open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voyager Golden Record

De **Voyager Golden Record** is en Datenplatt mit Bild un Audioinformatschonen, de an de beiden 1977 losschaten interstellaren Ruumsonden *[[Voyager 1]]* un *[[Voyager 2]]* anbrocht worrn is. Da is maakt worrn, wiel man de Hapen harr, die Sonden künnen op jemehrn Weg mit annere intelligente Leevformen in Kontakt kamen. Mit de Platt wull man wiesen, dat dat de Minschen gifft un woneem in’n Weltruum man jem finnen kan – ok wenn de Wohrschienlichkeit för so en Begegnen düchtig lütt is, un de Minschen denn villicht all gor nich mehr sünd. Man de Platt schall woll 500 Millionen Johr in Orden blieven un kann denn wenigstens dorvun tügen, dat de Minschen inst op de Eer leevt hebbt.

Op ehr Hüll (*Golden Record Cover*) is en Verkloren ingraveert, de wiesen schall, woans de Platt bruukt warrt, dat heet, woans man de Daten dorop lesbor maken kann. De nödigen Tietangaven sünd binär angeven un beteht sik op en Waterstoff-Atom, dat ok mit dorstellt is. Butendem is ok de Positschoon von de Eer in Afhangigkeit vun 14 Pulsaren un de Mitt vun de Melkstraat angeven, jüst so, dat ok bi de Pioneer-Plaketten al maakt worrn is.

De Platt is 30 Zentimeter groot un ut vergoldet Kopper herstellt. De Anfang vun de Datenspoor bargt 115 analog spiekerte Biller. De Rest op de Platt besteiht ut Toondaten (Sounds Of Earth). Dorto höört Gröten, de in 55 verscheeden Spraaken snackt worrn sünd. De hoochdüütsche Text is: „Herzliche Grüße an alle“. Wieter sünd dorop ünnerscheedlich Töön as Wind, Dunner un Töön vun Beester folgt vun 90 Minuuten utwählte Musik, dorünner ok bekannte Titel vun Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart, Chuck Berry un annere. Bito finnt sik en schreven Naricht vun den dormoligen UN-Generalsekretär Kurt Waldheim un en wietere vun den US-Präsidenten Jimmy Carter: *„This is a present from a small, distant world, a token of our sounds, our science, our images, our music, our thoughts and our feelings. We are attempting to survive our time so we may live into yours.“*
(op platt: *„Dit is en Gaav vun en lütte Welt wiet weg, Bispelen vun uns Töön, uns Forschen, uns Biller, uns Musik, uns Gedanken un uns Geföhlen. Wi haapt, uns Tietöller to överleven, so dat wi joon beleven künnt.“*)

## Literatur
* Sagan, Drake, Lomberg et.al.: *Murmurs of Earth* - Warner News Media 1992  (swoor to kriegen, bargt CD-Rom mit Replikat)

## Weblenken
*NASA: Voyager Golden Record - wieterföhrend Informatschonen (engelsch)
*Nau Beschrieven un Verkloren vun de Achtersiet (engelsch)
*Vull Inholt vun de Golden Record (engelsch)
Attisch

**Attisch** is en Dialekt vun de Ooltgreeksche Spraak. He is in de Kuntrei Attika rund üm Athen to, snackt wurrn. Dat Attisch vun dat 5. Johrhunnert v. Chr. warrt as de klassische Form vun de Greeksche Spraak ansehn. Se is ok de Wuddel vun de latere Koiné, wat de allgemeene Spraak in de Tiet vun den Hellenismus weer. Ut de Koiné is denn noch later dat Neegreeksch rutwussen. Dor kann een woll seggen: Attisch is sowat, as de Grootmudder vun de hüdige Greeksche Spraak. Binnen de ooltgreekschen Dialekten steiht dat Attisch ganz dune bi dat Ioonsch.

## Bedüden
De wichtigsten Schriften ut de Greken ehr klassische Tiet sünd all up Attisch upschreven wurrn. De Philosophen Platon un Aristoteles hefft just so Attisch snackt un schreven, as de Historikers Xenophon un Thukydides un de Schrievers Aischylos, Sophokles un Aristophanes. Vunwegen de Macht un dat Bedüden vun Athen in Weertschop, Politik un Kultur is Attisch den ok Grundlaag vun de latere Allemeenspraak Koiné wurrn. Dör de Feldtöög vun Alexander den Groten is düsse Koiné rupkladdert to de Hööcht vun en Weltspraak un hett de annern greekschen Dialekten an'e Siet schaven. Vun dat 1. Johrhunnert n. Chr. af an is denn avers de Attizismus upkamen. De hett versöcht, dat klassische Attisch wedder hertostellen un de greeksche Spraak „rein to maken“. Bit in de tweete Hälft vun dat 20. Johrhunnert is en Form vun de Neegreeksche Spraak, de sik dune an dat Attisch anduken dö (*[[Katharevussa]]*) an de Scholen as Staatsspraak lehrt wurrn.

## Weblinks
* Greeksche Spraken – Bidrag in de Enzyklopädie vun den europääschen Oosten (pdf) (hoochdüütsch)
Doorsch

**Doorsch** is en Dialekt vun de Ooltgreeksche Spraak. He is vun den Stamm vun de Dorers snackt wurrn. De Kuntreien, wo düsse Dialekt snackt wurrn is, sünd grote Delen vun den Peloponnes (ünner annern Sparta, Argos, Korinth), dorto Kreta, Rhodos un Delen vun de Westküst vun Lüttasien (dormank Knidos) un de doorschen Kolonien an de Swarte See, up Sizilien un in Süüditalien. Dat Doorsche warrt faken mit de verwandten Dialekten ut den Noordwesten vun Grekenland tohopenfaat to dat **Doorsch-Noordwestgreeksch**. Düsse Dialekten sünd in Phokis (Delphi), Lokris un Elis (Olympia) snackt wurrn.

De doorsche Dialekt deelt sik noch mol up in allerhand Twiegen, de tomeist vun Inschriften her bekannt sünd. Schreven wurrn is Doorsch vun de Lyrikers Pindar, Bacchylides un Alkman, vun de Kummediendichters Sophron un Epicharmos ut Syrakus un vun de Dichters Theokritos un Kallimachos ut Alexandria. Traditschoon weer dat, dat de Chor in dat greeksche Theater Doorsch sungen hett. In de attische Tragödie (as bi Sophokles, Aischylos un Euripides) warrt de Dialoog up Attisch spraken, man dat Chorleed warrt up Doorsch sungen. 

In de Tiet vun den Hellenismus is dat Doorsche, just so, as de annern ooltgreekschen Dialekten ok, vun de Koiné an'e Siet schaven wurrn. Man in Landstreken up de Peloponnes, de wiet af liggt, gifft dat noch hüdigendags dat Tsakoonsche, wat en Dialekt is, de vun dat antike Doorsch herstammen deit.
1. Dezember

## Wat passeert is
* 1145: Paapst Eugen III. röppt in siene Bull *Quantum praedecessores* up to'n tweten Krüüztog. 

## Boren
* 1796: Heinrich Köppen, düütsch Bookhändler († 1885)
* 1811: Pierre Millière, franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1887)
* 1840: Marie Bracquemond, franzöösch Malerin († 1916)
* 1861: Rudolf Eckart, düütsch Schriever († 1922)
* 1883: Luigi Ganna, italieensch Radrennfohrer († 1957)
* 1895: Heinrich Krone, düütsch Politiker († 1989)
* 1921: John Bunch, US-amerikaansch Jazz-Pianist († 2010)
* 1922: Ernest Sterckx, belgisch Radrennfohrer († 1975)
* 1925: Martin Rodbell, US-amerikaansch Biochemiker un Nobelpriesdräger († 1998)
* 1930: Carlheinz Hollmann, düütsch Feernseh- un Rundfunkmoderater († 2004)
* 1933: Horst Eylmann, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 2014)
* 1934: Billy Paul, US-amerikaansch Singer un Soulmusiker († 2016)
* 1935: Heinz Riesenhuber, düütsch Politiker un Bundsminister
* 1942: John Francis Clauser, US-amerikaansch Experimentalphysiker un Nobelpriesdräger
* 1943: Finn Erling Kydland, norweegsch Ökonom un Nobelpriesdräger
* 1950: Absalom Themba Dlamini, Politiker vun Swasiland
* 1953: Victor Ambros, US-amerikaansch Bioloog un Nobelpriesdräger
* 1962: Detlev Buck, düütsch Schauspeler, Dreihbookschriever, Filmspeelbaas un Filmproduzent

## Storven
* 1135: Hinrich I., König vun England (* üm 1068 rüm)
* 1916: Charles de Foucauld, kathoolsch Preester (* 1858)
* 1931: Luise Cooper, düütsch Missionarin, Schrieverin un de Grünnerin von de Hilmsser Blinnenmission (* 1849)
* 1944: George Thomas Bethune-Baker, engelsch Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1857)
* 1960: Heinrich Behnken, plattdüütsch Schriever (* 1880)
* 2007: Kenneth McGregor, austraalsch Tennisspeler (* 1929)
* 2010: Adriaan Blaauw, nedderlannsch Astronom (* 1914)
* 2020: Kurt Vajen, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* 1936)
Äoolsch

**Äoolsch** oder **Aioolsch** is en Dialekt vun de Ooltgreeksche Spraak. He is snackt wurrn vun den Stamm vun de Äolers. De Kuntreien, wo Äoolsch snackt wurrn is, weern Böotien, Thessalien, de Westküst vun Lüttasien un de Insel Lesbos. In Böotien un Thessalien stünn dat Äoolsche stark unner den Indruck vun de westgreekschen Dialekten in de Naberschop. Vun all ooltgreekschen Dialekten is dat Äoolsche de öllerhaftigste. 

In de Literatuur speelt Äoolsch en Rull vunwegen de Warken vun de Dichterslüde Sappho un Alkaios vun Lesbos. Ok bi Homer sien Spraak gifft dat äoolsche Andelen, ofschoonst se ehr Wuddeln an un for sik in dat Ioonsche hett. 

## Böker
* Albert Thumb & Anton Scherer: *Handbuch der griechischen Dialekte II*, Heidelbarg 1959 (v.a. Sieten 1-109)
* Wolfgang Blümel: *Die aiolischen Dialekte - Phonologie und Morphologie der inschriftlichen Texte aus generativer Sicht*, Göttingen 1982
* José L. García-Ramòn: *Les origines postmycéniennes du groupe dialectal éolien*, Salamanca 1975
Oese

**Oese** betekent

* Oese, Oort in de Stadt Hemer in’n Märkschen Kreis, Noordrhien-Westfalen,
* Oese, Stroom in dat Suurland, Noordrhien-Westfalen, de in de Hönne münnt,
* Oese, Oort in de Landgemeen Vigala, Eestland.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Öös, Oort in de Gemeen Basdaal in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

**Oese** is de Familiennaam von

* Erich Oese (1926–2012), düütschen Peersportfunkschonär un Schriever,
* Erik Oese (* 1987), düütschen Voltigerer,
* M. Oese (1857–1934), eestnischen Volkskundler, Ethnoloog un Dichter.

**OESE** is afkört för

* Office of Elementary and Secondary Education.

Kiek ok bi: Öse.
Arkaadsch-kyprisch

**Arkaadsch-kyprisch** is en Dialekt vun de ooltgreeksche Spraak. He is in Arkadien un up de Insel Zypern (Kypros) snackt wurrn. Arkaadsch-kyprisch is ut de ole Wuddel vun dat Greeksch vun Mykene wussen. In Landstreken in Arkadien un up Zypern, de wiet af weern, hett düsse Spraakform överleevt, ofschoonst de Invaschoon vun de Dorers de ole Spraak meist utrott hett.
Över den Dialekt is nich just veel bekannt. Literatuur is nich nableven, bloß Inschriften hefft sik funnen. Up Zypern is dat Arkaadsch-kyprisch bit hen to dat 3. Johrhunnert v. Chr. in en egen Kyprische Schrift schreven wurrn. Womöglich weer de Dialekt in de Kolonien vun Pamphylien nich wiet af vun dat Arkaadsch-kyprische.
Op Platt

**Op Platt** (ok *Die Welt op Platt*) is en Reeg vun Dokmentatschonen för dat Feernsehn, de vun 2006 bet 2012 vun’n NDR produzeert worrn is.

Moderatoren weren Yared Dibaba un Julia Westlake. De beiden hebbt verschedene Länner op de Eerd besöcht un dor Plattsnackers drapen un wiest woans se leven doot. Dibaba hett mit de Inheemschen Platt snackt, Westlake dee dat op Hoochdüütsch beglieden. *Op Platt* wiest in de Reeg, dat Plattdüütsch nich alleen in Noorddüütschland snackt warrt, man op de ganze Welt. De Reeg is in’n Oktober 2006 toeerst lopen un keem in’t Programm, nadem se Talk op Platt afsett harrn.

## Folgen

De Öörd, de *Op Platt* al besöcht hett un wannehr de Folgen lopen sünd:

* Namibia: 8. Oktober 2006 (veerdel vör veer namiddags)
* New York: 15. Oktober 2006 (veerdel vör veer namiddags)
* Paraguay/Chaco: 22. Oktober 2006 (veerdel vör veer namiddags)
* Iowa: 29. Oktober 2006 (veerdel vör veer namiddags)
* Australien/Sydney: 27. Mai 2007 (veerdel na dree namiddags)
* Süüdafrika/Natal: 28. Mai 2007 (veerdel na dree namiddags)
* Kansas: : 3. Juni 2007 (veerdel vör veer namiddags)
* Brasilien/Pomerode: 10. Juni 2007 (veerdel vör veer namiddags)
* New York 2: 7. Oktober 2007 (veerdel na dree namiddags)
* Kapstadt/Süüdafrika 2: 14. Oktober 2007 (veerdel na dree namiddags)
* Sibirien: 21. Oktober 2007 (veerdel na dree namiddags)
* Nebraska: 28. Oktober 2007 (veerdel na dree namiddags)
* Wisconsin
* Seattle
* Shanghai
* Adelaide/Australien
* Chile
* New York I: 25. Mai 2008 (veerdel vör veer namiddags)
* New York II: 1. Juni 2008 (veerdel vör veer namiddags)
* Seattle: 8. Juni 2008 (veerdel vör veer namiddags)
* Sibirien/Altai: 15. Juni 2008 (veerdel vör veer namiddags)
* Kalifornien: 20. September 2009 (halvig dree namiddags)
* San Francisco: 27. September 2009 (veerdel na dree namiddags)
* Nebraska: 4. Oktober 2009 (veerdel na dree namiddags)
* Australien/Victoria: 11. Oktober 2009 (halvig dree namiddags)
* Australien: 18. Oktober 2009 (veerdel na dree namiddags)
* Chile: 25. Oktober 2009 (halvig dree namiddags)
* Florida: 2. Mai 2010 (veerdel na dree namiddags)
* Kanada: 27. Dezember 2012 (halvig twölv morgens)
* Westaustralien: 28. Dezember 2012 (halvig twölv morgens)
* Australien: 29. Dezember 2012 (halvig twölv morgens)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütsche Films un TV-Serien
Neenkarken

**Neenkarken** oder **Ne’enkarken** betekent

* Neenkarken, Oort in de Gemeen Neenkarken in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Neenkarken, Gemeen in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen,
* Ne’enkarken, Oort in de Gemeen Swonewebel in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.

Kiek ok bi: Nienkarken, Nienkerken.
Richard Reinhard Emil Schorr

**Richard Reinhard Emil Schorr** (* 20. August 1867 in Kassel; † 21. September 1951 in Bad Gastein, Öösterriek) weer en düütsch Astronom.

Schorr hett in Berlin un München studeert un hett 1889 en Anstellung as Assistent in de Redaktschoon vun de Astronoomsche Nahrichten in Kiel kregen. Twee Johr later is he as Assistent an de Steernwacht Karlrsuhe gahn un en lütt Sett later an dat Astronoomsch Rekeninstitut in Berlin. 

1892 hett Georg Rümker hüm as Observator nah Hamborg holt. Schorr hett denn ok dat Ümtrekken vun dat Observatorium nah Hamborg-Bergedorf to'n Ennen föhrt, nahdem Rümker dat wegen sien Krankheit nich mehr kunn. 

Offiziell is Richard Schorr 1902 to'n Direkter vun de Steernwacht Hamburg-Bergedorf ernennt wurrn, wo wo he ünner annern twee Asteroiden opdeckt hett. 1919 is he Professer an de Universität Hamborg wurrn. 

In Anerkennung vun sien Arbeit is nah hümm de Asteroid (1235) Schorria nömmt wurrn; sien Fru weer Namensgeberin fär de Asteroid (725) Amanda. Ok de Komet D/1918 W1 (Schorr) is nah hüm nömmt wurrn.

He gellt ok as Entdecker vun Bernhard Woldemar Schmidt. Den eestnisch Optiker kunn he as free Mitarbeiter winnen. Schmidt kreeg en eegen Warkstee in Hamborg un weer nahst Utfinner vun de Schmidt-Spegel, en komafree Spegelteleskop. 

## Warken
* 1923: Eigenbewegungslexikon
* 1928: Index der Sternörter 1900 bis 1925 (Twee Banden)

## Quellen
* Homepage und Bilderarchiv des AIP
* Bericht zur Hamburger Sternwarte, Bergedorf
ISO 639

**ISO 639** is en internatschonalen Standard vun de Internatschonale Organisatschoon för Normen. Dor weert Kennungen för Naams vun Spraken in Spraakkoods mit fastleggt. Düsse Standard hett en Reeg vun Ünnerdelen. Dree Delen  för Kennungen mit twee Bookstaven (ISO 639-1) un dree Bookstaven (ISO 639-2 un ISO 639-3) sünd al rut un weert wiethen bruukt. Anner Delen (ISO 639-4 bit -6) schöllt dor up upboen un sünd al in Arbeit (Stand: August 2007).

## Wie de Kennungen bruukt weert

De Kennungen, de in de Norm fastleggt sünd weert bruukt in de Lexikographie, Linguistik, in Bökereen, Informatschoonsdensten un bi den Datenverkehr. Se schöllt dorför sorgen, dat eendüdig seggt weern kann, üm wat vun Spraak dat geiht un dat se in Dokumenten ok ohn Twiefel betekent weern könnt. De Kennungen könnt nich as Afkörten verstahn weern, vunwegen dat de Kennung nich in jeden Fall mit de Spraak, de betekent warrt, ähnlich is. De Koods könnt groot oder lütt schreven weern.

De Spraakkoods vun düsse Norm gellt för natüürliche Spraken un Plaanspraken, man nich för Spraken, de maschinell bruukt weern schöllt, as Programmeerspraken.

## Footnoten
Nidda

**Nidda** betekent

* Nidda, Stadt in’n Wetteraukreis, Hessen,
* Nidda, Stroom bi Frankfort an’n Main, Hessen, de in’n Main münnt,
* Graffschap Nidda, in’n Middelöller en Graafschop in de Wetterau.

**Nidda** is de Familiennaam von

* Christian Ludwig Krug von Nidda (1774–1851), düütschen Landraad,
* Friedrich Albert Franz Krug von Nidda (1776–1843), düütschen Dichter,
* Gustav Krug von Nidda (1836–1918), düütschen Staatsraad,
* Hans Krug von Nidda (1857–1922), düütschen Generaal,
* Louis Krug von Nidda (1821–1902), düütschen Offzeer un Politiker,
* Otto Ludwig Krug von Nidda (1810–1885), düütschen Beamten un Politiker,
* Roland Krug von Nidda (1895–1968), düütschen Schriever un Diplomaat.
Isoseiste

**Isoseisten** sünd Isolienen, de Öörd mit glieke (ganztallige) Intensitäten vun en Eerdbeven mitenanner verbinnt.

De Intensität warrt na de Mercalliskala oder vundaag na de moderneren MSK-Skala bestimmt un normalerwies över Fraagbagens dör de Inwahners böhrt. De Intensität baseert op dat egen Föhlen un Hören vun Utwirken vun en Eerdbeven un op de subjektiven Inorden vun den Schaden, de dorbi an en elk sünnern Oort tostannen kamen is. Wiel de Utwirken vun dat Wackeln bi en Eerdbeven mit den Afstand vun’t Epizentrum afnimmt un bito ok noch en grote Tall vun annere Ümstännen, as t.&nbsp;B. de Heerdvörgang, de Deep vun’t Hypozentrum oder de Egenschoppen vun den Ünnergund un Bodden an elk Steed, afhangt, is de Intensität en Grött, de afhangig is vun den Oort. Se is dorüm nich mit de Magnitude vun en Eerdbeven to verwesseln.

De sünnere rüümliche Verdelen vun de Intensitäten in en Rebeet warrt in so nöömte *Isoseistenkorten* dorstellt. Vun wegen de Afhangigkeit vun’n Heerdafstand stellt sik de Isoseisten jümmers as slaten Lienentöög üm dat Epizentrum rüm dor, de ut de lokal angeven Intensitäten interpoleert warrt. De Form un dat Utsehn vun disse Lienentöög hangt vör allen vun den Heerdvörgang af, de bestimmt, woans de freesett’e seismische Energie afstrahlt warrt, un von de Egenschoppen vun’n Bodden, de fastleggt, woans de seismischen Bülgen in’n Ünnergrund överdragen warrt un sik utbreden künnt. En Influss hett aver ok de Inwahnerdicht un de generelle Boddenunroh, de op dat subjektiv Föhlen vun dat Wackeln inwirken deit. Dicht bi en Straat mit vele Lastautos kann en Minsch weniger vun en Beven marken, as wenn dat ümto afsluut ruhig is.

De verwennten Skalen kennt blots ganztallig Weerten, dorüm gifft de innerste Isoseite togliek ok den Weert för de Gröttstintensität I0 an. Ut de Isoseistenkoort kann man toeerst mol op de Laag un Positschoon vun dat Epizentrum torüchsluten, dat jo binnen de de innersten Lien liggen mutt. Man de Afstand vun de Isoseiten geevt togliek ok en Insicht över de Deep vun dat Hypozentrum un verlööft ok in’n Rahmen vun de Nauigkeit, welke de subjektiven Angaven hebben künnt, ok en poor Annahmen över dat Utbreden vun de Bülgen in’n Ünnergrund ok in’n Betog op geoloogsch Strukturen.

## Literatur
* Hans Berckhemer: *Grundlagen der Geophysik*, Wissenschaftliche Buchgesellschaft 2002, ISBN 978-3-534-13696-4
Farbauti

**Farbauti** betekent

* Farbauti, Figur ut de noordsche Mythologie, Stormries un Vader vun Loki,
* Farbauti, Maand vun den Planeten Saturn.
Krummendiek (Neddersassen)

**Krummendiek** () is en Gemeen de Samtgemeen Noordkeden. De Gemeen hett . De Düütsche Fährstraat löppt dör dat Dörp. 

## Geografie

De Gemeen liggt in de Masch von de Ünnerelv. Dat Water ut dat Rebeed warrt vör allen dör de Krummendieker Wettern un dat Freebörger Slüsenfleet afföhrt.

De Navergemenen sünd Freeborg in’n Oosten, Öderquart in’n Süden un Balje in’n Westen. Op dat annere Över von de Elv in’n Noorden doot de sleswig-holsteenschen Gemenen Brunsbüttel, Büttel un Sankt Margarethen liggen.

## Historie

De Oort weer vör 1885 Deel von dat Amt Freeborg un weer denn in’n Kreis Keden. 1932 is dat an’n Landkreis Stood kamen.

2015 hebbt de Gemeenrääd in de Samtgemeen Noordkeden beslaten, dat se as Eenheitsgemeen tohoopgahn wüllt. Dat schull to’n 1. Januar 2017 passeren. Dör en Börgerentscheid in de Gemeen Wischhoben an’n 29. November 2015 hebbt sik de Börgers von Wischhoben mit 68&nbsp;% gegen de Eenheitsgemeen utspraken. Dormit weren de Plaans to Fall brocht un de Samtgemeen blifft bestahn.

### Inwahnertall

### Religion

Krummendiek is evangeelsch-luthersch präägt un billt mit de Nicolai-Kark en egen Kaspel.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Politik
### Gemeenderoot

### Börgermeester

* vör 2011: Johann-Heinrich Feil (CDU)
* na 2011: Christiane von der Decken (CDU)

### Wapen

Dat Wapen in Greun wiest een gulden Bülgenbalken de schreeg no links boven richt is. Dorünner is en sülvern Kleiescher de no boven richt is.

## Kultur

In Krummendiek warrt jümmer an’n Sünnavend vör’n eersten Advent bi de Kark Wiehnachtsmarkt fiert. Den eersten Wiehnachtsmarkt in Krummendiek hett dat 1998 geven.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Mittelskark

**Mittelskark** is een Gemeen in de Samtgemeen Lüh in’n Landkreis Stood. Se hett .

Ole Oortsdelen von Mittelskark sünd Achterdiek, de Muddweg un dat Hogenfell.

## Geografie

De Gemeen liggt in’n Olland, wat een vun de gröttsten Rebeeten för de Aaftbueree in Düütschland is, twüschen Stood un Hamborg un direktemang an de Waterkant vun de Lüh.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Mittelskark in’n Kanton Steenkark höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Mittelskark in’n Kanton Jörk.

De Oort hett vör 1852 de Hauptmannschop Mittelskark in dat Grevengericht Oolland billt, weer denn von 1852 bet 1885 Deel von dat Amt Jörk un von 1885 bet 1932 in’n Kreis Jörk. 1932 is dat an’n Landkreis Stood kamen.

An’n 1. Januar 1971 hett de Gemeen Mittelskark sik de Samtgemeen Lüh anslaten.

### Inwahnertall

## Politik
### Gemeenderoot

;Liddmaten:
* 2016:
*: CDU: Dirk Dehmel, Dirk Eberstein, Jan von Kroge, Jan Jacob Mohr, Axel Schuback, Joachim Streckwaldt
*: SPD: Vera Bochdalofsky, Uwe Müller, Sören Schult
*: Gröne: Daniela Sachs, Jürgen Sachs

### Börgermeesters

* –2011: Heinrich Schlichtmann (CDU)
* 2011–31. Oktober 2016: Dieter Schilling (SPD)
* 1. November 2016–: Joachim Streckwaldt (CDU)

### Wapen un Flagg

Dat Wapen von de Gemeen wiest op sülvern Grund över en grönen Schildfoot mit en sülvern Wellenlien balkenwies von een Schildrand bet na’n annern dree rode Hüüs mit Spitzgevel aver ahn Finstern. Achter dat Huus in de Midd is en roden Toorn mit flack Helm to sehn.

De Wellenlien steiht för de Lüh. De dree roden Hüüs staht för de Kaspels Neekark, Mittelskark un Steenkark. De Toorn is Symbool för de Bartholomäus-Kark.

De Flagg is baven rood un ünnen sülver un wiest in de Midd dat Wapen.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Süüdlich vun de Gemeen is de Bundsstraat 73, de Buxthu mit Stood verbinndt.
In’n Johr 2005 is dat losgahn, de A&nbsp;26 no Hamborg to boen.

### Ver- un Entsorgung

För dat Afwater is de Afwaterverband Oolland un Geestrand mit dat Klärwark Wetterndörp tostännig.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Samtgemeen Lüh (hoochdüütsch)
Fenrir (Mehrdüdig Begreep)

**Fenrir** betekent

* Fenriswulf, Figur ut de noorsche Mythologie, Kind vun Loki,
* Fenrir, en Maand vun den Planeten Saturn.
Fornjot

**Fornjot** betekent

* Fornjótr, den Riepries ut de noordsche Mythologie,
* Fornjot, en Maand vun den Planeten Saturn.
Uranus

**Uranus** () betekent

* Uranos, in de greeksche Mythologie den Himmel in Gestalt vun en Gott,
* Uranus, den söventen Planeten vun uns Sünnsystem, de na den Gott nöömt is,
* Operatschoon Uranus, en militärsch Gegenoffensiv vun de Roden Armee in Tweeten Weltkrieg,
* düütsche Lastautos (1955–1964) vun de Firma Magirus-Deutz,
* *[[Uranus (Film)|Uranus]]*, Film von Claude Berri ut dat Johr 1990,
* *[[Uranus (Schipp)|Uranus]]*, Sleper, de 2009 in Düütschland boot worrn is,
* Uranus-Gletscher, Gletscher op dat Alexander-I.-Eiland, Antarktis,
* Operatschoon Uranus, Gegenoffensiv von de Rode Armee in’n Tweten Weltkrieg.
Harten (Klöör)

**Harten** (ok *Hatten*)  is en Klöör vun de franzööschen Speelkoorten. De originale franzöösche Naam is **Cœur** un dat is ok dat franzöösche Woort för dat Hart. Dat gifft disse Klöör ok in dat düütsche Blatt, dor süht dat en beten anners ut: .

Bi Skat un Dubbelkopp is Harten de dritte Klöör, ünner Pik un över Ruten.

## Bispillkoorten


Bild:Playing card heart A.svg|Harten-Ass
Bild:Playing card heart 2.svg|Harten-2
Bild:Playing card heart 3.svg|Harten-3
Bild:Playing card heart 4.svg|Harten-4
Bild:Playing card heart 5.svg|Harten-5
Bild:Playing card heart 6.svg|Harten-6
Bild:Playing card heart 7.svg|Harten-7
Bild:Playing card heart 8.svg|Harten-8
Bild:Playing card heart 9.svg|Harten-9
Bild:Playing card heart 10.svg|Harten-10
Bild:Poker-sm-224-Jh.png|Harten-Buer
Bild:Poker-sm-223-Qh.png|Harten-Daam
Bild:Poker-sm-222-Kh.png|Harten-König
Cheemsch Elementen vun de 3. Grupp

De **Cheemsch Elementen vun de 3. Grupp** sünd de cheemsch Elementen, de in’t Periodensystem in de III. Nevengrupp staht, wat na de offiziell Beteken vun de IUPAC ok as *3. Grupp* betekent warrt. To disse Grupp höört veer Elementen. De eersten beiden sünd de Lichtmetallen Scandium (Sc) un Yttrium (Y), de annern beiden sünd Lanthan (La) un Actinium (Ac). De Grupp warrt kort ok na dat eerste Element as **Scandiumgrupp** betekent.

## Cheemsch Egenschoppen
De Elementen vun de Scandiumgrupp sind in jemehr cheemsch Egenschoppen ünnerenanner teemlich liek, aver se sünd ok teemlich liek de Eerdalkalimetallen, de in dat Periodensystem en Grupp wieter links staht, tomindst lieker de to de Elementen vun de 13. Grupp (Eerdmetallen).

All Elementen vun de 3. Grupp hebbt buten en eenfach besett d-Orbital, wiel dat butenste s-Orbital tweefach un as s-Orbital dormit vullstännig besett is. Mit wenige Utnahmen leegt disse Elementen in Verbinnen in de Oxidatschoonsstoop +3 vör. Elektrocheemsch sünd de Elementen vun de Scandiumgrupp en beten mehr uneddel as Aluminium un eddler as de Eerdalkalimetallen. Disse uneddel Charakter nimmt to mit tonehmend Atommasse (vun baven na ünnen in’t Periodensystem).

## Vörkamen
De Elementen vun de III. Nevengrupp kamt nich so faken vör. In de Eerdköst kommt se blots mit bannig lütte Andelen mit 5,1 · 10-4 (Scandium), 2,6 · 10-3 (Yttrium), 1,7 · 10-3 (Lanthan) un 6,1 · 10-14 (Actinium) Gew-% vör.

## Biller

Bild:Scandium.jpg|Scandium
Bild:Y,39.jpg|Yttrium
Bild:La,57.jpg|Lanthan
Jamba (Appel)

**Jamba** is en middelgroten bit groten Huusappel (*Malus domestica*). De Appel is fröh riep, he kann af Mitt August bit in’n September plückt warrn un denn foorts un bit in’n Oktober rin eten warrn. De Appelsort kann blots lütte Tiet – ungefäähr een Maand – lagert warrn.

De Appel hett en gladde Schaal, de en beten wassordig is. De Klöör is geelgröön, op de Sünnsiet bit lüchtend root. Dat Fruchtfleesch is middelfast, vun gröön-witte Klöör un saftig. In’n Smack is de  Jamba en beten süerlich.  

De Appel is 1954 vun de Aaftboversööksanstalt in Moorende in de Gemeen Jörk in’t Oolland rutbrocht worrn. Jamba is krüüzt woorn ut de Sorten Melba un James Grieve.

## Kiek ok
* List vun de Appelsorten
Jamba

**Jamba** betekent

* Jamba, en Appelsort, de in’t Ole Land tücht worrn is,
* Jamba, Stadt in Angola,
* Jamba, Stroom in Nigeria, de in’n Hawal münnt,
* Jamba!, Ünnernehmen, dat Klingeltöön un Mobilfunk-Anwennen anbeden deit.

**Jamba** is de Familiennaam von

* João Pereira Jamba, Footballspeler ut Angola.

Kiek ok bi: Yamba.
While You Were Sleeping

**While You Were Sleeping** (op Platt so veel as „As du slapen hest“; dt.: *Während Du schliefst*) is en US-amerikaansch Filmkummedie ut dat Johr 1995 mit Sandra Bullock un Bill Pullman in de Hööftrullen un Jon Turteltaub as Speelbaas. Produzeert worrn is de Film vun Caravan Pictures un Hollywood Pictures.

## Inholt
*Lucy Moderatz* is bi de Chicagoer U-Bahn anstellt. Se föhlt sik eensam un hett den Droom, na Europa un sünners na Italien to flegen. Heemlich hett se sik in *Peter Callaghan* verkeken, de jümmer an ehrn Schalter vörbikummt, wenn he mit de Bahn föhrt. Een Dag warrt he op’n Bahnstieg överfallen un fallt dorbi op de Spoor un verleert sien Sinn kort bevör en Tog kummt. Lucy kann em in’n letzten Ogenblick redden.

Vun wegen, dat sik in Krankenhuus en Süster verdeit, glöövt Peters Verwandten, dat Luya sien Bruut is. Se snackt dor ok nich gegen, wiel se bang is, dat se Arger kriggt. So lehrt se de Familie beter kennen un warrt denn ok to Wiehnachten op de Familienfier inlaadt. Peters Broder *Jack* is toeerst  en beten argdenkern ehr gegenöver, mit de Tiet aver verkiekt he sik in ehr un se sik ok in em, wieldat aver all noch glöövt, dat se Peter verspraken is.

Peter waakt wedder ut sien Koma op un kennt Luvy natürlich nich, wiel he mit ehr nie wat to kriegen harr. De Familie schufft dat dorop, dat he sien Gedächtnis verloren hett, un denkt an Amnesie. Lucy will de Saak opkloren, aver Saul will dat för ehr klor maken. Man, he maakt dat denn doch nich. An de Steed versocht he Peter to besnacken, dat he Lucy en Andrag maken schall.

In’t Krankenhuus schall denn de Hochtiet wesen. In’n letzten Ogenblick aver kriggt Lucy dat Hartklabastern un gifft to, dat se sik de Saak utdacht harr un dat se sik egentlich in Jack verkeken hett. Se meent, dat se sik düchtig woll föhlt hett bi de Familie, as se dat lang nich mehr beleevt harr.

En beten later geiht Jack tohopen mit de Familie an’n Fohrkortenschalter, woneem Lucy Deenst hett un maakt ehr en Heiraadtsandrag. In’n Afspann bericht de Stimm vun Lucy vun jemehr Hochtietsreis na Florenz.

## Kritik
De Film weer as nich sünners utermatig besnackt, weer aver as *hartwarmend* un *lustig* beschreven.

Peter Stack beteken den Film in de San Francisco Chronicle vun’n 20. Oktober 1995 as en „*charmanten Nugat*“ för Romantiker. De Film harr ahn Twievel bewiest, dat Sandra Bullock en Film drägen künn.

## Utteken
De Film weer för söss Priesen nomineert, ünner annern för den *[[Golden Globe]]* för Sandra Bullock as *Best Hööftdorstellerin*. Wunnen hett de Film an’n End twee Priesen:
* 1995: de *[[Golden Lienwand]]* för den Spood in de Kinos.
* 1996: den *[[BMI Film Music Award]]* för Randy Edelman för sien Filmmusik. 

## Bornen


## Websteden

* filmfacts.de: Während Du schliefst (hdt.)
Internatschonale Organisatschoon för Normen

In de **Internatschonale Organisatschoon för Normen** (engl.: **International Organization for Standardization**, kort: **ISO**) hefft sik internatschonale Organisatschonen för Normen tohopenslaten un bringt internatschonale Normen rut för allens, bloß nich för Elektrik un Elektronik. Dor is de IEC för tostännig, mol afsehn vun de Telekommunikatschoon, wat Saak vun de ITU is. Tohopen sünd düsse dree Organisatschonen de WSC (World Standards Cooperation). 

## Historie
Vun'n 14. to'n 26. Oktober 1946 weer in London en internatschonalet Drepen vun Organisatschonen för Normen ut verscheden Länner. Afordenten ut 25 Länner weern dor mit bi. Dor is afmaakt wurrn, dat en nee internatschonale Organisatschoon grünnt weern scholl. Düsse nee Organisatschoon scholl an de Steed vun de ISA treden, de 1926 grünnt wurrn weer un siet 1942 nich mehr arbeiden dö. Un ok de Arbeit vun den *Utschuss för Normenkoordinatschoon* vun de Vereenten Natschonen scholl se övernehmen. De nee Organisatschoon scholl in Genf sitten. Dor hett se ok an'n 23. Februar 1947 as ISO de Arbeit upnahmen. 

## Hüdigendags
Midderwielen maakt mehr as 150 Länner bi de ISO mit. Jedet Land stüürt dor een Liddmaat hen un dat steiht denn ok bloß för düt ene Land. Dat *Düütsche Instituut för Normen* (DIN) is vun 1951 af an Liddmaat bi de ISO för de Bundsrepublik Düütschland. Offizielle Spraken bi de ISO sünd Engelsch un Franzöösch. In düsse Spraken weert de ISO-Normen rutgeven. De natschonalen Organisatschonen mütt dor denn för sorgen, dat dat allens översett warrt. 

Bloß vunwegen de Arbeit vun de ISO gifft dat Standards för Saken, de een in ganz verscheden Länner allerwegens övereen bruken kann. Dat gifft Standards in de Feller vun de Technik (as MP3 oder Telefonkarten), vun de Klassifikatschoon (dor mank Lännerkoods as .de, .nl, .jp un Spraakkoods as nds un en) un wie een wat maken schall (as Management vun de Qualität na ISO 9000).

## Literatur
* Jack Latimer: *Friendship Among Equals.* 1997 (Torüchkieken up 50 Johre ISO; PDF-Uttöög ut verscheden Afsnitten: 
engelsch, franzöösch)

## Weblinks
* Offiziell Website vun de ISO (engelsch, franzöösch)
* Reto U. Schneider: *[http://www.nzzfolio.ch/www/d80bd71b-b264-4db4-afd0-277884b93470/showarticle/344a6426-daa3-4e7e-9e81-afb14f5f8788.aspx Was die Welt zusammenhält]* – en wietlöftigen Bericht över de Arbeit vun de ISO (hoochdüütsch)
List vun de Länner na dat Bruttobinnenlandprodukt

Düt sünd de **Listen vun de Länner na dat Bruttobinnenlandprodukt**. In den eersten Afsnitt weert de Tallen för de hüdige Tiet angeven, in den tweeten Afsnitt weert histoorsche Tallen vergleken. 

## Hüdigendags
In de Tabell up de lunke Siet sünd de Länner up de Eer na dat BBP in Millionen US-Dollar upföhrt. Dor sünd de Wesselkursen vun April 2005 bi to Grunn leggt. 

In de Tabell up de rechte Siet staht de Länner mit dat hööchste Bruttobinnenlandprodukt, wenn dorbi vergleken warrt, wat een vun sien Geld kopen kann. Dat is utrekent in internatschonalen Dollar. Togrunn leggt is dorbi, wat een vun den US-Dollar in de USA kopen kann. 

## Histoorsch Vergliek
Achteran sünd toeerst de Länner mit dat hööchste BBP in Milliarden US-Dollar upföhrt. Dor mutt bi sehn weern, dat dat ünnerscheedlich Wassen in de verscheden Länner ok mit den ünnerscheedlichen Wesselkurs tosamenhangen kann. 

## Kiek ok bi
* List vun de Länner na dat Bruttobinnenlandprodukt pro Kopp

## Borns
* World Economic Outlook Database, Internationale Fond för Geldsorten, April 2005.


## Weblinks
* Datenbank vun den Internationalen Fond för Geldsorten  (engl.)
* Economic & Social Data Ranking mit Daten von OECD & IWF
* Datenbank över dat Wassen vun den IWS
Ingo Naujoks

**Ingo Naujoks** (* 1. März 1962 in Baukem) is en düütschen Schauspeler.

## Anfäng as Schauspeler
Naujoks is in’t Ruhrrebeet opwassen. He wull Schauspeler warrn un hett sik an de Schauspeelschool Bochum bewarven, wo he aver de Opnahmprüfung nich bestahn hett. Sien Loopbahn hett he denn anfungen as Liddmaat vun de fre’e Theatergrupp *Theater Kohlenpoot*, bevör he sien egen  Projekt *Theatersyndikat Pavians Paten* op de Been stellt hett. Mit disse Grupp harr he sik an dat *Genokalypseprojekt* vun de Düörpmer Künstlerin Karin Kahlhofer bedeeligt.

## Loopbahn

1989 harr Naujoks sien eerst fastet Engagement an’t Slotttheater Moers. Een Johr later harr he sien Dörbrook mit den Film *Karniggels* vun Detlev Buck. Dorna hett he regelmatig Rullen hatt in Film un Feernsehn, t.&nbsp;B. in *Keiner liebt mich* vun Doris Dörrie un *Harald* vun Jürgen Eggers oder in’t Feernsehn an de Siet vun Anke Engelke oder in de Krimireeg *Tatort* an de Siet vun Maria Furtwängler. Bit hüüt hett he al an mehr as 90 Film- un Feernsehprodukschonen mitarbeidt.

Wat sien Bekanntheit in Düütschland ok noch mol düchtig na vör’n brocht hett weer en Warffilm för en Bosporkass ut 2004. Dorin hett he en Utsstieger speelt, den sien lütte Dochter (speelt vun Lena Beyerling) verkloren de, dat se later ok mol ’n „Spießer“ warrn wull.

Ingo Naujoks hett een Dochter un een Söhn.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
2004: den *[[Düütsch Kummediepries|Düütschen Kummediepries]]* as *Best Schauspeler in en Kummedie-Serie* för *Bewegte Männer*

## Websteden
List vun de Länner na dat Bruttobinnenlandprodukt pro Kopp

De **List vun de Länner na dat Bruttobinnenlandprodukt pro Kopp** wiest en Tabell vun de Länner na dat nominale Bruttobinnenlandprodukt pro Kopp vun de Inwahners just so, as de Internatschonale Fond för Geldsorten dat schätzt hett. Allens is just so in US-Dollar to'n offiziellen Wesselkurs utrekent, as ok na de Koopkraftparität (PPP) in Internatschonale Dollars.












## Kiek ok bi
* List vun de Länner na dat Bruttobinnenlandprodukt

## Born
* World Economic Database, September 2006 - International Monetary Fund (US-Dollar)
* World Economic Database, September 2006 - International Monetary Fund (Kaufkraftparität)
Hugo Weaving

**Hugo Wallace Weaving** (* 4. April 1960 in Austin, Nigeria) is en australischen Schauspeler.

De Söhn vun en Reknerfachmann hett sien Kindheit mit de Öllern, sien ölleren Broder Simon un sien lütte süster Anna in Süüdafrika un in Grootbritannien verleevt. 1976 is he na Australien togen un füng dor en Schauspeelloopbahn an. Na den Afsluss an de *Knox Grammar School* in Sydney un de *National School of Dramatic Art*, an de ok Filmstars as Mel Gibson un Geoffrey Rush utbillt worrn sünd, hett he spoodriek in Bühnen- un Filmprodukschonen speelt.

Fröhe Acht hett he 1994 kregen för *The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert*. Weltberopen hebbt em aver sien Rullen as Agent Smith in de Matrixtrilogie un twee Johr later as Elrond in de Verfilmen vun *The Lord of the Rings* maakt.

2005 is he bi lopende Dreiharbeiden as maskeert Hööftdorsteller in den Film *V for Vendetta* för sien Kollegen James Purefoy insprungen, as de ut dat Projekt utstegen is, wiel he sik ut künstlerische Grünnen mit den Speelbaas nich recht vergahn künn. De mehrsten Szenen vun den Film weern mit Hugo Weaving dreiht, de Szenen, de noch mit Purefoy dreiht weern, hett Weaving nasynchroniseert.

2006 stünn he in de *Brooklyn Academy of Music* an de Siet vun Cate Blanchett op de Bühn in de Inszeneeren vun de *Sydney Theatre Company* vun dat Ibsen-Stück *[[Hedda Gabler]]*.

De an Epilepsie lieden Weaving leevt mit sien Fro Katrina Greenwood un sien twee Kinner Holly un Harry in Sydney.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Hugo Weaving hett för sien Filmrullen opstunns twölf Filmpriesen kregen:
* 1998: den *[[AFI Award]]* as *Best Hööftdorsteller* in *The Interview*.
* 1998: den Pries as *Best Schauspeler* vun’t *[[Montréal World Film Festival]]* för *The Interview*.
* 1991: den *[[AFI Award]]* as *Best Hööftdorsteller* in *Proof*.
* 2002: den *[[PFCS Award]]* för’t *Beste Ensemble* in *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring*.
* 2003: den *[[PFCS Award]]* för’t *Beste Ensemble* in *The Lord of the Rings: The Two Towers*.
* 2003: den *[[OFCS Award]]* för’t *Beste Ensemble* in *The Lord of the Rings: The Two Towers*.
* 2003: den *[[NBR Award]]* för de *Best Ensembleleistung* in *The Lord of the Rings: The Return of the King*.
* 2004: den *Kritikerpries för’t Beste Ensemble* vun de *[[Broadcast Film Critics Association Awards]]* för *The Lord of the Rings: The Return of the King*.
* 2004: den Schauspeelpries vun de *[[Screen Actors Guild Awards]]* för *Utermatig Dorstellen in en Speelfilm* in *The Lord of the Rings: The Return of the King*.
* 2005: den *[[FCCA Award]]* as *Best Nevendorsteller* in *Little Fish*.
* 2005: den *[[IF Award]]* as *Best Schauspeler* in *Little Fish*.
* 2005: den *[[AFI Award]]* as *Best Hööftdorsteller* in *Little Fish*.

## Weblenken
Ursel Meyer-Wolf

**Ursel Meyer-Wolf** (* 27. April 1944 in Barrien; † 6. Mai 2020 in Weyhe) weer en plattdüütsche Schrieversche. Se hett in Weyhe in Neddersassen wahnt un weer rund um Bremen to as plattdüütsche Schrieversche togange. Vun 1975 af an hett se Vertellen, Höörspelen un Leeder schreven un de ok süms unner de Lüde brocht, wenn se de denn vörlesen dee. 
In dat Johr 1990 hett se, tohopen mit Heinrich Schmidt-Barrien, den Kulturpries vun den Landkreis Deefholt kregen un 2013 för ehr Höörspeel *Dreihmusik* den Hans-Henning-Holm-Pries. Dissen Pries harr se ok 1988 al maal kregen för dat Höörspeel *De Mond passt op di op*.

## Warken
### Korte Vertellen
* *Us Mudder.* (1975)
* *Dat weer so wat as Heimweh.* 
* *Kennt ji Adelheid?*
* *Wat een Hümpel.*
* *De Fischer un sien Fro.*

### Vertellen
* Buten in de Marsch

### Höörspelen
* *Düsse eene Nacht.* 1978 (RB/NDR)
* *Jeder hett so sien‘ Droom.* 1979 (RB/NDR)
* *Vörbikieken.* 1980 (RB/NDR), Nordd. Blinden-Hörbücherei
* *Met de Tiet.* 1981 (RB/NDR)
* *Un sönnobends kummt Besöök.* 1982 (RB/NDR)
* *De Anfang.* 1983 (RB/NDR)
* *Seelenzoppen.* 1987/1996 (RB/NDR)
* *De Mond paßt op di op.* 1988 (RB/NDR)
**1989/1996 WDR, Produktschoon up Mönsterlannsch
**1990 SWF/Freiburg,Produktschoon up Alemannisch
* *Sien Lüüd.* 1993 (RB/NDR)
* *För een Ei un een Botterbrot.* 1997 (RB/NDR)
* *Dreihmusik.* 2006 (WDR)
** 2006 WDR, Produktschoon up Mönsterlannsch

### Böker
* *Över't platte Land. Niederdeutsche Lieder.* Weyhe 1987, 60 S., 23 mit Noten
* *Met de Tiet. Hörspeele to'n Lesen.* (9 Höörspelen), WM-Verlag Weyhe 2007, 264 S.; ISBN 978-3-9807444-8-5

### To hören un to sehn
* *Heh, du.* (LP/MC), Polydor, Hamborg 1979
* *Plattdütsche Leeder.* (LP mit Fiede Kay), Polydor, Hamborg 1982
* *... op’n Lannen.* (LP/MC), Weyhe 1984
*allerhand Vörlesen un Lederavenden in de Landkreisen Deefholt un Veern, in Bremen un Hamborg 
*faken in’t Feernsehn uptreden (ARD/SR, ZDF, N3) un bi’n Rundfunk wat vertellt (RB)

## Utteknungen
* 1988  Höörspeelpries för dat Höörspeel „De Mond passt op di op“
* 1990  Kulturpries vun den Landkreis Deefholt
* 2005  Hans-Henning-Holm-Pries för dat Höörspeel „Dreihmusik“
* 2007  1. Pries „Regional Höörspeel“ bi de Zonser Höörspeeldage för dat Höörspeel „Dreihmusik“

## Literatur
* Ewald Christophers: *Ursel Meyer-Wolf, ein niederdeutsches Multitalent.* In: Heinrich Schmidt-Barrien: *De Vagelfänger.* (Rutg.: Landkreis Diepholz), Heide 1990

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken
Anneliese Kiehne-Tecklenburg

**Anneliese Kiehne-Tecklenburg** (* 2. September 1925 in Barrien  in Neddersassen; † 16. September 2020 in Weyhe) weer en plattdüütsche Schrieversche. Se wahn in Bremen un weer rund um Bremen to as plattdüütsche Schrieversche unnerwegens. Vun 1980 af an schreev se Döntjes, Riemels, Sketchen un Leder un broch de ok allerwegens süms unner de Lüde. 

Vun 1982 af an hett se plattdüütsche Böker un Lederböker, Casetten un en CD mit egen plattdüütsche Leder rutbröcht. 

## Warken

### Böker

* *Barg op - Barg dol, wat weer dat schön! Tomeist vergnöögte Geschichten op plattdüütsch vertellt von vörgistern, gistern un vondoog.* Bremen 1982, 128 S. 
* *Nu ween man nich, lach man lever! Dööntjes, Biller un Vertellers.* Bremen 1984, 136 S.
* *Dat un düt, för Groot un Lütt. Tomeist vergnöögte Geschichten, Dööntjes, Riemels un Leder.* Bremen 1988, 157 S., 30 Leder m. Noten
* *Twee slicht - twee kruus. Plattdüütsche Geschichten, Riemels un veel Sketchen.* Bremen 1996, 167 S.

### Lederböker

* *Ik sing en Leed. Nee'e plattdüütsche Leder.* 30 Leder m. Noten. Musikaalsch överarbeit vun Stephan-Rupert Steinkühler, Bremen 1990, 82 S.
* *Dat un düt - för Groot un Lütt. Nee'e plattdüütsche Leder.*  20 Leder m. Noten. Bremen 1992, 55 S.

### Bidrääg to anner Lederböker

* *8 plattdeutsche Lieder.* In [AutorInnenkollektiv]: *Liederbuch für Niedersachsen.*  Rutg.: Niedersächsischer Heimatbund e. V.), Wulfenbüddel 1994, 311 S. (all Leder mit Noten)

### Musik-Cassetten
- Texten, Melodien un Gesang: Anneliese Kiehne-Tecklenburg -

* *Ik sing en Leed. Nee'e plattdüütsche Leder.* (14 nee plattdüütsche Lieder), Bremen 1987)
* *Dat un düt - för Groot un Lütt!* (20 nue plattdüütsche Lieder), Bremen 1992

### CD's

* *Ik sing en Leed.* (34 plattdüütsche Leder; all Titels vun de beiden Musik-Cassetten - s. b. – up een CD), Bremen 1999

## Utteknungen un Priesen
* 1984 Förderpreis der Deutschen Künstlerhilfe

## Literatur
* Heinz-Hermann Böttcher: *Anneliese Kiehne-Tecklenburg - 70 Jahre.* (Upsatz) In: *Zwischen Hunte und Weser. Mitteilungsblatt des Kreisheimatbundes Diepholz e.V.*, Heft 27, Okt. 1995, Sieten 28/29
* *Biografische Notizen.* In (Autorinnenkollektiv; Hrsg.: Christiane Palm-Hoffmeister): *FrauenZimmerSchreiben - Texte & Räume.* (Anthologie), Bremen/Boston 2004, Siet 120

## Weblinks

## Enkeld Nahwiesen
Pend d'Oreille

De **Pend d'Oreille** weern Plateau-Indianer ut de Salishan-Spraakgrupp in dat Groode Becken (nöördlich Idaho, noordwestlich Montana un British Columbia).

Se wahnen fröher in Eerdhütten un hebbt sück vun Grootwild un Fisch ernährt. Se weern ok bannig good Bootsbuer.

Se hören to de Stammen, de vun de Spokane beherrscht wurrn. Se weern verwandt mit de Kalispel, Coeur d'Alene un de Flathead, mit de se en Reservat in Lake County, Montana, deelen. Speziell den Verwandtschap mit de Kalispel föhrt dorto, dat völ Lüüd de as en Stamm ansehn, de man entweder Kalispel oder Pend d'Oreille beteken deiht. Dat sünd aber lt. Born twee ünnerscheedlich Stammen.

## Born

* Großer Bildatlas Indianer, Orbis Verlag, 1985 ISBN 3-572-00770-4

## Kiek ok
* List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent
Heinrich Lüken

**Heinrich Lüken** (* 1815 in Brual; † 1882 in Groot-Fullen) weer en plattdüütschen Dichter.

Lüken is 1815 as Söhn vun en Buurn in Brual boren. He hett later Philologie in Mönster studeert un dor ok sien Dokter maakt. He hett denn as Lehrer in Meppen arbeidt. Na siene Pension is he na Groot-Fullen trocken un hett nu mehr schreven. Ünner annern *De hümmelske Bur* un *Een nee Papenbörger Leed*.

## Warken

* *Die Einheit des Menschengeschlechts und dessen Ausbreitung über die ganze Erde.* Hahn, Hannover 1845

## Weblenken
Blockland

**Blockland** is en Oortsdeel vun Bremen un höört to den Bremer Stadtbezirl West. 
To’n Blockland höört de vörmoligen Dörper Nedderblockland, Böverblockland, Waterhorst un Wummensiede. Grote Delen vun dat Blockland geevt en bannig ländlich Bild af mit wiede Wischen un Weiden, dröögleggt Moren un allerhand Bueree. Man an’n Rand vun’t Blockland liggt ok de Bremer Mülldeponie mit den hööchsten (künstlichen) Barg vun Bremen (49 m över NN). In’n Noordwesten grenzt dat Blockland an de Wümm.

## Korte Historie
* Vun 1113 af an grünnt de Hollänner en Kolonie in dat Blockland. De boot Dieken un Sielen. De Kark in Waterhorst warrt boot.
* 1803: Dat Blockland kümmt to Bremen.
* 1945: De Landgemeende Blockland warrt Deel vun de Stadt Bremen

## Weblinks
* Blockland up www.bremen.de
* De Websteed vun dat Bremer Blockland
* Dat Blockland, wo een sik in vermünnern kann  <= Disse Link ist twei.
Langhuus (Wohngebäude)

Dat **Langhuus** (irokeesch *ganonh'sees*) weer en Huus, in dat de Indianer in Noordamerika, insbesünnere Irokesen un anner Stammen ut de Noordoosten leven deen. De Irokesen nömmt sück sülvst *Haudenosaunee* - Minschen vun dat Langhuus. Dat geev aber ok all in anner Kulturkreise Langhüüs (Germanen, Wikinger usw.).

De dörsnittlich Längt vun en Irokesen-Langhuus weer twintig Meter, de Hööchd un Breed jeweils 6 Meter. Je nah Grött kunnen in so en Huus tüschen fief un twintig Familien leven. So en Huus harr blots twee Dören (an jeder Enn een). Längs dör so en Huus geev dat en Korridor vun twee bit dree Meter Breed. An beid Sieden vun de Korridor geev dat en Plattform, de ruch weg 50 Zentimeter hooch weer, wo man sitten un slapen kunn. Doröver weer in ruch weg 2,50 Meter Hööchd en tweten Plattform, de als Platz för Nahrung (so’n Oort Koornspieker) denen dee, aber ok as tosätzlich Slaapplatz bruukt wurrn kunn.

Dat Langhuus weer in Familienafdelen ünnerdeelt, de ruch weg 3 Meter breed weern un up beid Sieden vun de Middelgang liggen deen. In regelmäßig Afstännen weern lüttje Füerste’en över de ganze Längd vun dat Huus verdeelt, een immer för twee Familien. In dat Rindendack weern Löcker, dormit de Rook aftrecken un Lucht rinfallen kunn. Falls dat nödig weer, kunn man de Löcker ok mit Rinde weer dicht maken. So en Langhuus weer warm un wetterfast, aber anners as in de Plains-Tipis kunn man de upstiegend Rook nicht direkt kontrolleren, aber dör de beid groot Dören geevt dat en bannig goden Tooglufteffekt.

Tegen Ennen vun dat 18. Johrhunnert hett man aber bi de Irokesen dat Langhuus immer mehr upgeven un sück in Eenfamilienhüüs torüchtrucken. Dat Langhuus bleev aber Gemeenschapshuus.
Spokane (Volk)

De **Spokane** (möglicherwies *Sünnenvolk*) sünd en noordamrikaansch Indianerstamm ut de Salish-Spraakfamilie. Se sünd verwandt mit de Kalispel, Pend d'Oreille, Sematuse un Salish. En Ünnerstamm sall de Stamm vun de Coeur d'Alene wesen. Ehr traditschonelle Heimat liggt an de Spokane River, hööftsächlich in de hüdige US-Bundsstaat Washington. Se ünnerdeelen sück in *Lower Spokane*, *Upper Spokane* und *Middle Spokane* (auch *South Spokane*) (also Ünner-, Böwer-, Middel bzw. Süüd-Spokane).

## Historie
De Spokane, de deelwies ok blots Spokan schreeven wurrd, sünd 1805 dör de Lewis-un-Clark-Expeditschoon för de Witten bekannt wurrn, der hör denn besiegt hebbt. Hüdtodag leven de Spokane entweder in de Colville Agentur oder in de Flathead-Reservatschoon in Montana.

## Demografie
Nah Schätzungen leven tegen Ennen vun dat 18. Johrhunnnert tüschen 1400 un 2500 Spokane. De US-Zensus vun 1910 bericht vun 643 Spokane un de ut dat Johr 2000 vun 2650. 1990 hebbt höchstens noch 50 Spokane noch in ehr traditschonell Spraak snackt. 

## Bedüüden
Neben de Spokane River givt dat noch Spokane County in Washington un de Stadt Spokane, de all nah de Indianerstamm nömmt wurrn sünd. 

## Kiek ok bi
List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent