open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maren (Roman)

**Maren – En Dörpromaan ut de Tiet von 1848/51** is en plattdüütschen Roman vun Johann Hinnerk Fehrs. Fehrs hett mehr as 20 Johr an em schreven ehrdat he 1907 bi Lühr & Dircks in Garn rutkamen is. In de Johren achterna hett dat Book en ganze Reeg Oplagen sehn un warrt to de bedüdensten Warken vun de plattdüütsche Literatur tellt.

Jan Poortman hett dat Book ok as *Marrechien – een dörpsroman* op Drentsch översett.

## Literatur

* Walter Jensen: *J. H. Fehrs' Erzählungstechnik im Roman „Maren“ und den größeren Novellen.* Dissertatschoon, Hamborg 1923

## Weblenken
Winter-Sösseck

Dat **Winter-Sösseck** is en opfallig Konstellatschoon vun helle Steerns vun eerste Grött in’t Rebeet vun’n Himmelsäquater. De Steerns sünd op de nöördlichen Eerdhalfkugel in’n Winter to sehn, worop ok de Naam hendüüt. Dat Winter-Sösseck is keen offiziell Steernbild, man sett sik tohopen ut Steerns ut verscheden Steernbiller. 

In’n Klockenwiesersinn warrt de nafolgend Steerns to das Sösseck rekent:
* Capella in’n Föhrmann
* Aldebaran in’n Bull
* Rigel in’n Orion
* Sirius in’n Groten Hund
* Prokyon in’n Lütten Hund
* Castor un Pollux in’n Tweeschen

Vun Middeleuropa kann dat Winter-Sösseck in de Maanden Januar bit März avends af Klock teihn MEZ ankeken warrn. Man ok in’n Harvst is dat Sösseck all to sehn, man denn in de tweete Nachthälft.

Dat Winter-Sösseck is nich ganz regelmatig, tomal in’n Tweeschen ok twee Steerns to dat Sösseck rekent warrt. De Steernbiller Tweeschen un Orion warrt kumplett vun dat Sösseck inslaten. Vergleken mit dat Sommer-Dreeeck, dat Harvst-Veereck oder dat Fröhjohrsdreeeck makt disse Konstellatschoon ’n lütt beten verbagen Indruck, is aver dör de Helligkeit vun de bedeeligten Steerns opfallig un licht to finnen – sülvst in grote Städer mit jemehr Lichtversmudden dör de Stratenbelüchten usw.

Mit en goden Kieker sünd in’t Rebeet vun’t Winter-Sösseck en poor intressante Objekten to bekieken: In’n Orion liggt t.&nbsp;B. de Orionnevel un in’n Bull de beiden hellen apenen Steernhopens vun de *[[Plejaden (Astronomie)|Plejaden]]* (*Sövensteerns*) un de Hyaden, beid mit tomindst 100 Steerns. Twee wietere Steernhopens sünd M35 in’n Tweeschen un M41 in de Neeg vun Sirius. In’n Bull liggt wieter de Kreeftnevel (M1), wat en Planetaarschen Nevel is, un süüdlich vun Pollux de planetaarsche Eskimonevel (NGC 2392).

## Kiek ok
* Winter-Dreeeck
Maren

**Maren** betekent

* *[[Maren (Roman)|Maren]]*, plattdüütschen Roman vun Johann Hinrich Fehrs,
* Maren, Vörnaam för Froonslüüd,
* Maren, Oort in de Gemeen Oss, Provinz Noordbrabant, Nedderlannen.
Kallichore (Maand)

**Kallichore** (ok *Jupiter XLIV*) is en vun de lütten buteren Maanden vun’n Planet Jupiter. De is an’n 6. Februar 2003 opdeckt worrn vun en Koppel US-amerikaansche Astronomen vun de University of Hawaii ünner dat Regeer vun Scott S. Sheppard. Nöömt is de Maand na de Nymph Kallichore ut de greekschen Mythologie. De vörlöpige Beteken vun den Maand weer toeerst **S/2003&nbsp;J&nbsp;11**, 2005 hett he sien hüütigen offiziellen Naam kregen.

## Ümloopbahn
Kallichore hett en Ümloopbahn in en middleren Afstand vun 24.043.000 km vun’n Jupiter. För een Ümloop bruukt he üm un bi 764 Daag, 16 Stünnen un 48 Minuuten. De Bahn hett en grote Exzentrizität vun 0,264 un is üm 165,5&nbsp;° gegen den Äquater vun’n Jupiter kippt. De Bewegen vun den Maand is also retrograd, dat heet, dat sik Kallichore gegen den de Richt vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn is liek as en poor annere Maandbahnen ok. Disse Maanden warrt dorüm tohopenfaat to de Carme-Grupp, nöömt na den gröttsten Maand ut de Grupp.

## Egenschoppen
Kallichore hett en middleren Dörmeter vun 2&nbsp;km un tellt dormit to de ganz lütten Maanden. De Böverflach vun den Maand wiest en Albedo vun blots 0,04 op – dat heet, dat blots 4 % vun dat infallend Licht wedder torüchstrahlt warrt. Dorüm is de Maand ok bannig düster. De Dicht warrt op ruchweg 2,6 g/cm³ schätzt. Dorut warrt vermodt, dat Kore vör allen ut Silikat-Steen opboot is. Ok dor is de Maand liek de annern ut de Carme-Grupp.
Santa Catarina (Distrikt)

**Santa Catarina** is en Verwaltensrebeet (*Concelho*) vun’t Eiland Santiago in de Republiek Kap Verde. De Concelho ümfaat blots de een Karkengemeen *Santa Catarina*.

## Geografie
De Distrikt liggt in’n Westen vun’t Hööfteiland Santiago un hett en Flach vun 243 km² mit en Inwahnertall vun knapp 50.000. Inricht worrn is de Concelho 1971. Santa Catarina liggt ungefähr 60&nbsp;km inn Noorden vun de kapverdsche Hööftstadt Praia. De Sitt vun de Verwalten is in de Stadt Assomada, de över en vun de wichtigsten Straten vun’t Eiland mit Praia in’n Süüden un mit Tarrafal in’n Noorden verbunnen is.

De Daalrebeden warrt för’n Ackerbo nütt, man de gröttste Deel vun’n Concelho warrt vun Bargland innahmen, sünners vun den Pico da Antónia un vun’t Naturschuulrebeet Serra Malagueta, mit sien schöön Natur un sünner Barglandschap. De Rest is Grasland mit Buschwark un en poor lütte Wooldstückens, de vör allen in de högeren Lagen antofinnen sünd. 

## Weertschap
De Hööftborn för’t Inkamen is de Bueree. Ruchweg 86&nbsp;% vun de Inwahners leevt in ländliche Rebeden, so dat de Produkschoon vör allen in Ackerbo un Veehtucht liggt. Dat gifft Rindveeh, Vagelveeh, ’n beten Fischeree un Enkelthannel. Santa Catarina is ok bekannt as de „Koornkamer vun Kap Verde“ un stellt en bedüdenden Markt för de Eilannen dor. De städtschen Inwahners leevt meist all in Assomada. 

## Wat en sik ankieken schüll
Blangen de schöne Natur gifft dat in den Concelho den *Jardim Botânico*, also en Botaanschen Gorrn – den eenzigen vun de helen Republiek Kap Verde. In’t kulturell Zentrum vun Assomada is butendem en Museum to finnen, dat sik *Museu da Tabanca* nöömt.

## Beropen Lüüd
* António Mascarenhas Monteiro (*1944), Präsident vun Kap Verde in de Tiet vun 1991-2001.
* Ivone Ramos (*1926), Schrieversche

## Weblenken
* offiziell Websteed (port.)
* Museu da Tabanka (port.)
São Domingos (Distrikt)

**São Domingos** is en Verwaltensrebeet (*Concelho*) vun de Republiek Kap Verde. De Distrikt liggt in’n Süüden vun’t Hööfteiland Santiago, nöördlich vun’n Concelho Praia. Dat Rebbet ümfaat de twee Karkengemenen *Nossa Senhora da Luz* un *São Nicolau Tolentino*.

## Geografie
De Concelho São Domingos hett fröher to den Distrikt vun Praia höört, man dat geev Problemen, de groote Hööftstadt Praia as ok gliektietig de ländlichen vun Bueree prägten Dörper to verwalten.

In’n Concelho São Domingos gifft dat twee grote Straten, wovun een 2004 jüst eerst verbredert un asphalteert worrn is. De beiden gröttsten Öörd in dissen DIstrikt sünd São Domingos, woneem ok de Verwalten ehrn Sitt hett, un Praia Baixo. São Domingos sülvst hett ruchweg 13.000 Inwahners un is dormit de gröttste Oort, wiet vör de annern Dörper as Água do Gato, Achada Banana un Rui Vaz, dat an de Kant vun en 1&nbsp;km hooch Kliff liggt över Ribeirão Galinha.

De Tourismus speelt in dissen Concelho keen grote Rull un konzentreert sik vör allen op Rui Vaz un Praia Baixo. Weertschopplich hangt aver allens sünners an de Bueree. De Ackerflachen in dit Rebeet hebbt röder Boddens as annerswo op dat Eiland. Bito is de Grundwaterspegel hier wat höger dör dat aflopend Regenwater vun den middleren Part vun’t Eiland. De westliche Grenz warrt vun piele Felsens bestimmt, woneem blots wenig Regen fallt. In dat Rebeet is Ackerbo praktisch nich möglich.

## Wahnsteden
*Achada Banana
*Água do Gato
*Praia Baixo
*Rui Vaz
*São Domingos
Prokyon

**Prokyon** (vun’t gr.: *προκύον* „vör den Hund“; ok *Elgomaisa*, *Algomeysa* oder *Antecanis* nöömt) is de hellste Steern in’t Steernbild Lütt Hund. Dormit hett he ok de Bayer-Beteken α Canis minoris. De greeksche as ok de latiensche Naam heet *vör den Hund*, wat dorop hendüüt, dat Prokyon vör den „Hundssteern“ Sirius opgeiht. Prokyon warrt to dat Winter-Sösseck rekent un gliektietig ok to dat Winter-Dreeeck.

## Physikaalsch Egenschoppen
Prokyon is ruchweg 11,2 Lichtjohren wiet vun de Sünn weg un tellt dormit to de sünnnöögsten Steerns. Jüst as Sirius is ok Prokyon en Dubbelsteern. De Hööftsteern warrt as *Prokyon A* betekent. Dat is en witt-gelen Hööftregensteern mit de Spektralklass F5 un en schienbor Helligkeit vun +0,38m. Vun’n Dörmeter liggt he bi 1,86 mol den Radius vun de Sünn un hett dorbi de annerthalffache Masse. Prokyon hett de 7,73-fache Lüchtkraft vun de Sünn. Dat Öller is üm un bi 1,7 Milliarden Johr.

De Bisteern hett de Beteken *Prokyon B*. Dat is en Witten Dwarg mit en schienbor Helligkeit vun +10,7m un de Spektralklass DA. De Ümlooptiet vun dat Dubbelsteernsystem liggt bi 40,82 Johren.

Prokyon is vun den Satelliten MOST utmeten worrn, wobi keen Oszillatschonen (Ännern vun de Helligkeit) nawiest warrn künnen. Disse Oszillatschonen schülln an sik bi so nöömte Steernbevens to meten wesen, de bi Prokyon vermoodt worrn weern.
Klitorisvörhuut

De **Klitorisvörhuut** (lat. *Praeputium clitoridis*) is en Sliemhuutfalt, de bi Fronslüüd de Ekel (*Glans clitoridis*) vun de Klitoris ümgeven deit. De Vörhuut stellt en ventral Utwieten vun de Lütten Schaamlippen dor un kann anatomisch as Deel vun jem ansehn warrn. De Klitorisvörhuut is dat lieke bi de Fro as dat de Vörhuut vun Pint bi’n Mann is. Ok de Funkschoon is gliek, neemlich de Ekel, de dorünner liggt, to schulen.

## Gestalt
Bi Fronslüüd kann de Klitorisvörhuut ganz verscheden utprägt wesen in’n Sinn vun Form un Grött – anners as bi de Mannslüüd. Wiel de Ekel bi Fronslüüd mit stark utprägte Klitorisvörhuut vullstännig verdeckt is un ok dör Torüchschuven nich freeleggt warrn kann, liggt de bi annere deelwies oder ok völlig free. Se kann in’n Normaltostand vullstännig vun de Groten Schaamlippen verdeckt wesen, oder ok dortwüschen rutkieken.

Bi de meisten Söögdeerten is de Klitorisvörhuut mit de Ekel verwassen, man bi Peerd un Hunnen ümgifft de Vörhuut en lütte Kuhl (*fossa clitoridis*), woneem de Ekel binnen freeliggt.

## Modifikatschonen

Dat Klitorisvörhuutpiercing is de verbreedste Form vun Intimpiercings bi Fronslüüd. Faken is ok dat meent, wenn vun  en Klitorispiercing snackt warrt, wat dat ok gifft, man veel rorer.

Liek de Besnieden bi Mannslüüd (Zirkumzision) kann ok bi en Fro en Besnieden, also dat Wegmaken vun de Klitorisvörhuut, vörnahmen warrn. Normalerwies gifft dat dorför aver keen medizinschen Grund, höchstens wenn de Vörhuut to drang is. Fakener warrt de Ingreep aver, jüst so as bi de Schaamlippenverlüttern, rein ut kosmetisch Grünnen maakt.

Dat is ümstreden, wat de Operatschoon en Effekt op dat Lustgeföhl hebben kann. Wieldat en poor Studien positive Effekten bi Fronslüüd mit Orgasmusstören funnen hebbt, sünd bi annere Studien keen Ünnerscheeden nawiesbor wesen.

## Borns
Marguerite Monnot

**Marguerite Monnot** (* 28. Mai 1903 in Decize (Nièvre); † 12. Oktober 1961 in Paris) weer en franzöösch Komponistin un Konzertpianistin.

Monnot fung hör Karriere mit 3 Johren an, mit 16 Johren hett se an dat Pariser Konservatorium studeert.  As se 22 Johr old weer, hett se sück mehr för Chansons interesseert. 25 Johr lang hett se mit Édith Piaf tosommen arbeid, un för de groote Leeder as Hymne à l’amour komponeert. Mit dat Musical Irma la Douce kunn se hör internatschonal Ansehn wieder utboen.
Huusrott

De **Huusrott** is ümbi 16 bet 23 cm long. Dörtau kummt noch een Steert, de ok ümbi 20 cm long is.

## Rebeet

De Huusrott lewt ümbi öwerall. In Noorn vun Europa un in Amerika is sei åver man roor.

## Beschriewung

Dat Dirt hett eenen swatt behorten Lief, weker an de Ünnersied een betten heller is. Butendem hett sei eenen longen Steert un grote Uhren.

De Huusrott warr männichmol ok as Schipprott odder Dackrott beteiken. Sowol op den Schipp as ok up den Dack lewt sei gerne. Eene Koppel vun Rotten warr vun een dominanten Männiken un vun drei dominanten Wiewern anfäurt. Dat sin denn mehrstens an de 60 Rotten. Besonners de Wiewer sin üterst agressiv un köönt ehr Rebeet longe verdeffundeeren, wenn een Indringling kummt. As Wåpen bruken sei dörför ehre longen scharpen Krallen.  Huusrotten gellen as gaude Kledderer, sei köönt sogor öwer ganz lütte Drahte kleddern. 

Rotten sin Öwerdräger vun Süken un sau hewwt sei in den lesten dusend Johren wol mehr Minschen doodmookt as alle Krieje un Revolutschoonen tausoom. De Beister lewen hüte fåken in Afhängichkeit vum Minschen un möökt dörbi oft mehr tau Schanne, as sei freeten.

## Borns

* Mike un Peggy Briggs: *Tiere.* Parragon, Atlantic Publishing

## Weblenken
(1133) Lugduna

**(1133) Lugduna** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 13. September 1929 vun de nedderlandsch Astronom Hendrik van Gent in Johannesburg opdeckt wurrn is.

De Naam is de weiblich Foorm vun de latiensch Naam *Lugdunum*. *Lugdunum Batavorum* steiht för de nedderlandsch Stadt Leiden. Dat kann aber ok wesen, dat de franzöösch Stadt Lyon meent is.
Hendrik van Gent

**Hendrik van Gent** (* 1900; † 29. März 1947) weer en nedderlandsch Astronom.

He leef un arbeid lang Tiet in Johannesburg (Süüdafrika), um den süüdlichen Steernenhimmel beter erforschen to können. Enn’ vun de 20er Johren bit Anfang vun de 30er Johren von dat 20. Johrhunnert hett he somit 39 Asteroiden opdeckt, dorünner ok de nah hüm sülvst nöömt Asteroid 1666 van Gent.

Dorneben hett he ok noch dree Kometen mit opdeckt, nämlich C/1941 K1 (van Gent), C/1943 W1 (van Gent-Peltier-Damaica) und C/1944 K2 (van Gent).

He is temelk jung an een Hartinfarkt storven.
List vun de Asteroiden/2001–2500

__NOTOC__
De nafolgend Tabell is en Deel vun de List vun de Asteroiden. De Ziffern bi’n Naam geevt de Folg vun jemehr endgelltig Katalogiseeren an. Se deent togliek as Nummern to’n Identifizeeren un sünd Bestanddeel vun’n Naam vun elk Asteroid.

## Legenn

## Asteroiden vun Nr. 2001 bit 2500
**[[#001|2001-2100]] &nbsp; [[#002|2101-2200]] &nbsp; [[#003|2201-2300]] &nbsp; [[#004|2301-2400]] &nbsp; [[#005|2401-2500]]**

## Kiek ok

*Alphabetische List
*Naams vun Asteroiden un Kometen
Twistetal

**Twistetal** is ene Gemeende in’n Landkreis Waldeck-Frankenberg in’n Noordwesten vun Hessen.

Zentrum vun de Gemeend un Sitt vun de Verwaltung is Twiste.

## Geografie

De Gemeend Twistetal liggt bi söss Kilometer süüdwesten Orolsen. Dör de Gemeen flütt de Twiste.

### Oortsdelen

De Gemeend Twistetal besteiht ut söven Oortsdelen:

* Berndrup
* Ellerkusen
* Gemmecke
* Müllsen 
* Nidder-Woaroldern
* Öbber-Woaroldern 
* Twiste

### Navergemeenden

Navergemeenden sünd (optellt mit de Klock): In’n Noorden un Oosten de Stadt Orolsen, in’n Süüdoüsten de Stadt Waldeck, in’n Süüdwesten de Stadt Körbach un in’n Westen de Gemeend Diemelsee.

## Politik
### Gemeindevertretung

Bi de letzten Kommunalwahlen is dit rutkamen:

## Verkehr
Dör Twistetal geiht en Afsnitt vun de Bundsstraat 252 vun Körbach na Orolsen. Twiste is denn ok Haltepunkt op de RE-Streek vun Kassel na Körbach.

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Wolfgang Lindow

**Wolfgang Lindow** (* 20. Dezember 1932 in Griepenbarg an de Reej; † 30. März 2020 in Bremen) weer en düütschen Germanisten un Volkskunnigen.

## Leven un Wark
Lindow is in Achterpommern boren. 1938 is he mit siene Ollern umtagen na Vörpommern. Vun 1939 bet 1945 hett he Scholen in Barth un Griepswoold besöcht. 1945 is he mit siene Familie na Mölln flücht. Bet 1954 hett he denn de Loonbörgsche Gelehrtenschool in Ratzborg besöcht un dor dat Abitur maakt. 1954 bet 1960 studeer he Historie, Volkskunn un Germanistik (dor speel Plattdüütsch en grode Rull bi). 1960 hett he an de Universität Kiel över dat Thema *Volkstümliches Sprachgut in der neuniederdeutschen Dialektdichtung* sien Dokter maakt. 1961 keem denn dat Staatsexamen in Düütsch, Nedderdüütsch un Volkskunn. 1957 bet 1975 hett he as wetenschoplichen Mitarbeider bi de Nedderdüütsche Afdelen vun de Universität Kiel mitmaakt. Dor weer he tomeist mit dat Middelnedderdüütsche Wöörbook togange. 1974 bet 1997 hett he de Geschäften vun dat INS in Bremen föhrt. He hettv al 1975 de Baasdörper Krönk vun Friedrich Ernst Peters rutgahn laten. Ok mit dat „Plattdüütsch-Hoochdüütsche Wöörbook“ hett he sik befaat. Tohopen mit Claus Schuppenhauer hett he de Plattdüütschen Narichten vun Radio Bremen up’n Weg bröcht. Lindow hett toletzt in Bremen leevt.

## Weblenken
* ''Trauer um Wolfgang Lindow (1932-2020).'' In: *plattnet.de*

## Footnoten
Swabern

**Swabern** (up düütsch *Schwaförden*) is ene Gemeende in den Landkreis Deefholt in Neddersassen. 
## Laag
Swabern liggt in'n Süden vun den Naturpark Wilshuser Geest, tämlich in de Midden twuschen Bremen un Minden. In de Gemeende sitt ok de Verwalten vun de Samtgemeende Swabern. Dor höört denn noch de Dörper Affinghusen, Ehrenborg, Neenkarken, Scholen un Sudwalde to. 

## Klima
Matig Seeklima regeert hier unner den Indruck vun en fochtigen Noordwest vun de Noordsee her. In'n Dörsnitt is dat in Swabern över dat Johr hen 8,5° - 9,0°C warm un dat gifft bi 700 mm Nedderslag. Twuschen Mai un August kaamt woll bi 20-25 Sommerdaag (Dat sünd Dage mit mehr as 25°C) tohopen. 

## Historie
Al in de jüngere Steentiet hett dat Minschen in Swabern geven. In de Römertiet hett dat nöördlich vun Swabern en Römerpadd geven, de vun de Werser bit na Freesland güng. Swabern süms is en Wohnsteed, as dat bi de Sassen begäng weer: As Parlen an'e Snoor staht de verstreihten Hööv langs de Straat. Üm 750 lä Swabern midden in dat Land vun den Stamm vun de Sassen. De ehr Ünnerstamm, de Engern harr sik dor Wohnsteden boot. Dat eerste Mol in de Geschicht is Swabern in dat Johr 1025 nömmt wurrn. Dormols stünn de Naam in en Urkunn vun den Greven Mito vun Minden an de Herren to Hoya. 

Bi den Dartigjöhrigen Krieg sünd de groten Hölter mit Böken un Eken ründ üm Swabern to afbrennt. Tovören weern de bruukt för dat Masten vun Swiene. Na den krieg hefft se denn dor Nadelbööm anplant, de fixer wassen döen. Man in de eerste Hälft vun dat 19. Johrhunnert hefft se so veel Holt verbruukt, dor sünd de Hölter al wedder afneiht wurrn. 

### Gloven
1525 is Swabern al evangeelsch-luthersch wurrn. Vun 1575 af an is dat Dörp mit Scholen tohopenfaat to ene Karkengemeen, wobi man beide Dörper eene Kark hebbt. De Kark in Swabern is en gootsch Bowark mit en Schipp un en Gewölv. Twuschen 1200 un 1500 is dor an boot wurrn. En Deel vun de Apsis un en Rundbagen an'n Toorn sünd al ut de Tiet vun de Romanik. Binnenin gifft dat allerhand Maleree to sehn. De is vun Wannermönke in dat 15. Johrhunnert utmaalt wurrn. Later sünd de överpöönt wurrn un eerst in dat 19. Johrhunnert hefft se jem wedder freeleggt. 

### Inwahners
To'n eersten Mol warrt in dat Johr 1583 wat över Swabern siene Inwahners schreven. In en Stüerlist steiht dor, dat dat üm un bi föfftein Hööv gifft un bi 80 Inwahners. Na den Tweeten Weltkrieg geev dat mit en Slag en groten Bulten Inwahners dorto un hüdigendags sünd dat bi 1.500 Lüde.

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise  

## Weblenken
*Websteed vun de Samtgemeende
Lichtjohr

Dat **Lichtjohr** is en astronoomsch Längeneenheit. Dat Lichtjohr is defineert as de Streck, de en elektromagneetsch Bülg as dat Licht in nipp un nau een Johr dör en Vakuum torüch leggt. Dat sünd ruchweg 9,5 Billionen Kilometer (9,5 · 1012).

Vun Naam her künn man glöven, dat dat Lichtjohr en Tieteenhet is, man dat is en Längenmaat. Bruukt warrt dat as Eenheit blots in de Astronomie. In’t Internatschonale Eenheitensystem is dat aver nich tolaten. Vun wegen de groten Strecken, de in de Astronomie und AStrophysik vörkamt, warrt dat dor aver wieter bruukt.

As Ünnerdelen vun’t Lichtjohr sünd ok de Eenheiten **Lichtsekunn** (~ 300.000 Kilometer), **Lichtminuut** (~18 Millionen Kilometer) un **Lichtstünn** (~1,1 Milliarden Kilometer) defineert. Disse Ünnereenheiten sünd över de Lichtsnelligkeit un de SI-Basiseenheiten Meter un Sekunn nipp un nau fastleggt. Dat Lichtjohr dorgegen kann op de Basis vun’t tropische, juliaansche, gregoriaansche oder dat siderische Johr fastleggt wesen. De Johreslängen vun disse Johren ünnerscheedt sik aver blots üm bit to 0,005 %, so dat de Johresdefinitschoon, de vör de Angaav gellt, eerst bi fiefstellig Nauigkeit vun Bedüden is. Na en Anraden vun de Internatschonalen Astronomschen Union is ünner den Begreep „Johr“ ahn wietere Angaven jümmer dat juliaansche Johr to verstahn.

## Ümreken
Een Lichtjohr is:
* 63240 AE (Astronoomsch Eenheiten)
* 0,3066 pc (Parsec)
* 9,461 · 1015 m, meist 9,5 Billiarden Meter, oder nauer:
** 9,460 528 191 · 1015 m betogen op’t tropische Johr (to de Epoch *[[J2000.0]]*),
** 9,460 536 207 068 016 · 1015 m betogen op’t gregoriaansche Johr (nipp un nau),
** 9,460 730 472 580 8 · 1015 m betogen op’t juliaansche Johr (nipp un nau) un
** 9,460 895 221 · 1015 m betogen op’t siderische Johr (to de Epoch *J2000.0*).

## Bispelen
* De Afstand twüschen Eer un Maand is in’t Middel ruchweg 1,3 Lichtsekunnen.
* De Afstand vun de Eer to de Sünn is in’n Dörsnitt ungefähr 500 Lichtsekunnen oder 8,3 Lichtminuuten. 
* De middlere Afstand vun’n Neptun na de Sünn is ruchweg 4 Lichtstünnen
* De Dörmeter vun’t Sünnsystem is ruchweg 150 Lichtstünnen.
* De Steern Proxima Centauri, de an’n neegsten to de Sünn is, is ungefähr 4,2 Lichtjohren wiet weg.
* De Melkstraat – uns Galaxie – hett en Dörmeter vun üm un bi 100.000 Lichtjohren.
* De Afstand to de neegsten Galaxie, den Andromedanevel liggt bi ungefähr 2,4–2,7 Millionen Lichtjohren.

## Kiek ok
* Astronoomsch Eenheit
* Parsec

## Borns
Jenny Agutter

**Jennifer Ann Agutter** (* 20. Dezember 1952 in Taunton, Somerset, Grootbritannien) is en britsche Schauspelersche.

## Levensloop
Jenny Agutter is de Dochter vun en britschen Offizeer. Se hett al in’t Öller vun twölf Johren eerste Insichten in de Filmkunst kregen in *East of Sudan*. Bekannt worrn is se later dör de Feernsehreeg *The Railway Children* vun de BBC. 1968 weer se vun Andrzej Wajda för sien Kinnerkrüüztogfilm *Gates to Paradise* besett na den Roman vun Jerzy Andrzejewski.

De eerste gröttere Rull harr se 1971 in *Walkabout*. In’t glieke Johr hett se ok en Rull in *The Snow Goose* övernahmen, för de se mit’n Emmy uttekent worrn is. Se weer in de 1970er Johren in vele wietere Filmen to sehn, to’n Bispeel in *Logan’s Run* un *Equus*, för den se vun de britschen Filmakademie as beste Nevendorstellersche ehrt worrn is. 1981 weer se in den Film *An American Werewolf In London* to sehn. Siet de 1990er Johren hett se denn vör allen för’t Feernsehn arbeit.

Agutter leevt in Cornwall un is siet den 4. August 1990 mit den sweedschen Hotelbesitter Johan Tham verheiraat. In’t glieke Johr keem ok jemehr Söhn op de Welt.

1984 hett Jenny Agutter den Fotoband *Snap: Observations of London and Los Angeles* rutbröcht. Se maakt sik jümmer mehr ok stark op karikativen Rebeet, ünner annern för de Mukoviszidoosstiftung, för Kreeftstiftungen un för Kinner ahn Dack över’n Kopp. Se sülvst driggt dat Mukoviszidose-Gen in sik.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Jenny Agutter hett för ehr Arbeit twee Filmpriesen wunnen un weer för twee wietere Priesen nomineert:
* 1972: den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Rutragend Nevendorstellerin in en Feernsehdrama* för *The Snow Goose*.
* 1978: den *[[BAFTA Film Award]]* in de Kategorie *Beste Nevendorstellerin* för *Equus*.
* 1981: den *[[AFI Award]]* (nomineert) in de Kategorie *Best Hööftdorstellerin* för *The Survivor*.
* 1982: den *[[Saturn Award]]* (nomineert) in de Kategorie *[[Saturn-Pries för de beste Hööftdorstellerin|Beste Hööftdorstellersche]]* för *An American Werewolf in London*.

## Weblenken
Autonoe (Maand)

**Autonoe** (ok *Jupiter XXXVIII*) is en vun de lütten buteren Maanden vun’n Planet Jupiter. Opdeckt weer de Maand an’n 10. Dezember 2001, neemlich vun en Koppel US-amerikaansche Astronomen vun de University of Hawaii ünner dat Regeer vun Scott S. Sheppard. Nöömt is de Maand na de Figur Autonoë ut de greekschen Mythologie. Dat is de Süster vun Semele. De vörlöpige Beteken vun den Maand weer toeerst **S/2001 J 1**.

## Ümloopbahn
Autonoe löpt op en Ümloopbahn in en middleren Afstand vun 23.039.000 km vun’n Planeten. För een Ümloop bruukt he üm un bi 762 Daag un 12 Stünnen. De Bahn hett en bannig grote Exzentrizität vun 0,334 un is üm 152,9&nbsp;° gegen den Äquater vun’n Jupiter kippt. De Bewegen vun den Maand is dormit retrograd, dat heet, dat sik Autonoe gegen den de Richt vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn is liek as en poor annere Maandbahnen ok. Disse Maanden warrt dorüm tohopenfaat to de Pasiphae-Grupp, nöömt na den gröttsten Maand ut de Grupp.

## Egenschoppen
Autonoe hett en middleren Dörmeter vun üm un bi 4&nbsp;km un tellt dormit to de ganz lütten Maanden. De Böverflach vun den Maand wiest en Albedo vun blots 0,04 op – dat heet, dat blots 4 % vun dat infallend Licht wedder torüchstrahlt warrt. Dorüm is de Maand ok bannig düster. De Dicht warrt op ruchweg 2,6 g/cm³ schätzt. Dorut warrt vermodt, dat Autonoe vör allen ut Silikat-Steen opboot is. Ok dor is de Maand liek de annern ut de Pasiphae-Grupp.
Minnerstadt

**Minnerstadt** is dat Woort för en Oort, de nich so ganz as en Stadt gellen deit. In verscheden Gegenden in Düütschland, in Skandinavien un in Grootbritannien gifft dat verscheden Naams för düsse Minnerstäder. In Noorddüütschland heet se allgemeen Flecken, in Westfalen hefft se fröher den Naam Wigbold dragen, in Bayern weert se *Markt* nömmt. 

Dat wichtigste Recht vun de Minnerstadt weer fröher dat Marktrecht. Dor hüng dat mit tosamen, dat in so'n Oort beter Geld verdeent weern konn. Minnerstäder weern Hööftöörd up den unnersten Rang. Vun en Minnerstadt ut is dat Ümland versorgt wurrn mit allens, wat dat bruken dö. Tomeist finnt se sik in Gegenden, wo nich veel Lüde leven döen un wo de Weg na de neegste Stadt to wiet weg weer för de Buern. Hüdigendags hefft de Wöer för de Minnerstadt, so as de in verscheden Gegenden bruukt weert (Flecken etc.) bloß noch en histoorschen Sinn. 

## Kiek ok unner
*Wiekbild
* Flecken
Pasewalk

**Pasewalk** is een Stadt in den Landkreis Vörpommern-Griepswoold in Mekelnborg-Vörpommern un Verwaltensseet vun dat Amt Uecker-Randow-Tal för 15 ümliggen Gemeenden, sülvst aber nich amtsangehörig. De Stadt is en vun de 18 Middelzentren vun dat Land.

## Geografie
Pasewalk liggt an de oostelk Waterkant von de Uecker, twüschen Ueckermünder Heid un de Uckermark. 20 Kilometer in Oosten is de Grenze to Polen. 

### Nabergemeens
Von Norden as de Klock geiht: Viereck, Krugsdorf, Zerrenthin, Polzow, Fahrenwalde, Rollwitz, Papendorf, Schönwalde un Jatznick.

## Historie
Pasewalk weer in de Hanse. 
### Börgermeesters

* 1816-1847: Magnus Nathanael Günther
* 1848-1872: Johann Georg Ludwig Streuber
* 1872-1876: August Ferdinand Pagels
* 1876-1895: Carl Kujack
* 1895-1905: Albert Will
* 1905-1917: Wilhelm Prüter
* 1917-2. Juli 1937: Willy Peppler
* 1937-1942: Malsfey
* 1942: Klingbeil
* 1942-?: Hans-Heinrich Wentzlaff-Eggebert
* -2002: Wilfried Sieber (CDU)
* 2002-22. November 2013: Rainer Dambach (ahn Partei)
* 22. November 2013-Mai 2014: Gudrun Baganz (kommissarsch)
* siet Mai 2014 Sandra Nachtweih (* 1975), parteilos

## Attraktschonen
Dort gifft dat twee Toorns un twee Doren un ene historische Stadtmüer.

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Rainer Knaak (* 1953), Schachspeler
Flecken

**Flecken** is de Naam, de besunners in Noorddüütschland för ene Minnerstadt bruukt warrt. 

En Flecken liggt in de Midden vun de Dörper dor umto un is so wat as en Hööftstadt in'n unnersten Rang. He hett en poor Rechten, de de Stadt ok hett. Dat wichtigst dormank is dat Marktrecht. Bit 1885 harrn de Flecken in Neddersassen (dormols höör dat to Preußen to) to'n Deel en königlich Amt. In Sweden is de Naam för Flecken *köpning*, in Däänmark heet he *handelsplads*. Hüdigendags gifft dat Öörd mit den offiziellen Naam Flecken bloß noch in dree düütsche Bundslänner, dorto noch in de Swiez. 

## Neddersassen
54 Gemeenden in Neddersassen hefft den Titel *Flecken*, dormank is Langwedel mit bi 14.500 Inwahners de gröttst. De lüttjest Flecken is Wiedensahl mit bi 1.000 Inwahners. 

## Sassen Anholt

In Sassen-Anholt föhrt Apenburg, Calvörde, Diesdörp, Weferlingen den Naam *Flecken*.

## Hessen
Flecken in Hessen sünd de Marktflecken Villmar, bavenhen noch Mengerskirchen, Merenberg un  Weilmünster.

## Vörmalige Flecken in Sleswig-Holsteen
As Sleswig-Holsteen in dat Johr 1866 vun Däänmark na Preußen keem, dor geev dat dor noch alltohopen 25 Flecken. Lütt bi lütt sünd de denn alltohopen to en Stadt böört wurrn. Annere kemen na 1920 wedder na Däänmark torüch. De leste Flecken, de to'n Stadt maakt wurrn is, weer 1934 de Flecken Arnis. Vun dat Johr an geev dat in Sleswig-Holsteen keen Flecken mehr. 

Nich vu amtswegen warrt dat Woort Flecken ok noch bruukt in:

*Noordrhien-Westfalen: ü.a. Freudenberg, Bösingfeld
*Rhienland-Palz: ü.a. Katzenellenbogen
*Brannenborg: ü.a. Flecken Zechlin

## Swiez
Ok in de Swiez gifft dat Flecken, as Beromünster un Rothenburg in den Kanton Luzern

## Kiek ok bi
* Minnerstadt
* Wiekbild
* Gemeende
Gemeen (Düütschland)

In Düütschland is de politische **Gemeen** (ok  **Gemeende** oder **Kommune**) en staatlich Eenheit, de sik süms verwalten deit. Dorbi nümmt se vun al Verwaltenseenheiten in den Staat den ünnersten Rang in. 

## Allgemeen
De Gemeenden staht bi den Upbo vun de Verwalten vun unnen na boven an de unnerste Steed. Se höört al to en högern Rang to, also to’n Kreis, to’n Land oder to’n Bund. Dat gifft avers ok Gemenen, de weert nich vun en högere Steed ut verwalt’, man de nehmt süms ok den högern Rang in. So is dat bi de kreisfreen Städer oder Stadtkreisen un bi de Stadtstaten:
Radfeernweg Hamborg-Bremen

De **Radfeernweg Hamborg–Bremen** is an’n 16. April 2005 offiziell in Bedriev nahmen worrn.

En Vörlöper vun dissen Radfeernweg hett dat al siet de 1980er Johren geven. De Weg hett en Läng vun ruchweg 150&nbsp;km un is dörgahn mit Schiller kenntekent. In Bremen hett he’n Ansluss an den Werser-Radweg un in Hamborg an den Ilvradweg. De Radfeernweg kann ok as Afkörten för den Noordseeküstenradweg bruukt warrn. De Radweg is Deel vun de D-Route 7, de sülvst en Deel vun de EuroVelo-Route 3 (Pilgerweg) is.

Streckenwies hett de Radweg en teemlich slechten Boddenbelag ut losen Sand oder Koppsteenplaaster. Dat Föhren is dorüm op disse Afsnitten mit Fohrrööd mit smalle Riepens nich so goot. Vun wegen dat de Wind vör allen ut Westen weiht, is dat lichter, den Radfeernweg vun Bremen na Hamborg to beföhren, dat een den Wind in Rüch hett. Dat is sünners lichter för Radföhrers, de nich so öövt sünd. 

## Wegstreck
Von Hamborg ut föhrt de Radweg över den Landkreis Horborg (mit de Öörd Ehstörp, Hullnst un Heidenau), den Landkreis Rodenborg (mit de Öörd: Zittens, Heeßel un Zeven), dör den Künstleroort Hu’e in’n Landkreis Veern na Bremen.

## Literatur
**Radfernweg Hamburg-Bremen* Maßstab 1:50000 , 1. Oplaag. Bielefelder Verlagsanstalt, Bielefeld  März 2005 ISBN 3-87073-341-1

## Websteed
* Websteed to’n Radfeernweg
Sinus urogenitalis

De **Sinus urogenitalis** is en Vörlöperstruktur bi Embryos vun verscheden MIeg- un Geslechtsorganen.

Bi’n Minsch gifft dat bit to de föfften Week vun de Entwicklen noch keen Afgrenzen twüschen den Anal- un den Urogenitalkanal. Man snackt allgemeen vun en Kloaak. Wiel de föfften Week warrt de Kloaak dör dat vun kranial op ehr towassen *Septum urorectale* in twee Höhlen ünnerdeelt: den Anorektalkanal un den Sinus urogenitalis.

Ut den Sinus urogenitalis entwickelt sik:
* bi beid Geslechter: de Miegblaas un de Miegröhr (bi Mannslüüd blots to’n Deel)
* bi Mannslüüd: de Prostata (Vörstaherdrüüs), de Bulbourethraldrüse (Cowpersche Drüüs) un de *Utriculus prostaticus*
* bi Fronslüüd: de Vaginalepithel, Glandula vestibularis major (Bartholinsch Drüüs) un de Glandulae verstibulares minores
Scholen

**Scholen** is en Gemeen in den Landkreis Deefholt in Neddersassen.

## Laag
Scholen liggt in'n Süden vun den Naturpark Wilshuser Geest in de Midden twuschen Bremen un Ossenbrügge. De Gemeen höört to de Samtgemeen Swabern, de in de Gemeen Swabern sitten deit. 

## Politik
### Börgermeester
De ehrenamtliche Börgermeester Karl-Heinz Schwenn is an'n 9. September 2001 wählt wurrn. 

## Weertschup un Verkehr
Dör de Gemeen hen löppt de Bundsstraat 61. De geiht vun Bassen na Minden.

## Söhns un Döchter vun de Gemeende
In den hüdigen Oortsdeel *Vohrde* sünd boren wurrn:  

* 1872, 22. August, Diederich Logemann; † 15. August 1959 in Rathlosen, düütschen Politiker (DNVP), MvR
* 1907, 9. Juni, Fritz Logemann; † 24. September 1993, düütschen Politiker (DP, FDP), MvB, MvL (Neddersassen), Parlamentaarschen Staatssekretär bi'n Bundsministerium för Landweertschop

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Weblenken
*Websteed vun de Samtgemeende
*Websteed vun de Gemeende Scholen
Bornbössel

**Bornbössel** (Hoochdüütsch *Bahrenborstel*) is en Gemeende in'n Landkreis Deefholt in Neddersassen. Se höört na de Samtgemeende Karkdörp to. De sitt in Karkdörp bi Sulingen. 

## Laag
Baarnbössel liggt twuschen den Dümmer un dat Steenhuder Meer in de Midden twuschen Bremen un Minden. Bi 7 km in'n Süden vun de Gemeende liggt dat Grote Moor, in'n Noorden dorvun is dat Darlatenmoor. Nich wiet af in'n Noordwesten löppt en Afsnitt vun de Grote Aue hen.

## Oortsdelen
De beiden Delen vun de Gemeen sünd Holthusen un Baarnbössel. 

## Historie
To'n eersten Mol steiht in en Urkunn ut dat Johr 1380 wat vun Baarnbössel to lesen. Dormols heet dat *upp dem borne*. Dat Dörp höör dormols to dat Amt Uchte. Dat weer Deel vun de Graafschop Hoya. 1582 keem dat to de Landgraafschop Hessen. 1816 is dat denn na dat Königriek Hannober kamen un 1866 mit ganz Hannober na Preußen. 

## Politik
### Börgermeester
De ehrenamtliche Börgermeester Heinz Albers is an'n 9. September 2001 wählt wurrn. 

## Weertschup un Verkehr
De Gemeen liggt an de Bundsstraat 61. De löppt vun Minden hen na Sulingen.

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise  

## Weblenken
* Websteed vun de Samtgemeende Karkdörp
Peter Sematimba

**Peter Sematimba** (* groff 1958 in’n Kreis Bulemezi in Uganda) is en ugandschen Ünnernehmer.

Sematimba weer op dat King’s College in Budo. Nadem he mit 16 vun de School af is, hett he sik mit en lütte Eet-Bood sülvstännig maakt, in de he Mais-Snacks verköfft hett. Later is he na de USA gahn.

1993 is he na üm un bi veerteihn Johr ut de USA na Uganda trüchkehrt un hett dor in Kampala de Dungeon Studios opmaakt un weer DJ. He is Besitter vun Super FM. En groten Schandaal hett he mit sien Programm *Dr. Senga* utlööst, bi dat se junge Lüüd in Sexfragen beraadt hebbt. Dat Programm müss na Protesten afsett warrn. He hett aver ok annere Ünnernehmen in Kampala un ümto, hett en Ranch un en Fischexport, hett verschedene Medienünnernehmen för Radio- un Feernsehprogramm un hett mehr as 100 Lüüd in Lohn un Brood. Ok as christlichen Preddiger is he aktiv.

2006 weer he unafhängigen Kandidat as Börgermeester vun Kampala, hett aver gegen Haji Nasser Ntege Ssebagala verloren un is mit 40,3 % vun de Stimmen de Twete worrn.

Sematimba hett siene Fro an’n 13. Juni 1997 in Los Angeles heiraadt un hett mit ehr twee Döchter.

## Footnoten
Renate Delfs

**Renate Delfs** (* 27. März 1925 in Flensborg as *Renate Reeps*; † 14. Mai 2018 ok dor)) weer Schauspelerin un Schrieverin op Hooch- un Plattdüütsch.

Delfs is al siet de Johren 1960 an de Nedderdüütsche Bühn Flensborg as Volksschauspelerin aktiv un hett dor veel plattdüütsche Theaterstücken speelt. Siet Enn vun de Johren 1970 is se ok fakener in TV-Serien to sehn. Delfs hett aver ok Saken in un över dat Petuhtanten-Düütsch maakt.

## Filmografie (Utwahl)

## Warken
* *Von Peter Puff und Dickenissen. Eine ungewöhnliche Liebeserklärung an Flensburg.* ISBN 3-88042-955-3.
* *Ohaueha, was'n Aggewars.* ISBN 3-88042-721-6.
* *Sehnsucht ist darin. Reisebilder aus Schleswig-Holstein.* ISBN 3-88042-980-4.
* *Die Flensburger Petuhtanten.* (Audio-CD) ISBN 3-87651-261-1.
* *Renate Delfs vertellt plattdüütsche Märkens för groote Lüüd (Dat Hörbook).* (Audio-CD) ISBN 3-87651-311-1.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

* Doodsanzeig mit Gebortsnaam]

## Enkeld Nahwiesen
Ilse-Marie Voges

**Ilse-Marie Voges** (* 18. Januar1943 in Rist) is en Journalistin un Schrieverin op Hooch- un Plattdüütsch.

Voges is 1943 in Rist boren. Se is verheiraadt mit’n Journalist un Redaktör Detlef Voges. Se hebbt fief Kinner.

Voges arbeidt as fre’e Journalistin för de Kreiszeitung Syke un maakt dor Berichten ut de Region, Theaterkritik, Reisberichten un Reportaschen för dat Magazin zum Sonntag. Vun 1980 af an hett se Sünnavends de plattdüütsche Gloss *Us Ilse* in de Kreiszeitung maakt un bet hüüt över 1.350 Bidrääg in disse Gloss hatt.

In de Tiet vun März 1997 bet Oktober 1999 hett se bi 50 Bidrääg för de Reeg Hör mal’n beten to bi NDR 1 opnahmen. Un vun 1989 bet 2002 hett se elk Johr in’n Dezember Moderator bi’n *Plattdüütschen Talk in’n Roothuus* vun de Stadt Syke maakt.

För ehren Insatz för dat Projekt „Brücke der Hoffnung“ in de Bosnien-Help un för ehren langen Insatz för de plattdüütsche Spraak hett Voges 2007 dat Verdeenstkrüüz vun’n Neddersassischen Verdeenstorden kregen.

## Warken

* *Syker Sprüche-Kabinett aus Rat, Verwaltung, Ausschüssen und Ortsräten.* Syke 1985
* *Provinz-Eintopf. Sprüche und Geschichten aus Rat und Verwaltung.* Syke 1988
* *De lüttje Wintermuus un annere Vertellers.* Syke 1995
* *Tango mit Fritz. Vertellers - mitten ut’n Leeven.* Syke 1998

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

* Ilse-Marie Voges op Plattmakers Black

## Footnoten
Heinrich Kröger

**Heinrich Kröger** (ok woll *Hein Kröger* nömmt; * 1932 in Ohrenswohl) is en düütschen Paster un Schriever. He hett sik wetenschoplich mit Plattdüütsch in de Kark befaat.

## Leven un Wark
Kröger is upwussen in Ohrenswohl in den Landkreis Stood un in Postmoor bi Hornborg an de Elv. 1952 hett he sien Abitur maakt an dat Athenäum in Stood. Vun 1952 bit 1957 studeer he Theologie in Hamborg, Tübingen, Heidelbarg un Chöttingen. 1957 maak he dat 1. Examen, 1959 dat 2. Examen. Vun 1959 - 1994 weer he Paster an de Lutherkark in Soltau in de Lüümborger Heid. 1996 is he in Chöttingen to'n Dokter in de Theologie promoveert wurrn. 1972 - 1992 weer he Vörsitter vun de „Arbeitsgemeinschaft plattdeutscher Pastoren in Niedersachsen“, vun 1992 - 1998 föhr he dor de Geschäften. Vun 1990 - 2001 is he denn Vörsitter vun de nee Plattform Plattdüütsch in de Kark ween. Vun 2001 af an föhrt he dor de Geschäften. Bavento is he vun 1979 af an Vörsitter vun de „Freudenthal-Gesellschaft“ un höört ok to de Jury för den „Freudenthal-Pries“, de jedet Johr utgeven warrt. Denn is he ok noch Vörsitter vun’t „Forum Plattdüütsch Soltau-Fambossel (SFA)“. Siet 1979 gifft he de Tietschrift „De Kennung“ mit rut un siet 1992 de „Soltauer Schriften“.

## Wat he schreven hett
* Plattdüütsch in de Kark in drei Jahrhunderten, 4 Bännen, Chöttingen, 1996-2006

## Wat he (mit) rutgeven hett
* Plattdüütsche Predigten in us' Tied, 1977
* Plattdüütsch Lektionar, 1981
* Louis Harms, Honnig, 5. Uplaag, 1981, rutgeven vun H. Kröger
* Dat Licht lücht in de Nacht, plattdüütsche Predigten, 1986
* Ick löw, ik bin en Stück von di..., Winner vun den Freudenthal- Pries, 2002
Fortune

**Fortune** (franzöösch: Schicksal, Glück, Vermögen, in de Ümgangsspraak ok weertschopplich Spood) betekent ok

* Fortune, en Programm,
* Soldier of Fortune, Reeg vun Computerspelen.

**Fortune** is de Familiennaam von

* Brian Fortune (* 20. Johrhunnert), eirschen Schauspeler,
* Clayton Fortune (* 1982), engelschen Footballspeler,
* Dion Fortune (1890–1946), Okkultistin, Rooskrüüzersche, Theosoophsche un Schrieversche ut Wales,
* Frederick Fortune (1921–1994), US-amerikaanschen Bobfohrer,
* George Fortune (1931–2019), US-amerikaanschen Opernsänger,
* Heather Fortune, US-amerikaansche Flötenspelerin, Arrangörin, Kumponistin un Musikpädagogin,
* John Fortune († 2013), brietschen Komiker,
* Jonathan Fortune (* 1980), engelschen Footballspeler,
* Julie Fortune (* 1962), US-amerikaansche Schrieversche,
* Kristin Fortune (* 20. Johrhunnert), US-amerikaansche Ieskunstlöperin,
* Leah Fortune (* 1990), brasiliaansch-US-amerikaansche Footballspelerin,
* Marc-Antoine Fortuné (* 1981), franzööschen Footballspeler,
* Quinton Fortune (* 1977), süüdafrikaansch Footballspeler,
* Reo Franklin Fortune (1903–1979), US-amerikaanschen Anthropoloog,
* Robert Fortune (1812–1880), engelsch Goorner un Forscher,
* Robert Fortune, franzööschen Speelbaas,
* Robert Fortune Sanchez (1934–2012), US-amerikaanschen Geistlichen,
* Seán Fortune (1954–1999), eirschen röömsch-kathoolschen Preester,
* Sonny Fortune (1939–2018), US-amerikaanschen Musiker,
* Timothy Thomas Fortune (1856–1928), US-amerikaanschen Journalist un Börgerrechtler.
Fortune (Programm)

**<tt>fortune</tt>** is en programm, dat en tofällige Naricht ut en Zitatdatenbank utgifft. De mehrsten Utgaven vun fortune kaamt tosamen mit Zitaten vun beröhmte Lüüd, Snacks ut Glückskeksen (dorvun stammt ok de Namm vun't Programm) un annern lustigen Texten. fortune is tomehrst op Unix-oordigen Systemen to finnen, dat gifft dat aver ok för annere Plattformen. Brukers vun Unix-Systemen packt sik en Oproop vun fortune geern in den Start vun en Konsoolfinster, denn gifft dat jümmers bi't Hoochfohrn vun't System en niegen Snack.

## External links
* dat Brukerhandbook vun fortune
* en Websteed, de jümmers en niegen Snack vun fortune online utgifft
Affinghusen

**Affinghusen** oder **Affjehusen** is ene Gemeende in den Landkreis Deefholt in Neddersassen.

## Oortsdelen
* Affinghusen
* Dörgeloh
* Dörjesloh
* Eitzen
* To’n Hagen

## Besunnere Lüde, de in düsse Oort togange sünd
* Gerd Kadzik (* 1929 in Mannheim) leevt un arbeit vun 1970 af an as en Kunstmoler un Graphiker in Affinghusen. 

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise
Tiberius

**Tiberius Caesar Augustus** (* 16. November 42 v. Chr. in Rom; † 16. März 37 n. Chr. an dat Kap Misenum weer Kaiser vun dat Röömsche Riek vun 14 bit 37 n. Chr. Ehr he vun Augustus to'n Söhn annahmen wurrn weer, hett he den Naam *Tiberius Claudius Nero* harrt. Na sien Steefvadder Augustus weer Tiberius de tweede Kaiser vun dat Röömsche Riek. As Augustus höör he to dat Huus vun de Juliers un Flaviers to. Dat geev bloß wenig röömsche Kaisers, de so lang alleen regeern konnen, as he. 18 n. Chr. is he to'n eersten Mol röömschen Kunsel wurrn. Dor weer he avers al Kaiser. 

Ehr he Kaiser wurrn is, hett he bi dat Militär al allerhand towege bröcht. He weer mit siene Armee togange in Pannonien, Illyricum, Raetien un Magna Germania. He hett dor de nöördliche Grenz vun dat Riek bi fastleggt. As he Kaiser weer, hett he ok bi dat Verwalten vun de Provinzen un vun de Finanzen allens goot maakt. Man de Historikers in de latere Antike hefft denn doch man böös över em schreven. Dat keem vunwegen allerhand Theater an sien Hoff. Dor sünd de Lüde achtertücksch üm em rümsleken un he hett sik ok allerhand in't Ohr snacken laten. Bavenhen hett de ehrgiezige Lucius Aelius Seianus ünner sien Ogen de Macht an sik reten. Ok hett he Mannslüde ut röömschen Adel henrichten laten, wenn se gegen em weern. Tolest hett he sik ok noch ut de Hööftstadt torüchtagen un is na Capri gahn. 

Gegen dat Enne vun sien Leven to is denn ok düütlich wurrn, dat Kaiser un de Senat sik nich mehr goot verdragen hefft. Dat keem dorher, dat de Senat nu nich mehr so veel to Seggen harr.
42 v. Chr.

## Wat passeert is
* Gaius Iulius Caesar warrt vun den Senat vun Rom to'n Gott verklaart. 

## Boren
* 16. November: Tiberius, tweete Kaiser vun dat Röömsche Riek

## Storven
Megaclite (Maand)

**Megaclite** (ok *Jupiter XIX*) is en vun de lütten buteren Maanden vun’n Planet Jupiter. Opdeckt weer de Maand an’n 25. November 2000 vun en Koppel US-amerikaansche Astronomen vun de University of Hawaii ünner dat Regeer vun Scott S. Sheppard. Nöömt is de Maand na Megaclite, de in de greekschen Mythologie en Leefste vun Zeus weer. De vörlöpige Beteken vun den Maand weer toeerst **S/2000&nbsp;J&nbsp;8**.

## Ümloopbahn
Megaclite löpt op en Ümloopbahn in en middleren Afstand vun 23.806.000 km vun’n Planeten. För een Ümloop bruukt de Maand üm un bi 752 Daag un 19 Stünnen. De Bahn hett en bannig grote Exzentrizität vun 0,421 un is üm 152,8&nbsp;° gegen den Äquater vun’n Jupiter neegt. De Bewegen vun den Maand is also retrograd, dat heet, dat sik Megaclite gegen den de Richt vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn is liek as en poor annere Maandbahnen ok. Disse Maanden warrt dorüm tohopenfaat to de Pasiphae-Grupp, nöömt na den gröttsten Maand ut de Grupp.

## Egenschoppen
Megaclite hett en middleren Dörmeter vun üm un bi 5&nbsp;km un tellt dormit to de lütten Maanden. De Böverflach vun den Maand wiest en Albedo vun blots 0,04 op – dat heet, dat blots 4 % vun dat infallend Licht wedder torüchstrahlt warrt. Dorüm is de Maand ok bannig düster. De Dicht warrt op ruchweg 2,6 g/cm³ schätzt. Dorut warrt vermodt, dat Megaclite vör allen ut Silikat-Steen opboot is. Dat is jüst so as bi all de annern lütten Maanden, de opstunns bekannt sünd.
Ines Barber

**Ines Barber** (* 23. August 1957 in Rendsborg) is en plattdüütsche Schrieversche, Journalistin un Moderatersche.

Barber is 1957 in Rendsborg boren un opwussen. Se hett 1977 an dat Helene-Lange-Gymnasium Abitur maakt un is denn bi’n Holsteinischen Courier anfungen un hett op Journalistin lehrt. 1979 hett se op de Universität Kiel anfungen un Anglistik, Germanistik un Kunsthistorie studeert un 1985 ehrn Magister maakt. Dat Johr is se denn ok bi’n ne’en privaten Radiosenner RSH as tokamen Radiomoderatersche anfungen. Dat eerste mol op Sennung güng se fief Minuuten vör twölf an 1. Juli 1986. Se weer de eerste Sprekersche bi RSH. Barber hett dor as Redakteursche, Woortbaassche un een Johr ok as Viez-Programmdirektorsche arbeit. Bi RSH bleven is se bet 1990. Vun 1992 bet 1993 weer se denn wedder as Woortbaassche un Viez-Programmdirektorsche bi Delta-Radio. 1999 hett se toeerst wat op Platt maakt un bi Radio NORA plattdüütsch modereert un as plattdüütsch Reportersche arbeit. Siet Januar  2001 is se bi NDR 1 Welle Nord. Dor is se ok bi Hör mal’n beten to mit bi un hett bit Februar 2013 Von Binnenland un Waterkant op platt modereert. Up un daal is Ines Barber för de NDR 1 Welle Nord in Sleswig-Holsteen as plattdüütsche un hoochdüütsche Reportersche ünnerwegens. Siet 2004 is se in heelen Norden ünnerwegens mit verscheden egen Platt-Programme. Barber weer verheiraat vun 1986 bit 2004 un hett een Dochter un een Söhn. Na 23 Johren in Eckernföör leevt de Autorin siet Märzmaand 2011 wedder in ehr Heimatstadt Rendsborg.

## Warken
* *Mien Brett vör’n Kopp wackelt.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2004, ISBN 3-87651-282-4
* *Mien Brett vör’n Kopp wackelt.* (Höörbook op CD) Quickborn-Verlag, Hamborg 2005, ISBN 3-87651-302-2
* *Geiht dat ok’n beten fixer?* Quickborn-Verlag, Hamborg 2006, ISBN 978-3-87651-296-9
*  *Wi hebbt dat jo!* Quickborn-Verlag, Hamborg 2008, ISBN 978-3-87651-334-8
*   *Nix för Bangbüxen* Quickborn-Verlag, Hamborg 2010, ISBN  978-3-87651-3485
* *"ines barbers platt mix - live "* , Höörbook op CD, Quickborn-Verlag, Hamborg 2012, ISBN 978-3-87651-362-1
* *Passt, wackelt un hett Luft!* - Verlag tredition, Hamborg 2017, ISBN 978-3-7345-0769-4

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

* Websteed vun Ines Barber (hoochdüütsch)
Diepholz

**Diepholz** is de hoochdüütsche Naam von

* Deefholt, Stadt in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen.

**Diepholz** is de Familiennaam von

Familien:
* von Diepholz, düütsche Eddelfamilie.

Personen:
* Gottschalk von Diepholz, Bischop von Ossenbrügge (1109–1119),
* Johann von Diepholz, Bischop von Minnen (1242–1253),
* Johann III. von Diepholz, Bischop von Ossenbrügge (1429–1437),
* Konrad I. von Diepholz, Bischop von Minnen (1209–1236),
* Kuno von Diepholz, Bischop von Minnen (1261–1266),
* Otto Diepholz, düütschen Journalist,
* Rudolf von Diepholz, Bischop von Utrecht (1433–1455).