open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kardiologie

De **Kardiologie** is en Deelrebeet vun de Inner Medizin, de sik mit de Krankheeten vun dat Hart (to’n Deel ok vun de Bloodfatten) befaat.

De Hartchirurgie un de Bloodfattenchirurgie sünd Deelen vun de Chirurgie un heurt nich to de Kardiologie. Se översnitt sik mannigmol mit de Angiologie, de Kinnerkardiologie is vun wegen de Besünnerheeten (anborne Hartfehler) en egenen Twieg vun de Kardiologie.

## Disse Behanneln warrt vun de Hartchirurg dörföhrt

: Bypassoperatschonen 
: Klappenoperatschonen 
: Harttransplantatschonen
: Implantatschoon vun en künstlich Hart
Occhi

**Occhi** is italjenisch un heet *Ogen*. Das is een Handarbeit wor man mit Garn, dat op de lütje Skipje opwickelt ist, Spitze maken kann. In Mideloller keem disse Spitze uut de Orient na Europa. Dor heet de *makuk*. Op engelsch heet das *Tatting* un op franzöösch *Frivolité*. Erst hebt das blood de högere Damen in Europa makt. Aber naas het sik dat over de ganze Bürgerdom verbreed.

Dat Skipje is ungefähr so lang as een Duum. Dat sünd twee ovale Platten mit een Spuul dor tüschen. De beiden spitz toolopende Enden von de Platten komen en bietje annanner und holen so de Faden fast, wenn dat Skipje runnerhangt.

Fröher weer dat Skippje meest ut Elfenbeen, Schildpatt oder Sülver. Vandaag is dat ut Kunststoff. Enkelte hebbt ook een lütje spitze Nös. Damit kann man de Faden dör en Schlinge halen, wat man anners mit en extra Häkelnadel maken mutt.

De Spitze makt man mit vele lütje Knütten, de al op en Faden sitten. Disse Faden ward tosamentrucken und makt so een Ring. Nun warden de Spitzen aber nicht blood mit Ringen makt. Davör brukt man ook noch Bogens. Bogen kann man blood mit twee Skipjes maken. Und mit de Bogens ward meist de enkelten Ringen verbunden.
Und to moj moken ward dor ook noch „Pikots“ inarbeit. Dat sünd lütje Fadenschlingen, der kamt, wenn man een Knütt nicht dich bi de anner makt. Man makt de een lütjet Stück weg von de vörige Knütt und denn schufft man de annanner. Und denn bild dat Tüschenstück de lütje Schlinge. Meist makt man de Ringen und Bogen ook an so een Pikot annanner.

Dat Garn, dat man för Occhi nimmt ist meist fien. So as bi Klöppeln.
Langoog

**Langeoog** is en lüttje Eiland in't Nordsee un is en von den söven ostfreeske Oogs. Up Langeoog leven so 1800 Minsken un de Tourismus is heel wichtig för de Insulaners. De hebbt an de 15.000 Betten un mehr as 1 Million Övernachtungen pro Johr.
## Wahrteken

Dat Wahrteken van Langeoog is de Watertoren, de 1909 bood un 1994 renoveert wurden is.
Siet Mert 2005 steiht vör de Watertorern een Denkmal van Lale Andersen (Lili Marleen) de up Langeoog levt het un ok beerdigt is.

Na Langeoog kannst mit ’n Schip hen, ahn up de Tide achten to mutten, as de dor tidefree sünd, as up Nördernee und Borkum. Dat heet, dat sik de Fohrplan nich jeden Dag ännern deit, as dat up Juist, Baltrum, Spiekeroog und Wangeroog is.

## De Haben
De Haben an ’t Fastland hen nah Langeoog is Bensersiel, een Deel van't Samtgemeend Esens.

De Haben van Langeoog is heel groot un in't Krieg bood wurden.
De Haben ward brukt van ’t Schipfahrt van't Gemeend, de na Bensersiel hen fohren, van ’t DGzRS, van ’t Seilerverein und van ’t Seilschool.

## De Inselbahn

Van ’t Haben in ’t Dörp fohrt de Inselbahn. 
Van 1896 bit 1937 geev dat een Peerbahn, dat heet de Wagens sünd van Peer locken wurden. De Bahn gung damals noch heel dör dat Dörp bit hen nah ’t Hospiz. 1937 is een nee Bahnhof bood wurden und een Inselbahn mit Motor insett wurden. Siedem fohrt de Inselbahn nich mehr dör ’t Dörp.
1995 sünd twee heel nee Inselbahnen mit tein Waggons un fiev Loks köfft wurden. 2005 sünd twee nee Waggons för Rüllstöl un Kinnerwagens kövt wurden.
Tüschen 1993 un 1996 is ok de Langeooger Bahnhof up sülvig Stee nee bood wurden.

## Flegerhaben
Up Langeoog givt dat ook en lüttjen Flugplatz, de is 1997 nee maakt worrn un het en plastert Bahn kregen.
## School
Dat givt ok 'n School up Langeoog, de bet to de teinte Klass geiht und van 150 Kinners besöökt wurd. Dorna gahen de Kinners (wenn se Abitur maken wullen) up ’d NIGE, dat is de Nedersaksische Heimskool in Esens.

## Politik
De Börgmester up Langeoog heet Uwe Garrels (keen Partei, siet 11.9.2011) und de Koalitschoon, de de meesten Sitten in ’t Raad hett, is siet 2011 de Gröönen/ CDU. Tosamen givt dat 10 Sitten in´t Langeooger Raad.

## Natur
Up Langeoog givt dat een heelen Büld Vögels to nüsseln. Om Oost nüsselt een hellen Büld Karben („Larus argentatus“).
Sünn

De **Sünn** (astronoomsch Symbol: ) is de Steern, üm den de Eer un de annern Planetens vun dat Sünnsystem sick dreihn. 

De Sünn is veel grötter as de Eer, man as Steern is se lütt. Se liggt op een vun de büteren Arms vun de Melkstraat, wat een Galaxie in dat Universum is. 

Dat de Sünn lücht, dat kümmt dorvun, dat de Sünn as een Fusionsreakter funkschoneert. De Sünn besteiht to’n gröttsten Deel ut Waterstoff un Helium. De Waterstoff (nipp un nau seggt, dat swore Isotop Tritium) reageert to Helium. Un dorbi ward Masse in Energie ümsett. Bannig veel Energie. Und düsse Energie, de as Hitt un Licht dör den Weltruum geiht, maakt denn ok uns Eer un de annern Planetens warm un hell.

## Literatur
* vor 1711: Josef Langer: *Theoria motuum Solis et Lunae.*
* Helmut Scheffler, Hans Elsässer: *Physik der Sterne und der Sonne.* BI-Wissenschaftsverlag, Mannheim 1990, ISBN 3-411-14172-7.
* Rudolf Kippenhahn: *Der Stern von dem wir leben.* DVA, Stuttgart 1990, ISBN 3-421-02755-2.
* I.-J. Sackmann u. a.: *Our Sun.* T 3. Present and Future. In: *Astrophysical Journal.* University of Chicago Press, Chicago Ill 418.1993, 11 (Nov.), 457–468, .
* Wolfgang Mattig: *Die Sonne.* C. H. Beck, München 1995, ISBN 3-406-39001-3.
* Kenneth R. Lang: *Die Sonne – Stern unserer Erde.* Springer, Berlin / Heidelberg / New York, NY 1996, ISBN 3-540-59437-X.
* F. Herrmann, H. Hauptmann: *Understanding the stability of stars by means of thought experiments with a model star*. Am. J. Phys. 65, 292–295 (1997)
* Wolfgang Mattig: *[http://vds-sonne.de/Archiv/Sonne/so103.pdf Bevor die Sonnenbeobachtung zur Sonnenphysik wurde – in Deutschland und Umgebung.] (PDF; 3,5&nbsp;MB)* In: *[http://www.vds-sonne.de/ SONNE.]* Mitteilungsblatt der Amateursonnenbeobachter. Berlin 2002, 103, 67 (online). .
* 
* Michael Stix: *The Sun – An Introduction.* Springer, New York, NY 2004, ISBN 3-540-20741-4.
* Thorsten Dambeck: *[https://web.archive.org/web/20121002232040/http://www.mpg.de/905645/F002_Fokus_028_033.pdf Der Hexenkessel im Sonnenofen]* (PDF; 2,0&nbsp;MB) in: *MaxPlanckForschung*, 1/2008, S. 28–33, 
* Ulrike Feist: *Sonne, Mond und Venus: Visualisierungen astronomischen Wissens im frühneuzeitlichen Rom* (= *Actus et Imago*, Band 10). Akademie-Verlag, Berlin 2013, ISBN 978-3-05-006365-2 (Dissertation Universität Augsburg 2011, 259 Seiten).
* Elmar Schenkel, Kati Voigt (Hrsg.): *Sonne, Mond und Ferne: der Weltraum in Philosophie, Politik und Literatur.* PL Academic Research, Frankfurt am Main 2013, ISBN 978-3-631-64081-4.

## Weblenken

* ''Kiepenheuer-Institut für Sonnenphysik'' in Freiburg (hoogdüütsch)
* Optsche Sünnnphysik bi’n *Astrophysikalischen Institut Potsdam* (hoogdüütsch)
* Biller vun de Sünn  (NASA, engelsch)
* Solar and Heliospheric Observatory (SOHO, engelsch)
* Sounds of the Sun (NASA, engelsch)
Nedderpreußisch Platt

**Niederpreußisch** (**Westpreußsch**, **Oostpreußsch** gifft dat as Wöör, aver se warrt nich vun Fachlüüd bruukt) is een vun de Dialekten vun de ostnederdüütschen Dialektgrupp. Bit 1945 weer se tohuus in Oostpreußen, Westpreußen, Danzig un - tohoop mit dat Polsche un dat Kaschubsche - in'n 'Polschen Korridor'. Dat Samländsche (West- un Oostsamländsch), de 'Mundart vun dat Ostgebiet', dat Natangen-Bartensch, dat West- un dat Oostkäslausch, de Mundart vun de Frische un de Danziger Nehrung, dat Platt vun de Danziger Hööch un vun de Weichselmünn weern Delen (Mundarten) vun't Niederpreußische. Dat beröhmte Leed Anke van Tharaw is in de Orginalverschoon (sachts Simon Dach) in Nederpreußsch schreven.
En Deel vun't Niederpreußisch is in welke Böker ok dat Plautdietsch. Een vun de Wöör, de ut dat Olprußsch kamen deen is dat beröhmte Marjell; dat 'j' muttst in de Kehl spreken (as dat nederlandsch 'g').

Welke Wöör, de dat Niederpreußisch mit't Plautdietsch gemeen hett:
* Klemp (Kauh)
* Klopps (Klüten)
* Tsoagel (Steert)
Karl May

**Karl Friedrich May** (* 25. Februar 1842 in Ernstthal; † 30. März 1912 in Radebeul; egentlich *Carl Friedrich May*) weer en düütschen Schriever ut Sassen.

He hett Böker schreven över den wilden Westen un ut den Orient (män nich blots). Sien best bekannte Helden weren Winnetou un Old Shatterhand in den Wilden Westen un Kara Ben Nemsi un Hadschi Halef Omar in den Orient.

Old Shatterhand un Kara Ben Nemsi weer he mal allselbens as Verteller der Döntjes. Vele Böker weren in Filmen ümsett, de „Karl-May-Filmen“, so vun 1920 bet 1968. De bekanntesten Speler weren Lex Barker as *Old Shatterhand* un Pierre Brice as *Winnetou*.
Theodor Storm

**Hans Theodor Woldsen Storm** (* 14. September 1817 in Husum; † 4. Juli 1888 in Hademarschen) weer en düütschen Dichter.

De Familie vun sien Moder leev al siet Generatschonen in Husum. Dar un in Lübeck besoch he de School, studeer denn in Kiel un Berlin Juristeree. In Kiel weer he de Fründ vun Theodor un Tycho Mommsen, mit de tosamen he sleswig-holsteensche Sagen sammel. 1843 geven se dat "Lederbook vun dree Frünnen" herut. In dat glieke Jahr leet sik Storm in siene Vadderstadt as Rechtsanwalt dal un heiraad 1845 siene Kusine Constanze Esmarch († 1865).

Mit de domalige däänsche Regeren harr Storm kien Invernehmen, un darum verloor he 1852 sienen Posten. He treed in preußsche Deensten in, toeerst as Assessor in Potsdam un 1856 as Kreisrichter in Hilligenstadt. Aver sien Lengen na de Heimat vergung em in de Frööm nich. As Sleswig-Holsteen 1864 düütsch wurr, keem Storm foors na Husum torüch, wo he Landvogt wurr un 1866 de twete Ehe ingung mit Dorothea Jensen. 1867 wurr he Amtsrichter, un 1879 steeg he up to'n Amtsgerichtsraat. 1880 treed he in den Rauhstand un siedel um na Hademarschen. Dar sturv he an'n 4.Juli 1888.

Storm weer anfangs mehr Lyriker as Novellenschriever. In siene Gedichten spöört man siene sachte Natuur, vörnehme Slichtheit, fiene Lunen un höört sowat as liese Musik. Siene eenfache meloodsche Aart to Vertellen hett veel vun Levenslust, togliek aver ok vun Trorigkeit an sik. Dar is faken de Reed vun Verdreet mit de Leevde, vun versüümt Glück un verswegen Leed.

De fröhen Novellen sünd nich ümmer free vun Sentimentalität (Immensee). Laterhen sett sik denn mehr rejelle Düütlichkeit dör (Pole Poppenspäler), un dat Beste vun Storms Warken is de Novell "Der Schimmelreiter" (De Schimmelrieder), in de Minsch un Natuur mitnanner in'n Kamp staht.
Sien Urenkelin, Ingrid Bachér, is ok een Schrieversche.

## Literatur
De Schimmelrieder is ok op Platt rutkaamen:
* Theodor Storm, De Schimmelrieder, plattdüütsch vun Bert C. Göttsche, Hamborg 1993, ISBN 3-87651-148-8

## Weblenks
* Warken vun Theodor Storm op Zeno.org
Kultur

**Kultur** (latiensch *cultura*, Pleeg (vun de Lief un de Geist), Landbau, ut *colere*, bebuen, (be)wahnen, plegen, ehren) is allens, wat vun de Minschen schapen is. Dat sünd Saken, as Warktüüch, obers ok vun de Minsch makte Ännern in de Natur un de geistigen Produkte vun de Minsch, as de Schrift un de Kunst, un ok de Organisatschoonsformen vun dat soziale Leven. De Begriep Kultur is no dem eng mit den Begriep Zivilisatschoon verwandt. De Begriep ward op de een Siet generell op de heele Minschheet anwandt, op de annere Siet obers ok tosamenfatend vun de Levensümständen vun en Ethnie oder Region oder vun en historschen Phaas.

In’n engeren Sinn fallt ünner Kultur de Rebeeten Spraak, Literatur, Historie, Religion, Ethik, Kunst, Weertschop, Wetenschop un Juristeree.

## Kiek ook bi

## Weblinks
Kino

**Kinos** sünd Öört för dat Afspeelen vun Filmen. Mannigmol steiht de Begreep Kino ok för de Filmkunst sülvst. 

En Kino projizeert mit en Projekschoonsapparat de Biller vun de Film op en Lienwand.
Samtgemeen Noordkeden

De **Samtgemeen Nordkeden** is en Rebeetsverband in’n noord-westlichen Deel vun den Landkreis Stood. Se hett  un liggt an de Elv in’n noorden Deel von dat Land Keden, von Wischhoben bit Balje.

## Geografie
De Samtgemeen besteiht ut de Gemeenden Freiborg, Wischhoben, Oederquart, Krummendiek un Balje.

De Navers sünd de Gemeen Drochters in’n Süüdoosten, de Samtgemeen Hemmoor in’n Süden un de Samtgemeen Land Hadeln in’n Süüdwesten. Op dat annere Över von de Elv sünd de Navers dat Amt Marn-Land in’n Noordwesten, de Stadt Brunsbüttel in’n Noorden un dat Amt Wilstermasch in’n Noordoosten. Op en ganz lütt Enn in’n Oosten grenzt de Samtgemeen ok noch an dat Amt Horst-Hartshoorn.

## Historie

De Samtgemeen hett sik an’n 1. Januar 1971 grünnt.

2015 hebbt de Gemeenrääd in de Samtgemeen beslaten, dat se as Eenheitsgemeen tohoopgahn wüllt. Dat schull to’n 1. Januar 2017 passeren. Dör en Börgerentscheid in de Gemeen Wischhoben an’n 29. November 2015 hebbt sik de Börgers von Wischhoben mit 68&nbsp;% gegen de Eenheitsgemeen utspraken. Dormit weren de Plaans to Fall brocht un de Samtgemeen blifft bestahn.

### Inwahnertall

### Wapen

Dat Wapen vonn de Samtgemeen wiest op roden Grund op en grönen Schildfoot Marie in sülvern Kledaasch, mit gollen Kroon un Hillgenschien, mit en sülvern Bloom an en grönen Steel in de rechte Hand, de op en gollen Stohl sitt, un in ehren Arm dat Kinjees in sülvern Kledaasch un mit gollen Hillgenschien.

## Politik

### Samtgemeenraat
De Samtgemeenraat hett 21 Sitten. Blangen de 20 Liddmaten höört de Samtgemeenbörgermeester de Samtgemeenroot an.

### Samtgemeenbörgermeesters

Dat Amt von’n Samtgemeenbörgermeester weer bet to dat Enn von de Tweegleisigkeit 2001 ehrenamtlich. Siet 2001 is de Börgermeester in’t Hauptamt för de Verwaltung von de Samtgemeen tostännig.

* 1971–1996: Benedikt-Friedrich von der Decken
* 2001–: Edgar Goedecke

### Samtgemeendirekters

Dat Amt von’n Samtgemeendirekter is 2001 mit dat Enn von de Tweegleisigkeit in dat Amt von’n hauptamtlichen Samtgemeenbörgermeester opgahn.

* 1. April 1989–2001: Edgar Goedecke

## Weertschop un Infrastruktur
In de Samtgemeen Nordkeden gifft dat mehrstendeels de Bueree mit veel Aaftanbo un Veehweertschop.

### Verkehr
De Fähr Wischhoben-Glückstadt is de eenzige Lenk för Autos över de Elv ünnerhalf vun Hamborg.

### Scholen

De Samtgemeen Noordkeden is Dreger von de Oberschool Noordkeden (Oberschool) in Freeborg un von de Grundscholen Balje, Freeborg un Wischhoben.

De Grundschool Öderquart hett mit dat Enn von dat Schooljohr 2013/2014 dichtmaakt, von wegen dat de Schöllertallen to dull dalgahn sünd.

Ans gifft dat as Förderschool de Astrid-Lindgren-School, för de de Landkreis Dreger is.

## Weblenken

*Websteed vun de Samtgemeen Noordkeden (hoochdüütsch)

## Footnooten
Knoppix

**Knoppix** is een Live-CD. Klaus Knopper hett se maakt un aktualiseert ehr ok af un an. Knoppix is een Linux, dat op dat Debian-Systeem baseert. De grote Vördeel vun Knoppix is, dat keeneen sien eegen Fastplatt dorvör ännern mutt. Knoppix löppt op de mehrsten Rekners per CD. Kort naa't Booten vun CD is dat mööglich, een kompletten Rekner mit velen Anwendungen, Office, Internet-Programmen, Speelkraam, Multimedia, CD-Brenner un veel mehr goden Kraam ünner Linux to bruken, ahn dat to installeren. 

Klaus Knopper hett een grote Innovation maakt mit sienen Knoppix. Toeerst is dat, dat Knoppix sik an de vorhannenen Rekners anpassen deit und een ganzen Barg all kennt vun de Saken, de dor anbammeln und de Hardware sik sülvst installeert. En anner Geschicht is de Mengleer vun Software. Knoppix hett een fiene Mengleer ut aktuelle un stabeele Versionen vun Programmen. Dank sien transparente Datenkompreschoon passt op een reguläre CD mit 700 MB mehr as twee Gigabyte Software op.

Dat gifft veele annere Software un Live-CDs un veele Lüüd künnt de Vördelen vun Knoppix good bruken. Wieldat Knoppix  - as ook anner Linux-Distributschoons - Open-Source-Software is, kost dat nix, un jeedeen kann dat ut'n Internet rünnerladen un glieks legaal insetten. Knoppix is besünners davör schicklich, wenn een op een Rekner togriepen mutt, op den de Installaschon vun een anner Bedreefssystem tweigahn is: Wenn de Rekner met de Knoppix-CD löppt, kann enn op de Fastplatt togriepen un de Daten seekern, egaal, wat op de Maschien Windows, Linux/Unix oder wat anners instaleert is.

Aktuell is dat ok mööglich, Knoppix fast un ahn CD lopen to laten. Klaus Knopper harr dat nich vun Anfang an so plant - aber dat gifft vele, de dor no fraagt harren un so warrt dat Stück vör Stück optemeert.

## Knoppix un Plattdütsch

Vundaag gifft dat sowat noch nich von CD. Wokeen Linux installeert hett, kann dat sülvig maken. Knoppix is översett un optemeert worrn in en poor Spraken und löppt mit KDE - wat dat nu ok in plattdütsch gifft.

## Weblinks

* http://www.knopper.net/knoppix/ - De offizielle Websteed vun Knoppix up hoochdüütsch
Karl-May-Film

**Karl-May-Filmen** sünd Filmen, de na de Böker vun Karl May (1842-1912) tostannen kamen sünd. 

* Auf den Trümmern des Paradieses (1920), Regie: Josef Stein Stummfilm
* Die Todeskarawane (1920), Regie: Josef Stein Stummfilm
* Die Teufelsanbeter (1921), Regie: Ertugrul Moussin-Bey Stummfilm
* Durch die Wüste (1936), Regie: Johannes Alexander Hübler-Kahla
* Die Sklavenkarawane (1958), Regie: Georg Marischka (deutsche Fassung), Ramón Torrado (spanische Fassung)
* Der Löwe von Babylon (1959), Regie: Johannes Kai (= Hanns Wiedmann)(deutsche Fassung), Ramón Torrado (spanische Fassung)
* Der Schatz im Silbersee (1962), Regie: Dr. Harald Reinl
* Winnetou 1. Teil (1963), Regie: Dr. Harald Reinl
* Old Shatterhand (1964), Regie: Hugo Fregonese
* Der Schut (1964), Regie: Robert Siodmak
* Winnetou 2. Teil (1964), Regie: Dr. Harald Reinl
* Unter Geiern (1964), Regie: Alfred Vohrer
* Der Schatz der Azteken (1965), Regie: Robert Siodmak
* Die Pyramide des Sonnengottes (1965), Regie: Robert Siodmak
* Der Ölprinz (1965), Regie: Harald Philipp
* Durchs wilde Kurdistan (1965), Regie: Franz Joseph Gottlieb
* Winnetou 3. Teil (1965), Regie: Dr. Harald Reinl
* Old Surehand 1. Teil (1965), Regie: Alfred Vohrer
* Im Reiche des silbernen Löwen (1965), Regie: Franz Joseph Gottlieb
* Das Vermächtnis des Inka (1965), Regie: Georg Marischka
* Winnetou und das Halbblut Apanatschi (1966), Regie: Harald Philipp
* Winnetou und sein Freund Old Firehand (1966), Regie: Alfred Vohrer
* Winnetou und Shatterhand im Tal der Toten (1968), Regie: Dr. Harald Reinl

## Filmmusik
* "Wilder Westen - Heißer Orient" - Karl-May-Filmmusik 1936 - 1968
:Bear Family Records BCD 16413 HL - 8 CDs mit 192 Sieden Filmbook

## Websteden
* www.rialtofilm.de: Allns to de Karl-May-Verfilmen
Hullen

1.„De Hullen“: Noordwestspitz von Balje in dennen Landkreis Stood.
Schutzrebeed för Rastvagels 

Geograaphsch: 53°50’N 09°02’E

2.	„Hullen“ or „Hollen“: Beteeknung för een lütt Erhebung, Insel („Reithu[-o-]llen, Grashu[-o-]llen“).
Schall affkomen von dat aulfreessche „holla“: „Kopp“; adj.: „(ruut-)roogen, hauch“.
Findst’ ook in mennigwelk Oortsnomen weller (tB Hollnseth, ?? Holland??).

Dat Geegendeel is de Schallen.
Hollen

**Hollen** betekent

* Hullen, Schutzrebeed för Rastvagels bi Balje,
* Hollen, Oort in de Gemeen Beverst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Gütsel in’n Kreis Gütsel, Noordrhien-Westfalen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Eidelstee in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Grotenkneten in’n Landkreis Ollnborg, Neddersassen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Hollnseth in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Vörwark in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Lüttjen Hollen, Groten Hollen un Petershollen, Öörd in de Gemeen Eiten in’n Landkreis Veern, Neddersassen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Mattfeld in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Saterland in’n Landkreis Cloppenborg, Neddersassen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Uplengen in’n Landkreis Leer, Neddersassen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Wiefelstäe in’n Landkreis Ammerland, Neddersassen,
* Up’n Hollen, Oort in de Gemeen Brooksen-Vilsen in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Uedem in’n Kreis Kleve, Noordrhien-Westfalen,
* Hollen, Oort in de Gemeen Rückholz in’n Landkreis Ostallgäu, Bayern,
* Hollen, Oort in Ontario, Kanada.

**Hollen** is de Familiennaam von

* Georg von Hollen (1845–1900), düütschen Offzeer un Viezadmiraal,
* Gottschalk Hollen (üm 1411–1481), düütschen Augustiner un Preddiger,
* Gustav von Hollen (1851–1917), düütschen Generaal,
* Julius von Hollen (1804–1879), düütschen Jurist, Goodsbesitter un Politiker,
* Karl von Hollen (1839–1895), düütschen Verwaltungsbeamten un Goodsbesitter.

Kiek ok bi: Van Hollen.
1817

## Wat passeert is

### Wetenschoppen un Technik
* Friedrich Stromeyer un Carl Samuel Hermann decken unafhangig vunenanner dat cheemsch Element Cadmium op.

## Boren
* 30. Januar: Adolphe Yvon, franzöösch Maler († 1893)
* 4. Mai: Florian Cenôwa, kaschuubsch Schriever († 1881)
* 30. Mai: Georg Julius Berling, plattdüütsch Schriever († 1873)
* 20. Juni: Gustave Desnoiresterres, franzöösch Kultur- un Literaturhistoriker († 1892)
* 21. September: Anton von Ruthner, öösterrieksch Bargstieger, Alpenforscher, Geograph un Alpinschriftsteller († 1897)
* 14. Dezember: Theodor Storm, düütsch Dichter un Schriever († 1888)

## Storven
* 28. Februar: Pietro Carlo Guglielmi, italieensch Komponist (* 1772)
* 11. Juni: William Gregor, engelsch Opdecker vun dat Element Titan (* 1761)
* 18. Juli: Jane Austen, engelsche Schrieversche (* 1775)
1888

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* Dreekaiserjohr: Na den Dood vun Kaiser Wilhelm I. an'n 11. März kümmt sien Söhn Friedrich III. up den Thron. De is al an'n 15. Juni doot un maakt Platz för sien Söhn Wilhelm II.
* Jack the Ripper is in London togang.
* 4. September: De Süüden vun’t Eiland Papua-Niegguinea warrt as Kolonie vun Grootbritannien ünner den Naam Britsch-Niegguinea annekteert.

### Weertschop
* 6. September: De Flensborger Broeree maakt up.

### Wetenschoppen un Technik
* In Leeds dreiht Louis Le Prince mit sien sülvst utklamüsterte Filmkamera de eersten bewegten Biller, de ut hüütige Sicht as Film betekent warrn künnt.

## Boren
* 10. März: Max Nemitz, plattdüütschen Schriever un Schoolmeester († 1971)
* 11. März: Hermann Garrn, düütsch Footballnatschonalspeler († 1964)
* 19. März: Léon Scieur, belgisch Radrennfohrer († 1969)
* 14. April: Karl Olfers, düütsch Politiker un Landdagsafordneter († 1968)
* 12. Mai: Fritz Schäffer, düütsch Politiker un Bundsminister († 1967)
* 13. Mai: Inge Lehmann, een bedüüdend däänsche Seismologin († 1993)
* 25. Mai: Miles Malleson, engelsch Schauspeler un Dreihbookschriever († 1969)
* 8. August: Walther Neumann, düütschen Historiker, Persepter un plattdüütschen Schriever († 1951)
* 22. August: Violet Farebrother, engelsch Schauspelerin († 1969)
* 24. August: Leo Bosschart, nedderlannsch Footballnatschonalspeler († 1951)
* 6. September: Adam Massinger, düütsch Astronom († 1914) 
* 4. Oktober: Friedrich Olbricht, düütsch General un Wedderstandskämper († 1944)
* 8. Oktober: Friedrich Fromm, düütsch General († 1945)
* 16. Oktober: Émile Masson, belgisch Radrennfohrer († 1973)
* 27. Oktober: Wilhelm Bahlburg, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 1958)
* 4. November: Richard Queck, düütsch Footballnatschonalspeler († 1968)
* 7. November: Chandrasekhara Venkata Raman, indisch Physiker un Nobelpriesdräger († 1970)
* 19. November: José Raúl Capablanca, kubaansch Schachspeler un -weltmeester († 1942)

### Boren ahn bekannt Datum
* Agnes Sander-Plump, düütsch Malerin († 1980)

## Storven
* 17. Januar: Fritz Schmidt (Schrievernaam Fritz Lening), plattdüütsch Schriever (* 1827)
* 11. März: Willem I., düütsch Kaiser un König vun Preußen
* 20. Juni: Johannes Hermann Zukertort, düütsch Schachspeler (* 1842)
* 15. Juni: Frederik III., düütsch Kaiser un König vun Preußen
* 4. Juli: Theodor Storm, düütsch Dichter un Schriever (* 1817)
* 11. Juli: Peter Taugwalder, Swiezer Bargstieger un Bargführer (* 1820)
* 1. September: August Raillard, Swiezer Bargstieger (* 1821)
Land Keden

**Keden** () is dat Land an’e Süüdsiet vun’e Neddern Elv, vun Stood bet an dennen Hullen an de Münnen vun’e Oost.

Dat mehrste is Maschland, man höört ok ’n recht groot Deel Moorland to, dat Kedener Moor.

De Ünnerdelen von Noordkeden un Süüdkeden is all von ole Tieden her ween; tau wöör Noordkeden noch’n Eiland.

Dat lütt’ Land hett ’n bewegte Geschicht: na de Markgrafen vun Stood un jemehr Arger mit de Wikingers tümmeln sik dor de Arzbischop vun Bremen, de Sweedschen, de Däänschen, de Hannöberschen Welpen, Napoleon un denn de Preußen.
Man de Kedeners leten sik ne so gau ünnerkriegen:

„§. 2. Ist demnach zu wissen/ daß die alten Kedinger Friesischer nation (…) und von den alten Sachsen herstammende (…) ihre Freyheit gleich anderen Friesen auffs äusserste verthädiget/ und so gar keines andern Oberhand oder Herrschafft haben leiden wollen/ daß sie nicht einmal das geistliche Joch ihres ordentlichen Landes=Herren ertragen könnten…“

Luneberg Mushard (Anno 1708)

Twüschendör harrn’s jümmer weller grote Stormfloten; in Sünnerheit de so benoomte „Wiehnachtsfloot vun 1717“ un de Februarfloot vun 1825. Opletzt güng bi de Stormfloot von 1962 dat Water över de Dieken.

## Moi üm to weten
*In de Landsstrecke Tweante in Nedderlaund gaff et verscheidene Johrhunnerde her Drostambte (rechtefort sünd dat Gemeenden). Bi wat nu de Stadt Riessen is, gaff et dat Drostamt Kedingen.
1894

## Wat passeert is
* 21. März: Juan Idiarte Borda wurrd Präsident in Uruguay.
* De Toorn vun de Kark in Brookm warrt boot

## Boren
* 10. Januar: Rüdiger von Heyking, düütsch General († 1956)
* 14. Januar: Emil Richter, tschechoslowaaksch Schachspeler († 1971)
* 18. Januar: Jan van Breda Kolff, nedderlannsch Footballnatschonalspeler († 1976)
* 23. Januar: Henri Stempffer, franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1978)
* 31. Januar: Isham Jones, US-amerikaansch Jazzmusiker, Komponist un Big-Band Leader († 1956)
* 8. Februar: Carl Hartmann, düütsch Footballnatschonalspeler († 1971)
* 14. Februar: Albert Dejonghe, belgisch Radrennfohrer († 1981)
* 19. Februar: Honoré Dutrey, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1935)
* 20. Februar: Heinrich Diers, plattdüütsch Schriever († 1980)
* 16. April: Friedrich Jobst Volckamer von Kirchensittenbach, düütsch General in'n Tweeten Weltkrieg († 1989)
* 23. April: Alfred Balcke, düütsch Politiker un Senator in Bremen († 1972)
* 17. Mai: Carl Rodenburg, düütsch Offizier un Generalleutnant († 1992)
* 29. Mai: Andreas Kurz, düütsch Politiker un Landdagsafordneter van Bayern  († 1976)
* 10. Juni: Punch Miller, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1971)
* 24. Juli: Alma Rogge, plattdüütsche Schrieversche († 1969)
* 25. Juli: Walter Brennan, US-amerikaansch Schauspeler († 1974)
* 23. August: Willard Van der Veer, US-amerikaansch Kameramann († 1963)
* 2. September: Fritz Szepan, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer († 1974)
* 24. September: Gunnar Sköld, sweedsch Radrennfohrer († 1971)
* 14. Oktober: Heinrich Lübke, düütsch Politiker un Bundspräsident († 1972)
* 8. Dezember: Charles Amberg, düütschen Textdichter van Operetten und Schlager († 1946)

## Storven
* 11. Mai: Alexander Wittek, öösterrieksch-ungaarsch Architekt un Schachspeler (* 1852)
* 27. Mai: José Eugenio Ellauri, uruguayisch Politiker (* 1834)
* 25. Oktober: Hans Daniel Johan Wallengren, sweedsch Pastor, Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1823)
* 8. Dezember: Friedrich von Buddenbrock, düütschen Offzeer in de Prüüßsche Armee (* 1815)
Süüdkeden

**Süüdkeden** is de süüdliche Deel vun’t Land Keden un reckt von dennen Swingdiek bi Stood bit no Doornbusch. Vöör de neddersass’sche Rebeetrefoorm höör Wischhoben dor ok noch tau.

An’e Elv langs is dat Maschland mit dat Eiland Kruutsand, no Südwesten tau liggt Moorland.
Kruutsand

**Kruutsand** is de gröttst’ Insel in de Elv und höört to de Gemeen Drochters.

## Geografie

Se reckt von Wischhoben bit no Drochters; dor geiht dat över in dennen Otelersand.
No de Noord is de Grenz dicht bi dat Hauptfohrwater von de Elv, in dennen Süüd’ is de Süderelv de Kant.

En lütt Stück von de Insel is as Reet- un Waterflach Kruutsand en Naturschuulrebeed.

De Naveröörd sünd Drochters in’n Süden, Nindörp un Doornbusch in’n Süüdwesten, Neeland in’n Westen, Wischhoben un Hamelwöörden in’n Noordwesten un op de anner Sied von de Elv Glückstadt in’n Noordoosten, Bielenbarg in’n Oosten un Kollmar in’n Süüdoosten (de all in’n Kreis Steenborg).

## Historie

Dat Eiland kummt 1575 as *Krutsand* toeerst in de Oorkunnen vör. Lüüd hebbt dor aver eerst von de Tied so üm un bi 1620 af an leevt. De Hüüs stünnen op Worten, kumplett indiekt worrn is Kruutsand eerst 1976.

De Oort weer vör 1885 Deel von dat Amt Freeborg un weer denn in’n Kreis Keden. 1932 is dat an’n Landkreis Stood kamen.

De fröher egenstännige Gemeend Kruutsand is an’n 1. April 1936 to de Gemeen Drochters kamen.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 54 Soldaten ut Kruutsand fullen oder vermisst un in’n Tweten 33.

Bi de Stormflood 1962 sünd op Kruutsand twee Lüüd doodbleven.

### Inwahnertall

### Religion

Kruutsand is evangeelsch-luthersch präägt un billt en egen Kaspel. De eerste Kark is 1682 boot worrn, de hüdige 1844/1845.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut Kruutsand ut de twee Weltkrieg’ steiht bi de Kark.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Von Kruutsand geiht de Kreisstraat 19 na Süüdwesten in Doornbusch an de Landsstraat 111 ran. De K&nbsp;45 löppt in’n Süden na Drochters an de L&nbsp;111 ran.

De nächsten Bahnhööv sünd de Bahnhoff Hemmoor in Basbeek un de Bahnhööv von Himmelpoorten un Hammah an de Nedderelvbahn, de all so bi 20 Kilometer wied weg sünd.

Von 1899 bet 1933 harr dat Dörp ok tohoop mit Doornbusch en Bahnhoff an de Kedener Kreisbahn.

### Scholen

De Kinner ut’n Oort gaht na de Grundschool Doornbusch op School.

## Lüüd

De Ethnoloog Erhard Eylmann is 1860 op Kruutsand boren.

## Literatur

* August Holler: *Die Elbinsel Krautsand im Wandel der Zeiten. Ein kurzer geschichtlicher Streifzug durch die vielgestaltige Geschichte dieser Elbhallig.* 1938

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed över dat Eiland (hoochdüütsch)
Wiehnachtsfloot

De grote **Wiehnachtsfloot** von 24. op 25. Dezember 1717 hett in aall de Maschlannen von Holland bit Hamborg Stücker wat 10.000 Minschen jemehr Leeven köst’ un Noot un Elend över jem brocht.

In de Folgejoorn geev dat jümmer weller ungewöhnlig hoge Stormfloten, und all dat alleen möök de Lüüd anne Küsten dat swoor, de von’n Water tweislogen Dieken weller bi de Reeg to bringen. Besünners mit de Flood an’n 25. Februar 1718 hett datwedder swore Schadens geven, denn de Dieken weren von Wiehnachten her noch nich utbetert.

## Elv

In Hadeln is dat Water bi’n Störm ut Noordwest snachtens Klock twee dull oplopen un twüschen Klock fiev un Klock söss is dor de Flood noch tokamen. En halve Stünn hett dat duurt, denn hett dat Water mannshoog stahn. Eerst nadem an en poor Steden langs de Elv de Dieken braken sünd, is de Pegel denn gau wedder daalt. In Land Hadeln (Amt Ritzbüttel inbegrepen) sünd 615 Lüüd, 1579 Peer, 7230 Stück Veh, 3405 Schaap un 4438 Swien verdrunken un 206 Hüüs un 1669 Roden Diek sünd tweispöölt worrn. Op dat Amt Ritzbüttel sünd dorvon 306 Lüüd, 210 Peer, 1198 Stück Veh, 581 Schaap, 633 Swien un 127 Gebüüd fullen. In dat Amt Neehuus sünd 24 Lüüd, 557 Peer, 2254 Stück Veh, 929 Swien un 1413 Schaap verdrunken un 11 Wahnhüüs afsapen.

In Wischhoben in dat Land Keden duer dat bit to’n Joor 1742, bit se dat Lock weller dicht hannen. Wöör to „Chefsook“ bi dennen ingelschen König un hett dat Land Kürhannober an’n Innen, no dat Geldweert von 2004, woll mehr as 100 Millionen Euro köst.

In Land Wusten is de Buurschop Leps ganz ünnergahn.

In Brunsbüttel (vondoog Brunsbüttelkoog), wat to Dithmarschen, Holsteen höört un taumols Däänsch weer, keem dat noch leger: dor bruuken ’s gänzli’ bit 1762, üm jemehr verloor’n Land trüch to winnen.

## Footnoten
Oostfäälsch Platt

Dat **Ostfälische Platt**, hört sik en betten anners an, as dat Platt ut den huhen Norden. Et klingt en betchen mehr „biff baff“. Aber de wennigsten künnt düsse Sprake noch spräken. In’n Brönswiekschen stolpert de Lüe dorbie overn s’pitzen S’taain. Ober de Grenze nah’n Halberstädtschen un nah Madeborg, sch’tolpert se obern sch’pitzen Sch’taain. 
De Ostfale seggt ok „dik“ un „mik“. Bie dat Partizip hängt de Ostfaale noch en "e" vörn ran. Se or hei seggt also "Ik hebbe eseggt" statts nordnedderdütsch "Ik heff seggt". Et gift scheune Wöre, tau’n Bispeel „drieschakeln“ (trietzen, ärgern), „täuben“ (warten) oder „hille“ (eilig).

Is noch tau sejjen, dat de Lüe ut’r Gejend von Hilmessen bet nah Duderstadt un Einbeck dat Ostfälsche noch en betchen anners spreket. Sei sejjet tau’n Bispeel „Luje“ statt „Lüe“. Aver dat möt se sülmst beschrieben. 

Et gifft ok de Ostfalenpost, dat Ostfälische Institut un anner wat. 

As wie bie de annern Mundorten hat uk dat Plattdüütsche unnerschiedliche Dialekte, taun Biespeel: Chöttingisch-Grubenhagensch, Heidoostfäälsch un Elvoostfäälsch. 

## Literatur
* *Herbert Blume: Was Braunschweiger Plattdeutsch ist - und was es nicht ist*; in: Braunschweigische Heimat 101 (2), S. 17-24.

## Weblenken

* Christian Reineke: ''Minimalgrammatik Ostfälisch'' (pdf)
* Ostfälische Bibliothek − En bannigen Barg Bäuker in un ober ostfälischet Platt
* Esprokenet Ostfälisch ut en poor Dörpern
Krabben

As **Krabben** warrt twee Sorten Deerten betekent

* Granaat, en Garnelenoort,
* echte Krabben, Brachyura.
Schallen

Een Schallen (vgl.: Ingelsch „shallow“) is’n siede, flache Mulden, in de sick dat Woter sommelt.
Mennigmool steit dor Reith opp, denn heet dat Reithschallen.

De Schallen is dat Geegendeil tau dennen Hullen.

Kiek ook no bie Dobben un Kuhlen.
Kuhl

**Kuhl** betekent

* Kuhl, Steed, an de de Eer dör geoloogsche Prozessen insunken is,
* Steed, an de Ressourcen afboot warrt: Sandkuhl etc.,
* Brake, Steed, an de en Diek braken is un den Bodden utspöölt hett,
* Backenkuhl, Steed, an de de Huud von de Backen insunken is,
* Graff.

**Kuhl** is de Familiennaam von

* Aaron Kuhl (* 1996), engelschen Footballspeler,
* Andreas Kuhl (* 1979), düütschen Jiu-Jitsu-Sportler,
* Anke Kuhl (* 1970), düütsche Illustratersche un Schrieversche,
* Annika Kuhl (* 1972), düütsche Schauspelerin,
* Christiane Kuhl (* 1966), düütsche Doktersche,
* Curt Kuhl (1890–1959), düütschen Theoloog,
* David E. Kuhl (1929–2017), US-amerikaanschen Mediziner,
* Edwina Kuhl (* 2010), düütsche Schauspelerin,
* Ernst Kuhl (1843–1911), düütschen Boinschenör,
* Günther Kuhl (1907–1948), düütschen Jurist,
* Hans-Joachim Kuhl (* 1949), düütschen Politiker,
* Hans-Jürgen Kuhl (* 1941), düütschen Grafikdesigner un Geldfälscher,
* Heinrich Kuhl (1797–1821), düütschen Zooloog,
* Hermann von Kuhl (1856–1958), düütschen Generaal un Militärhistoriker,
* Jeanette Kuhl (* 1965), sweedsche Badmintonspelerin,
* Johannes Kuhl (1903–1968), düütschen Mediziner,
* Julius Kuhl (* 1947), düütschen Psycholoog,
* Jürgen Kuhl (* 1947), düütschen Mediziner un Schriever,
* Kex Kuhl (* 1989), düütschen Rapper,
* Manja Kuhl (* 1981), düütsche Schauspelerin,
* Marcus Kuhl (* 1956), düütschen Ieshockeyspeler un -manager,
* Markus Kuhl (* 1979), düütschen Footballscheedsrichter,
* Martin Kuhl (* 1965), engelschen Footballspeler un -trainer,
* Martin Schmitz-Kuhl (* 1970), düütschen Journalist, Schriever un Rutgever,
* Moritz Kuhl (1814–1876), düütschen Druckereebesitter un Politiker,
* Patricia K. Kuhl, US-amerikaansche Psycholinguistin,
* Randy Kuhl (* 1943), US-amerikaanschen Politiker,
* Stephan Kuhl (* 1968), düütschen Badmintonspeler,
* Uwe Kuhl (* 1961), düütschen Footballspeler un -trainer,
* Walter Frederick Kuhl (1905–1991), kanaadschen Politiker.

Kiek ok bi: Kuhle, Kul, Kule, Kühl, Koel.
Wehl

**Wehl** betekent

* Wehl, Oort in de Gemeen Freenbeek in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Wehl, Oortsdeel vun Badbern, Landkreis Ossenbrügge, Neddersassen,
* Wehl, nedderlandschen Naam för den Oort Wael in de Gemeen Deutekem, Provinz Gelderland,
* Wehl, en lütte Waterflach,
* Wehl, en Geföhlstostand, wo een dat gootgeiht.

**Wehl** is de Familiennaam von

* Achim Wehl (1863–1930), düütschen Generaalmajor,
* Feodor von Wehl (1821–1890), düütschen Schriever,
* Fritz Wehl (1848–1925), düütschen Ünnernehmer un Politiker,
* Gertrud Wehl (1920–2015), düütsche Missionarin,
* Gertrud Wehl-Rosenfeld (1891–1976), düütsche Pianistin un Klaveerpädagogin,
* Michael Wehl (* 1990), düütschen Volleyballspeler,
* Roland Wehl (* 1957), düütschen Publizist.

Kiek ok bi: Wel, Weel.
1903

**1903** (MCMIII):
## Wat passeert is
* 21. September: Dr. August Oetker lett sik en Verfohren to’n Herstellen vun Backpulver patenteren. 

## Boren
* 10. Januar: Walter Scherau, düütsch Volksschauspeler († 1962)
* 11. Januar: Domenico Piemontesi, italieensch Radrennfohrer († 1987)
* 23. Januar: George Orwell, engelschen Schriever († 1950)
* 30. Januar: Walter Köster, hoog- un plattdüütschen Schriever un Schoolmeester († 1991)
* 22. Februar: Rudolf Beiswanger, düütsch Schauspeler un Theaterspeelbaas († 1984) 
* 10. März: Bix Beiderbecke, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1931)
* 20. März: Vincent Richards, US-amerikaansch Tennisspeler († 1959)
* 31. März: Ernest Terreau, franzöösch Radrennfohrer († 1983)
* 22. April: Daphne Akhurst, austraalsch Tennisspelerin († 1933)
* 26. April: Alexander Möller, düütsch Politiker un Bundsminister († 1985)
* 12. Mai: Wilfrid Hyde-White, britisch Schauspeler († 1991)
* 21. Mai: Ludwig Leinberger, düütsch Footballnatschonalspeler († 1943)
* 28. Mai: Marguerite Monnot, franzöösch Komponistin un Konzertpianistin († 1961)
* 3. Juli: Bruno Vahl-Berg, düütsch Schauspeler († 1984)
* 6. Juli: Hugo Theorell, sweedsch Physioloog un Nobelpriesdräger († 1982)
* 9. Juli: Hinrich Brunckhorst, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1992)
* 4. August: Hans-Christoph Seebohm, düütsch Politiker, Bundsminister un Viezkanzler († 1967)
* 2. Oktober: Michele Mara, italieensch Radrennfohrer († 1986)
* 16. Oktober: Buck Washington, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1955)
* 22. Oktober: George Wells Beadle, US-amerikaansch Bioloog un Nobelpriesdräger († 1989)
* 28. Oktober: Evelyn Waugh, engelschen Schriever († 1966)
* 17. November: Willem Gerardus Anderiesen, nedderlannsch Footballnatschonalspeler († 1944)
* 27. November: Lars Onsager, norweegsch Physiker un Nobelpriesdräger († 1976)
* 5. Dezember: Johannes Heesters, nedderlannsch Schauspeler un Singer († 2011)
* 5. Dezember: Cecil Powell, britisch Physiker un Nobelpriesdräger († 1969)
* 17. Dezember: Erskine Caldwell, US-amerikaansch Schriever († 1987)
* 20. Dezember: Johann Pieper, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1985)
* 22. Dezember: Haldan Keffer Hartline, US-amerikaansch Physioloog un Nobelpriesdräger († 1983)
* 26. Dezember: Heinz Reinefarth, düütsch Jurist, Kriegsverbreker, Politiker un Landdagsafordneter vun Sleswig-Holsteen († 1979)
* 28. Dezember: Earl Hines, US-amerikaansch Jazzmusiker un Bandleader († 1983)

## Storven
* 15. Januar: Lucido Maria Parocchi, italieensch Kardinal (* 1833)
* 28. Februar: Wilhelmina Weyergang, plattdüütsche Schoolmeestersch un Schrieversch (* 1839)
* 8. Mai: Paul Gauguin, franzöösch Maler (* 1848)
* 23. Juni: Dr. Albert Gröning, Bremer Börgermeester (* 1839)
1897

## Wat passeert is
* 1. November: De Footballvereen Juventus Turin wurrd grünnd.

## Boren
* 4. Februar: Ludwig Erhard, ehemalger Bunnskanzler vun’d Bunnsrepubliek Düütschland († 1977)
* 4. Februar: Rudolf Stundl, öösteriekschen Volkskünstler un Teppichknüpper († 1990)
* 27. Februar: Hans Isernhagen, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1960)
* 19. März: Betty Compson, US-amerikaansch Schauspelerin († 1974)
* 24. März: Julius Lorenzen, düütschen Boinschenör un Böverbörgermeester von Bremerhoben († 1965)
* 28. März: Josef Herberger, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer († 1977)
* 5. April: Hans Schuberth, düütsch Politiker un Bundsminister († 1976)
* 15. April: Wilhelm Fredemann, hoochdüütsch un plattdüütsch Schriever († 1984)
* 19. April: Bruno Diekmann, düütsch Politiker, Bundsdagsafordneter un Ministerpräsident van Sleswig-Holsteen († 1982)
* 9. Mai: Walter Harm, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 1964)
* 14. Mai: Sidney Bechet, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1959)
* 18. Mai: Edgar Colle, belgisch Schachmeester († 1932)
* 4. Juni: Emil Hecker, plattdüütsch Schriever († 1989)
* 13. Juni: Paavo Nurmi, finnisch Lichtathlet († 1973)
* 25. Juni: Basil Radford, britisch Schauspeler († 1952)
* 27. Juni: Tony Sbarbaro, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1969)
* 11. August: Enid Blyton, engelsch Kinnerbook-Schrieverin
* 12. August: Otto von Struve, russ’sch-US-amerikaansch Astronom († 1963)
* 31. August: Fredric March, US-amerikaansch Schauspeler († 1975)
* 25. September: William Faulkner, US-amerikaansch Schriever un Nobelpriesdräger († 1962)
* 10. Oktober: Andreas J. Rottendorf, plattdüütschen Schriever un Ünnernehmer († 1971)
* 26. Oktober: Henry Vahl, düütsche Volksschauspeler († 1977)
* 28. Oktober: Edith Head, US-amerikaansch Kledaaschmakersche († 1981)
* 8. November: Karl Bunje, plattdüütsch Schriever († 1985) 
* 2. Dezember: Otto Fenichel, österrieksch Psychoanalytiker († 1946)
* 9. Dezember: Hermione Gingold, britisch Schauspelerin († 1987)
* 14. Dezember: Thomas Dehler, düütsch Politiker († 1967)
* 18. Dezember: Fletcher Henderson, US-amerikaansch, Jazzpianist, Bandleader un Komponist († 1952)
* 22. Dezember: Paul Schlack, düütsch Chemiker un Utfinner († 1987)

## Storven
* 15. Januar: Alois Friedrich Rogenhofer, öösterrieksch Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1831)
* 3. April: Johannes Brahms, düütsch Komponist (* 1833)
* 5. August: Albert Marth, düütsch Astronom (* 1828)
* 8. August: Victor Meyer, düütsch Chemiker
* 25. August: Juan Idiarte Borda, uruguayisch Politiker un Präsident (* 1844)
* 19. Oktober: Willem Rocco, plattdüütsch Schriever, Schauspeler un Danzlehrer ut Bremen (* 1819)
* 19. Oktober: Berthold Englisch, Schachspeler ut Österriek (* 1851)
* 5. November: Christian Wilhelm Blomstrand, sweedsch Chemiker (* 1826)
* 17. Dezember: Anton von Ruthner, öösterrieksch Bargstieger, Alpenforscher, Geograph un Alpinschriftsteller (* 1817)
1899

## Wat passeert is
* 4. Februar: In Bremen warrt de Sportvereen SV Werder Bremen grünnt.
* 8. März: De Sportvereen Eintracht Frankfort warrt in Frankfort an'n Main grünnt
* 1. Juli: De Sportvereen TSG 1899 Hoffenheim warrt grünnt.
* 12. November: Johan Vaaler kriggt sien Patent up sien Büroklammer utstellt.
* 24. November: De Briten winnt de Slacht vun Umm Diwaykarat un de Mahdi-Opstand geiht dor mit toenn. 

## Boren
* 11. Januar: Ernst-August von der Wense, düütsch Politiker un Landdagsafordneter († 1966)
* 15. Januar: August Hollweg, plaatdüütschen Schriever]] († 1977)
* 30. Januar: Max Theiler, süüdafrikaansch-US-amerikaansch Bioloog un Nobelpriesdräger († 1972)
* 3. Februar: Wilhelm Graf zu Lynar, düütsch Gootsbesitter, Buur un Wedderstandkämper († 1944)
* 9. Februar: Rudolf Stechmann, düütsch Politiker un Landdagsafordneter († 1989)
* 18. März: Jean Goldkette, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1962)
* 3. Mai: Aline MacMahon, US-amerikaansch Schauspelerin († 1991)
* 10. Mai: Fred Astaire, US-amerikaansch Schauspeler, Singer un Danzer († 1987)
* 24. Mai: Suzanne Lenglen, franzöösch Tennisspelerin († 1938)
* 4. Juni: Stringer Davis, engelsch Schauspeler († 1973)
* 1. Juli: Charles Laughton, britsch/US-amerikaansch Schauspeler († 1962)
* 10. Juli: Heiri Suter, Swiezer Radrennfohrer († 1978)
* 18. Juli: Jan Boer, nedderlännsch plattdüütsch Schriever († 1983)
* 21. Juli: Ernest Hemingway, US-amerikaansch Schriever un Nobelpriesdräger († 1961)
* 22. Juli: Sobhuza II., König vun Swasiland († 1982)
* 23. Juli: Gustav Heinemann, düütsch Politiker un Bunnspräsident († 1976)
* 24. Juli: Henri van Schaik, nedderlannsch Springrieder un Olympiadeelnehmer († 1991)
* 26. Juli: Eduard Wandrey, düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker († 1974)
* 3. August: Hans Kalb, düütsch Footballnatschonalspeler († 1945)
* 13. August: Alfred Hitchcock, britsch-amerikaansch Speelbaas un Filmproduzent († 1980) 
* 14. August: Alma Reville, britsch Cutterin un Dreihbookschrieverin († 1982)
* 24. August: Jorge Luis Borges, argentinschen Schriever († 1986)
* 27. August: Cecil Scott Forester, engelsch Schriever un Journalist († 1966)
* 3. Oktober: Andreas Willmsen, düütsch Politiker un Landdagsafordneter († 1980)
* 13. November: Huang Xianfan, chineesch Historiker († 1982)
* 25. Dezember: Humphrey Bogart, US-amerikaansch Schauspeler († 1957)

## Storven
* 29. Januar: Alfred Sisley, franzöösch Maler vun den Impressionismus (* 1839)
* 14. Mai: Lars Fredrik Nilson, sweedsch Chemiker (* 1840)
* 1. Juni: Klaus Groth, plattdüütsch Dichter un Schriever (* 1819)
* 9. Juli: Christian Friedrich Gille, düütsch Maler, Tekner, Koppersteker un Lithograph (* 1805)
* 10. Juli: Heinrich Goltermann, Schriever un Heimatdichter ut Bremen (* 1823)
* 8. Oktober: Arnold Overbeck, düütsch Maler (* 1831)
* 14. Oktober: Nicolai Hanson, norweegsch Zooloog un Polarforscher (* 1870)
Theodor Steltzer

**Theodor Steltzer** (* 17. Dezember 1885 in Trittow; † 27. Oktober 1967 in München) weer en düütschen Politiker (CDU).

Nah Utbröök vun de Eersten Weltkrieg wurr Steltzer eerst bi Lüttich un denn in Ostpreußen, Prag und Łódź insett. Silvester 1914 wurr Steltzer swoor verwundt. 

Van 1930 bit 1933 weer he Landraad in' Kreis Rendsborg. 

Nahdem de Tweete Weltkrieg utbraken weer wurr Steltzer as Transportoffizier reaktiveert un 1939 tonächst in' Polenfeldzug un dornah as Staffoffizier in Bonn insett. An' 1. August 1940 wurr he to de Generalstaff vun den Oberbefehlshaber Norwegen in Oslo versett. Vun hier ut hulp he 1941 bi de Organisatschoon vun en Massenflucht vun norweegsch un däänsch Jöden in dat neutraal Sweeden. Steltzer knütt to disse Tiet ok Verbindungen to'n Kreisauer Kreis un besünners to Helmuth James Graf von Moltke. Nah den Anslag vun'n 20. Juli 1944 wurr Steltzer verhaft un an' 15. Januar 1945 vun de Volksgerichtshoff to'n Dood veroordeelt. Dör de Förspraak vun finnisch und sweedsch Früennen wurr sien Hinrichtung upschaven. An' 24. April 1945 wurr Steltzer ut de Haft entlaaten. 

Vun 1946 bit 1947 weer he Ministerpräsident vun Sleswig-Holsteen. Dornah is Hermann Lüdemann Ministerpräsident wurrn.

## Böker
* *Von deutscher Politik. Dokumente, Aufsätze und Vorträge*, Knecht, Frankfurt a.&nbsp;M. 1949.
* *Sechzig Jahre Zeitgenosse.* List Verlag, München1966 (Autobiographie).
* *Reden, Ansprachen, Gedanken 1945-1947*. Grundlegende Ausführungen des letzten Oberpräsidenten und ersten Ministerpräsidenten Schleswig-Holsteins (Hrsg. von Kurt Jürgensen), Wachholtz, Neumünster 1986 (Quellen und Forschungen zur Geschichte Schleswig-Holsteins, Band 88), ISBN 3-529-02188-1.

## Literatur
* Klaus Alberts: *Theodor Steltzer. Szenarien seines Lebens. Eine Biographie.* Heide 2009.
* Kurt Jürgensen: *Die Gründung des Landes Schleswig-Holstein nach dem Zweiten Weltkrieg. Der Aufbau der demokratischen Ordnung in Schleswig-Holstein unter dem ersten Ministerpräsidenten Theodor Steltzer 1945-1947*, Wachholtz, Neumünster 1969 (Geschichte Schleswig-Holsteins, Band 8/Beiheft).
* Wilhelm Ernst Winterhager: *Der Kreisauer Kreis. Portrait einer Widerstandsgruppe.* Begleitband zu einer Ausstellung der Stiftung Preußischer Kulturbesitz. Berlin 1985, ISBN 3-7758-1106-0.
* Willy Brandt: *Erinnerungen.* Spiegel-Verlag, Hamburg 2006/207, ISBN 978-3-87763-015-0, S. 142 f.

## Weblenken
* Indrag to hüm in de DNB