5. März

De **5. März** is de 64. Dag in’n Gregorianschen Klenner, oder de 65. Dag, wenn Schaltjohr is.

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 363: De röömsch Kaiser Julian Apostata brickt op to sien Feldtog gegen dat Sassanidenriek.
* 1460: De Verdrag vun Ripen warrt ünnerschreven. Dormit warrt de däänsch König Christian I. ok Herrscher över Sleswig nu Holsteen.
* 1616: Dat Hillig Offizium vun de röömsch Inquisitschoon lett dat Book *[[De Revolutionibus Orbium Coelestium]]* vun Nikolaus Kopernikus mit sien heliozentrisch Weltbild verbeden.
* 1684: De Hillige Liga gegen de Osmanen warrt na Vermiddeln vun Paapst Innozenz XI. grünnt.
* 1821: De US-amerikaansche Präsident James Monroe is wedderwählt worrn un warrt in sien Amt inföhrt.
* 1836: Mit de C.St.V. Uttenruthia Erlangen warrt de eerste nichslaand Studentenverbinnen in Düütschland grünnt.
* 1848: Op de Heidelbarger Versammeln warrt de Sövenerutschuss bildt, wat en bedüdend Vorarbeiten för de frankforter Natschonalversammeln is.
* 1849: Zachary Taylor wurrd de 12. Präsident vun de USA.
* 1877: De US-Präsident Rutherford B. Hayes warrt twee Daag na sien Wahl in’t Amt inföhrt.
* 1884: De Düütsche Wieterkamenspartei geiht mit de Liberaal Vereinigen tohopen un bildt nu de Düütsche Freesinnige Partei ünner dat Seggen vun Franz August Schenk vun Stauffenberg.
* 1918: Moskau warrt de Hööftstadt vun de Sowjetunion.
* 1931: In Bolivien wurrd Daniel Salamanca Urey nee Präsident.
* 1933: Bi de achten Rieksdagwahl warrt de NSDAP mit 43,9% de starkste Kraft.
* 1969: Gustav Heinemann wurrd van de Bundsversammeln to’n 3. düütschen Bundspräsident wählt.
* 1998: De Düütsche Bundsdag ratifizeert den Amsterdamer Verdrag.

### Weertschop
* 1836: Samuel Colt produzeert in sien Fabrik den eersten Trummelrevolver (Modell *Texas*).
* 1853: Henry E. Steinway grünnt den Klavierbo-Bedriev Steinway & Sons mit Produktschoonssteden in New York City un Hamborg.
* 1872: George Westinghouse kriggt en Patent op sien Druckluftbrems för’n Iesenbahnbedriev.
* 1876: Eugenio Torelli Viollier grünnt in Mailand dat Daagblatt *[[Corriere della Sera]]*.

### Kunst, Kultur un Bowark
* 551: De traditschonell armensche Tietreken fangt an, welke de Armensch Tallen bruukt.
* 1838: De Oper *[[Guido et Ginèvra ou La Peste de Florence]]* vun Fromental Halévy warrt in Paris ooropföhrt.

### Wetenschoppen un Technik
* 1888: De Forschers Samuel Teleki un Ludwig vun Höhnel deckt in Afrika en See op, de toeerst *Rudolfsee* nöömt warrt un vundaag de Turkana-See is.
* 1896: Antoine Henri Becquerel decktde Radioaktivität vun dat Element Uran op.
* 1906: In Berlin warrt en Naturkunnenmuseum open maakt, üm de Minschen de Schipperee un de Meereskund nöger to bringen.
* 1979: De Ruumsond *[[Voyager 1]]* flüggt an’n Jupiter vörbi un maakt veele Biller vun em un sien Maanden.

### Religion
* 1604: Franz vun Sales un Johanna Franziska vun Chantal drappt sik to’n eersten mol in Dijon. Dorut is en Fründschop worrn, de an’n 6. Juni 1610 to de Grünnen vun de *Ordensgemeenschop vun de Süstern vun’d Heemsöken Mariens* oder ok de *[[Salesianerinnen]]* föhrt hett.

### Katastrophen
* 1966: En Boeing 707 prallt gegen den Barg Fuji in Japan, wobi all 124 Minschen an Boord ümkommt.

## Boren
* 1133: Heinrich II., König vun England.
* 1324: David II., Könid vun Schottland.
* 1326: Ludwig I., König vun Ungarn un Polen.
* 1512: Gerhard Mercator, Mathematiker un Kartograf.
* 1770: Hans Ernst Karl Graf von Zieten, preußisch Generalfeldmarschall.
* 1771: Wilhelm Daniel Joseph Koch, düütsch Botaniker.
* 1776: Andreas Wilke, plattdüütsch Schriever un Pastoor ut Mekelnborg († 1814)
* 1817: Moritz Carrière, düütsch Schriever un Philosoph.
* 1820: August Siegert, düütsch Maler.
* 1851: Václav Brožík, tschechisch Maler.
* 1852: Isabella Augusta Gregory, irisch Schrieverin.
* 1862: Siegbert Tarrasch, düütsch Schachspeler († 1934)
* 1871: Rosa Luxemburg, Liddmaatsche bi de internatschonale Arbeiterbewegen († 1919)
* 1873: Olav Bjaaland, norweegsch Skifohrer un Polarforscher († 1961)
* 1885: Aimé Gibaud, franzöösch Schachspeler († 1957)
* 1886: Walter Poppe, düütsch Footballnatschonalspeler († 1951)
* 1905: Günther Lüders, düütsch Schauspeler.
* 1910: Józef Marcinkiewicz, poolsch Mathematiker.
* 1911: Gregor Determann, düütsch Politiker.
* 1934: Daniel Kahneman, israeelsch-US-amerikaansch Psycholoog un Nobelpriesdräger († 2024)
* 1940: Josef Piontek, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer († 2026)
* 1940: Wilhelm Bleicher, düütsch Heimatkundler († 2016)
* 1945: Richard Wilke, düütsch Kommunalpolitiker
* 1949: Franz Josef Jung, düütsch Politiker un Bundsminister
* 1952: Alan Clark, britisch Musiker
* 1952: Isatou Njie Saidy, Politikerin ut Gambia
* 1953: Richard Sanderson, schottisch Singer
* 1954: Wenera Tschernyschowa, sowjeetsch Biathletin
* 1957: Hubert Bourdy, franzöösch Springrieder († 2014)
* 1958: Andy Gibb, engelsch-austraalsch Singer
* 1963: Lotta Engberg, sweedsch Singersche un Klaveerspelerin
* 1964: Gerald Vanenburg, nedderlannsch Footnatschonalballspeler un -trainer
* 1968: Ambrose Mandvulo Dlamini, swasilännsch Politiker († 2020)
* 1974: Barbara Schöneberger, düütsch Fernsehmoderatorin
* 1974: Jens Jeremies, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1979: Simon Hallenbarter, Swiezer Biathlet († 2022)
* 1984: Dorothea Brandt, düütsch Swemmsportlerin
* 1990: Jacek Tomczak, poolsch Schachspeler
* 1994: Darja Alexejewna Gawrilowa, russisch Tennisspelerin

## Storven
* 254: Lucius I., Paapst (* weet man nich)
* 1729: Franz Caspar Schnitger, nedderlannsch Orgelbuer (* 1693)
* 1770: Gaetano Chiaveri, italiensch Bomeester un Architekt
* 1778: Thomas Arne, britsch Komponist.
* 1827: Alessandro Volta, italiensch Physiker, Begrünner vun de Elektirzitätslehr.
* 1827: Pierre-Simon Laplace, franzöösch Mathematiker un Astronom.
* 1875: Claude Louis Mathieu, franzöösch Mathematiker un Astronom.
* 1895: Nikolai Semjonowitsch Leskow, russ’sch Schriever.
* 1901: Karl Biedermann, düütsch Politiker un Professer.
* 1904: Alfred Graf von Waldersee, preußisch Generalfeldmarschall.
* 1923: Dora Pejačević, kroaatsch Komponistin.
* 1925: Johann Ludwig Jensen, däänsch Mathematiker.
* 1926: Otto Ernst, düütsch Schriever.
* 1929: David Dunbar Buick, US-amerikaansch Ingenieur, Utfinner un Industrieller (* 1854).
* 1931: Henry Dunlop, britisch Ingenieur un Polarforscher (* 1876)
* 1937: Fritz Steinhaus, plattdüütsch Schriever (* 1883)
* 1939: Moriz von Kuffner, öösterrieksch Industriellen.
* 1944: Ernst Julius Cohen, nedderlännsch Chemiker.
* 1944: Rudolf Harbig, düütsch Lichtathlet
* 1945: Hasso von Boehmer, düütsch Offizier un Wedderstandskämper (* 1904)
* 1945: Rudolf Hartmann, plattdüütsch Schriever un kommunistisch Politiker (* 1885)
* 1947: Benjamin Markowitsch Blumenfeld, russisch-sowjeetsch Schachmeester (* 1884)
* 1953: Josef Stalin, Diktoter vun de Sowjetunion (* 1878)
* 1953: Sergei Sergejewitsch Prokofjew, russ’sch Komponist.
* 1961: Johan Sigfrid Sirén, finnisch Architekt (* 1889)
* 1963: Patsy Cline, US-amerikaansch Country-Singerin.
* 1970: Werner Jacobi, düütsch Politiker.
* 1981: Paul Hörbiger, öösterrieksch Schauspeler.
* 1982: John Belushi, US-amerikaansch Singer un Schauspeler ( * 1949)
* 1993: Cyril Collard, franzöösch Speelbaas.
* 2000: Lolo Ferrari, franzöösch Pornodorstellersche un Singerin.
* 2013: Hugo Chávez, Präsident vun Venezuela (* 1954)
* 2020: Stanislav Bogdanovich, ukrainsch Schachspeler (* 1993)
* 2025: Fred Stolle, austraalsch Tennisspeler (* 1938)