open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Solingen

**Solingen** is en kreisfree Grootstadt in't Bergisch Land in Noordrhien-Westfalen. Se hett 158.957 Inwahner (Stand: 31. Dez. 2021) up en Rebeet van 89,54 m². Solingen hett ene Grenz mit de groten Städer Wupperdaal un Remsched. 

Solingen weer inst evangeelsch-reformeert, in Unnerscheed to Remsched. Solingen harr vör de Tied vun de Natschoonalsozialismus de hööchste Andeel vun KPD-Stimmen in de Grootstäder in Düütschland un hett ok vandage veele Stimmen vör Randparteien, sünners PRO-DM un PDS. Solingen is vandage de Seet vun de freekarkliche Gemeinde der Christen Ecclesia. In Solingen geev dat 1993 en Brandanslag tegen ene törksche Familie, bi de fief Minschen starven. Solingen is dat Zentrum vun de düütsche Iesenindustrie. In Solingen gifft dat ene S-Bahn noh Düsseldörp. In Solingen-Ohligs is de Hööftbahnhoff. In Solingen gifft dat Obusse. In Solingen is dat *Deutsche Klingenmuseum* un en Deel vun't Rhiensche Industriemuseum. In Solingen worr traditionell Nedderdüütsch snackt. Solingen is Hansestadt. 

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Renate Franz (* 1954), düütsch Sportjournalistin
* Richard David Precht (* 1964), düütsch Philosoph un Publizist
* Walter Scheel (1919-2016), düütsch Politiker un Bundspräsident

## Weblinks
Skat

**Skat** is een typisk düütsk Katenspiël, wat auk äs düütsk Nationaalspiël näömt wät, äs et dat meestspiëlt Katenspiël in Düütskland is. Buten Düütskland giw et Skat blaots dao, wao auk Düütske hinkuëmmen sint: In Süüdjüütland in Däänmark, wat äs „Noordsleeswig“ bes ton eersten Wiäldkrieg to Düütskland höört hät un in Amerika dao,wao et bannig Düütske Uutwannerers hendriëwen hät. De *Naam* kümp wul vant italieenske *scartare*, wat „afläggen“ het (twe Katen kuëmmen bi'n Anfang tosiet un hetet dann „Skat“).

## Spiël

Man spiëlt met drei Spiëlers un met 32 Katen, fransöösk of düütsk. Et giw de Tallen van siëwen bes negen (0 Äigen), Buern/Unter (2), Damens/Ober (3), Küëninge (4), Tainen (10) un Ässer/Däuser (11). Jereen kriëgt tain Katen, twe kuëmmen aflägt (3·3 / 2:Skat / 3·4 / 3·3). Et giw twe Manskuppen, wat het, dat ener alleen spiëlen mot. Düsse Alleenspiëler is dann de ensigste, we winnen of völeisen kan. Üm to kiken we best alleen spiëlt wät to'n Anfang fragt, we dat Spiël, wat de meesten Punkten giw (k.u.) spiëlen wil. Dat mäk man so, äs de eerste Spiëler de müëglicken Wäde van 18 an sägt un uphäört, wann sien Wääd vüörbi is, hernao mäk de tweede wieder. Wen dat füör den tweeden Spiëler toeerst so is sägt he „weg“ un de diärde hört to. Wen blaots nao enen üöwerbliew, draf he säggen, wat füörn Spiël (k.u.) he spiëlt. Danao draf he unner de Skat kiken, düsse Katen behaollen un twe annere trüglägen. De Alleenspiëler kan dat men auk bliwen laoten, dan giw dat een Extrapunkt („Handspiël“, k.u.). Nu fängt dat Spiël an. de eerste lägt een Kaat, dan de twede un de diärde. We de haugste Kaat lägt hät, kriëgt alle drei un draf de naigste Kaat läggen. To’n End wärd täld.

## Spiëlarten un -wäde
Bokeln

**Bokeln** is ene Stadt in'n Kreis Hilmessen in't södelke Neddersassen mit ca. 11.000 Inwahners. Ahn Därper in't Stadtrebeet sünd dat 6000 Lü. Bokeln is in de Niege Hanse. De Öörd in de Gemeen sünd:

* Jerze
* Dahlen
* Borm
* Mahlen
* Schlewecke
* Ortziusen
* Volksen
* Harig
* Störich
* Bönniggen
* Wäder
* Nette
* Upsteh
* Bülten
* Grotenille
* Lütjen Ille
* Wollnhiusen

Bokeln liggt an de Rand vun de Hoort. Hier worr inst ostfälschet Platt snackt. 1300 kreeg Bokeln de Stadtrechten.
Ratingen

**Ratingen** is en bergsche Stadt mit en Grenz to Essen un Düsseldörp in ’n Kreis Mettmann in Noordrhien-Westfalen. Ratingen liggt so an de Grenz vun’t Ruhrrebeet in’t Bergisch Land. Ratingen hett S-Bahnen na Essen un Düsseldörp. De Boomwollspinnerie in Ratingen-Cromford vun 1783 weer de eerste op’t europääsch Fastland. In Ratingen steiht dat *Böverslesische Landsmuseum*. De Börgermeester Harald Birkenkamp is vun de Bürger-Union Ratingen, en CDU-Absplitten. Vodafone, Hewlett-Packard un SAP sünd in Ratingen verträden. In Ratingen gifft dat en Museum vun Buwarken in’t Miniformat, de Minidomm. Ratingen höört to de Niege Hanse. 

Beröhmte Lü ut Ratingen:

* Dieter Nuhr
* Marius Müller-Westernhagen
* Claudia Jung
* Sönke Wortmann
* Heribert Fassbender
Nikolaus Kopernikus

**Nikolaus Kopernikus** (* 19. Februar 1473 in Thorn; † 24. Mai 1543 in Frauenburg, Ermland) weer en Astronom. En Dokter un Jurist, weer he siet 1497 Domherr in Frauenburg. Kopernikus weer en vun de eerste middeleuropääsche bekannte Apologeten vun’t heliozentrische Weltbild. 1491 gung he op de Krakauer Universität. Kopernikus weer op de Landdage vun de Düütsche Orden in Marienburg un Elbing. Kopernikus weer Landpropst för dat Rebeet üm Allenstein, wo he de Freed brung. Kopernikus maak ene Münzdenkschrift. Wat to de Tiet vun Kopernikus bekannt weer, weer dat de Eer rund is. Män dat heliozentrisch Weltbild weer noch vele Johr later de Grunn för de Inquisitschoon vun Galileo Galilei. 

## Literatur

* Werner Thimm, *Nicolaus Copernicus*, Verlag Gerhard Rautenberg, Leer, ISBN 3-7921-0107-6
Udo Jürgens

**Udo Jürgens** (* 30. September 1934 in Klagenfurt; gebürtig *Udo Jürgen Bockelmann*; † 21. Dezember 2014 in Münsterlingen, Thurgau, Swiez) weer en öösterrieksch-düütschen Singer.

1964 gung Udo Jürgens bi de Grand Prix Eurovision de la Chanson för Öösterriek na Kopenhagen. He kreeg mit „Warum nur, warum?“ de föffte Platz. Jürgens kreeg in Frankriek mit sien düütschsprakig Versioon de eerste Platz. 1966 kreeg he de eerste Platz in Luxemborg.

De meest verköffte Platte weer „Buenas Dias Argentina“.

## Diskographie

* Portrait in Musik 1.Folge (1965)
* Francoise und Udo (1966)
* Potrait in Musik 2.Folge (1967)
* Was ich Dir sagen will (1967)
* Udo (1968)
* Mein Lied für Dich (1968)
* Udo Live (1969)
* Udo'70 (1969)
* Udo'71 (1970)
* Zeig mir den Platz an der Sonne (1971)
* Helden, Helden (Musical) (1972)
* Ich bin wieder da (1972)
* Johnny und Jenny (Alle Kinder dieser Welt) (1973)
* Udo heute (1974)
* Meine Lieder (1975)
* Udo'75 Ein neuer Morgen (1975)
* Meine Lieder 2 (1976)
* Meine Lieder'77 (1977)
* Buenos Dias Argentina (Fußball WM) (1978)
* Udo 1957-60 (1980)
* Nur ein Lächeln (1980)
* Udo'80 (1980)
* Leave a little love (1981)
* Willkommen in meinem Leben (1981)
* Silberstreifen (1982)
* Traumtänzer (1983)
* Hautnah (1984)
* Treibjagd (1985)
* Deinetwegen (1986)
* Das blaue Album (1988)
* Ohne Maske (1989)
* Sempre Roma (Fußball WM) (1990)
* Das Traumschiff (Soundtrack) (1990)
* Open air Symphony (1992)
* Geradeaus (1992)
* Cafe Größenwahn (1993)
* 140 Tage Cafe Größenwahn Tour 94/95 (1994)
* Zärtlicher Chaot (1995)
* Gestern-heute-morgen (1996)
* Ich werde da sein (1999)
* Mit 66 Jahren (was wichtig ist) (2000)
* Es lebe das Laster (2002)
* Es werde Licht (2003)

## Literatur

* Udo Jürgens (mit Michaela Moritz), Der Mann mit dem Fagott (Autobiografie), München (Limes) 2004, ISBN 3-8090-2482-1

## Weblenken
Matthias Reim

**Matthias Reim** (* 26. November 1957 in Körbach, Hessen) is en düütsche Pop-Singer un Gitarrist. He schreev för Jürgen Drews, Roy Black un anner Lü. 

## Leven un Wark
De Singer komponeert, klamüüstert, mischt un speelt sien Leder sülvst. De Musik to welken Leder, ünner annern *Wenn Du gehen willst, musst Du gehen* un *Tina geht tanzen* stammt vun den Komponisten un Musikproduzenten Christoph Brüx (Hamborg).
1990 harr he mit *Verdammt ich lieb dich* den Johreshit. De tweede Platz kreeg *Ich hab geträumt von dir*. De letste Hit weer *Küssen oder so* 1993. De Plaat *Reim* vun 1990 worr mier denn 2 Millionen mol verköfft. De Fru op disse Platte weer Heike Neumeyer.
Bischurens weer Matthias Reim nich sünners mit Sott segent. He hett bannig veel in de Kried stahn so dat he na de Gesetten över Insolvenzverfohren för sück Insolvenz anmellt hett. In’n Sömmer 2007 parodeer he sien Single *Verdammt ich lieb’ Dich* in en Warfspot för Sixt. Daarin spölt he op siene Schulden an un süng „Verdammt, ich hab nichts, ich miet bei Sixt“.
Meddewiel is de Künstler nu (siet April 2010) wedder schuldenfree.

## Diskografie (Utwahl)
* 1990: Reim
* 1991: Reim 2
* 1993: Sabotage
* 1994: Zauberland/Wonderland
* 1995: Alles Klar
* 1997: Reim 3
* 1998: Sensationell
* 2000: Wolkenreiter
* 2002: Morgenrot
* 2003: Reim
* 2005: Unverwundbar
* 2007: Männer sind Krieger
* 2010: Sieben Leben
* 2011: Die große Weihnachtsparty
* 2012: All The Best
* 2013: Unendlich
* 2014: Die Leichtigkeit des Seins
* 2016: Phoenix

## Weblenken
* offizielle Websteed
* Internet Movie Database: Matthias Reim

## Enkeld Nahwiesen
-
Jadebusen

De **Jadebusen** is ene 190 km² grote Bucht an de Noordsee. Dör den Jadebusen treckt de ollnborgsche Küstenfluss Jaad. 

Wo sik vondagen de Jadebusen utbreet, weer vör dusend Jahr noch ene dicht besiedelte Landschup. Twüschen de hüdige Stadt Willemshaven un Butjadingen leeg Maschland un süüdlich darvon en grodet Moor. Bi Dangast keek en Geestpuckel ut dat Moor herut. Up de Wurten in de Masch legen grode Dörpen mit moie Buurnhüüs un Karken.
De Nordseewellen kemen an dat Moor noch nich ran, wiel de Masch mit den Diek darvör leeg. Aver de Julianenfloot in dat Johr 1164 brook twüschen de Dörpen Dauens und Hummens dör den Diek und spöölde ene smale Rinn dör de Masch bit in dat Moor. Dat Lock twüschen Dauens und Hummens kunn nich mehr slaten weern un darum gung man bi un diekde de smale Rinn an beide Sieten af. 

De neen Dieken hefft dat Moor annerthalf Jahrhunnerte vör Schaden bewahrt. Dar woor de ganze Nordseeküst von ene nee'e grode Stormfloot heemsocht. Dat weer de Clemensfloot 1334. Dat Seewater sloog över de Dieken un vele Minschen un Beester verdrunken. Von de smale Rinn leep dat Water 20 km wieter na Süden un reet de Freessche Balje in. Bi dat Dorp Hummens broken ok hoge Bulgen na Oosten in de Heete un togliek leep ene tweete Well en beten wieter süüdlich in de Ahne. Twüschen den Heete- un Ahneinbrook bleef ene Insel bestahn. De Hauptoort weer Aldessen mit siene moie Tuffsteenkark. Vele Fresen in de Umgegend von Aldessen verloorn in de neegsten 70 Jahr na de Stormfloot Huus un Hoff un mussen sik na anner Siedlungsland umkieken. 

Na de Clemensfloot harr dat Land man bloot 28 Jahr Rauh. De gesamte Küst woor 1362 al wedder von ene Stormfloot heemsocht. An'n Jadebusen drung dat Water ditmaal na Westen un reet dat Swarte Brack in.

De Jadebusen harr 1362 siene gröttste Utdehnung. Na 1500 gungen de Ollnborger Grafen un Hertöge daran, de verloornen Ländereen wedder trüggtowinnen. In veer Johrhunnerten kunnen se enen Groden na'n annern indieken. Augustgroden to'n Bispill woor 1855 indiekt. Darna aver woor bilütten Sluss maakt mit de Landgewinnung, denn as de Preußen sik in Willemshoben daalleten, weer de Jadebusen as Spöölbecken för dat Freehooln von de Haveninfahrt nootwennig.

Von de Moore, de ehrmaals en Deel von den Jadebusen weern, woor dat 15 ha grode Butendiekmoor bi Sehstedt verschoont. Dat Sehestedter Moor schall dat eenzige Swemmende Moor in Europa wesen. 

## Weblenken
Sleswigsch

**Sleswigsch** ist en Dialekt vun't Noordneddersassische, wat in Sleswig-Holsteen un Däänmark snackt warrt. Fröher wörr in de Stadt Sleswig un noorden vun dat Däänsch (*[[Synnejysk]]*) snackt, aver denn keem in dat late Middelöller dat Neddersassische ok na Noordsleswig. De Översetter vun't Niege Testament op Platt Johannes Jessen weer ut't Sleswigsche Land.

Ünnerdialekten sünd dat *Angelner-* odder *Angeliter Platt*, dat *Schwansener Platt*, dat *Noordsleswiger Platt* odder *Noordsleswigsch*, dat *Husumer Platt*, dat *Eiderstedter Platt* un anner. Deelwies gilt dat Eiderstedter Platt as en egen Dialekt.
Halle (Saale)

**Halle** an de Saale is de gröttste Stadt in’t düütsche Bundsland Sassen-Anholt mit 239.173 Inwahners (Stand: 31. Dezember 2017). Halle weer in’t Middelöller för den Solthannel belangriek. En Deel vun Halle is ok Halle-Neustadt, en ehemaalschet Niegbuveedel, dat fröher över 90.000 Inwahners harr. Halle hett en S-Bahn noh Leipzig. Halle hett en Zoologischen Goorn, en Botanischen Goorn un en Planetarium. In Halle is ok de Straat vun de Romanik un de Stadt hett en Dom.

## Söhns un Döchter vun de Stadt

* Heino Gaze
* Georg Friedrich Händel (1685-1759), Komponist
* Jana Kandarr (* 1976), Tennisspelerin
* Günther Krause
* Cornelia Pieper
* Gotthilf Christoph Struensee
* Johann Friedrich Struensee

## Weblinks

* Offizielle Website van de Stadt Halle (Saale)
Lublin

**Lublin** is de Hööftstadt mit circa 350.000 Inwahners vun de Bezirk Lublin in Polen. Se is nich wiet vun de Grenz to de Ukraine un liggt an de Bystrzyca twischen Lemberg un Warschau. De Fläck is 147,5 km². In't Medeloller weer de Stadt vun Tataren, Litauern, Jotwingern un Ruthenen attackeert. Welke Mol weer de Stadt kaputt mokt. 1569 worr hier de Union vun Polen un Litauen besiegelt. Inst weer hier ene vun de wichtigste Jeschiwas in de Welt. Siet 1918 gifft dat hier de wichtige Katholsche Universität Lublin. Vandage gifft dat ok anner Hogscholen, ten Bispeel de Marie Curie-Universität. Vör de Tweet Weltorlog weer mier denn en Derdel vun de Bevölkerung Juden. In Majdanek, wat en Deel vun Lublin is, weer in de Tweete Weltkrieg dat Konzentratschoonslager Lublin. Lublin is vandage Seet vun ene katholsche un ene orthodoxe Diözese. In Lublin weer lang de Autofabrik FSC, de vandage blots LKW maakt. In Swidnik bi Lublin steiht vandage de Helikopterfabrik WSK PZL Świdnik. De Bezirk Lublin hett dat niedrigste Bruttosozialprodukt pro Kopp in de Europääsche Union.

Lublin hett Partnerschapen mit Mönster un anner Oorten in Europa.

## Weblenken
Dangast

**Dangast** is dat eenzige Dorp an'n Jadebusen, dat up enen Geestbuckel liggt. De Geest is hier so hooch, dat kien Diek nödig is. 1797 grünnde de Vareler Rieksgraaf von Bentinck hier en Bad. Somit is Dangast dat öllste Bad an de düütsche Nordseeküst.
De Strand is sandig. Bi aflopen Water kannst Schlickwannerungen dör dat Watt maken.
Dat Dangaster Siel is ene moderne Diekslüüs mit veer Dören. Hier loppt dat Baberwater von 30.000 ha Land af in den Jadebusen.

De Naam von’n Oort kummt von dat Ooldfreesche Woord *[[-gast|Gâst]]* för Geest, von wegen dat de Oort op en lütt Geestinsel liggt.

Kiek ok Siel un Geest.

## Weblenken

* Feerjenoort Dangast, afroopen an' 6. Februar 2017.
Stormfloot

Ene **Stormfloot** is en von Storm verursaakte Wateranstau an Küsten, besunners an Flachküsten so as an de Noordsee. De Waterstand kann darbi so hooch stiegen, dat Överbowarken un Dieken to Brook gaht un so Överswemmungen deep in't Land indringen köönt.

En Stormfloot hebbt wi denn, wenn oplannigen Wind de normaal Floot höger anstiegen lett.
In de Noordsee is dat bi Westenwind, inne Oostsee bi Oostenwind.
För de düütsche Nordseeküst un de Münnen vun de Strööm is dat jümmer denn leeg, wenn dat toeerst vun Süüdwest weihen deit un denn op Noordwest dreiht. Denn kummt de „Waterbarg“ mit niege Knööv weer hendol un drückt för Gewalt in de Ilv un Werser.

Stormfloten kaamt meisttiets bloot von November bit Februar. An'n Jadebusen weern in de Tiet von 1854 bit 1957 42 Stormfloten mit Waterstänn bit 4,80 m över NN un twee Orkaanfloten mit noch högere Waterstänn. 

De höögsten Stormfloten an de Nordsee weern de Julianenfloot 1164, de Marcellusfloot 1219, de Clemensfloot 1334, de Marcellusfloot (grote Mandränke) 1362, de Antonifloot 1511, de Allerheiligenfloot 1570, de Wiehnachtsfloot 1717, de Februarfloot 1825, de Neejahrsfloot 1854/55, de Februarfloot 1962, de „Johrhunnertfloot“ 1976.

De lesde grote Stormfloot weer an'n 12. Februar 1962. En Windstau, de fief Daag nich naleet, weer de Ursaak för Diekbröök. Weer de Storm mit ene Spreng (Springtide bi Vullmaand)) tosamenfulln, denn weern de Folgen noch veel slimmer wesen. De höögste Waterstand, de in Hamborg meten woor, weer 5,78 över NN, 54 cm höger as bi de Stormfloot von 1825.

Besunners slimm weer 1962, dat de Dieken in de Nacht broken. De Lüüd achter de Dieken weern temlich sorglos to Bett gahn. De Telefone un Sirenen weern utfulln, un so woorn vele von den Blanken Hans överrumpelt. Grote Schadens kemen up an de Dieken von Elv, Oost un Werser. Hamborg ud dat Olland woorn besunners hart bedrapen. An'n Jadebusen geef dat starke Diekutsläge, aver kiene Diekbröök.

De Schaden, den de Floot von 1962 anricht hett, beleep sik up annerthalf Milliarden DM, un 340 Minschen kemen darbi to Doot.

Wenn een de Floot vun 1962 ankiekt, hett Hamburg bi de Stormfloot an'n 3. Januar 1976 meist nix afkregen, ok wenn an'n Pegel in St. Pauli mit 6,45 m över NN de höögste registreete Waterstand siet Minschenerinnern oplopen is. Man de Schaden in de Maschen in Noorn lang de Ilv weer enorm. De olen Dieken weern op groote Längen wegspöölt. In de Johren dornah hett Sleswig-Holsteen denn massig niege Dieken buut.
Elektrisch Wedderstand

De **elektrische Wedderstand** oder ok **Ohm’sch Wedderstand** is de Weert, de de Proportschoon twüschen de Spannung un den Stroom angifft. 
De SI-Eenheit för de Wedderstand is Ohm un warrt mit dat grote Omega schreven: **Ω**. Dat Formelteken för den elektrischen Wedderstand is **R** Dat is vun’t ingelsch Woort „resistance“.

## Ohm’sch Wedderstand
En **Ohm’sch Wedderstand** is en elektrisch Wedderstand, de nich vun Spannung, Stroom un Frequenz afhängt. Dorüm güllt för enen ohm’sch Wedderstand dat Ohm’sch Gesett för jede Spannung, Stroom un Frequenz. Mehrsttiets kann en ohm’sch Wedderstand mit en eenfach Bodeel mokt warrn, wat denn ook enfach Wedderstand (Bodeel) nömt warrt.

## Gliekstroomwedderstand
För Gliekstroom güllt för de mehrsten elektrisch Leider (t. B. Metalldroht) dat Ohmsch Gesett. De Stroomstärk I is proportschonal to de Spannung U. Düsse Faktor heet **elektrisch Leidweert** G. Dat is den de Kihrweert vun den elektrisch Wedderstand R.

Dat güllt: 
:G = \frac{1}{R} un R=\frac{U}{I}

:U = elektrische Spannung
:I = elektrische Stroomstärk

De Weert R warrt as **Gliekstroomwedderstand** nömt.

## Wesselstroomwedderstand
 

Wenn man dör en elektrisch Ding mit twee Ansluten (Tweepool) enen sinusföörmig Stroom lopen leet, denn kann man ok ene sinusföörmig Spannung meten. Stroom un Spannung sünd in de Tiet utenanner (Phase verschoben).
De Proportschoon (Quotient) ut de Weerten vun Stroom un Spannung warrt as Schienwedderstand (Impedanz) **Z** nömt. Man mutt jümmers den Weert (de Stärk) un den Winkel utwiesen. Dormit kann de Schienwedderstand in de beiden Deele Ohm’sch Wedderstand (Wirkwedderstand) **R** un den Blindwedderstand **X** utrekent warrn. De Wirkwedderstand warrt ok as de *ohm’sch Andeel* vun de Impedanz nömt.

De *Schienwedderstand* warrt so utklamüstert:
:Z = \sqrt{R^2 + X^2} =  \frac {u_{\rm max}}{i_{\rm max}}=  \frac {u_{\rm Eff}}{i_{\rm Eff}} =  \frac 

un de Smieg (Phasenwinkel) twüschen *U* un *I*: 
:\varphi_z = \arctan \left(\frac XR\right)

Kiek ok na dat Bild.

In faste Tostänn -bi Gliekstroom- gifft dat kenen Blindwedderstand un dat Ohm’sch Gesett kann brukt warrn.
Pickelsen

**Pickelsen** (hoochdüütsch: *Peckelsheim*) is en Deel vun Willebadessen in't södelke Oostwestfalen in't düütsche Bunnsland Noordrhien-Westfalen. De Oort höört hüdigendags to den Kreis Höxter. 

## Laag
Pikkelsen, ene vörmolige Hansestadt, de inst in'n Kreis Warburg weer, liggt in't Oberwälder Land in't Werserbargland. Pikkelsen liggt circa 200 Meter över NN in de Warburger Börde. Ene ole Buernansiedlung, worr de Stadt un de Borg Pikkelsen 1318 vun de Bischop Dietrich vun Patterbuorn gründ't. In't 19. Johrhunnert is Pikkelsen as *[[Flecken]]* tekent. De Straat, de dor't Löener oder Brauckdoor geiht, is dat Hoofdelement vun't Stadtbild. De anner Doren sünd dat Borgdoor, dat Lutzerdor un dat Waterdoor. De kathoolsche gootsche Parrkark Liborius un Maria worr in't 17. Johrhunnert wedderherstellt. 
## Sprake
Pikkelsen harr ene Mundart vun de Ruum Saust-Gütsel-Patterbuorn, de to'n westfääschen Dialekt vun dat Plattdüütsche torekent weern kann.  Hier warrt  *mei juk, mägget* un *buggen* seggt. 
## Weertschop un Verkehr
Traditschonell lä de Weertschap in den Ruum Pikkelsen in de Hannen vun Schaper, Möller, Bruwer un Buern. De Oort lä in't Middelöller an den Hannelsweg Warberich- Deppelt, män hett vandage kene Iesenbahn. Inst geev dat hier en Gericht, dat Gogericht ten Bispeel, män vandage gifft dat nix miehr. 

## Historie
Pikkelsen höör bit 1803 to dat Förstbisdom Patterbuorn, man denn gung dat korte Tied an't Königriek Westfalen un denn weer dat lang in Preußen. De Stadt weer vun de Striederie mit Bruunswiek-Grubenhagen un vun den hessisch-patterbuornsche Krieg in't 15. Johrhunnert bedrapen un worr in de Dartigjöhrigen Krieg vun Christian vun Brunswiek plünnert.

Welke Öörd in de Naberschop vun Pikkelsen sund in't 19. Johrhunnert wööst wurrn. In't 19. Johrhunnert geev dat hier ene Synagoge.

Inst kreeg de Oort de Elektrizität dor de Elektrizitätswerk AG Mitteldeutschland in Kassel, vandage kricht de Oort de Elektrizität vun de RWE AG in Essen.

## Literatur
* W. E. Giefers, Die Anfänge der Städte Borgholz, Borgentreich, und Peckelsheim, in: Westfälische Zeitschrift 39 II (1881).
* Bau- und Kunstdenkmäler von Westfalen, Kreis Warburg (1939)
*P. Reinthal, Peckelsheim, der Grundriß der Burg un der Stadt, eine baugeschichtliche Urkunde, in: Die Warte (1935)
Elektronisch Boelement

Dat gifft lineare un nich-lineare **Boelementen in de [[Elektrotechnik]]**. De linearen Boelementen sünd de Wedderstänn, Spolen un Kondensatsrs. De gröttere Grupp sünd de nich linearen Boelementen, neemlich de Halfleiter un de Vakuumröhren.
Stroom

**Stroom** betekent

* allgemeen en Bewegung, de in en sünnere Richt geiht,
* Stroom, en groten Waterloop,
* Meerstroom, Waterstroom binnen de See,
* Elektrisch Stroom, in de Physik dat Strömen von Elektronen dör en Leider,
* Massenstroom, in de Physik dat Strömen von en Stoff dör en Ruum,
* Warmsstroom, in de Physik dat Strömen von Warms dör en Stoff,
* Stroom, Oortsdeel vun Bremen.
Łódź

**Łódź** is de tweetgröttste Stadt in Polen. Dat liggt in de Bezirk Łódź, wo ok de geometrisch Mitt vun Polen is. Łódź is för de europääsche Textilindustrie ene vun de wichtigsten Städer. Łódź is ene Universitätsstadt mit över 700.000 Inwahners. Łódź is siet 1423 Stadt. Łódź harr vör de Tweet Weltorlog 30 % Juden un 8 % Düütsche an de Bevölkerung, dat ok in de Poolsche Spraak hier veele düütsche Wöör weern. In de Tweet Weltorlog geev dat hier dat tweetgröttste Ghetto vun’t Derde Riek. De Stadt harr denn de Naam *Litzmannstadt*. Łódź is de Stadt, ut de de ehemaalsche CDU-Bunnsdagsafordnete Alexander Warikoff weer. De ehemaalsche Bischop vun de luthersche Kark vun Schaumburg, Heinrich Herrmanns un de Schriever Andrzej Sapkowski sünd ok vun hier.

## Weblenken
Groden

**Groden** (dat Woort is verwandt mit ingelsch *to grow* = wassen, anwassen, in de Nedderlannen un Oostfreesland as **Polder** (**Poller**), in Sleswig-Holsteen as **Koog** betekent) is Land, dat von de See upswemmt un darna indiekt worrn is.

Dat Upswemmen geiht Dag för Dag mit de Tied vör sik. Sinkstoffen lagert sik bi uplopen Water up dat Watt dicht vör de Küst af. De Ebb nimmt aver enen Deel darvon wedder mit. De Minschen sorgt darför, dat mööglichst veel Schlick torüchblifft un so neet Land entsteiht. Se leggt Grüppen in’n Afstand von en poor Meter an, un de Schlick, de sik darin sammelt, warrt up de Bedden uthaven. 

Mit de Tiet weert de denn höger. Wenn se so hooch sünd, dat dat Middelhoochwater dar bloots noch 10 cm överhenloppt, denn siedelt sik de Queller an. Disse Plant is de Pioneerplant in’n Groden. Ehre Wuddeln hoolt den Schlick fast, un so wannelt sik dat Watt mit de Wiel in Grodenland um. Na den Queller kaamt annere Strandplanten darto. De Andel to’n Bispill is ene Grasoort, de sik goot as Veehfoder egent. 

Wenn de Butengroden en beten höger as dat Land achtern Diek upschlickt is, warrt he indiekt un na verlopen Tiet ok besiedelt. De ne’e Groden liggt twüschen den olen Diek, de nu Slaapdiek heet, un den neen Diek, de aver nich direkt an de Küstenlinie verloppt, sünnern in enen Afstand von ungefähr hunnert Meter.
Ruda Śląska

**Ruda Śląska** is ene poolsche Stadt in de Mitt vun’t böverslesisch Industrierebeet.
Se hett üm un bi 150.000 Inwahners un ene Arbeitslosigkeit vun 16,4 %.

Ruda Śląska is 1959 dör de Vereenigung vun twee Städer tostannen kamen: Nowy Bytom un Ruda. 
De Stadt kreeg dat eerste Stadtwapen 1966. De Börgermeester is Andrzej Stania.

De Delen vun de Stadt sün: Orzegów, Godula, Ruda, Chebzie, Nowy Bytom, Bielszowice, Bykowina, Wirek, Halemba un Kochłowice.

## Ruda
Hier warrt de gröttste Zinkhütt in Osteuropa boot. Se harr de Naam „Carlshütte“ (Huta Karol).

1770 warrt hie dat Steenkahlbargwark „Brandeburg“, en vun de eerste Kahlbargwarken in Böverslesien grünnt. 1916 warrt hier de Kokerie „Wolfgang“ grünnt.

## Nowy Bytom

1891 warrt dat Rebeet vun’t Nowy Bytom vun uns Tied en Deel vun Beuthen mit de Naam Friedenshütte. In de 1890er Johr warrt hier de Stratenbohn vun Königshütte na Beuthen boet.
Queller

De **Queller** (*Salicornia europaea*) is de wichtigste Strandplant, de dat goot verdräggt, dat se tweemaal an'n Dag mit Soltwater överspöölt warrt. Se is 15 bit 30 cm groot, ehre Stängels sünd fleeschig, se süüt meist so ut as'n Kaktus. Se dringt an'n wietsten in dat ruhige Watt vör. Ehre Wuddeln hoolt den Schlick fast un darum warrt se ok woll as Pioneerplant bi de Landgewinnung betekent.

## Kiek ok bi
*
Radom

**Radom** is ene zentralpoolsche Stadt an de Mleczna, de tweetgröttste in de Bezirk Masowien. De Tahl vun de Inwahners weer 2004 228.695 un de Fläck 111,7 km². Vun 1975 bet 1998 weer de Stadt de Hööftstadt vun de Bezirk Radom. Radom, ene ole Adelsstadt, hett welke Hoochscholen.

## Historie

* 1340 - Kasimir de Groot gründ't Nowy Radom.
* 1360 kreeg Radom dat Stadtrecht vun Meideborg
* 1360-1370 Bu vun de Johanneskark
* 1505 - De Sejm mek in Radom de Verfaat *Nihil novi*, ok „Statut Łaski“
* 1844 - Radom warr Hööftstadt vun't Gouvernement Radom-Kielce
* 1911 - Radom harr 51.934 Inwahners.
* 1975 - Radom warr Hööftstadt vun en Bezirk.
* 1976 - Radomer Arbeider protesteern tegen de Partei un de Staatsroot. Denn warr Radom ok en bekannt Zentrum vun de Oppositschoon.
* 1991 - Karol Wojtila weer hier.
Nettwark

En **Nettwark** is en Struktur, de mathematsch as Graph anseihn warrn kann un en Verbund vun veele Knütten is.

Verscheeden Typen vun Nettwarken:

* Sozial Nettwark
* Verkehrsnettwark
* Elektrotechnisch Nettwark
* Reeknernettwark
Moor

**Moor** is en Gelänne, dat von ene Torfschicht bedeckt is, de tominnst 20 cm dick is, aver ok bit acht Meter dick wesen kann. Torf besteiht ut de Resten von Moos un annere Planten, de up jichensene Wies von de Luft afslaten woorn un darum nich verwesen kunnen, man sik langsaam in Köhl verwannelt hefft. De Torf kann up twee Oorten tostannen kamen, un darum gifft dat ok twee Oorten von Moore, Flachmoor un Hoochmoor.

Flachmoor kummt bi de Verlannung von flache Seen, Dobben un Schlatts up dör de Waterplanten, de von'n Rand her in dat Water rinwasst. Toeerst sünd dat bloots Swemmblattplanten, darna kaamt verschedene Seggen un Moos un letzenns ok Wicheln, Ellern un Fuulboom darto. Mit de Tiet starft de Planten af un sackt na unnen. Dat Grundwater verhinnert, dat de doden Plantenresten verweest.

Hoochmoor kummt besunners dar tostannen, wo't veel regent un de Unnergrund stännig natt is. Jedet Hoochmoor warrt upboot von Torfmoos. Dat is ene Moosaart, de veel Regenwater upsugen un fasthooln kann. De Moosplanten köönt jahrhunnertelang na baben wieterwassen, wenn se unnen al vertorft. In de Torfpulster, de faken en paar Meter dick sünd, siedelt sik ene Plantensellschup an, de mit wenig Nährstoffen utkummt un Boddensüürte goot verdrägen kann. 
De Torf is in de vergahnen Jahrhunnerten afgraven un to'n Füren bruukt woorn. Up de aftorften Mooren sünd Siedlungen anleggt woorn (Kiek na bi Moorkultiveern un Moorkolonien).
Brombarg

**Brombarg** (poolsch *Bydgoszcz*) is ene poolsche Stadt an de Brahe mit mehr as 350.000 Inwahners. Se is de Hööftstadt vun de Bezirk Kujawien-Pommerellen. Fröher geev dat ok enen Bezirk Brombarg. Brombarg, ene Hoochschoolstadt, weer inst Hööftstadt vun en westpreußisch Regierungsbezirk.

## Beröhmte Lüüd ut Brombarg

* Marian Rejewski
* Zbigniew Boniek
* Jeremi Przybora
* Radek Sikorski
* Tomasz Gollob
* Zbigniew Raszewski
* Adrianna Biedrzyńska
* Jan Krzysztof Bielecki
* Hansjochem Autrum
* Walter Leistikow
* Jan Kulczyk
* Eberhard von Mackensen
* Mieczysław Wachowski
* Jan Rulewski
* Teodor Kocerka
* Maksymilian Piotrowski
* Adam Grzymała-Siedlecki
* Wacław Gieburowski
* Franciszek Dachtera
Watt

**Watt** is de siede Meerbodden an de Küst, de bi Ebb kilometerwiet dröög, bi uplopen Water aver von schetteriggraue Floot vüllig överdeckt is.

De Sandwatten sünd so fast, dat man daröver gahn kann. Von Cuxhoben kann man sogaar mit Peerd un Wagen na dat Eiland Neewark röverföhrn. Schlickwatten bestaht to'n groden Deel ut Sinkstoffen un sünd darum weker. Wor de Schlick nich so dick is, kann man noch gahn, aver wor he dicker is, sackt man in bit an de Kneen un noch deper.

De Waterströme in de Watten heet Prielen. Se behoolt ok bi Ebb noch Water. In de groden Priele köönt Fischkutters in föhren. Se weert mit Pricken markiert, dat de Schippers bi Hoochwater sehn köönt, wor de Fahrrinn verloppt.

De Wattfischer stellt in de sieden Prielen Recken mit Netten up. Bi aflopen Water blifft de Fisch dar in hangen, un de Fischer treckt mit sienen Schlicksleden henut, um den Fang to bargen. Den Butt mutt he mit de Hannen ut den Schlick un de Netten rutgrabbeln. Faken lohnt sik de Fang nich, besunners denn nich, wenn de Möven al gauer to Stell weern as de Fischer.

## Weblenken

* Wat to’t Watt op de Sieden vun’n Nationaalpark „Nedersassens Wattensee“ (plattdüütsch)
Denis Papin

**Denis Papin** (* 22. August 1647 in Blois, Frankriek; † wahrschienlich 1712 in London) is möglicherwies de Erfinner vun de Dampmaschien.

He studeert vun 1661 an de Universität in Angers un warr Doktor vun de Medizin.

1671 warr Papin Assistent vun Christiaan Huygens in Paris. Se arbeiden an't Projekt Pulverkraftmaschien. In Paris sieht Papin ok Gottfried Wilhelm Leibniz, mit de he sien Lewen lang korrespondiert. 1675 geiht Papin na London un warr Mitarbeider vun Robert Boyle un 1679 Assistent vun Robert Hooke. He erfind't de Dampdruck-Kaakpott. Dat is bekannt, dat sien Dampdruck-Kaakpott bi sien eerste Vörstellung expoldeert.

De Universität Marburg halt Papin 1687 as Professor för Mathematik. 1690 schreeft he vun ene Dampmaschien, de he but hett. Dat weer de eerste theoretisch funktschoonerende Warmskraftmaschien.

Papin makt 1692 en Unnerwaterfahrtüüch un fährt in't Fahrtüüch. 1696 kreeg he ene Anstellung bi de Kurfürst vun Hessen-Kassel. He mokt Wateranlagen in dat Schloss Wilhelmshöhe.
Papin bleev eerst in Kassel un but circa 1706 in de Kurhessisch Iesenhütt Veckerhagen de eerst Dampzylinder. He mokt ene Dampdruckpump, de in de kurfürstlich Park Water pumpen süll.

Om noh England to kamen, but he en Boot. Dat warr al in't Land Hannober kaputt mokt.
Rzeszów

**Rzeszów** [] is en poolsche Stadt mit 172.813 (Stand: 30. Juni 2009) Inwahners op en Flach vun 115,8 km² in Galizien. 

Rzeszów is de Hööftstadt vun’t Karpatenvörland, wat en södöstelke Grenzbezirk mit de Ukraine is.
Rzeszów hett siet 2001 de Uniwersytet Rzeszowski. Bi Rzeszów is en Flooghaven. Rzeszów is siet 1354 en Stadt, wat dor Kasimir de Groot weer. Rzeszów weer vun 1945 bet 1998 Hööftstadt vun de Bezirk Rzeszów. De Stadt liggt üm un bi 100&nbsp;km vun de Slowakei. In Rzeszów gifft dat en kathoolsch Bischop. Stal Rzeszów is en Mannen-Fußball-Vereen, de 1975 de poolsche Pokal wunnen hett.

In Rzeszów gifft dat en Borg. Partnerstäder vun Rzeszów sünd Builefeld, dat blots üm un bi 200 km wiedere Nyíregyháza in Ungarn un annere Städer.

## Beröhmte Minschen ut den Oort
* Jerzy Grotowski, Speelbaas
Emmerek

**Emmerek**, hoochdüütsch Emmerich am Rhein, nedderlannsch Emmerik, is ene düütsche Stadt mit ene Grenz to de Nedderlannen un to de Ruhrrebeetsstadt Hamminkeln mit 30.000 Inwahners. Emmerek is ene Stadt in de Bezirk Düsseldörp, de Bezirk in Noordrhien-Westfalen mit de meesten Lüüd. En Gymnasium in Emmerek is historisch vun ene School ut dat 9. Johrhunnert. Emmerek is för sien Bohnhoff, de ok ICE-Bohnhoff is, bekannt. En Deel vun Emmerek, Elten, weer no den Krieg nedderlannsch. Emmerek liggt an de Rhien.

De Autobahn 3 vun de Nedderlannen no Overhus geiht dör dat Rebeet vun Emmerek. Emmerek is an de Grenz to Westfalen, bi Bokelt. In Emmerek gifft dat de langste Hangebrüch in Düütschland.
Emmerek worr in't 19. Johrhunnert vun de Köln-Minner Iesenbohn verbunn. Emmerek is ok en Standoort vun de Bundswehr. Emmerek is ene Hansestadt in de Niege Hanse.

## Bekannt Lüüd ut diesse Stadt
* Rainer Bonhof (*1952), düütsch Footballnatschonalspeler

## Weblinks
Buddel

De **Buddel** (Boddel, Butallje) is en Ding, wo een wat rindoon kann, sünnerlich wat to’n Drinken. Boddelns sünd tomeist ut Glas, gifft obers ok welk ut Aluminium, Stahl oder ok Polyethylenterephtalat. 

Na dat wat binnen ist ünnerscheed wi
* de Beerbuddel
* de Köömbuddel
* de Buddel Rum
* de Wienbuddel
* de Bruusbuddel
* de Melkbuddel
* de Gasbuddel för de Chemie

Wenn de Buddel sülvs wat to’n wedder dicht moken hett, denn seggt wi „Beugelbuddel“ dorto. Gifft dat to’n Bispeel bi dat Flens, dat Dithmarscher Pils un anner Beer.

Un wenn en lütt Göör an’t blarren is un wat supen mag, denn kriggt dat de Buddel un denn is wedder good. De Buddel för de Lütten hett dorför en Suger an, dat dat Göör meent, dat is Moder ehr Bost. 

Etymologie: Dat Woort Boddel kümmt ut dat ole franzeusche *botele* un is över dat ingelsche *botel* (middelingelsch) un *bottle* in dat Plattdüütsche kamen. Dat franzöösche Woord künmmt wedder ut dat Latiensche *butticula* un *buttis*. Denn is dat Woord noch en tweetet mol kamen, un twors in de Franzosentied ünner Napoleon Bonaparte. Ut dat niegere franzöösche „bouteille“ is denn de „Butallje“ woorn.
Städer in Polen

De gröttsten **Städer in [[Polen]]** sünd Warschau, Łódź, Krakau un Breslau.
De List vun de poolsche Städer över 100.000 Inwahners vun de 1. Januar 2005:
Lise Meitner

**Lise Meitner** (* 17. November 1878 in Wien; † 27. Oktober 1968 in Cambridge) weer ene öösterrieksch-düütsch-swedsche Atomphysikerin. Se maak dat theoretisch Verkloren för de erste Kernspaltung, de ehr Kolleg Otto Hahn 1938 maak.

Meitner weer as de derde Dochter vun den jüüdschen Afkaat Dr. Philipp Meitner un sien Fru Hedwig Meitner-Skovran an’n 17. November 1878 boren. Dör en Fehler keem later in Dokumenten de Geboortsdag 7. November op. Meitner hett dat sülvs ok övernahmen un an dissen Dag fiert, villicht as Reverenz an Marie Curie, de ok an den Dag Geboortsdag harr. Se warr evangeelsch uptrocken. Ehr School end't se op de Börgerschool, wiels an de Gymnasien Marjellches nich sien süllten. 

Lise Meitner begunn 1901 dat Studium vun de Physik, Mathematik un Philosophie an de Universität Wien. Se promovert 1906 de tweet Fru an de Wiener Universität in’t Hauptfach Physik över *Wärmeleitung in inhomogenen Stoffen*. 

1907 gung se noh Berlin, wo se vör all Vörlesungen bi Max Planck hören wüllt. Do harr se dat eerste Mol mit Otto Hahn to daun, mit de se de fölgende 30 Johr arbeiden ward. 1908 worr se Liddmaat vun de Luthersch-reformeerte Kark.

1917 entdeckten se un Otto Hahn dat chemische Isotop Protactinium 231. 1926 worr se Professorin an de Berliner Universität.

1933 worr Lise Meitner de Professur, wiels se vun jüdsch Afkumst weer, wegnommen, man se kunn de Arbeid an’t nich-staatlich Kaiser-Wilhelm-Institut wiedermaken. 1938, as Öösterriek Deel vun’t düütsche Riek weer, müss se noh Sweden gohn.
De theoretisch Grunnlaag vun de Kernspaltung, de Otto Hahn 1938 al maakt harr, mek se kort later. Se kreeg, anners denn Otto Hahn keen Nobelpries.

## Weblenken
Kielce

**Kielce** is ene poolsche Stadt, de de Hööftstadt vun de Bezirk Heiligkreuz is.
De Fläck is 109,4 km² un de Tahl vun de Inwahners is 202.609.
Kielce is ene ole Bischopsstadt. Dat Bischopslott steiht noch vandage.

## Hoochschoolen

* staatliche Hoochschoolen:
** Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego
** Politechnika Świętokrzyska
* Private Hoochschoolen:
** Świętokrzyska Szkoła Wyższa
** Wszechnica Świętokrzyska
** Wyższa Szkoła Administracji Publicznej
** Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji im. prof. Edwarda Lipińskiego
** Wyższa Szkoła Handlowa im. Bolesława Markowskiego
** Wydział zamiejscowy w Gorzycach
** Wyższa Szkoła Umiejętności
** Wyższa Szkoła Technik Komputerowych i Telekomunikacji
** Wyższa Szkoła Zarządzania Gospodarką Regionalną i Turystyką
** Wyższa Szkoła Telekomunikacji i Informatyki
** Wyższe Seminarium Duchowne w Kielcach

## Zeitungen

* Echo Dnia 
* Gazeta Wyborcza Kielce 
* Ikar - Informator Kulturalno-Artystyczny Kielecczyzny
* Słowo Ludu - lokalny dziennik
Fischeree

**Fischeree** hett dat an de Nordseeküst al ümmer geven, aver eerst sietdem dat de Iesenbahn gifft, is dat mööglich, Seefisch in korte Tiet ok in't Binnenland to verfrachten. 1879 woorn de eersten Fischereegesetzen vekünnt, in de wat över de Maschenwied von de Netten, de Maten von de fungen Fisch un de Schoontieden in stund.

De Küstenfischeree warrt langs de gesamte Küst in dat Wattenmeer von de Sielöörder ut bedreven. Fischt warrt tomehrst Butt, Scholl un Granaat. De Kutters, mit de de Fischers henutföhrt, sünd bit to 10 m lang, un to de Kru höört twee oder dree Mann.

De Hochseefischeree warrt as Herings- oder Frischfischfang up hoge See bedreven. Fanggrünn för Hering sünd de Doggerbank, de Fladengrund bi de Shetlandinseln un de ingelsche Küst. De Hööftfangtiet is von Mai bit Dezember. Ene Fangreis kann veer bit sess Weken duren. De Drievnetten weert ut vele 30 m lange enkelte Netten tosamenknütt' un sünd denn 3 bi 4 km lang. Se weert baben von lüttje Bojen un Korkstücken un unnen von Bleestücken lootrecht in't Water hooln. Fischt warrt nachts. Bi Daag weert de Heringen kählt un mit Solt in Kantjes verpackt.

Heimathavens von de Frischfischdampers  sünd Bremerhoben, Cuxhoben un Hamborg. Mit Grundsleppnetten weert tomehrst  Kabeljau, Schellfisch un Seelass fungen. De Fanggrünn liggt bi Iesland, de Barentssee un de Lofoten. De Hoochseekutter fangt vör allen Schollen un Seetungen in de Nordsee.
Allenstein

**Allenstein** (poolsch *Olsztyn*) is ene poolsche Stadt an de Alle mit mier denn 174.000 Inwahners in de Woiwodschop Ermland-Masuren. In Allenstein gifft dat siet 1999 de Universität Ermland-Masuren.

Nikolaus Kopernikus weer ok för Allenstein tostännig. Allenstein is de gröttste Stadt in Ermland, ene Region, de inst in de preußisch Provinz Ostpreußen weer. Allenstein is an't södelk End vun't Ermland. Veele Lü ut Allenstein, ok junge Lü, de in Allenstein boren sünd, leevt in Gelsenkiärken. In Gelsenkiärken, ene Partnerstadt vun Allenstein, is de *Stadtkreisgemeinschaft Allenstein*, dat Allensten-Museum un de Allensteiner Heimatbrief. In Allenstein weeren al vör den Tweten Weltorlog de meeste Lü ikatholsch. Allenstein is de Stadt ut de de evangeelsche Verbandsvörsitter Gerhard Naujokat un de SPD-Politiker Hans-Jürgen Wischnewski sünd. Allenstein is ene Stadt, de för veele jonge Inwahners nich good to lidden is. In Allenstein gifft dat de Masurische Störchepost. In Allenstein warr ok vör de Tweet Weltorlog keen Plattdüütsch snackt, man Hoochdüütsch, Masurisch un Poolsch.

## Weblenken
Włocławek

**Włocławek** ([]), ok Leslau, is ene poolsche Stadt mit 122.900 Inwahners. Se is ene ole Bischopsstadt in'n Bezirk Kujawien-Pommerellen. De Stadt kreeg in't Medeloller de Stadtrechten vun Meideborg. De Fläck is 84,8 km². Marcel Reich-Ranicki warr hier boren. Marek Wojtkowski is de Börgermeester. De Stadt liggt an de Wießel. Anwil Włocławek, en Basketballteam, speelt in de eerste Liga un warr 2003 Meester. Włocławek is ene keisfriee Stadt. Grote Firmen sünd Anwil SA un Fabryka Lin i Drutu Drumet SA.

## Hoochschoolen

* Wyższe Seminarium Duchowne we Włocławku (Theologisch Seminar Leslau)
* Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna we Włocławku (Hoochschool för Geisteswetenschapen un Wertschapswetenschapen Leslau)
* Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa we Włocławku 
* Wyższa Szkoła Informatyki w Łodz

## Börgermeester
* bet 2006: Władysław Skrzypek
* 2006 - 2014: Andrzej Pałucki
* siet 2014: Marek Wojtkowski

## Weblinks

* Websteed vun de Stadt (poolsch)
Zielona Góra

**Zielona Góra** [], inst Grünberg, is ene poolsche Stadt in den Bezirk Lebus - över 80 km nordöstelk vun Cottbus un circa 110 km södwestelk vun Posen an de Oder. In Zielona Góra is de Seet vun de Marschall vun de Bezirk Lebus, so is dat de Hööftstadt vun de Bezirk. Landsberg is ok ene Hööftstadt vun de Bezirk un de gröttste Stadt in de Bezirk. De Stadt hett 118.433 Inwahners.

De Fläck is 58,3 km². Dat gifft en römsch-katholsch Bisdom Grünberg-Landsberg. Bi Zielona Góra, ene in de düütsche Tied slessche Stadt is en vun de wichtigste Wienburebeete in Polen. Zielona Góra weer ene vun de öllste Bruunkaulbargbusteden in't dormaalsche Slesien. De Grünberger Universität heet op Poolsch Uniwersytet Zielonogórski. Vun de Tahl vun de Inwahners is de Stadt Zielona Góra op de 33. Rang in Polen. De Lokalzeitung is de Gazeta Lubuska. Blots een anner Dagblaad hett ene lokale Utgaav, de Warschauer Gazeta Wyborcza. De düütsche Partnersteden vun disse Stadt sünd Veern un Cottbus. Bet 1998 geev dat en Bezirk Zielona Góra, to de Delen vun de ehemaalsche Nümark un't ehemaalsche Nedderslesien höörten.

## Weblenken

* Steed vun de Stadt (poolsch)
Tarnów

**Tarnów** is ene poolsche Stadt in de Provinz Lüttpolen mit mehr as 120.000 Inwahners, de vun 1975 bet 1998 de Hööftstadt vun de Bezirk Tarnów weer. De Fläck is 72,4 km². Tarnów is ene kringfriee Stadt. In't Medeloller kehmen veele Düütsche ut Krakau un Nowy Sącz. In't 16. Johrhunnert kehmen ok enige Schotten, wat villicht ok in Willamowice so weer. De Stadt is Bischopsstadt. 1939 weern de Halv vun de Lü hier Juden. In de Tweet Weltorlog worrn hier 20.000 Juden död't. 

De wichtige Firmen sünd 
* Huta Szkła Gospodarczego Tarnów S.A. (Glashütt)
* STALBUD (Stahlbu)
* Zakłady Azotowe w Tarnowie-Mościcach S.A. (Chemieindustrie)
* Zakłady Mechaniczne TARNÓW S.A.

In Tarnów is de Lüttpoolsche Wertschapshoogschoole. Unia Tarnów is de poolsche Speedway-Meester.
Unia/Wisła Paged Tarnów is in de eerste poolsche Basketballliga vun de Mannen.
Kalisz

**Kalisz**, ok Kalisch, is ene grootpolsche Stadt mit circa 110 000 Inwahners. De Fläck is 71,4 km². Kalisz, de woll öllste poolsche Stadt is nich wiet vun Slesien. Vun 1193 weer dat Seet vun Piasten-Hartöge. Siet 1998 is de Stadt Seet vun en katholsch Bischop. Hamm un Erfurt sün de düütsche Partnersteden vun Kalisz. Kalisz is de grote poolsche Stadt mit de gröttste PKW-Dichte. Enige wichtige Firmen sün in Kalisz aktiv, ten Bispeel Winiary, Nestle, Big Star, Hellena, Kaliszanka, Haft, Calisia, Runotex, Pratt & Whitney, Wistil un Augusto.
Gorzów Wielkopolski

**Gorzów Wielkopolski** [], inst Landsberg an der Warthe, is ene poolsche Stadt mit 125.000 Inwahners. Se liggt in de Bezirk Lebus, wo se de gröttste Stadt un Hööftstadt is. 
Vun 1975 bet 1998 geev dat en Bezirk Gorzów Wielkopolski. In de düütsche Tiet bet 1945 weer de Stadt in de Nümark, wat en Deel vun de Provinz Brannenborg weer. Hier gifft dat en inst luthersche gotische Kathedraal vun dat römisch-kathoolsche Bisdom Grünberg-Landsberg. De Grünberger un de Stettiner Universität sünd deelwies hier. Gorzów Wielkopolski is de gröttste Stadt in de Euregion Pro Europa Viadrina. Eberswalde, Hiarwede un Frankfurt an de Oder sünd de düütsche Partnerstäder vun Gorzów Wielkopolski. Christa Wolf weer hier 1929 boren. De Naam Landsberg kehm vun't Altlandsberg vun uns Tiet in't düütsche Bundsland Brannenborg. 1979 kreeg Gorzów Wielkopolski 100.000 Inwahners, wat veel mehr denn in de düütsche Tiet is.

## Weblenks
Gdingen

**Gdingen** (poolsch *Gdynia*, kaschubsch *Gdiniô*) is ene poolsche Stadt in de Bezirk Pommerellen. Hier leevt 253.508 Lüüd, wat bannig veel mehr is denn in de düütsche Tied. De Fläck is 136 km². Gdingen hett en Deel vun de Universität Danzig.

## Historie

Dat Darp warr 1253 dat eerste Mol nannt. In de Tied vun de Natschoonalsozialismus hett de Stadt 1939 bet 1945 *Gotenhafen* heten.

## Beröhmte Lüüd

* Antoni Abraham 
* Danuta Baduszkowa
* Karol Olgierd Borchardt
* Maciej Brzeski
* Franciszka Cegielska
* Stanisław Dąbek
* Kazimierz Demel
* Iwo Gall
* Hilary Jastak
* Kazimierz Jurkiewicz
* Augustyn Krauze
* Eugeniusz Kwiatkowski
* Konstanty Maciejewicz
* Witold Mężnicki
* Marian Mokwa
* Gustaw Orlicz-Dreszer
* Bolesław Polkowski
* Włodzimierz Prohaska
* Jan Radtke
* Teresa Remiszewska
* Bolesław Romanowski
* Julian Rummel
* Juliusz Sieradzki
* Franciszek Sokół
* Mamert Stankiewicz 
* Antoni Suchanek 
* Jan Śmidowicz
* Leonid Teliga
* Józef Unrug
* Tadeusz Wenda
* Mariusz Zaruski
* Teofil Zegarski
* Stefan Żeromski
Posen

**Posen** (poolsch Poznań []) is de gröttste Stadt un Hööftstadt vun den Bezirk Grootpolen. Dor leven 532.048 Inwahners (Stand: 31.12.2020) up en Flach vun 261,85 km².

Posen is ene vun de öllsten poolschen Städer, un traditschonell ene vun de belangriekste Messestäder in Middeleuropa. Posen kreeg in de ottonisch Tiet en Bisdom unner't Arzbisdom Meideborg. Na de 95 Thesen vun Martin Luther worrn de mehrsten Lüüd luthersch. Posen weer inst de Hööftstadt vun de preußisch Provinz Posen. Vundaag hett de rieke Messestadt Posen ene düütsche Partnerstadt, Hannober.

## Beröhmte Posener

* Paul von Hindenburg, düütsch Militär (Generalfeldmarschall) un Politiker (Rieksspräsident, Deutschnationale Volkspartei)
* Walther Kühn, düütsch Politiker (FDP, MdB, stv. Bundesvorsitzender Deutscher Beamtenbund)
* Krzysztof Komeda, Komponist
* Kurt Demmler, Ledermacher
* Eduard Berger, ehemaalsche evangeelsche Bischop vun Griepswohld
* Thomas Woitkewitsch, Leedtexter
* Wojciech Fibak, Tennisspeler

## Weblenken
* Poznan (en)
Legnica

**Legnica**, [], inst Liegnitz, is ene poolsche Stadt in de Provinz Nedderslesien. Legnica is siet 1874 en kringfriee Stadt un weer ok terdüütsche Tied in ene Provinz Nedderslesien. Se hett vandage circa 100.000 Inwahners.

De Fläck is 56,3 km². Paul Löbe, de de meeste Tied in de Weimarer Republiek Rieksdagspräsident weer, weer vun hier. De Stadt weer vun 1163 bet 1675 de Stadt vun de düütsche un poolsche Piasten-Hartögen vun Nedderslesien. In't Medeloller weer hier ene Slacht vun Düütsche, Polen un Templer tegen de Mongolen.

Vun 1975 bet 1998 weer de Stadt Seet vun de Bezirk Legnica. In Legnica gifft dat Hoogschoolen.

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt Liegnitz (poolsch)
Waldenburg

**Waldenburg** (, poolsch *Wałbrzych*) is ene poolsche Stadt mit 129.000 Inwahners (2004). Se is dat Zentrum vun’t nedderslesisch Steenkohlrevier. De Rate vun de Arbeitslosigkeit is twischen 20 un 25 %. Inst in de düütsche Provinz Nedderslesien, liggt de Stadt vandage in de poolsche Woiwodschop Nedderslesien. 

## Bekannte Lüde ut Waldenburg
* Klaus Töpfer, vörmoligen Bundsminister vun de CDU
* Christian Brückner, düütschen Schauspeler

## Weblenken
Oppeln

**Oppeln** (poolsch Opole ) is ene poolsche Stadt an de Oder mit över 120.000 Inwahners. Se is de Hööftstadt vun de Bezirk Oppeln. Miroslav Klose, en DFB-Natschonaalspeeler is ut Oppeln. Oppeln weer de Seet vun't Hartogdoom Oppeln. Oppeln weer lang de Seet vun de düütsche Bezirk Böverslesien. Oppeln, ene Universitätsstadt, hett en Dom. In't Rebeet vun Oppeln leevt ok vandage veele Düütsche. Ene anner Stadt in de Bezirk is Groß Strehlitz. In Oppeln gifft dat ene Piastenborg.
Blankenstein (Hattingen)

**Blankenstein** is en Stadtdeel vun Hattingen in’t Ruhrrebeet in Noordrhien-Westfalen. Blankenstein liggt an de Ruhr un hett wenig Inwahners, män weer inst in de Hanse. Blankenstein hett de Borgruin Blankenstein ut’t 13. Johrhunnert. Blankenstein hett vele historisch intressante *Schieferfachwarkhüüs*. Blankenstein weer ene vun de wichtigste Borgen vun de Grafen vun de Mark. 1321 geev Graf Engelbert vun de Mark Minschen ut Baukem de Urkund över de Stadrechten vun Baukem. Al vör den Dörtigjohrigen Krieg besetten 1614 spaansche Soldaten de Borg. Vundaag will de Stadt Baukem, de de Borg hett, de Borg verkopen.

## Literatur

* H. Wefelscheid und A. Weiß; Alt-Blankenstein. Ein Heimat- und Festbuch zur 700 Jahrfeier; 1927
* F. Wengeler; 750 Jahre Blankenstein. Ein Heimat - und Festbuch; 1977