 weer de Stadt de Hööftstadt vun de Bezirk Siedlce. Siedlce, ene ole Adelsstadt, hett welke Hoochscholen.

## Weblinks

* Offizielle Website der Stadt
* Geschichte der Diözese Siedlce
* Ghetto
Panhard & Levassor 28 / 35 CV

De **Panhard & Levassor 28 / 35 CV** weer en Pkw-Modell vun 1910 dat bit 1915 baut wurrr. Hersteller weer Panhard & Levassor ut Frankriek.

## Beschrieven

De Sösszylindermotor hett 100&nbsp;mm Bohrung, 140&nbsp;mm Hub un 6597&nbsp;cm³ Hubruum. He weer dormals in Frankriek mit 28&nbsp;Cheval fiscal (Stüer-PS) instuuft. De Motorleistung is mit 35 PS angeven. As völ anner Fohrtüüch ut disse Tiet hett dat en fast Fohrgestell, Frontmotor, Kettenandriev un Achterradandriev. De Kettenandriev wurr bi Panhard & Levassor all 1913 to’n Utloopmodell un is blots noch bi dissen 28/35 CV insett wurrn. Bi de leistungsswakere Modellen wurr all immer en Kardanwell insett. Dat Gedriev harr veer Gänge.

De Radstand bedrocht 3110&nbsp;mm un de Spoorwiet bedrocht 1445&nbsp;mm. De Reifen harrn en Grött vun 935 x 135.

Bekannt sünd Upbauten as Torpedo.
De Pries för dat 28/35 CV Fahrzeug leeg bi 16.000 bis 18.000 Francs in de Grundutstattung mit Bereifung. Dat Leergewicht vun 1160&nbsp;kg (kört Karosserie) bit 1180&nbsp;kg (lang Karosserie) wurr ahn Bereifung angeven. Bi den Torpedo geevdat en kört Karosse mit 2400&nbsp;mm Längt bi  900&nbsp;mm Breedt un en lang Karosserie mit 2700&nbsp;mm Längt bi 900&nbsp;mm Breedt.

Dat Typenprogramm harr Panhard & Levassor 1913 tegenöver de Vörjohren düütlich strafft.
So geev dat 2013 veer Motoren mit Ventilstüerung mit 10,12,24 un 28 CV un dree Motoren mit Knight Schuuverstüerung mit 15,20 un 30 CV. As Karosserievarianten stunnen Landaulet, Landaulet mit Torpedoutführung, tweesittige Limousinen, veersittige Limousinen, Torpedo un Coupévarianten to Verfügung. As tosätzliche Utführung kunn man en Leeferfohrtüüch bestellen.

## Produktschonstallen 28/35 CV
Gesamtproduktschoon 59 Fohrtüüch vun 1910 bit 1915

## Enkeld Nahwiesen
Woiwodschop Masowien

De **Woiwodschop Masowien** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Warschau. Dat Karpatenvörland hett 5.423.168 Inwahners (Stand 31. Dez 2019) op 35 558,47 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 21 Landkreise un veer Stadtkreise:

* Warschau
* Ostrołęka
* Płock
* Radom
* Siedlce
* Kreis Białobrzegi
* Kreis Ciechanowski
* Kreis Garwolin
* Kreis Gostynin
* Kreis Grodzisk Mazowiecki
* Kreis Grójec
* Kreis Kozienice
* Kreis Legionowo
* Kreis Lipsko
* Kreis Łosicki
* Kreis Maków Mazowiecki
* Kreis Mińsk Mazowiecki
* Kreis Mława
* Kreis Nowy Dwór Mazowiecki
* Kreis Ostrołęka
* Kreis Ostrów Mazowiecka
* Kreis Otwock
* Kreis Piaseczno
* Kreis Płock
* Kreis Płońsk
* Kreis Pruszków
* Kreis Przasnysz
* Kreis Przysucha
* Kreis Pułtusk
* Kreis Radom
* Kreis Siedlce
* Kreis Sierpc
* Kreis Sochaczew
* Kreis Sokołów Podlaski
* Kreis Szydłowiec
* Kreis Ożarów Mazowiecki
* Kreis Węgrów
* Kreis Wołomin
* Kreis Wyszków
* Kreis Zwoleń
* Kreis Żuromin
* Kreis Żyrardów

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Eric Frank Wieschaus

**Eric Frank Wieschaus** (* 8. Juni 1947 in South Bend) is en US-amerikaansch Molekularbioloog un Entwicklungsbioloog, de 1995 den Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken kreegen hett.

## Werdegang
Nah den Besöök vun en kathoolsch High School in Birmingham (Alabama) hett Wieschaus Biologie studeert, tonächst dicht bi sien Gebortsstadt an de University of Notre Dame un dornah in New Haven (Connecticut) an de Yale University. Nahdem he dor 1974 mit en Arbeit to de experimentellen Embryologie sien Doktertitel kriegen dee, hett he 1978 en Stäe an dat European Molecular Biology Laboratory (EMBL) in Heidelbarg antreeden. 1981 kehr he in de USA torüch un arbeit sietdem an de Princeton University in den Bundsstaat New Jersey.

En Swoorpunkt vun sien Arbeit wurr de Embryogenese vun de Daufleeg *[[Drosophila melanogaster]]*. För sien gemeensam Arbeiten mit Christiane Nüsslein-Volhard kreeg 1995 he mit hör un Edward Bok Lewis den Nobelpries för Physiologie oder Medizin. In dat sülvig Johr weer he mit de Genetics Society of America Medal uttekent wurrn, 1999 mit de Mendel Medal der Genetics Society. 2002 kreeg he de Keith R. Porter Lecture, 2011 wurr he in den Orden Pour le Mérite upnommen. Buterdem wurr he 1993 in de American Academy of Arts and Sciences, 1994 in de National Academy of Sciences un 1998 in de American Philosophical Society upnommen.

## Literatur
* Gisela Baumgart: *Wieschaus, Eric F.* In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Hrsg.): *Enzyklopädie Medizingeschichte.* De Gruyter, Berlin/ New York 2005, ISBN 3-11-015714-4, S. 1494 f.

## Weblinks

* Eric Wieschaus: Patterning Development in the Embryo (Video)

## Enkeld Nahwiesen
Woiwodschop Slesien

De **Woiwodschop Slesien** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Warschau. Dat Slesien hett 5.423.168 Inwahners (Stand 31. Dez 2019) op 35 558,47 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 21 Landkreise un veer Stadtkreise:

* Bielsko-Biała
* Bytom
* Chorzów
* Częstochowa
* Dąbrowa Górnicza
* Gliwice
* Jastrzębie-Zdrój
* Jaworzno
* Kattowitz
* Mysłowice
* Piekary Śląskie
* Ruda Śląska
* Rybnik
* Siemianowice Śląskie
* Sosnowiec
* Świętochłowice
* Tychy
* Zabrze
* Żory
* Kreis Będzin
* Kreis Bielsko-Biała
* Kreis Bieruń
* Kreis Cieszyn
* Kreis Częstochowa
* Kreis Gliwice
* Kreis Kłobuck
* Kreis Lubliniec
* Kreis Mikołów
* Kreis Myszków
* Kreis Pszczyna
* Kreis Racibórz
* Kreis Rybnik
* Kreis Tarnowskie Góry
* Kreis Wodzisław Śląski
* Kreis Zawiercie
* Kreis Żywiec

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Kevin McCarthy

**Kevin McCarthy** is de Naam von

* Kevin McCarthy (1914–2010), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Kevin McCarthy (* 1957), engelschen Footballspeler,
* Kevin McCarthy (* 1957), kanaadschen Ieshockeyspeler un -trainer,
* Kevin McCarthy (* 1965), US-amerikaanschen Politiker.
Woiwodschop Podlachien

De **Woiwodschop Podlachien** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Białystok. De Woiwodschop hett 1.148.720 Inwahners (Stand 31. Dezember 2017) op 20 187,02 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 17 Landkreise un veer Stadtkreise:

* Białystok
* Łomża
* Suwałki
* Kreis Augustów
* Kreis Białystok
* Kreis Bielsk Podlaski
* Kreis Grajewo
* Kreis Hajnówka
* Kreis Kolno
* Kreis Łomża
* Kreis Mońki
* Kreis Sejny
* Kreis Siemiatycze
* Kreis Sokółka
* Kreis Suwałki
* Kreis Wysokie Mazowieckie
* Kreis Zamość

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Woiwodschop Nedderslesien

De **Woiwodschop Nedderslesien** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Stettin. Nedderslesien hett 2.897.737 Inwahners (Stand 01. Januar 2022) op 19 946,7 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 18 Landkreise un dree Stadtkreise:

* Breslau
* Jelenia Góra
* Legnica
* Wałbrzych
* Kreis Bolesławiec
* Kreis Dzierżoniów
* Kreis Głogów
* Kreis Góra
* Kreis Jawor
* Kreis Jelenia Góra
* Kreis Kłodzko
* Kreis Legnica
* Kreis Lubań
* Kreis Lubin
* Kreis Lwówek Śląski
* Kreis Milicz
* Kreis Oleśnica
* Kreis Oława
* Kreis Polkowice
* Kreis Strzelin
* Kreis Środa Śląskie
* Kreis Świdnica
* Kreis Trzebnica
* Kreis Wałbrzych
* Kreis Wołów
* Kreis Wrocław
* Kreis Ząbkowice Śląskie
* Kreis Zgorzelec
* Kreis Złotoryja

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Woiwodschop Oppeln

De **Woiwodschop Oppeln** is ene Woiwodschop in Polen. De Hööftstadt is Oppeln. De Woiwodschop hett 948.583 Inwahners (Stand 31. Dez 2017) op 9411,87 km².

Opdeelt is de Woiwodschop in 21 Landkreise un veer Stadtkreise:

* Oppeln
* Kreis Brzeg
* Kreis Głubczyce
* Kreis Kędzierzyn-Koźle
* Kreis Kluczbork
* Kreis Krapkowice
* Kreis Namysłów
* Kreis Nysa
* Kreis Oleśno
* Kreis Oppeln
* Kreis Prudnik
* Kreis Strzelce Opolskie

## Weblenken

* Websteed vun de Woiwodschop (poolsch)
Jan Maat

**Jan Maat** betekent

* Jan Maat, annern Utdruck för en Matroos,
* *[[Jan Maat (Comic)|Jan Maat]]*, düütschen Comic.

**Jan Maat** is de Naam von

* Jan Maat (1628–1669), nedderlandschen Maler.

Kiek ok bi: Janmaat.
Bob Heinz

**Bob Heinz** is de Naam von

* Bob Heinz (1923–1984), düütschen Comicteekner,
* Bob Heinz (* 1947), US-amerikaanschen American-Football-Speler.
Predella

En **Predella** is en meest holten flach Sockel, de up den Altardisch, vun de Mensa, in christlichen Karken steiht un den eegentlichen Altarupsatz, dat Retabel, drocht. Af un to harr de kastenaardig baut Predella tosätzlich de Funktschoon vun en Reliquienschrein.

Dat entlehnt Woort bedüüd in dat Italieensche ok ‚Stufe, Träe‘ un geiht woll up en germaansch Woort *predel* oder *pretel* in dat Langobaardsche torüch, mit de Bedüüden ‚Holzsockel vun en Möbelstücks ut Breet‘.

Predellen sünd faken mit Gemälden oder Schnitzereen versehn, de gestalterisch un thematisch in Betoog to den Dorstellungen vun dat Altarretabel staht, to de se hören. So kann de in dat Retabel wiest Passionsgeschichte de Graffleggen Christi up de dorünner liggend Predella entspreeken. En verbreedt Motiv is wegen dat breet un leeg Bildformat un de Nähe to’n Altardisch ok dat letzte Abendmahl Jesu mit sien twalf Aposteln. Dör de in’n Ünnerscheed to de Biller vun de Hööfttafeln minner ikonografischen Upgaven un Uplagen is en künstlerischen Gestaltungsfreeheit in’n Rahmen vun de Predella faken mehr Speelruum geven. Eenige Predellen hemm wegen hör besünners bedüütsamen Gestaltung eegen Berühmtheit kreegen.

; Bispelen vun berühmt Predellen
* Duccio di Buoninsegna (1309–1311): Predella vun de *[[Maestà (Duccio)|Maestà]]* vun dat Hoochaltar in den Dom vun Siena
* Lorenzo Monaco (1407–1409): Predella *Leben des hl. Benedikt* vun den Altar vun San Benedetto in Florenz 
* Matthias Grünewald (1512–1516): Predella *[[Isenheimer Altar#Das Gemälde auf der Predella des ersten Wandelbilds|Beweinung Christi]]* vun den Isenheimer Altar, in dat Museum Unterlinden
* Luca Signorelli (1519–1522): Predella *Ester, und das Leben des hl. [[Hieronymus (Kirchenvater)|Hieronymus]]* vun den Altar vun Arezzo
* Lucas Cranach der Ältere (1540–1547): Predella vun den Reformatschonsaltar in de  Stadtkark Wittenbarg
* Otto Dix (1929–1932): Predella *Liegende Soldaten* vun den Triptychon *[[Der Krieg (Otto Dix)|Der Krieg]]*, Galerie Neue Meister in Dresden

## Weblinks

## Footnoten
Horst Hrubesch

**Horst Hrubesch** (* 17. April 1951 in Hamm) is en ehmalger düütsch Footballspeler un -trainer.

De Middelstörmer fung sien Loopbahn 1958 bi FC Pelkum an, wo he bit 1970 bleev, dornah wessel he to Germania Hamm. 1971/72 speel he för den Hammer SV un denn van 1972 bit 1975 bi SC Westtünnen. Relativ laat keem he to’n Profi-Football. Van 1975 bit 1978 speel he bi Rot-Weiß Essen un van 1978 bit 1983 bi den Hamburger SV. Dornah wessel he to Standard Lüttich un in de Saison 1985/86 speel he för Borussia Dortmund. In 224 Bundsligaspelen hett he 224 Doren schaaten. He gull as „Kopfballungeheuer“ un mit Manfred Kaltz as Flankengever bill he en goot Düppel. 1982 wurr he denn ok Doorschüttenkönig in de Football-Bundsliga.

För de düütsch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1980 bit 1982 insgesamt 21 Lännerspelen maakt un dorbi 6 Doren schaaten.  He wurr mit de Mannschap 1980 Europameester un nehm ok an de Football-Weltmeesterschap 1982 deel.

Later weer he noch Trainer bi verscheeden Vereens un för den DFB. 2025 wurr he mit dat Bundsverdeenstkrüüz uttekent.

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Oleksandr Sydorenko

**Oleksandr Oleksandrowytsch Sydorenko** (ukrainsch: Олександр Олександрович Сидоренко, russisch: Александр Александрович Сидоренко *Alexander Alexandrowitsch Sidorenko*; * 27. Mai 1960 in Schdanow; † 20. Februar 2022 in Mariupol) weer en sowjeetsch Swemmsportler vun ukrainsch Herkunft.

Bi de Olympisch Sömmerspelen 1980 in Moskau wurr he över 400&nbsp;m Lagen Olympiasieger (vör sien Landsmann Serhij Leonidowytsch Fessenko un Zoltán Verrasztó ut Ungarn).  1981 wurr he Europameester över 200&nbsp;m Lagen vör Giovanni Franceschi un Josef Hladký; een Jahr later wurr he ok Weltmeester up disse Streck.

Sydorenko weer buterdem mehrfack sowjeetsch Landsmeester (1978, 1979, 1981–1985 över 200 m; 1979 – 100 m).

Sydorenko is in’n Februar 2022 in dat Öller vun 61 Johren wegen Komplikatschonen in‘n Tosommenhang mit en COVID-19-Erkrankung storven.

## Weblinks

* Indrag bi swimrankings.net (engelsch)
* Indrag bi olympedia.org (engelsch)
* Indrag bi infosport.ru (russisch)

## Enkeld Nahwiesen
István Csom

**István Csom** (* 2. Juni 1940 in Sátoraljaújhely; † 28. Juli 2021) weer en ungarsch Schachspeler un-schiedsrichter. 

## Leven
Vun de FIDE kreeg he 1967 den Titel Internatschonaler Meester un 1973 den Grootmeestertitel. Af 1991 weer he ok offizieller Internatschonaler Schiedsrichter vun de  FIDE. De Ungarsche Schachverband hett hüm 2005 den Maróczy-Pries tospraaken. In dat sülvig Johr kreeg he dat Offizierskrüüz vun den Ungarschen Verdeenstorden.

1972 un 1973 (deelt mit Zoltán Ribli) wurr he ungarsch Meester. He hett verscheeden Turniere wunnen so to’n Bispeel Amsterdam (1969), Olot (1973), Cleveland un dat Zonenturnier in Pula (1975), as ok Hannover (1976), Berlin (1979), Kopenhagen (1983), Järvenpää (1985) un Delhi (1987). Bi de Seniorenweltmeesterschap 2001 in dat italieensch  Arco keem he achter Jānis Klovāns up den tweeten Platz. Sien hööchste Elo-Tall weer 2545, de he in’n Januar 1989 recken dee.

As Trainer hett he ünner annern Ferenc Berkes traineert. Över völ Johren weer Csom ok as Sekundant för Lajos Portisch aktiv. 

## Mannschapsschach
### Natschonalmannschap
Csom hett mit de ungarsch Natschonalmannschap tüschen [Schacholympiade 1968|1968]] un 1988 an negen Schacholympiaden deelnommen. He wunn dorbi de Schacholympiade 1978, buterdem reck he 1970, 1972 un 1980 tweet Plätze un reck 1980 todem dat beste Eenzelergevnis an dat veerte Brett.

Bi de Mannschapsweltmeesterschap 1985 in Luzern belegg he mit dat ungarsch Team den tweeten Platz, he sülvst reck an dat eerst Reservebrett dat tweetbeste Eenzelergevnis. 
Tüschen 1970 un 1992 nahm Csom an söss Mannschapseuropameesterschapen deel. Mit de Mannschap reck he dreemal den tweeten Platz un tweemal Platz 3, 1973 wunn he de Eenzelwertung an dat fiefte Brett. 

### Vereene
In den 1970er un 1980er Johren speel Csom för *Spartacus Budapest*, mit den he sössmal an den European Club Cup deelnommen hett un den 1982 ok winnen dee., later för den *ASE Paks*. In’n öösterriekschen Ligabedriev speel Csom bit to de Saison 2001/02 för *Stein/Steyr*, siet de Saison 2007/08 för *Kremsmünster*; in’n düütschen Vereensschach speel he toletzt för den *[[Preetzer TSV]]* in de Saison 2001/02. 

## Weblinks

* Indrag bi chessgames.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Bernard Day

**Bernard Cartmell Day** (* 18. August 1884 in Wymondham, Leicestershire; † 1934 in Queensland, Australien) weer en britisch Polarforscher.

He hett as Elektriker un Mechaniker an de Nimrod-Expedition ünner Ernest Shackleton (1907 bis 1909) un de Terra Nova-Expedition (1910-1913) ünner Robert Falcon Scott deelnommen. Day weer wiels de Nimrod-Expedition de eerster Fohrer vun en motoriseert Landfohrtüüch in de Antarktis.

He wurr later mit de Polarmedaille uttekent. Nah hüm wurr Kap Day nöömt.

## Weblinks
* Bio up Cool Antarctica.com
* Fotos un Teknungen
Niklaus Schurtenberger

**Niklaus Schurtenberger** (* 7. Februar 1968) is en Swiezer Springrieder. 

## Werdegang
Schurtenberger is in en landwertschaplich Bedriev dicht bi Bern upwussen, wo he fröh in Kuntakt mit Peer keem.

In de Rekrutenschool wurr he to’n Torieder utbildt, wobi hüm dat militärisch Rieden nah eegen Angaven aber nich toseggen dee.  

Nah eenig Wannerjohren, ünner annern ok in Düütschland, hett de dormals 22-Johrige en eegen Rietschool in Burgdorf grünnd. Nahdem hee eenige Johren later nah Lyss umtrucken weer, hett he sück up sien Profikarriere konzentreert. 

## Privates
Schurtenberger is leddig un hett een Söhn.

## Erfolge
### Championate un Weltcup
* Olympisch Spelen
** 2008: 3. Platz mit de Mannschap

### Anner (Utwahl)
*2004: 1. Platz in‘n Natschonenpries mit Cantus bi den CSIO Buenos Aires, 1. Platz in‘n Natschonenpries mit Cantus bi den CSIO Podeprady, 1. Platz in‘n Natschonenpries mit Corranda PMS bi den CSIO Ypäyä, 1. Platz in’n Grand Prix mit Corranda PMS bi den CSI Pontederra, 2. Platz in‘n Grand Prix mit Corranda PMS bi den CSIO Kecskemét, 2. Platz in‘n Natschonenpries mit L.B. Pompidu bi den CSIO Bratislava, 3. Platz in‘n Natschonenpries mit Corranda PMS bi den CSIO Athen, 3. Platz in‘n Grand Pris mit Cantus bi den CSIO Ascona, 4. Platz in‘n Grand Prix mit Corranda PMS bi den CSI-W Moskau
*2005: 2. Platz in‘n Grand Prix mit Cabriela Z bi den CSI** Neuendorf, 2. Platz in’n Natschonenpries  mit Cantus bi den CSI*** Pontederra, 2. Platz in‘n Grand Prix mit Cantus CSIO***** La Baule, 5. Platz in‘n Natischonenpries mit Cantus
*2006: 1. Platz in‘n Natschonenpries mit Cantus bi den CSIO***** Rotterdam, 3. Platz in‘n Grand Prix mit Kuno bi den CSI*** Humlikon, 4. Platz in’n Natschonenpreris mit Cantus bi den CSIO***** Aken, 4. Platz Natschonenpries mit Cantus bi den CSIO***** La Baule, 10. Rang Eenzel mit Cantus / 5. Rang Team mit Cantus bi den WEG Aken, Cantus wurr weer to’n Springpeerd vun dat Johr wählt
*2007: 2. Platz Natschonenpries mit Cantus bi den CSIO***** Rotterdam, 3. Platz Natschonenpries mit Cantus bi den CSIO***** La Baule

## Weblinks
* Reitsportzentrum Lyss

## Enkeld Nahwiesen
Flinders Island

**Flinders Island** is en austraalsch Insel an dat östlich Enn’n vun de Bass-Straat tüschen Tasmanien un dat austraalsch Fastland, de vun etwa 900 Personen bewahnt wurrd (Zensus 2011: 776 Inwahner) . Se is de gröttste Insel vun de Furneaux-Grupp.

## Geographie
Vun Tasmanien liggt Flinders Island etwa 55 Kilometer Luftlien weg. Rund 20 Kilometer nördlich vun Cape Portland reckt de 1.330 km² groot Insel en Utehnung vun 29 Kilometer Breedt (SW – NO) un 64 Kilometer Längt (NW – SO). De hööchste Punkt is der 756 Meter hooch Mount Strezelecki. De Westen vun dat Eiland is vun felsigen Dünen un lang Stränden präägt, wiels sück an dat östlich Enn’n Lagunenstrände befinnen, de as besünners mui gellen. De südliche Hälft vun de Insel raagt vun Norden ut in de Roaring Forties rin. Wiels de letzt Iestiet weer dat hüdige Eiland Deel vun de Landbrügg tüschen Australien un Tasmanien.

## Öörd
Up de Insel gifft dat fief Siedlungen: *Killiecrankie*, *Emita*, *Lady Barron*, Cape *Barren Island* un *[[Whitemark]]*. Whitemark is dat Verwaltenszentrumm vun de Local Government Area Flinders Municipality vun de Furneaux-Grupp un gröttste Oord vun de Insel. In Emita gifft dat en lütt Utstellung mit olt Fotos un Zeitungsutsnitten. An de Oostküst liggen eenige strannd Schippswracks. In‘n Südwesten vun de Insel liggt de Strzelecki-Nationalpark.

## Historie
Nah dat Enn’n vun de letzt groot Iestiet (Weichseliestiet bzw. Würmiestiet), in de Flinders noch mit Australien un Tasmanien dör Landbrüggen verbunnen weer, weer de Gegend noch vun Minschen besiedelt. Ut nich bekannt Oorsaken is de Bevölkerung dor vör eenig Duusend Johren utstorven. Dorut sluuten eenige Schriever, dat Populatschonen vun wenig Hunnert Minschen up Düer nich autark existeeren kunnen.

Opdeckt wurr Flinders Island ehrder ut Tofall vun Tobias Furneaux, den Kapitän vun James Cook sien Ünnerstüttensschipp, as dat in’n Nevel vun de Endeavour an‘n 19. März 1773 trennt wurr. George Bass un Matthew Flinders hemm de Insel tüschen Oktober 1798 un Juni 1799 mehrfack umfohren. Wiels de Meerengt nah den Schippsdokter Bass nöömt wurr, geev Flinders de Insel hör Naam.

1830 wurr nah de Dörführen vun de so nömmt Black Line vun de britisch Kolonisatoren de letzten 100 Tasmanier in Tasmanien fangensett un nah Flinders Island umsiedelt. Se hemm haapt, dor vör de Verfolgung dör de witt Siedler seker to ween und sünd dorum freewillig mitgahn. Uo de Insel mussen se sück aber en europääsch Levenswies ünnerwerfen, gungen aber mehrheitlich an Depressionen, Alkoholismus un Krankheiten togrund. 1847 hemm noch 47 Tasmanier leevt, de nah Oyster Cove dicht bi Hobart umsiedelt wurrn. De Neebesiedeln vun dat Eiland passeer eerst 1950, as en Militärstüttpunkt up de Insel upricht wurr.

## Literatur
* Matthew Flinders: *Die erste Umsegelung Australiens.* Edition Erdmann, 2001, ISBN 3-86503-217-6

## Weblinks

* Flinders Island Informationen (engelsch)
Tasmanien

**Tasmanien** (engelsch *Tasmania*}}, in de rekonstrueerten Aborigines-Spraak  *lutruwita* un in dat austraalsch Engelsch faken *Tassie*; bit Enn’n 1855 **Van-Diemens-Land**) is en to den Staat Australien hörend Eiland an’n östlichen Rand vun den Indischen Ozean. Se is ruch weg 240 km südlich vun de austraalsch Kontinentalmasse vörlagert. *Tasmanien* heet ok de austraalsch Bundsstaat, de över de Hööftinsel herut noch mehrere lütt, meestens nich bewahnt Inselgruppen in de Region umfaat. Sien Hööftstadt un gröttste Stadt is Hobart, de tweetgröttste Stadt Launceston.

## Geographie

As Bundsstaat umfaat Tasmanien mit 68.400&nbsp;km² 0,89 % vun de Gesamtflach vun Australien. Ahn de vörlagert Inseln bedrocht de Flach vun de Hööftinsel  64.519&nbsp;km² un wiest en Längt vun 296&nbsp;km vun Norden nah Süden un en Längt vun  315&nbsp;km vun Osten nah Westen up. Se is mit Afstand de gröttste Insel vun den Austraalschen Bund. 

Di Bass-Straat, de dat Eiland vun dat austraalsch Fastland trennt, wurr in’n Nordwesten dör King Island, an de Nordosttipp vun Flinders Island flankeert. Landschaplich domineeren Gebirge un Hoochebenen bit circa 1600&nbsp;m Hööcht de Insel. De hööchste Barg is de Mount Ossa (1617&nbsp;m).

Tasmanien liggt up de Südtipp vun dat austraalsch Kontinentalschelf, tüschen 40° un 44° südlich Breedt as ok tüschen 144° un 149° östlich Längt. Se is bi wieden gröttste vun de över hunnert Eilannen vun dat Bass-Archipel un hett etwa dree Veertel Grött vun de Insel Irland.

## Literatur
* Dirk Halfmann: *Die Tasmanischen Aborigines – Quellenkritische Bestandsaufnahme bisheriger Forschungsergebnisse*, GRIN Verlag, 1998, ISBN 3-638-10031-6.
* Lloyd Robson, Michael Roe: *A Short History of Tasmania*, 2. Auflage, Oxford University Press, Melbourne 1997, ISBN 0-19-554199-5.
* Nicholas Shakespeare: *In Tasmanien (Roman)*, 2005, Marebuchverlag, Hamburg, ISBN 3-936384-40-1.

## Weblinks

* Offizielle Website der tasmanischen Landesregierung (englisch)

## Enkeld Nahwiesen
Bufori Geneva

De **Bufori Geneva** is de eerste Limousine vun den malaiischen Automobilhersteller Bufori. Eerstmals de Apenlichkeit präsenteert wurr dat Fohrtüüch up den Genfer Auto-Salon 2010.

Dat Fohrtüüch hett en Längt vun 5540 mm, en Breedt vun 1910 mm un een Höcht vun 1520 m. De Radstand bedroch 3570 mm un dat Gewicht 2450 kg. 

Andreeven wurr de Luxuslimousine vun en 6,4 Liter grooten V8-Motor. De leist in’n MK.&nbsp;VI&nbsp;Geneva 346&nbsp;kW (470&nbsp;PS) un hett en maximal Dreihmoment vun 630&nbsp;Nm. Dat Verdichtungsverhältnis vun den Motor bedrocht 10&nbsp;:&nbsp;1.

## Technische Daten

## Enkeld Nahwiesen


## Weblinks

*
Biathlon-Weltmeesterschapen 2002

Bi de **37. [[Biathlon-Weltmeesterschapen]]** wurrn wegen de in dat sülvig Johr afhollen  Olympisch Winterspelen blots de nicholympisch Wettbewarfen in’n Massenstart över 15 km (Mannlüüd) bzw. 12,5 km (Fruen) utdragen. Veranstalt wurrn disse Wettbewarfen an’n 24. März 2002 in’n Rahmen vun den Biathlon-Weltcup an’n Holmenkollen in Oslo (Norwegen).

## Mannlüüd

### Massenstart 15 km



**Datum:** 24. März 2002


## Fruen

### Massenstart 12,5 km



**Datum:** 24. März 2002


## Weblinks
* Resultate Biathlon-Weltmeisterschaften up biathlon-fans.de, afropen an’n 15. März 2017
* Resultate Biathlon-Weltmeisterschaften up ifosta.de/Sport, afropen an’n 15. März 2017

## Enkeld Nahwiesen
Kimmy Repond

**Kimmy Vivienne Repond** (* 18. Oktober 2006 in Basel) is en Swiezer Ieskunstlöperin, de in’n Eenzelloop antreeden deiht. 

## Loopbahn
Repond hett bi de Junioren 2020 un 2022 Gold bi de Swiezer Meesterschapen wunnen. Siet de Saison 2022/23 is se bi de Utwussen antreeden. Bi de Swiezer Landsmeesterschapen 2023 wurr se all Favoritin, wurr aber blots Tweet achter Livia Kaiser. 

En beten unverwacht wurr se denn aber bi de Ieskunstloop-Europameesterschapen 2023 in Espoo, Finnland Dart achter Anastassia Gubanowa un  Loena Hendrickx.

## Weblinks
* Indrag bi de ISU (engelsch)
* https://eiskunstlaufblog.com/article/9305-schweizermeisterschaften-elite-2023-der-zweite-tag/
Giuseppe Bergomi

**Giuseppe Bergomi** (* 22. Dezember 1963 in Mailand) is en ehmalger italieensch  Footballspeler.

De Afwehrspeler speel van 1976 bit 1999 för Inter Mailand un hett 519 Ligaspelen maakt.

För de italieensch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1982 bit 1998 insgesamt 81 Lännerspelen maakt. För Italien is he veermal bi Weltmeesterschapen antreeden (1982, 1986, 1990, 1998) un wurr 1982 Weltmeester. Ok an de Football-Europameesterschap 1988 hett he deelnommen.

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Bergomi

**Bergomi** is de Familiennaam von

* Giuseppe Bergomi (* 1963), italieenschen Footballspeler un -trainer,
* Primo Bergomi (1917–1987), italieenschen Bahnradfohrer.
Repond

**Repond** is de Familiennaam von

* Catherine Repond (1663–1731), Opper von en Hexenprozess,
* Dieter Eric Chenaux-Repond (1934–2000), Swiezer Diplomaat,
* Jules Repond (1853–1933), Kummandant von de Swiezergarr,
* Kimmy Repond (* 2006), Swiezer Ieskunstlöperin,
* Paul Repond (1856–1919), Swiezer Psychiater.
Universität Gabriela Mistral

De **Universität Gabriela Mistral** (spaansch: *Universidad Gabriela Mistral*; kört **UGM**) is en chileensch Universität mit Sitt in Santiago de Chile.

De Universität Gabriela Mistral wurr an’n 20. Februar 1981 grünnd un is de öldste Privatuniversität in Chile. Naamsgever is de Dichterin un Literatur-Nobelpriesdrägerin Gabriela Mistral. De Hoochschool bütt 23 grundständigen Studiengängen un 11 Gradueerten- un Postgradueertenprogrammen an. 

Dat Motto vun de Universität luut: Ascende Superius Escribe tu futuro.

## Weblinks
* Homepage Universidad Gabriela Mistral
Peter Heinrich Brix

**Peter Heinrich Brix** (* 13. Mai 1955 in Flensborg ) is en düütscher Schauspeler an't Theater un in'n Feernsehn för plattdüütsche und düütsche Produktschoon. In dat plattdütsche Rebeet is he bestbekannt för sin Roll as *Adsche Tönnsen* in de Reeg Nües ut Büttenwarder   . 

## Leven und Kareer
Upwassen is he in Angeln up den Hof vun sinne Öllern. He hett dann en Utbildung mukt un as staatlich geprüfter Landwirt afsloten. Toers hätt he ok as Buer arbeidt, man he hett ok privat Unnericht to'n Schauspeeler bi Annemarie Marks-Rocke . Sin erst Roll in'n Theater harr he bi en Füerwehrfest in Angeln. Siet 1984 hett he denn blang sin Arbeed as Buer an de nederdüttsche Bühn in Flensborg speelt. Un 1989 hett he sien Steckenperd to sin Profeschoon mukt. He is nah Hamburg flütten und hett an'n Ernst-Deutsch-Theater un an'n Theater im Zimmer speelt..

So richtig in Fohrt käm sin Kareer denn af 1995 as he in de Fernsehreeg Großstadtrevier an de Siet von Jan Fedder den Schandarm *Lothar Krüger* speelt hett. 1997 käm noh ok mit Jan Fedder Nües ut Büttenwarder *Adsche Tönnsen* und 2003 an de Siet vun Ottfried Fischer in de Reeg *Pfarrer Braun* sin Roll as *Kommissar Geiger* dorto.

Af 2018 speelt he in de Reeg Nord Nord Mord *Kommissar Carl Sievers*.

## Hörspeelen

Brix hett ok in veele tomeist plattdütsche un ok düttsche Hörspeelen mitspeelt..

## Privatleven
He is verheiraadt, sin Fru heet Angelika.
     
## Borns
Schurtenberger

**Schurtenberger** is de Familiennaam von

* Niklaus Schurtenberger (* 1968), Swiezer Springrieder,
* René Schurtenberger (* 1966), Swiezer Schriever,
* Sven Schurtenberger (* 1991), Swiezer Schwinger.
Titeloplaag

En **Titeloplaag** is en Oplaag von en Book, bi de en öllere Oplaag von dat Book hernahmen un bloots dat Titelblatt utwesselt warrt. Dat betüht sik op Böker, de al druckt sünd un över längere Tiet nich verköfft worrn sünd oder ok op Böker, de mit de olen Druckbagens un en neet Titelblatt druckt warrt.

Dat warrt to’n Bispeel daan, wenn den Verleger dücht, dat dat ole Titelblatt nich mehr na’n Gesmack von de Lesers is. Dat kann aver ok daan warrn, wenn de Titel den Verlag wesselt un de ne’e Verlagsnaam op dat Titelblatt stahn schall.

Düsse Praxis stammt ut de Tiet, as Böker noch separat druckt un eerst later bunnen worrn sünd. Vondaag warrt Böker direkt in eens druckt un bunnen un dat Titelblatt kann nich mehr uttuuscht warrn. Dorüm speelt Titeloplagen nu kuum noch en Rull.
Beyoncé

**Beyoncé Giselle Knowles** (* 4. September 1981 in Houston, Texas, USA) is een US-amerikaansche Singersche.

## Diskografie (Utwahl)

* 1998 - *Destiny's Child* (Destiny's Child)
* 1999 - *The Writing's on the Wall* (Destiny's Child)
* 2001 - *Survivor* (Destiny's Child)
* 2003 - *Dangerously in Love*
* 2004 - *Destiny Fulfilled* (Destiny's Child)
* 2006 - *B'Day*
* 2008 - *I Am... Sasha Fierce*
* 2011 - *4*
* 2013 - *Beyoncé*
* 2016 - *Lemonade*
* 2022 - *Renaissance*

## Weblenken

* Offizelle Websteed
Dua Lipa

**Dua Lipa** (* 22. August 1995 in London, England, Vereenigt Königriek) is en britisch-albaansch Singersche.

Dua Lipa wurr 1995 in London boren. Hör Vader Dukagjin Lipa is Kosovo-Albaner, hör Moder Anesa is vun bosnisch-albaansch Afstammen. As 1992 in Bosnien de Krieg anfung un sück ok in'n Kosovo de Laag komplizeert wurr, sünd de Öllern nah London flücht. Dua Lipa hör Oma harr de Idee, hör *Dua* to nöhmen, wat up albaansch *(ik) leev* bedüüd. 2022 kreeg Dua Lipa dör Präsident Bajram Begaj de albaansch Staatsbürgerschaft verleeht.

## Diskografie (Utwahl)

#### '''Alben'''

* 2017 - *Dua Lipa*
* 2020 - *Future Nostalgia*
* 2024 - *Radical Optimism*

## Weblenken

* Dua Lipa bi Discogs

## Enkeld Nahwiesen
Sood

**Sood** (pl. Sööd) is een Bowark dat brukt ward, üm an deeper liggende Water to kamen. Hernomen ward dit Water too’n Drinken för de Minschen, ebenso as Drank för de Deirten. 

Fröher all hebbt de Minschen Löcker in der Eer graavt, üm an dat Water to kaamen, wat se denn mit een Ammer an’n Seel hoch treckt hefft. Jichenswann keem jüm woll de Infall, een hölten Kassen oder een muerten Ring üm dit Lock to stellen, wiel denn keen Minsch oder Deirt in dat Lock fallen köön. Öber ditt Bowark wöör denn wat lööter ok een hölten Stell opboot, wo’an dat Seel mit een Winn too’n Ammer hochtrecken fastmookt weer.

Hüttodags ward mit gröötere Moschinen een Lock in’ne Eer boort, dor koomt ein Iesen- oder Plastikrohr rin un dat Water ward mit een Pump hochbrööcht.

Anfungen sünd de Minschen woll all vör 8000 Johr, op disse Oort an Water to kamen, wat se nödig harrn.
Pugwash Conferences on Science and World Affairs

De **Pugwash Conferences on Science and World Affairs** sünd en Tagungsreeg in Pugwash, Nova Scotia, Kanada.

1957 hett Cyrus Stephen Eaton, anreegt vun dat Russell-Einstein-Manifest (1955), de eerste *Pugwash Conference on Science and World Affairs* organiseert un finanzeert. Siether keemen dor inflootriek internatschonale Wetenschapler to Sitzungen un Workshops tosommen, um en Bidrag to Fragen vun de atomaren Bedrohung, vun bewappnet Konflikten un Problemen vun de globalen Sekerheit to leisten. Intüschen veranstalt de Organisatschon *Pugwash International* neben Johrestagungen Workshops to Themen as nukleare Afrüstung, biologische un chemische Wappen, regionale Konflikte, dat Verbreeden vun Wappentechnologien un Verantwortung vun de Naturwetenschapler.

1995, fieftig Johr nah de Atombombenabwürfe up Hiroshima un Nagasaki, wurr Józef Rotblat stellvertreedend för de *Pugwash Conferences*, de entscheedend Andeel an de Atomteststoppvertrag in dat Johr 1963 un an den Atomwappensparrverdrag harrn, de Freedensnobelpries tospraaken. 1987 weer de Pugwash-Bewegung all mit den Antonio-Feltrinelli-Pries uttekent wurrn.

## Literatur
* 
* Alison Kraft und Carola Sachse (Hrsg.): *Science, (Anti-) Communism and Diplomacy. The Pugwash Conferneces on Science and World Affairs in the Early Cold War.* Brill, Leiden und Boston 2019, ISBN 978-90-04-34015-2.

## Weblinks

* Pugwash Conferences on Science and World Affairs Offizielle Websieden
* pugwash.de Pugwash-Grupp Düütschland
* Indrag up de Sieden vun den Nobelpries
Oscar Camenzind

**Oscar „Ösi“ Camenzind** (* 12. September 1971 in Gersau, Kanton Schwyz) is en ehmalger Radrennfohrer ut de Swiez. 

## Loopbahn
Camenzind wurr 1996 Profi, harr aber all vördem eenige Straatenrennen wunnen, as 1994 un 1995 tweemal die Hegiberg-Rundfohrt in Winterthur. 1997 wunn he dat Deelstreckenrennen  Grand Prix Tell, keem in de Tour de Suisse up den tweeten Platz (achter Christophe Agnolutto) un wurr Swiezer Landsmeester up de Straat.  

Sien spoodriekst Johr weer 1998: Bi den Giro d’Italia keem he up den veerten Platz, wurr Straaten-Weltmeester in dat nedderlannsch Valkenburg. Wenige Daag later wunn he ok noch de Lombardei-Rundfohrt (vör Michael Boogerd]] un Felice Puttini. In dat Johr 2002 keem he bi dit Rennen noch mal up den darten Platz. Wegen disse Erfolge wurr he 1998 ok to’n Sportler vun dat Johr in Italien wählt.  

2000 wunn he de Tour de Suisse mit en Vörsprung vun 14 Sekunnen up den Italiener Dario Frigo. 2001 wunn Camenzind den Klassiker Lüttich-Bastogne-Lüttich, een vun de fief *Monumente vun den Radsport* (vör Davide Rebellin, David Etxebarria Alkorta, Francesco Casagrande un annern).

An‘n 22. Juli 2004 wurr Camenzind bi en Doping-Kontrolle positiv up EPO test. He hett denn up en Deelnahm an de Olympisch Sömmerspelen 2004 in Athen verzicht, wurr vun sien Radsportteam Phonak Cycling Team per 9.&nbsp;August 2004 freestellt un hett an’n 10. August 2004 in Luzern sien Karriereenn’n verkünnd. Vun Swiss Olympic wurr he för twee Johr sparrt. 

## Enkelt Nahwiesen


## Weblinks
* Website vun Oscar Camenzind
* Indrag to Oscar Camenzind bi Radsportseiten.net
Fleesch

**Fleesch** *(n.)* seggt’n allgemeen to al de weken Deel an’n Liev bi Minsch un Deert. Sünnerlich meent’n de Deel von Söögdeert, Vagels un Fisch, de de Minsch eten deit. Dorto hört: Musseln, Gnusch, Sehn un ok binnsiets Organen.

Bi de Eetwoor ünnerdeelt’n ok jümmers na Oort un Öller vun de Deert: Schaapfleesch, Hamelfleesch, Lämmerfleesch, Swienfleesch, Höhnerfleesch, Hahntenfleesch, Kohfleesch, Kalverfleesch. 

Wieterhin ward in’e Köken veel Oorten vun wille Deerten trecht makt. 

Solang man weten deit, nümmt de Minsch dat Fleesch to sik, üm sik satt to maken.

## Weblenken
Karl-Heinz Schnellinger

**Karl-Heinz Schnellinger** (* 31. März 1939 in Düren; † 20. Mai 2024 in Mailand) weer en düütsch Footballspeler.

De Afwehrspeler fung sien Loopbahn 1949 bi SG Düren 99 an un wessel 1958 to’n 1. FC Köln, wo he bit 1963 bleev. He weer een vun de eerst düütsch Spelers, de in’t Utland wesseln deen. He speel tonächst in de Saison 1963/64 bi AC Mantua un de Saison dorup bi AS Rom, bevör he 1965 to’n AC Mailand wesseln dee, wo he bit 1974 bleev. To’n Afsluss vun sien Loopbahn speel he bit 1975 doch noch een Saison in de Bundsliga för Tennis Borussia, deren Afstieg he aber ok nich verhinnern kunn. 

För de düütsch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1958 bit 1971 insgesamt 47 Lännerspelen maakt, in de he een Door scheeten dee, dat weer dormals de Utgliek bi dat so nöömt Johrhunnertspeel bi de Footballweltmeesterschap 1970 in Mexiko gegen Italien, dat de Düütschen aber toletzt doch verloren hemm. He weer ok all 1958 1962 un 1966 bi Footballweltmeesterschapen dorbi ween.

## Ehrungen
1962 wurr he Footballer vun dat Johr in Düütschland.

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Dierk-Peter Merklinghaus

**Dierk-Peter Merklinghaus** (* 1945) is en ehmalger düütsch Brigadegeneral.

## Werdegang
Van 1970 bit 1973 weer he F-104-Pilot. 1991 weer he Luftwappenattaché bi de düütsch Botschop in Ankara, Törkie. Van 1. April 1993 bit 31. März 1995 weer he Kommodore vun dat Jagdgeschwader 71 in Wittmund. 1997, intüschen, Oberst, wurr Merklinghaus Chef vun den Staff vun de 4. Luftwappendivision, Auerk, wat he 1999 bleev.

As Kommandeur vun dat Bundeswehrkommando USA un Kanada deen he vun Januar bit März 2004.
Holmfrid Olsson

**Holmfrid Olsson** (* 20. Mai 1943 in Rörbäcksnäs, Dalarna, Sweden; † 27. Januar 2009) weer en sweedsch Biathlet.

Olsson stamm ut de lütt Gemeend Rörbäcksnäs  bi Malung-Sälenun sien Vereen weer *Rörbäcksnäs Skytteförening*. Bi den Weltmeesterschapen 1966 un 1967 wunn he jewiels mit de sweedsch 4×7,5&nbsp;km Staffel de Bronzemedaille; beid Malen leep de Staffel in de Besetten Olle Petrusson, Tore Eriksson, Olsson un Sture Ohlin. In’n Eenzel verpass he 1966 as Veert knapp dat Podium, dat weer aber sien best Eenzelplatzeeren bi en internatschonal Grootereegnis.

Ok bi de Olympisch Winterspelen 1968 in Grenoble hörr he to de sweedsch Staffel un wunn mit Olle Petrusson, Lars-Göran Arwidson un Tore Eriksson weer de Bronzemedaille. In dat Eenzelrennen harr he söss Scheetfehler un keem dormit up Platz 20. Bi de Olympischen Spielen 1972 hörr he weer to de sweedsch Olympiamannschap. In’t Eenzel keem he dorbi up Platz 21 un mit de Staffel up Platz 5 un bleev dormit ahn Medaille. 

Olsson is an’n 27. Januar 2009 in dat Öller vun 65 Johren storven.

## Weblinks
* Holmfrid Olsson bi Olympedia.org (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Jan Klijnjan

**Johannes Teunis „Jan“ Klijnjan** (* 26. Februar 1945 in Papendrecht; † 15. Juni 2022 in Dordrecht) weer en nedderlannsch Footballspeler.

He kunn in’t Middelfeld as ok as Störmer insett wurrn. Van 1963 bit 1968 speel he för FC Dordrecht un dornah bit 1973 bi Sparta Rotterdam. Van 1973 bit 1976 speel he in Frankriek för den FC Sochaux. In de Johren 1977 bit 1979 gung sien Loopbahn bi FC Dordrecht to Enn’n.  

För de nedderlannsch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1967 bit 1972 insgesamt 11 Lännerspelen maakt, in de he twee Doren schaaten hett.  

## Weblinks
* Jan Klijnjan bi Worldfootball.net
* Nahricht över sien Dood
Damsum

**Damsum** is en Oortsdeel vun de Gemeend Holtgast in de Samtgemeend Esens in’n Landkreis Wittmund, Oostfreesland. 

De Oort liggt up en Hööcht vun 2 Meter över NN etwa 6 km noordwestlich vun Esens un rund veer km oostsüüdööstlich vun Dornnmersiel. De Oortsdeel umfaat neben Damsum ok de Wohnplätze Grööndiek un Siepkweerm, de tosommen en Flach vun 3,51&nbsp;Quadratkilometer bedecken. Eerstmals wurrd de Oort 1434 as *Damzum* in en Oorkunn nöömt. De hüdige Schrievwies is siet 1585 begäng. De Oortsnaam wurrd entweder as Tosommensetten vun den Roopnaam *Dammo* oder dat oltfreesch Woort för Damm oder Diek mit Heim düüd. 1972 is de Oort in de Gemeend Holtgast ingledert wurrn.

Sehenswert is en vun de lüttsten Privatkarkhööf in Oostfreesland, de 1474 up en lütt Wurt in Siepkweerm anleggt wurr as ok Windlooper, also dör fakene Nordwest-Winde buugt Bööm in Grööndiek.

## Weblinks
* Beschrieven vun Damsum in de Historsch Oortsdatenbank för Ostfreesland vun de Ostfreesch Landschap
* Damsum up de Websteeden vun de Gemeend Holtgast

## Enkeld Nahwiesen
Alfonso Frazer

**Alfonso Frazer** (* 4. Januar 1948 in Panama-Stadt, Panama as *Alfonso Gerald Frazer*) is en ehmalger Boxer in dat Halfweltergewicht ut Panama. An’n 10. März 1972 hett he över 15 Runnen eenstimmig nah Punkten gegen den Argentinier Nicolino Locche den Weltmeesterschapstitel vun de International Boxing Federation wunnen. In dat glieker Johr verlor he den Titel aber weer an Antonio Cervantes un kunn ok de Revanchekamp gegen Cervantes nich winnen.

## Weblinks
* Indrag bi BoxRec Datenbank
Flagg vun Sambia

De **Flagg vun [[Sambia]]** wur an’n Unafhängigkeitsdag, den 24. Oktober 1964, offiziell inführt. De Natschonalflagg wurr vun Gabriel Ellison, OGDS, MBE, entworfen.

## Bedüüden
De Farven stammt vun de *[[United National Independence Party]]*. Se hemm folgend Bedüüden:
* Gröön steiht för de Felder un Wälder, de de gröttste Flach vun dat Staatsrebeet innehmen
* Orange symboliseert de Mineralschätze, insbesünnere dat Kopper
* Swaart is de Huutfarv vun de Bevölkerung
* Root erinnert an den Kamp to de Freeheit

De Schreiseeadler leevt an den Sambesi, vun de sien Naam de Naam *Sambia* afleit is. He steiht för dat Streven to höhgeren Teelen un de Fähigkeit vun de Natschoon, Probleme to überwinnen.

## Geschichte
Ofschons Noordrhodesien, as Sambia as Kolonie heeten dee, all tovör en Wappen harr, wurr as Flagg bit 1939 blots de britische Union Jack bruukt, dornah keem de typische britische Kolonialflagg to’n Insatz: En dunkelblau Flagg mit den Union Jack in de Bövereck (Blue Ensign) un in dat fleegend Enn’n dat Kolonialwappen. Dat Wappen wies en golden Schreiseeadler mit en sülvern Fisch in den Fängen up hellblau Grund böverhalv söss sülvern Wellen up swaarten Grund, de de Victoriafälle symboliseeren. In Afwandlung is dat Wappen noch hüüd in Gebruuk. 

Tüschen 1953 un 1963 weerr Noordrhodesien tosommen mit Süüdrhodesien (hüüd: Simbabwe) un dat Njassaland (Malawi) Deel vun de Föderatschoon vun Rhodesien un Njassaland. Dat nee Wappen wie en golden, upgahn Sünn up blau Grund för dat Njassaland, den rooden Lööw för Süüdrhodesien un de sülvern Wellen up swaarten Grund för Noordrhodesien. De Föderatschoon is an’n 31. Dezember 1963 utnannerbraken, as Sambia und Malawi de Unafhängigkeit vun Grootbritannien kreegen.

Bit 1996 hett Sambia en Flagg mit en dunklere Gröön bruukt.


Datei:Flag of the United Kingdom.svg|1:2  Union Jack, 1923 bit 1939
Datei:Flag of Northern Rhodesia (1939–1964).svg|1:2  Nordrhodesien, 1939 bis 1953
Datei:Flag of the Federation of Rhodesia and Nyasaland (1953–1963).svg|1:2  Föderatschoon vun Rhodesien un Njassaland
Datei:Old Flag of Zambia.svg|2:3  Sambia, 1964 bit 1996


## Wiedere Flaggen vun Sambia

Datei:Flag of Barotseland.svg|2:3 Barotselands
File:Flag of the President of Zambia.svg|Präsidentenflagg
File:Flag of Zambia Police.png|Polizeiflagg
File:Air Force Ensign of Zambia.svg|Flagg vun de Luftwappen


## Enkeld Nahwiesen


## Weblinks

* Flags of the World - Zambia (engelsch)