open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Peter Taugwalder

**Peter Taugwalder** (* 5. Mai 1820 in Zermatt; † 11. Juli 1888 an’ Schwarzsee, Zermatt) weer en Swiezer Bargstieger un Bargführer.

Peter Taugwalder harr twee Söhns, Peter un Joseph Taugwalder.

Sien Platz in de Historie vun de Bargstieger funn he mit de Eerstbestiegen vun den Matterhorn dör Edward Whymper, de  he ünnerstütten dee. An’ 14. Juli 1865 keemen Whymper un sien Landslüüd Lord Francis Douglas, Reverend Charles Hudson un Robert Hadow över den Hörnligrat vun Zermatt ut to den Tipp vun de Barg. Ünnerstütt wurrn se dorbi vun de Bargführers Michel Croz, Peter Taugwalder un de sien glieknaamig Söhn. 
 
Bi’d Rünnergahn sünd denn aber veer van de Lüüd an de Noordwand to Dood kommen.  Hadow is utrutscht un up Croz fallen un denn hebbt de beid Douglas un Hudson ok noch mitreeten. De annern wulln de mit Tau noch fasthollen, aber dorbi is dat Tau reeten.
Edward Whymper, Vader un Söhn Taugwalder sünd heel weer nah Zermatt torüch kommen. De so nömmt *Golden Johren* van' Alpinismus weern dormit denn ok vörbi. Dit Drama an de Barg is denn ok Mal verfilmt wurrn.

## Weblenken
* Eerstbestiegen vun den Matterhorn
Eliza Doolittle

**Eliza Doolittle** (* 15. April 1988 in Westminster, London; eegentlich *Eliza Sophie Caird*) is en brittisch Singer-Songwriterin un ehmalge Kinnerdorstellerin. Hör Künstlernaam betreckt sück up de Figur vun dat arm Blöömdeern ut dat Schauspeel *[[Pygmalion (Shaw)|Pygmalion]]* vun George Bernard Shaw. 

## Werdegang
Caird wurr as Dochter vun den Theaterdirekter John Caird un de Singerin Frances Ruffelle boren. Se hett in’ Noorden vun London de Channing School for Girls in Highgate Village besöcht. Eerst Bühnenuptreden harr se bi de Royal Shakespeare Company in de Adaptionen vun de Musicals *[[Les Misérables (Musical)|Les Miserables]]* (1996) un *[[The Secret Garden]]* (2000).

En’’ November 2009 hett se ünner den Titel *Eliza Doolittle* en eerst EP verapenlicht. In’ April 2010 keem hör Debütsingle *Skinny Genes* herut, mit de se in de Top 30 vun de britisch Charts keem. De Upnahm wurr todem in en Werbespot vun dat britisch Kleedaschhannelsünnernehmen very.co.uk. insett. An’ 12. Juli 2010 keem hör eerst Album rut.

## Diskografie
**Alben**
* 2010: *Eliza Doolittle*

**EPs**
* 2009: *Eliza Doolittle*

**Singles**
* 2010: *Skinny Genes*
* 2010: *Pack Up*
* 2010: *Rollerblades*

## Weblenken
* Offiziell Websteed
Gerry Rafferty

**Gerald „Gerry“ Rafferty** (* 16. April 1947 in Paisley, Schottland; † 4. Januar 2011 in Poole) weer en britisch Folk-Rock-Singer-Songwriter. As sien gröttste musikalisch Stärke wurr sien Gespör för Melodien würdigt. Sien bekanntest Kompositschoon *[[Baker Street]]* (1978) hett hüm weltberühmt un vermögend makt, wiel dat Leed ok hüüd noch völ in’t Radio speelt wurrd. 

Vör „Baker Street“ harr he mit sein Früend Jo Egan all de Musikgrupp Stealers Wheel grünnd un ok gooden Spood harrt. Immerhin harrn se in dat Johr 1973 en Top-Ten-Hit mit *Stuck in the Middle with You*,

## Diskografie

**Kompilationen**
* 1974: Gerry Rafferty Revisited – Transatlantic
* 1978: Gerry Rafferty – Visa
* 1989: Right Down the Line: The Best of Gerry Rafferty – EMI
* 1995: On a Wing and a Prayer (eenig Songs tosommen mit Joe Egan) – Polydor
* 1995: Collection – Castle
* 1995: One More Dream: The Very Best of Gerry Rafferty – Polygram TV
* 1997: Clowns to the Left, Jokers to the Right: … – Raven
* 1997: Best of Gerry Rafferty – EMI
* 2006: The Best of 1970–1982: Days Gone Down – Raven
* 2007: City to City/Night Owl – Collectables

**Mit The Humblebums**
* 1969: First Collection of Merry Melodies
* 1969: The New Humblebums
* 1970: Open Up the Door
* 1996: Billy Connolly & Gerry Rafferty – Best of The Humblebums (2 CDs)
* 2005: Please Sing a Song for Us – The Transatlantic Collection (2 CDs)

**Mit Stealers Wheel**
* 1973: Stealers Wheel
* 1974: Ferguslie Park
* 1975: Right or Wrong

## Weblenken
* Gerry Rafferty obituary. In: The Guardian, 4. Januar 2011 (Nahroop)
* 
* Gerry Rafferty upLast.fm (deutsch)

## Enkeld Nahwiesen
Alles Plat

**Alles Plat** is en Internettradiosenner ut de Noordoost-Nedderlannen, mit en Programm kumplett op Neddersassisch, un speelt Musik von Gruppen un Musikers ut Gelderlaand, Oaveriessel, Grönnen un Drenthe.

Den Audiostroom, de 24 Stünnen an’n Dag löppt, opstellt hebbt Omroep Gelderland un RTV Oost. Vörstellt hebbt se den Senner an’n 26. März 2010.

## Kiek ook bi

* Plattdüütsch Radioprogramm

## Weblenken
* Websteed von Alles Plat (nedderlandsch)
Heinz Leive

**Heinz Leive** (* 15. Juni 1926 in Ossenbrügge; † 14. Januar 1984) weer en plattdüütschen Schriever. 

## Warken
* *Häwwe ick ju dat oll vertellt?* (mit Biller van Fritz Wolf) 

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

* https://web.archive.org/web/20160304124438/http://kulturserver-nds.de/home/heinzleive/
Ohm

**Ohm** betekent

* Ohm, de physikaalsche Eenheit vun’n elektrischen Wedderstand,
* Ohm, en olle düütsche Eenheit för’t Volumen, sünners för Fletigkeiten,
* Ohm, Stroom in Hessen, de in de Lahn münnt,
* Ohm, en Maandkrater,
* en oold Woord för Unkel.

**Ohm** is de Familiennaam von

* Alexander Ohm-Januschowsky (1855–1917), öösterriekschen Schoolmeester un Schriever,
* August Ohm (* 1943), düütschen Maler un Teekner,
* Bernd Ohm (* 1965), düütschen Dreihbookschriever un Översetter,
* Christian Ohm (1580–1638), düütschen Rechtswetenschopper,
* Edgar Ohm (1928–2003), düütschen Maler,
* Ferdinand Ohm (1826–1872), düütschen Koopmann,
* Gabriele Hiller-Ohm (* 1953), düütsche Politikerin,
,
* Heinrich Ohm (* 1923), plattdüütschen Schriever,
* Jens-Rainer Ohm (* 1956), düütschen Narichtentechniker,
* Jörg Ohm (1944–2020), düütschen Footballspeler,
* Liza Ohm (* 20. Johrhunnert), düütsche Synchroonsprekerin un Sängerin,
* Lotte Ohm (* 1975), düütsche Schauspelersche,
* Martin Ohm (1792–1872), düütschen Mathematiker,
* Oskar Ohm (* 19. Johrhunnert), düütschen Footballspeler,
* Rahel Ohm (* 1962), düütsche Schauspelerin,
* Rune Ohm (* 1980), däänschen Handballspeler,
* Tatjana Ohm (* 1969), düütsch-bosnische Feernsehmoderatersche,
* Thomas Ohm (1892–1962), düütschen Theoloog,
* Walter Ohm (1915–1997), düütschen Speelbaas,
* Walter Ohm (* 1958), düütschen Brigaadgeneraal,
* Werner Ohm (* 1948), düütschen Footballspeler,
* Wilhelm Ohm (1905–1965), düütschen Maler, Teekner, Bildhauer un Architekt.

Kiek ok bi: Öhm.
George Howard Herbig

**George Howard Herbig** (* 2. Januar 1920 in Wheeling, West Virginia; † 12. Oktober 2013 in Honolulu, Hawaii) weer en US-amerikaansch Astronom.

## Werdegang

He hett en Bachelor of Science vun der University of California, Los Angeles un 1948 sien Doktertitel (Ph.D.) vun de University of California in Berkeley. Sien Dissertationsarbeit beschäftig sück mit T-Tauri-Steerns. De dorto notwendigen Forschungen hett he an dat Lick-Observatorium makt, to de sien Staff he siet 1948 hörrn dee. In de laat 1960er Jahren gung de Steernwacht in de University of California, Santa Cruz, över. 

Herbig hett dat Shane 3m-Teleskop an dat Lick-Observatorium entworpen. 1988 wessel he to de Universität up Hawaii, wo he immer noch lang arbeit hett. 

## Forschungsswoorpunkt

Sien Hööftrebeet weern spektroskopisch Ünnersöken an jung Steerns, Steernformatschonen un interstellar Materien. So funn he ok völ T-Tauri-Steerns. Unafhängig vun Guillermo Haro hett he de Herbig-Haro-Objekte opdeckt. Dorbi hannelt sück dat um Gaswulken, de to jung Steerns hörrn. 

## Ehrungen

* 1955 Helen-B.-Warner-Pries der American Astronomical Society
* 1969 Ehrenmedaille vun de Universität Lüttich
* 1975 Henry Norris Russell Lectureship vun de American Astronomical Society
* 1980 Bruce Medal
* 1995 Petrie Prize Lecture vun de kanaadsch astronomisch Vereenigung.

Doröver herut wurr de Asteroid Herbig nah hüm nömmt.

## Weblenken
* Websteed vun George Howard Herbig

## Enkeld Nahwiesen
Orlando Ramón Agosti

**Orlando Ramón Agosti Echenique** (* 18. Dezember 1924; † 6. Oktober 1997) weer en argentiensch Politiker un Militär.

An‘ 1. Januar 1976 wurr he to’n Böverbefehlshaber vun de  Luftwaffe in‘ Range vun en Brigadegeneral ernannt. Twee Maand later hett Agosti tegen de Regeeren ünner Isabel Martinez de Peron putscht. He bild tosommen mit Jorge Rafael Videla und Emilio Massera van 1976 bit 1983 de Militärjunta. Nah dat Enn‘ vun de Militärdiktatur wurr he veroordeelt un seet bit 1989 in Haft.

## Borns
* Indrag bi www.worldstatesmen.org
* Nahroop ''New York Times''
* Nahroop ''The Washington Post'' (Utzug)
Rogate-Klooster Sankt Michael

Dat Ökumensche **Rogate-Klooster Sankt Michael** in Berlin hefft se an'n 29. September 2010 gründt; dat is de Dag von Arzengel Michael. De Patron harr den Infall, en Klooster for alle Glovensrichten in Düütschland sien Hooftstadt intorichten. Dat is een Oort von Höpen, wo een ohn Trennen beedn un Eucharistie fiern kann. De Drift, dat to maken, keem von denn lutherschen Augustiner-Broder Franziskus M. Schaar. Dor sind mennig Frünn, de Spennen tohoopkleit, dat düt Wark uk kloorgeit.

Bild:Rogate-Kloster-Logo.jpg|


## Link
Ökumenisches Rogate-Kloster Sankt Michael zu Berlin
Joule

**Joule** betekent

* Joule, en physikaalsche Eenheit för de Arbeit, Energie un de Warmsmengde,
* JOULE, en Forschungsprogramm vun de EU,
* Joule, Stadt in Jordanien,
* Joule, en Maandkrater.

**Joule** is de Familiennaam von

* Alain Joule (* 1950), franzööschen Musikant un Komponist,
* James Prescott Joule (1818–1889), brietschen Physiker.
Franz Jacob

**Franz Jacob** (* 9. August 1906 in Hamborg; † 18. September 1944 in‘t Tuchthuus Brannenborg) weer en düütsch kommunistisch Politiker un Wedderstandskämper tegen den Natschonalsozialismus. 

## Leven

Jacob weer Maschienslosser vun Berop un is 1920 de SAJ bitreden. 1922 is he to de SPD wesselt un 1925 de KPD bitreden. Af 1928 hett he hööftberoplich för den KPD-Bezirk Wasserkante arbeit un weer siet 1931 ok Liddmaat vun de Bezirksleitung. In‘ April 1932 wurr he för de KPD as jüngst Liddmaat in de Hamborgsch Börgerschap wählt. Midden 1933 wurr he vun de Nazis in Berlin verhaft un bit 1940 in dat KZ Sachsenhausen insperrt. Nahdem he entlaaten wurrn weer, organiseer he 1941 tonächst in Hamborg mit Bernhard Bästlein un Robert Abshagen en kommunistisch Wedderstandsgrupp (*[[Bästlein-Jacob-Abshagen-Grupp]]*), 1943 en wiedere in Berlin (tosommen mit Bästlein un Anton Saefkow). Letztere gull tietwies as *[[Saefkow-Jacob-Bästlein-Organisatschoon|Operative Leitung vun de KPD in Düütschland]]*. In April 1944 nehm Adolf Reichwein Kuntakt to Saefkow up un knütt de Verbinnen tüschen KPD un den Verschwörern vun den 20. Juli 1944. Dat keem to en Drapen vun de Kommunisten mit Reichwein un Julius Leber as ok to en wieder Drapen blots mit  Reichwein. De Gestapo kreeg dat aber gau spitz un hebbt all Bedeeligten, dorünner ok Jacob, verhaft. Nah den 20. Juli 1944 wurr Franz in dat Tuchthuus Brannenborg henricht. 

Siet Dezember 1941 weer he mit Katharina Jacob verheiraadt, de he all ut sien Tiet bi de KJVD kennen dee.

Jacobs Steefdochter Ursel Hochmuth forscht siet Johrteinten to’n Wedderstand tegen den Natschoonalsozialismus.

## Ehrungen
* En Stolpersteen in de Jarresstraße 21 
* In Berlin-Lichtenberg drocht en Straat sien Naam.

## Literatur
* Ursula Puls: *Die Bästlein-Jacob-Abshagen-Gruppe.* Berlin 1959.
* Ursel Hochmuth: *Widerstandsorganisation Bästlein-Jacob-Abshagen.* In: *Streiflichter aus dem Hamburger Widerstand 1933 - 1945.* Frankfurt a. M. 1969.
* Frank Müller: *Mitglieder der Bürgerschaft. Opfer totalitärer Verfolgung.* 2. överarbeit un ergänzt Uplaag. Hamborg 1995, S. 47–50.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* ''Die Bästlein-Jacobs-Abshagen Gruppe - Ein Beispiel des kommunistischen Widerstands in Hamburg im „Dritten Reich"'', vun der Hamborger Historikerin Kathleen Marowsky - up unter-hamburg.de
* Jacob in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Mick Werup

**Mick Werup** (* 16. November 1958 in Hamborg as *Jürgen Marvin*; † 7. Januar 2011 ok dor) weer en düütsch Schauspeler.

Nah den Afsluss an de Schauspeelschool in Hamborg 1981 kreeg he mehrere TV- un Theaterengagements. Besünners bekannt wurr he dör de Rull vun den *Chris Drombusch* in de TV-Serie *[[Diese Drombuschs]]*.

An’ 7. Januar 2011 is Werup dör Suizid storven.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 

## Enkeld Nahwiesen
Bobby Timmons

**Robert Henry „Bobby“ Timmons** (* 19. Dezember 1935 in Philadelphia, Pennsylvania; † 1. März 1974 in New York City, New York) weer en US-amerikaansch Jazzpianist un Komponist. 

## Leven un Wark
Timmons hett de *Music Academy* in Philadelphia besöcht un speel dornah Rhythm and Blues bi den Trenier Twins. 1956 weer he Liddmaat vun Kenny Dorhams *Jazz Prophets*. He speel denn bi Chet Baker, Sonny Stitt un Maynard Ferguson. Internatschonal bekannt wurr he as Liddmaat in Art Blakeys Jazz Messengers (1958–1959, 1961) un as Komponist vun de Stücken *Moanin’* (för Blakey), *Dat Dere* un *This Here* (en Hit för Cannonball Adderley). He speel ok mit Cannonball Adderley (1959–60), gung aber denn doch 1960 to Adderleys Enttäuschung to Blakey torüch, un speel mit J. J. Johnson, um denn en eegen Trio to leiten. He weer ok an Plattenupnahmen mit Lee Morgan, Art Farmer, Pepper Adams un Kenny Burrell bedeeligt. Timmons is mit 38 Johren an Leverzirrhose storven.

Vun Red Garland övernehm Timmons pianistisch Stilelemente; in sien Phraseeren orienteer he sück während de Souljazzphase tonehmend an Blues- un Gospelpiano un hett so Infloot harrt up Les McCann un Ramsey Lewis.

## Diskografie (Utwahl)
mit Art Blakey:
* *[[Moanin’]]* (Blue Note; 1958)
* *Paris Live Olympia 1958* (Fontana, 1958)
* *At The Jazz Corner Of The World* (Blue Note, 1959)
* *[[A Night in Tunisia (1960)|A Night in Tunisia]]*; *The Big Beat* (Blue Note, 1960)

as Bandleader:
* *This Here Is Bobby Timmons* (1960), mit Sam Jones (b), Jimmy Cobb (dr) 
* *Soul Time* (1960)
* *Easy Does It* (1961)
* *The Bobby Timmons Trio In Person* (OJC, 1961) 
* *Street And Soulful Sounds* (1962)
* *Born To Be Blue!* (1963)
* *Workin’ Out* (Prestige, 1964–66)
* *From The Bottom* (OJC, 1964)
* *Quartets And Orchestra* (Milestone, 1967-68)

as Sideman:
* Chet Baker: *Chet Baker and Crew*, 1956
* Cannonball Adderley: *The Cannonball Adderley Quintet in San Francisco*, 1959 (mit *This here*)
* Nat Adderley: *Work song*, 1960, mit Wes Montgomery

## Weblenken
* jazzdico.org: Bobby Timmons Diskografie
São Paulo

**São Paulo**  (port. för Sünte Paulus) es de Höövdstad van den brasiliaanschen Bundsstaat São Paulo un de gröttste Stad in Brasilien. Se es dat wichtigste Zentrum för Weerdschop, den Finanzmarkt un de Kultuur in’n Lande. In den Stadgebeed lèvet wat bi 12,396 Millionen Minschen (2021), de up Portugeesch „“ heet.

São Paulo es ook de gröttste Industriestède in Süüdamerika un med den Städen ümme rund ene van den gröttsten Metropoolregionen up’r Welt un de tweedgröttste up’r Süüdhalvkugel.

Ene grote Tall van Kulturen un inwanderd Lüde uut’r gansen Welt, vœral Minschen uut Portugal, Italien, Düütschland, Libanon, Japan un ook vèle Afrobrasilianers, gèvet de Stad œren multikulturellen Charakter.
## Literatuur
* Jürg Müller: *Brasilien.* Klett, Stuttgart 1984, ISBN 3-12-928881-3.
* Rainer Wehrhahn: *São Paulo. Umweltprobleme einer Megastadt.* In: *[[Geographische Rundschau]].* Bronswiek, 46.1994,6, , S.&nbsp;359–366.
* Dietrich Briesemeister, Gerd Kohlhepp, Ray-Güde Mertin, Hartmut Sangmeister, Achim Schrader (Ruutgevers): *Brasilien heute.* Vervuert, Frankfurt am Main 1994, ISBN 3-89354-553-0.
* Rafael Sevilla, Darcy Ribeiro (Ruutgevers): *Brasilien – Land der Zukunft?* Horlemann, Bad Honnef 1995, ISBN 3-89502-031-1.
* Reinhardt W. Wagner: *Deutsche als Ersatz für Sklaven: Arbeitsmigranten aus Deutschland in der brasilianischen Provinz São Paulo 1847–1914.* Vervuert, Frankfurt am Main 1995, ISBN 3-89354-155-1.
* Paula dos Santos: *Stadtplanung von unten. Die Landbesetzung Filhos da Terra in São Paulo.* Technische Universität, Berlin 1999, ISBN 3-7983-1799-2.
* Florian Dünckmann: *Kaffee in Brasilien.* In: *Geographische Rundschau.* Braunschweig, 54.2002,11, , S.&nbsp;36–42.
* Elisabeth Blum, Peter Neitzke: *FavelaMetropolis. Berichte und Projekte aus Rio de Janeiro und São Paulo.* Birkhäuser, Basel/Boston/Berlin 2004, ISBN 3-7643-7063-7.
* Michael Roschmann: *Die Entwicklung des Bankenzentrums São Paulo in den Jahren von 1930 bis 1988.* Tectum, Marborg 2004, ISBN 3-8288-8663-9.
* Ronald Grätz (Hrsg.): *MINHASP.* Mein São Paulo (= *Edition Esefeld & Traub.* Band 9). Hrsg. von Ronald Grätz. Texte verschiedener Autorinnen/Autoren, Photos von Iatã Cannabrava und Britta Radike. edition esefeld & traub, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-9809887-9-7 (hoogdüütsch, engelsch, portugeesch).
* Manfred von Conta, Fotos: Timm Rautert: *São Paulo: [[Mammon]] und [[Macumba]].* In: *[[Geo (Zeitschrift)|Geo-Magazin]].* Hamborg, 1979,5, , S.&nbsp;8–34

## Weblenken

* Webstède van de Stad (portugeesch)
* São Paulo Convention & Visitors Bureau (engelsch, spaansch, portugeesch)
* Goethe-Institut São Paulo

= Nawiese =
Frank Hoste

**Frank Hoste** (* 29. August 1955 in Gent) is en ehmalger belgisch Radrennfohrer.

Frank Hoste weer Profi-Rennfohrer van 1977 bit 1991. Sien gröttste Spood in disse Johren weer de Gewinn vun dat Gröön Trikot bi de Tour de France in dat Johr 1984. Insgesamt 8 Mal hett he an disse Rundfohrt deelnommen un dorbi fiev Deelstrecken wunnen. 1976 harr he all an de Olympisch Spelen deelnommen. 

1982 wurr Hoste Belgisch Straatenmeester. He hett aber ok tallriek anner Rennen wunnen, dorünner 1982 bi Gent–Wevelgem un de Veer Daag vun Düünkarken, 1984 den Grand Prix de Wallonie un 1986 den Grooten Pries vun den  Kanton Aargau. Todem wunn he Deelstrecken bi de Giro d’Italia un Tour de Suisse.

Nah dat Enn’ vun sien Radsport-Karriere harr Hoste en Fohrradgeschäft. Hüüd arbeit he as Vertreder för utländsch Fohrrad-Firmen un is as Radio-Kommentator tätig.

## Literatur
* Herman Laitem/Jozef Hamels: *De Tricolore Trui 1882-2007. 125 Jaar Belgische Kampioenschappen*, Balegem 2008, S. 197.

## Weblenken
* Frank Hoste in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Magmakamer

As **Magmakamer** warrt in de Eerdwetenschoppen Rebeden in de Eerdköst un in’n böveren Eerdmantel betekent, de to’n groten Deel fletig sünd. Dat Magma is dor hitter as Ümgegend.

Magmakamern kamt tostannen, wenn Magma, dat sik in deepere Schichten billt hett, lichter is as de Grundsteen. In Form vun Magmablasen oder an swacke Zonen langs stiggt dat na baven un sett sik denn, wenn de Opstieg nich wietergeiht. Wenn Magma vun’n deepen Mantel opstiggt, warrt dorto ok Mantelplume seggt, man dat is en anner’t Phänomen, dat nich mit en Magmakamer gliektosetten is.

Magmakamern sünd regionale Anomalien in’n Opbo vun de Eer, togliek stellt se aver ok en Born dor för’t Billn vun tallrieke Stenen un sünd Utdruck vun de Dynamik vun de Eer, de sik ok in de Platentektonik wiest, de achter den Vulkanismus steken deit. Nawiest warrn künnt Magmakamern aver blots dör Rebeden ut de Eerdphysik as to’n Bispeel dör’t Afbilln mit Seismoloogsche Techniken oder dör dat Vermeten vun Swooranomalien mit Methoden vun de Gravimetrie.

Die Temperatur vun dat Magma in so en Kamer liggt twüschen 1500°C un 900°C, man deelwies ok dorünner, wenn de Kamer al utköhlt is. Dorbi künnt sik dör de frakschoneerte Kristallisatschoon al fröh sünnere Mineralen mit teemlich hoge Smöltpunkten afscheden. Wenn solke Mineralen en grötter’t spezifisch Gewicht hebbt as de Rest vun de Smölt, sackt se rünner un sett sik na’n Grund vun de Magmakamer af. Dor künnt se sik anriekern un Lagersteden billn.

Disse Kamern künnt in Deepen twüschen eenige Kilometer un eenige Dutzen Kilometern in de Eer liggen. Von dor ut kann dat Magma över Kluften un swacke Zonen oder dör so nöömte Gäng opstiegen. Wenn se dorbi langsom afköhlen  und verklamen doot, billt sik Magmatiten mit Kristallen vun ünnerscheedliche Grött. Man seggt to solke Gangstenen ok Intrusionen. Wenn en Magmakamer dicht ünner de Eerdböverflach liggt un sik doröver de Eer opwölben deit, warrt dorto Lavadoom seggt. 
Ut flacke Mahgmakamern, de nich deeper as ruchweg 25-30 km leegt, kann dat Magma bit an de Eerdböverflach stiegen, wenn de Druck in de Kamer grötter is, as de faste Steen doröver uthollen kann. In den Fall kummt dat to dat Phänomen vun’n Vulkanismus in sien verschedene Orden un Formen. Wenn dat sowiet is, warrt to de fletige Steensmölt Lava seggt, de an de Böverflach veel gauer afköhlt und verklamt und dorbi keen groten Kristallen utbilln kann. De Steen, de dorbi tostannen kamt, warrt Vulkaniten nöömt. Wenn en Magmakamer dicht ünner de Böverflach leddig is, kann de Decksteen doröver inbreken. Dorbi entstaht Kraters, de in de Eerdwetenschoppen as Caldera betekent warrt.

## Kiek ok
* Hoochtemperaturrebeet
* Vulkan (Eerdwetenschoppen)
* Magmendifferentschatschoon

## Borns
Staf Nees

**Gustaaf Frans Nees** (kört: **Staf Nees**; * 2. Dezember 1901 in Mechelen; † 25. Januar 1965 ok dor) weer en kathoolschen Komponist un Musiker ut Belgien. He hett sunnerlich Orgel un Klockenspeel speelt. 

## Leven
Staf Nees studeer in Mechelen an dat Konservatorium un an dat Lemmeninstitut, wo he 1924 to'n Lehrer beropen wurrn is. 1932 folg he sien Klockenspeel-Lehrer Jef Denyn as *Stadsbeiaardier* (anstellten Klockenspeel-Speler vun de Stadt) to Mechelen. 1944 is he Baas vun de dore Klockenspeel-School (Beiaardschool) wurrn. Unner sien Leit droff de Beiaardschool sik mit dat Prädikat *königlich* smücken un kreeg se to'n Öven dat Klockenspeel in den lüttjen Toorn vun den Hof van Busleyden. Bovenhen hett he unbannig veel unnernahmen as Orgelspeler, Chordirigent, Komponist un Lehrer an dat Lemmeninstitut. He hett Konzertreisen na unnerscheedliche Länner in Europa, na de USA un Kanada maakt. To siene Kompositschonen höört, blangen Warke for Beiaard, Orgel un Piano allerhand Leder to, ok Missen, Kantaten un Oratoriums (Simon Petrus, 1935; Maria-Oratorium, 1938). Dat Oratorium „Het bronzen hart“ (Dat Hart ut Bronze) vun Gaston Feremans is to sien Gedenken schreven wurrn. Dor hannelt sik dat um en Loffgesang up den Sint-Romboutstoorn (in Mechelen) un sien Klockenspeel bi. Staf Nees is de Vadder vun den Komponisten un Dirigenten Vic Nees.

## Warke
### For Klockenspeel
*Preludium in C 
*Rhytmendans 
*Inleiding, Lied en Fuga 'Gekwetst ben ik van binnen' 
*Preludium Super Te Deum 
*Suite voor beiaard
*Drie Pedaaloefeningen (1923)
*Toccata naar Alf. Mailly (1923)
*Variaties op "t Ros Beyaerd" (1929)
*Rondo in oude trant (1933)
*Menuet en Trio (1933)
*Studie in d (1933) 
*Fantasia I (1933)
*Toccata, Lied en Fuga op 'Daar staat een klooster in Oostenrijk' (1937)
*Fantasia II (1945)
*Fantasia op oud-Nederlands kerstliederen (1949)
*Klokkendansje (1950)
*Preludium in G (1951)
*Fantasia (postludium) over "O Denneboom" (1951)
*Weemoed (klacht) (1954)
*Feestklokken (1956)
*Parafrase over een eigen St.Jozefslied (1964) 

### Oratoria
*Simon Petrus (1935)
*Maria-oratorium (1938)
 
## Bibliografie
* Mathieu Lenaerts: *Staf Nees (1901 - 1965). Biografie, katalogus, analyses en synthese van zijn authenthieke beiaardwerken*. Mechelen, Stad Mechelen, 1981. 167 p.

## Weblenken
* Staf Nees in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
Allein unter Frauen

**Allein unter Frauen** (op platt so veel as *Alleen ünner Fronslüüd*) is de Titel vun den düütsche Filmkummedie ut dat Johr 1991. Speelbaas vun den Film weer Sönke Wortmann, de Hööftrull is mit Thomas Heinze besett.

## Inholt
Tom Blattner is en Macho ut dat Lehrbook, de vun sik un sien Wirken op Fronslüüd bannig övertüügt is. Man dat Schicksal is gegen em: As he vun sien Baas’sche todaten kregen warrt, as he bi de Arbeit en sexistisch Speel an sien Reekner lopen hett, warrt he rutsmeten. Vörher al hett sien Leefste em vör de Döör sett, un – as weer dat noch nich noog – kriggt he vun en Fro een op de Mütz, as he versöcht mit ehr antobanneln. För de eerste Tiet kann he bi sien vörmoligen Kollegen Manfred ünnerkamen. As de een Dag Besöök kriggt vun de söten Anette, lett Tom wedder mol sien inbillten Charme spelen, un versöcht ehr aftogriepen, vördem Manfred to’n Tog kummt. Ofschoonst Anette keen Geheemnis dorvun maakt, dat Tom sien Getüdel ehr nich anspreken deit, maakt se em an’t Enn vun’n Avend dat Anbott, bi jem in de Frons-WG intotehn. Tom glöövt natürlich, dat he dor de Hahn in’n Korf is, man dor is he scheef wickelt. Anette hett wat anners vör un nütt em as Versöökskaninken för en Experiment: Kann man ut’n Macho en emanzipeerten Minschen maken?

Tom kann natürlich nich ut sien Huut und dat Experiment schient glieks vun Anfang an bargdaal to gahn. As he keen Arbeit hett, hett he natürlich ok keen Geld, üm de Miete to betahlen. De Fronslüüd beedt em an, dat he ümsünst bi jem wahnen kann, wenn he dorför den Huusholt smieten deit. Dat is aver nu gor nich na sien Mütz, un so verscöht he sik eerstmol mit annere Arbeiten över Water to hollen. Mit de tiet warrt em aver kloor, dat he wat an sien Verhollen ännern mutt, wenn he wieter kamen will. Wohrhaftig geiht he op dat Anbott in un maakt de Huusarbeit. Mit de Tiet leggt he sien Machoallüren af, ok wenn he den een oder annern Rüchfall hett.

Liekers integreert he sik in de Frons-WG un fangt sogor an Fronsliteratur zu lesen. So kann he sik mit de Tiet sogor en beten Respekt rutarbeiten. An’t Enn bedeeligt he sik sogor an en Anslag, den de Feministinnengrupp, bi de sien Mitbewahnersches mitmaakt, op en Pornokino veröövt. De Polizei kriggt jem to faten. Liekers verdedigt he wieter de Idealen vun de Feministinnen, ahn över de Naklapp natodenken. Dormit maakt he dat Experiment opletzt to en echten Spood.

## Kritik
* Lexikon vun’n internatschonalen Film: *"Leichthändig konstruierte Komödie, die eine mitunter sehr naive Geschichte mit viel Sympathie für die Personen erzählt, ohne sich mit tieferer Absicht oder „Ideologien“ zu belasten; ein folgenloses Lustspiel, das bezeichnenderweise in der traditionellen Zweierbeziehung endet."* 

## Utteken
Sönke Wortmann is bi’t Filmfest München in’t Johr 1991 mit den Regiefödderpries vun de HypoVereinsbank uttekent worrn.

## Websteden
Paul II.

**Paul II.** (* 23. Februar 1417 in Venedig; † 26. Juli 1471 in Rom), eegentlich Naam *Pietro Barbo*, weer van 30. August 1464 bit to sien Dood Paapst vun de röömsch-kathoolsch Kark. 

## Leven
Pietro Barbo weer de Söhn vun en wohlhabend Koopmann ut Venedig, sien Moder Polixena Condulmer weer en Süster vun Paapst Eugen IV. All froh harr Pietro Barbo wat vun dat Pontifikat vun sien Unkel Eugen IV., de hüm good Privatlehrers schickt hett. 

1440 hett Paapst Eugen IV. sien Neffen Pietro Barbo to’n Kardinal vun Santa Maria Nuova in Rom maakt. Buterdem weer he Apostolischer Protonotar, Archidiakon vun Bologna, af 1440 Bischop vun Cervia, af 1451 Bischop vun Vicenza un af 1459 Bischop vun Padua. Dormit harr he good wat an Innahmen un kunn sück den röömschen Palazzo Venezia bauen.

An’ 30. August 1464 hett hüm dat Konklave, nahdem se dree Daag lang in’ Vatikan beraden harrn, to’n neen Paapst wählt. He wurr dormit Nahfolger vun Pius II.. Eegentlich wull sück Pietro Barbo as Paapst  *Formosus II.* nömmen, aber de Kardinäle hebbt hüm dorvan afraden. Sien tweete Naam full up de Naam * Marcus II.*, aber ok de Naam vun den Evangelisten gefull de Kardinäle nich, wiel se as Apostelnaams generell as Paapstnaams unüblich sünd (bi Paapst Marcus I. weer dat sien bürgerlich Naam). So hebbt se Pietro Barbo övertüügt, de Naam *Paapst Paul II.* antonemmen, de as Naam vun de Völkerapostel, de nich to de Kreis vun de Twalf un nich to de Evangelisten tellen deiht, akzeptabel weer. (De Paapstnaam Johannes betreckt sück up Johannes den Döper.)

As to de Tied üblich, hebbt de Kardinäle denn vun hüm en Wahlkapitulation verlangt, doch de hett he sofort nah sein Krönung weer torüchnommen.  Paapst Paul II. hett sück apen tegen de röömsch Akademie wendt un hett ok noch dat Abbreviatorenkollegium uphaben.

Ut hüüdig Sicht wurrd Paapst Paul II. as en Antihumanist betekent: He kunn kien Latiensch un weer ok kien Fründ vun de Bildung. He hett dat Birett för de Kardinäle inführt un 1470 dat Jubeljohr up all 25 Johr fastleggt.

He is an 26.&nbsp;Juli 1471 storven un wurr in de Vatikanischen Grotten bisett. Paapst Sixtus IV. is hüm denn upfolgt.

## Weblenken
* 
* Indrag in the Catholic Encyclopedia, Utgaav 1913 (engelsch)
* Paul II. in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Toondräger

En **Toondräger** is en technisch Medium to’n Spiekern vun Musik un Spraak. Vund aag gifft dat en grote Tall vun ünnerscheedliche Toondrägers, de sik vör allen in Hensicht op Spiekerkapazität, Toongööd, Material un Grött ünnerscheedt.

In de Feernsehtechnik warrt ok dat Drägersignal för den Toon as *Toondräger* betekent.

De Produkschoon vun Toondrägers in grote Mengde güng al Enn vun’t 19. Johrhunnert mit Wasswült los. Enn vun’t 20. Johrhunnert weern vör allen dat Toonband, de Compact Cassette un de Schallplaat begäng. Vundaag is de Compact Disc (CD) de bedüdenste Toondräger, ofschoonst de Verkoopstallen torüchgaht. As in hüütige Tiet Musik digital spiekert un afspeelt warrn kann, is antonehmen, dat in tokamen Tieten Musik mehr un mehr op Spiekermedien sekert warrt, de in de Reeknertechnik al so begäng sünd. Spiekermedien, de blots noch för Musik un annere Toonopteken bruukt warrn künnt, sünd an sik vundaag nich mehr nödig.

## List vun bekannte Toondrägers
(mit Datum vun jemehr Inföhren op’n Markt)

*Stiftwült ut Holt oder Metall (18. Johrhunnert)
*löckerte Papeerbänner as Notenrull för dat Orchestrion un annere mechaansche Musikinstrumenten (üm 1883)
*Wasswült (Wasszylinder, 1886)
*Notenrull för sülvstspelen Klaveren in Form vun löckerte Papeerstriepen för dat Pianola (üm 1895)
*Schallplaat ut Schellack (10 Inch = 25,4 cm) mit 78 UPM (1898)
*Toondraht (1898)
* dubbelsietige Schallplaat (1904)
*Notenrull för sülvstspelen Klaveren na de Norm vun de Buffalo Convention vun 1909
*Toonfilm (Lichttoon) 1922
*Toonschiev (Lichttoonorgel) 1925
*Toonband (Toonbandapparat) 1928
*Schallband (1936)
*Vinyl-Single mit Mikrorill (7 Inch = 17,8 cm, 45 UPM) (1947)
*Vinyl-Langspeelplaat mit Mikrorill (LP; 12 Inch = 30,5 cm, 33 UPM) (1948)
*Magnettoonplaat 1948
*Toonfilm mit Magnettoon 1949
*Toonfolie
*Stereo-Toonband (1953) (eerst Stereo-Toondräger för Endverbrukers)
*Stereo-Langspeelplaat (1957)
*Veerspoor-Endloskassette (1960)
*Compact Cassette (1963)
*Achtspoor-Endloskassette (1966)
*Minicassette (1967), Microcassette (1969) för Dikteerapparaten
*Vinyl-Maxi-Single (12 Inch = 30,5 cm, 45 UPM) (1976)
*Bildplaat (1978)
*Compact Disc (CD; 1982)
*10"-Vinyl-Single (10 Inch = 25,4 cm, 45 UPM) (198?)
*Digital Audio Tape (DAT; 1990)
*Digital Compact Cassette (DCC; 1992)
*Mini-Disc (MD; 1992)
*CD Recordable (CD-R; 1994)
*DVD (ca. 1997)
*Flash-Spieker (1995, Smart Media Card) (in MP3-Spelers, t.&nbsp;B. CompactFlash, SD-Card, Memory Stick etc.)
*Super Audio Compact Disc (SACD; 2001)
*DVD-Audio (2001)
*Blu-ray (2006)
*Music Video Interactive (MVI; 2007)

## Weblenken
*Berliner Luutarchiv
*Düütsch Musikarchiv
*Düütsch Rundfunkarchiv

## Borns
Walisische Spraak

**Walisisch** (ok *kymrisch*; Egennaam *Cymraeg* [] oder – mit Artikel – *y Gymraeg* []; engelsch: Welsh) is en p-keltsche Spraak. Tohopen mit de Bretoonsche Spraak un dat Koornsche maakt se de britannsche Unnergrupp vun de Keltschen Spraken ut. Se warrt in Wales vun um un bi 750.000 Minschen snackt. Dor is se de keltsche Spraak mit, de an'n meisten as Muddersprake snackt warrt. In Wales is se, blangen Engelsch, Amtssprake un Schoolspraak. Dat gifft twee Dialekte, een in'n Norden un een in'n Süden. Anners as de Bretoonsche Spraak is dat Kymrische noch heel levennig. Dat warrt jummers noch vun allerhand Kinner as Mudderspraak lehrt un in all Gruppen vun de Sellschop snackt. De Utsichten, datt de Spraak blifft, sund tähmlich goot, vunwegen datt Kymrisch noch in Deele vun dat Land snackt warrt, de tosamenhangen doot. Sunnerlich in'n Norden sund de Snackers vun Kymrisch noch in de Mehrheit, mit en Andeel vun bit to 70 %. Over de lesten tein Johre is de Andeel vun de Kymrisch-Snackers in Prozent liek groot bleven. Vördem weer he langsam, man stadig bargdal sackt. De afslute Tahl vun Kyrisch-Snackers is sogor woller grotter wurrn. Sietdem, datt in Wales en egen Parlament up'e Been kamen is, de *Senedd Cymru/Welsh Parliament* warrt noch mehr maakt, datt dat mit de Spraken wedder beter loppt. 

As dat Volk in't Johr 2001 tellt wurrn is, is rutkamen, datt bi 21 % vun de Walisers ehre egene Sprake snacken könnt. Deelwiese mit de Sprake umgahn (t.B. blot man lesen) könnt bi 8 % vun de Inwahners. Datt dat mit dat Walis’sche so goot utsehn deit, liggt sunnerlich dor an, datt dat Engelsche in de Städer vun Wales snackt warrt, wieldes up dat platte Land, wo man nich so veel Lüde leven doot, wiethen walis’sch snackt warrt. Buten vun Wales warrt Kyrisch in dat Chubut-Daal in de Provinz Chubut in Patagonien in Argentinien snackt. 

## Literatur
* Robert Borsley, Maggie Tallerman, David Willis: *The Syntax of Welsh* (= Cambridge Syntax Guides). Cambridge University Press, Cambridge (UK) 2007
* Cennard Davies: *The Welsh Language. The story of Britain’s oldest living language.* Y Lolfa, Talybont/Ceredigion 2006, ISBN 0-86243-866-7.
* Britta Schulze-Thulin: *Walisisch. Wort für Wort.* 3. Uplage. Reise Know-How Verlag Rump, Builefeld 2013, ISBN 978-3-89416-895-7.
* Britta Schulze-Thulin: *Lehrbuch der walisischen Sprache.* Helmut Buske Verlag, Hamborg 2006, ISBN 3-87548-403-7.
Tunica dartos

De **Tunica dartos** (*Fleeschhuut*) is en dünne Schicht vun gladde Muskelfesen ünner de Huut vun’n Klötensack. 

Se hett de Opgaav, de Temperatur vun de Klöten to reguleeren. Wenn dat koolt is, tütt sik de Muskelschicht tohopen. Dordör warrt de Huut vun’n Büdel rauh un schrumpelig un de Böverflach warrt lütter, so dat weniger Warms vun ’n Lief verloren geiht un de Klöten warmer blieft. Anners rüm warrt de Böverflach grötter, wenn de Muskelschicht slapp warrt un de Klöten köhlt af. De Reakschoon vun’n Lief op de Temperaturännern aver ok op mechaanschen Reiz warrt ok as **Skrotalreflex** betekent. 

Jüst so en Funkschoon to’n Reguleeren vun de Temperatur vun de Klöten hett de Musculus cremaster (*Klötenhevermuskel*), de bi küllere Temperaturen de Klöten na baven un dormit dichter an’n Lief tütt, so dat se mehr Warms kriegt.

De Innervatschoon vun de Tunica dartos passeert över sympathische Fesen vun’n *Ramus genitalis* vun den Nervus genitofemoralis.

Bi öllere Mannslüüd kann de Muskelspannung vun de Tunica dartos nalaten, so dat de Klötensack depper rünnerhangt.

De sülven Muskelfesen gifft dat bi de Fronslüüd ok. Se sünd aver weniger stark utprägt un leegt ünner de Huut vun de groten Schaamlippen. 

## Literatur
Uwe Gille: *Männliche Geschlechtsorgane.* In: F.-V. Salomon u. a. (Rgv.): *Anatomie für die Tiermedizin*. Enke, Stuttgart 2004, S. 389–403. ISBN 3-8304-1007-7
Barnabas Sibusiso Dlamini

**Barnabas Sibusiso Dlamini** (* 15. Mai 1942; † 28. September 2018) weer en swasilannsch Politiker un weer van 1996 bit 2003 un von’n 16. Oktober 2008 bet 5. September 2018 Premierminister vun Swasiland.

## Biografie
Bevör he Regeerensbaas wurr, weer he van 1984 bit 1993 Finanzminister vun Swasiland un dornah as Exekutivdirekter in dat IWF tätig. He wurr vun König Mswati III. to’n Premierminister nöömt, üm den wassen Protest vun Deelen vun dat Volk in ordente Bahnen to lenken. Dat gelung hüm aber nich. In‘ Gegendeel wurrn de Protesten – organiseert vun de verbodenen Oppositschoonsparteien un den Gewerkschaftsbund – jümmer duller. Wiel he sück immer loyal tegenöver de Wünschen vun den König wies, wurr he bi dat Volk jümmer weniger acht. De König hett hüm 2003 ut dat Amt nahmen un Absalom Themba Dlamini an sien Steed sett.

An‘ 16. Oktober 2008 wurr he as Nahfolger vun Absalom Themba Dlamini aber weer Premierminister. Dat is he bet to’n 5. September 2018 bleven. Weniger as een Maand later is he an’n 28. September doodbleven. 

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* http://errol.oclc.org/laf/no99038635.html
* Personennaamdatei
Manx

**Manx** oder **Manx-Gäälsch** ( Annere Naams *Gaelg* un *Gailck*, egen Naam *Gaelg Vanninagh*) is en Spraak, de bit in de 1970er Johre up dat Eiland Man snackt wurrn is. Vun de Spraakwetenschop her bekeken is dat an'n meisten verwandt mit dat ole Iersch-Gäälsch, sunnerlik mit den Dialekt vun Ulster, de Dialekte vun Galloway un de Variante vun dat Schottsch-Gäälsch, so, as dat up de Hebriden snackt warrt. De Spraak is in dat 5. Johrhunnert upkamen un warrt vun ehre Snackers *Gaelg Vanninagh* nömmt. 

De leste Minsch, de Manx as Muddersprake snackt hett, is 1974 sturven. Dat is Ned Madrell ween. Dornah is Manx kunstmotig wedder upleevt un Minschen hefft anfungen, dat as ehre tweete Spraak woller to lehren. Allerhand Kinner, de nu boren weert, weert Engelsch un ok Manx uptagen. De Regeerung vun dat Eiland stöhnt de Spraak un dat gifft ok Unnerricht in Manx. Liekers warrt dat Manx hüdigendags as en Dode Spraak ankeken. 

Vun alle Keltschen Spraken stunn dat Manx an'n meisten unner den Infloot vun Ooldnoordsch, vunwegen datt veele Wikingers sik up de Insel ansiedelt hefft. Amenn weer un is Manx de Spraak vun en Minnerheit un so warrt dat ok hüdigendags gellen laten dör de EU, dat Vereenigte Königriek un Irland. Vun dat 17. Johrhunnert af an weert Böker, as de Bibel ok in dat Manx oversett, man vor düsse Tied is meist nix in düsse Spraken upschreven wurrn. 

## Externe Lenken
* Uitgebreide Manx-Engels /Engels-Manx woordenboek (inclusief PDF-versie)
Patrick Leclercq

**Patrick Leclercq** is de Naam von

* Patrick Leclercq (* 1938), Politiker ut Monaco,
* Patrick Leclercq (1950–2011), düütschen Journalist.
Andreas Fakudze

**Andreas Fakudze** weer en General un Övergangs-Premierminister vun Swasiland in de Tiet van 25. Oktober 1993 bit 4. November 1993.
Patrick Leclercq (Journalist)

**Patrick Leclercq** (* 21. Januar 1950 in Baden-Baden; † 15. Januar 2011 in Kairo) weer en düütschen Journalist un Korrespondent vun de ARD för den Negen Oosten.

## Leven
Patrick Leclercq, de Söhn vun en düütschen Fro un en franzööschen Mann, hett toeerst an de Berliner Filmakademie studeert. As he sien Studium afbroken hett, füng he 1973 mit sien Loopbahn as Journalist an un weer toeerst Reakteur un Reporter bi’n dormoligen Süüddüütschen Rundfunk (SDR) in Stuttgart. In de Lokalredakschoon in Tübingen weer he as fre’en Mitarbeiter dorbi.

Vun 1982 an hett Leclercq för de ARD as Sünnerkorrespondent ut’n Negen Oosten bericht un weer Berichterstatter över den libaneeschen Börgerkrieg. 1985 is he Leider vun de SDR-Utlandsredakschoon worrn. Dorna weer he as Feernsehkorrespondent för dat süüdliche Afrika in’t Utland un af 1988 för den Negen Oosten in Kairo. 1991 hett he ut Saudi-Arabien un Kuwait över den Tweete Golfkrieg bericht.

In’t Johr 1995 keem he torüch un övernehm 1996 dat Regeer vun’t Rebeet Feernsehn/Binnenpolitik vun de ARD. Af 1999 weer he för den Süüdwestrundfunk Tweete Baasredakteur vun *ARD-aktuell*, also de zentrale ARD-Narichtenredakschoon, de för de Tagesschau un de Tagesthemen tostännig is. Af 2003 weer he för den SWR Moderater vun’n Weltspiegel. Vun’n 1. August 2005 bit to sien Utscheden vun wegen sien Krankheit in’n Sommer 2009 weer Leclercq Korrespondent vun de ARD för den Negen Oosten mit Sitt in Kairo.

Leclercq weer mit de Ägypterin Iman Leclercq verheiraat un is dorför to’n Islam övertreden. Ut de Eh stammt twee Kinner. He is na lange Krankheit doodbleven.

## Weblenken
* ''Lebensgefahr als Job-Alltag: Vom Nahen Osten nach Tübingen: Patrick Leclercq prägt die Berichterstattung aus der arabischen Welt'' (hoochdüütsch)

## Borns
Lichtstärk

**Lichtstärk** betekent

* Lichtstärk, fotometrische Grött in de Physik,
* Lichtstärk, Apenproportschoon in de Fotografie,
* de Proportschoon vun Objektivdörmeter to de -brennwiet bi Teleskopen.
Mbabane

**Mbabane** is de Hööftstadt vun Swasiland un to glieker Tiet ok de Hööftstadt vun den Verwaltensdistrikt Hhohho. De Stadt mit etwa 95.000 Inwahner (2008) liggt in de Mdimba-Bargen. Se is dat administrative un neben Manzini ok dat wertschapliche Zentrum vun dat Land. 

## Historie

De Stadt wurr 1902 vun de Briten nah de Burenkrieg grünnd un 1903 as administrative Zentraale vun dat Protektorat deklareert. Se wurr nah den Hööftling Mbabane Kunene nömmt, de sien Klan domols in dit Rebeet leven dee.

Dat wertschaplich Rückgrat vun de Stadt sünd de dicht bi liggend Tinn- un Ierzminen.

## Klima
Mababane hett en mild Klima. De middleren deepsten Werte fallen in de Wintermaanten Juni un Juli up rund 7&nbsp;°C, de hööchsten Werte kommt aber noch up meest 20&nbsp;°C. In den Sömmermaanten November bit Februar stiegen de middleren Hööchstwerte up etwa 27&nbsp;°C, de deepsten Werte liggen denn tüschen 14&nbsp;°C und 17&nbsp;°C. Während de Winter mit maandlich Neddersläägen um 20&nbsp;mm dröög is, fallen in den Sömmermaanten bit to 180&nbsp;mm Regen.

## Bildung
In Mbabane is de *Faculty of Health Sciences* („Medizinisch Fakultät“) vun de University of Swaziland as ok dat Waterford Kamhlaba *United World College of Southern Africa* to Huus.

## Städerpartnerschap
* Fort Worth, USA, siet 2004

## Kiek ook bi

* Städer in Swasiland

## Weblenken

* Utführlich Informatschonen över de Stadt (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Manzini

**Manzini** is de gröttste Stadt in Swasiland un sien weertschaplich Zentrum. 

Bit 1960 weer Manzini as *Bremersdorp* bekannt, nömmt nah de Hannelsmann Arthur Bremer, de dor 1887 en Laden harr. Van 1895 bit 1899 weer de Oort dat eerste Verwaltenszentrum vun Swasiland. Eerst 1960 kreeg Manzini sien jetzig Naam.

Manzini liggt in't Middelland (middle veld) un hett in den Vöroort Matsapha den eenzigen internatschonalen Flooghaben vun dat Land. Dor liggt ok dat Industrierebeet. Tweemal in't Week gifft dat dor en Markt. Manzini is mit Blick up den Straatenverkehr dat Dreihkrüüz vun dat Land un Hööftstadt vun de Provinz. 

## Weblenken

* Artikel in de Encyclopædia Britannica (engelsch)
Ned Madrell

**Edward „Ned“ Maddrell** (* um 1877 rüm; † 27. Dezember 1974) is en Fischer vun de Isle of Man ween. He weer de leste Minsch to siene Tied, de de Spraak *[[Manx]]* vun Kinnertied af an snackt hett. Nadem Sage Kinvig (1870-1962) doot bleven weer, weer he de leste Minsch, de vun sik seggen konn, vun siene Kinnertied af an Manx to snacken. He hett Manx lehrt vun en Groottant, man he hett al vördem en beten wat wußt vun de Engelsche Spraak. En Reeg vun Spraakproven vun Madrell sund uptekent wurrn, um to bewohren, wie de Spraak utspraken wurrn is. Anners as annere Lüde, de mit Manx as Muddersprake upwussen weern, leet dat so, as wenn Madrell dat geneten dö, datt he dor in siene Gegend en Beröhmtheit weer un he geev geern jungere Lüde Unnerricht in siene Sprake.
Facebook

**Facebook** is en Websteed, wo de Lüüd soziale Nettwarken billn köönt. An’n 21. Juli 2010 harr de Websteed 500 Millionen Brukers weltwiet, as dat Ünnernehmen dat sülvst seggt hett. Dat gifft düsse Websteed nu al in 74 Spraken, Plattdüütsch is dor nich bi. Facebook warrt al bannig slecht Tüüg naseggt, dat dor en unreine Politik föhrt warrt. Kritikpunkten sünd to’n Bispell personaliseerte Warven un Weddergeven un Apenmaken vun persönlichen Daten.
Macnee

**Macnee** is de Familiennaam von

* Daniel Macnee (1806–1882), schottschen Maler,
* Patrick Macnee (1922–2015), engelschen Schauspeler un Höörspeelspreker.
Sampras

**Sampras** is de Familiennaam von

* Pete Sampras (* 1971), US-amerikaansch Tennisspeler,
* Stella Sampras (* 1969), US-amerikaansche Tennispelersche.
1984 (Mehrdüdig Begreep)

**1984** betekent

* 1984, en Johr,
* *[[1984 (Roman)|1984]]*, Roman vun George Orwell ut dat Johr 1949,
* *[[1984 (Film, 1954)|1984]]*, Verfilmen dorvun ut dat Johr 1954 vun Rudolph Cartier,
* *[[1984 (Film, 1956)|1984]]*, Verfilmen dorvun ut dat Johr 1956 vun Michael Anderson,
* *[[1984 (Film, 1984)|1984]]*, Verfilmen dorvun ut dat Johr 1984 vun Michael Radford,
* *[[1984 (Oper)|1984]]*, Oper dorto vun Lorin Maazel,
* *[[1984 (Warf)|1984]]*, Warfspot vun Apple,
* *[[1984 (Album)|1984]]*, Musikalbum vun de Grupp Van Halen,
* *[[1984 (For the Love of Big Brother)]]*, Musikalbum vun de Grupp Eurythmics.
Lobamba

**Lobamba** is de traditschonell Hööftstadt un Regeerenssitt vun Swasiland, hier is de Sitt vun dat Parlament un de Residenz vun de Königinmoder. Lobamba liggt in‘ Westen vun Swasiland, in dat Ezulwini-Daal, 16&nbsp;km weg vun de Hööftstadt Mbabane, in de Verwaltensrebeet vun Manzini. De Inwahnertall bedrocht ca. 5.800. .

De Staatspalast, de königlich Kraal, dat Swazi-Natschoonalmuseum, dat Parlament un en Museum, dat Sobhuza II. widmet is, sünd in disse Stadt.

## Kiek ook bi

* Städer in Swasiland
Maaseik

**Maaseik** (Limborgsch: ***Mezeik***) is en Stadt in de Limburg in Belgien. Se warrt to de Region Flannern mit torekent. In Maaseik leven an'n 1. Januar 2005 akraat 23.564 Inwahners up en Grund vun 77,06 km². De Stadt is ok Sitt vun den *Kreis Maaseik* mit 216.044 Inwahners (Stand: 1998). 

## Geografie
### Lage
De Stadt liggt an de Maas, bi 30 km nöördlich vun Maastricht, in'n Süden vun de Maasplassen un bi 25 km westlich vun Heinsberg. Se höört to de Euregio Maas-Rhien mit to.

## Geschichte
Stadtrechte hett Maaseik in dat Johr 1244 kregen. Wohrschienlich is de grote Renaissance-Künstler Jan van Eyck in de Stadt boren. 1684 hett dat en groten Stadtbrand geven. 

## Politik
### Börgermeester
De Stadt ehr Börgermeester is *Jan Creemers* (Stand:Januar 2005)
Dietrich Bonhoeffer

**Dietrich Bonhoeffer** (* 4. Februar 1906 in Breslau, Neddern Slesien; † 9. April 1945 in dat KZ Flossenbürg) is en lutherschen Theologen un en bekannten Vertreder vun de Kark vun dat Bekenntnis ween. He hett mitmaakt bi den düütschen Wedderstand gegen den Natschonalsozialismus.

Bonhoeffer hett sik mit 24 Johren habiliteert. Denn is he in't Utland ween un achterna Privatdozent for Evangeelsche Theologie in Berlin ween. Bi den Vorweser vun den Ökumeenschen Raat vun de Karken is he Referent for de Jöögd ween. Vun 1933 af an hett he sik apentlich gegen de Jödenfiendschop vun den Natschonalsozialismus stellt un is in'n Karkenstriet gegen de Düütschen Christen un gegen den Arierparagraphen gegenan gahn. Vun 1935 af an is he de Baas ween vun dat Predigerseminar vun de Bekenntniskark in Finkenwolde bi Stettin. Düt Seminar hett, later illegal, bit 1940 bestahn. Vun um un bi 1938 af an hett he bi den Wedderstand um Willem Franz Canaris mitmaakt. Vun 1940 af an dröff he nich mehr apentlich snacken un vun 1941 af an dröff he nix mehr schrieven. An'n 5. April 1943 is he in't Kaschott kamen un twee Johre later is he up persönlichen Befehl vun Adolf Hitler an'e Siet brocht wurrn. He weer dor en vun de lesten NS-Fiende mit, de henricht' wurrn sund, vunwegen datt se wat mit den Anslag vun'n 20. Juli 1944 to kriegen hebben schollen. 

Gegen siene Lehrers over hett Bonhoeffer en egenstännige Theologie utarbeit'. He hett sunnerlik dor up henwiest, datt Jesus Christus mank de christliche Gemeende up de ganze Welt würklich dor is. De Bargpredigt un dat Gahn in Jesus siene Footstappen dö em veel bedüden. He meen ok, Gloven un Doon vun en Christenminschen möss tosamen passen. Dor hett he ok sülms na leevt. In siene *Breeve achter Trallen* hett he beschreven, wie dat in'e Tokumst mit de Ökumene an de Siet vund e armen Minschen utsehn konn un wie Bibel un Goddesdeenst ahn Religion begrepen weern könnt. 

## Kiek ok bi
* List vun de Lüde vun’n 20. Juli 1944

## Belege
Paul Shabangu

**Paul Shabangu** (* villicht 1943; † 26. November 2003) weer Övergangs-Premierminister vun Swasiland in de Tiet van 29. September bit 26. November 2003, nahdem Barnabas Sibusiso Dlamini entlaaten wurrn weer.
Parthenope (Mythologie)

**Parthenope** (ehr Naam bedutt *"Jumferngesicht"*) is een vun de Sirenen ut de greeksche Mythologie. Nadem Odysseus dörtagen weer, verloren de Sirenen for all Tied ehre Töverkraft un verwanneln sik in Felsblöck. Blot man Parthenope stört sik in de See un versuup. Ehr dood Lief spööl an Land un is dor inkuhlt wurrn, wo later de Stadt **Neapolis** (Neapel) upstahn scholl. De mythische Naam vun Neapel is *Parthenope* oder *Parthenopeia* ween. Dor warrt in de Inschrift up den Dichter Vergil sien Graff up anspeelt. 1799 hett düsse Naam en Rull speelt, as in dat Königriek Neapel de Parthenopeesche Republiek utropen wurrn is.
Parthenope

**Parthenope** betekent

* Parthenope, Sirene ut de greeksche Mythologie,
* den mythischen Naam vun de Stadt Neapel,
* Parthenopeesche Republiek, Republiek, de 1799 in dat Königriek Neapel utropen wurrn is,
* (11) Parthenope, en Asteroid ut den Hööftgördel.