open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benito Sarti

**Benito Sarti** (* 23. Juli 1936 in Padua; † 4. Februar 2020 ok dor) weer en italieensch Footballspeler, de in de Afwehr insett wurr.

## Loopbahn
Sien Loopbahn fung 1955 bi Calcio Padova an, bevör he 1957 to Sampdoria Genua wesseln dee. Ok dor bleev he för twee Johr, bevör 1959 to Juventus Turin wesseln dee. Dor harr he denn sien spoodriekste Tiet und wurr dree mal italieensch Meester dree mal kunn he ok den italieenschen Pokalwettbewarf, de *Coppa Italia*, winnen. He speel tosommen ünner annern mit Giampiero Boniperti un Omar Sivori. In de Saison 1968/69 is he denn noch för Varese Calcio SSD antreeden, bevör he sien Loopbahn afslooten hett.

Van 1958 bit 1961 hett he todem 6 Lännerspelen för Italien bestreeden.

## Weblinks
* Eenzelupstellung vun sien Liga-Insatzen (ialieensch)
* Meldung över sien Dood (italieensch)
Winschermann

**Winschermann** is de Familiennaam von

* Helmut Winschermann (1920–2021), düütschen Oboenspeler un Dirigent,
* Wilhelm Winschermann (1818–1880), düütschen Reeder.
Addrup

**Addrup** is en Dörp in'n Landkreis Cloppenborg in Neddersassen. 

## Geografie
Addrup grenzt an de Dörper Gut Lage, Uptloh, Bevern, Kaolm un Stadtsholte in de Gemeende Essen (Ollnborg). In' Oosten grenzt Addrup an Lüschke in de Gemeende Bakum in'n Landkreis Vechte. Addrup is an de Grenz vun de Landkreise Cloppenborg un Vechte, in de Hoarten vun dat Ollnborger Münsterland.

## Historie

## Lüüe
*Caspar Henry Borgess (1824–1890), was Bishop vun Detroit
*Clemens große Macke (* 1959), was Afordneter in'n neddersassischen Landdag

## Henwiesen


## Weblenks
*Websiet vun Addrup
*
Medaillenmaker

Bi den **Medaillenmaker** (ok **Iesensnieder** oder **Stempelsnieder**) hannelt sik dat um en Künstler, de Vörlagen vun Medaillen, Plaketten oder Münten maken deit. Faken sett he sien Vörlagen ok sülms um un snitt oder gutt en Stempel to’n Prägen.

## Historie
Dat Müntenbild is toeerst vun den Müntenmaker direktemang mit en Steker in dat Müntiesen (Müntstempel) deep un spegelverkehrt ingraven wurrn. Meist harrn de Stempelsnieders Verlööf, nich bloß de Updräge vun den Staat na to kamen, man for en beter Inkamen ok up egen Reken to arbeiden. So weern se nich bloß mit Münten- un Medaillenstempeln for den Staat togange, man möken ok Medaillen in privaten Updrag. Wenn een Müntenmaker weern woll, möss he sik toeerst to’n Graveur utbillen laten. Nadem he dat Handwark lehrt hett, konn he bigahn un sik to’n Künstler wieterbillen laten. Dor weer dat wichtig bi, teken un formen to lehren. 

## Signatur

Signaturen vun Medaillenmakers sünd eerst in de Tied vun de Renaissance upkamen un toeerst geev de dat ok bloß up Medaillen. Een vun de eersten Medaillen mit en Signatur vun den Künstler is de Husdaler, de to’n Andenken an den böhmschen Reformater Jan Hus rutgeven wurrn is. An’n meisten gifft dat Signaturen bi Medaillen ut dat 18. un 19. Johrhunnert. Dormals sünd Medaillenmakers ehre Signaturen up Münten man noch roor. Bi Münten warrt dat eerst vun de Midden vun dat 20. Johrhunnert af an anners, in de Hauptsaak bi Sunner-Utgaven, de faken den Künstler siene Signatur wiest. 

## Literatur
* Paul Arnold, Max Fischer, Ulli Arnold: *Friedrich Wilhelm Hörnlein. 1873–1945.* Staatliche Kunstsammlungen Dresden – Münzkabinett, Dresden 1992.
* Max Barduleck: *Die letzten Jahre der Münze in Dresden. Werksverzeichnis 1865 bis 1911.* Herausgegeben von Paul Arnold. Transpress, Berlin 1981.
* Julius Erbstein, Albert Erbstein: *Erörterungen auf dem Gebiete der sächsischen Münz- und Medaillen-Geschichte. Bei Verzeichnung der Hofrath Engelhardt'schen Sammlung veröffentlicht.* = *Sammlung Engelhardt / Erbstein.* Erbstein, Dresden 1888.
* Heinz Fengler, Gerd Gierow, Willy Unger: *transpress-Lexikon Numismatik.* Transpress, Berlin 1976.
* Friedrich von Schrötter, Nikolaus Bauer, Kurt Regling, Arthur Suhle, Richard Vasmer, Julius Wilcke (Rutg.): *Wörterbuch der Münzkunde.* de Gruyter, Berlin u. a. 1930 (2. Nadruck, ahn Ännern, just dor 1970).
* Wolfgang Steguweit: *Geschichte der Münzstätte Gotha. Vom 12. bis zum 19. Jahrhundert.* Böhlau, Weimar 1987, ISBN 3-7400-0050-3.
* Wolfgang Steguweit: *Die Medaille und Gedenkmünze des 20.Jahrhunderts in Deutschland* (= *Die Kunstmedaille in Deutschland.* Bd. 14). Mann, Berlin 2000, ISBN 3-88609-443-X.
* Wolfgang Steguweit: *Europäische Medaillenkunst von der Renaissance bis zur Gegenwart.* Staatliche Museen zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz, Berlin 1995, ISBN 3-88609-379-4.

## Weblenken

* ''Produktion, Prägestempel''. Staatliche Münze Berlin
* ''Prägestempel''. Schweizerische Eidgenossenschaft
Río Cataguana

De **Río Cataguana** is en üm un bi 22 Kilometer langen Stroom in dat Municipio Morazán, Departamento Yoro, Honduras, de von rechts in’n Río Cuyamapa münnt.

He hett sien Born in de Cordillera Nombre de Dios. Hier in’n Böverloop driggt he ok den Naam *Quebrada Cataguana*. Von dor flütt he na Süüdwesten un kummt na teihn Kilometer twüschen de Dörper La Estancia un La Cruz ut de Bargen rut. He billt hier bet to 300 Meter brede Sand- un Kiesbedden, in de he de Sedimentlast ut de Bargen aflaadt. In’n Oosten von Morazán löppt de Ruta Nacional 23 mit en Brügg över’n Río Cataguana. De Beek nimmt dor denn von rechts de Quebrada Anonilla op.

Toletzt münnt he in’n Süden von de Stadt Morazán in’n Río Cuyamapa, de sülvs wiederflütt in’n Río Comayagua, Río Ulúa un denn in de Karibische See.
Landraodsamt Stemmert

Dat **Landraodsamt Stemmert** lig in’n Nuorden van Nuordrien-Westfaolen. Et häw 448.220 Inwuëners.

## Geograofi
In’n Nuorden grenst et an dän Landkreis Groafschup Bentem un dat Emsland. In’n Ausen ligt de Landkreis Osenbrügge un de landraodsamtfrie Stad Ossenbrügge. In’n Süden grenst et an dat Landraodsamt Warnduorp, de landraodsamtfrie Stad Mönster un de Landraodsiämter Koosfeld un Borken.

De Wessen häöert to’t Mönsterland. Dat Tiäkenbüörgske Land belt dän Ausen. De högste Punkt is de *Westerbecker Berg* in Linen met 234 m ü NN. Dat Sluot Bentlaoge is met 32 m ü NN de leegste Punkte in’t Landraodsamt. De Iäms flait van Süüd nao Nuord düör’t Amt. De grötste Stad is Rene.

24 Gemainden un Stiäden ligt in’t Landraodsamt Stemmert.

## Geschicht
1971 häbt Politikers anfangen üöwer een een ni Indelen van de Landraodsiämter naotodenken. 1974 wüör dat Mönster/Ham-Gesät besluoten, dat de Iämter ni indeelt. Siet dän 1. Harremaonddag 1975 gelt et. De ollen Iämter Stemmert un Tiäkenbuorg gaw et nu nich mäer. Uut dat olle Amt Mönster sint nao de Stad Graiwen un de Gemainde Saorbiëk dertokuëmen. De Sit van’t Landraodsamt is in Stemmert.

## Poltik
### Landraodsdag
Alle fiew Jaore maakt de Büörger üör Krüüs. An’n 13. Hiärfstmaonddag 2020 was de leste Waal.

66 Lüde sittet in’n Landraodsdag. Vüörsitter is de Landraod Sommers Martin. Bes 2020 was he Let van de CDU un is nu aone Partei.

## Vökäer

### Straotenvökäer
Drai Audobanen laupt düör’t Amt. In’n butersten Wessen lig de A31 met twe Up-/Afgänge bi Gronau. In’n Nuorden lig de A30 van dän Ansluot Rene-Nuord bes to dat Krüüs Luote/Ossenbrügge. In’n Ossen löp de A1 bi Wäsen un Büden üöwer dat Krüüs Luote/Ossenbrügge bes nao Graiwen.

### Isenbaan
Et giw veer Isenbaanlinnigen in’t Amt: de Linnig Amsterdam-Hannüöwer van Rene bes Luote, de Linnig Mönster-Bremen met Baanhüöwe in Kattenviën un Lengerke, de Linnig Mönster-Emden van Graiwen nao Rene un de Linnig Mönster-Äänske van Ollenbiärge bes Ochtrup.

### Luchtvökäer

Enen grauten Luchthawen lig up dat Amtsgebied. De Luchthawen Mönster/Ossenbrügge lig in’n Nuordwessen van Graiwen. Dat Landraodsamt is enen van de Selschuppers

### Waterstraoten
In Nuord-Süüd-Richt löp de Düörp’m-Iäms-Kanaol langs de Iäms. In Hüörsel twiëlt de Middellandkanaol van em af. To düsse Stiär wät auk „Natten Twiël“ sägt.

## Naowise


## Weblenken

* Riäkersiet van dat Landraodsamt Stemmert (haugdüütsk)
Quebrada Cataguana

**Quebrada Cataguana** betekent

* Quebrada Cataguana, Beek in dat Departamento Yoro, Honduras, de in’n Río Cuyamapa münnt,
* Quebrada Cataguana, Beek in dat Departamento Francisco Morazán, Honduras, de in’n Río Maralito münnt.
Joe Brown (Bargstieger)

**Joseph „Joe“ Brown**, CBE (* 26. September 1930 in Manchester; † 15. April 2020 in Llanberis) weer en britisch Bargstieger. He hett över 100 Eerstbegahn schafft un mehr as 600 Klauterrouten in Europa, Afrika, Alaska, Süüdamerika un Asien inricht.

Van 1951 bit 1955 bill he mit Don Whillans en spoodoriek Seilschap, de tallriek swoor Routen un Eerstbestiegen in dat Vereente Königriek gelungen, besünners in *[[Snowdonia-Natschoonalpark|Snowdonia]]* un in‘n *[[Peak-District-Nationalpark|Peak-District]]*. In‘n Sömmer 1954 gelung ehr in Frankriek mit de „Engländerführe“ de hüüd bekannteste Anstieg dör de Westwand vun den *[[Aiguille de Blaitière]]* (3.522 Meter) un de Dartbestiegen vun den *[[Aiguille du Dru|Petit Dru]]* (3.733 Meter), bi de sück dat um de eerste britisch Bestiegen un de bit dorhen flinkste hanneln dee. 

Weltwiet Upmarksomkeit kreeg he mit de Eerstbestiegen vun den *[[Kangchendzönga]]* (8.586 Meter) in‘n Himalaya an‘n 25. Mai 1955 mit George Band. Dat weer dat eerst Mal, dat en britisch Seilschap en 8000er bestiegen dee. Eerst 1977 hett en indisch Expeditschoon den Barg weer besteegen.

In‘n Sömmer 1956 gelung Brown todem  mit Tom Patey, John Hartog un Ian McNaught-Davis de Eerstbestiegen vun den *[[Muztagh Tower]]* (7.273 Meter) in‘n Karakorum. In‘n Juli 1976 nehm he an de Eerstbestiegen vun den *[[Trango Tower]]* (6.521 Meter) in Pakistan deel. Sien Begleiter weern dorbi Mo Anthoine, Martin Boysen un Malcom Howells.

De mit söss Geschwistern un ahn Vader in Manchester upwussen Brown hett 1966 mit sien Fru en Klettershop in Llanberis apen maakt, den wenige Johren later en wiederer in Capel Curig folg. 2010 wurr en dart Shop in Llanberis apen maakt. Nahdem he för sien Erfolge to’n *[[Order of the British Empire|Member of the British Empire]]* nöötm wurrn weer, wurr he 2011 to’n *[[Order of the British Empire|Commander of the British Empire]]* erhaaben. 2001 keem sien Autobiografie *The Hard Years* herut. Brown is in’n April 2020 in dat Öller vun 89 Jahren in dat walisisch Llanberis storven.

## Weblinks
* Joe Brown
* Mountain-Heritage

## Enkeld Nahwiesen
Scott Allen (Ieskunstlöper)

**Scott Ethan „Scotty“ Allen** (* 8. Februar 1949 in Newark, New Jersey) is en ehmalger US-amerikaansch Ieskunstlöper, de in‘n Eenzelloop antreeden is.

Sien Vereen weer de Skating Club of New York. 1964 un 1966 wurr he US-amerikaansch Meester. Van 1962 bit 1968 hett he an all Ieskunstloop-Weltmeesterschapen deelnommen un kem blots bi sien eerst Weltmeesterschap up den achten Platz, ansonsten immer ünner de best Fiev. 1965 wurr he Viez-Weltmeester achter Alain Calmat noch vör den Kanadier Donald Knight. Bi de Olympisch Spelen 1964 wunn he de Bronzemedaille achter Manfred Schelldorfer un Alain Calmat, aber vör Karol Divín un Emmerich Danzer, un dat twee Daag vör sien 15. Gebortsdag, wat hüm to’n jüngsten Medaillengewinner bi Olympia maaken dee. Bit hüüd is he de jüngste männliche Medaillenwinner un de jüngste Individualsportler, de dat schafft hett. Man moot aber dorup henwiesen, dat de US-amerikaansch Ieskunstloopsport dör den Floogtüüchafstört vun Sabena-Flug 548 in dat Johr 1961 de besten Ieskunstlöper un Ieskunstlooptrainer vun dat Land verloren harr.

Nah sien sportlich Karriere hett he an de Harvard University studeert, wo he 1971 sien Afsluss maakt hett. 

## Weblinks
* Indrag bi sportsreference.com (engelsch)
Sueskanaol

De **Sueskanaol** is enen künstlicken Waterwäg in Egüpten. De Kanaol is 193,3 km lang un vöbint de Stad Port Said an dat Middelmeer met Sues an de Raude Se. He is enen van de bedüdste Waterstraoten up de Wiält. So möt de Schippe nich mäer üm Afrika harüm föern. De Wäg tüsken Europa un Indien wät so 7.000 Kilometers of drai Wiärken küörter. 11 bes 16 Stunnen duert ene Faort düör dän Kanaol.

In’t Jaor 1859 fongen de Arbaiden an dän Kanaol an. Mäer äs ene Miljaunen Lüde häbt an dän Bau arbaidet. Se wiët nich wu viële Arbaiders bi dän Bau stuorwen sint. An dän 17. Niëwelmaonddag 1869 wüör he frigiëwen. 18.000 Schippe sint 2019 düör dän Kanaol föert. He häw kine Slusen, wieldat de twe Sees like haug sint. Twe Brüggen un enen Tunnel krüset dän Kanaol. He is 24 Meters daip un an de smaolste Stiär is he 195 Meters breed.

## Literatur
* 
* 
* 
* 
* 
* 
   
## Footnoten

## Links

* Riäkersiet van de Suez Canal Authority (engelsk)
Düütsch Bundsdag

De **Deutsche Bundestag** (Op platt, düütschen Bundsdag) is dat Parlament un daarmit da Orgaan der Bundsrepublik Düütschland mit Sitz in Berlin. De Bundestag word in de politischen System van Düütschland as alleenig Verfaatungssorgaan van de Bund, dat alleen van de Volk wählt word.

Een Legislaturperiode van de Bundestag düret veer Johren. De Mitglieder vun de Bundestag könen sük to Frakschoon ok Gruppen tohoopsluten un geneten dormit een besünners Verfahrens- un Organisatschoonstatus.
Rezo

**Rezo** (*[ˈɹiːzo],* * 14. August 1992 in Wupperdaal) is een düütschen Influencer, Musiker, Ünnernehmer un Ünnerhollungskünstler. He kreeg dör politisk Üterns de Upmarken van een groot Grupp van Minsken. Neben sien YouTube un sien ünnernehmerisch Warken, schrifft he een egen Kolumn bi Zeit Online'.

Schoons Rezo sük sülvst as Ünnerholler beschrifft, wurr heel faken vunwegen sien politisk Menens opentlik upgrepen. Sien Video '*Die Zerstörung der CDU*', in dat he vör de Europawahl 2019 de CDU (un CSU) heel besünners för hör Klimapolitik kritiseerde, sörgde för een groot politisk Debatt un Utspraak. De Utgang van de Wahl un de Entschedens van vööl Jungwählers tegen de Unionsparteen wurr mit dat Video in Verbinnen broch, waarför de Begreep „Rezo-Effekt“ entstunn.  

Rezo kritiseerde ok dat Verhollen vun verenkelten Politiker un dat van de Press im Betoog op de Corona-Pandemie un de 'Querdenken'-Grupp, un de Reakschoonen van staatsch Institutionen (as Polizei) op de Protesten tegen de Schuulregeln wegen de Corona-Pandemie. 

## Persönelk
Rezo nöömt sien recht Naam neet in de Apenlichkeit. He gifft Wupperdaal as sien Buurssort un den 14. August as Buursdag an. 2018 nahm Rezo op een Apenmaken vun Dokumenten op de düütschen Wikipedia Betreck, in de dat Buursjoohr 1992 angeev wurr, wat he later ok bestätigt hett.

Rezo wassde in een Pastorenfamielje op. Sien Eltern sünd Papen, evenso sünd dat vööl Verwandten. Siet Begünn 2018 leevt he in Aken. Schoons He sük sülvst neet as christelk betekent, hebb he heel christliche Weerten.

## Weblinks
Ravensburg

**Ravensburg** ([] oder []) is en Mittelstadt as ok  Kreisstadt un gröttste Stadt van den Landkreis mit den glieker Naam in dat südlichen Böverschwaben. De ehmalige Free Rieksstadt liggt in dat Schussendaal nich wiet van den Bodensee un wurr wegen hör tallriek, goot erhollen middelöllerich Toorns fröher ok as „dat schwäbische Nürnbarg“ betekent. Siet den 1. April 1956 is Ravensburg Groot Kreisstadt.

De Stadt hett 50.897 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2019) up en Flach van 92,05 km². Wu de Naam entstahn is, weet man nich nipp un nau, hett aber mit de dor vörhannen Veitsburg to doon. De Naam van de Stadt hett sück in den Loop van de Geschichte van Ravenspurch in dat Johr 1088 över Ravensberc (1231) un Ravensburg (1323) to de hüüdige Form ännert. 

## Söhns un Döchter van de Stadt
* Hermann Anton Bentele (1923-2014), Grafiker, Designer, Breefmarkenkünstler un Hoochschoollehrer
* Emanuel Buchmann (* 1992), Radrennfohrer

## Weblinks
Oskar Schindler

**Oskar Schindler** (* 28. April 1908 in Zwittau, Mähren, Österriek-Ungarn; † 9. Oktober 1974 in Hilmessen, Düütschland) worr een düütschmährisch Ünnernehmer, de unner de Tweten Weltkrieg gemeensam mit sien Frau Emilie ungefähr 1200 bi hem angestellte jöödsk Zwangsarbeiders vör de Vermordung in den Vernelungslagers de Natschonalsozialisten bewahrde.

Posthum, 1993, ehrde de staatlich israelisk Holocaust-Gedenkstee Yad Vashem Schindler för de Redden van de Zwangsarbeiders dör de Nömung to de *Gerechten mank de Völker.*

## Ehrung

* „Well man een eenzig Leven reddt, rettet die ganze Welt“ – disse ut de tokomen stammende Spröök is in de Ring eingraviert, den de van ihem reddde Juden Oskar Schindler as Geschenk övergaff. Ut schier Tanngold maakde, woor de Ring an'n Kriegsend dat Eenzig, wat se harr, um Schindler to danken.
* 1967 Martin Buber Freepries.
* 1968 Päpstlich Silvesterörden dör Paul VI.
* 2000 Nöömgever för den Asteroid (11572) Schindler
* De Bundsrepubliek Düütschland ehrt Oskar Schindler 2008 ut Oorsaak van sien 100. Buurdags mit de Herutgeev van een 145-Cent-Sünnerbreefmark.
* In Augsburg, Frankfort an’n Main, Stuttgart, Hilmessen, Köln, Nürnberg un Sendenhorst wurr Straten na hem nöömde.
* Een School in Hilmessen draggt sien Nööm.

## Weblinks

* Biografie bi dat Projekt *Zukunft braucht Erinnerung*
* ''Schindlers Liste Oskar und Emilie Schindler Deutschland''. Biografie up yadvashem.org
* Schindlers Liste up www.auschwitz.dk
* Schindlers Liste up „jewishvirtuallibrary“
* Bilder von Oskar Schindlers Koffer
* ''Biografie eines Rätsels – Hat Spielberg übertrieben?'' Rezension van dat Book van David Crowe im Tagesspiegel van'n 5. August 2005
* Indrag in de DNB
* Nachlass Bundesarchiv N 1493
Chevrolet Kingswood Estate

De **Chevrolet Kingswood Estate** weer en Kombi, den Chevrolet van 1969 bit 1972 baut hett. Vun dat eenfachere Modell Kingswood hett he sück dör sien Holtimitat an de Fohrtüüchsieden un de Hecktdöör, ebenso as en beten luxuriösere Binnenutstattung ünnerscheeden. Bi en lütt Tall vun 1969er-Modelle geev dat up Wunsch afdeckt Vörderlampen. De Wagen footen up de GM-B Plattform un dat geev de blots mit V8-Motoren. Hör Limousinen-Pendant weer de Caprice, un af 1973 hett dat Modell ok *Chevrolet Caprice Estate* heeten. Dat weer dormals dat Spitzenmodell in de Kombi-Palette vun Chevrolet.

In de Modelljohren 1969 un 1970 weer de Kingswood Estate – as all groot Kombis vun Chevrolet – mit en Heckdöör utstatt, de wahlwiest o de Siet oder nah ünnern apen maakt wurrn kunn. Dorto wurr de Heckschiev versenkt. Wurr de Döör sietwärts apen maakt, weer de Heckstöötfänger mit en Utspooren versehn, um den Passagieren vun de dart Sittbank dat Instiegen un dat Belaaden vun den up Wunsch anbaut Daakgepäckdräger lichter to maaken. Wurr de Döör nah ünner apen maakt, weer in disse Utspooren de Beslag, de bi dat sietlich Apenmaaken entriegelt wurr un dordör den Träe free geev. 

## Weblinks
Adalbert Tiegelkamp

**Adalbert Tiegelkamp** (* 4. April 1938; † 3. Februar 2009 in Veern) weer en  düütsch Schauspeler.

He hett in Films as Hamburg Transit (1970), den Tatortfolgen  (1974) un  (1987) Tegtmeier (1984) mitwarkt. 1984/85 speel he in Zielscheiben un 1987/88 in Der Einbruch mit. Buterdem weer he in een Folg vun Kümo Henriette mit.

## Weblinks
* 

## Enkeld Nahwiesen
Lounsbery

**Lounsbery** is de Familiennaam von

* John Lounsbery (1911–1976), US-amerikaanschen Animator,
* Richard Lounsbery (1882–1967), US-amerikaanschen Geschäftsmann,
* William Lounsbery (1831–1905), US-amerikaanschen Politiker.
Petr Kostenko

**Petr Kostenko** (russisch: Пётр Евгеньевич Костенко}}; * 16. Februar 1976 in Qostanai) is en kasachisch Schachspeler un -trainer.

He weer bit jetzt veer Mal kasachisch Eenzelmeester in’n Schach: 1998, 2000, 2002 (punktgliek mit Pawel Kozur aber nah Playoff) un 2016. He hett för Kasachstan an söben Schacholympiaden deelnommen: 1998 bit 2002 as ok 2012 un 2018, dorbi hett he bi de Schacholympiade 1998 in Elista an dat eerst Reservebrett de individuelle Sülvermedaille wunnen. 

Buterdem hett he dreemal an de asiaatsch Mannschapsmeesterschapen (2003, 2014 un 2016) un eennmal an de Mannschapsweltmeesterschap (1997) deelnommen.

1999 wurr he to’n Internatschonalen Meester nömmt un 2006 wurr hüm vun de FIDE de Grootmeestertitel tospraaken. Sien bither hööchste Elo-Tall weer 2531, de he in’n April 2007 recken dee. 

## Weblinks
* FIDE-Koort
* [www.olimpbase.org/players/1lhtnbre.html Indrag up Olimpbase.org (engelsch)]
* Indrag bi chessgames.com (engelsch)
* Partien vun hüm up chesstempo.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Amazonas

De **Amazonas** is ’nen Stroom in’n süüdamerikansken Nuorden. De Welle lig in de Anden un he flait in’n Atlantik. He is mäer äs 6.400 km lang. Nao dän Nil is he de tweddelängste Flötte up de Äer. Wecke Lüde sägt aower dat de Amazonas länger is äs de Nil. Nao üör is he bes to 6.992 km lang. Bes to 300 Miljaunen Litter Water jerre Sekunne flait bi Haugwater in’n Atlantik. Daomet is he de Flötte düör de dat miärste Water flait. De Amazonas flait düör Peru und Brasilgen un is ene Grensflötte tüsken Peru und Kolumbien.

De Afsnid van de peruanske Grense bes to’n Rio Negro wät in Brasilgen *Rio Solimões* näömet. Et giw nich ene Brüg, de üöwer dän Amazonas gait.

De grötste Stad an dän Amazonas is Macapá. Et lig bi de Münnung un häw bolle 400.000 Inwuëners. De Stad Manaus lig an dän Rio Negro, 12 km vüördat he in dän Amazonas münnet. De Amazonasmünnung is üöwer 100 km breed. Dat Söötwater kaas nao 250 km wied in dän Atlantik finnen.

## Dat Enstaon
Dän Uramazonas gaw et aal up dän ollen Grautäerdeel Gondwana. Daomaols was de Welle dao wao vandage Afrika is un he flaitede van Wessen nao Ausen in dän Pazifik. Man bewiësen is dat nich. Äs Gondwana uuteneenbrak was de Flötte nich mäer met de Welle vöbunnen. To glike Tiet sint auk de Anden entstaon un he kon nich mäer in’n Pazifik flaiten. Iärst häbt sik graute Mere bi de Anden bellet. Vüör 10 bes 15 Miljaunen Jaore häw de Amazonas sik dan ümdraiet.

## Literatur
* Cristóbal de Acuña (1597–1675): *Nuevo descubrimiento del gran río de las Amazonas* (erstmals ersch. 1641). Herausgegeben, eingeleitet, kommentiert und mit Anmerkungen und Registern versehen von Ignacio Arellano, José María Díez Borque und Gonzalo Santonja, Universidad de Navarra/Vervuert, Madrid/Frankfurt am Main 2009, ISBN 978-3-86527-460-1 (Quellenedition zur Entdeckungsgeschichte des Amazonas, vgl. Rezension in der *Revista chilena de literatura*, 2010) (spanisch).
* Sepp Friedhuber: *Uramazonas. Fluss aus der Sahara.* Mit Beiträgen von Klaus Giessner, Herbert Habersack, Gero Hillmer u.&nbsp;a. 2. Auflage. Tecklenborg, Steinfurt 2006, ISBN 3-939172-01-4.
* Kai-Uwe Hinrichs: *Ausgewählte Lipide in Sedimenten des Santa Barbara-Beckens und des Amazonas-Fächers*. Zeugnis spätquartärer Paläoumweltbedingungen. (Edition Wissenschaft, Reihe Chemie, Band 106). Tectum, Marburg 1997, ISBN 3-89608-819-X (Zugleich Dissertation an der Universität Oldenburg 1997)
* Joe Kane: *Wir bezwangen den Amazonas*. Bericht über die einzige internationale Expedition von der Quelle bis zur Mündung (Originaltitel: *Running the Amazon.* übersetzt von Andrea Galler). Knaur Taschenbuch 77042, München 1993, ISBN 3-426-77042-3. (Erstausgabe: Knaur, München 1990, ISBN 3-426-26307-6)
* Václav Kubícek: *Abenteuer Amazonas. Mit Kajak und Floss von den Quellen zum Atlantik*. Bucheli, Zug/Pietsch/Stuttgart 1989, ISBN 3-7168-1769-4.
* Frank Semper: *Tor zum Amazonas* [Rio-Caquetá-Gebiet]. Sebra, Hamburg 1999, ISBN 3-9805953-1-5.
* Tom Sterling: *Der Amazonas*. In: *Die Wildnisse der Welt*. 8. Auflage. Time-Life, Amsterdam 1979.

## Weblinks

## Naowise
Río Jalán

**Río Jalán** betekent

* Río Jalán, Stroom in dat Departamento Olancho, Honduras, de in’n Río Guayape münnt,
* Río Jalán, Stroom in dat Departamento Atlántida, Honduras, de in’n Río Papaloteca münnt.
Ilka Chase

**Ilka Chase** (* 8. April 1905 in New York; † 15. Februar 1978 in Mexiko-Stadt) weer en US-amerikaansch Schauspelerin un Schrieverin.

## Leven un Wirken
Ilka Chase weer de eenzige Dochter vun Edna Woolman Chase, de Herutgeverin vun de *[[Vogue (Tietschrift)|Vogue]]*, un de hör Ehemann Francis Dane Chase. Se hett Scholen in den USA, England un Frankriek besöcht. 1926 hett se Louis Calhern heiraadt, leet sück aber een Johr later all weer scheeden. 1924 harr se hör Debüt an‘n Broadway.

Hör eerst Book weer de Autobiografie Past Imperfect (1942), un deren tweet Deel weer Free Admission (1948). Se schreev noch mehrere Romane. 

## Filmographie (Utwahl)

## Weblinks

* 
* Indrag in de Broadway Database (engelsch mit Bild
* Indrag in de Düütsche Synchroondatei
Río Jalán (Río Papaloteca)

De **Río Jalán** is en üm un bi 19 Kilometer langen Beek in dat Municipio Jutiapa, Departamento Atlántida, Honduras, de von links in’n Río Papaloteca münnt.

De Born liggt an’n Süüdwestrand von de Montaña La Danta (de Topp is , de Born en beten sieder) in de Cordillera Nombre de Dios an de Grenz to dat Municipio Olanchito, Departamento Yoro, de ok de Waterscheed to’n Río Uchapa (Süüdwesten) un Río Uguca (Süüdoosten) is. Von hier flütt de Beek na Noordoosten. Na söven Kilometer hett he al 1000 Högenmeter överwunnen un kummt denn in sieder Land. Dor nimmt he bi Berlín von rechts de Quebrada La Danta op un von links de Quebrada Buena Vista. Noch en Stück wieder bi Jalán löppt de CA-13 mit en Brügg över’n Río Jalán. Dor nimmt de Beek ok von links den Río Tomalá op un denn von rechts de Quebrada Tilunga. Nich wiet achter Jalán flütt de Beek mit’n Río Zambunango tohoop to’n Río Papaloteca. De Papaloteca münnt later in de Karibische See.
Jalán (Jutiapa)

**Jalán** is en Oort (Aldea) in dat Municipio Jutiapa, Departamento Atlántida, Honduras. Stand na’n Zensus 2013 harr de Oort 594 Inwahners.

## Geografie

De Oort liggt an’n Río Jalán, de annerthalf Kilometer in’n Noordoosten in’n Río Papaloteca münnt. De Oort liggt op ünner , man in en Daal mank de Bargen von de Cordillera Nombre de Dios.

De Naveröörd sünd El Naranjo un Tomalá in’n Süüdoosten, Entelina in’n Süden, Berlín in’n Süüdwesten, Belaire in’n Westen un El Aguacate in’n Noordwesten.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Jalán löppt de CA-13, de in’n Süüdoosten na Sabá löppt un in’n Noordwesten na Jutiapa un La Ceiba.

## Footnoten
Edward Van Dijck

**Eduard** (**Edward** oder **Ward**) **Van Dijck**, ok (falsch:) *Edouard Van Dyck* (* 22. März 1918 in Herent; † 22. April 1977 in Löwen) weer en belgisch Radrennfohrer. 

## Loopbahn
Van Dijck weer Profi van 1941 bit 1952. Sien bedüüdenst Sieg weer de Gewinn van de Spanienrundfohrt van 1947. Een Johr later wunn he een Deelstreck bi de Tour de France un keem in de Gesamtwertung up Platz 14 (noch vör Raphaël Geminiani un Jean Robic). Insgesamt hett he in sien Vita 53 Siege stahn.

## Wat he schafft hett
* 1943 Grand Prix de Wallonie
* 1947 Een Deelstreck un Gesamtwertung Vuelta a España
* 1948 Een Deelstreck Tour de France
* 1950 Grote Prijs Stad Vilvoorde

## Weblinks
* Edward Van Dijck in de Datenbank van Radsportseiten.net
Topp

**Topp** betekent

* Topp, böverst Enn von en Barg,
* Topp, böverst Enn von’n Mast von en Schipp,
* Topp, en Büschel Fasern (Flass, Hoor, Gras etc.),
* Topp, annern Utdruck för Pott.

**Topp** is de Familiennaam von

* Arnold Topp (1887–1960), düütschen Maler,
* Erich Topp (1914–2005), düütschen Offzeer,
* Erwin Topp (1924–1971), düütschen Politiker,
* Gerhard Topp (1893–1968), däänschen Löper,
* Hartmut Topp (* 1942), düütschen Inschenörwetenschopper,
* Holger Topp-Pedersen (1868–1938), däänschen Maler,
* Johann Konrad Sigismund Topp (1692–1757), Rechtswetenschopper,
* Karl Topp (1895–1981), düütschen Viezadmiraal,
* Laurie Topp (1923–2017), engelschen Footballspeler,
* Rolf-Jürgen Gleitsmann-Topp (* 1950), düütschen Politikwetenschopper.

Kiek ok bi: Top.
Tim Ole Naske

**Tim Ole „TOle“ Naske** (* 26. Prillendag 1996 in Hambuorg) is enen düütsken Roderer. He wüör de düütske Mester in’n Ener in de Jaore 2017 und 2018.

## Liäwen
Nasken Tim Ole fong dat Rodern an äs he 10 Jaore olt was. Sinen daomaoligen Spuortlärer Webers Christiane häw för de Roder-AG an sine Grundschool wiäwet. Naske un Syrings Philipp-André wunnen in’n Dubbeltweer bi de Junioren-Wiältmesterschup 2013 dän Juniorenwiältmester-Tiddel. In dat Jaor danao is he in’n Ener antruoten. Bi de Junioren-Wiältmesterschup 2014 wun he met üöwer 20 Sekunnen Vüörsprung. Bi de Olimpisken Jöögtspiële wun he auk. 2015 wunnen Riemekastens Stephan un Nakse dän Mestertiddel in’n Dubbeltweer bi de U23-Wiältmesterschuppen. Een Jaor läter wun he dän U23-Wiältmestertiddel in Rotterdam in’n Ener.

Dat Jaor 2017 fong he äs Winner van dat Düütske Mesterschupsrodern in’n Ener an. Bi de Europamesterschuppen raakde he dat A-Finale un wüör Füwte. Bi de Wiältmesterschuppen in dat sölwige Jaor raakde he wier dat A-Finale. Dütmaol wüör he Seste. 2018 wun he wier dat Düütske Mesterschupsrodern in’n Ener un lait Krügers Stephan un Zeidlers Oliver ächter sik. Bi dän twedden un diärden Wiältcuplaup trat he in Ener an un wüör Twedde un Seste. De Düütske Rodervöband (DRV) melde em aower nich för de Wiältmesterschuppen, dao häbt se Zeidlers Oliver in’n Ener mellet. Bi dat Düütske Mesterschupsrodern 2019 trok he sik nao dat Veerdelfinale trüg. He was seer. Dän Rest van’t Jaor roderden Krügers Stephan un he in’n Dubbeltweer. Bi de Internasjaunalen Wedau-Regatta sätteden se sik giëgen Pionteks Timo un Hartigs Lars düör. Se wollen auk för Düütskland antriäten. Bi de Europamesterschuppen 2019 häbt Krüger un Nakse dat A-Finale nich raket. Äs Winner van’t B-Finale sint se Siëmte wuorn. In’n twedden un diärden Weltcuplaup sint se Diärde un Füwte wuorn. Bi de Wiältmesterschuppen rakden se wier nich dat A-Finale. Äs Tainte kwalifiserden se dän düütsken Manslüdubbeltweer för de Olympisken Spiële 2020. 2020 sat he in’n Dubbelveerer. Wiägen de Covid-19-Pandemi sint viële Regatten uutfallen. De ensigste internasjaunale Regatta wüörn de Europamesterschuppen. De Manschup Gruhnen Hans, Schulzen Karl, Appels Max un Nasken Tim Ole is de seste van elw Metmakers wuorn.

Naske is 1,83 m graut und wög ne 87 kg. He is Let van de RG Hansa Hamburg und studeert Rechtswiëtenschup an de Haugschole Hambuorg.

## Internasjaunale Erfolge
* 2013: 1. Platz Junioren-Wiältmesterschuppen in’n Dubbeltweer
* 2014: 1. Platz Junioren-Wiältmesterschuppen in’n Ener
* 2014: 1. Platz Olympiske Jöögtspiële in’n Ener
* 2015: 1. Platz U23-Wiältmesterschuppen in’n Dubbeltweer
* 2016: 1. Platz U23-Wiältmesterschuppen in’n Ener
* 2017: 5. Platz Europamesterschuppen in’n Ener
* 2017: 6. Platz Wiältmesterschuppen in’n Ener
* 2019: 10. Platz Wiältmesterschuppen in’n Dubbeltweer
* 2020: 6. Platz Europamesterschuppen in’n Dubbelveer

## Weblinks

* Siet bi rudern.de
* Siet bi dän Wiältrodervöband

## Naowise
Akelsbarg

**Akelsbarg** is en Oortsdeel van de Gemeend Grootfehn in‘n Landkreis Auerk in Oostfreesland in Neddersassen. In dat Johr 2007 hemm dor 517 Minschen up en Flach van 7.59 km² wahnt. 

## Historie
1787 wurrn den Kolonisten Hinrich Hinrichs Jauken ut Felde dree Diemt „Land aus der Wildnis“ an de hüüdig Grenz to Holtrop to Bewirtschaftung in Arvpacht vergeeven.

Um 1870 wurr bi’t Törfgraven, an de Gmeendgrenz van Felde un Akelsbarg en Paaldamm, en so nöömt Knüppeldamm oder Spetz freeleggt. De Paaldamm harr dat Auerker Land mit dat Feereborger Land verbunnen. De Weg sall över Tunge an dat Wiesdermeer vorbi, över Barkebusch nah Wies führt hemm.

Tonächst hörr de Kolonie Akelsbarg politisch to de Gemeend Felde un to dat Karkspeel Holtrop. An’n 1.&nbsp;Juli 1912 wurr de Kolonie Akelsbarg van Felde aftrennt un as Gemeend Akelsbarg politisch sülvständig.

1870 kreeg Akelsbarg en eegen School. Mit de Gemeendreform, de an’n 1. Juli 1972 in Kraft treeden dee, wurr Akelsbarg de Gemeend Grootfehn ingleedert. Dat Schoolgebäude deent siet 1978 as Dörpgemeenschapshuus. Ebenfalls in dat ehmalg Schoolgebäude (mit anbaut Fohrtüüchhall) is de örtliche Füüewehr Akelsbarg-Felde-Wrisse vun de Freewillige Füürwehr Grootfehn to Huus.


Dorfgemeinschaftshaus in Akelsbarg, Gemeinde Großefehn, Ostfriesland, Niedersachsen, Deutschland, im Oktober 2015 (2).JPG|Dörpgemeenschapshuus (Oktober 2015)
Gefallenendenkmal in Akelsbarg, Gemeinde Großefehn, Ostfriesland, Niedersachsen, Deutschland, im Oktober 2015 (1).JPG|Gefallenendenkmal – Gesamtansicht (Oktober 2015)
Gefallenendenkmal in Akelsbarg, Gemeinde Großefehn, Ostfriesland, Niedersachsen, Deutschland, im Oktober 2015 (2).JPG|Gefallenendenkmal – Detail (Oktober 2015)


## Weblinks
* Beschreibung von Akelsbarg in de Historsch Oortsdatenbank vun den Oostfreesch Landschap

## Enkeld Nahwiesen
Zimbrisch

**Zimbrisch** is en Dialekt vun de Hoochdüütsche Spraak un warrt blots noch in Noorditalien snackt. Dat gifft hüüt ruchweg 1000 Sprekers.
Johannes Pesch

**Johannes Pesch** (* 25. September 1886 en Essen-Borbeck; † 12. März 1954 en Essen-Frentrop) wor en Lähr on Heemepoet. Hä wor dodörch bekannt, dat hä dä olle en Borbeck on drömmerömm gesprockene plattdütsche Mondaat, dat Borbecksch, plegen dee on twee Bäuker met Vätellekes on Gedichten en düssen Dialek nederschreef. Hä neumen sik dobi ok *"Menneken"*. Pesch öwwernohm tüschen 1914 on 1952 dat Amp as Rektor van'e Frentroper *Neerfeldschoole (Frentrop III)*. 
## Wat hä geschreewen hätt
### Bäuker
* Allerlei ut Baukendörp. Vertellskes un Snurpiepkes in Essensch (Borbecksch)-Platt, Essen: Fredebeul, 1911
* Bröckskes ut Kriegs- un Friedenstied. Plattdeutsche Gedichte und Erzählungen, Bocholt: Temming, 1915

### Enn Gedicht as Beispi'el
: **Krißdag 1915** *(ut dä Scholchronik van Frentrop III)*
: Van Frieden sungen dä Engelkes all,
: Maria brach us dat Heil do,
: Dat Segen sall bringen op dä Ärd,
: Dat froh do un glücklich alles werd.
: Wä godden Willens dä Menschen sallt sien,
: Un graden Sinns, färn van trügerischen Schein,
: Dän Leigen, Bedreigen Hass dat Kind,
: Dat us hett erlös van alle Sünd.
: Wi höllt drum hoch der Wahrheit Panier -
: Du dütschet Volk, dat wor alltied dinn Zier!
: Dä Klocken dann enz no wöll freudigk klingk,
: Wann Engel un Menschen van Frieden singk.

## Schriewer van dat Borbecksch
Newen Johannes Pesch send vö allem 
* Hermann Hagedorn *(* 20. August 1884 en Essen-[[Gasche]]; † 7. März 1951 bi [[Fretter]] em [[Su'eland]])*, 
* Willi Schlüter *(* 8. August 1899 en Essen-[[Delfken]]; † 18. September 1988 en Dreisbach em Westerwald)*, 
* dä Bröörs Wilm *(* 1891 en Essen-Frentrop; † 1955)* on Hermann Witte *(*

## ''Kiek ook bi''

* *[[List vun plattdüütschen Schrievers]]*

*** 27. November 1889 en Essen-Frentrop; †)* on
* Elisabeth Holte *(* 1882; † 23. November 1958)* bekannt.

## Weblenken
* Onlineversion van "Bröckskes ut Kriegs- un Friedenstied" bi europeana.eu *(plattdütsch)*
* Pesch bi niederdeutsche-literatur.de *([[Hoochdüütsch|hoogedütsch]])*

## Fautnoten
Nynorsk

**Nynorsk** (Neei-noordsk) is een van twee Talen ut Noorwegen. De Spraak gait trügg up dat Lands­mål, wat sük de Spraakwetenskuppsminske Ivar Aasen utklamüseert hett. Daarbi hett he een Gissen upp dat ole Nörron (de noordske Spraak ut de Wikingertied) maakt un versöcht een Meengsel vun de dare Dialekten to schriven, welke na sien Menen an't meerst konservativ weern. Dat geev ook Verfaters un Schriverslüüd (so as Bjørnstjerne Bjørnson), de Ivar Aasen sien Spraak utprobeert hebbt, man för de meersten Lüü was dat daartomaal to swaar to lesen. Hüüt leert sük de Lüüd Nynorsk upp School un dat warrd ook schreven, man egentli neet sproken. Likers gifft dat Dialekte, wat dichtebi dat Nynorsk sünd. De annere Spraak in Noorweegen is dat so nöömt "Bokmål", dat is een Aart Däansk met noorweegske Utspraakregels (so as -k- för -g-). Veel Lüüd in Noorweegen sünd stolt upp Nynorsk, man maakt ook af un an lütte Snaken över de Spraak. Nynorsk hett in Noorweegen een beetjen de Funkschoon, wat in Noorddütskland Platt hett, so as dat upp Platt faken Döneken in de Tidingen gifft, finns dat upp Nynorsk de Kåseri.

In dit Bispill ut een bekannt Gedicht kann een twee Kennteken finnen: "eg" för "ek/ik" (anners "jag/jeg") un "ein" met Diphtong:

Dat Beginnen van "Våren":
:"Enno ein Gong fekk eg Vetren at sjaa for Vaaren at røma ..."
:*Eenmaal noch kreeg ik den Winter to seen för dat Förjaar to rümen (Plats to maken)*
::—Aasmund Olavsson Vinje
Bremke

**Bremke** beteuket

* Bremke, Dörp in’n Eordsdeul Öttern-Bremke van’r Stad Deppelt in’n Kreus Lippe, Noordrhüin-Westfolen,
* Bremke, Eordsdeul van’r Gemeune Exterdaal in’n Kreus Lippe, Noordrhüin-Westfolen,
* Bremke, Oortsdeel vun Eslohe in’n Hochsuerlandkreis, Noordrhien-Westfalen,
* Bremke, Oortsdeel vun Gleichen in’n Landkreis Chöttingen, Neddersassen,
* Bremke, Oortsdeel vun Halle in’n Werserbargland in'n Landkreis Holtsminne, Neddersassen.
Dodge Phoenix

De **Dodge Phoenix** weer en PKW, de van 1960 bit 1973 vun Chrysler Australia baut wurrn is. 
De Phoenix wurr 1960 as austraalsch Version vun den US-amerikaanschen Dodge Dart inführt un hett sück as Luxusmodell böverhalv vun den in Australien monteerten Chrysler Royal inreegt. Sien Namen kreeg de Wagen vun dat Spitzenmodell ut de  Dodge-Dart-Reeg, den Dodge Dart Phoenix. Anners as sien US-amerikaansch Naamsvedder wurr de Phoenix blots as 4-dörig Limousine anboden un blots mit 5,2 l-V8-Motor. 

In de Folg wurr de Phoenix jedes Johr tosommen mit dat jewielige US-amerikaansch Dodge-Modell (anfangs er Dart, later de Polara) överarbeit, bit en Strategieänderung för dat Modelljohr 1965 den Phoenix eerstmals up den Plymouth Fury footen leet. As de US-amerikaansch  Fury van 1965 harr ok de Phoenix vun den glieken Johrgang övernanner liggend Düppelschienwerfer. 1967 keem tosätzlich to de Limousine en 4-dörig Hardtop-Limousine, de mit en 6,3 l-V8-Motor utstatt weer, wiels de normale Limousine wiederhen den 5,2 l-V8 behull. Disse beid Karosserieformen wurrn bi to de Instellen vun de Baureeg 1973 anboden. De in Australien entwickelte Chrysler by Chrysler hett ansluutend de Rull vun dat Spitzenmodell övernommen.

Dat Modell weer 5413 mm lang, 1974 mm breet un harr en Radstand vun 3023 mm.

## Weblinks

* Fotos vun den Dodge Phoenix 
* ''Soaring Phoenix Mechanical''. PhoenixMechanical.com.au

## Enkeld Nahwiesen
Alfred Carl Christian Balzer

**Alfred Carl Christian Balzer** (* 29. Mai 1898 in Leh; † 13. August 1949 in Bremerhoben) weer en Timmermann, Bedriefsraat un Politiker in Bremerhoben.

## Läven
Alfred Carl Christian Balzer siene Öllern wörrn ut´t Grootherzogtum Mekelborg-Swerin na Leh kamen. Sine Öllern weern Carl Balzer un sien Fro Leonore, borene Schwenck. He hett dat Timmermanns Handwark lehrt. An´n 31. Oktober 1924 heirad he in Leh Frieda Auguste Alksneit, de wer ut Geesmünn.

Alfred hett bi sien Utbillen belevt wo slecht de Plackeree betahlt worrn is un wo lang se darför Arbeiden möten. Üm dat to ännern, is he in de KPD gahn. 1925 hebben se de KPD-Sektion vun de kommunistische Internationale för Bremerhoben un Ünnerwerseroorten grünnd. He kunn woll goot snacken, denn bi de Stadtverordnetenwahl vun Bremerhoben wörr he as Kandidat opstellt worrn un wär achterran Stadtverordneter in´t Bremerhobener Parlament. 

As de NSDAP 1933 de Wahl wunnen hebben un an`n 27. Februor 1933 de Rieksdag in Berlin ansteken worrn is, is dat losgahn mit dat insparen vun de Gegenslüüd vun de NSDAP. De SA-Lüüd kunn toslaan as se wulln, bang bruk´s nich wesen den de preußsche Binnenminister Hermann Göring harr jo seggt he will nich so nipp henkieken. Darop hett de SA all töft. se wussen wo de Lüüd leven, wo so een ünnerkamen harn un wo se tohope kamen sünd. An`n 1. Mai 1933 heft se Alfred Balzer fastsett un in dat Polizeifängnis „Karlsborg“ bröcht. Een Spitzel vun de GESTAPO hett utseggt dat de Kommunisten Wapen versteeken harrn. In Juni 1933 heft se Alfred in`t GESTAPO Kaschott in de Jacobistroot (vondag Stadthuus 6) stecken. Dor töven al de Doodsläger vun de SA op Alfred. „Na du Swien, wullt nu utseggen?“, wörr dat eerst wat se to em seggt hebben. Man Alfred harr nix to´n utseggen, he hett nix vun Wapen wusst. Dorna hefft se em den Liv un ok de Hannen to Schannen slaan. Ok heft se em de Trepp rünner smeten un he hett sik dorbi dat Been brooken. Wiel he nix utseggt hett, hefft se em ok an en Telgen vun een Boom ophangen. Kort ehr dat he dood gahn is hefft se em wedder afsnieden.

Na dree Weken bi de GESTAPO kunn sin Fro em wedder sehn. Se hett em nich wedder kennt un de beid hefft düchtig went. Een Dokter hett Alfred sehn un hett seggt: „Nu is noog, lat em tofreden“. Nu hefft se em in een anner Fängnis bröcht un dor hefft se em för Gericht stellt un he is to twee Johr Tuchthus verurdelt worrn.
As de Krieg to enn wer hett Alfred wedder Arbeit bi H.F. Kistner as Timmerpolier kreegen. Sien Kollegen hefft em in Bedriefsraat wählt, dor wer he de Vörsitter. Een anner Upgaav hett he bi de Gemeennützig Wahnungsmaatschop Wersermünn e. GmbH funnen, dar hebben se em innen Opsichtsraat rin halen. 

Alfred keem aver nich mehr so recht op de Been vun all dat wat de Nazis em andaan heft un so is he denn an 13. Austmaand 1949 doodblieven. De Gemeennützig Wahnungsmaatschop Wersermünn e. GmbH hett denn daför sorcht dat een lütt Straat in Geesmünn sien Naam kriegen hett.

## Weblenken

## Enkeltenawisen
Schanne

**Schanne** is de Familiennaam von

* Margrethe Schanne (1921–2014), däänsche Ballettdanzerin,
* Rainer Schanne (* 1942), düütschen Schriever un Politiker.
Jan-Sascha Hellinger

**Jan-Sascha Hellinger** (* 27. Januar 1995 in Stuttgart) is een düütschen Webvideoproduzent, Livestreamer un Musiker, de dör Comedyvideos op sien YouTube-Kanaal *unsympathischTV* bekannt worrn is. Gemeensaam mit Jens Knossalla, Sido un Manny Marc stellde he bi mehrdaagsche Livestream-Events Tokiekerrekoorden binnen de Twitch-Plattform in de düütschspraakig Ruum op un hett as Deel van dat Quartett ok een Platz in de düütschen Singlecharts kregen.

## Weddergang
Hellinger besöchde as wiedere School eerst een Realschool un wesselde later op dat Gymnasium IT-School in Vaihingen. Daar lehrde he sien eng Fründ un hüdigen Geschäftspartner Nicolas Lazaridis kennen.

Op sien in'n September 2014 utarbeit YouTube-Hööftkanaal laadt Hellinger een bit twee Comedyvideos in d' Week hoog, woneem he verscheden Formaten bedeent. De Videos bikomen för gewöhnelk binnen wenig Dagen mehr as een Million Upropen. Sien Kanaal hett mit Stand November 2020 mehr as 2,5 Millionen Abonnenten un uptekende över 500 Millionen Videoupropen. Neben sien Hööftkanaal föhrt Hellinger den Tweedkanal *Sascha Hellinger*, op den He alleen in de Tied van Sperren sien Hööftkanaal aktiv is. Ok op de Livestreaming-Videoportal Twitch streamt he gestadig, daar hett Hellinger över 700.000 Follower.

Van de 16. bit 19. Juli 2020 weer Hellinger Deel van een 72-stünnen Livestream op de Twitch-Kanaal van Jens „Knossi“ Knossalla. In'n „Angelcamp“ dichtbi Brannenborg an de Havel weren neben hem un Knossalla noch Sido un Manny Marc sowo anner Gasten bedeligde. Een anner Livestream-Event funn in de sülvig Besettung unner de Naam „Horrorcamp“ van 30. Oktober bit 1. November 2020 in d' Hotel Waldlust statt. Dat Quartett publizeert vör Start van de Camps de Single *Keine Angst (Horrorcamp Song)*, de op Platz 73 de düütschen Singlecharts insteeg.

## Diskografie

### Singles

### Anner Verapenlichung

* 2020: *Heiligenschein* (mit Knossi, Sido & Manny Marc)
* 2020: *TAUSEND*

## Weblenken

* Kanaal van Sascha Hellinger op YouTube
* Sascha Hellinger op Twitch

## Nawiesen
Anton Rop

**Anton Rop** (* 27. Dezember 1960 in Ljubljana) weer tüschen 2002 un 2004 de veert Ministerpräsident vun Slowenien. Bit 2005 weer he todem Vörsitter vun de Liberaldemokratie vun Slowenien.

Rop hett 1984 sien Ökonomiestudium an dat Institut för Volkswertschapslehre in Ljubljana afslooten. Tüschen 1985 un 1992 weer he stellvertredend Direkter vun dat *Slowenische Institut för Makroökonomische Analyse un Entwicklung* *(Institut za makroekonomske raziskave in razvoj)*. 1993 wurr he to’n Staatssekretär mit den Upgavenberiek Privatiseeren un Regionalentwicklung nöömt. Tüschen 1996 un 2000 deen he ünner Ministerpräsident Janez Drnovšek as Minister för Arbeit, Familie un Soziales.

Nah de Wahl to de Staatsversammlung Enn’n 2000 wurr he to’n Finanzminister nöömt. Dat bleev he bit to sien Ernennen to’n sloweenschen Ministerpräsidenten an 19. Dezember 2002. Nahdem sien Partei de sloweenschen Parlamentswahlen in‘n Oktober 2004 verlor, muss he den Posten an‘n 9. November to Gunsten vun sien Nahfolger Janez Janša afgeeven.

## Weblink
* Vita bi de European Investment Bank
Brüntrup

**Brüntrup** betekent

* Brüntrup, Oordsdeel van Blommerg in’n Kreis Lippe, Noordrhien-Westfalen,
* Brüntrup, Oordsdeel van Lemge in’n Kreis Lippe, Noordrhien-Westfalen.

**Brüntrup** is de Familiennaam von

* Godehard Brüntrup (* 1957), düütschen Philosoof.
Biege

**Biege** betekent:
* Biege, ene Beek, de bi Iufeln in’n Kreis Lippe in de Weern flütt.
* Biege, Oordsdeel van Doirentrup in’n Kreis Lippe, Noordrhien-Westfalen.
Kiek ook bi: Bega
Bega

**Bega** betekent:

Beken un Strööm:
* Bega (Theiß), Stroom/Kanaal in Rumänien un Serbien,
* Bega River, Stroom, de bi Tathra, New South Wales, Australien, in de Tamansee flütt,
* Bega, hoogdüütsch Name för de Biege.

Öörd:
*Bega (Australien), Stadt in New South Wales, Australien
* Bega, hoogdüütsch Name för Biege, Oordsdeel van den Gemene Doirentrup, Kreis Lippe, Nordrhein-Westfalen

Bega is de Name van düsse Personen:

* Bega (Cumbria), die Hilige Bega (ook Bees) was ene irsche Köningsdochter in’n 7. Joorhunnerd, de tiedens St. Hilda van Whitby leve,
* Alessandro Bega (* 1991), italieensch Tennisspeler,
* Cornelis Pietersz. Bega (1631 oder 1632–1664), was en nedderländsch Barockmaler,
* Leslie Bega (* 1967), US-amerikaansche Schauspelersche
* Lou Bega (* 1975 in München as David Lubega), düütsch Latin-Pop-Sänger

Bega is de Name van düsse Firmen:

* BEGA, Hersteller van Butenlüchten in Mennen
* Bega Cheese, australischer Lebensmittelhersteller 

Kiek ook bi: Biege
Aenne Brauksiepe

**Aenne Brauksiepe**, boren Engels (* 23. Februar 1912 in Duisburg; † 1. Januar 1997 in Oelde) weer en düütsch Politikerin (CDU). Se weer van 1968 bit 1969 Bundsministerin för  Familie un Jöögd.

## Utbillen un Berop
Nah dat Abitur 1931 weer se van 1932 bit 1934 as *Bildnerin* in de Behinnertenfürsorge tätig. Wiel se wegen dat politisch Engagement vun hör Öllernhuus in de Zentrumspartei in dat natschonalsozialistische Düütschland nich studeeren kunn, gung se 1934 nah Schottland, wiel se dor en Studium vun de Philologie upnehmen wull. Dat weer aber weder dor, noch in den Nedderlannen, wo se mit hör Mann af 1937 leev, mögelk. 1943 kehr se nah Düütschland torüch. Brauksiepe weer 1. Vörsittersche vun den düütschen Twieg vun de „St. Joan's International Social and Political Alliance“ un 2. Vörsittersche vun den Kathoolsch Düütsch Fruenbund.

## Partei
Siet 1945 weer Brauksiepe Liddmaat vun de CDU. 1956 wurr se in den CDU-Bundsvörstand wählt. Van 1958 bit 1971 weer se denn Vörsittersche vun de Frauen-Union. Van 1966 bit 1969 weer se Liddmaat in dat Präsidium vun de CDU un van 1967 bit 1969 buterdem stellvertreeden CDU-Bundsvörsittersche.

## Afordnete
Nah 1945 weer Brauksiepe tonächst Stadtverordnete in Köln. Van 1949 bit 1972 weer se Liddmaat vun den Düütschen Bundsdag. 1949 bit 1961 un 1965 wurr se jewiels direkt wählt (Wahlkreis Köln I bzw. Köln III, 1969 keem se över de Landslist in den Bundsdag. Brauksiepe weer van’n 15. Dezember 1964 bit 3. Oktober 1968 stellvertreeden Vörsittersche vun de CDU/CSU-Bunddagsfraktschoon.

## Apenlich Ämter
An‘n 16. Oktober 1968 wurr Aenne Brauksiepe as Bundsministerin för Familien un Jöögd in de vun  Bundskanzler Kurt Georg Kiesinger führt Bundsregeeren beropen. Nah de Bundsdagswahl 1969 is se an’n 21. Oktober 1969 ut de Bundsregeerenn utscheeden. In hör kört Amtstiet hett se sück besünners vör mehr Deeltietarbeit un de Förderung vun Ganzdagsscholen insett.

## Ehrungen
* 1968: Verdeenstkrüüz 1. Klass vun de Bundsrepubliek Düütschland
* 1969: Groot Verdeenstkrüüz mit Steern vun de Bundsrepubliek Düütschland
* An‘n 13. Januar 1997 wurr se as eerst Fru mit en Truerstaatsakt in Oelde ehrt.

## Literatur
* Walter Henkels: *99 Bonner Köpfe*, dörkeeken un utwiet Utgaav, Fischer-Bücherei, Frankfort an‘n Main 1965, S. 54f.
* Rudolf Vierhaus, Ludolf Herbst (Hrsg.), Bruno Jahn (Mitarb.): *Biographisches Handbuch der Mitglieder des Deutschen Bundestages. 1949–2002.* Bd. 1: *A–M.* K. G. Saur, München 2002, ISBN 3-598-23782-0, S. 94.

## Weblinks

* DNB-Katalog