open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hunte

De **Hunte** is mit 198 km de längste linke Nevenstroom vun de Werser un, nah de Aller, de tweetlängste in Neddersassen. Se entsteiht in dat Wiehengebirge, flütt dör den Dümmer un is in  Ollnborg mit den Küstenkanaal verbunnen. De Hunte münnt  bi Elsfleth in de Werser. Över de unnere Hunte un den Küstenkanaal geiht de Schippsverkehr van de Werser na de Ems. Dat Hunte-Sparrwark bi Elsfleth kann bi Stormfloten slaten weern un so de Stadt Ollnborg vör Hoochwater seker maken.

Dörper un Städer an de Hunte:

*Deefholt
*Wilshusen
*Wardenborg
*Ollnborg
*Elsfleth
Kombüs

De **Kombüs** is de Sted in een Schipp, wo dat Eeten kaakt ward.

Dat Woort kümmt vun dat medelnederlannisch 'Kabuys', wat vun dat 15. Jorhunnert weg in dat medelnederdüütsche as 'Kabuse' vörkümmt. Dat bedüüd so veel as een lütten Verslag.

Op de lütten Schippen freuger un sünnerlich bi de Fischkutter weer de Kombüs ook waraftich lütt. Op mennig Fischkutter weer dat nich mehr as een Schapp, wo een lütt Füersteed binnen weer. 

Bi de grötteren Seilschippen weer denn de Kombüs ook grötter. Un bi de groten Krüüzfohrer is se so groot as een groot Keuk vun een Hotel.

Bi een Yacht ward de Kombüs ook Pantry naamt.

De Kombüs is dat Reek vun den Smutje, wat de Kock op een Schipp is.
Jan de Weryha-Wysoczański

**Jan de Weryha-Wysoczański** (* 1950 in Danzig) is en poolschen Bildhauer. 

He studeer 1971 bet 1976 Bildhaueree an de Kunstakademie in Danzig un möök denn sienen Afsluss mit Diplom. Vun 1981 an leev he in in Hamborg. 1998 kreeg he den *Prix du Jury* bi’n Salon de Printemps ’98 Luxemburg. He kreeg ok den Opdrag för dat KZ-Dinkmol Neengamm to’n andinken helpen an de Deporteerten vun’n Warschauer Opstand 1944.

## Literatur

* Axel Feuß: *Weryha-Wysoczański, Jan de*. In: *Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker* (AKL). Band 116, Berlin, Boston: de Gruyter 2022, ISBN 978-3-11-077593-8, S. 2-3

## Weblenken

* Websteed vun den Bildhauer (hoochdüütsch, poolsch, engelsch)
Brüssel

De Stadt **Brüssel** (ndl.: *Brussel*, franz.: *Bruxelles*) is de Hööftstadt vun Belgien un vun de Kuntrei vun Flannern. De Stadt is ok Seet vun vele Institutschonen vun de Europääsche Union. De Naam is afleit' vun *Broek-zele* (Brookdörp).

## Stadt un Kuntrei vun Brüssel
De Stadt Brüssel is een vun de 19 Gemeenden vun de Kuntrei vun de Hööftstadt Brüssel (ndl.: *Hoofdstedelijk Gewest Brussel*) . In de Gemeende vun de Stadt Brüssel leevt üm un bi 145.000 Minschen. De 19 Gemeenden vun de Hööftstadtkuntrei hefft alltohopen bi 1.018.000 Inwahners. Meist weert düsse 19 Gemeenden vun de ganze Kuntrei tohopen as de Stadt Brüssel bekeken un nich bloß de Gemeende Brüssel süms. Man all de 18 annern Gemeenden (kiek ünnen bi: *Gemeenden*) sünd heel un deel sülvstännig.
## Spraken
In de Kuntrei vun de Hööftstadt Brüssel gifft dat twee offiziell Spraken:
* Franzöösch: bi 80%
* Nedderlannsch: Bi 20%.
Up dat platte Land üm Brüssel ümto warrt meist ehrder Nedderlannsch snackt.

## Gemeenden
De **19 Gemeenden** vun de Kuntrei vun de Hööftstadt Brüssel mit jem ehr Postcodes:
# Anderlecht (1070)
# **Brüssel** (Brussel-Stad) (1000, 1020, 1120, 1130, 1040, 1050)
# Elsene (1050)
# Etterbeek (1040)
# Evere (1140)
# Ganshoren (1083)
# Jette (1090)
# Koekelberg (1081)
# Oudergem (1160)
# Schaarbeek (1030)
# Sint-Agatha-Berchem (1082)
# Sint-Gillis (1060)
# Sint-Jans-Molenbeek (1080)
# Sint-Joost-ten-Node (1210)
# Sint-Lambrechts-Woluwe (1200)
# Sint-Pieters-Woluwe (1150)
# Ukkel (1180)
# Vorst (1190)
# Watermaal-Bosvoorde (1170)

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Michel Jadoul (* 1957) belgisch Schachspeler
* Henri Van Kerckhove (1926-1999), belgisch Radrennfohrer

## Externe links
* Offiziell Website vun de Kuntrei vun de Hööftstadt Brüssel
* Website vun de Regeeren vun de Hööftstadt Brüssel
* Website vun het Parlament vun de Hööftstadt Brüssel
* Interaktive Kaart vun Brüssel
* Nees ut Brüssel
* Wat is los in Brüssel
* Wat geiht af (Kultur) un Stadtföhrer Brüssel
* De Fieveck vun Brüssel online
* Fotos vun Brüssel 
* Interaktive Kaart vun de Kuntrei vun de Hööftstadt Brüssel
Gulfhuus

En **Gulfhuus** is en Huustyp in Oostfreesland un Grünneng. De meist Husen in't Oostfreesland bünt Gulfhuus. Elker Gulfhuus hett 'n Vörenn un 'n Achterenn. In't Vörenn wohnen de Lü, in't Achterenn bünt de Schüür, de Veehstallen un de Gulfen. Dat Achterenn is breeder as't Vörenn, umdatt dat Dack wieder amdaal trukken is.So kummt dor Bott för de Kohstallen up't Enn un de Utkübbens up de anner Siet. Vör de Kohstallen langs löppt de Kohgang. Achter't Kohstall is van Ollers her 't Gemack un up't Enn van't Kohgang is 'n tweideelt Döör, de heet van Messeldöör, umdatt's dor dörmautten bi't Utmessen.
Vör't Gevel is de Peerstall. In't Midden van't Schüür bünt de Gulfen, wor't Hai burgen word un't Groot Reef. Lütjerder Reev un anner Gaut kummt in't Utkübbens. Up de Siet van't Utkübbens löppt dor 'n Gang nah't groot Schüürdöör to. De is so groot, dat's dor mit'n Wagen dör köönt.
Faal is dor baben de groot Schüürdöör 'n Finster dat is halfrund un hett 'n iesdern Rahm. In'n Binnen is dat updeelt, as wullt 'n upgahnd of daalend Sünn dorstellen.
Dat Dack van't Gulfhuus liggt neet up de Butenmüren, man up'n holten Stapelwark, wat binnen 't Huus upsett is.
Een Utsünnerlkheit van meenig ool Gulfhuus is de Upkamer in't Vörenn. Dat is 'n Kamer, wat hogerder liggt, as de annern, umdatt dor 'n Keller unner is, wat man to 'n Hälft unner'n Grund is. Van buten kann 'n dat faak noch gewohr worden, umdatt ok de Fensters verschelend hooch in't Müürwark sitten.
Brannenborg (Havel)

**Brannenborg an de Havel** is en Stadt in Brannenborg in’n Ossen vun Düütschland. Brannenborg hett ca. 72.000 Inwahners. De Stadt liggt scheun an de Havel tüssen bannig vele Binnenseen. Brannenborg hett ok en scheune ole Innenstadt mit en Duhm. Brannenborg hett dree olle Stadtkerne: De Altstadt, de Neustadt un’e Dom. In Brannenborg is en nieget Schwimmbad, dat Marienbad. 

Overbuurmeesterin is just Steffen Scheller vonne CDU.
Potsdam

**Potsdam** is de Hööftstadt vun Brannenborg, de an de Havel in’n Süüdwesten vun Berlin liggt.

Fröher is Potsdam Residenz vun de Preußischen Königen wesen. In de Stadt leegt dat Slott Sanssouci un dat Ne’e Palais un veele Parks un Karken. Histoorsch vun Belang is ok dat ole Hollännsche Veerdel. Potsdam is en vun de wenigen Hööftstäder, de en Grenz to en annere Hööftstadt hebbt, neemlich Berlin.

Eerstmals nömmt wurrn is de Stadt Potsdam in en Schenkungsoorkunn vun Kaiser Otto III. ut dat Johr 993 as *Poztupimi*.

## Bekannt Lüüd ut de Stadt
* Robert Andrich (* 1994), düütsch Footballnatschonalspeler 
* Hans-Jürgen Graf von Blumenthal (1907-1944), düütsch Offizier un Wedderstandskämper
* Franziska Stürmer (* 1984), düütsch Schauspelerin
* Franziska Weber (* 1989), düütsch Kanusportlerin

## Weblinks
* Offizielle Webpräsenz der Landeshauptstadt Potsdam
* Potsdam-ABC, Portal für Potsdam
* PotsdamWiki, PotsdamWiki
Oblast Kaliningrad

De **Oblast Kaliningrad** (russ'sch Калининградская область; *Kaliningradskaja oblast*, informell ook Янтарный край; *Jantarnij kraj* - *Barnsteenlann*) is de nördlich Deel vun dat vörmaalsche Ostpreußen. Dat behöört to Russland un is een Exklave, sien Hoofdstadt is Kaliningrad. De Kaliningrader Oblast hett een Waterkant an’e Oostsee un in’n Hinnerlann grote Woolden. De gröttste Strööm sün de Pregel un de Memel. En anderen Stroom is de Angerapp.

## De wichtigen Steder vun’t Oblast
* Baltijsk *Pöllau*
* Gussew *Gumbinne*
* Kaliningrad *Keenigsbarg*
* Sowjetsk *Tilsit*
* Tschernjachowsk *Önsterborg*

## Weblenken
Wittenbarg

De Stadt **Wittenbarg** (), siet 1938 amtlich **Lutherstadt Wittenbarg** is een Stadt in' ööstlichen Deel vun dat Land Sassen-Anholt an de Ilv. Se is ok Sitt vun den Landkreis Wittenbarg. Martin Luther hett hier de Reformatschoon anfangen. Se wurd dorüm ok Lutherstadt nömmt. 

De Stadt harr Enn’ 2015 insgesamt 46.475 Inwahners up en Flach van 128,93 km³.

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Olaf Rieck (* 1964), Bargstieger
Maschinenbu

**Maschinenbu** betekent dat Tosamensetten vun Maschinen in en Fabrik. Dat meent beid planen und buen vun de Maschinen. De, woneem dat Planen doot, nöömt man Inschenör. Anners is Maschinenbu ok en Wort für de Wetenschop von den Inschenör, worum de Maschinenbu un allns wat damit to dohn hett gelegentlich ok Inschenörwetenschopen nöömt ward.
De Maschinenbu is en wichtige Industrie in vele Länners.
De Maschinenbu hett verschedene Unnerdisziplinen, de sick mit de de verschedene Aspekten vun dat Erfinnen, Tosammensetten un Bedreeven vun Maschinen utenannersetten doht.
K Desktop Environment

**KDE** (**K** **D**esktop **E**nvironment, dat weer **K**ool **D**esktop **E**nvironment, aver dat **K** hett nu keen Bedüden mehr) is en Böverflach för Bedriefssystemen as Linux un Unix mit männich Programmen. Dat gifft’t nu (mit KDE >=3.2.2) ok op Plattdüütsch. Frie Software is dat, kost nix un du kannst allens ännern, wat du wullst.

KDE hett Programmen för allet, wat du normaal mit en Computer maakst. Dor is en Programm för Email (kmail), en Webkieker (konqueror), en Kontoor (koffice) un männich mehr.

KDE weer anfungen vun Matthias Ettrich an’n 14. Oktober 1996. He wull en frie Alternativ för de Unix-Böverflach CDE maken.

## Weblinks

* Websteed vun 'KDE op platt' (hochdüütsch)
* internatschonal KDE-Websteed (engelsch)
* hochdüütsche KDE Steed (hochdüütsch)
Böverflach (Reekner)

En **Böverflach** is ganz allgemeen snackt dat, wat een vun en Ding vun buten sehn deit. De See, de Eer un an sik allens hett ein Böverflach. Man in’n sünnern is dat en Begreep bi de Reekners. Dor is de Böverflach dat, wat man op den Bildschirm vun den Reekner sütt. Dat gifft twee Formen vun de Böverflach, de grafische un de Text-Böverflach.

En grafische Böverflach is Microsoft Windows oder KDE för Unix un Linux. Dor kann mit en Muus arbeidt warrn.

En Text-Böverflach is MSDOS, dor kann blots mit de Tastatur arbeidt warrn.
Muus (Reekner)

De **Muus** an de Reekner is en Hardware, mit dat du op en grafisch Böversiet arbeiden kannst. En Punkt op den Bildschirm, de Cursor, warrt mit de Muus bewegt. Den kannst du klicken mit een vun de Tasten (en Muus hett twüschen een un fief Tasten), un denn mookt de Computer wat.

De Muus keem toeerst bi de Lisa vun Apple to’n Insatt. Dat weer dormols een heel niege Saak. Denn güng dat ok bi de annern Computers, dor en Muus rantobosseln. 

Vun de Technik gifft dat verscheden Müüs:
# mit en Ball
# mit en rodet Licht (optisch Muus)

De lieke Funkschoon as een Muus hett ok en Trackball, wat an un för sik nix anners is as en ümdreiht Muus mit en groten Ball.
Swevelsüür

De **Swevelsüür** is en starke Süür mit de chemisch Formel H2SO4.

Maakt warrt de Swevelsüür tomeist so: 
* Sweveldioxid warrt to Sweveltrioxid oxideert: 2 SO2 +O2 ⇒ 2 SO3. Faken is dat en Affallprodukt vun dat Rösten vun sulfidsche Ierzen. 
* Oplösen vun Sweveltrioxid in Water: SO3 H2O ⇒ H2SO4

De Swevelsüür is en tweeprotonige Süür. Dat heet, dat dor toerst en H+ afgeiht, un denn ok noch en tweet. 

* H2SO4 + H2O ⇒ HSO4- + H3O+ 
* HSO4- + H2O ⇒ SO42- + H3O+ 

Dat Ion HSO4- heet Hydrogensulfat-Ion, dat Ion SO42-.

Swevelsüür maakt en Slag wichtige Solten:
* Calciumsulfat, wat ok Gips heet, CaSO4
* Natriumsulfat, wat ok Glaubersolt heet, NaSO4
* Natriumhydrogensulfat, wat sülvens suur is un vun düttwegen in verscheeden Reinmaaksaken binnen is, NaHSO4

## Weblinks
Oostpreußen

**Oostpreußen** (fröher un ok nu noch in welke Dialekten: **Oostprüßen**) is de historische Naam för dat Land wat hüüt de Kaliningrader Oblast vun Russland un de Woiwodschap Ermlann-Masuren vun Polen is. Dat is een preußisch Provinz wesen. De Hööftstadt weer Königsbarg. De Lüüd hebbt een Ostnedderdüütschen Dialekt snackt, dat Nedderpreußisch. In dat Ermland un in dat Oberland snackt se aver Hochpreußsch, dat weern Ostmitteldüütsche Mundarten. In Masuren harrn veele Lüüd ok noch Masuursch kunnt, een slaavsche Mundart, de vun dat Polsche afkaamt, un in dat Memelland snackt vele Lüüd tohoop mit Düütsch ok Litausch.
Bildschirm

----
De **Bildschirm** vun en Reekner is dat, wat op den Schrievdisch steiht. In den Bildschirm, könnt ji sehen, wat de Reekner mookt. 

Dat gifft verscheden Oorten vun Bildschirms för den Reekner:
#Swatt-Witt-Bildschirm, weern fröher un faken ok gröön op swatt
#Buntbildschirm, de ok Farven hett
#Plasma-Bildschirm, de mit Plasma arbeid un flack is
#LCD-Bildschirm, de ok flack is, aver nich so veel Stroom bruukt
Elektronik

**Elektronik** is de Deel vun de Elektrotechnik, de sick mit dat Utklambüstern un Mooken vun de Elektrik un de elektronschen Bauelementen in Saaken befaat. Faaken warrn ook de elektronschen Bauelementen as Elektronik opfaat. Elektronik is jümmers denn bi de Saak, wenn dor keen Mechanik mehr to dat Schalten neudig is. 

Besünnere Bauelementen vun de Elektronik sünd
* Röhrens
* Transistorens, Thyristorens, Thermistorens
* integreert Schaltkrings
* Diodens
obers ok 
* Wedderstann
* Kondensaters
* Spulens

Dee een Saak, wo de Elektronik besünners mit to doon hett, is dat Schalten. Strom in un Strom ut. Dor kann denn een Logik opbaut warn, de ook de Grunnlag vun de Computers is.

De anner Saak is dat Verstärken. Dat is denn t.B. in't Radio un Kiekschapp so. 

Vun düsse twee Grundfunktschoonen kann een de Elektronik in Digitalelektronik (wo dat üm Strom in un Strom ut geiht) un de Analogelektronik indeelen. 

De Prinzipien vun de Elektronik laaten sick ook mit Licht anwennen, denn geiht dat üm de Optoelektronik.

## Historie
To Anfang vun dat 20. Johrhunnert sünd de ersten Vakuumröhrens mookt worn un denn weern dormit ook Schaltungens baut. Dormit weer dat möglich, elektrisch Signalens dör anner elektrisch Signalens to ännern. Dat heet: een Potenschal stüert een annern Strom. Dat weer de Grunnlaag för Radio, Kiekschapp un Radar. De Röhrens weern obers noch groot un hitt.

1948 keem denn de Transistor. As Röhrens, kann een Transistor as Verstärker, stüerbar Schalter un Oszillator bruukt warn. Obers he bruukt nich so veel Platz, vun wegen dat he ut een Halfleeder is.

## Analogelektronik (AE)
De Analogelektronik ännert Signalens in ehr Grött. Mit elektronsche Schaltungens köönt de Signalens mehr Knööv kreegen (verstärkt warn), filtert warn oder anners ännert. 

## Digitalelektronik (DE)
De Digitalelektronik hannelt nich dorvun, wo groot een Signal is, man wat dat dor is oder nich. Strom in un Strom ut, dat kann een as "Jo" un "Nee" opfaaten. Un denn kann dat bruukt warn för Logik. Wenn t.B. twee Signalens dor sien mööten, dat een Drütt rutkoomt, denn is dat een Un-Schaltung. Dat is denn de Basis för de Computers. Un ook Saaken, de freuger Analog mookt worn sünd, gahn hüüt tomeist digital, so as Musik un Kiekschapp. 

## Bauelemente
Dat sünd na den Bau un de Funkschoon:

Dioden: Zener-Diode, Kapazitätsdiode, PIN-Diode, Tunnel-Diode
Transistorens: Bipolartransistor, Heterobipolartransistor (HBT), Feldeffekt-Transistor (FET), MOSFET, IGBT
anner Halfleederbauelementens: Thyristor, GTO
Operationsverstärker
Optoelektronsche Bauelemente: Fotowiderstand, Fotoelement, Fotodiode, LED, Optokoppler

## Weblinks

: Elektronik Kompendium
: Elektronik-Bastelseite
: Dat wichtigste över den Transformator op Hochdütsch
Schippbo

**Schippbu** ward dat Handwark, de Kunst un de Industrie nömmt, de Scheep mookt un repareert.

De Schippbu ward vun besünnere Bedrieven dörföhrt, de Werften. Dor ward dat Schipp, tomeist in en Dröögdock op Kiel leggt. Denn ward de Rump opbaut, toeerst de Spantens, denn de Plankens, denn de Opbau. Denn ward dat Schipp to Water laten, dat heet, dat löppt vun den Stapel. An den Utrüstungskai kümmt denn de Rest vun de Inbauten rin. 

För dat een Schipp baut ward, mutt dat eerstmol konstrueert warrn. Freuger weer dat na de Erfahrung un Handwarksregeln. In de niege Tied geev dat denn nipp un naue Plaans. Un en Modell, wat nipp un nau so utkiekt as dat Schipp, blots lütter is. Dat weer al in dat 17. Johrhunnert so. Vun dat 19. Johrhunnert weg weern anner Modellen ok dorto dor, de Hydrodynamik vun dat Schipp ruttokriegen. Hüüt geiht dat mit Computermodellen. 

## Historie
### Antike
Toeerst weern dat de Ägypters, de Scheep för den Nil baut hebbt. Al ut Holt. Vun de Tied geev dat denn den Timmermann, den Seilmoker un den Reepslager. De Reepslager ehr Tampens weern ok för de Stabilität neudig, vun wegen dat se Vörschipp un Achtersteven tosomen holln harrn. Anners weern de Scheep tweibroken. 

De Phönizier un Greken dreven dat denn wieder. Se moken grote Langscheep un Hannelsscheep för de Middellannsche See un de Swarte See. Faken weer dat neudig, dat Schipp op See wedder kloor to moken. Vun dor weg weer de Timmermann an Bord neudig. Toerst weer dat Bauen an den Strand dat Normale, denn geev dat de ersten Werften. 

In dat 3. Johrhunnert v. Chr. weer de Schippbau de Domäne vun de Karthagers. Denn keem de punisch Kreeg un de Römers hebbt den anfungen, ok grote Scheep to bauen.

### Middeloller
In dat Middeloller geev dat an de Middellannsche See un in den Norden twee Linien vun de Utwickeln. 

An't Mittelmeer güng dat na de Wies vun de Römers wieder, in Skandinavien un bi de Sassen keem de Klinkerbuwies för de Planken op. Dat Nydam-Schipp ut dat 4. Johrhunnert is typisch dorför. 

De Wikingers harrn denn dorut ehr Langscheepe utwickelt, mit de se op Wikingerfohrt güngen, obers ok na Iesland, Gröönland un Amerika. Denn ok Hannelsscheep, de breder weern. 
De Wikingerscheep harrn en Rahseils. 

In de Hansetied keem dat denn to de Hansekogge, ok mit Klinkerplankens, obers wat breder un mit en Ruder in de Mitt. Later keem denn de Kraweelplankung ok na den Norden un de Holk keem op.

### Niege Tied
De ersten Dröögdocks geev dat bi de Chinesen. Dor harr de Admiral Zheng He al an den Anfang vun dat 15. Johrhundert welk in Nanking baut. Dat weer de Basis för siene riesigen Schattscheep, de över 100 m lang weern. 

In Europa geev dat dat eerst Dröögdocks 1495 in Portsmouth (England). 

De langste Tied weer Holt dat Material för den Schippbau. Denn woor dat Holt raar un Spantens un Kielswien woorn ok ut Iesen mookt. De Planken bleven ut Holt, kregen obers ünner Water noch Kopperblick op. 

Komplett ut Iesen, dat wülln de Seelüü nich, vun wegen dat dat jo nich swemmt. Obers as denn in en Storm blots een iesern Schipp dörkeem un de hölten Scheep nich, güng dat anners. Vun 1890 weg keem denn de Stahl, de mit Nieten tosomenholln woor.
Diood

En **Diood** is en elektronsch Element, wo de Strom blots in een Richtung dörgeiht. Dorüm snackt wi bi en Diood vun de Dörlaatricht un de Sparrricht.

Wenn een Wesselstrom dör en Diood dörgahn lett, denn kümmt dor blot jede tweete Halfbülg rut. Dormit kann en Diood as Gliekrichter nahmen warrn, de ut den Wesselstrom Gliekstrom maakt. Mit de Brüchschaltung vun veer Dioden kreegt een dat hen, dat ok de anner Halfbülg dörkümmt, un twors liekers poolt as de eerste Halfbülg.

Sünnere Dioden sünd
* de Lüüchtdiood (LED), de faaken in elektronschen Kram insett ward, un af un an ook al de Gleuhbeer ersetten deiht.
* de Zenerdiood
Kööm

**Kööm** is 'n Suupke, wat maakt warrt döör Kööm un Anis op Koorn- or Kantöffelbrannt trekken to laten.

In olle Tieden weer dat so, dat dör Sleswig-Holsteen ene Köömgrenz löpp. Dorbaven geev dat de Gele Köm Kööm ut Flensborg, un süden dorvun de Witte (klore), wat ünner annern in Husum produzeert wörr.
Aftheek

En **Aftheken** is en Laden, wo wi Pillen, Salben, Druppens un annere Saken köpen künnt, de us helpt, dat wi wedder gesund wert. Meist bruukt wi en Rezept vun’n Dokter, un denn betahlt de Krankenkass wat tau. 

De Baas in düssen Laden is en Aftheker, un de hätt dor up studeert. He verköfft ok no wat anners: Tee, Bolschen, Plünnen oder wat de Wiewers so bruket.

En poor Aftheken drööft noch vun fröher her Sluck maken. In Sulingen gifft et dän „Bullensluck“ un in Äulendörpe dän „Hintenhoch“.
Elektrotechnik

De **Elektrotechnik** is en Ingenieurwetenschap. Dat geiht dorüm, wat de elektrisch Stroom mookt un in de Technik bruukt warrt. De Elektrotechnik is de Wetenschaap vun de Nettwarken un elektrischen Signalen.

Delen sünd
* na den Strom, üm den dat geiht
** de Starkstromtechnik
** de Swackstromtechnik
* na den Bruuk vun den Strom
* de Energietechnik
* de Narichtentechnik
* de Andreefstechnik
* de Elektronik
* de Schalt- un Regeltechnik
Football

De **Football** is en Speel, wo twee Mannschoppen mit ölben Lüüd (davun sünd teihn Feldspelers un en Speler steiht in dat Door) un en Ball speelt. Dat geiht dorüm, den Ball in dat Door vun de anner Mannschop to spelen. Un twors mit de Feut, un af un an ok mit den Kopp. Obers nich mit de Hann. 

Dat Speelfeld is een Reecheck. An de korten Sieden sünd de Doren. Een Speel geiht 90 Minuten. Na een Dreeveertelstünn is Halftied un denn ward Foffteihn maakt. Na de Halftied warrt de Sieden wesselt.

In Düütschland is de hööchste Speelklass de Eerste Football-Bundsliga. Dor sind 18 Verenen in togange. In’n Momang löppt de Saison 2023/2024. Disse Profi-Football-Liga gifft dat siet 1963, daarvör hett dat fiev Överligas geven, waar denn de beste Teams gegenanner uttreten sünd.  

Dat gifft Football vun de Mannslüü un vun de Fruunslü. In Düütschland hebbt nu de Fruunslüü in 't Weltmeesterschop 2023 spöölt, aver sünd in 't Vörrund utschkeden. De düütske Mannslüü wassen 2014 de Weltmeesters, aver de hebben danaach nich eenmal de Vörrund överstaan (2018 in Russland un 2022 in Kataar).

De düütsche Mannslü weern aber al veer Mal Weltmeester (1954, 1974,1990 un 2014).

## Weblinks
Paläontologie

De **Paläontologie** (f.) is de Deel vun de Biologie un vun de Geologie, de sick mit de Beester un Planten vun freuger in de Historie vun de Eer befaat. 

## Deele vun de Paläontologie sünd
* Paläobiologie (Dat Leewen in de Urtied)
** Paläoanthropologie (Över de Minschen in de Urtied)
** Paläozoologie ([Beester in de Urtied)
** Paläobotanik (Planten in de Urtied)
** Paläoökologie (Ökologie in de Urtied)
* Paläoklimatologie (Klima in de Urtied)

## Fossilien un Dateern
Sünners wichtig för de Paläontologie sünd de Fossilen. Dat is de Överrest vun Beester un Planten, de doodbleewen sünd. Besünners sünd dat de Knaken. Obers to de Fossilien telln ook Sporen, Schiet (*Koprolithen*) un anners, wat övrig bleewen is. 

De Tied, wo de Beester un Planten mol leewt harrn, kriggt een rut, wenn een de geologische Schicht bekiekt. Tomeist geiht dat so, dat de öllern Schichten ünnen sünd un de jüngern baven. De Tied kann een ook mit’n Verfall vun de radioaktiven Nukliden rutkreegen, t.B. mit de C-14-Methood. Sünners wichtig is ok dat Verglieken mit anner Fossilen ut de lieke Schicht, de aver beter bekannt sünd un faken vörkümmt (Leddfossilen).

## Bruuk vun de Paläontologie
De Paläontologie is to'n een de wichtigste Born för de Evolutschoonstheorie. Över de Fossilen un ehr Dateern kreegt wi een Indruck, woans dat fröher vör mennig Millionen Johr op de Eer weer un woans dat togüng.

Op de anner Sied is se een wichtigen Deel vun de Geologie. Över de Leddfossilien kriggt een rut, vun wann en Schicht is. Un denn ook, wat dat fröher för een Ökologie weer. Denn kann een beter nakieken, woneem Kohle un Ööl un so to finnen sünd. 

## Kiek ok
* Phylogenees
* Chronospezies
Söögdeerten

En **Söögdeert** is en Deert, wat veer Fööt un warm Blood hett, un de Jungen Melk to drinken gifft.

## systematsche Indelen
De Söögdeerten sünd en Klass vun de Warveldeerten, un twors de *Mammalia*. Dat gifft verscheden Ornen. Ok Hunnen, Katten, Rind un de Minsch höört dorto.

* Ünnerklass Eierlegger (Protheria)
** Ornen Kloakenbeester Monotremata
* Ünnerklass Büdelbeester (Metatheria)
** Böverornen Australidelphia (blots in Australien)
*** Ornen Microbiotheria
*** Ornen Büdelmuulwarps (Notoryctemorphia)
*** Ornen Büdelröver (Dasyuromorphia)
*** Ornen Nasenbüdelbeester (Peramelemorphia)
*** Ornen Diprotodontia
** Böverornen Ameridelphia (blots in Amerika)
*** Ornen Büdelrotten (Didelphimorphia)
*** Ornen Muusopossums (Paucituberculata)
* Ünnerklass Placentabeester (Eutheria)
** Böverornen Afrotheria
*** Ornen Snüsseldeerten (Proboscidea)
*** Ornen Seekeuh (Sirenia)
*** Ornen Slieper (Hyracoidea)
*** Ornen Eerdfarken (Tubulidentata)
*** Ornen Snüsselhüpper (Macroscelidea)
*** Ornen Tenrekortige (Afrosoricida)
** Böverornen Xenarthra (Xenarthra)
*** Ordnun Pilosa
*** Ordnun Gördelbeester (Cingulata)
** Böverornen Laurasiatheria
*** Ornen Insektenfreter (Eulipotyphla)
*** Ornen Fledderbeester (Chiroptera), t.B. de Fleddermuus
*** Ornen Schuppenbeester (Pholidota)
*** Ornen Fleeschfreter (Carnivora), t.B. Lööw, Hund, Katt, Saalhund
*** Ornen Unpoorhover (Perissodactyla), t.B. Peerd
*** Ornen Poorhover (Artiodactyla oder Paraxonia), t.B. Swien
*** Ornen Waalfisch (Cetacea)
** Böverornen Euarchontoglires
*** Ornen Riesengleeder (Dermoptera)
*** Ornen Scadentia 
*** Ornen Primaten (Apen, Halfapen, Minschapen un de Minsch)
*** Ornen Haasortige (Lagomorpha oder Duplicidentata)
*** Ornen Gnaagdeerter (Rodentia), t.B. Müüs, Rotten un so
GNU-FDL

De **GNU frie Lizenz för Dokumentatschoon** is de plattdüütsche Översetten för de ingelsche *[[GNU]] Free Documentation License* (GNU FDL, hier een plattdüütsche Översetten).
GNU-Lizenzen sünd Lizenzens vun dat GNU-Projekt. Dat is dorför dor, Software un anner Werkens to mooken, de een frie bruuken kann. 

De Lizenz för Dokumentatschoon is an un för sick för de Dokumentens (Handbeuker un so) utklambüstert worn. 

Wikipedia steiht ünner düsse Lizenz för allens, wat dor binnen is. För de Juristeree is de ingelsche Originaltext tostannig: http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html

Frie heet dorbi nich, dat jedeneen dormit mooken kann, wat he lustig is. Wenn een wat anners dorut mooken will, denn mutt he oppassen, dat nich allens vun anner Lü koppeister geiht. Un dat geiht ook nich, dat as eegen Krom uttogewen un dor vielliecht noch Geld för to verlangen. De ingelsche Begreep "Copyleft" wiest di dat. Dat is so as een Copyright, blots annersrüm. De Regelns sünd dorför dor, dat dat frie is un blifft. 

## Weblinks
* http://www.gnu.org/licenses/licenses.html
* Inoffizielle Översetten vun de GNU-FDL vun Hugo Giese jr
* Kritisch Meenen vun Debian-Schriewers mit de GFDL
Deern

En **Deern** (ok **Dirn** un **Dern**, pl. Deerns, hoogdüütsch: Mädchen) is en lütten Frunsminsch, de noch nich full opwassen is. Up Oostfreesk heet en Deerns **Wicht**. In Oostwestfalen seggt man to en Deern **Luit**.

In de Landweertschap is dat sünnerlich ok en Frunsminsch, de bi den Buern in Deenst is. Wat ehr Stellung angeiht, kann dat en Lüttdeern sien un ok en Grootdeern. Dat is dat sülvige as bi de Knechtens de Lüttknecht un de Grootknecht.
Fru

En **Fru** (f., pl. Fruunslü) is en opwassen Minsch, de Kinners kregen kann. En lütte Fru, de noch nich utwassen is, heet Deern, in besünner Kuntreien as Oostpreußen oder Oostfreesland ok Marjell oder Wicht. 

Dat Bedüdensbild för en Fru is ♀ – dat Venusbedüdensbild, de Farv root.
 
Dat Woort warrt ok as Anreed bruukt, t.B. Fru Meier, Fru Hansen.

Wenn de Fru verheiraat is oder sülvs en sünnern Beroop oder süns wat sünners hett, denn warrt dat dör dat Suffix -sch(e) utdrückt. T.B. is de Kööksch en Fru, de Kaken as ehrn Beroop hett. De Schostersche is sülven Schoster oder ok ehr Mann. De Olsch is en ole Fru.
Planten

Een **Plant** (f., Mt. Planten) is een Leevwesen, wat to de Eukaryoten höört un Photosynthees maakt. Af un an gifft dat ook Planten, de dat nich doot, aver denn hebbt ehr Vöröllern dat maakt.

Planten sünd tomeist greun. Wi ünnerscheedt fattlose Planten un Fattplanten, Krüter un holtige Planten. De meesten Planten (buten de Algen) hebbt:
* een Wuddel, wo se Water un Solten opnimmt
* een Stängel, Halm oder Stamm, de de annern Deelen dragen deit
* Bläder, de sünnerlich för de Photosynthees tostännig sünd
* de Blöte, de blöht un de för dat Foortplanten tostännig is. To Planten, de blöht un keen Bööm sünd, seggt wi ook Bloom.

## Wetenschapen un Bruuk
Mit de Planten befaat sick de Biologie, sünnerlich de Botanik. Veele Planten, so as de Weten, de Kantüffeln, de Haber un de Roggen warrt in de Bueree trocken un deent uns as Eten, jüst as dat Grööntüüch, wat in’n *Goornbo* trocken ward. 

## Kiek ok bi
* 

## Weblenken
http://www.blumen-evers.de Plattdüütsche Blomen-, Bööm- un Plantennaams,
ok dorbi sünd de Naams in Düütsch, Engelsch un de botanschen Naams no de niegeste Nomenklatur
Schriever

----
En **Schriever** (Schrievers *pl*) is en Minsch, de schrifft. Wenn dat en Keerl is, denn heet he ok Schrieversmann (Schrieverslüüd *pl*; op Hoochdüütsch *Schriftsteller*), wenn dat en Fro (Fru) is, denn heet se ok Schrieversch (Schrieversche/Schrieverin *sg*, Schrieverschen/Schrieverinnen *pl*) oder Schrieversfro/Schrieversfru (Schrieversfroons/Schrieversfruuns *pl*). 

Schrieverslüüd weren besünners fröher nödig, dat in dat Kontor ok allens goot opschreven warrt. 

Hüüt sünd mit Schriever tomehrst de Lüüd meent, de Böker un in Blääd schrievt.
Ridder

En **Ridder** (m.) is in dat Medeloller een vun den leegeren Adel wesen, de en Peerd harr un to’n Ridder slahn weer.

## Historie
Al in de Römertied geev dat Ridders, wat Soldatens weern, de op een Peerd seeten un de Riederee utmookt harrn. In dat Middeloller güng dat den los, dat Karl de Grote een Heer vun Panzerrieders opstellt harr. De mööten sülvens för ehr Peer un de Rüstung sorgen. För ehrn Deenst kreegen se denn Land towiest. Dat weer ehr Lehn, vunwegen dat dat vunn den König utlehnt weer. 
Denn fungen de Ridders an, Borgen to baun. Un moken sick de Buurn to Knechten. Welk güngen ook dorto över, Kooplü uttorööven. 

As dat Scheetgewehr opkeem, dor güng dat mit de Ridder un de Riddertied to Enn. Dat weer, as de Törken vör Wien stahn deen (12. September 1683).
Foot

**Foot** betekent

* Foot, den unnersten Deel vun dat Been bi Minsch un Söögdeer,
* Vagelfoot, den unnersten Deel vun dat Been bi Vagels,
* Stammfoot, de unnerste Deel vun en Boomstamm over de Eer,
* Foot, en oolt Maat to’n Meten vun de Längde, hernahmen vun de Längde vun en Minschenfoot.

**Foot** is de Familiennaam von

* Alistair Foot (1930–1971), brietschen Film- un Theaterautor,
* Dingle Foot (1905–1978), brietschen Rechtswetenschopper un Politiker,
* Geoffrey Foot (1915–2010), brietschen Filmeditor,
* Hugh Foot (*Hugh Mackintosh Foot, Baron Caradon*; 1907–1990), brietschen Koloniaalbeamten un Diplomaat,
* Isaac Foot (1880–1960), brietschen Politiker un Avkaat,
* John Foot, Baron Foot (1909–1999), engelschen Politiker un Avkaat,
* Katharine Foot (1852–1944), US-amerikaansche Zoologin,
* Michael Foot (1913–2010), brietschen Politiker,
* Michael Foot (1919–2012), brietschen Historiker,
* Philippa Foot (1920–2010), engelsche Philosofin,
* Samuel A. Foot (1780–1846), US-amerikaanschen Politiker,
* Sarah Foot († 2015), brietsche Journalistin un Schrieversche,
* Solomon Foot (1802–1866), US-amerikaanschen Politiker.

Kiek ok bi: Foote.
Blatt

**Blatt** betekent

* Blatt, en Deel vun en Plant, un twors de gröne, wo de Photosynthees aflöppt,
* Blatt, en Stück opschreven un druckt Papeer, wat elkeen Dag oder Week rutkümmt,
* de scharpe Deel vun en Mess,
* een vun de Flögels vun en Rotor vun en Dwarsmöhln.

**Blatt** is de Familiennaam von

* Christiane Blatt (* 1966), düütsche Politikerin,
* David Blatt (* 1959), US-amerikaansch-israeelschen Basketballtrainer,
* Franz Blatt (1903–1979), öösterrieksch-däänschen Philoloog,
* Heinrich Blatt (1927–2010), düütschen Gewerkschafter un Politiker,
* John Blatt (1921–1990), US-amerikaanschen Physiker,
* Melanie Blatt (* 1975), engelsche Sängerin, Schauspelerin un Moderatorin,
* Rainer Blatt (* 1952), düütschen Physiker,
* Robert Blatt junior (1921–1994), US-amerikaanschen Skirennlöper,
* Sidney J. Blatt († 2014), US-amerikaanschen Psycholoog,
* Susan Blatt (* 1981), düütsche Triathletin,
* Thomas Blatt (1927–2015), US-amerikaanschen Schriever,
* Wolfgang Blatt (* 1932), düütschen Footballspeler.

Kiek ok bi: Blat, Bladd, Blad.
Week

Een **Week** (Mehrtall: Weken) is en Afsnitt vun de Tiet, de söben Daag hett. 

Dat sünd de Daag vun de Week:
# Maandag
# Dingsdag
# Middeweken, ok Woensdag
# Dunnersdag, ok *Dönnerdag*
# Freedag
# Sünnavend, ok Saterdag
# Sünndag

Fröher hett de Week mit den Sünndag anfangen. Man siet 1976 fangt de Week in Düütschland nu mit den Maandag an. Dat is von uns Regeren so besloten worrn.

De Indeelen vun de Week kümmt ut de jödsch-christlich Religion. 

För den Grootdeel vun den Christen is de Sünndag hillig, vun wegen dat dat de Dag is, wo Jesus Christus vun de Doden opstahn is. Bi de Juden (un ok bi en Deel vun den Christen) is de Sabbat (de Sünnavend) de hillige Dag, weil uns Herrgott na dat Maken vun de Welt an den Sabbat foffteihn maakt hett.
Dag

Een **Dag** (m., pl. Daag, (ok: Deeg, Dääg, Däg)) is en Eenheit för de Tiet. En Dag op en Planeten duert so lang, as de Planet bruukt, dat he wedder nipp un nau sik so to de Sünn dreiht hett as he vörher weer. Op de Eer hett een Dag 24 Stünnen. So lang bruukt dat vun den böversten Stand vun de Sünn bet se wedder op den böversten Stand is.

Söben Daag sünd een Week. Elk Dag vun de Week (Weekdag) hett sien egen Naam. Een Maand hett 28 bet 31 Daag. Un dat Johr hett 365 oder 366 Daag.

As Dag ward obers ok kort de hellichte Dag meent, in'n Ünnerscheed to de Nacht. Dag is denn, wenn de Sünn an den Heven steiht.

## Besünnere Daag

* Mudderdag
* Vadderdag
* Kinnerdag

## Weblenken
Flensborg

**Flensborg** *(, , ) is een [[Stadt]] in [[Sleswig-Holsteen]], un twors heel in den Norden blangen de [[Däänmark|däänsche]] Grenz. De Stadt heurt sülvig nich to een [[Landkreis]]. Un se is de drütt gröttste Stadt vun Sleswig-Holsteen. 

Flensborg liggt ca. 68 km Nord vun [[Kiel]] un 92 km in’n Söden vun [[Kolding]]. [[1950]] harr Flensborg 100.000 Inwahners un weer Grootstadt, denn is de Stadt obers wedder lütter woorn. Nu sünd dat 87.432 (Stand: 31. Dez. 2016) Lü, de in Flensborg wahnt.

== Spraaken ==
Ook in Flensborg ward [[Moin]] oder ehr *Moin Moin* seggt. Spraaken sün [[Plattdüütsch]] in de [[Noordneddersassisch|nordneddersasisch]] Dialekt, [[Däänsch]], den Mischmasch [[Petuh-Snack]] künnen se ok un [[Hoochdüütsch]] snacken se al so. Flensborg hett ook een däänschet Gymnasium, de [[Duborg-Skolen]]. Flensborg höör Johrhunnerte lang to [[Däänmark]].

== Dorför is Flensborg beröhmt ==
Beröhmt is Flensborg för dat [[Flens]], dat is dat Flensborger [[Beer (Drunk)|Beer]], wat sünnerlich dör den [[Werner (Comic)|Werner]]-Comic bekannt is. Flensborg is ok beröhmt för den [[Rum]], dat is een Arvstück ut de däänsche Koloniaal-Historie. [[1962]] hett [[Beate Uhse]] in Flensborg den eersten [[Sex-Shop]] op de Welt apenmaakt. Bi Flensborg is de Gemeente [[Handewitt]], de een bekannten Handballvereen hett, dat is de [[SG Flensborg-Handewitt]], de vun 2001 af an in de nee [[Flens-Arena]] (fröher *Campushall'') speelt. Weniger künnig is, dat Flensborg ok sien egen Kortfilmfestival hett. Bekannt is besünners ok Flensburgs Ortsdeel Mürwik. Dor sitt ok dat Kraftfahrtbundesamt, wat de Punkte opschrifft, wenn een mit dat Auto to gau is.

## Lüüd
De Volksschauspelerschen Erna Raupach-Petersen un Uta Stammer, de Petuhtanten Renate Delfs un Gerty Molzen sowie de Swemmsportlerin Haide Klüglein keem van hier. 

## Billergalerie

File:Flensburg Nordertor.jpg|Nordertor
File:Das Rote Schloss am Meer (Flensburg-Mürwik Juli 2014), Bild 07.JPG|Marineschool Mürwik
File:Flensburg Wasserturm Mürwik.jpg|Mürwiker Watertorn
File:Der Dampfer Alexandra fährt im Flensburger Hafen.JPG|Alexandra
File:Kraftfahrt-Bundesamt (Fenster mit Rollos bilden an dem Tag Abkürzung KBA), Flensburg-Mürwik Mai 2014, Bild 06.JPG|KBA


## Weblenken
Klock

**Klock** betekent

* Klock, en Schallinstrument,
* Klock, Warktüüg, de Tiet to meten.

**Klock** is de Familiennaam von

* Ben Klock (* 1972), düütschen DJ,
* David Klock (* 1988), düütschen Schauspeler un Synchroonspreker,
* Fredrik Klock (* 1981), noorweegschen Footballspeler,
* Horst-Dieter Klock (1935–2011), düütschen Theaterwetenschopper un Schriever,
* James Klock (1856–1927), kanaadschen Politiker,
* Kaspar Klock (*Caspar Klock*; 1583–1653), düütschen Rechtsgelehrten,
* Klaus Klock (* 1965), düütschen Footballtrainer un -spieler,
* Thomas Klock (* 1962), öösterriekschen Ünnernehmensberader,
* Walter Klock (* 1930), düütschen Bodybuilding-Funschonär.

Kiek ok bi: Klok, Clock, Clog, Klocke.
Klock (Tiet)

De **Klock(e)**, besunners westföölsch ook **Uhr** (westmönsterl. ook **Ühr**, oostwestf. **I(u)wer** oder **Öbber**) is een Warktüüch, datt een de Tiet aflesen kann. Freuger güng dat blots över de Klocken vun de Karken. De harrn för jede Stünn eenmol bimmelt. Un denn wüssen de Lü, wo laat dat weer.

Dat gifft veele ünnerscheedlich Konstrukschoonen för Klocken, t.B.
* de Waterklock, bi de Water ut een Ketel dröppt
* de groten Klocken an den Karktoorn, wat de ersten weern, de mit een Pendel werkt harrn,
* de Taschenklock, de vun den Nörnberger Peter Henlein baut weer
* de Chronometer, wat een Klock is, de besünners nipp un nau geiht
* de Armbandklock, de een an den Arm dragen kann
* de Quarzklock, de een Quarz hett, de swingen deit
* de Funkklock, de sick sülvens stellen deit.
* de Atomklock, de dat Swingen vun Cäsium-Atomen utnütt un de nauste is

## Biller

Bild:Clock op Platt.jpg|Klock op Platt
Bild:IWC GST ref. 3707 - dial.jpg|verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:IWC_GST_ref._3707_-_dial.jpg|Armbandklock
Bild:24 hour analog clock rua 24 horas curitiba brasil.jpg|verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:24_hour_analog_clock_rua_24_horas_curitiba_brasil.jpg|24-Stunnen-Klock
Bild:Lier Zimmertoren.JPG|verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Lier_Zimmertoren.JPG|Toornklock (üm 1920) in Lier (Belgien)
Bild:Eisenuhr USK.jpg|verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Eisenuhr_USK.jpg|Ole isern Klocke
Bild:Atomuhr-CS2.jpg|verweis=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Atomuhr-CS2.jpg|Ene Cäsium-Atoomklock vun de PTB in Bronswiek


## Weblenken

* ''Clockspots.com'' Weltwiede Klockendatenbank
* Düütsch Klockenmuseum (hoogdüütsch)
* Internatschonaal Klockenmuseum in La Chaux-de-Fonds (fransch)

## Nawiese
Kruut

Een **Kruut** (n., pl. Krüüt, Krüüter, Krüüters) is een Plant, de greun is un keen Holt hett. Dat heet, dat een Kruut ook lütter is as een Boom.

In de Keuk is een Kruut een Deel vun de Planten, de in dat Eten kümmt, dat dat beter smeckt. Kann ook een Mixtur ut verscheeden Krüütern sien, t.B. Aalkruut. Ook för de Medizin sünd de Krüüter vun Belang, een ganzen Deel sünd good as Medizin.
Wekendag

As Wekendag meent wi de Daag vun de Week. 

Dat sünd söben:
# Maandag
# Dingsdag
# Middeweken
# Dunnersdag
# Freedag
# Sünnavend, Sünnobend, ook Saterdag
# Sünndag

## Wo de Naamen herkommt

De Wekendaag sünd Lehnöversetten von de toeerst babylonschen Naamen. De söben Daag in de babylonschen Week weern na de Wannelsteerns (Planeten) nöömt, de een ahn Kiekrühr sehn kann (Sünn, Maand, Mars, Merkur, Jupiter, Venus, Saturn). To de Tiet weern de ok as Gödder ansehn.

De Naamen un de Gloov sünd dör Vermiddeln von de Juden na de Greeken un Röömers bröcht un von jüm övernahmen worrn. As de Germanen in dat 4. Johrhunnert disse Naamen höört hebbt, nöömen se jüm eenfach na de entsprekend germanschen Gödder üm. In den Tog von de Christianiseeren is later denn versöcht worrn, de heidnisch Naamen wedder trüchtodrammen. Dat hett aver blots bi den Middeweken un den Sünnavend funktschooneert.
Kieker

**Kieker** betekent

* Minsch, de kiekt, to’n Bispeel op dat Watt, wat en Wattenkieker is, oder en Spökenkieker,
* optisch Warktüüch, wo een dörkiekt, un wat Saken, de wied weg sünd, grötter wiest: Kieker (Optik), to’n Bispeel en Spektiv,
* Schoolblatt vun dat Gymnasium Pasewalk.
Kieker (Optik)

De **Kieker** (m., pl. -s) is in de Optik en Warktüch, wat Saken, de wiet weg sünd, grötter maakt. Dat gifft ünnerscheedlich Oorten vun Kiekers:
# för een Oog, dat warrt ok Feernrohr oder in sünnere Booort ok Spektiv nöömt
# för twee Oogen, dat ok as Feernglas betekent warrt.

Dat Bild, wat en Kieker gifft, is
# normal bi de Kiekers för den Bruuk op de Eer
# ümdreiht bi veele Kiekers för dat Ankieken vun den Heben (Teleskopen)

Kiekers hebbt tomindst twee Linsen, en lütte bi dat Oog (dat Okular), wo en rinkiekt, un en grote an dat anner Enn (dat Objektiv).

Wat een Kieker utmookt, kann en to’n Deel an de Tallen rutkregen, de dor opsteiht. Wenn en Kieker t.B. 8x32 hett, denn heet dat, dat he dat Bild 8 mol grötter mookt un dat de gröttere Lins 32 mm Dörmeter hett.
Mess

**Mess** betekent

* Mess, Warktüüch to’n snieden,
* Mess, dat, wat dat Veehtüüch achtern rutlaat,
* Mess, en Musikstück,
* Mess, Drepen vun Lüüd, wo dat ne’e Woren un annern Kraam antokieken gifft.

**Mess** is de Familiennaam von

* Adolf von Mess (1875–1916), düütschen Klassischen Philoloog,
* Filip Mess (* 1976), düütschen Sportwetenschopper,
* Geoffrey Mess (1960–2014), kanaadschen Mathematiker,
* Karl Friedrich Mess (1921–2011), düütschen Flötenspeler.

Kiek ok bi: Mes.
Klabusterbeer

De **Klabusterbeer** is in de plattdüütschen Länner en Beteken för de lütten Murmelken, de sik dörch de rievende Bewegen twischen de Morsbacken entstahn. Kloor dat dat Schüüren von de Underwäsch op de Huut ok doran mit inslotten is. 

De Hoor un Fusseln von de Underwäsch maken bi de Lüü, de veel to furts to'n Topp gahn un ok süs in eern Leven veel to snell lopen möten, dat se kene Tiet hem sik den Achtersteven genögend to sööbern. Wenn de Lüü so laat damit umgahn, kann dat to dullen Smarten un ok to echten Krankheiten von den Mors warn.

Dat givt welch Lüü, de glöven, dat dat Dragen von Latex-Underwäsch un dat Rasieren von dat Morshoor oder fusselfrieet un düürstet Klopapeer de Klabusterbeern dorvon avhollen, sik to billen. Över dat is blots Seemannsgorn. En Mittel gifft dat blots, um de Dinger nich upkamen to loten, un dat is den Mors gründlich rein to maken.
Maandag

De **Maandag**, ook **Moondag**, **Maondag** oder **Moandag** schreven, oder ook **Mandag**, **Mondag**, **Mundag**, is en Weekdag, un twors de eerste na de DIN 1355 un de twede na de christlich-jöödsche Tellwies. 

Dat Woord kümmt vun den Maand. Maandag is so to seggen een Översetten vun den latienschen Dagnaam *dies lunae*, wat *dag vun den Maand* heet.

Aver dat gifft ok en anner Verklaarn: Dor weer ok en germanschen Gott *Man*, vun den schall na en Interpretatschoon ok de Naam Germanen vun af komen.
Dingsdag

De **Ding(e)sdag**, ook **Deensdag** oder **Diensdag**, **Dinskedag, Dinsdag** un **Diesdag**, is een Weekdag, un twors de twede na de DIN 1355 un de drütte na de christlich-jödsche Tellwies. 

Dat Woort kümmt vun den olen germanschen Gott Tys (Tyr), de meist so wat as de röömsche Gott Mars is. In de alemannschen Spraken heet de Dag Zaischdich oder ok Zischtig un op Ingelsch tuesday, wat op den olen Ziu henwiest.

Dat Teken för Deensdag is ♂, wat ok för den Mann un den Planet Mars steiht.
Middeweken

De **Middeweken** (ook **Medeweken**, **Gunsdag**, **Woensdag**, **Wunsdag**) is een Weekdag, un twors de drüdde na de DIN 1355 un de veerde na de christlich-jödsche Tellwies. 

Medeweken meent, dat de Dag mittenmang de Week liggen deit. Düssen Naam gifft dat siet dat 10. Johrhunnert. 

Na Gottfried Wilhelm Leibniz (Théodicée) harr de Dag freuger ook in'n Norden Wodansdag heeten. Keem vun den germanschen Gott Odin, de ook Wodan en Wotan heeten harr. Op Nederlannsch heet de Dag ook hüüt woensdag, op Ingelsch Wednesday. Bi de Namens Gunsdag, Woensdag un Wunsdag kanns dat hüüt ook noch op Platt marken.

## Weblenken
Dunnersdag

De **Dunnersdag**, ok **Dörndag**,**Donnersdag** un **Dundersdag** naamt, is en Weekdag (Wekendag), un twors de veerde na de DIN 1355 un de föffde na de christlich-jödsche Tellwies. 

Dat Woort kümmt vun den olen germaansche Gott Donar, de vun den Eekboom, de för den Dunnerslag tostannig weer.
Freedag

De **Freedag** oder **Friedag** is een Weekdag, un twors de föffde na de DIN 1355 un de sossde na de christlich-jödsche Tellwies. 

De Naam kümmt vun de germansche Göttin Freya oder vun Frigg, de Fro vun Odin.
Sünnavend

De **Sünnavend**, ok **Sunnavend** oder **Saterdag**, **Satersdag**, **Saatsdag** oder **Saastdag**, is en Weekdag, un twors de sosste na de DIN 1355 un de söbente na de christlich-jödsche Tellwies. 

De Naam *Sünnavend* kümmt dorvun dat dat de Avend vör Sünndag is. De Naam *Saterdag* kümmt vun den Saturn, wat en Gott vun de olen Römers weer, un twors vun de Bueree.

De Naam Saterdag ward besünners in Ostfreesland un Westfalen bruukt (vergliek ingelsch: Saturday, nedderlandsch-plattdüütsch: zaoterdag, nedderlandsch: zaterdag), de Naam Sünnobend in Hamborg, Sleswig-Holsteen, Noord-Neddersassen, Mekelnborg un süns.
Sünndag

De **Sünndag** oder **Sunndag** is een Weekdag, un twors de söbente na de DIN 1355 un de eerste na de christlich-jödsche Tellwies. 

De Naam kümmt vun de Sünn. 

Bi de Christen is dat de hilligste Dag vun de Week. Dat kümmt dorvun, dat Jesus Christus an düssen Dag vun de Doden opstahn is.
Tiet

De **Tiet** is een vun de Dimenschoonen vun de Welt. As wi dat weet, hett se - anners as anner Dimenschoonen - en Richt. Dat kümmt, üm dat Tiet dat Produkt is vun Bewegen un Verännern, nauer seggt, vun Ornen na Unornen. (Chaostheorie) Un dorüm seggt wi ok *de Tiet de löppt*. 

Meten warrt de Tiet mit de Klock. Indeelt warrt se in
* Johrhunnert
* Johrteihnt
* Johr
* Maand
* Week
* Dag
* Stünn
* Minuut
* Sekunn
De Sekunnen warrt denn noch wieder indeelt in Millisekunnen, Mikrosekunnen, Nanosekunnen un so wieder.

Fröher harrn de Minschen glöövt, dat de Tiet jümmers fast aflöppt. Albert Einstein harr denn rutkregen, dat dat gor nich so is. Na de Relativitätstheorie löppt de Tiet nich so gau, wenn een sik sülvens gau bewegen deit. Dat is al vun den Astronauten in de Ruumfohrt nawiest worrn. De ehr Klocken güngen nich so gau as de op de Eer. Aver dat düsse Effekt een länger leven laat, dorför mutt een meist so gau as dat Licht ween.

De Begreep Tiet hangt ok mit de Tied tosamen. Dat is dat Afwesseln vun Ebbstroom un Floot. Vun en Floot na de nächste sünd dat en beten över söss Stünnen. Kannst meist dien Klock na stellen. 

## Kiek ok bi
* Tietrebeet
EM

**EM**, **Em** oder **em** is afkört för

* Elektromagnetismus,
* Europa-Meesterschap,
* Elektronen-Mikroskop,
* Elektromigration bi elektrisch Leiderbahnen,
* Erythema migrans in de Medizin,
* bi de Iesenbahn för en Middelwagen vun en Driefwagen-Tog,
* den ASCII-Code 25, *end of medium*,
* den E-moll-Akkord in de Musik,
* bi HTML för den em-tag, ,
* bi Perfessers dorför, dat se ut de Plicht sünd (emeritus).
Bundsland

En **Bundsland** is en Land vun en föderativen Staat. Anners seggt, en Deelstaat. Dat heet en Rebeet, wat en egen Regeren hett un wisse Saken sülvs regeln deit. 

Bunnslänner gifft dat nich blots in Düütschland, man ok in vele annere Staaten, as to’n Bispeel in Öösterriek. Jüst so as en Bundsland is en Kanton in de Swiez, en Bundsstaat in de USA un en Provinz in de Nedderlannen. 

## Bundslänner in Düütschland

* Sleswig-Holsteen (15)
* Hamborg (6)
* Mekelnborg-Vörpommern (8)
* Neddersassen (9)
* Bremen (5)
* Brannenborg (4)
* Berlin (3)
* Sassen-Anholt (14)
* Sassen (13)
* Döringen (16)
* Hessen (7)
* Noordrhien-Westfalen (10)
* Rhienland-Palz (11)
* Saarland (12)
* Baden-Württemberg (1)
* Bayern (2)

## Bundslänner in Öösterriek
* Vorarlberg
* Tirol
* Soltborg
* Kärnten
* Steiermark
* Nedderöösterriek
* Böveröösterriek
* Wien
* Borgenland
Kiel (Mehrdüdig Begreep)

**Kiel** betekent

* Kiel, Hööftstadt vun Sleswig-Holsteen,
* Kiel, ünnerste Deel vun en Schipp,
* Kiel, en Steernbild,
* *[[Stadt Kiel]]*, Passageerschipp, dat 1934 boet weer,
* Fedderkiel, de lange runne Deel in de Mitt vun en Vagelfedder,
* Kiel, Stadtdeel vun Antwerpen,
* Kiel, Oort in Wisconsin, USA,
* Kiel, Barg in’t Vogtland, Sassen.

**Kiel** is de Familiennaam von

* Adolf Kiel (1865–1901), düütschen Verleger un Schriever,
* Alfred Heinrich Kiel (1878–1954), düütschen Politiker,
* Clemens August Kiel (1813–1871), düütschen Kumponist, Vigelienspeler un Dirigent,
* Edith Kiel (1904–1993), düütsche Filmeditorin, Dreihbookschrieverin un Speelbaasfro,
* Ellen Kiel (* 1959), düütsche Biologin,
* Ernst Kiel (1924–2016), düütschen Pädagoog un Politiker,
* Ewald Kiel (* 1959), düütschen Pädagoog,
* Friedrich Kiel (1821–1885), düütschen Komponist,
* Friedrich-Wilhelm Kiel (* 1934), düütschen Politiker,
,
* Helga Kiel (* 20. Johrhunnert), düütsche Verbandsfunkschonärin,
* Johann Gottfried Kiel (1717–1791), düütschen Maler,
* Karl Kiel (1905–1974), düütschen Pädagoog un Politiker,
* Katharina Kiel (* 1992), düütsche Footballspelerin,
,
* Machiel Kiel (* 1938), nedderlandschen Kunsthistoriker,
* Niklas Kiel (* 1997), düütschen Basketballspeler,
* Richard Kiel (1939–2014), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Robin Kiel (* 1987), düütschen Biathlet,
* Sid Kiel (1916–2007), süüdafrikaanschen Löper,
* Uwe Kiel (* vör 1975), düütschen Archivar un Historiker,
* Walter Kiel (1907–1986), düütschen Volksweert, Wetenschopper un Schriever,
* Wilhelm Kiel (1850–na 1918), düütschen Koopmann, Goodsbesitter un Politiker.