open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
313 v. Chr.

## Wat passeert is
### Tweeten Samnitenkrieg
* De Römers winnt in'n Tweeten Samnitenkrieg de Städer Nola un Fregellae torüch. In de Gemarken, de de Römers innahmen hefft, boot se Borgen (Luceria, Saticula, Interamna, Suessa Aurunca, Caiatia, Sora).

## Boren

## Storven
*
Chollima

**Chollima** (koreaansch 천리마, bedüüdt *Dusend-Mielen-Peerd* [koreaansche Mielen: Li]) is en Peerd mit Flünk ut de Mythologie von de Koreaners.

In Noordkorea weer Chollima na’n Koreakrieg en Symbol för den Wedderopbo un dat Vörankamen von dat Land. Wat för China de *[[Groot Sprung na vörn|Grote Sprung na vörn]]* weer, weer för Noordkorea de Chollima-Bewegung. 1961 is in Pjöngjang en 32 m hoge Chollima-Statue opboot worrn. De wichtigste Lien von de U-Bahn Pjöngjang driggt ok den Naam *Chollima*.
Son Jin-tae

**Son Jin-tae** (koreaansch 손진태; * 28. Dezember 1900; † in’n Koreakrieg) weer en koreaanschen Historiker un Volkskundler.

He hett an de Waseda-Universität studeert un weer denn Bibliothekar. Nadem de Japaners ut Korea aftrocken weren, is he Perfesser an de Universität Seoul wesen.
314 v. Chr.

## Wat passeert is
### Tweeten Samnitenkrieg
* In den Tweeten Samnitenkrieg erovert de Römers Sora. En Reeg vun Städer vun de Aurunkers, dormank Minturnae, staht up gegen Rom, man weert dalsslahn. Ok Luceria harr bi den Upstand mitmaakt; hier grünnt de Römers en nee Kolonie mit 2.500 Siedlers. Bi Capua könnt de Römers de Samniten slahn un folgt jem bit vor ehre Hööftstadt Bovianum. Dor blievt se over Winter.

## Boren

## Storven
*
315 v. Chr.

## Wat passeert is
* Agathokles, Tyrann vun Syrakus, erovert Messina

### Tweeten Samnitenkrieg
* De Samniten siegt in den Tweeten Samnitenkrieg gegen de Römers bi Lautulae.
* De Römers maakt Quintus Fabius Maximus Rullianus to'n *[[Diktater (Rom)|Diktater]]*.

## Boren

## Storven
*
316 v. Chr.

## Wat passeert is
### Tweeten Samnitenkrieg
* Na en paar Johre Wapenstillstand gaht de Römers in den Tweeten Samnitenkrieg wedder up de Samniten los. Unner ehren Diktater Lucius Aemilius siegt se over de Samniten bi de Stadt Saticula. Nucera un Nolas stellt sik up de Samniten ehre Siet. 

## Boren

## Storven
*
317 v. Chr.

## Wat passeert is
### Tweeten Samnitenkrieg
* De Römers erovert Forentum in Apulien. In Lukanien kaamt se bit na Nerulum. 

## Boren

## Storven
*
318 v. Chr.

## Wat passeert is
### Tweeten Samnitenkrieg

## Boren
* 319/318 v. Chr.: Pyrrhus, König vun Epirus († 272 v. Chr.)

## Storven
*
Georges Speicher

**Georges Speicher** (* 8. Juni 1907 in Paris; † 24. Januar 1978 in Maisons-Laffitte) weer en franzöösch Radrennfohrer. 

Mit 18 Johren weer Speicher hett he noch mit dat Rad utleefert, ehe he sück den *Vélo-Club de Levallois* ansluuten de. Mit de Ökelnaam *Le [[Dandy]]* wunn he 1933 de Tour de France. Dorbi wurr he vun en franzöösch Mannschap ünnerstütt, in de ok mehrere latere Toursieger fohren deen. Mit den Gewinn vun de Weltmeesterschap in dat Glieker Johr (vör Antonin Magne un Marinus Valentijn) gelung hüm as eerst Fohrer dat Double. 

Ok, wenn he an sien spoodriek Johr 1933 nich mehr herankeem un bi sien letzt dree Tour-Deelnahmen nich mehr in’t Teel kommen dee, kunn he noch dree franzöösch Meestertitel winnen un mit Paris-Roubaix ok noch en Klassiker up sien Naam schrieven. 

## Wat he schafft hett
* Sieger Tour de France 1933
* Straaten-Weltmeester (1933)
* Franzöösch Meester (1935, 1937, 1939)
* Sieger Paris-Roubaix (1936)

### Platzeeren bi deTour de France
* 1932: 10. Rang
* 1933: 1. Rang (3 Deelstreckensiege)
* 1934: 11. Rang (5 Deelstreckensiege)
* 1935: 6. Rang (1 Deelstreckensieg)
* 1936: Upgeven
* 1937: Upgeven
* 1938: Upgeven

## Weblenken
* ''Palmarès'' – List vun Erfolge un Platzeeren
* Georges Speicher in de Datenbank vun de Tour de France (engelsch)
* Georges Speicher in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Arturo Berutti

**Arturo Berutti** (* 14. März 1858 in San Juan; † 3. Januar 1938 in Buenos Aires) weer en argentiensch Komponist.

## Leven
Berutti hett eerst in Buenos Aires Rechtswetenschapen studeert. En Stipendium wegen sien musikalisch Talent hett hüm dat aber 1884 mögelk maakt, en Musikstudium in Europa antofangen. He fung en Utbillen an dat Konservatorium in Leipzig bi Carl Reinecke und Salomon Jadassohn an un hett dat 1889 in Paris un 1890 in Mailand fort sett. Hier wurr he entscheedend dör de italieensch Oper beinfloot. Nah sien Trüggkehr in sien Heimat 1896 hett he sien all in Europa anfungen Operschaffen nu ok ünner Verwennen vun Libretti mit süüdamerikaansch  Themen fortsett. He wurr so de bedüüdenst argentiensch Opernkomponist  vun dat utgahn 19. un anfangen 20. Johrhunnert. 

De nahhollen italieensch Infloot up sien Warken hett aber deren andüernd Bühnenpräsenz in  Argentinien verhinnert, se wurrn in de Loop vu de Johren vullständig dör „natschonale“ Opern verdrängt, de de Folklore vun sien Heimat verplicht weern.

## Warken
**Vendetta*, Oper, 1892
**Evangelina*, Oper nah den Roman vun Henry Wadsworth Longfellow, 1893
**Tarass Bulba*, Oper nah den Roman vun Nikolai Gogol, 1895
**Pampa*, Oper nah *Juan Moreira* vun Eduardo Gutiérrez, 1897
**Yupanki*, Oper nah Vicente Fidel López, 1899
**Khrysé*, Oper nah den Roman *Aphrodite* vun Pierre Louÿs, 1902
**Horrida nox*, Oper, 1908
**Gli eroi*, Oper nah Vicente Fidel López, 1919

## Literatur
* Juan María Veniard: *Arturo Berutti. Un argentino en el mundo de la ópera*, Instituto Nacional de Musicología „Carlos Vega“, Buenos Aires 1988, ISBN 95-0972-604-4

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Red Nichols

**Ernest Loring „Red“ Nichols** (* 8. Mai 1905 in Ogden, Utah; † 28. Juni 1965 in Las Vegas, Nevada) weer en US-amerikaansch Jazzmusiker, Kornettist un Trompeter. Nichols hörr to de herutragend Vertreder vun den Chicago Jazz. Sien Speelwies weer vun de vun Bix Beiderbecke beinfloot, mit de he ok immer vergleeken wurr. He weer aber ok wiels de 1920er Johren een vun de wenig Kornettisten, de dat in Stil, Phraseeren un lyrisch Utdrucksstärke mit Beiderbecke upnehmen kunnen.

## Leven un Wark
Nichols, de wegen sien root Hoor „Red“ nömmt wurr, kreeg dör sien Vader, en Musiklehrer, en umfaaten musikaalsch Utbillen. Nah eerst Anfänge mit de Danzband The Syncopating Five ut den Middelwesten, truck he 1923 nah New York. In de Loop vun de 1920er Johren hett he an över 4000 Plattenupnahmen mitwarkt, ünner annern mit de  *[[The California Ramblers]]*. Vun de tallriek lütt Formatschonen, de he vör Upnahmen un Tourneen tosommenstellen dee, is *Red Nichols and his Five Pennies* de bekannteste, de mit den „Washboard Blues“ in’ April 1927 ehr eersten Chartspood in den Billboard *Top 30* harr. Dorneben speel he mit Dick McDonough, Jimmy Dorsey, Miff Mole, Vic Berton un annern in de Studioband The Charleston Chasers, de in’ Mai 1927 hör eersten Hit mit „Someday, Sweetheart“ (#19) harrn.

Mit „Ida, Sweet as Apple Cider“ keem he in’ November up Positschoon 1 vun de Charts un harr en Millionenerfolg. In sien Bands hebbt ünner annern arbeit Benny Goodman, Miff Mole, Jimmy Dorsey, Jack Teagarden, Glenn Miller, Pee Wee Russell, Joe Venuti, Eddie Lang un Gene Krupa, mit de he ünner annern den Standard *[[Back Home Again in Indiana]]* (1929) inspeelt hett. Dorneben speel he ok bi The Little Ramblers un bi Sam Lanin. Mit sien *Five Pennies* wark Nichols an 14. Januar 1930 an de Oorupführen vun de Neefaaten vun Gershwin sien Musical „Strike Up the Band“ an den New Yorker Broadway mit; de 78er vun den Titelsong reck # 7 vun de Billboard *Top 30*. 

In de folgend dree Johrteihnten hett he Studio- un Broadway-Orchester leit un is in tallriek  Radio- un Fernsehshows uptreden. Tüschen 1942 un 1944 hör he to dat Casa Loma Orchestra, bevör he sien *Five Pennies* wedderbeleevt hett, mit de he an’ Dixieland-Revival deelnehm. 

Sien Leven wurr 1959 in stark idealiseeren Wies mit Danny Kaye verfilmt *(The Five Pennies)*, de hüm aber to en fulminant Comeback verhulpen.

## Ehrungen
1986 wurr he in de Big Band and Jazz Hall of Fame upnommen. 

## Enkeld Nahwiesen


## Literatur
*Stephen M. Stroff *Red Head: A Chronological Survey of "Red" Nichols and His Five Pennies* Studies in Jazz #21. Scarecrow Press, 1996 

## Weblenken
* DNB-Katalog
* 
* Offiziell Websteed (engelsch)
* Biographie (PDF-Datei; 292&nbsp;kB)
* Personennaamdati
Ceynowa

**Ceynowa** betekent

* Ceynowa, düütschen Naam von de Gemeen Chałupy in’n Powiat Pucki, Woiwodschop Pommern, Polen.

**Ceynowa** is de Familiennaam von

* Florian Ceynowa (1817–1881), kaschubschen Schriever un Börgerrechtler,
* Klaus Ceynowa (* 1959), düütschen Bibliothekar.
Ernst Meyer (Schriever)

**Ernst Meyer** (* 17. Dezember 1927 in Hahnenkamp; † 2. Januar 2012 in Norderstedt) weer en plattdüütschen Schriever.

Meyer is 1927 in Hahnenkamp boren un weer dor ok op de Volksschool. Later weer he op dat Realgymnasium in Elmshorn. Bi’n Tweten Weltkrieg müss he as Flakhelper, bi’n Arbeidsdeenst un as Panzergrenadier mitmaken. 1947 hett he dat Abitur maakt un hett denn in Hamborg as Hannelsvertreder för Textilünnernehmens arbeidt. 1986 hett he de Arbeid vonwegen de Gesundheit nageven. Meyer is 2012 in Hamborg na en Operatschoon an’t Hart doodbleven. Meyer weer verheiraadt un harr dree Döchter.

To de plattdüütsche Schrieveree hett em vör allen Clara Kramer-Freindohl bröcht. Nadem Kramer-Freindohl 2005 doodbleven weer, hett Meyer von ehr ok de Plattdüütsch-Kolumne bi de *[[Norderstedter Zeitung]]* övernahmen. Ok in de *[[Kieler Nachrichten]]* un in’n *[[Kurier]]* in Niegenbramborg sünd Texten von Meyer rutkamen.

Bi’n Schrievweddstried *[[Vertell doch mal]]* hett sien Geschicht *Hartpuckern* dat ünner de Winnergeschichten schafft.

## Warken

* *Wenn du oolt warrst... Een plattdüütsch Höörbook.* (CD) MoinMoin Tonstudio-Musikverlag, Quickborn [2001], ISBN 3-937157-00-X
* *Allens för de Katt. Een plattdüütsch Hörbook.* (CD) MoinMoin Tonstudio-Musikverlag, Quickborn [2003], ISBN 3-937157-01-8
* *Jümmers in Uniform. Ut mien Tiet vun 1933 - 1945. een plattdüütsch Höörbook.* (CD) MoinMoin Tonstudio-Musikverlag, Quickborn [2004], ISBN 3-937157-06-9
* *Wiehnachtsgeschichten.* (CD) MoinMoin Tonstudio-Musikverlag, Quickborn 2006, ISBN 3-937157-13-1
* *Gröönkohltiet. Een plattdüütsch Hörbook.* (CD) MoinMoin Tonstudio-Musikverlag, Quickborn 2007, ISBN 3-937157-19-0
Dokter

**Dokter** betekent

* Dokter, Person, de sik mit kranke Lüde befaten deit, um de wedder gesund to maken,
* Dokter, akadeemschen Graad,
* Ph.D, akadeemschen Graad, de ut de USA stammen deit.
George Mulock

Captain **George Francis Arthur Mulock** (* 7. Februar 1882 in Fleetwood, Lancashire; † 26. Dezember 1963 in Gibraltar) weer en britisch Seeoffizier un Polarforscher.

## Leven
Mulock wurr 1882 in Fleetwood as Söhn vun George un Jane Mulock geboren. Sien Vader weer Ingenieur. He hett later en School in Stanmore Park un da Britannia Royal Naval College in Dartmouth besöcht.  An Bord vun de HMS Triton kreeg he denn en Utbillen to’n Schipps-Inspekteur.

## Antarktische Forschungen
1902 wurr he Besattensliddmaat up de *SY Morning*, en Versörgensschipp för de  Discovery-Expeditschoon vun Robert Falcon Scott to’n Süüdpool. He wurr denn aber vun Scott direkt as Ersatz för Ernest Shackleton anhüert un is as 3. Offizier up de Discovery mitfohren. För de Deelnahm an de Expeditschoon, de van 1901 bit 1904 düer, kreeg he later de Polarmedaille. Up en Deelnahm an de Nimrod-Expeditschoon vun Ernest Shackleton 1907 hett he dann aber vun afsehn.

För sien Leistungen in’ Eersten Weltkrieg kreeg he later den  Distinguished Service Order. 1920 hett he de Royal Navy verlaaten un fung as Marine Superintendent bi de Asiatic Petroleum Company in Schanghai an. 

In’ Tweeten wurr he weer to’n Kriegsdeenst intrucken un keem in’ Februar 1942 in Singapur in japaansch Kriegsgefangenschap, ut de 1945 entlaaten wurr.

## Weblenken
* Mulock up Cool Antarctica (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Frances Ruffelle

**Frances Ruffelle** (* 29. August 1965 in London, Grootbritannien) is en britisch Singerin un Schauspelerin.

Frances Ruffelle hett hör Land all 1994 bi den Eurovision Song Contest vertreden, keem aber mit dat Leed *Lonely Symphony* blots up den 10. Platz.

## Alben
* *Fragile* (1994)
* *Frances Ruffelle* (1998)
* *Showgirl* (2004)
* *Purify* (2005)
* *Imperfectly Me* (2010)

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* Offiziell Websteed (engelsch)
*
Ruth Maria Kubitschek

**Ruth Maria Kubitschek** (* 2. August 1931 in Komotau, Böhmen, Tschechoslowakei; † 1. Juni 2024 in de Swiez)) weer en düütsch Schauspelerin, Synchroonsnackerin un Schrieverin.

## Leven
Nah dat Enn’ vun den Tweeten Weltkriegs is Kubitschek mit hör Familie ut Böhmen nah Köthen flücht. In Halle (Saale) un Weimar hett se denn Schauspeel studeert. In Halle geev se hör Debüt in Brecht sien *[[Herr Puntila und sein Knecht Matti]]*. Neben tallriek Theaterrullen speel se ok in DEFA-Filmproduktschonen. 1959 bleev se nah en Theaterengagement in Westdüütschland, wo se tonächst ebenfalls völ Theater speelt hett. 

Dör dat Feernsehn keem se to en grooten Popularität, eerstmals 1966 in den Francis-Durbridge-Krimi *[[Melissa (1966)|Melissa]]*. Neben Ralf Wolter speel se in de 13-deelig Feernsehreeg „Ein Fall für Titus Bunge“ en Hööftrull. Anner bekannt Feernsehrullen weern in: Tatort (1971 mit Klaus Schwarzkopf un Götz George, (Blechschaden), Der Kommissar (1972 „Blinde Spiele“), *[[Monaco Franze|Monaco Franze – Der ewige Stenz]]* (1983 mit Helmut Fischer), *[[Kir Royal (Fernsehserie)|Kir Royal]]* (1986 mit Franz Xaver Kroetz) – beid vun Helmut Dietl inszeneert – as ok *[[Das Erbe der Guldenburgs]]* (1986–1989).

As Synchroonsnackerin hett se hör Stimm ünner annern Danielle Darrieux *(8 Frauen)*, Daliah Lavi *(Old Shatterhand)* un Delphine Seyrig *(Muriel oder die Zeit der Wiederkehr)* lehnt.

Kubitschek het en Söhn Alexander ut hör schett Ehe mit Götz Friedrich. Se is siet 1976 mit den Feernsehproduzenten Wolfgang Rademann tosommen un leevt in de Gemeend  Salenstein an’ Bodensee in de Swiez. Dor schrifft se Böker un malt.

Kubitschek befaat sück privat intensiv mit Meditatschoon un Esoterik un hett mehrere Böker to disse Themen schreven.

## Warken
* „Immer verbunden mit den Sternen“ (1993)
* „Wenn auf der Welt immer Weihnachten wär …“ (1994)
* „Engel, Elfen, Erdgeister“ (1995)
* „Im Garten der Aphrodite“ (1998)
* „Das Flüstern des Pans“ (2000)
* „Ein Troll in meinem Garten“ (2002)
* „Das Wunder der Liebe“ (2004)
* „Der indische Ring“ (2006)
* „Im Fluss des Lebens“ (2008)
All Warken keemen in den Nymphenburger Verlag München herut. In dat Hörbook „Ein Abend mit Ruth Maria Kubitschek“ (2007) leest Kubitschek ut hör Warken. 

## Filmografie (Utwahl)

## Utteknungen
* 1983: Golden Gong för Monaco Franze, gemeensam mit Helmut Fischer un Helmut Dietl
* 1987: Goldene Kamera
* 1987: Bambi
* 2004: Bundsverdeenstkrüüz (1. Klass)
* 2005: Brisant Brillant *för hör Levenswark*
* 2010: Bayerisch Verdeenstorden
* 2011: Bambi *för hör Levenswark*

## Weblenken

* DNB-Katalog
* 
* Ruth Maria Kubitschek in de düütsch Synchroondatei
* Indrag bi de Agentur Alexander
* Offiziell Websteed vun Ruth Maria Kubitschek
* Personennaamdatei
Leo II. (Paapst)

**Leo II.** (* in Sizilien; † 3. Juli 683) weer Paapst van’n 17. August 682 bit to sien Dood. Sien Naam bedüüd: *de Lööw*.

Leo II. weer en Greek ut Sizilien. De greeksch Spraak un Literatur weer dormals in Rom so vergeeten, dat hör Kenntnisse as ganz wat Besünners gull un de greeksch as ok latiensch snacken Paapst as Wunner vun de Gelehrsamkeit gull. He weer Nahfolger vun Paapst Agatho. Up dat sösste  ökumenischen Konzil (in Konstantinopel 680 - ok: Darte Konzil vun Konstantinopel) wurr Paapst Honorius I. för sien Ansichten in’n Monotheletismus-Disput as Sympathisant mit Häretikern mit en Karkenbann beleggt. Dat passeer noch ünner de Tiet vun Agatho, wark aber ok noch up Leo II. in, de fortan de Entscheeden good heeten un de  Verdammung vun Honorius I. mit Schriften begrünnen dee. He seech in Honorius I. „profana proditione immaculatem fidem subvertere conatus est.“ (in etwa: *jemanden, de dör durch gewöhnlichen Verraat versöcht hett, den reinen Glooven körtt to maken*.) Ünner den Gedanken vun de pääpstlich Unfehlbarkeit wurrn sien Wöör to en eegen Disput. Sünners de greeksch Text an den Kaiser wiest en anner, mildere Woortwennen, in dem de Terminus „subverti permisit“ statt „subvertere conatus est“ bruukt wurrd, d. h., de Vorwurf luut dorin up Gestatten statt aktiv Verbreeden vun en Häresie,

In de *Conciliengeschichte* (iii, 294) vun Hefel wurrd dat den wohren Verständnis vun Leo II. ünnerstellt. Wiels dat Pontifikat vun Leo II. wurr de Afhängigkeit vun den Stohl vun Ravenna vun de vun Rom to’n Afsluss dör kaiserlich Edikt fastschreven.

Paapst Leo II. wurr hillig spraaken. Sien kathoolsch Gedenkdag is de 3. Juli, sien Doodstag.

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Personennaamdati
Oppeln (Mehrdüdig Begreep)

**Oppeln** betekent

* Oppeln, Stadt in Polen,
* Oppeln, Oort in de Gemeen Wingst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Oppeln, Oort in de Gemeen Löbau in’n Landkreis Görlitz, Sassen,
* Oppeln-Bronikowski, düütsche Eddelfamilie.

**Oppeln** is de Familiennaam von

* Agnes von Oppeln (1360–1413), Fro von Jobst von Mähren,
* Elisabeth von Oppeln (1360–1374), Fro von Jobst von Mähren,
* Frieda von Oppeln (1866–1945), düütsche Schrieversche,
* Peter von Oppeln († 1375), Bischop von Lebus.
JHWH

De hebrääsche Bookstavenkombination **יהוה** (jod-he-waw-he, vun rechts na lunks lesen), in Latiensche Bookstaven **JHWH** oder **JHVH**, internatschonal ut de Engelsche Spraken faken **YHVH**, is in de Hebrääsche Bibel de Naam vun Gott. Düsse Bookstavenkombinatschoon warrt ok *Tetragramm* nömmt, vun Greeksch τετραγράμματον - wat *veer Bookstaven* heten deit. 

Bi düsse veer Bookstaven hannelt sik dat um Konsonanten. Vundeswegen is bit up den hüdigen Dag nich klaar, wie dat Tetragramm utspraken weern kann. De meisten Forschers meent hüdigendags, *Jahweh* weer de passliche Utspraak. Man ok *Jah*, *Jahu*, *Jehu* un annere sund vorslahn wurrn. Vun de latiensche Vokalisatschoon is de Form *Jehovah* sunnerlich bekannt wurrn. 

Vunwegen dat in de hebrääsche Bibel verbaden is, Gott sien Naam unnütte to bruken (3. Geboot), is vun de Tied vun de Katastroph vun Jerusalem 587 v. Chr. af an dor up keken wurrn, dat düsse Naam gor nich mehr utspraken wurrn is. Man hett in Israel vun dor af an dat Tetragramm twaars in de Texte stahn laten, man eenfach anners utspraken un se so lesen, as wenn dor nich *Jhwh* stahn dö, man *Adonaj* (Herr) oder *haSchem* (de Naam). Vundeswegen weet hüdigendags numms mehr, wie an un for sik de Naam vun Gott heten hett. Dat Tetragramm is also sotoseggen ehrder en Symbol for Gott sien Naam, as de Naam sülms.
Oppeln (Wingst)

**Oppeln** is en Dörp mit üm un bi 300 Inwahners in de Gemeen Wingst (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Binnen dat Dörp warrt noch en Ünnerscheed maakt twischen dat Noorderenn un dat Süderenn un de Oppler Geest.

## Geografie

Oppeln liggt as 4,3 km lang Stratendörp in anmoorige, siede Masch. Na Oosten to reckt sik denn aver de Wingst as Geestrügg hoog. In’n Süüdoosten liggt de Balksee. Von’n Balksee her flütt de Au in en Bagen in’n Süden un Westen an Oppeln langs. In’n Noorden is de Grift de Grenz von Oppeln. In’n Oosten von de Gemeen, von’n Balksee na Tollboom, löppt de Oppler Kanaal langs.

De Naveröörd sünd Au in’n Noorden, Tollboom in’n Noordoosten, Grift, Westerhamm, Bargkamp un Süderbusch in’n Oosten, Boomoor in’n Süden, Godshem in’n Süüdwesten un Bülkau in’n Noordwesten.

## Historie

In de Oorkunnen kummt Oppeln toeerst an’n 19. März 1301 vör. Von en Kark in Oppeln warrt toeerst 1384 in dat Stoder Copiar snackt.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 28 Soldaten ut Oppeln fullen oder vermisst un in’n Tweten 61.

Oppeln is an’n 1. Juli 1972 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Wingst tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Oppeln is evangeelsch-luthersch präägt un hett mit de Nikolaus-Kark en egen Karkenhuus, höört aver siet 1967 to dat Kaspel Bülkau. De Karkentoorn is 1721 boot worrn un de Kark 1734. 1916 is de Toorn afbrennt, aver denn wedder opboot worrn, wat bet 1926 duurt hett. De Örgel mit en II/P-Manual un teihn Register is 1886 von Johann Hinrich un Carl Johann Heinrich Röver boot worrn.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

### Börgermeesters

Gemeenvörstehers:
* 1852–1858: Claus Jacob Tiedemann
* 1858–1866: Tönjes Rodenburg
* 1866–1872: Hinrich Griemsmann
* 1872–1889: Heinrich Tecklenburg
* 1889–1891: Heinrich Albers
* Dezember 1891–28. Februar 1917: Hinrich Küver
* 1917–1934: Friedrich Henning

Börgermeesters:
* 1934–1945: Hermann Engelhard (NSDAP)
* 1. Dezember 1952–30. Juni 1972: Hermann Engelhard

### Wapen

Dat Wapen von Oppeln wiest op blauen Grund twee gollen Haverohren, de sik krüüzt. De Haver kummt dorvon, dat se in Oppeln op de Maschboddens fröher vör allen Haver anboot hebbt.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut Oppeln ut de twee Weltkrieg’ steiht bi de Kark.

## Infrastruktur

### Verkehr

De Dörpstraat von Oppeln löppt in’n Noorden an de Kreisstraat 21 ran, de in’n Westen na Bülkau an de Landsstraat 144 löppt un in’n Oosten över de K&nbsp;22 bi Kumbarg an de Bundsstraat 73 anbunnen is. In’n Süden löppt de Straat na Boomoor un na Süderbusch. Ans is Oppeln bloot noch in’n Westen över den Westerweg mit Bülkau-Süderenn verbunnen.

## Literatur

* Ingelore Borchers: *Oppeln. Ein Marsch-, Moor- und Geestdorf im Elbe-Weser-Dreieck. 700 Jahre Oppeln. 1301 - 2001.* Kapellengemeen Oppeln, Bülkau 2001, ISBN 3-8311-0842-0

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed to dat Dörp (hoochdüütsch)
Bredenwisch

**Bredenwisch** () is en Dörp in de Gemeen Himmelpoorten in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

Von de Hüüs von Host höört een Huus bi Bredenwisch mit bi.

## Geografie

Bredenwisch liggt in de Masch an dat rechte Över von de Oost. In’n Süüdwesten löppt de Hosterbeek von Himmelpoorten her an Bredenwisch langs un münnt in de Oost un in’n Noordoosten de Borgbeekkanaal.

De Naveröörd sünd Neeland in’n Noorden, Engelschopp in’n Noordoosten, Waterkroog, Hammahermoor un Borg in’n Oosten, Ossenpohl, Himmelpoorten un Löh in’n Süüdoosten, Burweg in’n Süüdwesten un Host in’n Westen.

## Historie

Bredenwisch is wohrschienlich jüstso as Neeland un Engelschopp in’t 12. un 13. Johrhunnert in de Tied von de Hollerkolonisation opkamen.

In’n Eersten Weltkrieg sünd teihn Soldaten ut Bredenwisch fullen oder vermisst un in’n Tweten ok wedder teihn.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Bredenwisch in’n Kanton Himmelpoorten höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Himmelpoorten in’n Kanton Himmelpoorten.

Vör 1885 weer dat Dörp Deel von’n Klooster- un Maschdistrikt binnen dat Amt Himmelpoorten. 1885 is de Oort denn Deel von’n Kreis Stood worrn, de 1932 mit de Kreise Keden un Jörk to’n hüdigen Kreis Stood tohoopgahn is.

Toletzt in de Tied vör 1972 harr Bredenwisch mit de Gemenen Himmelpoorten un Kuhla de Samtgemeen Himmelpoorten billt. De is 1972 oplööst worrn.

Bredenwisch is an’n 1. Juli 1972 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Himmelpoorten tohoopleggt un Deel von de ne’e un gröttere Samtgemeen Himmelpoorten worrn. To’n 1. Januar 2014 is de Samtgemeen Himmelpoorten mit de Samtgemeen Olendörp to de Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten tohoopgahn.

### Inwahnertall

In de Tied na 1972, nadem Bredenwisch Deel von de Gemeen Himmelpoorten worrn is, hett de Oort as Butenrebeed gellt, in dat keen ne’e Hüüs boot warrn schullen. Eerst in de Tied na 1989 hebbt se denn wedder Boland in Bredenwisch utwiest, so dat de Oort wedder en beten wassen kunn.

### Religion

Bredenwisch is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Host. För de Katholiken is de St.-Ansgar-Gemeen in Warstood tostännig.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut Bredenwisch ut de twee Weltkrieg’ steiht bi de Kark in Host.

### Brüük

In Bredenwisch gifft dat jümmer Neejohr dat Neejohrkloppen un an Oostersünndag en Oosterfüür.

### Verenen

De Sportvereen Bredenwisch is 1970 grünnt worrn un hett mit siene üm un bi 300 Maten düüdlich mehr Liddmaten as de Oort Inwahners.

## Infrastruktur

De freewillige Füürwehr Bredenwisch is 1903 grünnt worrn.

### Verkehr

Bredenwisch liggt an de Landsstraat 113, de von Grootweurn un Neeland in’n Noorden kummt un in’n Süden in Himmelpoorten an de Bundsstraat 73 ranlöppt. Na Westen to löppt de Kreisstraat 81 över Host na Burweg ok an de B&nbsp;73 ran.

De nächste Bahnhoff is in Himmelpoorten an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg, wat so bi twee Kilometer weg is.

## Footnoten





## Weblenken
Histoorsche Kritik

De **Histoorsche Kritik** is en Methode to'n Unnersöken vun histoorsche Texte. Se is in dat 18. un 19. Johrhunnert upkamen. Bekannt is se sunnerlich vun dat Unnersöken vun Bibeltexte (Bibelexegese). De histoorsche Kritik hett dat dor up afsehn, bi dat Unnersöken vun en (Bibel-) Text rut to finnen, in wat for en Tied de Text instmaals tostanne kamen is, wat dormols los weer un wat for'n Indruck de histoorsche Kontext bi den Text achter laten hett. De Vorgeschicht vun en Text un de Geschicht vun den Text sülms speelt dor en Rull bi. De histoorsche Kritik geiht dor nich vun ut, dat en Bibeltext „vun'n Himmel fullen“ oder vun Gott den Apostel oder Propheten in influstert wurrn is. Se meent anners rüm, de Texte weern vun Minschen in sunnerliche histoorsche Situationen upschreven wurrn un düsse sunnerliche Situation hett de Texte präägt. 

Wichtige Twiege un Fachrebeede vun de histoorsche Kritik sünd de Textkritik, de Textanalyse, de Redaktionskritik, de Literarkritik, de Formkritik un de Traditionskritik. De histoorsche Kritik is bit up düssen Dag de Standardmethode vun de Bibelutleggen in de evangeelsche un in de kathoolsche Karken.
Guinness

**Guinness** betekent

* Guinness, Stout-Beer un Broeree ut Irland,
* Guinness Storehouse, Museum to de Historie vun’t Beer,
* Guinness-Book vun de Rekorden, en Översicht över Rekorden,
* Glen of Guinness, Swiezer Folkmusik-Grupp.

**Guinness** is de Familiennaam von

* Alec Guinness (1914–2000), engelsch Schauspeler,
* Arthur Guinness (1725–1803), irisch Broeree-Grünner,
* Arthur Guinness, 1. Baron Ardilaun (1840–1915), irisch Ünnernehmer, Politiker un Philanthroop,
* Arthur Guinness, 3. Earl of Iveagh (1937–1992), brietsch-irisch Politiker,
* Benjamin Guinness (1798–1868), irisch Ünnernehmer un Philanthroop,
* Bryan Guinness, 2. Baron Moyne (1905–1992), irisch-britisch Schriever un Broereearv,
* Edward Cecil Guinness, 1. Earl of Iveagh (1847–1927), irisch Ünnernehmer un Philanthroop,
* Gwendolen Guinness, Countess of Iveagh (1881–1966), brietsche Politikersche,
* Hugo Guinness (* 1959), brietschen Künstler, Illustrater un Schriever,
* Ivor Grattan-Guinness (1941–2014), brietschen Mathematikhistoriker,
* Jasper Jonathan Richard Guinness (1954–2011), brietschen Eddelmann,
* Jonathan Guinness, 3. Baron Moyne (* 1930), brietsch Peer, Ünnernehmer un Politiker,
* Judy Guinness (1910–1952), brietsche Fechterin,
* Kenelm Lee Guinness (1887–1937), brietschen Autorennfohrer,
* Lulu Guinness (* 1961), brietsche Mood- un Handtaschenmakersche,
* Mariga Guinness (1932–1989), düütsche Eddelfro,
* Os Guinness (* 1941), brietschen Sozioloog,
* Peter Guinness, brietsch Schauspeler,
* Rupert Guinness, 2. Earl of Iveagh (1874–1967), brietsch-irisch Gewarfsmann, Politiker un Philanthroop,
* Rupert Guinness, austraalsch Sportjournalist,
* Walter Guinness, 1. Baron Moyne (1880–1944), irisch-britisch Politiker un Gewarfsmann.

Kiek ok bi: McGuinness.
Textkritik

De **Textkritik** oder **textkritische Methode** (ooldgreeksch κρίνω *krínō* „unnerscheden, utsorteeren, utwählen“) is en Methode, de unnersöken deit, wie Texte un Dokumente, de ut de Historie up us tokamen sünd, tostann kamen un wietergeven wurrn sünd. Se warrt faken bruukt, wenn dat en ganze Reeg vun verscheden Textformen gifft un denn en „kanonischen“, oder „Ur“-Text wedder herstellt weern schall. De Textkritik höört to de Editionsphilologie to, de wedder en Twieg vun de Literaturwetenschop is. Bi en Edition schall meist en *[[kritische Utgave]]* vun en Text torecht maakt weern. Düsse Utgave schall to lesen sien un dat, wat de Rutgevers ännert hefft, is dor in antekent. Textkritik hett dat nich dor up afsehn, en Text ut to leggen. Se scheert sik veel mehr um de Grundlaag vun dat Utleggen un bringt dat Material tostanne, dat denn in de Exegese oder Textinterpretation up den Inholt hen unnersocht warrt. 

## De Methode
De Textkritik ehre Grundlage is dat Verglieken vun allerhand (handschriftliche oder druckte) Versionen vun en Text. Wenn dat mööglich is, weert se toeerst na de Tied vun ehr Tostannekamen sorteert. Achterna weert se Woort up Woort un Satz up Satz vergleken. 

Wenn dat Original vun en Handschrift verschütt gahn is, besteiht de Textkritik ehre Upgave dor in, en *[[Archetyp]]* tohopen to stellen. Dat is en Version vun den Text, de so wiet, as dat man geiht, overeen stimmt mit de allereerste Version vun düssen Text. Later hett sik düsse allererste Text bi dat Afschrieven oder Drucken jummers en beten ännert. Dor sünd Fehlers bi maakt wurrn oder een hett ok mit Afsicht dor wat an rumfummelt. 

Lange Tied weer dat so, dat de Forschers, de sik mit Textkritik befaten döen, de Meenung weern, se konnen worraftig de Urform vun en Text wedder herstellen. Hüdigendags warrt dat betwiefelt. 

De Textkritik is een vun de Warktüge vun de Histoorsche Kritik, sunnerlich bi de Bibelexegese.
Redaktionskritik

De **Redaktionskritik** oder **Redaktionsgeschichte** (vun lat. *redactio* „Overweggahn“ [over den Text]; greek. *kritiké techne* „de Kunst [Saken] ut'neen to holen“) is Deel vun de Histoorsche Kritik. For de Bibelexegese geiht se torüch up Willi Marxen siene Habilitationsschrift „Der Evangelist Markus. Studien zur Redaktionsgeschichte des Evangeliums“ ut dat Johr 1956. 

De Redaktionskritik fraagt na den theoloogschen Achtergrund vun en Schriever oder Redakter vun en Bibeltext. Se unnersocht de Ideen un Gedanken, de em andreven hefft, as he siene Themen utwählt hett, as he Vorlagen for siene Texte tohopensocht hett un as he sien Wark denn tohopenstellt hett. Bi de Text- un Formkritik geiht dat um Details, man de Redaktionskritik kickt dor na, ut wat for'n theoloogsche Gedankenwelt de *Slussredakter* (i.e. de leste Schriever, de en Text denn tohopen stellt hett) siene Arbeit maakt hett. Wat hett em andreven? Wat sünd siene Motive ween? Wie is dat ut siene Tied un siene Welt herut to verstahn un in to sorteern? De Redaktionskritik hett sik sunnerlich vornahmen, de Bibelschriften, so as de hüdigendags vorliggen doot, to unnersöken, wat de Redakters for Texte tohopenföögt hefft un wie se dor over hen gahn sünd un dor ehr egen Gedanken rinbrocht hefft. De Forschers, de sik mit Redaktionsgeschichte befaten doot, meent, dat all Schiften vun dat Ole un Nee Testament dat Wark vun verscheden Redakters sünd, de dor all mit ehren egen Achtergrund an rumschostert hefft.
Byhusen

**Byhusen** is en Dörp in de Gemeen Farm, Samtgemeen Sürsen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

## Geografie

Byhusen liggt op de Geest, in’n Süden löppt de Bever langs un in’n Westen de Otter.

De Naveröörd sünd Eßel in’n Noorden, Soors un Kutenhult in’n Noordoosten, Baast in’n Oosten, Farm in’n Süüdoosten, Malst in’n Süden, Plönjeshusen in’n Süüdwesten, Bevern in’n Westen un Heesdörp in’n Noordwesten.

## Historie

In’n Eersten Weltkrieg sünd negen Soldaten ut Byhusen fullen oder vermisst.

Byhusen weer von’n 1. Januar 1971 bet 1974 Maat von de Samtgemeen Oostdaal un is denn an’n 1. März 1974 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Farm in de ne’e Samtgemeen Sürsen tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Byhusen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to de Karkengemeen von de Lamberti-Kark in Sürsen.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut Byhusen ut de twee Weltkrieg’ steiht bi de Kark in Sürsen.

In Byhusen steit een Klokkenturn darin is de Klock mit den Naam "Anna" ut dat Jahr 1492.

## Infrastruktur

### Verkehr

Byhusen liggt an de Kreisstraat 127, de in’n Noordwesten na Heesdörp geiht un in’n Süüdoosten na Farm. In’n Noordoosten löppt de K&nbsp;108 na Sannersdörp, de in’n Süden denn na Malst wiederlöppt. De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Kutenhult an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu.

## Footnoten
Literarkritik

De **Literarkritik** is een vun de Warktüge vun de histoorsche Kritik. Sunnerlich bi de Bibelexegese warrt se anwennt. Se unnersocht den Bibeltext un finnt rut, wat for *schriftliche* Vörformen, Vörlagen un Borns bi en Text togrunne legen hefft. 

En Henwies, dat dat overhoop schriftliche Vorformen gifft, oder dat Borns bruukt wurrrn sünd, is dat, wenn:
* de Spraak, de in en Text bruukt warrt, nich tohopen passt
* de Saak, wo dat um geiht, in en Text nich tohopen passt
* Saken un Geschichten tweedubbelt vertellt weert. 
* dat in'n Loop vun den Text Bröök gifft oder wenn de Geschicht Sprünge maakt

Wiethen warrt annahmen, dat de Literarkritik Recht harrt hett, as se de so nömmte *[[Tweeborntheorie]]* over de synoptischen Evangelien upstellt hett. Se seggt, dat Matthäus un Lukas sien Evangelium unafhängig vun'nanner de sülvigen beiden Borns bruukt hefft. Een weer Markus sien Evangelium, dat al vörlegen harr, un de annere weer de so nömmte Born Q (vun de dat keen Text mehr gifft).
Bibelexegese

De **Bibelexegese** is de wetenschoppliche Naam for dat Utleggen vun Texte ut dat Ole un Nee Testament vun de Bibel in de christliche Theologie. Se will for de Facklüde un for de Laien en Togang finnen to dat, wat in de Bibeltexte in steiht. Dor will se ok bi verklaren, wie de Bibeltexte unner'nanner tosamen hangt un wat de ehr  histoorsche Achtergrund is. Lüde, de sik mit düsse Exegese befaat, weert *Exegeten* nömmt. Dat gifft Utleggers vun de Bibel, de nehmt de Texte ut den Tosamenhang vun de ganze Bibel herut un versöökt, jedeen Text sotoseggen „for sik“ to verstahn in ehren histoorschen Tosamenhang, un dat gifft annere, de meent, de enkelten Bibeltexte könnt blot man in'n Tosamenhang mit de ganze Bibel utleggt un verstahn weern.

Al in de eerste Generation vun Christenlüde is dor over snackt wurrn, dat de een oder annere Bibeltext nich for elkeen kloor to verstahn ween is. So heet dat in'n 2. Petrusbreef over Paulus siene Breeve un annere Schriften, dor weern 

:*„en poor Saken swaar to verstahn“* (2. Petr.3,16)

De Bibelexegese is nich datsülvige, as de Bibelhermeneutik. Bi de Exegese hannelt sik dat um dat Utleggen un Verklaren vun en Bibeltext. De Hermeneutik denkt dor over na, wat bi dat Utleggen vorut sett weern mutt un wo dat Utleggen up to will. 

De Bibelexegese in ehre wetenschoppliche Form hett Infloot utöövt up de Philologie un de Wetenschop vun dat Recht un up de Literaturwetenschop. Man, annersrum, is se dor ok Deel an harrt, wie sik dat allens utspunnen hett. 

## Kiek ok bi
* Histoorsche Kritik
* Hermeneutik (Bibel)

## Belege
Elektrophon

As **Elektrophon** warrt anlehnt an de Hornbostel-Sachs-Systematik vör allen de Grupp vun de Musikinstrumenten betekent, de to’n Afspelen vun den tüügten Schall en Kopphörer oder en an de Ruumümstännen anpassten Audio-Verstarker mit anslaten Luutspreker bruken doot. De egentliche Technologie to’n Toontügen un de Speelwies is dorbi bannig verscheden.

In’n wieteren Sinn künnt to de Elektrophonen ok MIDI-Reedschoppen tellt warrn, de keen egene Tooningaav hebbt un blots to’n Afspiekern vun MIDI-Befehlen (Sequenzer) deent. De Övergang to de Reekner-Technologie is hierbi nich kloor afgrenzt, so dat en nipp un naue Indeelen in Kategorien nich mööglich is. De egentliche Anwenner sütt dat tomeist ok nich as nödig an, akkerat zu ünnerscheeden. Man künn ünnerscheeden na de Oort vun’t Toontügen oder na de Speelwies.

## Historie
In de düütschsprakigen Literatur fallt den mährschen Prediger Prokop Diviš de Ehr to, dat eerste Elektrophon maakt to hebben: He hett al af 1730 anfungen, dat Denis d’or uttoklamüstern. De franzöösche Jesuit Jean Baptiste de la Borde folg 1759 mit dat *Clavicin électrique*. Sünners dat eerste warrt faken in Nakieksels nöömt, man jümmers ahn en naue Beschrieven, woans dat funkschoneert hett.

Curt Sachs hett in sien Nakieksel vun 1913 schreven:
:*„Denis d’or“, en elektrischen Mutatschoonsflögel mit een Pedal, utfunnen 1730 vun den mährschen Prediger Prokop Diviß to Prendnitz bi Znaim. (Tosatz vun Sachs ut Schilling 1835 övernahmen) Dat Instrument weer 5 Foot lang un 3 Foot breed, mit 790 Sneren betagen, de 130 Verännern dörmaken künnt un liekers in en dreeveerdel Stünn stimmt warrn künnen. Dör disse Inrichten künnen op dat Instrument de Töön vun meist all [[Blaasinstrumenten|Blaas-]] un [[Snereninstrumenten]] namaakt warrn. Bito weer ok en Spaaß mit inboet, dordör dat de Speler vun dat Instrument so faken en elektrischen Slag kreeg, as de Utfinner dat wullt hett. Dat eenzige Stück, dat de Utfinner boet hett, hett de Prälaat vun Bruck, Georg Lambeck, köfft, de sien Leevtiet lang en sünnern Toonkünstler anstellt harr, de dat Instrument bedeenen de.*

De Berliner Afkaat Richard Eisenmann, de veel vun Technik wüss un en Schöler vun Helmholtz weer, hett üm 1900 rüm en Reedschop utklamüstert mit de man op en Klavier annere Instrumenten namaken künn as to’n Bispeel en Orgel oder en Snereninstrument. Mit de Utfinnen weer dat ok mööglich, Töön an- un afswellen to laten. Üm dat Swingen vun de Sneren to kontrolleeren un de Klangfarv to ännern, hett Eisenmann en Reedschop bruukt, de för de dormolige Tiet bannig wiet weer. In Berichten ut de Tiet warrt se so beschreven:

„To’n Bedrief vun’t Klavier höört en Akkumulaterbatterie vun teihn Zellen. Över jeedeen Sneer liggt en Hoofiesenmagnet, dat an’t een Enn tosamen mit dat vun all annern Elektromagneten an en gemeensome Metallschien anliggt, de dör en sünners konstrueerten Stroomünnerbreker mit de Batterie verbunnen is. De Ünnerbreker kann över en Pedal in un utschalt warrn, wat denn to de nöömten Modulatschonen föhrt.“

## Borns


## Weblenken

* Das Denis d´or: Urahn der elektroakustischen Musikinstrumente? op de Websieten vun de Universität Köln (PDF-Datei; 297 kB)
Stinst

**Stinst** betekent

* Stinst, Oort in de Gemeen Stinst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Stinst, Oort in de Gemeen Lox in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.
Stinst (Samtgemeen Loomst)

**Stinst** () is en Dörp in de Gemeen Stinst, Samtgemeen Loomst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Bi Stinst höört ok siet öllers al de lüttjeren Öörd Sankt Joost un Eekhoffsbarg mit to.

## Geografie

Stinst liggt op de Loomster Geest an’n Rand na dat Moor. In’n Noordoosten is de Balksee un in’n Westen loopt de Stinster Randkanaal un de Gösch an Stinst langs.

De Naveröörd sünd Sankt Joost in’n Noorden, Eekhoffsbarg in’n Noordoosten, Nordahn un Mittelsnohn in’n Oosten, Sticht un Hoorn in’n Süüdoosten, Maurismaur in’n Süden, Neebachenbrook in’n Süüdwesten un Ooldbachenbrook in’n Westen.

## Historie

In’n Eersten Weltkrieg sünd 17 Soldaten ut Stinst fullen oder vermisst un in’n Tweten 48.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Loomst in’n Kanton Bremervöör höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

Vör 1859 weer Stinst in de Böörd Loomst von dat Amt Bremervöör un denn von 1859 bet 1885 in dat Amt Oosten. 1885 is dat an’n Kreis Neehuus gahn un 1932 an’n Kreis Land Hadeln. 1977 is dat Deel von’n Landkreis Cuxhoben worrn.

De Oort is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de ne’e un gröttere Gemeen Stinst worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Stinst is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Bartelmees-Kark in Loomst.

För de Kathoolschen is de St.-Ansgar-Kark in Warstood tostännig, de siet 2010 Deel von de Karkengemeen Hillig Geist in Stood is.

De Oort hett en egen Karkhoff an de *Hauptstraat*.

## Kultur

In Stinst steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

### Verenen

De Krieger- un Soldatenkameraadschop Stinst-Maurismaur is 1909 grünnt worrn. De Oort hett ok en Schüttenvereen, de sien Schüttenfest an dat drüdde Wekenenn in’n Juni fiert.

## Weertschop un Infrastruktur

De Oort hett en egen freewillige Füürwehr.

### Verkehr

Stinst liggt an de Kreisstraat 34, de in’n Süüdoosten na Mittelsnohn un an de Landsstraat 116 ranlöppt. De L&nbsp;116 geiht denn wieder na Loomst un an de Bundsstraat 495 ran. In’n Noorden löppt de L&nbsp;116 bi Goddshem an de L&nbsp;144 ran. Lüttjere Straten loopt ans in’n Süden na Maurismaur un in’n Noordwesten na’n Haadler Kanaal hen, an de L&nbsp;144 ran na Steenau.

## Footnoten
Kanon (Bibel)

De **Kanon** is en Reeg vun Böker (kanoonsche Böker), de in dat Jodendom un in de christlichen Karken tohopenfaat sünd to de ganze Bibel. En kanoonsch Book is also een vun düsse Böker, de tohopen de ganze Bibel utmaakt. Dor sünd se denn Maat un Regel (*[[Kanon (Religion)|Kanon]]*) vun ehre Religion mit.

## Jodendom
In dat Jodendom is toeerst de Tora as de normative Hillige Schrift ankeken wurrn. Se is in de Johre twuschen um un bi 800 un 250 v. Chr. tostanne kamen. Later sünd annere Schriften vun de Propheten un ut de Wiesheit an de Tora ehre Sieten stellt wurrn un hören dor denn ok mit to den jöödschen Bibelkanon mit to. Um un bi 100 n. Chr. is denn up Duer afmaakt wurrn, wecke vun de Schriften, de in Hebrääsche Spraken upschreven weern, to denn Tanach mit siene dree Deele tohören schollen. Dor weer denn de jöödsche Bibelkanon mit afmaakt. En Reeg vun Schriften, de dat blot in Greeksche Spraken geev, sünd  nich in den Kanon upnahmen wurrn.

## Christendom
In de christlichen Karken is de jöödsche Kanon (Tanach) overnahmen wurrn. De latiensche Westen hett dor noch en Reeg annere Böker ut de Septuaginta in sien Kanon upnahmen, ofschoonst de nich hebrääsch, man greeksch schreven weern. De Osten hett sik mehr an den körtern hebrääschen Kanon holen (vgl. Melito vun Sardes, Origenes, Eusebius vun Caesarea, Hieronymus). De Ole Kark hett up dat Ole Testament ehr Nee Testament folgen laten. Dor hett se bit um un bi 400 n. Chr. den Kanon vun torecht harrt. In de christlichen Konfessionen is dat bit up düssen Dag so, dat de Karken sik in den Umfang vun ehren Kanon verscheelt. De röömsch-kathoolsche un de Orthodoxe Karken hefft en Reeg vun Schriften ut de Septuaginta in ehren Kanon upnahmen, bi de Protestanten sünd de buten vor bleven.

## De Begreep
Dat greeksche Lehnwoort *Kanon* meent an un for sik en Rohr ut Holt oder Bambus, dat bi Boarbeiden bruukt wurrn is as Maat, Lineal, Richtholt oder to'n Wegen. In den Hellenismus is dor denn en Begreep vun wurrn, wo ok dat Maat for de Ethik, en Regel oder en Vorschrift mit benömmt wurrn is. 

In düssen Sinn vun en Norm, wo een sik na richten schall, kummt dat Woort in dat Nee Testament veermol vor (2.Kor. 10,13.15.16; Gal. 6,16). Vun um un an 150 n. Chr. betreckt christliche Theologen dat Woort up Deele (oder ok vun dat Ganze) vun dat, wat in de christlichen Karken glöövt un lehrt warrt un stellt dat gegen de Häresie over. 

Mit Kanon weer dor up de een Siet de Wohrheit vun de christliche Lehr an sik mit meent, up de annere Siet weer de Kanon avers ok en Begreep for de Schriften, in de düsse Wohrheit utdrückt weer. So schrifft de Theologe un Bibelforscher Adolf Jülicher in siene *Einleitung in das Neue Testament* 1931:

:*„De Kanon is de Norm. Dor geiht allens in de Karken na; kanoniseern heet: as Deel vun düsse Norm gellen laten“*

Eerst vun um un bi 350 n. Chr. af an betreckt de Theologen den Begreep *Kanon* up all Hillige Schriften, de in de Karken gellen doot, also up ehre Bibel.
Kanon

**Kanon** („allgemeen Maat, Regel“, vun , vun ) betekent

* Kanon, Bibelschriften, de all tohopen to de Bibel tohören doot,
* Kanon, Regeln, de in Religionen gellen doot,
* Kanon, Leed mit Stimmen, de mit Tiedafstand sungen weert,
* Kanon, Lösung vun en Problem in de Mathematik, de allgemeen gellen deit,
* Kanon, in de röömsche Kaisertied de Stüer (an Gold, Sülver, Korn, Kledaasch u. a.), de fastsett weer un elk Johr betahlt weern möss.
Exegese

**Exegese** (greek.: ἐξήγησις *exēgesis* = „Utleggen“, „Verklaren“) is dat Utleggen oder de Interpretation vun Texte. Wo en Text up to will, wat dor in steiht un wie de Text tohopenstellt is, schall for den Leser düütlich maakt weern, so, dat he dor en Togang to finnen kann. In de Alldagsspraak warrt düsse Begreep meist for de Bibelexegese oder for dat Utleggen vun annere hillige Schriften bruukt. Man de Utdruck hett ok sienen Platz for dat Utleggen vun Gesette un Texte, wo dat um dat Recht in geiht. Ganz allgemeen kann ok overhoop bi dat Utleggen vun Schriften vun *Exegese* snackt weern.
Verfallsenergie

De **Verfallsenergie** is de Energie, de bi’n radioaktiven Verfall vun en unbestännigen Atomkarn freesett warrt. Se warrt as kineetsche Energie op de Verfallsprodukten un den Dochterkarn överdragen, in Form vun Gammaquanten afstrahlt („γ-Strahlen“) un/oder as Anreegenergie in de Elektronenhüll vun den Restkarn spiekert.

An’n eenfachsten to meten un tomeist in Tabellen angeven is de Energie vun de aftrahlten Alpha-, Beta- un Gamma-Deelken. Wenn kalorische Ünnersöken maakt warrt, mutt aver ok de Energie vun de Trüchstöötkarns un de Energie vun möögliche Folgreakschonen (as to’n Bispeel Elektron-Positron-Annihilatschoon na’n β<sup>+</sup>-Verfall oder de Neutroneninfang na’t Utsennen vun Neutronen) mit inrekent warrn.

En Deel vun de Verfallsenergie kann op Deelken överdragen warrn, de blots swoor natowiesen sünd. So warrt to’n Bispeel bi’n Betaverfall en Elektron-Antineutrino tüügt un freesett, dat en ünnerscheedlichen Andeel vun de kineetschen Energie opnehmen deit.

Meten un angeven warrt de Verfallsenergie normalerwies in Elektronenvolt (tyypscherwies in’t kilo- oder Mega-Rebeet. Een Elektronenvolt (eV) ist de Energie, de en Elektron opnehmen deit, wenn dat mit en Spannung vun 1&nbsp;Volt versnellt warrt. Dat is üm un bi dat glieke as 1,6·10-19&nbsp;J.

## Kiek ok
Naverfallswarms
Formkritik

**Formkritik** oder **Formgeschicht** is en Methode, de in de Bibelexegese bruukt warrt. Se höört to de Warktüge vun de Histoorsche Kritik. De Formkritik unnersocht de Textsoort, to de en Bibeltext tohören deit: Hannelt sik dat dor um en Gedicht bi oder um en Leed? Un wat for en Leed? Is dat en Leed vunwegen en Sieg over de Feende, oder en Leed over de Leev? Höört en Text to de Soort vun Gebeden oder Töverspröök? Is dat en Reed? Hannelt sik dat um en Verdrag, en List oder um en Breef? De Formkritik maakt en Unnerscheed twuschen Hymnentexte, as in den Psalter, wo dat sunnerlich um den Gloven un nich so veel um Historie geiht, un Geschichtsböker, as de Königsböker oder de Krönk.

De Formkritik will ok rutfinnen, of en Text en Legenn is, en Mythos, en Märken, en Dööntje oder en Bericht.
Léon Houa

**Léon Houa** (* 8. November 1867 in Lüttich; † 31. Januar 1918 in Bressoux) weer en belgisch Radrennfohrer.

To sien gröttsten Spood tellen de dree Siege in dat Radrennen Lüttich-Bastogne-Lüttich in de Johren 1892–1894, wobi de Utdragen 1892 un 1893 noch Amateurrennen weern. Doröver herut wurr he jeweils eenmal belgisch Straatenmeester bi de Amateure (1893) un de Profis (1894). Van 1894 bit 1896 harr Houa en Profiverdrag.

Ok ahn Profiverdrag is Léon Houa wiederhen Rad fohren, ünner annern stell he sück en spektakuläär Duell mit en Peerd vun Buffalo Bill in de Lütticher „Boveripark“. Nahderhenn kunn he sück mehr för Autos begeistern. Af 1912 weer he Warksfohrer för Renault un keem  1918 bi de Auto-Rallye „Ronde van België“ to Malör.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Léon Houa in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Hermeneutik

**Hermeneutik** betekent

* Hermeneutik, Begreep ut de Philosophie,
* Hermeneutik, Methode, de in de Philosophie un annerwegens anwennt warrt,
* Hermeneutik, Begreep ut de Theologie, de sik up de Grundlagen vun dat Verstahn vun Bibeltexte betrecken deit.