open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beröhmt Hann’n

**Beröhmt Hann’n** (offiziell Naam: *Hands of fame*) is nah de Vörbild van de Walk of Fame in Hollywood upboot.

Siet dat Fröhjohr 2005 gifft dat disse Projekt in Wittmund, Oostfreesland, blots dat hier kien Steerns sondern Handafdrucke van Prominenten mit deren Autogramm in Toon inbrennt un in dat Plaaster van de Footgängerzoon inlaaten wurrd. 

Bit jetzt hebbt se folgend Handafdrucke (in disse Riegenfolg Drostenstraat ok vun Oosten ut her sehn):  

* Achim Reichel (Singer)
* Uwe Seeler (ehmalger Footballspeler)
* Max Lorenz (ehmalger Footballspeler)
* Joschka Fischer (ehmalger Bundsminister)
* Jörg Pilawa (Feernsehmoderator)
* Hie-Yon Choi (koreaansch Pianistin)
* Otto Waalkes (Spaasmaker ut Fernsehn)
* Carlo von Tiedemann (Radio- un Feernsehmoderator)
* Heidi Kabel (Schauspelerin)
* Heidi Mahler (Schauspelerin)
* Henning Scherf (ehmalger Börgermeester vun Bremen)
* Hans-Wilhelm Müller-Wohlfahrt (Sportmediziner)
* Hardy Krüger (Schauspeler)
* Karlheinz Böhm (Schauspeler un Grünner vun de Organisatschoon *Minschen för Minschen*)
* Klaus Fichtel (ehmalger Footballspeler)
* Klaus Fischer (ehmalger Footballspeler)
* Olaf Thon (ehmalger Footballspeler)
* Hans-Gert Pöttering (Präsident vun dat Europäisch Parlament)
* Thomas Reiter (Astronaut)
* Andrea Berg, Slagersingerin
* Inga Rumpf, Rocksingerin
* Axel Milberg, Schauspeler
* Arved Fuchs, Avendürer
* Hellmuth Karasek, Journalist, Schriever, Literaturkritiker
* Gunther Emmerlich, Opernsinger un Entertainer
* Amigos (volkstümlich Musikgrupp)

up den „Präsidentenplatz“: 
* Walter Scheel
* Richard von Weizsäcker
* Roman Herzog
* Johannes Rau
* Horst Köhler
* Christian Wulff

Karkstraat:
* Arthur Abraham (Boxweltmeester)
* Ulli Wegner (Boxtrainer)
* Willi Holdorf (Teihnkamp-Olympiasieger)
* Robert von Zeppelin (Grootneffe vun de Grafen von Zepplin)
* Sebastian Schnülle, Musher

De Naam vun Hans-Gert Pöttering is up de Plakett aber falsch mit "Hans-Gerd" angeven.

De Handafdrucken vun Johannes Rau hett man intüschen ümsett, to Präsidentenplatz. Rau sien Stae wurr vun Hie-Yon Choi innommen.

In Vörbeitung sünd noch de Handafdruck vun Franz-Josef Bode, Joachim Gauck un Johannes Heesters.

## Weblenken
Websteed
Martin Van Buren

**Martin Van Buren** (* 5. Dezember 1782 in Kinderhook (New York); † 24. Juli 1862 ok dor) weer de 8. Präsident vun de USA van 4. März 1837 bit 4. März 1841.

Van Buren weer de eerste Präsident, de nah de Ünnerteken van de Unafhängigkeetserkläärung boren wurrn is. He stamm ut en hollandschen Familie in de bövere Deel vun de Staat New York. He wurr Afkaat un keem in Kontakt mit Aaron Burr, ohn aber ünner de sein Infloot to geraden. As Afkaat hett he so völ verdeent, dat he sück nah 1800 üm Politik kümmern kunn. De politisch Laag nah de Spalten vun de Föderalistisch Partei weer nich ganz klor un so sloot he sück de Fraktschoon vun DeWitt Clinton an. 1812 wurr he Senator van de US-Bundsstaat New York un Lidmaat van *Court for the Correction of Errors*, wat domols de höchste Gerichtshoff in disse Staat weer. 

1821 wurr he Lidmaat vun de Senat, wo he gau to en prominent Spreker vun de Demokraten wurr. In sein Positschoonen to enkelde Fragen weer he sück sülvst nich immer eenig, so dat sück dat af un an wedderspreken de. Dat hett man hüm vun de Gegnerschap ok geern vörsmeeten. In de Wahlen vun 1824 hett he William Harris Crawford ünnerstött, hett sück aber later henn Andrew Jackson anslooten, in den sien Regeeren he 1829 as Butenminister intreden is, nahdem he Vörtiet eenige Maanten as Gouverneur vun New York deent harr. 

In Jacksons tweete Amtstiet, nahdem he sück mit John Caldwell Calhoun 1832 övertört harr, wurr van Buren Viezpräsident vun de USA, wiels he de politisch Linie van Jackson (so as in de Fraag nah en Natschonaalbank) ünnerstött harr. In de Fraag vun de Sklaveree kunn he sück nich recht entscheeden, sien Ansichten wesseln fakender. 
 
Sien eegen Präsidentschapskandidatur, nahdem Jackson nich nochmol kandideeren kunn, weer eenersiets logisch, aber begeistert weern se van hüm nich. Martin van Buren weer för 152 Johr de letzte Viezpräsident, de direkt in’t Witt Huus wählt wurrn is (nah hüm hett dat eerst weer George Herbert Walker Bush in 1989 schafft). De Demokraten weern in Nahhinenn to de Tiet woll as korrupt antosehn un maken dat, wat man as Dübbelbodigkeet ansehn kunn. Wiels van Buren de Präsident weer, hett he disse Probleme verkörpert. Dorto keem 1837 noch een Weertschapskries. Enn’ van’t Leed weer, dat William Henry Harrison 1840 tegen hüm winnen kunn. van Buren’s Viezpräsident weer vun 1837 bit 1841 Richard Mentor Johnson. 

Nahdem sück de Noord- un Süüdstaaten immer mehr in Wull kregen, beweg sück van Buren immer mehr to de nöördliche Positschoon. 1848 wurr he vu den Free Soil Party as Präsidentschopskandidat upstellt, de de Sklaveree in de nee erwurben Rebeeten verhinnern wull un an’n Ennen van sien Leven hett he Lincoln ünnerstött.

In de Film Amistad vun Steven Spielberg ut dat Johr 1997 wurr Martin van Buren vun Sir Nigel Hawthorne as unentslooten, dumm un licht to beinflooten Präsident dorstellt. 

## Weblenken
* 
* Biographie (hoochdüütsch)
* Biographie in NNDB (engelsch)
5. Dezember

## Wat passeert is
* 1973: De Carl von Ossietzky Universität Ollnborg wurrd grünnd.
* 1914: Start vun de Endurance-Expeditschoon ünner Ernest Shackleton in Süüdgeorgien.

## Boren
* 1443: Giuliano della Rovere, laterhen Paapst Julius II. († 1513)
* 1547: Ubbo Emmius, freesch Historiker († 1625)
* 1639: Johann Christoph Pezel, düütsch Komponist († 1694)
* 1782: Martin van Buren, 8. Präsident vun de USA († 1862)
* 1862: John Henry Leech, britisch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1900)
* 1872: Harry Nelson Pillsbury, US-amerikaansch Schachspeler († 1906)
* 1901: Werner Heisenberg, düütsch Physiker un Nobelpriesdräger († 1976)
* 1901: Walt Disney, US-amerikaansch Tekner un Utfinner vun Mickey Mouse († 1966)
* 1903: Johannes Heesters, nedderlannsch Schauspeler un Singer († 2011)
* 1903: Cecil Powell, britisch Physiker un Nobelpriesdräger († 1969)
* 1908: Gerald Ketchum, US-amerikaansch Polarforscher († 1992)
* 1927: Bhumibol Adulyadej, König vun Thailand († 2016)
* 1932: Sheldon Lee Glashow, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger
* 1940: Alfred Heiß, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1944: Jeroen Krabbé, nedderlännsch Schauspeler un Speelbaas
* 1949: Bruce Edward Melnick, US-amerikaansch Astronaut
* 1961: Ralf Dujmovits, düütsch Extrembargstieger
* 1967: Frank Luck, düütsch Biathlet
* 1971: Karl-Theodor zu Guttenberg, düütsch Politiker un Bundsminister
* 1975: Paula Patton, US-amerikaansch Schauspelerin
* 1985: Gianni Meersman, belgisch Radrennfohrer

## Storven
* 1587: Giacomo Savelli, italieensch Kardinal (* 1523)
* 1791: Wolfgang Amadeus Mozart, öösterriekschen Komponist (* 1756)
* 1919: Elia Millosevich, italieensch Astonom (* 1848)
* 1926: Claude Monet, franzöösch Maler vun den Impressionismus (* 1840)
* 1936: Oscar Wisting, norweegsch Polarforscher (* 1871)
* 1958: Ferdinand Bruckner, öösterrieksch-düütsch Schriever un Theaterleiter (* 1891)
* 1972: Kenny Dorham, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1924)
* 1974: Hazel Hotchkiss Wightman, US-amerikaansch Tennisspelerin (* 1886)
* 1988: August Lenz, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1910)
* 2009: Otto Graf Lambsdorff, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1926)
* 2011: Berni Kelb, düütsch Schriever (* 1934)
* 2012: Dave Brubeck, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1920)
* 2013: Nelson Mandela, süüdafrikaansch Politiker (* 1918)
* 2014: Richard Toborg, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* 1927)
Richard Mentor Johnson

**Richard Mentor Johnson** (* 17. Oktober 1780 in Beargrass bi Louisville/Kentucky; † 19. November 1850) weer en US-amerikaansch Politiker un de neegente Viezpräsident vun de USA. 

Johnson weer Afgeordneter vun de US-Repräsentantenhuus un wurr an' 10. September 1819 in de Senat wählt.
Van 1837 bit 1841 weer he Viezpräsident vun de USA ünner Präsident Martin van Buren. He weer de eenzigst Viezpräsident, de vun de Senat wählt wurrn is, wiels he bi de Präsidentschapswahl 1836 kien Mehrheet vun dat Wahlmännergremiem, de Electoral College kregen harr.

## Literatur
* Jules Witcover: *The American Vice Presidency: From Irrelevance to Power.* Smithsonian Books, Washington DC 2014, ISBN 978-1-58834-471-7, S. 88–95 (= *9. Richard Mentor Johnson of Kentucky*).
Adamin

**Adamin** is en teemlich roor Mineral ut de Libethenit-Reeg vun de waterfre’en Phosphaten mit inlagerte Frömdionen. Dat Mineral kristalliseert in’t orthorhombische Kristallsystem un hett dorbi de cheemsch Formel Zn2(AsO4)(OH). Adamin billt korte un lange prismatsche Kristallen, de faken in de Form vun en Dubbelpyramid (Oktaeder) vörkamt. Sien Klöör wesselt twüschen geel, ahn Klöör, geelgröön, gröön, rosa un vigelett. Ünner UV-Licht lüücht Adamin gröön bit geelgröön op.

Wietere Mineralen ut de Libethenit-Reeg sünd: Libethenit, Olivenit, Eveit, Paradamin, Tarbuttit un Zincolibethenit.

## Varietäten
Dat gifft en Reeg vun Varietäten, wobi de Zink in dat Mineral deelwies dör de Elementen uttuuscht sünd, de in den Naam staht. So gifft dat neven dat Adamin ok Cuproadamin, Aluminium, Kobalt, Mangan und Nickel. Adamin billt mit Olivenit en Mischreeg mit tonehmend Koppergeholt hen na Olivenit. Binnen disse Mischreeg kummt Cuproadamin vör. Dorüm warrt dat Mineral tomeist nich as en egenstännig Varietät ansehn. 

## Entstahn un Vörkamen
Adamin is faken in Sellschap mit Aurichalcit, Hemimorphit, Konichalcit, Limonit oder Smithsonit in Zinklagersteden to finnen.

Vörkamen vun dat Mineral gifft dat ünner annern in Cap Garonne in Frankriek, Laurion in Grekenland, Mapimi/Durango in Mexiko un Tusmeb in Namibia.

## Literatur
* Paul Ramdohr, Hugo Strunz: *Lehrbuch der Mineralogie (16. Opl.)*, Ferdinand Enke Verlag (1978), ISBN 3-432-82986-8
* Edition DÖRFLER: *Mineralien Enzyklopädie*, Nebel Verlag, ISBN 3-89555-076-0

## Weblenken
* 
*Mineralenatlas - Adamin
*Mineralen-Lexikon - Adamin
1818

## Wat passeert is
* 18. Februar: Chile proklameert sien Unafhängigkeit vun Spanien.
* 18. Oktober: De Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn wurrd grünnd.
* 3. Dezember: Illinois warrt 21. Bundsstaat vun de USA.

## Boren
* 15. Januar: Louis Le Breton, franzöösch Mediziner, Maler un Polarforscher († 1866)
* 21. Januar: August Lübben, düütschen Persepter un nedderdüütschen Philoloog († 1884)
* 10. Juni: Hubert Ferdinand Kufferath, düütsch Komponist († 1896)
* 20. Juni: Rudolf Kropp, düütsch Politiker († 1884)
* 24. Dezember: James Prescott Joule, brtisch Physiker, Namesgever för de Eenheed Joule (†  1889)

## Storven
774

## Wat passeert is
* 4. Juni:De Franken ünner Karl den Groten griept de Langobarden ehr Hööftstadt Pavia an un nehmt ehr in
* 5. Juni: Karl de Grote maakt sik süms to'n König vun de Langobarden. Jem ehr egen König Desiderius warrt afsett un mutt in't Exil na Byzanz

## Boren

## Storven
4. Juni

## Wat passeert is
* 774: De Franken ünner Karl den Groten griept de Langobarden ehr Hööftstadt Pavia an un nehmt ehr in
* 1970: Tonga wurrd unafhängig vun Grootbritannien. 
* 1995: Henning Scherf warrt Bremer Börgermeester

## Boren
* 1809: William Wilson Saunders, britisch Botaniker, Entomoloog un Lepidopteroloog († 1879)
* 1889: Beno Gutenberg, düütsch-amerikaansch Seismoloog († 1960)
* 1897: Emil Hecker, plattdüütsch Schriever († 1989)
* 1899: Stringer Davis, engelsch Schauspeler († 1973)
* 1902: Watanabe Kakuji, japaansch Germanistik-Perfesser († 1981)
* 1916: Robert Francis Furchgott, US-amerikaansch Wetenschapler un Nobelpriesdräger († 2009)
* 1918: John DeCuir, US-amerikaansch Szenenbillner un Artdirector († 1991)
* 1920: Britt Woodman, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2000)
* 1926: Wulf Lammers, düütschen Dokter, Schrieverun Vörsitter in dat Kuratoirum vun de Quickborn-Pries († 2018)
* 1937: Richard Robson, britisch Chemiker un Nobelpriesdräger
* 1947: Ingolf Mork, norweegsch Skispringer († 2012)
* 1982: Amelia Warner, engelsch Schauspelerin

## Storven
* 1769: Giambattista Lolli, italieensch Schachspeler (* 1698)
* 1872: Johan Rudolph Thorbecke, nedderlannschen liberalen Politiker (* 1798)
* 1917: Paul Klimsch, düütsch Maler un Illustrater (* 1868)
* 1939: Tommy Ladnier, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1900)
* 1959: Charles Vidor, US-amerikaansch Speelbaas (* 1900)
* 1969: Rafael Osuna, mexikaansch Tennisspeler (* 1938)
* 2004: Steve Lacy, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1934)
* 2011: Claudio Bravo, chileensch Maler (* 1936)
* 2011: Curth Flatow, düütsch Bühnen- un Dreihbooschriever (* 1920)
* 2012: Rolf Lederbogen, düütsch Grafiker, Architekt, Fotograf un Breefmarkenkünstler (* 1928)
* 2013: Ben Tucker, US-amerikaansch Jazzmusiker un Komponist (* 1930)
* 2021: Richard Robert Ernst, Swiezer Chemiker un Nobelpriesdräger (* 1933)
5. Juni

## Wat passeert is
* 774: Karl de Grote maakt sik süms tovn König vun de Langobarden. Jem ehr egen König Desiderius warrt afsett un mutt in’t Exil na Byzanz
* 1162: De engelsche Lordkanzler Thomas Becket warrt Arzbischop vun Canterbury
* 1305: Bertrand de Got wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück de Naam Clemens V.

## Boren
* 1760: Johan Gadolin, finnisch Chemiker († 1852)
* 1798: Alexei Fjodorowitsch Lwow, russisch Violinist un Komponist († 1870)
* 1833: John Maynard Keynes, britsch Ökonom, Mathematiker, Politiker († 1946)
* 1879: René Pottier, franzöösch Radrennfohrer († 1907)
* 1893: Albert Mähl, plattdüütsch Schriever († 1970)
* 1906: Eraldo Monzeglio, italieensch Footballnatschonalspeler un -trainer († 1981)
* 1920: Kurt Edelhagen, düütsch Jazzmusiker un Bigband-Leader († 1982)
* 1922: Specs Powell, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2007)
* 1935: Helmut Benthaus, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1943: Erhard Wolfkühler, düütsch Politiker († 2013)
* 1946: Volker Eckstein, düütsch Schauspeler († 1996)
* 1951: Ellen Foley, US-amerikaansch Singerin un Schauspelerin
* 1959: Jesper Worre, däänsch Radrennfohrer
* 1986: Richard Fröhlich, düütsch Basketballspeler

## Storven
* 1017: Sanjō, 67. Tennō van Japan (* 976) 
* 1722: Johann Kuhnau, düütsch Komponist un Schriever (* 1660)
* 1826: Carl Maria von Weber, düütsch Komponist (* 1786)
* 1910: Felix Stillfried, plattdüütsch Schriever (* 1851) 
* 1920: Carl Heiligenstadt, düütschen Bankdirekter un Politiker (* 1860)
* 1940: Jakob Eckert, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1916)
* 1946: Holger Thiele, däänsch-amerikaansch Astronom (* 1878)
* 1972: Louis Mottiat, belgisch Radrennfohrer (* 1889)
* 1975: Paul Keres, eestnisch un sowjeetsch Schachmeester (* 1916)
* 1983: Heinrich Küver, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* 1889)
* 2003: Jürgen Möllemann, düütsch Politiker (* 1945)
* 2004: Ronald Wilson Reagan, US-amerikaansch Schauspeler un 40. Präsident von de USA (* 1911)
* 2008: Jameson Mbilini Dlamini, Politiker ut Swasiland (* 1921)
Grupp (Chemie)

Ünner en **Grupp** warrt in de Chemie de piellieken Regen in dat Periodensystem verstahn. All cheemsch Elementen in en Grupp hebbt de lieke Tall vun Valenzelektronen un verholt sik cheemsch dorüm vergliekbor. Dat gifft insgeamt 18 Gruppen in dat Periodensystem, wovun acht as Hööftgruppen betekent warrt un de annern teihn as Nevengruppen. In de Nevengruppen staht all de Övergangselementen, wat na den hüütigen Wetensstand alln’s Metallen sünd.

Binnen de Gruppen stiggt de Atommasse vun de Elementen, de Elektronegativität nimmt dorbi af un de metallsche Charakter nimmt to. Mehrere Grupepn warrt ok to Blöck tohopenfaat. De Gruppen mit sünners lieke Egenschoppen warrt ok Elementenfamilie nöömt. Dat sünd vör allen de Alkalimetallen, Eerdalkalimetallen un de Halogenen.

## Naams vun de Gruppen
Na de Regeln vun de IUPAC warrt de Gruppen mit araabsch Tallen dörnummereert vun 1 bit 18. Dat is de vundaag gellende Konventschoon, de de ölleren Beteken na IUPAC un de CAS-Konventschoon aflösen schull.

Na de ollen *IUPAC-Konventschoon*, de sik op de so nöömte Langperiodensystem betogen hett, weern de Gruppen mit röömsch Tallen betekent. Dat System weer vör allen in de USA verbreedt. De Bookstaven stünnen dorbi vör de linke (A) oder rechte (B) Siet vun dat Periodensystem. De olle *CAS-Konventschoon* weer op dat Kortperiodensystem betogen un hett bit 1986 gellt. Se is aver ok vundaag in Europa noch wiet verbreedt. Ok hier geev dat röömsch Tallen. De Bookstaav A stünn vör Hööftgruppenelementen, dat B för Nevengruppenelementen. Wiel de Elementen in een Grupp tomeist cheemsch lieke Egenschoppen opwiesen doot, hebbt einige Gruppen ok sünnere Naams kregen.

### Översicht über de Gruppen in dat Periodensystem

Butendem warrt vunwegen jemehr lieke cheemsch Egenschoppen faken ok de Lanthanoiden un de Actinoiden as Gruppen ankeken. Bi disse beiden warrt dat f-Orbital opfüllt.

De Elementen mit de Atomtallen 121 bit 138 – de opstunns noch nich opdeckt sünd – billt en Grupp, de as Superactinoiden betekent warrt. Bi jem warrt de 5. Schaal opfüllt. Wohrschienlich sünd disse Elementen all bannig unbestännig un radioaktiv.

## Kiek ok
* Atommodell
* Periood (Chemie)
Karl-Emil Schade

**Karl-Emil Schade** (* 5. Juli 1927 in Itzehoe; † 17. Dezember 2007 in Itzehoe) weer en lutherschen Paster un Översetter vun de ganze Bibel ut de verscheden Uurspraken in sien Holsteener Platt. 

## Leven un Wark
Schade is in Itzehoe up dat Kaiser-Karl-Gymnasium na School gahn un hett dor up'e School ok Platt lehrt. In'n Tweeten Weltkrieg hett he as Marineinfanterist bi de Düütsche Wehrmacht deent. 1957 keem he as Paster na Hanerau-Hademarschen. 1987 möss he dor vunwegen sien Gesundheit Bott geven. He hett denn vun de *Nordelbische* Landskark den Updrag kregen, dat Ole Testament in de Plattdüütsche Spraak to översetten. Acht Johr hett he dor an seten. Al 1992 konn de de Psalmen up Platt rutgeven. 1995 bröch he dat Ole Testament un 2001 de Apokryphen rut. Denn folg dat Nee Testament 2003. Amenn hett he ok noch Martin Luther sien Katechissen översett un rutbröcht. Dat hett em den Ökelnaam 'De Luther vun Hademarschen' inbröcht. 2003 hefft se em dat 'Bundsverdeenstkrüüz' verlehnt un 2006 is he mit den 'Sleswig-Holsteenschen Spraakpries' ehrt wurrn. He weer 50 Johr mit sien Fro *Elke* verheiroot, de in'n Juni 2007 storven is. Mit ehr hett he twee Söhns un veer Döchter harrt. 

## Böker Vun Karl-Emil Schade
* Dat Ole Testament, översett ut den Uurtext vun Karl-Emil Schade, Niemönster, 1995 (nu al in'e 3. Uplaag)  ISBN 3-529-04958-1
* De Apokryphen, Verborgen Schriften ut dat Ole Testament, Niemönster, 2001 ISBN 3-529-04960-0
* Dat Niee Testament, Niemönster ISBN 3-529-04961-1
* De Psalmen Plattdüütsch, Niemönster 1992, ISBN 3-529-04956-5
* De lütte Katechissen vun D. Martin Luther, Niemönster, 2005, ISBN 3-529-04962-x
26. Dezember

## Wat passeert is
* 795: Leo III. warrt in Rom to'n Paapst wählt. He stüürt de Slötel vun Petrus na Karl den Groten
* 2004: Bi en Seebeven vör Sumatra vun 9,0 op de Richter-Skaal un en Tsunami blievt bi 230.000 Lüüd dood. 

## Boren
* 1687: Johann Georg Pisendel, düütsch Violinist un Komponist († 1755)
* 1853: René Bazin, franzöösch Schriever († 1932)
* 1867: Eduard Kück, plattdüütsch Wöörbokschriever († 1937)
* 1883: Carl Ahues, düütsch Schachmeester († 1968)
* 1883: Maurice Utrillo, franzöösch Maler († 1955)
* 1893: Mao Zedong, chinesisch Politiker († 1976)
* 1903: Heinz Reinefarth, düütsch Jurist, Kriegsverbreker, Politiker un Landdagsafordneter vun Sleswig-Holsteen († 1979)
* 1914: Richard Widmark, US-amerikaansch Schauspeler († 2008)
* 1931: Roger Piantoni, franzöösch Footballnatschonalspeler († 2018)
* 1937: Rainer Offergeld, düütsch Politiker un Bundsminister
* 1940: Edward Christian Prescott, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2022)
* 1943: Pavel Ploc, tschechoslowaaksch Biathlet
* 1947: Peter Sattmann, düütsch Schauspeler († 2025)
* 1949: José Ramos-Horta, Politiker ut Oosttimor un Nobelpriesdräger
* 1956: Hans-Christian Biallas, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 2022)
* 1957: Guy Barker, britisch Jazz-Trompeter un Komponist
* 1963: Lars Ulrich, Slagtüüchspeler bi de Musikgrupp Metallica
* 1972: Oliver Lottke, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen
* 1984: Jonathan Tiernan-Locke, britisch Radrennfohrer

## Storven
* 418: Zosimus, Paapst
* 1890: Heinrich Schliemann, düütsch Archäoloog un Opdecker vun Troja (* 1822)
* 1902: Minna Schrader, plattdüütsche Schrieverske (* 1850)
* 1963: George Mulock, britisch Seeoffizier un Polarforscher (* 1882)
* 1971: Joseph Helffrich, düütsch Astronom (* 1890)
* 1972: Harry S. Truman, US-amerikaansch Poltiker un 33. Präsident (* 1884)
* 1986: Elsa Lanchester, engelsch un US-amerikaansch Schauspelerin (* 1902) 
* 1994: Karl Schiller, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1911)
* 2006: Gerald Rudolph Ford, US-amerikaansch Politiker un de 38. Präsident (* 1913)
* 2009: Yves Rocher, franzöösch Industrieller (* 1930)
* 2018: Roy Jay Glauber, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger (* 1925)
* 2023: Wolfgang Schäuble, düütsch Politiker un Bundsminister  (* 1942)
795

## Wat passeert is
* 26. Dezember: Leo III. warrt in Rom to'n Paapst wählt. He stüürt de Slötel vun Petrus na Karl den Groten
* Wikingers ut Däänmark plünnert to'n eersten Mol dat Klooster Iona an de Westküst vun Schottland

## Boren

## Storven
* 25. Dezember: Hadrian I., Paapst
788

## Wat passeert is
* Dat Hertogdom Bayern warrt Deel vun dat Frankenriek
* Tanko warrt de drüdde Bischop vun Veern

## Boren

## Storven
* 30. März: Patto, tweete Bischop vun Veern
30. März

De **30. März** is de 89. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner. In en Schaltjohr is dat de 90. Dag.

## Wat passeert is
* 1168: Takakura wurrd de 80. Kaiser vun Japan. 
* 1666: De Danebrog warrt över dat Eiland *St. Thomas* in de Karibische See uptagen, wat hüdigendags to de Amerikaanschen Jumferninseln tohöörn deit. Vun nu af an höört dat Eiland to de Kolonie vun Däänsch-Westindien.

## Boren
* 1746: Francisco Goya, spaansch Maler († 1828)
* 1844: Paul Verlaine, franzöösch Schriever († 1896)
* 1849: Gottlieb Müller-Suderburg, plattdüütsch Schriever († 1922)
* 1853: Vincent van Gogh, nedderlannsch Maler († 1890)
* 1883: Jacob Bödewadt, plattdüütsch Journalist († 1946)
* 1886: Archie Stout, US-amerikaasch Kameramann († 1973)
* 1904: Karl Nobel, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1982)
* 1905: Ernst Stadtkus, plattdüütsch Schriever († 1987)
* 1911: Lester Rollo Stoefen, US-amerikaansch Tennisspeler († 1970)
* 1931: John Olov Güttke, sweedsch Biathlet († 2007)
* 1941: Wolfgang Hofmann, düütsch Judoka († 2020)
* 1953: Wolfgang Riek, hoog- un plattdüütschen Musiker
* 1957: Dave Stryker, US-amerikaansch Jazzmusiker
* 1964: Thomas Heinze, düütsch Schauspeler
* 1968: Celine Dion, kanaadsch Pop-Singerin
* 1983: Margaret Hoelzer, US-amerikaansch Swemmsportlerin
* 2000: Max Warmerdam, nedderlannsch Schachspeler

## Storven
* 788: Patto, tweete Bischop vun Veern
* 1526: Mutianus Rufus, düütsch Humanist (* 1470)
* 1876: Antoine-Jérôme Balard, franzöösch Chemiker, Opdecker vun dat Element Brom (* 1802)
* 1885: Christian Gilow, plattdüütsch Schriever (* 1808)
* 1912: Karl May, düütsch Schriever (* 1842)
* 1961: Philibert Jacques Melotte, britisch Astronom (* 1880)
* 2010: John Bunch, US-amerikaansch Jazz-Pianist (* 1921)
* 2012: Wiktor Iwanowitsch Kossitschkin, russch Iesflinklöper (* 1938)
* 2015: Ingrid van Houten-Groeneveld, nedderlannsch Astronomin (* 1921)
* 2020: Wolfgang Lindow, düütsch Germanist un Volkskunniger (* 1932)
Uganda Broadcasting Corporation

De **Uganda Broadcasting Corporation** (UBC) is de Anstalt vun dat apentliche Feernsehn un Radio in Uganda. Sien Sitt hett UBC in Kampala.

De UBC gifft dat siet den 16. November 2005 as na dat Uganda-Broadcasting-Corporation-Gesett vun 2005 de staatlichen Senners *Radio Uganda* un *Uganda Television* tohoopleggt worrn sünd.

Sien Geld kriggt de UBC dör en Rundfunkbidrag, den de Lüüd in Uganda betahlen mööt. Dat sünd 20.000 Uganda-Schilling (bi 8,40 Euro). Dat Inkasseren vun dit Geld hett de Präsident aver vöreerst stoppt. De Anstalt hängt ganz vun dat Geld af, wat de Regeren ehr towiest.

De UBC bringt den Feernsehsenner UBC TV un de fief Radiosenners Blue Channel, Red Channel, Buteebo Channel, Star FM un Mega FM.

UBC hett bi 50 Mitarbeiders, nadem in’n Juni 2006 bi 200 Lüüd aflohnt worrn sünd. Dorbi hebbt se ok den Buteebo Channel ganz dicht maakt. 1998 harr dat noch 450 Lüüd geven, de dor arbeiden deen.

## Weblenken

* Websteed vun de UBC (engelsch)
Peter Miles

**Peter Miles** (* 29. September 1980 in Entebbe) is en ugandschen Reggae- un Dancehall-Musiker.

Miles weer op de Lake-Vic-Grundschool, de Buddo-Junior-Grundschool, de Bugema-Secondary-School, de St.-Lawrence-Senior-Secondary-School för sien O-Level-Afsluss un op de Kabojja-Senior-Secondary-School för sien A-Level-Afsluss. He hett op de Makerere-Universität en Bachelor in Tourismus un Floogreiseverkehr maakt.

Anfungen mit de Musik hett he 1996 mit de Grupp *Propaganda Crew*. Dor weer ok al Menshan mit bi, mit den he hüüt ok noch optreden deit. Dat eerste Leed opnahmen hett he 2002 mit *Nakutaka*. Singen deit he op Luganda, Suaheli un Engelsch.

He weer en poor Maal för den PAM-Pries un den Kisima-Pries nomineert un hett se ok all beid al wunnen. Den PAM-Pries ünner annern 2006 för den besten Reggae-Musiker.
Plastiktuut

**Plastiktuten** sünd Tuten, de mehrsttiets ut Kunststofffolie maakt sünd, ut Polyethylen oder Polypropylen.

De Plastiktuut warrt faken bi’t Inköpen bruukt, oder ok as Sack för’n Müll, to’n Bispeel de Gele Sack för allens, ’neem ’n Grönen Punkt op is.

Alternativen to Plastiktuten bi dat Inköpen sünd Poppeertuten, Stofftaschen oder Körf. Vör allen de Ümweltbewegung hett Warf maakt, disse Alternativen för de Plastiktuut to bruken. De Plastiktuut weer en Symbol för de Wegsmietgesellschop. Ok wenn de Plastiktuut an un vör sik ok länger höllt, un nich wegsmeten warrn mutt, un denn ja ok noch recyclet warrn kann, so warrt dat in de Praxis doch wenig maakt. Ok Tuten ut Rohstoffen, de nawassen doot, gifft dat hüdigendaags, de denn faken ut Mais- oder Kartuffelstärk maakt sünd. De sünd meist so good as Plastiktuten un hebbt den Vördeel, dat keen Eerdööl bruukt warrt, de to maken. Un naher kaamt se op’n Kompost.

Fröher un in welk Lannen nu noch weer dat begäng, dat een bi’t Inköpen glieks en Plastiktuut dortokreeg. Dat hett to dat Bild vun de Wegsmietwoor mit bidragen. Nu is dat normalerwies so, dat een för de Tuut betahlen mutt.

## Verbaad

In Afrika hebbt vele Länner al de Plastiktuut verbaden. De Tuten flegen överall in de Landschop rüm un weren en groot Ümwelt-Problem. Welk Lüüd hebbt de Plastiktuut al as *Steppenbusch vun de Stadt* betekent (de dör de Gegend drievt as de Steppenbüsch in de Western-Films). In Ruanda is de Plastiktuut siet 2005 verbaden, in Tansania siet 2006. Kenia hett mit’n 14. Juni 2007 ok en Verbaad för dünne Plastiktuten rutgeven. Uganda maakt dat mit’n 1. Juli 2007 jüst so. Sansibar hett in’n November 2006 de Plastiktuut verbaden. Süüdafrika hett dünne Tuten verbaden un dat is verbaden de Tuten kostenlos wegtogeven. Ok de Stadt San Francisco hett 2007 en Verbaad rutgeven. Alleen in San Francisco harrn se 2006 180 Millionen Tuten verbruukt. De Stadt Coles Bay in Australien hett dat sülve in April 2003 maakt.

Irland verlang vun’n 4. März 2002 af an en Afgaav vun 15 Cent (siet 1. Juli 2007 22 Cent) för jede Tuut, wat dorto föhr, dat nu 95 % weniger Tuten bruukt warrt.
Gotthard Handrick

**Karl Hermann Gotthard Handrick** (* 25. Oktober 1908; † 30. Mai 1978) weer en düütschen Sportler un Jagdfleger. 

Bi de Olympisch Sommerspelen 1936 in München hett he in de Sportoort Modern Fiefkamp de Goldmedaille wunnen.

He weer Hööftmann vun de Luftwaffe un flog ok in de Legion Condor.
25. Oktober

De **25. Oktober** is de 298. Dag vun’t Johr (de 299. Dag in en Schaltjohr) und dat blievt noch 67 Daag mit to’n Johrsenn’. 

## Wat passeert is
* 18. oder 25. Oktober: Slacht vun Tours un Poitiers: De Franken unner Karl Martell winnt gegen de Arabers. 
* 1722: Ludwig XV. warrt fierlich to'n König vun Frankriek kröönt in de Kathedraal vun Reims
* 1760: Na den Dood vun den britschen König Georg II. (Kurförst vun Hannober) arvt sien Enkel Georg III. den Throon.
* 1956: Adolf Hitler wurrd vun dat Amtsgericht Berchtesgaden amtlich för dood befunnen.

## Boren
* 1102: Willem I. ''Clito'', Hartog vun de Normandie un Graaf vun Flannern († 1128)
* 1802: Richard Parkes Bonington, engelsch-franzöösch Maler († 1828)
* 1881: Pablo Picasso, spaansch Maler un Bildhauer († 1973)
* 1891: Bernhard Lohmüller, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 1952)
* 1901: Dean Benjamin McLaughlin, US-amerikaansch Astronom († 1965)
* 1908: Gotthard Handrick, düütsch Sportler un Jagdfleger († 1978)
* 1919: Beate Uhse, düütsch Flegerin un Ünnernehmerin († 2001)
* 1931: Klaus Hasselmann, düütsch Klimaforscher, Meteoroloog, Ozeanoloog un Nobelpriesdräger
* 1935: Russell Louis Schweickart, US-amerikaansch Astronaut
* 1939: Gabriele Iwersen, düütsch Politikerin un Bundsdagsafordnete († 2025)
* 1948: Brian Narelle, Schauspeler 
* 1949: Heidi Eisterlehner, düütsch Tennisspelerin († 2025)
* 1958: Thomas Voß, düütsch Springrieder
* 1972: Esther Caroline Duflo, franzöösch-amerikaansch Ökonomin un Nobelpriesdrägerin
* 1977: Birgit Prinz, düütsch Footballnatschonalspelerin

## Storven
* 1154: Stephan vun Blois, König vun England (* 1089)
* 1400: Geoffrey Chaucer, engelsche Schriever in’n Middelöller, bekannt för de *Canterbury Tales* (* 1343)
* 1894: Hans Daniel Johan Wallengren, sweedsch Pastor, Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1823)
* 1895: Auguste Zinck, plattdüütsche Schrieversche (* 1821)
* 1918: Walter Harper, US-amerikaansch Bargstieger (* 1892)
* 1936: Karl Theodor Martens, düütsch Politiker (* 1860)
* 1938: Paul Johner, Swiezer Schachspeler (* 1887)
* 1973: Émile Masson, belgisch Radrennfohrer (* 1888)
* 1979: Maphevu Dlamini, Politiker ut Swasiland (* 1922)
* 2002: Richard Harris, irisch Schauspeler (* 1930)
* 2010: Chhewang Nima, nepaleesch Bargstieger (* 1967)
* 2018: Sonny Fortune, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1939)
* 2025: Hamilton Othanel Smith, US-amerikaansch Biochemiker un Nobelpriesdräger (* 1931)
Rundfunk in Uganda

Mit den **Rundfunk in Uganda** güng dat 1954 mit den Uganda Broadcasting Service (UBS) los. UBS schull vör allen Programm vun de BBC in Uganda sennen un schull gegen de Stimmen gegenan gahn, de sik in de Medien, also de private Press, mehr un mehr för de Unafhängigkeit utspreken deen. Dat Programm weer Engelsch un de Lüüd, de dat maakt hebbt, vör allen Briten. Afrikaners weren meist blot anstellt, dat se en lütt beten vun dat Programm ok in de inheemschen Spraken översetten schullen. Dat änner sik suutje, as 1962 Uganda unafhängig worrn weer (Alltohoop gifft dat hüüt bi 24 Spraken in’n Radio).

1993 hett de Regeren Verlööf geven för privaten Rundfunk. Bet 2006 hebbt 129 Radiosenners Lizenzen kregen, vun de 99 ok sennen doot. Feernsehsenners gifft dat bet 2006 14 un 13, de Lizenzen kregen hebbt, aver noch nich sennen doot.

Mit dat Elektroonsche-Medien-Gesett vun 2000 hett Uganda den Rundfunkraat inricht, de den Rundfunk reguleren schall.

2005 hett dat Parlament dat Uganda-Broadcasting-Corporation-Gesett verafscheedt, dat Radio Uganda un Uganda Television as Uganda Broadcasting Corporation tohoopfaten dee. Dat weer nu keen Staatssenner mehr, man en apentlichen Senner.
16. April

## Wat passeert is
* 1746: De tweete Upstand vun de Jakobiten in Schottland ünner Charles Edward Stuart („Bonnie Prince Charlie“) gegen den Engelschen König finnt in de verloren Slacht bi Cullodden sien Enn.
* 2003: De Organisatschoon för Weltgesundheit (WHO) gifft bekannt, datt en bit dorhen unbekannt Virus mit Naam SARS-assozieert Coronavirus de Grund för de SARS-Pandemie 2002/2003 weer. 

## Boren
* 1822: Karl Theodor Robert Luther, düütsch Astronom († 1900)
* 1860: Johann Jungblut, düütsch Maler († 1912)
* 1889: Charlie Chaplin, engelsch Speelbaas, Schauspeler, Komponist un Filmproduzent († 1977)
* 1894: Friedrich Jobst Volckamer von Kirchensittenbach, düütsch General in'n Tweeten Weltkrieg († 1989)
* 1918: Syd Cain, britischen Szenenbillner, Filmarchitekt un Storyboard-Designer († 2011)
* 1919: Gertrud Meyen, düütsch Schauspelerin und Synchroonsnackerin († 2012)
* 1921: Dorothea Fischer-Nosbisch, düütsch Grafikerin un Breefmarkenkünstlerin († 2009)
* 1927: Hans Günter Fessel, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1995)
* 1927: Paapst Benedikt XVI. as Joseph Ratzinger († 2022)
* 1928: Paul Sylbert, US-amerikaansch Artdirector un Szenenbillner († 2016)
* 1944: Wendy Griner, kanaadsch Ieskunstlöperin
* 1947: Gerry Rafferty, britisch Folk-Rock-Singer-Songwriter († 2011)
* 1952: Béatrice Romand, franzöösch Schauspelerin
* 1952: Jernej Zaplotnik, sloweensch Bargstieger († 1983)
* 1956: David McDowell Brown, US-amerikaansch Astronaut († 2003)
* 1960: Pierre Littbarski, düütsch Footballnatschonalspeler un Footballtrainer
* 1961: Herman Frison, belgisch Radrennfohrer
* 1966: Jasna Đuričić, serbisch Schauspelerin
* 1971: Sven Fischer, düütsch Biathlet

## Storven
* 1628: Rudolf Christian, Graf vun Oostfreesland (* 1602)
* 1828: Francisco Goya, spaansch Maler (* 1746)
* 1879: Erik Bodom, norweegsch Maler (* 1829)
* 1965: Félix Sellier, belgisch Redrennfohrer (* 1893)
* 1968: André Trousselier, franzöösch Radrennfohrer (* 1887)
* 2006: Schnuckenack Reinhardt, düütsch tatern Jazzmusiker (* 1921)
* 2013: Helmut Kasimier, düütsch Politiker, Landdagsafordneter un Landsminister vun Neddersassen (* 1926)
* 2016: Helmut Rohde, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1925)
643

## Wat passeert is
* Pisa warrt Deel vun dat Riek vun de Langobarden

## Boren
* Fazang, en Partiarch vun de buddistische Huaan-School in China.

## Storven
* Cynegils, König vun dat Königriek Wessex
1003

## Wat passeert is
* Krieg twuschen Pisa un Lucca. 

## Boren

## Storven
* 12. Mai: Silvester II., Paapst (* üm un bi 950)
1062

## Wat passeert is
* Pisa grippt tohopen mit de Normannen de Sarazenen ehr Stadt Palermo up Sizilien an un nümmt de Stadt in 
* De düütsche König Hinrich IV. gifft den Gau Wigmodien den Arzbischop vun Bremen to Besitt

## Boren

## Storven
1118

## Wat passeert is
* 24. Januar: Johannes vun Gaeta wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück de Naam Gelasius II.
* En veerteinjöhrigen Krieg twuschen Genua un Pisa geiht los 

## Boren
* vör 1118: Hartwig I., Arzbischop vun Bremen

## Storven
* 21. Januar: Paschalis II., Paapst (* weet man nich)
* 2. April: Balduin vun Boulogne, Graaf vun Verdun, en Anföhrer vun den eersten Krüüztog, Graaf vun Edessa, later ünner den Naam *Balduin I.* König in dat Königriek Jerusalem (* 1058)
1004

## Wat passeert is
* Sarazenen fohrt vun Sizilien ut na Pisa un plünnert de Stadt 

## Boren
* Eduard de Bekenner, König vun England (†1066)

## Storven
1015

## Wat passeert is
* Pisa grippt tohopen mit Genua de Sarazenen up Sardinien an un verdrifft jem vun dat Eiland. Vun nu af an regeert Pisa dor. 

## Boren

## Storven
335 v. Chr.

## Wat passeert is
* Alexander de Grote kriggt mit 15.000 Mann de Thrakers unner. De weern na Philipp II. sien Dood gegen Makedonien upstahn. Achterna treckt he over de Balkanbarge na de Donau to un will dor de Triballers slahn. Man de ehr Herrscher treckt sik up dat Donaueiland Peuke torüch. 
* Nu treckt Alexander gegen de Illyrers un sleiht jem bi Pelion an den Ohridsee. 

* Aristoteles geiht torüch na Athen un grünnt sien egen philosoophsche School

## Boren

## Storven
367 v. Chr.

## Wat passeert is
* De 17 Johr ole Aristoteles geiht na Athen un besöcht dor Platon sien Akademie
* De röömschen Volkstribunen Gaius Licinius Stolo un Lucius Sextius Lateranus bringt de Vörlaag for en Gesett in, de as *[[Leges Liciniae Sextiae]]* bekannt is. Dor steiht in, dat de röömsche Staat fudderhen anföhrt weern schall vun twee Kunseln (de een schall Patrizier ween un de annere Plebejer), dorto en Praetor for de Rechtspreken un twee Ädilen. Dor is eerst Mol en Enne vun den Striet um de Stänne in Rom mit towege kamen.

## Boren

## Storven
* Dionysios I. vun Syrakus, Tyrann vun Syrakus up Sizilien (* üm 430 v. Chr.)
225 v. Chr.

## Wat passeert is
* To'n eersten Mol in de Geschicht warrt de Stadt 'Pisae' ehr Naam nömmt. Hüde is dat de italieensche Stadt Pisa
* Argos un allerhand annere Städer vun den Peloponnes (Kaphyai, Pellene, Pheneos, Phlios, Kleonai, Epidauros, Hermione un Troizen) sluut sik in Kleomenes sien Krieg an Kleomenes III. vun Sparta an. Amenne kann he ok Korinth up siene Sieten trecken. De Bund vun Achaia röppt nu Antigonis III. Doson vun Makedonien to Hölp. He schall Korinth in siene Hand kriegen, seggt se, wenn he de Achaiers gegen Sparta hölpt.

## Boren

## Storven
1. Johrhunnert v. Chr.

Dat **1. Johrhunnert v. Chr.** füng an’n 1. Januar 100 v. Chr. an un güng bit to’n 31. Dezember 1 v. Chr. Dat warrt to dat Tietöller vun de Antike torekent.
Berthold Englisch

**Berthold Englisch** (* 9. Juli 1851 in Hotzenplotz, Mährisch-Schlesien; † 19. Oktober 1897 in Wien) weer en Schachspeler ut Öösterriek. 

Englisch weer en Jööd un vun Berop Börsenmakler in Wien. 

He hett 1879 in Leipzig överraschend den eersten Kongress vun de Düütsche Schachbund wunnen vör Louis Poulsen. So en Kongress is gliektosetten mit de Düütsche Meesterschap. Dat weer man ok sien gröttste Erfolg. 

In dat Johr drup hett he sück in Wiesbaden mit Joseph Henry Blackburne un Adolf Schwarz den eersten Platz deelt. In dat Johr 1890 hett he in Wien en Tweekamp över 5 Partien tegen Emanuel Lasker, de later henn Weltmeester wurrn sull, verloren (+0,-2,=3), kunn aber 1896 an glieker Steed en Wettstried tegen Pillsbury unentscheden hollen (+0,-0,=5). Ok mit Steinitz hett speelt (+1,-1,=4) un 1878 in Paris in dat dortige Turnier kunn he Anderssen slahn. 

As Englisch sien best historsch Elo-Tall is de Weert 2690 utrekend wurrn (Februar 1897). Man hett man sien Positschoon up de Weltranglist in August un September 1881 all mit Platz 2 nahdräglich utrekend.
Historsch Elo-Tall

As **Historsche Elo-Tall** betekent man en Elo-Tall, de för de Schachmeesters utrekend wurrd, de vör de Inföhren vun de Elo-Tall aktiv weer. Se helpt dorbi, die Speelstärke vun de „oolde“ Schachmeester mit de Stärke vun de Meesters hüdtodag to verglieken. 

De FIDE hett de Elo-Tall eerst 1970 inföhrt. Siet dem weerd all to'n Weertung anmeld Turniere utweert. 
 
## Weblenken
* Chessmetrics – Sonas' Berechnungen
* Sonas stellt Chessmetrics bi ChessBase vör: 
: Teil 1, Teil 2, Teil 3, Teil 4
* Edo Historical Chess Ratings Historsch Bereknungen von Rod Edwards
Wilhelm-Käber-School

De **Wilhelm-Käber-School** is de Realschool in’n Oort Hohenlockstedt in Sleswig-Holsteen mit üm un bi 460 Schölers.

Vun dat Schooljohr 2007/2008 af an gifft dat an de Wilhelm-Käber-School för ene sösste Klass den Geschichtsünnerricht kumplett op Plattdüütsch. Den Ünnerricht maakt de Rekter Heiko Gauert.

## Historie

De School is as Volksschool in dat Lockstedter Lager grünnt worrn. Dat Lager weer en Truppövenssteed, de later opgeven worrn is. De Wahnhüüs in dat Lager hebbt denn dat Dörp Hohenlockstedt billt. 1950 is en Opbotog för de Klassen 7 bet 10 grünnt worrn, de 1956 as vull utboote Opbotog goodkennt worrn is. 1969 hett de School en nee Huus kregen. Dat weer nu ene Hauptschool mit Opbotog. Vun 1970 af an weer de Opbotog en vulle Realschooltog för de Klassen 5 bet 10. 1972 is de School in en Grundschool un de Hööftschool opdeelt worrn. 1976 is en Anbo to de School tokamen, mit acht Klassenrüüm un welk Fackrüüm. Ok de Hööftschölers ut Hennstedt kemen nu na Hohenlockstedt un ut de Hauptschool mit Realschooltog is denn en Realschool mit Hööftschooldeel worrn.

De Naam Wilhelm-Käber-School na Wilhelm Käber hett de School 2004 kregen.

Siet 2005 is de School denn ok ene apene Ganzdagsschool wesen. De Grundschool un de Gustav-Heinemann-School hebbt ok Andeel an dat bott vun de Ganzdagsschool. Dorto gifft dat denn ok noch wedder en niegen Anbo för de Wilhelm-Käber-School.

## Weblenken

* Websteed vun de School (hoochdüütsch)
WSV Harle

De **WSV (Watersportvereen) Harle** is en Kanusportvereen ut de Wittmunder Oortsdeelen Oldfunnixsiel un Funnix. Nömmt wurrn is he nah de lütt Stroom Harle, an de de Oort Oldfunnixsiel liggt. De Sportler (vör allen de Jöögd) ut disse Vereen nemmt regelmäßig an düütsche Meesterschapen deel. Een vun de gröttste Spood vun Sportlers ut dissen Vereen weer de Junioren-Viezmeesterschap 1995 för Thilo Rothert. Vörsitter vun den Vereen is Wilfried Janssen.

## Historie

De WSV Harle is an 28. Mai 1967 in de damalig „Harlehof“ in Oldfunnixsiel up Initiative vun de Gemeeendrat in Funnix grünnd wurrn. Noch in de Sömmer 1967 sünd de eersten dree sülvst boot Holtkanus vun de Nahbervereen *BSC Burhaaf* köfft wurrn. Laterhen keemen Polyester- un Faltbooten dorto. 1969 wurr de nee Bootshaben in Bedriev nommen, dat geef nu all 108 Liddmaaten. 1969 is dat Boothuus övergeven wurrn. 1996 hett man Bootswarkstäe, Ünnerstellmögelkeeten för Wannerboote un Platz för Bootsanhänger schafft.

## Erfolge
Siet sien Grünnen hett der Vereen an diversen Regatten un Meesterschapen deelnommen. Dorbi kunnen de WSV-Kanuten siet 1983 bannig goode Erfolge verteken. 75-mal wurrn Vereensmannschapen as Regattenbest uttekend. De Sportlers hebbt 290 Landsmeestertitel in Neddersassen errungen un bi Noorddüütsche Meesterschapen kregen se 88 Titel. 

Siet 1980 neem Aktive ok an düütsche Meesterschapen deel; hier kunnen Sportler vör allen in de Schöler- und Jöögd-Klassen siet 1988 Medaillen winnen. Spoodriekste Kanuten sünd Thilo Rothert und Paul Pradler. 

Rothert weer Juniorenviezweltmeester 1995 un hett 1997 över 10.000 Meter bi de Mannslüüd noch een Bronzmedaille bi de Düütsche Meesterschapen wunnen. Spood hett he nahst ok bi KC Limmer in Hannober harrt. 

Siet 2001 is Paul Pradler spoodriekst Kanute bi de WSV. Ok he kreeg, genau so as Rothert, in Juniorenberiek Medaillen bi Düütsche Meesterschapen. Siet 2004 start he bi de Mannslüüd un hett tosommen mit Tobias Kawohl vun Vorwärts Hamburg in’n Twee’er dreemal den darten Platz bi düütsche Meesterschapen beleggt. 2005 hett he ok noch een darten Platz in’n Veerer bi de Düütsche Meesterschapen in Köln beleggt.

## Weblenken
* Websteed vun de Vereen (hoochdüütsch)
Gemeen Aa en Hunze

**Aa en Hunze** () is ene Gemeen in de Provinz Drenthe in de Nedderlannen. De Hööftoort vun de Gemeen is Gieten. Se hett 25.549 Inwahners (Stand 1. Januar 2007) op en Rebeet vun 278,86 km².

## Verkehr

Wichtige Verkehrsweeg in Aa en Hunze sünd de Rieksweg 33 un de Rieksweg 34.

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeend (nedderlandsch)
9. Johrhunnert v. Chr.

Dat **9. Johrhunnert v. Chr.** füng an’n 1. Januar 900 v. Chr. an un güng bit to’n 31. Dezember 801 v. Chr.

In Middeleuropa geiht dat in düsse Johren los mit de Iesentiet.
8. Johrhunnert v. Chr.

Dat **8. Johrhunnert v. Chr.** füng an’n 1. Januar 800 v. Chr. an un güng bit to’n 31. Dezember 701 v. Chr.

Wohrschienlich hett de Dichter Homer in dat 8. Johrhunnert leevt un hett hier ok siene groten Epen „De Ilias“ un de „De Odyssee“ schreven. Mit düsse beiden Warken, so warrt allgemeen seggt, fangt de Literatur vun dat Avendland mit an.
10. Johrhunnert v. Chr.

Dat **10. Johrhunnert v. Chr.** füng an’n 1. Januar 1000 v. Chr. an un güng bit to’n 31. Dezember 901 v. Chr.

In Grekenland geiht dat üm 1000 v. Chr. mit de Iesentiet los.
100 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* Gaius Julius Caesar, Diktator vun dat Röömsche Riek
* üm 100 rüm: Cornelius Nepos, röömsch Historiker un Schriever († üm 25 v. Chr. rüm)

## Storven
44 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren

## Storven
* Gaius Julius Caesar, Diktator vun dat Röömsche Riek (* 100 v. Chr.)
Nörden (Oostfreesland)

**Nörden** (hoochdüütsch: Norden) is en Stadt in Oostfreesland. Se liggt direkt an de Noordsee btw. an’t Wattenmeer un de Haben in de Stadtdeel Nörddiek is en wichtigen Fahrhaben in de Verkehr vun un nah de oostfreesche Eilannen. 

De Stadt hett 24.855 Inwahner up en Rebeet vun 106,33 km². 

Bit 1977 weer Nörden ok Sitt van de glieknaamig Landkreis (Auto-Kennteken : NOR), gehört aber siet dem as sülvständig Stadt un Middelzentrum to de Landkreis Auerk. Siet 2013 ist dat Autokennteken NOR ok weer för Nörden tolaaten.

Nörden gellt as de öllste Stadt in Oostfreesland un is 1255 eerstmals oorkundlich nöömt wurrn, wat völ irrtümlich mit de Verlehung vun de Stadtrechte verwesseln doht. Nörden harr to de Tiet aber woll all en städtisch prägt Charakter.

## Attrakschonen
* Ludgerikark ut dat 13. Johrhunnert mit en Örgel vun Arp Schnitger
* Old Raathuus mit Theelkamer
* Teemuseum

## Bekannt Lüüd ut Nörden

* Jörg Buchna, Paster un Schriever
* Hermann Conring, düütsch Dokter un Politiker
* Ubbo Emmius, Grünner vun de Universität Grunneng
* Heiko Engelkes, düütsch Journalist
* Jann-Peter Janssen (* 1945), düütsch Politiker und Bundsdagsafordneter

Dat gifft Städerpartnerschapen mit Pasewalk un Bradford-on-Avon in Groot-Britannien.

## Websteden
16. Mai

## Wat passeert is
* 1974: De Düütsche Bundsdag wählt Helmut Schmidt as Nafolger vun Willy Brandt to'n 5. düütschen Bundskanzler. Brandt harr Bott geven vunwegen de Guillaume-Affäär. 
* 1975: Nadem dat Volk befraagt wurrn weer, verklaart dat vördem unafhängige Königriek Sikkim, datt dat vun nu af an as 22. Bundsstaat to Indien tohöörn deit. 
* 1997: Unner ehren Baas Laurent-Désiré Kabila smiet de Upsternaatschen in Zaire den Diktater Mobutu Sese Seko ut de Regeerung.

* 2007: In Frankriek lööst Nicolas Sarkozy vun de *[[Union pour un mouvement populaire]]* (*UMP*) Jacques Chirac as Präsidenten vun dat Land af. Chirac weer vun 1995 af an in't Amt.

### Kunst, Kultur un Bowark
* 1929: In Los Angeles warrt to’n eersten mol de *[[Oscar]]s* verleht.

## Boren
* 1659: Campegius Vitringa, reformeerten Theologen († 1722)
* 1857: Hermann Wette, hooch- un plattdüütsch Schriever († 1919)
* 1905: Henry Fonda, US-amerikaansch Schauspeler († 1982)
* 1913: Woody Herman, US-amerikaansch Jazzmusiker un Bandleader († 1987)
* 1916: Ephraim Katzir, israeelsch Wetenschapler un Politiker († 2009)
* 1923: Merton Howard Miller, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2000)
* 1926: Joseph Churms, süüdafrikaansch Astronom († 1994)
* 1927: Günther Siegmund, düütsch Schauspeler, Schriever un Intendant († 1981)
* 1934: Ilse Seemann, düütsche Schauspelersche un Höörspeelsnackersche († 2021)
* 1936: Karl Lehmann, düütsch Kardinal († 2018)
* 1936: Manfred Stolpe, düütsch Politiker und Bundsminister († 2019)
* 1937: Robert Butler Wilson, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger
* 1945: Brewster Hopkinson Shaw, US-amerikaansch Astronaut
* 1950: Siemen Rühaak, düütsch Schauspeler
* 1953: Pierce Brosnan, irisch Schauspeler
* 1960: Tamme Hanken, bekannt Knakenbreker ut Oostfreesland († 2016)
* 1965: Kim Schmidt, düütsch Comictekner
* 1970: Gabriela Sabatini, argentiensch Tennisspelersche
* 1977: Emilíana Torrini, iesländsch Singerin
* 1985: Stanislaw Janewski, bulgaarsch Schauspeler
* 1993: Johannes Thingnes Bø, norweegsch Biathlet

## Storven
* 1887: Ludwig Terfloth, plattdüütsch Schriever un Koopmann (* 1796)
* 1889: Heinrich Deumeland, plattdütsch Schriever (* 1822)
* 1923: Alma Kriesche, hoog- un plattdüütsche Schrieversch un Froenrechtlersch (* 1844)
* 1947: Frederick Gowland Hopkins, engelsch Biochemiker un Nobelpriesdräger (* 1861)
* 2010: Hank Jones, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1918)
* 2020: Donn Trenner, US-amerikaansch Jazzmusiker un Arrangeur (* 1927
* 2021: Frank Wright, kanaadsch Jazzmusiker (* 1929)
* 2024: Dabney Coleman, US-amerikaansch Schauspeler (* 1932)
753 v. Chr.

## Wat passeert is
* 21. April: Na dat Vertellen warrt in düt Johr de Stadt Rom grünnt

## Boren

## Storven
776 v. Chr.

## Wat passeert is
* To'n eersten Mol in de Historie steiht wat vun de Olympsche Spelen vun de Antike to lesen

## Boren

## Storven
510 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Römers drievt jem ehren lesten König Tarquinius Superbus ut de Stadt. Rom warrt Republik (Möglich is avers ok, dat dat eerst üm 475 v. Chr. rüm passeert is)

## Boren

## Storven
479 v. Chr.

## Wat passeert is
* In de Perserkriegen weert de Persers vun de Greken in de Slacht vun Platäa tonicht maakt un mütt ut Grekenland verswinnen

## Boren

## Storven
* Konfuzius, chineeschen Staatsphilosoph († 557 v. Chr.)
450 v. Chr.

## Wat passeert is
* Dat röömsche Recht ward op twölf Tafeln (duodecim tabulae) opschreven.

## Boren

## Storven
396 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Römers maakt de Etruskerstadt Veji platt
* König Agesilaos II. vun Sparta treckt mit üm un bi 8000 Mann na Lüttasien un fangt en Krieg gegen dat Perserriek an, wat in'n Momang swack is. Man he kann dat woll targen, avers nich unnerkriegen un treckt en Johr later wedder af. 

## Boren

## Storven
* Thukydides, Schriever un Historiker ut Grekenland (*460 v. Chr.)
312 v. Chr.

## Wat passeert is
* De *Appsche Straat* (Via Appia) warrt boot, as dat de röömsche Censor Claudius Caecus anseggt harr.

## Boren

## Storven