open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joachim Król

**Joachim Król** (* 17. Juni 1957 in Herne) is en düütschen Schauspeler.

Król hett vun 1981 bit 1984 Schauspeleree an de Otto-Falckenberg-School in München studeert. Bekannt is he vör allen as Film- un Feernsehschauspeler, as de he groden Spood hett. Liekers kummt he aver ok jümmer wedder torüch na de Bühne un speelt Theater. Mehrmols hett he an’t Schauspeelhuus Baukem un an’t Schauspeelhuus Köln speelt. Król hett Anfang vun de 1990er Johren en Hööftrull in den Buck-Film *Wir können auch anders* speelt. Sien Dörbrook harr he 1994 in den Film *Der bewegte Mann*.

Król is verheiraat un hett en Söhn.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Joachim Król is bit hüüt för söss Filmpriesen nomineert wesen, un hett fief dorvun wunnen:
* 1993: den *[[Düütsch Filmpries|Düütschen Filmpries in Gold]]* in de Kategorie *Best Hööftdorateller* för *Wir können auch anders*.
* 1995: den *[[Düütsch Filmpries|Düütschen Filmpries in Gold]]* in de Kategorie *Best Hööftdorsteller* för *Der bewegte Mann*.
* 1995: den *[[Bayerisch Filmpries|Bayerischen Filmpries]]* in de Kategorie *Beste Dorsteeler* för *Der bewegte Mann* un *Die tödliche Maria*.
* 2000: den *[[Pries vun de Stadt Hof]]* vun de *[[Internatschonal Filmdaag vun Hof|Internatschonalen Filmdaag vun Hof]]*.
* 2007: den *[[Hess’sch Filmpries|Hess’schen Filmpries]]* in de Kategorie *Best Dorsteller* för *Windland*.

## Weblenken

* Literatur vun un mit Joachim Kŕol in de Düütschen Natschonal Bökeree
* Offizielle Websteed vun Joachim Król
* Bericht över Joachim Król bi Prisma Online
1721

## Wat passeert is
* 12. Mai: Paster Hans Egede ut Norwegen geiht mit siene Familie an Bord vun en Schipp un föhrt na Gröönland. He meent, dor geev dat noch Wikingers, un de will he to'n christlichen Gloven bekehren. Man he drüppt up Gröönland de Inuit un warrt to „de Gröönlänner ehrn Apostel“
* 3. Juli: Paster Hans Egede ut Norwegen kümmt up sien Misschoonsreis in Gröönland an. 
* 10. September: In den Freden vun Nystad geiht de Grote Krieg in'n Noorden twuschen Russland un Sweden na 21 Johren to Enne. Sweden is nu keen Grootmacht mehr. Russland tritt an siene Stell. 

## Boren
* 21. Januar: Chrysostomus Forchner, düütsch Maler († 1791)
* 1. April: Pieter Hellendaal, nedderlannsch Komponist, Organist un Violinist († 1799)

## Storven
1724

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 22. April: Immanuel Kant, düütsch Philosoph († 1804)
* 2. Juli: Friedrich Gottlieb Klopstock, düütsch Schriever un Dichter († 1803)

## Storven
* 21. März: Daniel Quare, engelsch Klockmaker (* 1648 oder 1649)
Kort Glas

En **kort Glas** oder **Kööm-Glas** is en Glas, ut dat Korten, so as Kööm, Grönen, Roden un Likör, ut drunken warrt. Normalerwies gaht dor so bi twee Zentiliter rin. Gifft aver ok korte Glääs, in de veer Zentiliter ringaht, oder mit noch annere Grötten. För Lütt un Lütt un Lüttje Lage to’n Bispeel gifft dat ok noch lüttjere korte Glääs mit een Zentiliter.
Lüttje Lage

De **Lüttje Lage** warrt in Hannober un ümto veel drunken. De Lüttje Lage besteiht ut en Glas mit speziell Bavengest-Beer (dat Lüttje-Lage-Beer, 5 cl, 2,8 % Alkohol) un en kort Glas (1 cl) mit Kööm. Allens beids warrt na olen Bruuk gliektiedig drunken. Dat Beerglas warrt normal twischen Duum un Wiesfinger hollen un dat korte Glas warrt twischen Middel- un Ringfinger klemmt. Denn warrt dat Beerglas an’n Mund nahmen un allens in een Tog utdrunken. De Hand mutt dorbi so hollen warrn, dat de Kööm mit dat Beer in’n Mund löppt.

In Hamborg un ümto gifft dat mit Lütt un Lütt wat Ähnlichs.

## Historie

Cord Broyhan schall 1526 de eerste wesen hebben, de dat spezielle Beer broot hett, dat för de hannöversche Lüttje Lage bruukt warrt. Later is denn de Bruuk opkamen, dat Beer mit Kööm in een weg to drinken. Hüdigendaags warrt de Lüttje Lage vör allen bi Festen utschunken. Bi de Schützenfesten (to’n Bispeel dat grote Schützenfest vun Hannover) oder bi dat Maschseefest. Dat Lüttje-Lage-Beer warrt vör allen an de Krögeree afgeven, so in’n Laden to köpen gifft dat dat nich.

## Weblenken

* Lüttje-Lage-Anleitung in mehr as 25 Spraken - ok op platt (hoochdüütsch)
Jurica Vranješ

**Jurica Vranješ** (* 31. Januar 1980 in Osijek, Kroatien) is en kroatischen Footballspeler. In'n Momang speelt he för den SV Werder Bremen in de Football-Bundsliga.

## Sien Weg as Footballer
### In’n Vereen
Vranješ   speel toeerst bit 1999 bi NK Osijek, ehr he denn in’n Januar 2000 na Düütschland to Bayer Leverkusen kamen is. Na dree Johren wessel he na den VfB Stuttgart. De eerste Speeltiet is he dor goot torecht kamen, man siene tweede Saison harr he sik anners vörstellt un dor wessel he 2005 na Bremen to den SV Werder. In Bremen hett he eerst en Verdrag bit 2008 unnertekent. De is midderwielen bit 2011 verlängert wurrn. 

He gellt as en echten „Allrounder“ un kann also up all Positschonen in dat Middelfeld spelen. He is, just so as Frank Baumann, ehr en stillen Profi. Trainer Thomas Scharf weet, wat he weert is un lett em regelmotig mitspelen.

### Natschonalmannschop
1999 hett he bi en Speel gegen Ägypten to’n eersten Mol för sien Land speelt. Ok bi de WM 2002 hett he mitmaakt un weer twee Mol up’n Platz. Bi de WM 2006 hett he ok en wichtige Rull för sien Team speelt. 

## Wat he schafft hett
*DFL-Ligapokal-Winner 2006 mit Werder Bremen

## Weblenks

* Werder.de – Över den Speler
Pontifikat

**Pontifikat** is de Beteknung för Amt, Amtstiet un Würde vun en  Pontifex.  Dat Wort *pontifex* is afleit vun dat latiensche Wort *pontifex*, un is eegentlich as "Brüggenboer" to översetten. Dat wurr verwend as Beteknung för en Liddmaat vun dat Kollegium der Pontifices, dat heet en Kollegium vun Preester, de oorsprünglich för de Ünnerhollen vun de   Tiberbrügg in dat olde Rom tostännig weer un de later henn de Upsicht över dat gesamte heidnische Religonswesen överdragen wurr. De christliche Kark hett den Naam den later för den Bischop vun Rom övernahmen. 

Hüüd wurrd in Allgemeenen Amt un Amtstiet vun den Paapst as Pontifikat betekend.
1722

## Wat passeert is
* 25. Oktober: Ludwig XV. warrt fierlich to'n König vun Frankriek kröönt in de Kathedraal vun Reims

## Boren

* 

## Storven
* 31. März: Campegius Vitringa, reformeerten Theologen (* 1659)
* 5. Juni: Johann Kuhnau, düütsch Komponist un Schriever (* 1660)
* 16. Juni: John Churchill, 1. Duke of Marlborough, engelsch Feldherr (* 1650)
1723

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 30. April: Mathurin-Jacques Brisson, franzööschen Naturphilosophen un Ornithologen († 1806)
* 16. Juni: Adam Smith, Philosoph un Ökonom ut Schottland (†1790)

## Storven
1727

## Wat passeert is
* 17. Mai: Peter II. kümmt up den Throon vun Russland.
* 11. Juni: Up Georg I. (Grootbritannien) ut dat Huus Hannober folgt sien Söhn Georg II. (Grootbritannien). 

## Boren
* 5. April: Friedrich Wilhelm von Westfalen, Förstbischop von Hilmssen un Patterbuorn († 1789)
* 2. Oktober: Johann Ignaz Schiffermüller, öösterrieksch Jesuit un Lepidopteroloog († 1806)

## Storven
* 22. Maärz: Muley Ismail, Sultan vun de Alawitendynastie in Marokko (* 1645)
* 31. März: Isaac Newton, engelschen Physiker (* 1643)
1728

## Wat passeert is
*

## Boren
* 6. Januar: Domingos dos Reis Quita, portugiesch Lyriker († 1770)
* 23. April: Samuel Wallis, britisch Marineoffizier, Weltümsegler un Opdecker († 1795)
* 11. Mai: Pierre Gaviniès, franzöösch Violinist un Komponist († 1800)
* 7. November: James Cook, britschen Seefohrer un Updecker († 1779)

## Storven
1730

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* Frederik II., Kroonprinz vun Preußen, büxt vör sien Vadder ut un kummt in de Festung Küstrin achter Trallen. 

### Wetenschoppen un Technik
* De mährsche Prediger Prokop Diviš klamüstert mit dat *[[Denis d’or]]* dat eerste Elektrophon ut.

## Boren
* 13. Mai: Charles Watson-Wentworth, 2. Marquess of Rockingham, britisch Politiker un Premierminister († 1782)

## Storven
* 26. Januar: Giovanni Francesco Barbarigo, italieensch Kardinal (* 1658)
1731

## Wat passeert is
*

## Boren

## Storven
* 1. Mai: Johann Ludwig Bach, düütsch Komponist (*1677)
;Ahn bekannt Datum
* Elias Christoph Heiß, düütschen Koppersteker (* 1660)
Linne

**Linne** betekent

* Linn, annere Form vun dat Woord för’n Boom,
* Linne, Oort, de to Bad Essen tohöört,
* Linne, Oort in Limborg in de Nedderlannen,
* Linne, Oort in Polen.

**Linne** oder **Linné** is de Familiennaam von

* August Linne (1895–1964), düütschen Politiker,
* Carina Sophia Linne (* 1982), düütsche Sporthistorikerin,
* Carl von Linné (1707–1778), sweedschen Naturforscher un Dokter,
* Carl von Linné (1741–1783), sweedschen Botaniker,
* Gerhard Linne (1913–1975), düütschen Schriever, Historiker un Schooldirekter,
* Otto Linne (1869–1937), düütschen Goornbodirekter.
Palin

**Palin** is de Familiennaam von

* Brett Palin (* 1984), kanaadschen Ieshockeyspeler,
* Michael Palin (* 1943), brietschen Schauspeler un Singer,
* Sarah Palin (* 1964), US-amerikaansche Politikerin.

Kiek ok bi: Palín.
1734

## Wat passeert is
* 25. Dezember: De eerste Kantate vun Johann Sebastian Bach sien Wiehnachtsoratorium warrt in Leipzig upföhrt

## Boren
* 9. März: Francisco Bayeu, spaansch Maler vun den Klassizismus († 1795)

## Storven
* 22. September: Enno Rudolph Brenneysen, Jurist, Kanzler von Oostfreesland (* 1669)
1738

## Wat passeert is

## Boren
* 4. Juni: Georg III., König vun Grootbritannien un Hannober († 1820)
* 14. August: Leopold Hofmann, öösterrieksch Komponist († 1793)
* 15. November: Wilhelm Herschel, düütsch Astronom, Komponist un Musiker († 1822)

## Storven
*
1740

## Wat passeert is
* 31. Mai: En nee König in Preußen: Frederik de Grote folgt up sien doden Vadder Frederik Willem I.

## Boren
* 
## Storven
* 31. Mai: Frederik Willem I., König in Preußen (* 1688)
* 20. Oktober: Karl VI. (HRR), Kaiser vun dat Hillig Röömsch Riek (* 1685)
* 11. Dezember: Sidonia Hedwig Zäunemann, düütsch Lyrikerin (* 1711)
Elm

**Elm** betekent

* Elm, Barggrupp in Neddersassen,
* Elm, Oort in de Gemeen Geestland (1968 bet 2014 Gemeen Elm) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Elm, Oort in de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen,
* Elm, Stadt in Arkansas, USA,
* Elm, Oort in de Gemeen Schlüchtern in’n Main-Kinzig-Kreis, Hessen,
* Elm, Oort in’n Kanton Glarus, Swiez,
* Elm, Oort in Tschechien,
* Elm, Barg in de Stiermark, Öösterriek,
* Elm, Oort in de Gemeen Schwalbach in’n Landkreis Saarlouis, Saarland,
* Elm, en E-Mail-Programm.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Öölm, Oort in de Stadt Bremervöör in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

**Elm** is de Familiennaam von

* Adolph von Elm (1857–1916), düütschen Gewerkschafter un Soziaaldemokraat,
* Britta Elm (* 1967), düütsche Moderatorin,
* David Elm (* 1983), sweedschen Footballspeler,
* Dieter von Elm (* 1951), düütschen Jurist,
* Joachim Elm (1931–2012), düütschen Diplomaat,
* Jürgen Elm (1952–2017), düütschen Footballspeler,
* Kaspar Elm (1929–2019), düütschen Karkenhistoriker,
* Ludwig Elm (* 1934), düütschen Politiker,
* Rasmus Elm (* 1988), sweedschen Footballspeler,
* Steven Elm (* 1975), kanaadschen Iesflinklöper,
* Susanna Elm (* 1959), düütsche Historikerin,
* Theo Elm (* 1944), düütschen Germanist,
* Viktor Elm (* 1985), sweedschen Footballspeler.

Kiek ok bi: Elm Township, Elm River.
1741

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 8. Februar: André-Ernest-Modeste Grétry, belgisch-franzöösch Komponist († 1813)
* 13. März: Joseph II., Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek un Baas vun dat Huus Habsborg († 1790)
* 24. Juli: Diederich Georg Babst, plattdüütsch Schriever († 1800)

## Storven
* 28. Juli: Antonio Vivaldi, italieenschen Komponist (* 1678)
1742

## Wat passeert is
* 24. Januar: Kurförst Karl I. Albert vun Bayern warrt in Prag as Karl VII. mit all Kurstimmen to'n Röömsch-düütschen Kaiser wählt.
* 12. Februar: Karl Albert vun Bayern warrt in Frankfort an'n Main as Karl VII. to'n Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek kröönt.
* 17. Mai: Slacht bi Chotusitz in den 1. Krieg üm Slesien. Preußen unner König Frederik den Groten kriggt Öösterriek endgüllig unner. 
* 11. Juni: Grootbritannien vermiddelt den Vörfreden vun Breslau twischen Preußen un Öösterriek. Öösterriek mutt Slesien an Preußen afgeven. 
* 28. Juli: Freden vun Berlin twischen Preußen un Öösterriek. Dor is de Vörfreden vun Breslau mit in Kraft sett un de 1. Krieg üm Slesien mit vörbi. 

## Boren
* 30. Januar: Christian Matthias Schröder, Koopmann un Politiker vun Hamborg († 1821)
* 14. August: Pius VII., Paapst (boren as *Luigi Barnaba Niccolò Maria Chiaramonti*) († 1823)

## Storven
* 14. Januar: Edmond Halley, engelsch Astronom, Mathematiker, Kartograph, Geophysiker un Meteoroloog (* 1656)
* 15. Februar: Dierk Anton Witte, lutherschen Pastor, Proovst un Frund un Kenner vun de Freesche Spraak (* 1667)
1744

## Wat passeert is
* 26. Mai: Na den Dood vun sien lesten Herrscher Carl Edzard kümmt Oostfreesland an Preußen. 
 

## Boren
* 
## Storven
* 6. Mai: Anders Celsius, sweedsch Astronom, Mathematiker un Physiker († 1701)
* 29. November: Christoph Bernhard Crusen, düütsch evangeelsch Theoloog (* 1676)
1747

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 19. Januar: Johann Elert Bode, düütsch Astronom († 1826)
* 22. April: Michael Philipp Boumann, düütsch Architekt un Baumeester († 1803)
* 5. Mai: Leopold II., Kaiser vun Hillig Röömsch Riek († 1792)
* 4. August: Henrich Becker, oostfreesch Porträtmaler († 1819)

## Storven
* 16. Januar: Barthold Heinrich Brockes, Rieksgraaf, Senater un Schriever ut Hamborg (* 1680)
1748

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 1. Januar: Giovanni Furno, italieensch Komponist un Musikpädagoog († 1837)
* 20. April: Georg Michael Telemann, düütsch Karkenmusiker un Komponist († 1831)
* 10. Mai: Louis Pierre Vieillot, franzööschen Ornitholoog († 1830)
* 30. Juni: Jean Dominique Comte de Cassini, franzöösch Astronom un Kartograaf († 1845)
* 8. August: Johann Friedrich Gmelin, düütschen Naturwetenschoppler un Mediziner († 1804
* 7. Oktober: Karl XIII., König vun Sweden un Norwegen (†1818)

## Storven
*
1749

## Wat passeert is
* 27. April: Georg Friedrich Händel sien Füerwarksmusik warrt to'n eersten Mol upföhrt.

## Boren
* 28. August:  Johann Wolfgang von Goethe, düütsch Naturforscher un Dichter († 1832)
* 17. November: Nicolas Appert, franzöösch Utfinner († 1841)

## Storven
*
Lara Flynn Boyle

** Lara Flynn Boyle** (* 24. März 1970 in Davenport, Iowa, USA) is en US-amerikaansche Schauspelerin.

Ehrn Naam hett se vun de Figur *Lara* ut *Doktor Schiwago*. Ehr Öllern hebbt sik scheden laten, as se söss weer, so keem se mit ehr Mudder na Chicago. Wiel ehr Kindheit hett se an en Kurs deelnahmen, ut den rut se ehr Intresse för de Schauspeleree opdeckt hett. Se kreeg en Stipendium för de *Chicago Academy for the Arts*, wat en sünnere High School is mit’n Sworpunkt op Kunst. As se ehrn Afsluss in de Tasch harr, is se mit ehr Mudder na Los Angeles togen, woneem se en Filmkarriere anfangen wull.

Na en Reeg vun lüttere Rullen in Film un Feernsehn hett se 1989-90 in David Lynchs Kult-Feernsehreeg *Twin Peaks* de Rull *Donna Hayward*, wat hör bekannste Rull is. Ehr Karriere hett dör disse Rull groden Swung kregen, man se kreeg dorna ok jümmer wedder teemlich sünnerbore Rullen. In ehr Loopbahn hett se Högen un Depen hatt. In de Klatschpresse is jümmer mol wedder wat vun ehr to lesen, sünners vun wegen ehr Leefschoppen mit bekannte Hollywood-Stars as to’n Bispeel mit Jack Nicholson vun 1999-2001. Thema is ok faken ehr Figur, wegen de man ehr naseggt, dat se an Magersucht lieden deit.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Lara Flynn Boyle is bit hüüt för negen Filmpriesen nomineert wesen, dorünner ok eenmol för den *[[Emmy]]*, man ok eenmol för de *[[Golden Himbeer]]*. Kregen hett se twee Priesen:
* 1997: den *Jurypries* vun’t *[[Ft. Lauderdale International Film Festival]]* in de Kategorie *Beste Ensembleleistung* in *Afterglow*.
* 1998: den *[[NBR Award]]* in de Kategorie *Best Dorstellen vun en Ensemble* in *Happiness*.

## Weblenk
1752

## Wat passeert is
* 15. Juni: Benjamin Franklin finnt den Blitzafleider ut, as he en Draken upstiegen lett. 
* 2. September: Grootbritannien föhrt, tohopen mit siene Kolonien, den Gregoriaanschen Klenner in. Dor kummt dat denn, dat de neegste Dag nich de 3. September, man de 14. September is. 

## Boren
* 4. April: Niccolò Antonio Zingarelli, italieensch Komponist († 1837)

## Storven
1754

## Wat passeert is
* 31. Oktober: De Columbia University wurrd as *King's College* in New York grünnd.

## Boren
* 23. August: Ludwig XVI., König vun Frankriek, († henricht' 1793)
* 16. November: Johanna Sacco, düütsch Schauspelerin un Danzerin († 1802)

## Storven
* 6. März: Henry Pelham, Premierminister von Grootbritannien (* 1694)
* 9. April: Christian Wolff, düütschen Gelehrten in dat Tiedöller vun de fröhe Upklärung (* 1679)
1755

## Wat passeert is
* 1. November: Eerdbeven vun Lissabon. Lissabon warrt to twee Drüddeln vun en Eerdbeven un en Tsunami, de noch achterher kümmt, in Dutt leggt. 30.000 bit 100.000 Minschen kaamt dor bi üm. 
* Immanuel Kant lett siene „Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels“ an dat Licht kamen. Dat is siene eerste wichtige Schrift. 
* Kant schafft siene Habilitatschoon mit de Schrift „De eersten Grundsätz vun dat, wat een in de Metaphysik rutfinnen kann“ (*Die ersten Grundsätze der metaphysischen Erkenntnis* [Nova dilucidatio]). Nu warrt he Privatdozent in Königsbarg un fangt glieks an mit en ganze Masse vun Unnerricht.
* Kingston warrt an de Stäe vun Spanish Town de nee Hööftstadt vun Jamaika. 

## Boren
* 10. November: Franz Anton Ries, düütsch Geiger († 1846)

## Storven
* 25. November: Johann Georg Pisendel, düütsch Violinist un Komponist (* 1687)
1757

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 12. Oktober: Joshua Sands, US-amerikaansch Politiker († 1835)

## Storven
* 30. Oktober: Osman III., Sultan vun dat Osmaansche Riek (*1699)
1758

## Wat passeert is
* De Russen nehmt Oostpreußen in.

## Boren
* 28. April: James Monroe, US-amerikaansch Präsident († 1831)
* 18. Juni: Peter Florenz Weddigen, düütsch Schriever († 1809)
* 11. Oktober: Heinrich Wilhelm Olbers, düütsch Astronom († 1840)

## Storven
* 5. November: Hans Egede, Apostel vun de Gröönlänners (* 1686)
1760

## Wat passeert is
* 25. Oktober: Na den Dood vun den britschen König Georg II. (Kurförst vun Hannober) arvt sien Enkel Georg III. den Throon.

### Sövenjöhrige Krieg
* 23. Juni: In de Slacht bi Landshut winnt de Öösterriekers gegen de Preußen. De preuß'sche Heerföhrer Heinrich August de la Motte Fouqué is de bekanntest Gefangenen. 
* 14. bit 30. Juli: De Preußen scheet up Dresden, wo 13.000 Öösterriekers in sitten doot. 
* 15. August: Frederik II. schafft mit Hülp vun sien Riedergeneral Hans Joachim von Zieten in de Slacht bi Liegnitz mit leste Kraft en Sieg. 
* 9. Oktober: Berlin warrt vun de Russen un Öösterriekers innahmen. 
* 3. November: In de Slacht bi Torgau winnt de Preußen.

## Boren
* 22. August: Leo XII., Paapst († 1829)

## Storven
* 10. Mai: Christoph Graupner, düütsch Komponist (* 1683)
1762

## Wat passeert is
### Sövenjöhrig Krieg
* 5. Mai: Russland un Preußen sluut den Freden vun Sankt Petersborg. Dormit scheedt Russland ut den Sövenjöhrigen Krieg ut. 

## Boren
* 19. Mai: Johann Gottlieb Fichte, düütsch Philosoph († 1814)
* 16. Juni: Giuseppe Bernardino Bison, italieensch Maler († 1844)
* 20. November: Pierre André Latreille, franzööschen Preester un Entomologen († 1833)

## Storven
* 10. März: Jean Calas, franzöösch Protestant (* 1698)
1771

## Wat passeert is
* De Pest in Moskau.Dat schall 57.000 Dode geven hebben.

### Kunst, Kultur un Bowark
* 
## Boren
* 10. August: Bernhard Gottfried Bueren, düütsch Richter un plattdüütschen Schriever († 1845)
* 11. Oktober: Carl Cannabich, düütsch Komponist († 1806)

## Storven
* 27. Oktober: Johann Gottlieb Graun, düütsch Geigenspeler un Komponist (* 1703)
Thomas Schaaf

**Thomas Schaaf** (* 30. April 1961 in Mannheim) is en düütschen Footballtrainer un vörmoligen –speler. In'n Momang traineert he den SV Werder Bremen in de Football-Bundsliga.

## Sien Weg as Footballer
 
### As Speeler
Vun den 1. Juli 1972 af an is Schaaf Liddmaat bi den SV Werder Bremen. Bit 1979 hett he dor in de Jugend speelt, dorna weer he bit 1995 Profi. He hett in dat Werder-Trikot 262 Spelen in de Bundsliga un 19 Spelen in de Tweete Liga mitmaakt. Dorbi is he twee Mol düütschen Meester wurrn (1988 un 1993), hett twee Mol den DFB-Pokal wunnen (1991 un 1994) un eenmol den Europapokal vun de Pokalwinners (1992).

### As Trainer
Vun 1987 bit 1995 weer Thomas Schaaf Jugendtrainer bi Werder Bremen. Later is he upstegen to’n Trainer vun de Amateurmannschop. Vun den 10. Mai 1999 af an traineert he de Profimannschop. He keem, as de Mannschop ganz unnen in de Tabell stünn. Toeerst hett he dat afwehren konnt, dat de Mannschop in de tweete Liga afstegen is, un een Maand later hett he dat henkregen, dat se in dat Endspeel gegen den FC Bayern München in Berlin den DFB-Pokal wunnen hett. Fiev Johr later, in de Speeltiet 2003/2004 hett he dat Team to’n „Double“ föhrt, dat heet: Werder is Meester wurrn un hett ok noch den Pokal wunnen. Dormit is düsse Speeltiet in de ganze Geschicht vun den SV Werder de beste wurrn. Soveel harr de Vereen vördem nie nich schafft. Later hett de Vereen unner Schaaf regelmatig de Qualifikatschoon för de UEFA Champions-League schafft. 2004/2005 un 2006/2007 as Bundsliga-Drüdden, un 2005/2006 un 2007/2008 as Tweeten. 

## Privat
Thomas Schaaf hett de Fachhoochschool afslaten un is as Football-Lehrer utbillt. He is verheiraat un hett ene Dochter. 
Vun 2004 af an maakt Thomas Schaaf mit as Bootschapper för dat Zentrum för Kinner un Jugendliche in Troer e.V. in Bremen..

## Wat he as Trainer schafft hett
*Düütsch Meester 2004 mit Werder Bremen
*DFB-Pokal-Winner 1999, 2004 un 2009 mit Werder Bremen
*DFL-Ligapokal-Winner 2006 mit Werder Bremen

## Ehrungen
*2004: Mann vun’t Johr in’n düütschen Football un Trainer vun’t Johr. 
*2005 hett dat spaansche Dagblatt „AS“ Thomas Schaaf to een vun de besten Trainers in de Tokunft wählt.

## Borns


## Weblenks
* Werder.de – Över den Trainer
Klaus-Peter Siegloch

**Klaus-Peter Siegloch** (* 15. Mai 1946 in Hamborg) is en düütsch Journalist un Nahrichtenspreker. 

Siegloch hett an de *Universität Hamborg* Politikwetenschop, Soziologie un Volksweertschopslehr studeert. Dat Studium hett he 1973 as Diplom-Politologe afslooten. 

Sien beroplich Karriere fung an as Redakteur bi de NDR. He weer eerst bi de Nahrichtensendung Tagesschau un in’t Regionalfeernsehn; later henn weer he Moderator vun de Sendung Tagesthemen. 

1988 is Siegloch up Empfehlung vun Hanns Joachim Friedrichs to’n ZDF wesselt. Dor weer he as Baas vun de Hööftredaktschoon Binnenpolitik för Sendungen as *[[Länderspiegel]]*, *[[Politbarometer]]* un, tosommen mit de domalig ZDF-Chefredakteur Klaus Bresser, för de Sennenreeg *Was nun,...?* tostännig.

Siegloch wurr de Baas vun dat ZDF-Studio in Bonn. 1992 övernehm he de Upgaav vun stellvertredend Chefredakteur un 1994 wurr he Baas vun dat Studio in Washington D.C.

Fiev Johr later, 1999, keem Siegloch weer nah Düütschland torüch un övernehm de Moderatschoon vun de heute-Sendung – in’ Wessel mit Petra Gerster. Af 2003 weer he stellvertredend Chefredakteuer vun’t ZDF un Leidsmann vun de Hööfredaktschoon Aktuelles. Dorneben weer he vun 2003 bit Mai 2007 en so nömmt Anchorman (also Hööftspreker) vun’t heute-journal. Disse Job hett he sück mit Claus Kleber un Marietta Slomka deelt. In Juni 2007 wurr he denn vun Steffen Seibert aflöst.  

Siegloch gung denn weer nah Washington un övernehm dor in November 2007 de Leeden vun’t ZDF-Studio. 

An' 2. März 2011 wurr Siegloch to'n Präsidenten vun den Bundsverband vun de Düütsch Luftverkehrswertschap (BDL) wählt; he hett dat Amt to'n 1. Juni 2011 övernommen, fief Johr later hett he dat an Stefan Schulte (bit dorhem Vörstandsvörsitter vun Fraport) övergeven.

Siegloch is Liddmaat vun’t Kuratorium vun de Bertelsmann-Stiftung.

He is verheiraadt un hett twee Kinner.

## Utteknungen
*1989 Herbert-Quandt-Medien-Pries
*1998 TV-Pries des RIAS-Berlin-Kommission.

## Weblinks

## Enkeld Nahwiesen
Football-Bundsliga 2008/2009

De **Football-Bundsliga 2008/09** weer de 46. Speeltiet in de hööchste Speelklass in'n Football för Mannslüde. Dat is losgahn an'n 15. August 2008 mit en Speel vun den vörmoligen düütschen Meester FC Bayern München tohuse gegen den Hamborger SV (2:2). De leste Speeldag is de 34. Speeldag an'n 23. Mai 2009 ween. Düütschen Meester is to'n eersten Mol in de Geschicht vun düssen Vereen de VfL Wulfsborg wurrn. 

To de glieke Tiet as in de hööchste Speelklass vun de DFL güng dat ok mit de Tweete Bundsliga los. 

Al dree Weken vörher weer de eerste Speeldag vun de nee grünnte Drüdde Liga. In de Saison 2008/2009 gifft dat noch wat Nees: An't Enne vun de Saison hett dat (just so, as al twuschen 1982 un 1991) Relegatschoonsspelen twuschen den Sössteinten in de Tabell vun de Bundsliga un den Drüdden in de Tabell vun de Tweede Liga geven. Dat sünd de 1. FC Nürnbarg ut de 2. Bundsliga un Energie Cottbus ut de 1. Bundsliga ween. De Winner 1. FC Nürnbarg is nu in de Speeltiet 2009/2010 in de Bundsliga mit dorbi. Cottbus möss afstiegen. De beiden Relegatschoonsspelen hefft an'n 28. Mai un an 31. Mai 2009 stattfunnen. Just so is dat mit Opstieg un Afstieg ok twuschen de Tweede un Drüdde Liga holen wurrn. 

## Afslusstabell

## Wo dat üm geiht

## Hier warrt speelt

* Bit de Rhein-Neckar-Arena in'n Januar 2009 fardig is, warrt 1899 Hoffenheim siene Heimspelen in de Henrunn in dat Mannheimer Carl-Benz-Stadion utspelen. 

** Vunwegen dat de BayArena ümboot warrt, warrt Bayer Leverkusen siene Heimspelen vun de Trüchrunn af an in de Düsseldorper LTU Arena utspelen.

## Wannehr dat jummers losgeiht
In de Saison 2008/09 gaht de Spelen to düsse Tieden los: 
* En Speel an'n Freedag Klock 20:30 
* Sess Spelen an'n Sünnabend Klock 15:30 
* Twee Spelen an'n Sönndag Klock 17:00 

In Engelsche Weken gifft dat ok Spelen an'n Dingsdag un an Middeweken. 

## Wat bi de Spelen rutkamen is

## Kiek ok bi
* Football
* Football-Bundsliga

## Weblenks
* Speelplan vun de Bundsliga (hoochdüütsch)

## Borns
Baumanns Renett

**Baumanns Renett** is een Sort vun’n Huusappel (*Malus domestica*), de ok ünner de Naams *Rode Winterrenett*, *Baumanova Reneta*, *Reinette rouge d´hiver Baumann*, *Couronne des Dames* u. a. bekannt is.

Vun den Appel gifft dat vele Mutatschonen. Vun dree Typen warrt vertellt (mit rode Striepen, root-verwaschen un Root mit Steerns), wobi de root-striepige Tyyp vörtotehn is. De Appel is diploid un bleiht middelfröh.. Butendem gifft dat ’n gode Sort to’n Befruchten Gode Frücht laat sik aver blots winnen, wenn de Boom goot pleegt warrt un de Standoort goot is.

## Verbreden un Afstammen
De Appel is üm 1800 rüm vun Professer J. B. van Mons (Löwen, Belgien) as Samling vun unbekannte Öllernplanten utlesst worrn. De Sort is teemlich wiet verbreedt. Se schall üm 1811 na de Boomschoolbesitters de Bröder Baumann (Bollweiler, Elsass) nöömt wesen.

Baumanns Renett is 1874 vun’n düütschen Pomologenvereen in Trier to’n Anbo anraat worrn. Üm 1910 is se in’t Normalsortiment vun all öösterriekschen Kroonlänner mit Utnahm vun Dalmatien un de Bukowina opnahmen worrn.

## Anspröök
För’n anstännige Oorn is en sünnige Middelbargslaag mit utgleken Waterhussholt fein.. De Anbo is opbest bi över 500&nbsp;m Hööch över NN. Bito warrt frische un nehrstoffrieke Boddens bruukt.

Forst- un Schorflagen schülln ümgahn warrn, vun wegen dat de Appel för Holtfrost (wegen sien laten Drievafsluss) un för Schorf anfallig is. Dat is de ok gegenöver Boomkrebs, Blood- un Blattlüüs, as ok op Lager för Lagerschorf, Schaalbrunen un Fulen. He schall nich ünner +3&nbsp;°C lagert warrn.

## Vör- un Nadelen
Goot is an den Appel, dat de Oorn fröh insetten deit. He tekent sik ok ut dör gliekmatige, hoge Utbüüt un wiest blots lütte Anfalligkeit för Alternanz. De Appel is wenig fienföhlig gegen Sprütten, de Blööt is teemlich frosthard un op Lager warrt he kuum welk. Butendem is de Appel wenig fienföhlig gegen Druck un lett sik dorüm goot transporteeren.
 
He is geern bruukt vun wegen sien Klöör un weer fröher to’n Bispeel en klassischen „Wiehnachtsappel“. De Appel is twüschen Dezember un März riep to’n Geneet.

Smacklich kann de Sort aber nich mit de aromaatscheren Sorten mithollen. Wenn de Standoort nich goot is, billt de Sort blots lütte Fücht ut. Un nich toletzt is de ok teemlich anfallig för Krankheiten.

## Borns


## Kiek ok
* List vun de Appelsorten

## Weblenken
* Aaftsorten vun Düütschland antiquarisch Fackbook över mehr as 300 Aaftsorten
Raymond Smith Dugan

**Raymond Smith Dugan** (* 30. Mai 1878; † 31. August 1940) weer en US-amerikaansch Astronom. 

Dugan hett 1902 sien Studium an’t *Amherst College* (Massachusetts) afslooten un gung denn nah Heidelbarg, wo he 1905 an de *Steernwacht Heidelbarg-Königstuhl* sien Dissertatschon verfaat hett.

To disse Tied weer de Heidelbarger Steernwacht ünner Max Wolf en Zentrum vun de  Asteroidenbeobachtung un –opdecken. To sien Tied dor, hett Dugan 16 Asteroiden opdeckt.

Dugan gung 1905 weer in de USA torüch un hett an de Princeton University arbeidt. 1908 wurr he Assistent-Perfesser un 1920 Perfesser. 1909 hett he Annette Rumford heiraadt.

1927 hett he tosommen mit Henry Norris Russell un John Quincy Stewart en inflootriek, tweebändig Wark mit den Titel *Astronomy: A Revision of [[Charles Augustus Young|Young]]’s Manual of Astronomy* (Ginn & Co., Boston, 1926-27, 1938, 1945) verfaat, wat över twee Johrteinten to en astronoomsch Standardwark wurr. De eerste Band beschäftig sück mit dat Sünnystem, de tweete mit Astrophysik un de stellare Astronomie.

## Weblenken
* Amherst College Class of 1899
* List of Dissertations at the Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl
Schien-Frömdwoord

En **Schien-Frömdwoord** is en Woord, dat so lett, as wenn dat as Frömdwoord ut en annere Spraak nee in en Spraak opnahmen worrn is, ahn dat dat dat Woord in de annere Spraak överhaupt gifft. En Bispeel is dat Woord *Showmaster*, dat engelsch lett, aver dat de Engelschen nich kennt. De seggt dor *host* to. Dat kummt denn vör, wenn en Spraak annerwegens temlich hooch estemeert warrt. Engelsch hett hüdigendaags överall op de Welt temlich veel Prestiesch. Dorvun denkt Lüüd sik, wenn se för en Saak en ne’en Naam bruukt, meist en engelschen Naam ut. Un so sünd ok meist all Schien-Frömdwöör **Schien-Anglizismen** (en Anglizismus is en Frömdwoord ut dat Engelsche).
(506) Marion

**(506) Marion** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 17. Februar 1903 vun de US-amerikaansch Astronom Raymond Smith Dugan in Heidelbarg opdeckt wurrn is.

De Asteroid is nah *Marion Orcutt*, en Cousine vun Dugan, nömmt wurrn.
Sersch Sarkissjan

**Sersch Asati Sarkissjan** (; * 30. Juni 1954 in Stepanakert, Bargkarabach) is en armeenschen Politiker. Hüdigendags is he de Staatspräsident vun Armenien. 

## Sien Weg as Politiker
Offiziell warrt seggt, dat Sarkissjan vun 1970 bit 1978 an de philoloogsche Fakultät vun de Staatliche Universität in Eriwan studeert hett. Ünnerbraken weer düsse Tiet dör sien Deenst bi'n Militär vun 1972 bit 1974. Na sien Studium hett he as Funktschonär vun de KPdSU un vun de Jugendorganisatschoon Komsomol in Stepanakert (Xankəndi) un in ganz Bargkarabach arbeit'. Sarkissjan hett mitmaakt bi den Striet üm de Unafhängigkeit vun Bergkarabach vun Aserbaidschan. Bergkarabach weer tomeist vun Armeniers bewohnt. Vun 1989 bit 1993 weer he Baas vun de so nömmten „Strietkräft to'n Süms-Verdeffendeern“ in de Republiek Bargkarabach. Bovenhen weer he vun 1990 bit 1993 Afordenten vun dat Parlament vun Armenien. In't Johr 2004 is he Präsident vun den Schachspeelverband vun Armenien wurrn.

1993 is he Minister för't Verdeffendeern in Armenien wurrn. Dat hett he bit 2007 maakt. In'n März 2007 is he Ministerpräsident vun Armenien wurrn. Dat is he bit April 2008 bleven. In'n Februar 2008 is he to'n Nafolger vun Staatspräsident Robert Kotscharjan wählt wurrn. Ofschoonst Tokiekers vun de OSZE seggt hefft, bi de Wahlen weer in'n Groten un Ganzen allens fair aflopen, hett de annere Kannedat, dat weer Lewon Ter-Petrosjan meent, dor weer bannig bi schummelt wurrn un dor möss noch mol nee wählt weern. He hett siene Anhängers to Demonstratschonen upropen. An'n 1. März 2008 is en Massendemonstratschoon mit Gewalt uplööst wurrn. An'n 9. April 2008 hett he sien Eed as Staatspräsident vun Armenien afleggt. 

In'n September 2008 hett he vun sik höörn laten, as he as eersten Staatspräsidenten vun de Törkei sien Kollegen Abdullah Gül na Eriwan inlaadt hett. Grund weer dat Footballspeel twuschen Armenien un de Törkei. Sarkissjan hett mit Gül doröver snackt „wie dat gahn schall, dat de beiden Länner, de so lang in Striet un Fiendschop leevt hefft, nu bilüttjen normol mit'nanner ümgahn könnt“. Düsse Besöök warrt as en histoorsche Reis ankeken.

## Privat
Sarkissjan is verheiraat’ mit Rita Aleksandri Sarkissjan (* 6. März 1962) un hett twee Kinner, dormank de Dochter Satenik (* 17. August 1986).

## Weblenks

Websteed vun de Regeerung vun Armenien (armeensch, engelsch, russ'sch)

## Borns
Tigran Sarkissjan

**Tigran Sarkissjan** (armeensch Տիգրան Սարգսյան, wetenschoplich ümschreven *Sargsyan,* to lesen as [ti'gɹan saɹkʰəs'jan]) * 29. Januar 1960, Kirowakan, Armeensche SSR (hüdigendags Wanadsor, Armenien) is en armeenschen Bankkoopmann un Politiker. Vun den 9. April 2008 af an bit to'n 3. April 2014 weer he Ministerpräsident vun de Republik Armenien. Vun März 1998 af an weer he Vörsitter vun de Zentralbank vun de Republik Armenien. He höört to keen Partei to. in Nafolger as Ministerpräsident is Howik Abrahamjan.
Poolsch Verteidigung

Dee **Poolsch Verteidigung** is en Anspeel in’t Schachspeel. Se is ünner ECO-Code A40 inordnt un tellt to de Slooten Spelen. 

Ehr Naam hett se vun de poolschen Schachtheoretiker Aleksander Wagner kregen, de dat Anspeel eerstmals 1913 in de Turnierpraxis anwendt hett. Se entsteiht nah de Tüüg 1.d2-d4 **b7-b5**.

De Ideen vun dit Anspeel sünd:

* De Entwicklung vun de Daamlööper up dat Feld b7, vun wo ut he över de Diagonale  a8-h1 Druck up den witten Königsflögel utöövt un vor allen dat wichtig Feld e4 kontrrolleert.
* Weil de Buer up b5 steiht kann Swaart um Ruumvördeel an de Daamflögel strieden.  
* Bi de swaart Anspeelstrategie bruukt man kien forcierte lange Varianten kennen, so dat de exakte Anspeelvörbereitung vun de Gegner weniger Bedüüden hett.  

Aber de Praxis wiest ok, dat Witt nah dat natüürliche 2.e2-e4! Lc8-b7 bequem üm Vördeel strieden kann middels en Upbo f2-f3, Sb1-d2, Lf1-d3 oder Lxb5. 

In de 22. Weltmeesterschaps-Partie 1966 in Moskau speel Boris Spasski tegen Titelverteidiger Tigran Petrosjan de Poolsch Verteidigung un harr nah ruch weg 20 Tüüg Utgliek, mak denn aber en sworen Fehler un verlor nah 35 Tüüg. 

In de Turnierpraxis is dit Anspeel nich faken antodropen. 

## Literatur
* Peter Zimmer: *Die polnische Verteidigung*: Schach-Profi-Verl. Dreier, Ludwigshafen 1995 ISBN 3-929376-03-2
Sheldon Lee Glashow

**Sheldon Lee Glashow** (* 5. Dezember 1932 in New York) is en US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger.

Glashow hett 1954 en Bachelor-Afsluss an de Cornell University maakt un promoveer 1959 an de Harvard University in Physik.

He kreeg 1979 tosammen mit Abdus Salam un Steven Weinberg den Physik-Nobelpries „*för hör Bidraag to de Theorie vun de Vereenigung vun swack un elektromagnetisch Wesselwirkung tüschen [[Elementardeelken]], mit ünner annern de Vörutsaag vun de swach neutrale Strööm*“ (Z-Boson).

Glashow is en prominent Gegner vun de Superstring-Theorie un bekennen Atheist (Brights).

## Weblenken
* Sheldon Lee Glashow (engelsch)
* Interview mit Glashow to de Superstring-Theorie (engelsch)
Andrea Barzagli

**Andrea Barzagli** (* 8. Mai 1981 in Fiesole, Provinz Florenz) is en italienschen Footballspeler.

Anfungen mit dat Footballspelen is he 1992 bi *San Michele Cattolica Virtus* un 1998 bi *Rondinella Impruneta*. Dorbi weer he för en Halfsaison (200/2001) ok noch mol *AC Pistoiese* aktiv. 2001 wessel he aber to Ascoli Calcio, wo he bit 2003 bleven is. De Binnenverteidiger hett 2003 för en Saison bi AC Chievo Verona anhüert. Van 2004 bit 2008 weer he bi US Citta di Palermo tätig.2008 sull Barzagli bi AC Florenz anfangen. He harr dat woll ok all per Handslag afslooten, aber denn keem VfL Wolfsburg un hett meest dübbelt so völ an Geld boten, so dat he denn wesselt hett. Dor weer he lang Tiet Stammspeler, aber Enn' Januar 2011 wessel he torüch nah Italien un hüür bi Juventus Turin an.

Barzagli hett 171 Eerstligaspelen in Italien makt un ok 27 Länderspelen. He gehörr ok to dat Weltmeesterschapsteam 2006.

## Weblenken

* Barzaglis Profil up weltfussball.de (hoochdüütsch)
Flederbeersupp

**Flederbeersupp** is en Eten, dat besünners in Noorddüütschland an de Küst (Sleswig-Holsteen, Hamborg, Mekelborg-Vörpommern, Delen vun Neddersassen) veel eten warrt. 

Flederbeersupp warrt ut Flederbeersaft (Beern vun’n Flederbeerbusch) kaakt, de mit Stärk indickt warrt. Rin’e Supp köönt ok Sneden vun Appels oder Klüten kamen. Dorto kann ok Zitroonsaft kamen un för den Smack Kaneel un Nelkenköpp.

De Flederbeersupp warrt as Nadisch eten un besünners denn, wenn de Flederbeern riep wesen sünd, also in’n Harvst un Winter.
Abdullah Gül

**Abdullah Gül**, GCB, (* 29. Oktober 1950 in Kayseri) is en törkschen Politiker. Vun den 28. August 2007 af an is he de 11. Staatspräsident vun de Törkei. Dormit is he ok Böverst Befehlhebber över de Törk'schen Strietkräft, wenn keen Krieg is. 

Gül hett sik in'n April un Mai 2007 to de Wahl stellt för dat Amt vun den Präsidenten. He weer de Kannedat vun de Partei AKP, de in de Törkei regeeren deit. Parteichef Erdoğan harr em för de Wahl vörslahn. Vunwegen dat he Staatspräsident weern wull, hett dat in de Törkei en Krise in de Binnenpolitik un Neewahlen geven. Besunners dat törk'sche Militär hett sik dormols hören laten, se wullen sik dor rein gornich mit af finnen, wenn de Laizismus, so as he in den Staat siet Atatörk begäng weer, an de een oder annere Steed suutjes afschafft weern scholl. Gül weer de Kannedat vun en religiöse islaamsche Partei. Na de Wahlen is Gül an'n 28. August 2007 in de Grote Natschonalversammlung vun de Törkei in'n drüdden Wahlgang to'n Staatspräsidenten vun de Törkei wählt wurrn. 

An'n 6. September 2008 hett he vun sik höörn laten, as he as eersten Staatspräsidenten vun de Törkei na Eriwan reist is. Grund weer en Inladung vun den armeenschen Präsidenten Sersch Sarkissjan, he scholl sik doch dat Footballspeel twuschen Armenien un de Törkei ankieken. Gül hett mit Sarkissian doröver snackt „wie dat gahn schall, dat de beiden Länner, de so lang in Striet un Fiendschop leevt hefft, nu bilüttjen normol mit'nanner ümgahn könnt“. Düsse Besöök warrt as en histoorsche Reis ankeken. 

## Utteknungen
* Honorary Knight Grand Cross of the Civil Division of the Order of the Bath (GCB) (14. Mai 2008) 

## Weblenks

* Den Staatspräsidenten siene offizielle Websteed (engelsch/törksch)
* Abdullah Gül siene private Websteed (engelsch/törksch)
* Nahrichtenportal vun de ''New York Times'' över Abdullah Gül (engelsch)
* ‘Who else will you trust besides me, the keeper of the most secret state documents?’ **''Abdullah Gül** över de Wahlen to'n Präsidenten '' 
* Dossier över de Wahlen in de Frankfurter Allgemeinen (hoochdüütsch)

## Borns
Kurt Beck

**Kurt Beck** (* 5. Februar 1949 in Bergzabern) is en düütschen Politiker vun de SPD. Vun 1994 af an regeer he as Ministerpräsident dat Land Rhienland-Palz. Dor is he deenstöllsten Ministerpräsident vun Düütschland mit. An' 16. Januar 2013 wurr, nahdem he vördem ut gesundheitlich Grünnen sien Rückträe verklort harr, Malu Dreyer as sien Nahfolgerin wählt. 

Vun 2006 bit 2008 weer he ok Vörsitter vun siene Partei. An'n 7. September 2008 hett he up en Dagfohrt vun de SPD verklaart, dat he up düssen Posten Bott geven dö. He meen, de Lüde in sien egen Partei stünnen nich genoog achter em. Amenne is he mit de verscheden Flögels vun siene Partei nich torechtkamen.

## Weblenks
* 
* Persönliche Websteed
* Ingo Arend, Vergesst die Kleinbürger nicht!, in: Freitag 14, 04.04.2008

## Borns
Olaf Zinke

**Olaf Zinke** (* 9. Oktober 1966 in Bad Muskau) is en ehmalger düütsch Iesflinklöper. 

He hörr eegentlich nich to de Weltspitz in sien Sportoort, umso överraschender weer sien Olympiasieg 1992 in Albertville över 1.000 m mit een 1 Hunnertstelsekunn Vörsprung vör Yun-Man Kim ut Süüdkorea. Över 1.500 m hett he denn noch den sössten Platz beleggt. 

Wedder dorvör noch dornah hett he sowat nochmal schafft, ok wenn he noch twee Weltcupsiege errungen hett. Tein Mal weer he ünner de best Tein. Sien eersten Insatz in de Weltcup harr he 1986 un 1994 harr sien letzt Rennen. 

## Weblenken
* Olaf Zinke bi ''Skateresults''
Asif Ali Zardari

**Asif Ali Zardari** (* 26. Juli 1955) is en pakistaanschen Politiker. Vun den 9. September 2008 af an is he de Präsident vun Pakistan. He is de Weetmann vun Benazir Bhutto, de fröher Premierministersche vun Pakistan ween is. Mit ehr weer het siet 1987 verheiraat un hett dree gemeensame Kinner. 

Vun den 30. Dezember 2007 af an is he stellvertredend Vörsitter vun de Pakistaansche Volkspartei (PPP). Sien Söhn Bilawal Bhutto Zardari is Vörsitter vun düsse Partei. 

Zardari stammt ut en ole Familie vun de noordindische Böverschicht af, de sik jummers goot stahn hett. Düsse Familie hett in de Boweertschop un mit Zementfabriken Geld verdeent. In de tweete Amtstiet vun siene Fro höör he to de Natschonalversammeln un weer Ümweltminister. Bit 1999, as Pervez Musharraf den Senat uplööst hett, weer he Senater. Sien Ökelnaam is „Mister Tein Perzent“, vunwegen dat he sik jummers oorntlich smeren laten hebben schall. He warrt as en Politiker ohn Grundsätz ankeken, de jummers bloß up sien egen Vördeel ut is.
Keitum

**Keitum** (däänsch *Kejtum*, noordfreesch *Kairem*) is en Oortsdeel vun de Gemeend Sylt-Oost up de Eiland Sylt. De Oort wurr in dat Johr 1216 eerstmals oorkundlich erwähnt un gellt hüüd wegen sien tallriek Alleen un olde Boombestand as de „grööne Oort“ vun dat Eiland. Dor leven ruch 850 Inwahner, anner Borns snacken aber ok vun 1.300 Inwahner. 

## Historie
Bit Midden vun dat 19. Johrhunnert gell Keitum as Hööftoort vun Sylt. Domols geev dat dor den eenzigen Dokter up dat Eiland un de eenzist Apthek. Dorto weer dat de Seet vun de Verwalten för de nich to de däänsch Kroon tellend Ländereen op Sylt. In Keitum hebbt sück in dat 17. un 18. Johrhunnert tallriek wohlhaben Kapitäne ansiedelt, so dat de Ooort as eenzigst up de ansonsten arm Eiland 'n beten Riekdom harr. Eerst, at de Fremdenverkehr mehr Bedüüden kreeg, hett dat Seebad Westerland ok mehr Bedüüden kregen. Mit de Bo vun de Hindenburgdamm 1927 kreeg Keitum dör sien Bahnhoff in' Süüdwesten vun de Oort Ansluss an de Rieksbahn. 

In Keitum hebbt de Schriever Boy Lornsen, de dat Kinnerbook Robbi, Tobbi und das Fliewatüüt schreven hett un de fröhere Intendant vun dat Schiller Theater in Berlin Boleslaw Barlog leevt. Dat Huus vun de 1879 storven Inselchronisten Christian Peter Hansen, dat *Altfriesische Haus*, is hüüd en Museum.

## Kark
De St. Severin Kark wurr all Enn' vun dat 12. Johrhunnert baut un weer oorsprünglich den Hilligen Knut un Ketel weeht. In dat Binnere hett man völ Felssteen verbaut un in de Midden vun de Westwand gifft dat twee spegelbildlich Natuursteen, de nah de Sage vun de Nonnen Ing un Dung stifft wurrn sünd un ok de hör Afbild dorstellen söllt. 
 
Up de Karkhoff vun de St. Severin Kark hebbt neben old Sylter Familien, dorünner naamhaft Kapitänsfamilien, ok mehrere bekannt Persönlichkeiten hör letzt Ruh funnen. Neben Rudolf Augstein un den CDU-Bundsminister Gerhard Schröder liggt ok der Verleger Peter Suhrkamp dor begraben.
Paris (Mehrdüdig Begreep)

**Paris** betekent

* Paris, Hööftstadt vun Frankriek,
* Paris, Figur ut de greeksche Mythologie,
* Paris, en Asteroid,
* *[[Eenbeer|Paris]]* (Eenbeer), Geslecht von Planten,
* Paris, Schauspeler in dat ole Rom,
* SS Paris, franzöösch Schipp,
* Paris, US-amerikaansche Rockgrupp,
* Paris, US-amerikaansch Rapper,
* Paris, Vörnaam för Mannslüüd un Froonslüüd,
* Paris, Oort in Ontario, Kanada,
* Paris, Oort in Yukon, Kanada,
* Paris, Oort in Arkansas, USA,
* Paris, Oort in Idaho, USA,
* Paris, Oort in Illinois, USA,
* Paris, Oort in Iowa, USA,
* Paris, Oort in Kentucky, USA,
* Paris, Oort in Maine, USA,
* Paris, Oort in Michigan, USA,
* Paris, Oort in Missouri, USA,
* Paris, Oort in New York, USA,
* Paris, Oort in Ohio, USA,
* Paris, Oort in Pennsylvania, USA,
* Paris, Oort in Tennessee, USA,
* Paris, Oort in Texas, USA,
* Paris, Oort in Virginia, USA,
* Paris, Oort in Wisconsin, USA,
* Paris, Oort in Däänmark,
* Paris, Oort in Russland,
* Paris, Oort in Kiribati,
* Paris, Oort in Bessarabien in de Ukraine (ukrainsch *Wesselyj Kut*),
* Paris-l’Hôpital, Gemeen in dat Département Saône-et-Loire, Frankriek,
* Le Touquet-Paris-Plage, Gemeen in dat Département Pas-de-Calais, Frankriek.

**Paris** oder **Pâris** is de Familiennaam von

* Barry Paris, US-amerikaanschen Schauspeler,
* Jackie Paris, US-amerikaanschen Musiker,
* John Paris Jr., kanaadschen Hockeytrainer,
* John Ayrton Paris, brietschen Dokter,
* Lucius Domitius Paris, röömschen Schauspeler,
* Matthew Paris, engelschen Schriever,
* Pierre-Adrien Pâris, franzööschen Architekt,
* Sarina Paris, kanaadsche Musikerin,
* Twila Paris, US-amerikaansche Musikerin.
1098

## Wat passeert is
* 10. März: Balduin vun Boulogne grünnt de Graafschop Edessa. Dat is de eerste Krüüzfohrerstaat. 
* 3. Juni: De Ridder vun den 1. Krüüztog erovert Antiochia.
* 28. Juni: De Krüüzfohrers vun de 1. Krüüztog ehr Heer sleiht in de Slacht vun Antiochia siene musliemschen Belagerers in de Flucht. 
 
## Boren

## Storven
Louvre

In den vörmoligen franzööschen Königspalast **Louvre** in Paris is hüdigendags to'n groten Deel dat Museum *Musée du Louvre* ünnerbröcht. In dat Johr 2007 hefft 8,3 Mio. Lüde den Louvre besöcht. 
Dor is de Louvre up de ganze Welt mit dat Museum mit de meisten Besökers. Up 60.000 m² warrt utstellt. Grötter sünd bloß dat Metropolitan Museum New York un de St. Petersborger Eremitage. In den Noordflögel vun'n Louvre is de Institutschoon Les Arts Décoratifs mit ehr dree Museums Musée des Arts Décoratifs, Musée de la Mode et du Textile, Musée de la Publicité un mit de Bibliothèque des Arts décoratifs tohuse.

Dat Bowark liggt in dat Zentrum vun Paris twuschen dat rechte Över vun de Seine un de Rue de Rivoli. In sien Binnenhoff geiht dat los mit de so nömmte *[[Axe historique|histoorsche Ass]]* vun Paris. De geiht los bi de glöserne Pyramide an'n Ingang vun'n Louvre un langt bit na de Grande Arche hen. Ehr Middelstück is de Champs-Élysées.

## De Palast

Johrhunnertelang weer de Louvre en grote Bostell. Meist jeden Herrscher, König un Kaiser hett an den Louvre rümboen laten. De Naam kümmt wohrschienlich vun dat latiensche Woort „luperia“, wat so veel bedüden deit as „Wulfskuhl“. Düsse Naam wiest up de vörmolige Upgave vun de Borg: Se scholl en wehrhafte un starke Borg ween. Na de Franzöösche Revolutschoon is dat Königsslott 1793 ümwannelt wurrn in en Museum. 

## Beröhmte Biller
In'n Louvre sünd unbannig veel beröhmte Biller to sehn, dormank de *[[Mona Lisa]]*, *[[De Jungfro un dat Kind mit St. Anna]]*, man ok Warken ut Kunst, Kultur un Steenhaueree ut de Antike as de *[[Venus vun Milo]]* un de *[[Kodex Hammurabi]]*.

## Footnoten
1096

## Wat passeert is
* De Joden weert in Düütschland verfolgt. Besunners böös geiht dat to bi dat Gezerot-Tatnu-Massaker in dat Rhienland in'n Tosamenhang vun den Volkskrüüztog
* Krüüzfohrers maakt sik up'n Weg to den 1. Krüüztog gegen de Muslimen.
* 29. September: De düütschen un italieenschen Afdelen vun den Volkskrüüztog weert in Xerigordon vun de Rum-Seldschuken tonicht maakt oder as Slaven nahmen. 
* 21. Oktober: Rum-Seldschuken maakt den Rest vun den Volkskrüüztog vör de Stadt Nicäa in Lüttasien tonicht. 

## Boren

## Storven
1095

## Wat passeert is
* 27. November: Paapst Urban II. röppt up de Synood vun Clermont up to'n 1. Krüüztog. 
 
## Boren

## Storven
Hermann-Josef Kaltenborn

**Hermann-Josef Kaltenborn** (* 1. Januar 1921 in Essen; † 29. März 1999 in Stolberg) weer en düütschen Politiker vun de SPD un vun 1979 bit 1989 Börgermeester vun Stolberg.
1094

## Wat passeert is
* 15. Juni: El Cid erovert Valencia, wat vördem in de Hannen vun de musliemschen Almoraviden weer. He höllt de Stadt för dat christliche Königriek Kastilien, bit he fiev Johre later starvt. 
* Peter I. warrt König vun Aragonien un vun dat Königriek Navarra.
* Na 118 Johren warrt in Venedig de Markusdom fardigstellt. 

## Boren

## Storven
* Duncan II., König vun Schottland (* 1060)
1091

## Wat passeert is
* Normannen erobert de Stadt Noto. Dat is de leste Festung vun de Moslems up Sizilien. Nu hefft de Normannen de ganze Insel in jem ehr Hand. 
* Dat Königriek Kroatien fallt in de Ungarn ehre hannen. 
* De Naam vun Stettin steiht to'n eersten Mol in en Urkunn to lesen. 

## Boren

## Storven