open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Samtgemeen Reten/Aller

De **Samtgemeen Reten/Aller** is en Samtgemeen in’n Landkreis Heidkreis, in de sik veer Gemenen för de Afwickeln vun de Verwaltenssaken tohopenslaten hebbt. Se hett . De Sitt vun de Samtgemeenverwalten is in de Stadt Reten.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Heidkreis]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie
De Samtgemeen gifft dat siet 1974. Se is dormols in’n Rahmen vun de Rebeetsreform vun’t Land Neddersassen nee billt worrn.

### Inwahnertall

## Geografie
De Samtgemeen Reten/Aller liggt in’n Süüdwesten vun’n Landkreis un warrt na Noorden hen vun de Eenheitsgemeen Wasra afgrenzt. In’n Oosten slutt sik de Samtgemeen Ahlden an. In’n Süüden vun de Samtgemeen slutt sik de Landkreis Nienborg/Werser mit sien Samtgemenen Steembke un Heemsen an un na Westen to liggt de Landkreis Veern mit sien beiden Eenheitsgemenen Dörbern un Kerklinneln.

As de Naam al seggt, hett de Stroom Aller sien Loop dört Rebeet vun de Samtgemeen.

### Samtgemeenopdelen
To de Samtgemeen Reten/Aller höört de nafolgen Gemenen:
# Stadt Reten
# Gemeen Böhm
# Gemeen Hüßel 
# Gemeen Frankenfeld

## Politik
### Samtgemeenraat
De Samtgemeenraat vun Reten/Aller besteiht blangen den Samtgemeenbörgermeester ut veerteihn wählte Raatsliddmaten, de sik op twee Frakschonen verdeelt. De letzte Kommunalwahl weer in’t Johr 2011:

### Wapen

Dat Wapen von de Samtgemeen wiest op grönen Grund över en blauen Schildfoot mit en gollen Brügg en Ebeer in natürliche Klören.

De Klören gröön un blau staht för de Wischen langs de Aller un de Aller sülvs. De Ebeer kummt in de Wischen faken vör un hett in meist all Dörper Nesten. De Brügg steiht för de Laag op beide Sieden von de Aller.

Düt Wapen hett de Samtgemeenraad 2016 beslaten. Vörher hett de Samtgemeen dat Wapen von de Stadt Rethen bruukt.

### Samtgemeenbörgermeesters

Dat Amt von’n Samtgemeenbörgermeester weer bet to dat Enn von de Tweegleisigkeit 2001 ehrenamtlich. Siet 2001 is de Börgermeester in’t Hauptamt för de Verwaltung von de Samtgemeen tostännig.

### Samtgemeendirekters

Dat Amt von’n Samtgemeendirekter is 2001 mit dat Enn von de Tweegleisigkeit in dat Amt von’n hauptamtlichen Samtgemeenbörgermeester opgahn.

## Footnoten



## Weblenken
Boy-Gobert-Pries

De **Boy-Gobert-Pries** is en Hamborger Theaterpries för junge Nawassschauspelers, de an Hamborger Bühnen speelt. De Pries is mit en Summ vun 10.000 Euro doteert un warrt siet 1981 eenmol in’t Johr vun de Körber-Stiftung verleht. Nöömt is de na den Schauspeler un Speelbaas Boy Gobert, de in Hamborg boren weer un lange Tiet as Indenant an’t Thalia-Theater arbeit hett.

## Priesdrägers
* 1981: Susanne Lothar
* 1982: Peter Faerber un Imogen Kogge
* 1983: Esther Hausmann
* 1984: Andrea Bürgin un Marion Elskis
* 1985: Ulrich Tukur
* 1986: Hans Kremer un Daniela Strietzel
* 1987: Traudel Sperber un Stefan Kurt
* 1988: Michael Maertens
* 1989: Silke Jensen un Annette Mayer
* 1990: Annette Paulmann
* 1991: Susanne Schäfer un Marcus Bluhm
* 1992: Martin Wuttke
* 1993: Dietmar König
* 1994: Anne Weber un Ulrich Bähnk
* 1995: Alexandra Henkel
* 1996: Sylvie Rohrer
* 1997: Judith Engel
* 1998: Caroline Ebner
* 1999: Susanne Wolff
* 2000: Stefanie Stappenbeck un Max Hopp
* 2001: Fritzi Haberlandt
* 2002: Maren Eggert
* 2003: Wiebke Puls
* 2004: Hans Löw
* 2005: Paula Dombrowski
* 2006: Julia Nachtmann
* 2007: Katrin Wichmann
* 2008: Lisa Hagmeister
* 2009: Stefan Haschke
* 2010: Thorsten Hierse
* 2011: Mirco Kreibich
* 2012: Julian Greis
* 2013: Julia Riedler
* 2014: Birte Schnöink

## Weblenken
* offizielle Websteeed bi de Körber-Stiftung
Sardinien

**Sardinien** (sardisch: *Sardigna*, *Sardinna* oder *Sardíngia*, italieensch: *Sardegna*, katalaansch: *Sardenya*), is – nah Sizilien – dat tweetgröttste Eiland in de Middellannsche See. De fröhen Ägypter hebbt de Insel Schardana, de Euboier „Ichnoussa“ un de Greeken „Sandalyon“, wiel hör Form an en Footafdruck erinnert. 

Dat Eiland bild mit eenig vun hör vörlaagert Eilannen die glieknaamig autonome Region vun Italien. De Region Sardinien hett en Rebeet vun 24.090 km² un 1,65 Million Inwahner (Stand: 31. Mai 2005). De Hööftstadt is Cagliari.

## Bevölkerung
De gröttste Deel vun de Bevölkerung up Sardinien snack en Dialekt vun de Sardische Spraak, de to de Familie vun de romaansch Spraaken hörrt. In de Praxis wurrd in dat apenliche as ok in dat private Leven italieensch snackt. 

De gröttste Deel vun de Bevölkerung hörrt to de röömsch-kathoolsch Kark.

## Geographie
### Laag
Sardinien is politisch en to Italien hörend Eiland in de Middellannsche See.Se liggt 202 km (190 km vun dat Eiland Monte Argentario) van dat italieensch Fastland weg, dortüschen liggt dat Tyrrhenische Meer. Vun Tunesien in’ Süüden is Sardinien 184 km weg. In’ Noorden liggt 12 km weg Korsika, trennt blots dör de Bocche di Bonifacio. In’ Westen liggt Menorca de to Spanien hörend Baleareninsel am nächsten (335km).

### Verwaltungsgleederung
De autonome Region Sardinien war politisch lang in dree Provinzen ünnerdeelt: Cagliari, Sassari un Nuoro. In dat Johr 1974 wurr de Provinz Oristano nee bild; siet 2005 gifft dat veer wieder Provinzen: Olbia-Tempio, Ogliastra, Carbonia-Iglesias un Medio Campidano.

### Rebeeden
Dat Eiland is Rebeeden (Landschapen) indeelt, de sück dör Bargen oder Ebenen ergeeven. 

### Städer

## Tourismusziele
### Historsche Ziele
* Alghero
* Anghelu Ruju
* Nuraghe Losa
* Nora (Italien)
* Ipogeo di San Salvatore, Tharros un de Sinis-Halfinsel mit de Kark San Giovanni di Sinis
* Santa Cristina
* Su Nuraxi
* Su Romanzesu
* Su Tempiesu

### Geographisch Sehenswürdigkeiten
* Liste der Naturparks in Italien/Sardinien
* Die roten Felsen von Arbatax
* Capo d'Orso
* Capo Testa
* Gennargentu
* Grotta del Bue Marino
* Grotta di Nettuno
* Grotta su Marmuri
* Grotta di Ispinigoli
* De Barg- und Küstenstraten tüschen de genauso sehenswerten Oorte Alghero un Bosa
* Parco del Sulcis
* La Maddalena (Insel)
* Porto Cervo
* Supramonte

## Literatur

* Höh, Peter: "Sardinien", 5. Auflage, 2008, Reise Know How Verlag, Bielefeld, ISBN 978-3-8317-1668-5 
* Fohrer, Eberhard: *Sardinien.* Erlangen: Michael Müller Verlag 2007, ISBN 978-3-89953-369-9 
* Patricia Bourcillier, SardegnaMadre (version française), Flying Publisher, 2003, 268 pages, PDF, **<small>(ISBN 3-924774-38-2)</small>**;
* Jean Germain, *Bibliographie sélective de linguistique française et romane*, Boeck Université, éd Duculot, 1997 ISBN 2-8011-1160-0;

## Weblenken
* Sardinien up Commons
* Amtlich regional Websteed up italieensch

## Born
Arteria laryngea superior

De **Arteria laryngea superior** („bövere Kehlkoppslagader“), de in de Deermedizin as **Arteria laryngea cranialis** betekent warrt, is en Arterie vun’n Hals.

## Verloop
De Slagader twiegt ut de Arteria thyroidea superior af un tütt tosamen mit den binneren Twieg vun’n Nervus laryngeus superior ünner den Musculus thyrohyoideus na’n Kehlkopp. Se dörstött de Tungenbeen-Kehlkopp-Membran (*Membrana hyothyroidea*) un versorgt den böveren Deel vun’n Kehlkopp bit na de Stimmritz mit suerstoffriek Blood. In’t Deerriek versorgt se bi de Ornen vun de Poorhovers ok den vörderen Deel vun’n Thymus.

## Literatur
* T.H. Schiebler (Hrsg.): *Anatomie.* Springer, Heidelberg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
* Horst Wissdorf: *Praxisorientierte Anatomie und Propädeutik des Pferdes*. Schlütersche, 2002, S. 240. ISBN 978-3-7944-0198-7

## Borns
Alim Market

**Alim Market** (op Platt so veel as „Alims Markt“) is en düütsche Kortfilm-Kummedie vun den düütsch-töörkschen Speelbaas Özgür Yıldırım ut dat Johr 2004. De Film speelt in Hamborg.

## Inholt
De Film hannelt vun den jungen Törken Alim, de as Gröönhöker arbeit. In de glieken Straat gegenöver vun den egen Laden gifft dat noch en tweeten Gröönhöker, woneem de junge Greek Korda wahnt. Fröher weern de beiden mol befrünnt, man een Dag hett dat en Unfall geven, bi den Korda mit sien VW-Bus ut Versehen den Vadder vun Alim vör’n Laden doodföhrt hett. In de Familie wahnt baven den Laden ok noch de olle kranke Dede, de vun Alim foddert, dat he Korda ümbringt, üm so den Dood vun sien Vadder torüchtobetahlen un de Familienehr to wohren. Dede seggt, dat he in’t Paradies intehn müch, aver nich eher doodblieven kann, dat Alim sien Plicht doon hett.

Alim sitt nu twüschen de Stöhl: to’n een will he natürlich keen Ehrenmoord an sien Fründ Korda begahn, to’n annern aver drauht Dede, dat he sien Testament ännern lett un Alim dormit den Laden wegnimmt un an siene Kusine Sultan gifft, wenn he den Dood nich torüchbetahlt. He betekent em as’n Schannen för de Familie. Op Alim liggt nu en swoore Last. In de Nacht slickt he sik mit’n Mess bi Korda in de Slaapkamer, bringt dat aver natürlich nich över’t Hart, em wat antodoon. As’n annern Dag Sultan in’n Laden kummt un dat Regeer övernehmen will, sütt Alim blots noch een Utweg: Neemlich Dede an de Siet to maken, dat he sien Testament nich mehr ännern kann. As Alim in sien Kamer kummt, is de Ool aver al in Freden doodbleven. So mutt Alim nu doch nich to’n Verbreker warrn an all’ns nimmt en goot Enn.

## Publikatschoon
De Film is as Bonusmaterial op de DVD vun den Speelfilm *[[Chiko]]* to finnen, de ok vun den Speelbaas Özgür Yıldırım is.

## Weblenken
Özgür Yıldırım (Speelbaas)

**Özgür Yıldırım** (* 12. September 1979 in Hamborg) is en töörksch-düütschen Filmspeelbaas.

## Leven un  Loopbahn
Yıldırım is de Söhn vun en töörkschen Gastarbeiterfamilie. He füng invt Öller vun ölven Johren an, Geschichten to schrieven. Mit 14 hett he sien eerst Book publizeert, den Horroroman *Graue Nächte*. As he mit de School fardig weerm hett Yıldırım an de Hamburg Media School dat Fack *Regie* studeert.

Fatih Akın segg över em, dat he een vun de „talenteertsten düütschen Jungspeelbasen“ weer. De ersten Kortfilmen, de he dreiht hett sünd to’n Deel mit Priesen uttekent worrn, as to’n Bispeel *Alim Market* ut dat Johr 2004.

Sien eersten langen Speelfilm hett Yıldırım 2007 dreiht. För dissen Film mit den Titel *Chiko* hett he ok sülvst dat Dreihbook verfaat. Dat Book is 2008 mit den Dreihbookpries vun de Noordischen Filmdaag in Lübeck uttekent worrn. *Chiko*, de op de Berlinale 2008 ooropföhrt worrn is, weer dat Johr dorop in veer Kategorien för den Düütschen Filmpries vörslahn, üner annern ok as *Best Speelfilm*. Yıldırım sülvst is nochmol för sien Dreihbook uttekent worrn.

## Filmografie (Utwahl)
 

## Borns


## Weblenken
Elisabeth Piirainen

**Elisabeth Piirainen** (* 12. Januar 1943 in Hannober; † 29. Dezember 2017) weer en plattdüütsche Spraakwetenschopperin.

Piirainen is 1943 as Elisabeth Dörrie in Hannober boren. Se hett later Germanistik, Nedderlandistik un Anglistik in Mönster, Amsterdam un Helsinki studeert. 1970 möök se in Mönster ehren Dokter un weer to Anfang de Johren 1970 Lektorin för düütsche Spraak an de Universität Jyväskylä.

Piirainen weer verheiraadt mit’n Germanist Ilpo Tapani Piirainen. De beiden hebbt dree Kinner. Leevt hett se toletzt in Stemmert.

2001 hett se för ehr Book *Phraseologie der westmünsterländischen Mundart* den Johannes-Sass-Pries kregen.

## Warken

* *Wörterbuch der westmünsterländischen Mundart.* Heimatverein Vreden 1992, ISBN 3-926-62709-3 (tohoop mit Wilhelm Elling)
* *Phraseologie der westmünsterländischen Mundart.* 2000
Arteria laryngea inferior

De **Arteria laryngea inferior** („ünnere Kehlkoppslagader“) – in de Deermedizin as **Arteria laryngea caudalis** betekent – is en Arterie in’t Rebeet vun’n Hals.

Se twiegt ut de Arteria thyroidea inferior af un tütt tosamen mit den Nervus laryngeus recurrens an de Luftröhr na baven na de Achtersiet vun’n Kehlkopp (*Larynx*). Dor warrt se vun’n Musculus constrictor pharyngis inferior afdeckt. 

De Arteria laryngea inferior versorgt den Deel vun’n Kehlkopp de ünner de Stimmritz liggt mit suerstoffriek Blood. 

## Literatur
* T. H. Schiebler (Rgv.): *Anatomie.* Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
Agapitus II.

**Agapitus II.**, ok **Agapet II.**, († 8. November 955) weer as Nahfolger vun Marinus II. Paapst van’ 10. Mai 946 bit to sien Dood. Sien Naam bedüüd: „der Geliebte“ (greeksch.). Sien Pontifikat full in de Tiet as Alberich II., de Söhn vun Marozia, de de unafhängig Republik Rom ünner den Titel *Fürst und Senator der Römer* regeer un hüm ok to’n Paapst maken de. 

Agapitus, en Mann mit en starken Charakter, geev sien Best, um den Neddergang vun dat Paapstdom uptohollen, de so nömmt Pornokratie (greeksch. porneia, Untucht, Hurenherrschap), de siet Sergius III. 904 bit to de Afsetten vun Johannes XII. 963 düern de. Sien Bitte an Otto den Groten, in Rom intogriepen, bleev toeerst folgenlos. Alberichs Position in Rom weer to stark, um mit Spood angrepen to weern, aber nah sien Dood änner sück dat. 

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Agapitus II. in dat Biographisch-Bibliographisch Kirchenlexikon
* Agapitus II. in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
Anne Dudley

**Anne Dudley** (* 7. Mai 1956 in Chatham, Kent, England) is en britische Komponistin un Popmusikerin.

## Leven un Wark
Dudley füng ehr Loopbahn as klassische Komponistin an. Later is se aver in’t Rebeet vun de Kompositschoon för Warf wesselt un hett as Studiomusikersche arbeit. In disse Tiet hett se den Musikproduzenten Trevor Horn drapen un hett mit em tosamen arbeit för Gruppen as ABC oder Frankie Goes to Hollywood. Bito weer se een vun de Grünners vun de Grupp The Art of Noise, de ehrn Swoorpunkt sünners op dat Rebeet vun de Synthesizer- un Sample-Musik leggt hett.

Sünners dör ehr Arbeit as Liddmaat vör The Art of Noise is se internatschonal bekannt worrn. In de Johren dorna hett se vör allen Filmmusik komponeert. Twüschen Januar 2002 un Januar 2005 weer se Komponistin vun’t *[[BBC]] Concert Orcestra*. In’t Johr 2004 hett se dat Album *Voice* vun Alison Moyet komponeert un produzeert. Dudley un Moyet sünd Navers.

## Diskografie
* 1990: Songs From the Victorious City (tosamen mit Jaz Coleman)
* 1995: Ancient and Modern
* 2001: A Different Light
* Club Classical – Orchestral chillout sounds 
* 2003: Seriously Chilled

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Vör ehr Filmmusiken is se bit hüüt veermol för Priesen vorslahn wesen. Wunnen hett se dorvun twee:
* 1994: den *[[ASCAP Award]]* in de Kategorie *Top Box Office Film* för *The Crying Game*
* 1998: den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Filmmusik|Best Filmmusik]]* för *The Full Monty*

## Weblenken
*Anne Dudley ehr Websteed
*engelsch Interview mit Anne Dudley
*
*Anne Dudley in’n Katalog vun’t Düütsche Musikarchiv
Braak (Mehrdüdig Begreep)

**Braak** betekent

* Braak, en Steed, an de en Diek braken is un dat Water en Lock spöölt hett,
* Braak, Stadt in’n Landkreis Wersermasch, Neddersassen,
* Braak, Gemeen in’n Kreis Stormarn, Sleswig-Holsteen,
* Braak, Oort in de Gemeen Bosau in’n Kreis Oostholsteen, Sleswig-Holsteen,
* Braak, Oort in de Gemeen Wankendörp in’n Kreis Plöön, Sleswig-Holsteen,
* Braak, Oort in de Gemeen Latendörp in’n Kreis Sebarg, Sleswig-Holsteen,
* Braak, Oort in de Gemeen Geversdörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Braak, Oort in de Gemeen Öberndörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Braak, Oort in de Gemeen Deensen in’n Landkreis Holsminnen, Neddersassen,
* Braak, Oort in de Gemeen Heeßel in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

**Braak** is de Familiennaam von

* Heiko Braak (* 1937), düütschen Anatoom un Patholoog,
* Ivo Braak (*Johannes Edmund Braak*; 1906–1991), plattdüütschen Schriever,
* Menno ter Braak (1902–1940), nedderlandschen Schriever,
* Richard Braak (* 1938), düütschen Politiker,
* Ted de Braak (* 1935), nedderlandschen Schauspeler un Moderator.

Kiek ok bi: Braack, Brack, Brak.
Herb Ellis

**Mitchell Herbert Ellis** (* 4. August 1921 in Farmersville, Texas; † 28. März 2010 in Los Angeles) weer en US-amerikaansch  Jazz-Gitarrist.

Ellis hett van 1941 bit 1943 an de North Texas State University studeert. 1943 wurr he Liddmaat vun Glen Grays Casa Loma Orchestra un keem denn to Jimmy Dorseys Big Band. 1947 hett he mit Lou Carter un Johnny Frigo de Band *The Soft Winds*, grünnd, de bit 1953 bestunn. Dornah hörr he bit 1958 to dat Oscar Peterson Trio an un hett mit Ella Fitzgerald arbeidt. In de 1960er-Johren hett he tallriek Studioupnahmen inspeelt un is in Feernsehshows vun Steve Allen, Regis Philbin, Joey Bishop un Merv Griffin uptreden. In de 1970er-Johren weer he Liddmaat vun de *Great Guitars* (mit Barney Kessel un Charlie Byrd) un hett mit Joe Pass arbeit. In de 1990er-Johren is he weer mit Oscar Peterson uptreden.

In de Loop vun sien Karriere hett he mit Grötten as Oscar Peterson, Dizzy Gillespie, Coleman Hawkins, Roy Eldridge, Della Reese, Steve Allen, Red Skelton un Danny Kaye arbeit.

## Diskographische Henwiesen

## Literatur
* Maurice Summerfield: *The Jazz Guitar – Its evolution and its players* (engelsch). Ashley Mark Publishing 1978, ISBN 0-9506224-1-9

## Weblenken
* Ellis in de Katalog vun de Deutsche Nationalbücherei
Delfken

**Delfken** oder **Deluuik** (hoogedütsch **Essen-Dellwig** geneumt) es en Stadtdeel van Essen en Nordrhien-Westfalen. 
Delfken hät ca. 12.076 Enwönner. Dä Stadtdeel lett tüschen Berge, Gasche, Bergrott, Frentrop, Owerhuusen-Borbeck, Owerhuusen-Vondern on Bottrop-Ebel. Delfken wor en Deel van dä Börgemesteree Borbeck (büs 1915).

## Weblenk
*Denkmäler en Delfken opp cliolink.de *([[hoochdüütsch|hoogedütsch]])*
Beddingroode

**Beddingroode** oder **Bergrott** (hogedütsch Essen-Bedingrade) es en Stadtdeel van Essen. Et lewen ca. 12.000 Lüe en Beddingroode. 
Dä Stadtdeel lett tüschen Frentrop, Delfken, Gasche, Borbeck on Schönnebeck en Essen, Bermensfeld on Schlad en Owerhuusen on Dömpten en Möllem. 

## Geschichte
Dän Oet wett en dän e‘eßen Urkonnen as *Bettingrath* oder *Batingrotha * genäumpt (11. Jhd.). 

Büss Enne van et 19. Jahrhonnert, as dä Industrialisierung em Ruhrbezirk op volle Touren leip, wooren Beddingroode on dä Berick rondöm Buurenland (gehören taum Owerhoff Borbeck). Dä meessen Buurenhöwe laggen breht verdeelt. Dotau gehören dä Buurengeschlechter Heuckes, Grafschmidt, Paus, Kirchmann on Grote. 

Bergrott gehören no dä Neeordnung van Europa dörch dän Wiener Kongress em Johr 1815 van doe ahn tau dä Börgemesterei Borbeck. Dann kom dän Oet tesammen met dä Börgermesterei Borbeck taum e‘eßen April 1915 tau dä Stadt Essen. 

Dat en betschen ländliche on ok minnstädtische Wesen Bergrotts es büs van Daage taum godden Deel geblewen. So kann me ok noch Plackes fännen, dä dä Buuren noch beackern daut, on Gräunplackes wie dat Daal vanne Bachembecke on dat "Hexbachtal".

## Verkehr
Dä Stadtdeel es ännersiets met dä Aanschlussstelle Winkhausen/Borbeck em angrenzenden Möllem anne A&nbsp;40, on annersiets em angrenzenden Owerhuusen anne A&nbsp;42 on A&nbsp;516 aangebonnen. Em Personenverkehr beien sik dä Strootenbaanlennige *105* on dä Buslennigen *143*, *185* on *186* as ok dä Nachexpress-Lennigen *NE11* on *NE12* van dä *Ruhrbahn* aan.

## Kiek ok
* Frentroper Waaterto'en
* St. Franziskus
* Lutherhaus Essen
* Steenkampskotten

## Weblenks
* Homepage Stadt Essen: Kurzporträt Bedingrade
* Denkmäler en Bedingroode
Lieken

**Lieken** betekent

* Lieken, en plattdüütschen Vörnaam för Deerns,
* Lieken, ene Uutsaag in de Mathematik, dat twee Terms liek sind,
* Lieken, en Vörgang in de Meettechnik,
* Lieken, en Backworen-Hersteller.
**Kiek ook bi:**

* Liek
* Lieke
Ollendörp (Essen)

**Ollendörp** (hoogedütsch **Essen-Altendorf** geneumt) es en Stadtdeel van Essen en Nordrhien-Westfalen. ´t wor en Deel van dä Börgemestere Borbeck (büs 1915). 

Ollendörp hät ca. 20.000 Enwönner. ´t lett tüschen Essen-Nordviertel, Essen-Westviertel, Frohnhuusen, Schönnebeck on Baukholt. 

## Weblenk
*Denkmäler en Baukholt opp cliolink.de *([[hoochdüütsch|hoogedütsch]])*
Baukholt

**Baukholt** (hoogedütsch **Essen-Bochold** geneumt) es en Stadtdeel van Essen en Nordrhien-Westfalen. ´t wor en Deel van dä Börgemestere Borbeck (büs 1915). 

En Baukholt lewen ca. 18.000 Enwönner. ’t lett tüschen Berge, Vüegelheem, Allenessen-Süd, Essen-Nordviertel, Ollendörp, Schönnebeck on Borbeck. 

## Weblenk
*Denkmäler en Baukholt opp cliolink.de *([[hoochdüütsch|hoogedütsch]])*
Berge (Essen)

**Berge** (hoogedütsch **Essen-Bergeborbeck** geneumt) es en Stadtdeel van Essen en Nordrhien-Westfalen. Berge hät ca. 4.300 Enwönner. ´t lett tüschen Vüegelheem, Baukholt, Borbeck, Gasche, Delfken on dä Stadt Bottrop. Berge wor en Deel van dä Börgemestere Borbeck (büs 1915).
Vam S-Bahn-Hollponk *Essen-Bergeborbeck* kömp me no Overhuusen.

## Weblenk
*Denkmäler en Berge opp cliolink.de *([[hoochdüütsch|hoogedütsch]])*
Vüegelheem

**Vüegelheem** (hoogedütsch **Essen-Vogelheim** geneumt) es en Stadtdeel van Essen en Nordrhien-Westfalen. Vüegelheem hät 6.000 Enwönner. ´t lett tüschen Allenessen (Nord on Süd), Baukholt, Berge on dä Stadt Bottrop. Vüegelheem wor en Deel van dä Börgemestere Borbeck (büs 1915).

## Weblenk
* Stadtdeelportrait opp dä Homepage van Essen *([[hoochdüütsch|hoogedütsch]])*
Catherine Raney-Norman

**Catherine Raney-Norman** (* 20. Juni 1980 in Elm Grove, Wisconsin) is en US-amerikaansch Iesflinklöperin. Se is up Middel- un Langstrecken besünners spezialiseert. 

Catherine Raney debüteer Enn’ November 1997 bi de Weltcup in Berlin. Eersten grööteren Spood harr se fiev Johr later mit vörderen Plätzen, meest över 3000 Meter. In’ Gesamtweltcup vun de Saison 2002/03 keem se up den fievten Platz, wat bither ok hör best Resultat is. 

Veermal kunn se natschonale Meestertitel winnen. Över 1500 Meter un 3000 Meter hett se je en Juniorenweltrekord schafft. Bi de Juniorenweltmeesterschaften 1998 in Roseville wunn Raney Sülver achter Aki Tonoike.

Se hett an de Olympisch Winterspelen 1998, 2002, 2006 un 2010 deelnommen, keem aber 2010 blots up den 17. Platz över 3000 Meter un in dat Mannschapsrennen up den 4. Platz.

Her Trainer is Derek Parra. Verheiraadt is se mit Marc. 

## Weblenken
* Catherine Raney bi ''Skateresults''
* Statistik bi ''Speedskatingnews''
* Fotos bi ''DESGphoto''
* Indrag up Speedscating Tam USA (engelsch)
Leslie Nielsen

**Leslie William Nielsen**, CC (* 11. Februar 1926 in Regina, Saskatchewan; † 28. November 2010 in Fort Lauderdale, Florida) weer en kanaadschen Schauspeler.

## Leven
Nielsen is in Tulita (fröher *Fort Norman*) in de Northwest Territories opwossen. Sien Vadder hett as Mountie deent un töög sien Jungen bannig streng groot. Sien Mudder stamm ut Wales. Nielsen hett an de *Academy of Radio Arts* in Toronto studeert, vördem he an’t *Neighborhood Playhouse* in New York City arbeit hett. Dörtig Johren lang harr he al as Schauspeler arbeit, as he 1980 denn mit den Film *Airplane!* (dt. *Die unglaubliche Reise in einem verrückten Flugzeug*) sien Dörbrook harr. Vörher harr he siet de 1950er Johren as Dorsteller in Feernsehregen arbeit oder as Disc-Jockey bi verschedene Radiosenner.

Populär worrn is Nielsen dör siene Tosamenarbeit mit de Bröder David un Jerry Zucker un Jim Abrahams, de as Filmemaker-Trio bekannt sünd. Se harrn em toeerst in en Nevenrull in *Airplane!* besett un dorna denn in de Hööftrull för de Feernsehreeg *Police Squad!* (dt.: *Die nackte Pistole*). An disse Mini-Reeg hebbt sik denn dree Filmen ut de Reeg *Naked Gun* (dt.: *Die nackte Kanone*) anslaten, de twüschen 1988 un 1994 dreiht worrn sünd. De meisten vun sien Rullen na 1980 höört to de Kategorie Slapstick-Kummedie, de op eenfacke Woortspelen un Gags baseert.

Nielsen weer Dräger vun’n *[[Order of Canada]]*. Een vun sien Bröder, Erik Nielsen, weer twüschen 1984 un 1986 Viezpremier un Minister för’t Verdeffenderen vun Kanada. He is in’t Öller vun 84 Johren as Naklapp vun en Lungensweer doodbleven.

## Filmografie

## Utteken
Nielsen is för sien Schauspeelkunst ölven mol för Filmpriesen vörslahn, dorünner tweemol för den Primtime *[[Emmy]]*. Wunnen hett he opstunns fief Priesen:
* 1989: den *Sünnerpries* vun de *[[ShoWest Convention]]* in de Kategorie *Dorsteller un Comedian vun’t Johr*
* 2008: den *[[Costa de Azahar Award]]*
* 2003: den *[[ACTRA Award of Excellence]]*
* 2004: den *Pries för sien Levenswark* vun’t *[[Marco Island Film Festival]]*
* sien Steern op’n *[[Walk of Fame]]* in Hollywood

## Weblenken
Robert Picardo

**Robert Picardo** (* 27. Oktober 1953 in Philadelphia, Pennsylvania) is en US-amerikaanschen Schauspeler.

## Leven
Picardo hett na de Highschool toeerst en Studium anfungen in de Fäcker Biologie/Medizin. Man he hett teemlich gau markt, dat he sik na de Schauspeleree hintogen föhl un hett 1974 sien Afsluss in’t Fack Schauspeel afleggt.

Beropen worrn is Picardo dör de Rull vun’n „Holo-Dokter“ in de Science-Fiction-Reeg Star Trek, un dor vör allen in de Feernsehreeg *[[Star Trek: Voyager]]*, woneem he as „Medizinsch-holograafsch Nootfallprogramm“ (MHN) to de Stammmannschop tellen de. Disse Rull speel he ok in den Kinofilm *[[Star Trek: First Contact]]*. As de Utfinner vun’n Holo-Doc. Lewis Zimmerman, hett he butendem en Gastoptritt hatt in *[[Star Trek: Deep Space Nine]]*.

Twüschendör hett he eenige Gastrullen in verschedene US-amerikaansche Feernsehregen speelt. In de föfften Staffel vun *[[Stargate Atlantis]]* is he in sien Rull as *Richard Woolsey* is en föhren Positschoon opstegen un weer dor de drüdde Kommandant vun de Atlantis-Expeditschoon. Ut sien Nevenrull is en Hööftrull worrn.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Picardo is bit hüüt veermol för Filmpriesen vörslahn worrn, dorünner eenmol för den Primetime *[[Emmy]]* un tweemol för den *[[Saturn-Pries]]*. Wunnen hett he aver blots den *[[Founder’s Award]]*, neemlich in’t Johr 1991 för sien Rull in de Feernsehreeg *China Beach*.

## Borns


## Weblenken

* Offizielle Websteed
Billy Strayhorn

**William Thomas „Billy“ Strayhorn** (* 29. November 1915 in Dayton, Ohio; † 31. Mai 1967 in New York) weer en US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist. 

Billy Strayhorn weer siet 1939 bit to sien Dood Liddmaat, Arrangeur un Komponist in Duke Ellingtons Orchester. Strayhorn harr en klassisch Utbildung un speel Klaveer. He hett den Jazz üm Instrumentalarrangements, as se in hör Raffinesse bit dorhenn in’ Jazz blots selten to finnen weern, rieker makt. He gellt as en vun de bedüüdenst Arrangeure överhoopt in’ Jazz.  

Ellington un Strayhorn verbunn en levenslang eng Früendschap. Ellington sall seggt hemm: "B.S. war mein rechter Arm, mein linker Arm, mein drittes Auge – meine Gedanken zogen durch seinen Kopf und seine durch meinen". Gelegentlich övernehm Strayhorn bi Schallplattenupnahmen sogar Ellingtons Part as Pianist. Berühmt sünd ok de Duette vun Strayhorn un Ellington an dat Piano. So is hüüd noch bispeelswies *Tonk* en witzig, modern un bannig dynamisch Stück, dat beid immer weer speelt hebbt. 

Strayhorn weer maatgevend för den Sound vun dat Ellington-Orchesters prägend. So stammen de Kompositschoon, Text un Arrangement vun dat bekanntst Stück un de Erkennensmelodie vun dat Orchester *[[Take the A-Train]]* nich – as faken annommen – vun Ellington, sonnern vun Strayhorn. Anner bekannt Kompositschonen vun hüm sünd *[[Chelsea Bridge]]* und *[[Lush Life]]*. He hett ok mehrere Platten ünner sien eegen Naam rutbrocht. Glieks nah sein Dood hett dat Duke Ellington Orchestra dat Tributalbum *[[...And His Mother Called Him Bill]]* upnommen. Dat enthollt Strayhorns letzt Kompositschoon "Blood Count" in de bewegend Interpretation dör Johnny Hodges.

Wenig bekannt is, dat Billy Strayhorn apen homosexuell weer. Allerdings is he – in en damals in dissen Punkt bannig intolerant Tiet un Ümgebung - persönlich kaum in Rampenlucht treden, sonner bleev leever in de Achtergrund vun Duke Ellington.

## Ehrungen
1967 wurr he in de Down Beat Jazz Hall of Fame wählt.

## Literatur
* James Lincoln Collier: Duke Ellington, Genius des Jazz, Hannibal, Wien, 1989, Knaur Taschenbuch 1990 (englisches Original „Duke Ellington“, Oxford University Press 1987)
* David Hajdu: *Lush Life: A Biography of Billy Strayhorn*, Farrar, Straus, Giroux, New York 1996. ISBN 0-374-19438-6.

## Weblenken
* Hans-Jürgen Schaal: Wunderkind und Dandy
* ''Billy Strayhorn: Lush Life'' auf PBS, Independent Lens
* Billy Strayhorn: ''Portrait Of A Silk Thread''
* Billy Strayhorn up glbtq Encyclopaedia
* Strayhorn in de Katalog vun de Deutsche Nationalbücherei
Neso (Maand)

**Neso** (ok as *Neptun XIII* betekent) is de butenste Maand vun den Planet Neptun. 

## Opdecken
De Maand is vun en Grupp vun Forschers üm Matthew J. Holman opdeckt worrn. Blangen em sülvst weern wietere dörteihn Lüüd doran bedeeligt. Grundlaag för’t Opdecken weern Opnahmen, de twüschen den 14. August 2002 un den 30. September 2003 maakt worrn sünd. An’n 30. September 2003 is dat den bekannt geven worrn.

Mit vörlöpigen Naam weer de Maand as S/2002 N 4 betekent. In’n Januar 2007 hett he den sien offiziellen Naam kregen. Nöömt is he na Neso, een vun de Nereiden ut de greekschen Mythologie

## Ümloop
Neso bewegt op en Ümloopbahn wiet weg vun’n Neptun mit en middleren Afstand vun 48.837.000&nbsp;km. De Bahn vun den Maand is mit 0,495 düchtig exzentrisch, wiekt also bannig vun en Kreisbahnbahn af. Un ok de Bahnnegen is mit 132,585° ungewöhnlich groot Üm Neptun eenmol to ümkreisen bruukt Neso 25 Johren un 241 Daag. Dormit is dat de Maand mit de gröttsten Ümlooptiet in’t hele Sünnsystem.

## Physikaalsche Egenschoppen
Neso hett en middleren Dörmeter vun ruchweg 60&nbsp;km un sien Dicht warrt op 1,5&nbsp;g/cm³ afschätzt. Dorut lett sik sluten, dat de Mannd to’n gröttsten Deel ut Ies besteiht. De Böverflach is enigermaten düster mit en Albedo vun blots 0,16. Dat heet, dat 16&nbsp;% vun dat instrahlte Sünnlicht wedder reflekteert warrt.
Bebop

De **Bebop** is en Epoche in de Entwicklung vun de Jazz. De Bebop hett den Swing aflöst un entwickel sück af 1940 un legg de Grundlaag för den Modern Jazz. Besünnerheiten vun de Bebop sünd grötere rhythmische Freeheiten för Slaggtüüch un Bass, extrem flink Tempi un komplexere Harmonieschemata as in' Swing, as ok de Inführung vun de Tempoverdüppelung in de solistischen Improvisationen.

Ok de Bindung an en Thema locker sück. Musiker as Charlie Parker greepen in de Regel blots noch up den formalen Rahmen un de Harmonieaffolgen vun en Musikstück torüch un leten de Melodie vun dat Thema in de Improvisationen wietgahnd unberücksichtigt. En anner Markmal vun den Bebop sünd Improvisationen över en längeren Tietruum; deelwies fangen se an oder gaht to Enn' midden in en Chorus..

Wichtig Vertreder vun den Bebop weern Charlie Parker, Dizzy Gillespie, Thelonious Monk, Bud Powell, Oscar Peterson, Charles Mingus, Max Roach un Miles Davis.

## Literatur
* Joachim Ernst Berendt & Günther Huesmann: *Das Jazzbuch*. ISBN 3-596-10515-3

## Enkeld Nahwiesen
Partido Africano da Independência de Cabo Verde

**Partido Africano da Independência de Cabo Verde** (**PAICV**; op platt: *Afrikaansche Partei för de Unafhangigkeit vun Kap Verde*) is en politsche Partei vun de Republiek Kap Verde.

## Översicht
De PAICV is fröher en sozialistische Partei wesen, het tsik mit de Tiet aver in en sozialdemokraatsche Partei wannelt. Se sütt sik sülvst as afrikaansch orienteert, in’n Gegensatz to de neoliberale MpD. Gröttste Ünnerstüten kriggt de Partei in Rebeden, de mit dat afrikaansche Fastland to verglieken sünd. Dat sünd dicht bewahnte Öörd as de Hööftstadt Praia un in Rebeden de dör Bueree prägt sünd as Santa Cruz oder São Filipe.

De PAICV is Vullliddmaat vun de Sozialistischen Internatschonalen.

## Historie
Vörganger vun de PAICV werr de PAIGC (*Afrikaansche Partei för de Unafhangigkeit vun Guinea un Kap Verde*), de 1956 vun den natschonalistischen Anföhrer Amílcar Cabral grünnt worrn is. De Vörlöper-Partei hett sik för’t Överwinnen vun’t portugeesche Weltriek insett un wull de Vereenigen vun Kap Verde mit Guinea-Bissau. Se hett ehr Kaders dorför bruukt, de sozialistische Revolutschoon uttolösen.

Siet 1961 hett de PAIGC in en Guerillakrieg in’n portugeeschen Kolonialkrieg kämpt – in Tosamenarbeit mit ehr Süsterparteien ut de *CONCP*-Grupp (*Conferência das Organizacões Nacionalistas das Colónias Portuguesas*). Siet 1973 hett de Partei Guinea-Bissau kontrolleert, un 1974 hett de „Nelkenrevolutschoon“ in Portugal dat portugeesche Kolonialriek praktisch oplöst. Dat Johr dorop is ok Kap Verde unafhangig worrn.

Na de natschonalen Unafhangigkeitskriegen hett de PAIGC ünner Cabrals Halfbroder Luís Cabral en sozialistischen Staat mit beide Rebeden opboet. In’t Johr 1980 geev dat aver en Militärputsch in Guinea-Bissau, de Luís Cabral afsetten de. Kap Verde hett sik denn afsplitt un de kapverdische Deel vun de Partei nöhm den hüütigen Parteinaam an. De Partido Africano da Independência de Cabo Verde hett ehr Regeer vun de Een-Parteien-Herrschop un den Staatssozialismus bibehollen, bit to’n Fall vun de Sowjetunion in’t Johr 1991.

Bi de eersten Parlamentswahlen na’t Inföhren vun’t Mehrparteiensystem is de PAICV 1991 vun de Movimento para a Democracia (MpD) aflöst worrn. Bi de Präsidentschopswahlen vun’n 11. un 25. Feberuar 2001 hett Pedro Verona Rodrigues Pires sien Gegner Carlos Veiga vun de MpD mit en lütten Vörsprung slahn.

Bi de letzten Parlamentswahlen, de an’n 22. Januar 2006 stattfunnen hebbt, hett de PAICV 52,28&nbsp;% vun de Stimmen kregen un hett dormit en düütliche Mehrheit in de Natschonalversammlung vun Kap Verde. Bi de letzten Präsidentschopswahlen vun’n Februar 2006 hett sik Pedro Pires knapp gegen Carlos Veiga dörsett.

## Weblenken
* Offizielle Websteed vun de Partei
Fuji (Appel)

**Fuji** (jap.: ふじ) is en Huusappel (*Malus domestica*), de 1939 in Japan ut de Sorten Ralls Janet un Red Delicious krüüzt worrn is. In’n Hannel keem de Appel to’n eersten mol in’t Johr 1962. He is nich all to anfallig för Appelschorf.

De Frucht is middelgroot, mitünner ok groot. Sien Schaal is in ehr Grundklöör gröön bit geelgröön un in de Decklöör – je na Sort – rosa bit bruun-root oder düsterroot-vigellet mit Striepens. Se hett ’n lichten Ruch un föhlt sig ruuch an.

De Smack is bannig sööt mit wenig Süür, de aver bi’t Lagern mit de Tiet meist vullstännig afboet warrt. De Appel is bannig knackig un saftig.

Oorntiet vun’n Fuji is Enn vun’n Oktober, man riep to’n Geneet is de Appel eerst een Maand na de Oorn. In’t CA-Lager kann de Appel bit Juli lagert warrn.

De Fuji hett en middelmatig Wassdom, billt aver noog Twiegen un Fruchtholt. De Boom boet sik in en runne Kroon op mit go’e Leddtwiegbilln. De Sort hett dat geern warm un wasst goot an Hanglagen oder an Steden mit veel Sünn. Stroomlööp, Beken oder Daallagen hett de Fuji nich so geern.

Dat gifft en Reeg vun Mutatschonen vun den Fuji, as de *Nagafu*, *Red Sport*, *Aki Fu*, *Yataka* oder ok de *Kiku Brak*, de markenrechtlich schuult is un an’n fakensten anboet warrt.

## Weblenken

* http://www.vbogl.de/Obstsorten/Tafelsorten/Fuji.html

## Kiek ok
* List vun de Appelsorten
Maiklocken

De **Maiklocken** (*Convallaria majalis*) sünd en Plant, de bit to 30 cm hooch weern kann. Se wasst wild in Streken mit veel Woold, man se warrt ok in'n Goorn anplant. Se hett en Wuddelstock (*Rhizom*), de unner de Eer langskrupen deit. An'n Foot vun den Blomenstengel steiht en Paar breede Blöer. De Maiklocken sünd giftig, vunwegen datt dor sunnerliche Glykoside in sitten doot. 

## Kennteken
De Blöer sünd breed-elliptisch, sitt up’n Stengel un hefft keene Haare. Se staht twee bi’nanner. Unnen an de Plant sitt noch papeerhaftige Blöer an. De Blöte is witt, sütt ut, as en lüttje Klock un rückt goot. Se warrt um un bi 8 mm lang. Dat gifft ok en Tuchtform mit rosa Blöten. De Plant hett en Druve, de na een Kant hendreiht is, mit sess bit twölf Bleiten dor an. Bleihen deit se in’n Mai- un in’n Junimaand. De Binaam *majalis* för de Aart bedutt, datt se in’n Mai bleihen deit. De Frucht vun de Maiklocken is en rode Beer, wo twee blaue Saatköörn in sitten doot.

## Wo de Plant för bruukt warrt
De Blöten un de Wuddeln weert vun de Pharmaindustrie bruukt, vunwegen datt se inwarken könnt up dat Hart. In ole Schriften ut dat 16. Johrhunnert is to lesen, datt dat dormols al bekannt ween is. Ok weert dröögde Blöten an Snuuvtabak toföögt. Ut de Planten könnt keene Ätheerschen Öle wunnen weern. Vunwegen, datt de Duft bannig populäär is in Kosmetika un Parfums, warrt he mit Hölpe vun Duftstoffe, as Hydrozitronella tohopenstellt. 

## Wat sunst noch to seggen is
* De Maiklocken sünd de Natschonalblome vun Finnland. 

## Annere plattdüütsche Naams
De Maiklocken hefft in de plattdüütschen Länner ganz unnerscheedliche Naams:
* Leerkenhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Lierkhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Lierkenhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Lilghttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Lilgenkonfalhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Lilgenkonfalghttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Lilgenkunfalhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Lilgenkunfalghttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Lillhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Lilyhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Maibloom (dat is anners avers ok de Naam vun de Marjenblome)http://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Maibummelnhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Maienlillhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Marienklockenhttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Ogenkruuthttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main
* Schillerlilghttp://baseportal.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/BlumenEvers/main

## Kiek ok bi
* 

## Weblenken

## Belegen
(107) Camilla

**(107) Camilla** is en Asteroid (C-Typ) ut de Hööftgördel, de an’n 17. November 1868 vun de britisch Astronom Norman Robert Pogson an de Steernwacht in Madras, Indien, opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 7,08. 

De Asteroid is nah en weiblich Gestalt ut de Aeneis nömmt wurrn.

Mit en Dörmeter vun ~219 Kilometer hörrt Camilla to de grötere Asteroiden ut den Hööftgördel. He hett twee Maanden vun ruchweg 16 un 3,5 km Dörmeter, de de vörlöpige Beteken S/2001 (107) 1 un S/2016 (107) 1 hebbt.

## Borns
Werner Zirngibl

**Werner Zirngibl** (* 4. September 1956 in München) is en ehmalger düütsch Tennisspeler. He weer 14 Mal düütsch Meester un speel för Düütschland in’t Davis Cup.

Zirngibl fung 1975 mit Profitennis an. Sien eenzig Sieg bi en Grand-Prix-Turnier gelung hüm an’ 12. Juni 1978 in Brüssel, as he tegen de Argentinier Ricardo Cano in veer Satzen wunn. Sien hööchste Platzeerung in de Weltrangliste harr he mit Rang 97 in’ November 1976. Dörför keem he bi dat Turnier in Barcelona in dat Achtelfinale.

Mehr Spood harr he as Düppelspeler: 1978 keem he mit verscheeden Partners bi fiev Turnieren in’t Veertelfinale. An de Siet vun Andreas Maurer is he in’ April 1979 in Monte Carlo eerst in dat Halffinale utscheeden.

Dree Week vördem, an’ 17. März 1979, hett Zirngibl in Augsborg dat eenzig Davis-Cup-Speel in sien Karriere bestreeden. In de Veertelfinalbegegnung vun de Europazone hett he tosommen mit sien Düppelpartner Ulrich Pinner dat israeelsch Düppel Shlomo Glickstein/Meir Wertheimer in veer Satzen slahn.

Hüüd arbeit Zirngibl in München as Orthopäde un Sportmediziner.

## Weblenken
*ATP-Profil vun Werner Zinrngibl (engelsch)
*Davis-Cup Statistik vun Werner Zirngibl (engelsch)
William Hurt

**William Hurt** (* 20. März 1950 in Washington D.C.; † 13. März 2022 in Portland, Oregon) weer en US-amerikaanschen Schauspeler.

## Loopbahn
Hurt hett sien Utbilln to’n Schauspeler tosamen mit Christopher Reeve un Robin Williams an de Juilliard School maakt, de to de Tiet vun den fröheren Schauspeler John Houseman leidt weer. Disse dree weern 1973 de eenzigen dree Kandidaten, de de Opnahmeprüfung bestahn hebbt. Bi all den Spood, den he mit sien Filmrullen harr, is he liekers jümmer ok bi’t Theater bleven. He harr Spood an’n Broadway un ok an’n Off-Boradway. De Hööchpunkt vun sien Filmloopbaahn weer in de 1980er Johren. As de Rullen, de em anboden weern, an Bedüden verloren harrn, hett sik Hurt wedder vör allen op’t Theater kunzentreert.

## Privatleven
Vun 1971 bit 1982 weer he mit Mary Beth Hurd verheiraat. Twüschendör hett he mit de höörlosen Schauspelersche Marlee Matlin tosamenleevt, de em in eher Autobiografie „I’ll Scream Later“ vun 2009 naseggt hett, dat he dull weer un sik sexuell an ehr vergahn harr. Mit sien tweete Ehfro Heidi Henderon weer he vun 1989 bit 1992 verheiraat. Mit ehr hett he twee Kinner, en wieter’t Kind hett he ut en Leefschop mit en Sarah Jennigs. Vun 1992 bit 1997 hett he mit de franzööschen Schauspelersche Sandrine Bonnaire tohopen leeft, mit de he ok en Kind hett.

## Filmografie

## Utteken
Hurt weer in sien Loopbahn bi’n Film för meist dörtig Priesen vörslahn un hett dörteihn Priesen wunnen, dorünner eenmol den Oscar. Wunnen hett he ünner annern:
* 1985: den *[[NBR Award]]* in de Kategorie *Best Schauspeler* för *Kiss of the Spider Woman*
* 1985: bi’t *[[Internatschonal Filmfestspelen vun Cannes|Filmfestival in Cannes]]* in de Kategorie *Best Schauspeler* för *Kiss of the Spider Woman*
* 1986: den *[[BAFTA Award]]* in de Kategorie *Best Dorsteller* för *Kiss of the Spider Woman*
* 1986: den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Hööftdorsteller|Best Hööftdorsteller]]* för *Kiss of the Spider Woman*
* 1986: den *[[Joseph-Plateau-Filmprijs]]* in de Kategorie *Best Schauspeler*
* 1986: den *[[David di Donatello Filmpries]]* in de Kategorie *Best utlännsch Dorsteller* för *Kiss of the Spider Woman*
* 1987: den *[[ALFS Award]]* in de Kategorie *Schauspeler vun’t Johr* för *Kiss of the Spider Woman*
* 1989: den *[[Golden Horse Ward]]* in de Kategorie *Best utlännsch Schauspeler* för *The Accidental Tourist*
* 1999: bi’t *[[Newport International Film Festival]]* in de Kategorie *Best Dorsteller* för *The Big Brass Ring*
* 2005: den *[[NYFCC Award]]* in de Kategorie *Best Nevendorsteller* för *A History of Violence*

## Weblenken

* Literatur vun un över Wililam Hurt in de Düütschen Natschonalbökeree
Frank Frederick Borman

**Frank Frederick Borman, II** (* 14. März 1928 in Gary, Indiana, USA; † 7. November 2023 in Billings, Montana) weer en US-amerikaansch Astronaut.

## Leven

Nahdem Borman 1950 an de Militärakademie in West Point sien Luftfahrttechnikstudium beend harr, deen he bit 1953 as Kamppilot vun de Luftwaffe up de Philippinen, dornah as Flooglehrer in Georgia un Arizona. 1957 kreeg Borman en Master in Luft- un Ruumfohrt. Dornah lehr he bit 1960 as Assistenzperfesser in West Point Thermodynamik un Fluidmechanik. Denn is he weer an de Edwards Air Force Base in Kalifornien torüchgahn un weer in’t Cockpit stegen: toeerst in de Utbilln to’n Testpilot, dornah as Utbilder. 

An’ 17. September 1962 wurr he vun de NASA in de tweete Astronautengrupp wählt un övernehm as Spezialupgaav de Raketen, de de Ruumschipp in de Erdumloopbahn bringen sullen.

Enn’ 1963 war Borman as Ersatzpilot för de Mission Gemini 3 vorgesehen. Wiel sück dat denn aber all verschoben hett, wurr he denn Ersatz-Kommandant vun de Mission Gemini 4, wat an’ 27. Juli 1964 bekannt geven wurr.

As nächst wurr he denn Kommandant vun de Mission Gemini 7. Tosommen mit Jim Lovell hett he van 4. Dezember bit to’n 18. Dezember 1965 de Eer umkreist, en Langtietrekord, de eerst 1970 braken wurr. 

Nah de Katastrooph vun Apollo 1, bi de dree Astronauten to Dood keemen, weer Frank Borman Liddmaat vun de Kommision, de dat ünnersöken de. In de Folg kreeg he de Upgaav, dat Team för den Umbau vun de Apollo-Kommandokapsel to leiten 

Nahdem de Mission Apollo 7 good verloopen weer, floog Borman as Kommandant vun Apollo 8 nah de Maand. Tosommen mit James Arthur Lovell un William Alison Anders is Borman 1968 eerstmals mit en Ruumschipp Richtung Maand floogen un hett de umkreist. Dat weer bannig spannend, wiels man nich wuss, wu dat utgahn dee, aber dat gung all glatt un dat weer en bannig grooten Spood. 7 Daag düer de Mission.

An’ 1. Juli 1970 is Borman bi de NASA utscheden un gung to de amerikaansch Floogsellschap Eastern Airlines, toeerst as Viezpräsident, af 1976 as Vörsitter. Während sien Tiet bi Eastern harr de Sellschap de veer profitabelsten Johresafslüsse vun hör Historie. 

1986 truck he sück ut dat Ünnerehmen torüch. He hett denn Floogtüüch restaureert.

## Ehrungen
He is Liddmaat in de National Aviation Hall of Fame, in de blots wenig Astronauten Liddmaat sünd. 

## Literatur

* Frank Borman, *Countdown: An Autobiography*, Silver Arrow, 1988, ISBN 0-688-07929-6 (engelsch)

## Weblenken
* Borman up Commons
* NASA Biografie (engelsch)
* JSC Oral History Project: Niederschrift eines NASA-Interviews von 1999, 66 Seiten, 151 KB in PDF-Format (engelsch)
* NASA Images
* Borman in de Katalog vun de Deutsche Nationalbücherei

## Enkeld Nahwiesen
Mike Zwerin

**Michael "Mike" Zwerin** (* 18. Mai 1930 in New York City, New York; † 2. April 2010 in Paris, Frankriek) weer en US-amerikaansch Jazzmusiker (Basuun, Bassbasuun, Klaveer) un Schriever.

## Leven
Zwerin stamm ut en Industriellenfamilie un lern mit söss Johren Geige. Later henn hett he de  New York High School of Music and Art besöcht.
He speel 1948 in Miles Davis' Capitol-Band, bevör he nah Paris översiedelt is. 1958 is he weer in de USA torüchgahn un speel in diversen Big Bands vun Billy May, Claude Thornhill (1958/9), Maynard Ferguson as ok bi Bill Russo. Ut dat Orchestra U.S.A., in dat he 1962 - 1965 speel, hett he en Sextett makt un nehm dormit ungewöhnlich  Arrangements vun Kurt Weill-Kompositschonen up. En Tournee mit Earl Hines 1966 führ hüm ok in de UdSSR. Dornah muss he sück aber üm de Verwalten vun dat Familienünnernehmen kümmern. Af 1969 fung he an, to’n Deel ut Süüdfrankriek ut, as Schriever to arbeiten. He schreev ünner annern för Village Voice un de International Herald Tribune. To’n Anfang vun de 1980er Johren gung he weer nah Paris torüch an nehm an Upnahmsezzions vun de dortig Jazzmusiker (t. B. Alan Silva) deel, speel aber ok mit de *[[George Gruntz]] Concert Jazz Band*, de *Mingus Big Band* un de  *New York Jazz Repertory Company*.

Zwerin weer af 1980 starker as Jazz-Journalist tätig, u.&nbsp;a. för de International Herald Tribune. För sien Book över den Swing in de NS-Tiet hett he över mehrere Johren in ganz Europa mit Tiettüügen snackt.

## Diskografie (Utwahl)
* Miles Davis, "(Complete) Birth of the Cool" (Columbia)
* Orchestra U. S. A. (mit Eric Dolphy) Debüt Colpix CLP 448
* Sextet of Orchestra U.S.A. (mit Eric Dolphy) RCA Victor LPM 3498 (ok as CD rutkommen: Bluebird 6285-2-RB)
* Michel Petrucciani, "Flash" (Buda);
* Archie Shepp, "Magic of Ju Ju" (Impulse!);
* Zip, "Getting Xperimental Over U" (Verve)
* Alexis Korner, "The Party Album" (Intercord/Castle): Mit Dick Heckstall-Smith, John Surman, Zoot Money, Eric Clapton, usw.
* Alan Silva Celestrial Communication Orchestra, "Desert Mirage" (IACP/France)
* Robert F. Pozar Ensemble, "Good Golly Miss Nancy" (Savoy): mit Jimmy Garrison
* Not much choice  (mit Christian Escoudé) Spotlite (E)SLJLP19
* Not much noise Poljazz (P) Z-SX-0691

## Böker
* *La Tristesse de Saint Louis: Swing unter den Nazis*. Wien 1988 (toeerst 1985)
* *The Parisian Jazz Chronicles. An Improvisational Memoir*. Yale 2006
* *Close enough for Jazz*. 1983 (Autobiographie)

## Literatur
*Bohländer u. a. Reclams Jazz Lexikon, 1989

## Weblenken
* Mike Zwerin in de Katalog vun de Deutsche Nationalbücherei
*  Homepage Mike Zwerin
* Interview, för Realplayer