open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
George Percey Abbott

**George Percy Abbott** (* 10. März 1880 in Islington, † 22. November 1923 in Henlow) was een brietschen Petty Officier vun de Royal Navy, Flegeroffzeer bi de Royal Navy Air Service un een Antarktisforscher.

Abbott was een mang den Överblevenen vun Robert Falcon Scott sien antarktische Terra Nova-Expeditschoon un was een vun sess in de Noordgruppe vun de Expeditschoon.

## Leven
Abbott keem 1880 in Islington, London op de Welt un tradd dree Dage na sienen 15.&nbsp;Geboordsdag in de Royal Navy in. Mit 18&nbsp;Jaren was he een vun de jungen Matrosen, de bi den Truurtog den Wagen mit Queen Victoria eren Sark tagen het.
1910 wurr he för Robert Scott sien Terra Nova-Expeditschoon na Antarktika anworven. Ofschoonst he al Petty Officier in de Royal Navy was, stemm he to as Vullmatroos (able seaman) un  £6 Loon den Maand mit in de Antarktis to foren. He weer een staatschen un groten Mann, Wrestler un kreeg  uut Spass op den Schipp den Ökelnaam *Tiny*.

De 1.020&nbsp;m hogen Mount Abbott an de Küst vun Viktoria-Land un de Abbott Peak an’n Foot vun Mount Erebus op Ross-Eiland kregen eren Naam George Percey Abbott to Eren

## Footnoten
Heritage Range

De **Heritage Range** is ene grote westantarktische rund 160&nbsp;km lange un 48&nbsp;km breide Barggrupp süden de Minnesota-Gletscher. Se billt den süüdlichen Deel vun de Ellsworthbargen. De Bargkeed sett sik uut verstreut Bargrüggen, middelhogen Bargtoppen, Kliffs, Hövels un Nunatakkers tohoop mit velen Gletscher twüschen den Bargen.

Lincoln Ellsworth weer sachtens de Eerste, de de Bargrupp in de Sicht harr, as he den 23.&nbsp;November 1935 up sienen transantarktischen Floog över de Keed flagen weer.

## Bargen, Nunatakker in de Heritage Range

### Anderson Massif


* Bowie Crevasse Field
* Grimes Glacier
* Huggler Peak
* Minnesota Glacier
* Rullman Peak
* Siefker Ridge
* Splettstoesser Glacier



* Gliozzi Peak
* Hudak Peak
* Lippert Peak
* Plummer Glacier



### Douglas Peaks


* Hessler Peak



* Buggisch Peak
* Drake Icefall
* Elvers Peak
* Hyde Glacier
* Kosco Peak
* Lester Peak
* Union Glacier



### Dunbar Ridge


* Ahrnsbrak Glacier
* Bell Valley
* Chappell Peak
* Connell Canyon
* Guarcello Peak
* Henderson Glacier
* Horseshoe Valley
* Mount Dolence
* Mount Rossman
* Parrish Peak
* Plummer Glacier
* Rhodes Bluff
* Schoeck Peak
* Seal Glacier
* Shoemaker Peak
* Strong Peak
* Sutton Peak
* Union Glacier
* Urban Point



* Pardue Peak



### Edson Hills
  

### Enterprise Hills


* Muir Peak
* Webster Glacier



* Fendorf Glacier
* Cochran Peak
* Lamb Peak
* Maagoe Peak



### Founders Peaks


* Marble Hills
* Horseshoe Valley
* Morris Cliff
* Mount Geissel
* Mount Shattuck
* Mount Simmons
* Patriot Hills
* Redpath Peaks



#### Smith Ridge


* Horseshoe Valley
* Kelley Peak
* Moulder Peak
* Mount Rosenthal
* Sponholz Peak



* Beaudoin Peak
* Holt Peak
* Seaquist Peak
* Skytrain Ice Rise



#### Other Founders Peaks features


* Courtney Peak
* Flanagan Glacier
* Rosen Peak
* Schmidt Glacier
* Ziegler Point



### Frazier Ridge


* Larson Valley
* Orheim Point
* Rennell Glacier
* Schneider Glacier



* Higgins Nunatak



### Gifford Peaks


* Balish Glacier
* Conglomerate Ridge
* Eley Peak
* Mount Bursik
* Mount Macalester
* Schanz Glacier
* Yochelson Ridge



### Independence Hills


* Carnell Peak
* Dobbratz Glacier
* Mount Twiss
* Skelly Peak



* Dobbratz Glacier
* Hurst Peak
* Pojeta Peak
* Springer Peak



### Liberty Hills

* Barrett Nunataks
* Bingham Peak
* Cagle Peaks
* Carnell Peak
* Charles Peak
* Cunningham Peak
* Dott Ice Rise
* Driscoll Glacier
* Dybvadskog Peak
* Founders Escarpment
* Fusco Nunatak
* Gould Spur
* Gowan Glacier
* Hall Peak
* Hercules Inlet
* Herrin Peak
* High Nunatak
* Hoinkes Peak
* Hutto Peak
* Landmark Peak
* Linder Peak
* Matney Peak
* Mhire Spur
* Minnesota Glacier
* Mount Bursik
* Mount Johns
* Mount Rodger
* Mount Twiss
* Mount Woollard
* Navigator Peak
* Planck Point
* Robinson Peak
* Rutford Ice Stream
* Schneider Glacier
* Thompson Nunataks
* Three Sails
* Unger Peak
* Weaver Nunataks
* White Escarpment
* Wilson Nunataks
* Zavis Peak

## Weblenken
All-Blacks-Nunatakker

De **All-Blacks-Nunatakker** is en Grupp Nunatakker twüschen de Wallabies Nunatakker un de Wilhoite Nunatakker an de süüdoosten Rand vun de Byrd Névé in Antarktika. De New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition (1960–61) benööm de Nunatakkergrupp na de Naam *All Blacks*, een Ökelnaam för dat New Zealand national rugby union team .
Amitabh Bachchan

**Amitabh Bachchan** (* 11. Oktober 1942 in Allahabad, Indien) is een beröömt Bollywoodschauspeler.

He begunn sien Schauspeelkarriere in de Film *Saat Hindustani* (1969) un harr sien grote Döörbröök mit de Rull in „Zanjeer“ (1973).

## Filmographie
* 1969: Saat Hindustani
* 1973: Zanjeer
* 1975: Deewar
* 1975: Sholay

## Nettverwiese

## Nawiese
Giannino Castiglioni

**Giannino Castiglioni** (Mailand, Italien, 4. August 1884 – Lierna, 16. August 1971) weer en Architekt, Stadtplaner, Bildhauer un Designer ut Italien, een van de wichtegsten Lüüd in't 20. Johrhunnert op sien Gebiet.  

Siene Söhns, Achille un Pier Giacomo Castiglioni, sünd ok bekannt worrn as Designer.
Alfred Heiß

**Alfred „Fredi“ Heiß** (* 5. Dezember 1940 in München) is en ehmalger düütsch Footballspeler, de blots för den Vereen TSV 1860 München speelt hett.

He weer Störmer und wunn mit de „Löwen“ 1966 de Düütsch Meesterschap. Vördem harr he ok all den DFB-Pokal wunnen. Bi den Vereen speel he bit 1970. För de düütsch Football-Natschonalmannschap hett in de Johren 1962 bit 1966 insgesamt 8 Lännerspelen maakt un dorbi twee Doren schaaten. För de Football-Weltmeesterschap 1966 wurr he aber nich beropen.

## Literatur
* Jürgen Bitter: *Deutschlands Fußball. Das Lexikon.* Sportverlag, Berlin 2000, ISBN 3-328-00857-8.
* Matthias Kropp: *Triumphe im Europapokal. Alle Spiele der bundesdeutschen Klubs seit 1955* (= *Agon-Sportverlag statistics.* Band 20). Agon-Sportverlag, Kassel 1996, ISBN 3-928562-75-4.
* Matthias Weinrich, Hardy Grüne: *Enzyklopädie des deutschen Ligafußballs.* Band 6: *Deutsche Pokalgeschichte seit 1935. Bilder, Statistiken, Geschichten, Aufstellungen.* Agon-Sportverlag, Kassel 2000, ISBN 3-89784-146-0.
* *Geschichte der Oberliga Süd.* Klartext, Essen 1993, ISBN 3-88474-055-5.
Luftfohrtüüg

Een **Luftfohrtüüg** is Böverbegreep för een Fohrtüüg, dat grotendeels in de Luft ünnerwegens is. Dat Pendant sünd Landfohrtüüg’ un Waterfohrtüüg’.
Krüderee

**Krüderee**/-**rie**, ook **Krüder**/**Krüden**, **Krüderkraam** oder **Gewürz** sünd Delen vun Planten, so as Blääd, Blomen, Bork, Wortels, Frücht oder Saft, de för den Smack in’t Eten geven warrt.

## Literatur

* Thomas Reinertsen Berg; Übersetzung Frank Zuber, Justus Carl und Günther Frauenlob: *Die Geschichte der Gewürze. Genuss, Gier und Globalisierung.* Haupt, Bern 2023, ISBN 978-3-258-08357-5.
* John Keay: *The Spice Route: A history.* University of California, Oakland 2019, ISBN 978-0-520-25416-9.
* Gary Paul Nabhan: *Cumin, Camels, and Caravans: A Spice Odyssey.* University of California Press, 2014, ISBN 978-0-520-26720-6. (Ene Historie vun Hannel Krüdereen) (Inhold)
* Alfred Klement: *Gewürzkräuter-Fibel von A – Z.* Kneipp-Verl., Wien 2008, ISBN 978-3-7088-0429-3.
* V. A. Parthasarathy: *Chemistry of spices.* CABI Publ., Wallingford 2008, ISBN 978-1-84593-405-7.
* Rita Kopp: Edelsüß und Rosenscharf – Die Welt der alten Gewürze. Thorbecke, Ostfildern 2005, . 
* James A. Duke et al.: *CRC handbook of medicinal spices.* CRC, Boca Raton 2003, ISBN 0-8493-1279-5.
* Hansjörg Küster: *Kleine Kulturgeschichte der Gewürze – ein Lexikon von Anis bis Zimt.* Beck, München 2003, ISBN 3-406-49492-7.
* Eberhard Teuscher, Ulrike Bauermann, Monika Werner: Gewürzdrogen. Ein Handbuch der Gewürze, Gewürzkräuter, Gewürzmischungen und ihrer ätherischen Öle. Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft mbH, Stuttgart 2003, . 
* Ulrike Bültjer: Lexikon der Kräuter und Gewürze. Bassermann Verlag, München 2002, . 
* Jeanne D’Andrea: *Ancient herbs.* J. Paul Getty Trust Publ., Malibu 1989, ISBN 0-89236-035-6.
* Marie von der Brück: Von Absinth bis Zichorie. Kräuter & Gewürze. Verbreitung, Anbau und Verwendung. Honos Verlagsgesellschaft, Zug 1985, . 
* Tom Stobart: *Lexikon der Gewürze, Kräuter und Würzmittel*. Hörnemann Verlag 1983.

## Weblenken

* Definitschoon un Richtlinien vun dat Bundsministeriums for Nahren un Bueree (BMEL) för Krüdereen(pdf) (55&nbsp;kB, hoogdüütsch)
* Websteed vun de Fachverband för de Krüdereeindustrie e.&nbsp;V. 
* Indian Institute of Spices Research (engelsch) l
Informatschoonstechnik

**Informatschoonstechnik** (kort **IT**) betekent de Technik för dat Elektroonsche Datenverarbeiden (EDV) un de Hard- un Software-Infrastruktuur, de dat daarför bruukt. In industraliseert Staten funktschoneert enen groten Deel vun de Administratschoon, Organisatschoon un Kommunikatschoon un Entertainement mit Middels uut de Informatschoonstechnologie. De Informatik is de Wetenschop, de sik mit de Informatschoonstechnologie befaten deit.

## Literatuur

* Siegfried Wendt: *Nichtphysikalische Grundlagen der Informationstechnik. Interpretierte Formalismen*. Springer, Berlin 1989, . 
* Horst Jansen, Heinrich Rötter: *Informationstechnik und Telekommunikationstechnik* (Lernmaterialien). Europa-Lehrmittel, Haan 2003, . 
* Andreas Holzinger: *Basiswissen IT/Informatik*. Band 1: *Informationstechnik* (Das Basiswissen für die Informationsgesellschaft des 21. Jahrhunderts). Vogel, Würzborg 2002, . 
* Klaus Gotthardt: *Grundlagen der Informationstechnik*. Lit-Verlag, Mönster 2001, . 
* Walter Hehl: *Trends in der Informationstechnologie. Von der Nanotechnologie zu virtuellen Welten*. vdf Hochschulverlag AG an der ETH Zürich, Zürich 2008, . 
* Horst Völz: *Das ist Information.* Shaker Verlag, Aken 2017, ISBN 978-3-8440-5587-0.
* Horst Völz: *Wie wir wissend wurden. Nicht Alles ist Information.* Shaker Verlag, Aken 2018, ISBN 978-3-8440-5865-9.
* Horst Völz: *Information und Medienwissenschaft.* Shaker Verlag, Düren 2020, ISBN 978-3-8440-7641-7.

; Wöörböker

* Dietmar Schanner: *Wörterbuch Informationstechnik und Medien*. Cornelsen, Berlin 2001, . 

## Weblenken

* Sascha Kersken: ''Kompendium der Informationstechnik'' – Openbook: EDV-Grundlagen, Programmeren, Mediendesign (hoogdüütsch)
Lineare Algebra

De **lineare Algebra** (ook **Vektoraalgebra**) is een Deelrebeed vun de Mathematik, dat sik mit Vekterrüüm befaat.

## Literatuur

* Howard Anton: *Lineare Algebra.* Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, ISBN 978-3-8274-0324-7.
* Albrecht Beutelspacher: *Lineare Algebra.* Vieweg-Verlag, ISBN 978-3-658-02412-3.
* Siegfried Bosch: *Lineare Algebra.* Springer-Lehrbuch, ISBN 978-3-540-76437-3.
* Egbert Brieskorn: *Lineare Algebra und analytische Geometrie.* Band 1, Vieweg-Verlag, 2012, ISBN 978-3-322-83175-0.
* Egbert Brieskorn: *Lineare Algebra und analytische Geometrie.* Band 2, Vieweg-Verlag, 1985, ISBN 978-3-528-08562-9.
* Theodor Bröcker: *Lineare Algebra und Analytische Geometrie.* Birkhäuser Verlag, ISBN 978-3-7643-7144-9.
* Gerd Fischer: *Lineare Algebra.* Vieweg-Verlag, ISBN 978-3-658-03944-8.
* Günter Gramlich: *Lineare Algebra.* Carl Hanser Verlag, ISBN 978-3-446-44140-8.
* Günter Gramlich: *Anwendungen der Linearen Algebra.* Carl Hanser Verlag, ISBN 978-3-446-22655-5.
* Klaus Jänich: *Lineare Algebra.* Springer-Lehrbuch, ISBN 978-3-540-75501-2.
* Hans-Joachim Kowalsky: *Lineare Algebra.* de Gruyter Lehrbuch, ISBN 978-3-11-017963-7.
* Burkhard Lenze: *Basiswissen Lineare Algebra.* Springer-Vieweg, 2020, ISBN 978-3-658-29968-2.
* Jörg Liesen, Volker Mehrmann: Lineare Algebra. 3. Oplaag Springer, Berlin, Heidelberg 2021, , doi:10.1007/978-3-662-62742-6. 
* Falko Lorenz: *Lineare Algebra.* 2 Bände, BI/Spektrum, 2003, ISBN 3-8274-1406-7.
* Gilbert Strang: *Lineare Algebra.* Springer-Lehrbuch, ISBN 978-0-9802327-7-6.
* Shafarevich Igor, Remizov Alexey: *Linear Algebra and Geometry.* Springer, 2012, ISBN 978-3-642-30993-9.

## Weblenken

* MIT OpenCourseWare: Video-Lessen to de lineare Algebra vun Perfeser Gilbert Strang; opnommen 1999 (engelsch).
* 17 Kapitel lineare Algebra bi *mathproject.de* (engelsch, hoogdüütsch)
* Mathematik-Online-Kurs – korte Less to de lineare Algebra (hoogdüütsch)
* Howard Anton, Lineare Algebra Download (hoogdüütsch)
Symmetrie

**Symmetrie** is ene Egenschop vun geometrischen Objekten, de gliek uutseet, wenn se langs ene Ass spegelt oder üm ene Punkt roteert warrt. Een Objekt mit Symmetrie is **symmetrisch**. Dat Gegendeel vun Symmetrie is Asymmetrie.

Bi Symmetrie langs ene Ass mutt de Ass dat Objekt in de Midden döörlopen un in twee lieke Halven delen. 

Objekten in de Natuur köönt meist symmetrisch opboot ween, so as een Kristall oder Molekülen.

Abstrakte Strukturen köönt to’n Bispeel in de Mathematik ook Symmetrie hebben, so as ene mathemaatsche Glieken. Ook Musik kann de Struktuur na symmetrisch opboot ween.

## Footnoten
Franz Fietz

**Franz Fietz** (* 28. Januar 1941 in Gleiwitz) is en düütschen Kommunalpolitiker (CDU).

## Leven
Fietz studeer an de Pädagogisch Hoochschool in Lümborg. He hett as Schoolbaas in Mechtsen, Vögelsen un Bewick arbeit. Van 1985 bet 1998 weer he Schoolraad in’n Landkring Horborg.

Sien politisch Loopbahn fung 1974 as Liddmaat vun dat Samtgemeenraad Bardowk an, den he bet 1999 hörrn de. Dor weer he ok lange Johren Samtgemeenbörgermeester un vun 1991 bet 1996 Börgermeester vun sien Wahnoort Mechtsen.

1976 hett he de CDU bitreden un in dat glieker Jahr in´n Kreisdag vun den Landkreis Lümborg intrucken. Van 1996 bet Oktober 2006, de eerst twee Jahr ehrenamtlich, weer he Landraad vun den Landkreis Lümborg. He hett sück besünners för den Naturschuul in' Landkreis un de internatschonale Verständigung insett.

Franz Fietz is verheiraadt.

## Utteknungen

* 2009: Verdeenstkrüüz an’n Bundsrepubliek Düütsland „för sien mehr as dörtig Jahr wiels dat kommunalpolitisch Engagement“
Dampmaschien

Ene **Dampmaschien(e)** is ene Maschien, de mit Kolven un Warmd anner Maschienen andrieven kann. In enen inbött Ketel, verdampt Water. De Damp, de in den slaten Ketel ünner Druck steit, wannelt de Warmd in de Damp in Energie üm, indem dat een Kolven anschaven warrt.

## Literatuur

* Gustav Schmidt: *Theorie der Dampfmaschinen.* Freiberg 1861; .
* Heinrich Dubbel: *Entwerfen und Berechnen der Dampfmaschinen.* 2. Oplaag. Springer, Berlin 1907.
* F. Fröhlich: *Kolbendampfmaschinen.* In: *Dubbels Taschenbuch für den Maschinenbau*. 11. Oplaag. Twede Band. 1953, S.&nbsp;93 ff.
* R. Christiansen: Kolbendampfmaschinen mit Zahnraduntersetzung. In: Konstruktion – Zeitschrift für das Berechnen und Konstruieren von Maschinen, Apparaten und Geräten. Band 1, Nr. 1, 1949, S. 2–7. 
* Conrad Matschoss: *Geschichte der Dampfmaschine: ihre kulturelle Bedeutung, technische Entwicklung und ihre großen Männer.* 3. Auflage. Berlin 1901. Reprint: Gerstenberg, Hillmessen, ISBN 3-8067-0720-0.
* *Technik leicht verständlich.* Fachredaktion Technik des Bibliographischen Instituts unter Leitung von Johannes Kunsemüller, Fackel-Buchklub.
* Otfried Wagenbreth, Helmut Düntzsch, Albert Gieseler: *Die Geschichte der Dampfmaschine. Historische Entwicklung – Industriegeschichte – Technische Denkmale.* Aschendorff Verlag, Mönster 2002, ISBN 3-402-05264-4, mit CD.
* Hebestedt: *Die Geschichte der Hettstedter Dampfmaschine von 1785.* In: *200 Jahre erste deutsche Dampfmaschine.* Ruutgeven vun dat Mansfeld Kombinat Wilhelm Pieck, Iesleven 1985.
* Christoph Bernoulli: Handbuch der Dampfmaschinen-Lehre (PDF, 14&nbsp;MB) Basel 1833
* Hans Otto Gericke: *Die erste Dampfmaschine Preußens in der Braunkohlengrube Altenweddingen (1779-1828)*. In: *Technikgeschichte*, 1998, Band 65, Heft 2, S. 97–119.

## Weblenken

* Interaktiv FlashLet vun de Wattschen Niedderdruckdampmaschien (hoogdüütsch)
* Dampmaschienen un Lokomotieven  – Ümfangriek Verteeknis vun Dampmaschienen (hoogdüütsch)
* Sächsischer Dampfmaschinenverein e.&nbsp;V. (hoogdüütsch)
Schall

**Schall** betekent in de Physik dat Swingen in enen elastischen Medium, so as een Gas oder een Fleet- oder Faststoff. Dit Swingen maakt  Dicht un Druck swanken, de sik binnen dat Medium uutbreidt un so Bülgen vörtüüg bringt.

In de Ümgangsspraak betekent Schall ook den Klang oder den Luud, den Minschen un Deerter höört wenn de Bülgen över de Luft as Medium in’t Oor kaamt un över de Bregen verarbeidt warrt.

## Literatur

* Hans Breuer: *dtv-Atlas Physik, Band 1. Mechanik, Akustik, Thermodynamik, Optik.* dtv-Verlag, Mönken 1996, ISBN 3-423-03226-X.
* Heinrich Kuttruff: *Akustik: Eine Einführung.* S. Hirzel Verlag, Stuttgart 2004, ISBN 3-7776-1244-8.
* Clemens Kühn: *Musiklehre. Grundlagen und Erscheinungsformen der abendländischen Musik.* Laaber-Verlag, 1980, ISBN 3-921518-60-1, S. 43–50 (*Material: 1. Akustische Begründung*).

## Footnoten
Mary Elisabeth Brunkow

**Mary Elisabeth Brunkow** (* 1961) is en US-amerikaansch Immunologin, de 2025 tosommen mit Fred Ramsdell un Shimon Sakaguchi för hör „Opdecken to de periphere Immuntoleranz“ de Nobelpries för Medizin tospraken wurr. Se is ünner annern dorför bekannt, dat se dat later as FOXP3 betekent Gen as Oorsaak för den  Phänotyp vun Labormüüs mit verschorfender Huut *(scurfy mouse)* identifizeert hett, en Opdecken, de för de moderne Biologie vun de regulatorischen T-Zellen vun grundleggend Bedüüden weer.

## Utbillen un Loopbahn

Mary Elisabeth Brunkow hett hör Doktertitel 1991 an de Princeton University in Molekularbiologie maakt. To’n Tietpunkt vun de Nobelpriesvergaav hett se an dat *Institute for Systems Biology*, Seattle, WA, USA. arbeit.

Brunkow un Ramsdell hemm vörher in en Biotechnologieünnernehmen mit Naam Celltech Chiroscience in Bothell, Washington, USA, arbeit. Dat Unternehmen hett  Arzneimittel för Autoimmunerkrankungen entwickelt, un de beid hemm sehn, dat Versöökdeerten mit den *Scorfy-mouse-*Phänotyp (**: „schorfige Muus“) ehr wichtig Henwiesen för hör Arbeit leefern kunnen. Wenn se dat henkriegen deen, den molekularen Mechanismus to verstahn, de de Erkrankung vun de Müüs togrund leeg, kunnen se entscheeden Hinwiesen doröver winnen, wu Autoimmunerkrankungen entstahn. Se hemm denn nah dat muteert Gen vun de schorfig Müüs söcht. Hüüd laten sück dat gesamte Genom vun en Muus karteeren un binnerhalv vun wenig Daag en muteert Gen finnen. In den 1990er Johren weer dat noch as en Söök nah en Nadel in en Heuhoopen. 

De DNA-Kett, de dat X-Chromosom vun de Muus billd, besteiht ut ruch weg 170 Millionen Basenpaaren. En Mutatschoon in disse DNA-Masse to finnen, weer woll mögelk, bruuk aber Tiet, Geduld un den kreativen Insatz vun de dormalig molekularbiologischen Warktüüch. Wiels hör Arbeit keemen Brunkow un Ramsdell to de Vermooden, dat en seltene Autoimmunerkrankung mit Naam IPEX, de ebenfalls mit den X-Chromosom in Verbinnen steiht, de minschlich Variante vun de Erkrankung vun de Scurfy-Müüs ween kunn. Bi de Söök in en Datenbank, in de Forscher Informatschonen över nee opdeckt Gene spiekern, funnen se dat minschlich Äquivalent to Foxp3. Mit Hülp vun Kinnerdoktern ut all Welt hemm se Proben vun Jungs, de vun IPEX bedrapen weern, sammelt. As se de Proben karteeren deen, funnen se tatsächlich schädliche Mutatschonen in dat FOXP3-Gen.

## Wat se herutbrocht hett (Utwahl)
* 
* 

## Weblinks
* 

## Enkeld Nahwiesen
Fred Ramsdell

**Frederick J. „Fred“ Ramsdell** (* 4. Dezember 1960 in Elmhurst, Illinois) is en US-amerikaansch Immunoloog.

## Leven un Loopbahn
Ramsdell kreeg 1983 an de University of California, San Diego en Bachelor in Biologie un 1987 an de University of California, Los Angeles en Ph.D. in Immunologie. As Postdoktorand hett he an de National Institutes of Health arbeit. Ramsdell gung dornah in de industrielle Forschung. He weer ünner annern in leitend Funktschoon bi de Biotechnologieünnernehmen Celltech, ZymoGenetics, Novo Nordisk un aTyr Pharma tätig. Af Anfang 2016 weer Ramsdell Forschungsleiter an dat Parker Institute for Cancer Immunotherapy in San Francisco. Aktuell (Stand 2025) höört he to den wetenschaplich Biraat vun SonomaBio.

Ramsdell hett dat Forkhead-Box-Protein P3 (FOXP3) bi bestimmt Müüs un bi Kinner mit *IPEX*, en swoor Autoimmunerkrankung faststellt. FOXP3 speelt en entscheeden Rull bi de Entwicklung vun de regulatorische T-Zelle. Wiederen Arbeiten befaaten sück mit Sclerostin, en Regulatschonsprotein vun den  Knakenstoffwessel un Teelmolekül vun en mögelk Osteoporose-Therapie.

För „seine Entdeckungen in Bezug auf regulatorische T-Zellen, die schädlichen Immunreaktionen bei Arthritis und anderen Autoimmunerkrankungen entgegenwirken“, kreeg Ramsdell 2017 gemeensam mit Shimon Sakaguchi un Alexander Rudensky den Crafoord-Pries för Polyarthritis-Forschung. För 2025 wurr hüm för „Entdeckungen zur peripheren Immuntoleranz“ de Nobelpries för Medizin tospraken (gemeensam mit Mary Elisabeth Brunkow un Shimon Sakaguchi).

## Wat he herutbrocht hett (Utwahl)
* 
* 

## Weblinks

* Grünnensgeschichte vun SonomaBio (mit Biographie vun Ramsdell)
* 

## Enkeld Nahwiesen
Richard Robson (Chemiker)

**Richard Robson** (* 4. Juni 1937 in Glusburn bi Keighley, Yorkshire) is en Chemiker un Perfesser för Chemie an de Universität Melbourne. 2025 kreeg he gemeensam mit Susumu Kitagawa un Omar Yaghi den Nobelpries för Chemie för de Entwicklung vun metallorganischer Gerüstverbindungen.

## Leven
Robson hett an de University of Oxford studeert, wo he 1959 sien Bachelor un 1962 sien Doktertitel (Ph.D.) kreeg. As Postdoc forsch he van 1962 bit 1964 an dat California Institute of Technology un van 1964 bit 1965 an de Stanford University. 1966 wessel he an dat *Inorganic Chemistry Department* vun de Universität Melbourne.

## Ehrungen
Robson kreeg 1998 den *Burrows Award* vun dat *Royal Australian Chemical Institute* un wurr 2000 Fellow vun de  Australian Academy of Science. 2022 wurr he to’n Fellow of the Royal Society wählt.

2025 kreeg Robson gemeensam mit Susumu Kitagawa un Omar Yaghi den Nobelpries för Chemie för de Entwicklung vun metallorganischer Gerüstverbindungen.

## Schriften (Utwahl)
*
*
*

## Weblinks
* Prof Richard Robson : Find an Expert : The University of Melbourne
* Indrag up de Website vun de Royal Society

## Enkeld Nahwiesen
Wladimir Alexandrowitsch Karatajew

**Wladimir Alexandrowitsch Karatajew** (; * 21. August 1955 in Starokostjantyniw) is en russisch Bargstieger.

He is tosommen mit Serhij Berschow Eerstbestieger vun de Lhotse-Südwand wiels en sowjeetsch Himalaya-Expeditschoon 1990.

## Weblinks
* ''Каратаев Владимир Александрович.''
Penelope Milford

**Penelope Milford** (* 23. März 1948 in St. Louis, Missouri; † 14. Oktober 2025 in Saugerties, New York) weer en US-amerikaansch Schauspelerin.

## Leven
Milford is in Winnetka, Illinois upwussen. 1967 truck se nah  New York City, wo se bi Wynn Handman studeeren dee. Nah eenigen Off-Broadway-Produktschonen kreeg se de Rull vun de *Jenny* in de Broadway-Produktschoon *Shenandoah*, in de se söben Maand to sehn weer.  Hör eerst Filmrull kreeg se 1970 in dat Filmdrama *Maidstone* vun Norman Mailer, wurr aber nich in’n Afspann nöömt. Hör Sex- un Nacktszene in de Filmbiografie *Valentino* broch hör 1977 Upmarksomkeit.

In dat Independent-Filmdrama *[[Coming Home – Sie kehren heim]]* vun Hal Ashby övernehm Milford 1978 an de Siet vun Jane Fonda, Jon Voight un Bruce Dern en vun de grötter Rullen. Dorför wurr se 1979 as *[[Oscar/Best Nevendorstellerin|Best Nevendorstellerin]]* för den Oscar nomineert. In de Kummedie *Fort Travis* is se 1980 in en gröttere Rull neben Richard Harris, Karen Black un Martin Landau uptreden; gröttere Rullen speel se ok in den Horrorfilm *Blutspur* (1982) un in den Avendüerfilm *Die goldene Robbe* (1983). In dat Filmdrama *[[Normal Life]]* (1996) weer se neben Ashley Judd un Luke Perry to sehn. 1997 hett se hör letzten Film dreiht. 2013 speel se an dat Theater in Harold Pinter sien Theaterstück *A Kind of Alaska*.

Milford weer nah eegen Angaven in dat Öller vun twintig Johren för en körten Tiet mit en Komponisten verheiraadt un Enn’n vun de 1970er Johren eng mit Richard Gere befrüend. Hör jüngere Bröer Kim weer ok Schauspeler. Milford is in’n Oktober 2025 in dat Öller vun 77 Johren storven.

## Filmografie (Utwahl)
* 1970: Maidstone
* 1974: Der Mann auf der Schaukel *(Man on a Swing)*
* 1977: Valentino
* 1978: Coming Home – Sie kehren heim *(Coming Home)*
* 1980: Fort Travis *(The Last Word)*
* 1981: Ein Senkrechtstarter kratzt die Kurve *(Take This Job and Shove It)*
* 1981: Endlose Liebe *(Endless Love)*
* 1982: Blutspur *(Blood Link)*
* 1983: Die goldene Robbe *(The Golden Seal)*
* 1984: Das brennende Bett (*The Burning Bed*, Fernsehfilm)
* 1985: Der Hitchhiker (*The Hitchhiker*, Fernsehserie, Folge 2x08)
* 1988: Heathers
* 1990: Miss Missouri
* 1991: Cold Justice
* 1996: Normal Life – Tödliche Illusion *(Normal Life)*
* 1996: 
* 1997: Night of the Lawyers

## Utteknungen
* 1975: Drama-Desk-Award-Nomineeren in de Kategorie Outstanding Featured Actress in a Musical för *Shenandoah*
* 1979: Oscar-Nomineeren in de Kategorie Best Nevendorstellerin för *Coming Home – Sie kehren heim*

## Weblinks
* 

## Enkeld Nahwiesen
Statistik

**Statistik** is een Deel vun de Mathematik, de sik mit dat Sammeln, Organiseren, Analyseren un Präsenteren vun Daten befaten deit. De deskriptive Statistik faat Daten tohoop. De Inferenzstatistik maakt op Grundlaag vun de Daten Vöörruutsagen. 

Statistik is ene Hülp för anner Ünnersöök so as Natuurwetenschop, Medizin, Ökonomie, Psychologie, Politik oder ook Marketing. Een, de sik as Beroop mit Statistik befaten deit, is een **Statisitker**.

## Footnoten
The Last Dinner Party

**The Last Dinner Party** is en britische Rockband ut London. 2024 harrn se hör internatschonalen Dörbröök mit hör Debütalbum *[[Prelude to Ecstasy]]*.

## Bandgeschichte
2020 hemm de dree Studentinnen Abigail Morris (Gesang), Lizzie Mayland (Gitarr un Gesang) und Emily Jane Roberts (Lead-Gitarr, Mandoline un Fleut) beslooten, en gemeensam Band mit den Naam „The Dinner Party“ to grünnen. Noch bevör se ehrn eersten Upträe harrn, hemm se de Band um de Bassistin Georgia Davies un Keyboarderin Aurora Nishevci utwiet. Later hemm se „Last“ in hör Bandnaam toföögt, um en Verwesseln mit de US-amerikaansch Band Dinner Party to ümgahn. Wegen de COVID-19-Pandemie kunnen se eerst 2021 apenlich uptreeden. Bold dorup wurrn se vun dat sülvig Management betrüüt as Metallica un de Red Hot Chili Peppers. Se wurrn London gau bekannt un funnen in Island Records en Label. Bi den BST Hyde Park hemm se 2022 in dat Vörprogramm vun de Rolling Stones un 2023 bi Lana Del Rey speelt. In dat sülvig Johr sünd se ok bi dat Glastonbury Festival uptreeden.

Hör eerst Single *Nothing Matters*, produzeert vun James Ford, hemm se in’n April 2023 herutbrocht. Wiedere Songs un de Ankünnigen vun hör Debütalbum folgten. In‘n Dezember wunnen se den Rising-Star-Award, den Talentpries vun de BRIT Awards. Ok bi de BBC-Umfraag Sound of 2024 to de völverspreekend tokünftig Musikern keemen se Anfang 2024 up Platz 1, woruphen hör  Debütsingle in de britischen Charts insteeg. An‘n 2. Februar 2024 keem mit *[[Prelude to Ecstasy]]* dat eerste Studioalbum vun The Last Dinner Party herut. So to mal hemm se dormit Platz 1 in de britisch Charts reckt. In völ anner Länner reck dat ok för de Top-10. För Album un Single wurrn se mit Gold uttekent. Bi den BRIT Awards 2025 wunnen se in de Kategorie „Best New Artist“.

An‘n 17. Juli 2025 keem de Single *This Is the Killer Speaking* herut, an’n nächsten Dag wurr in den Sozialen Medien dat tweet Album vun de Band *From the Pyre* ankünnigt.

## Stil
Musikalisch beeden The Last Dinner Party Glam Rock mit Art-Rock-Inflooten un erinnern mitünner an Kate Bush, Siouxsie and the Banshees, Roxy Music, David Bowie, ABBA, Queen, Sparks, un Florence and the Machine.

## Utteknungen
BRIT Awards
* 2024: Rising Star
* 2025: Best New Artist

## Borns




## Weblinks

* Offizielle Homepage (engelsch)
* Last Dinner Party bi Official Charts (engelsch)
* The Last Dinner Party bi Allmusic (engelsch)
Theodor Lohrmann

**Theodor Robert „Teddy“ Lohrmann** (* 7. September 1898 in Heidelbarg; † 4. September 1971 weer en düütsch Footballspeler. 

De Doorhöder fung sien Loopbahn bi SV Waldhof Mannheim an, wo he bit 1920 bleev un ünner annern mit Josef Herberger speel.  Dornah speel he bit 1923 bi de SpVgg Fürth. 1923 is he to den Wiener Amateursportvereen, de nahderhen FK Austria Wien heeten dee. Lohrmann weer en bannig gooden Sportler und hett an een Dag in Wien en besünner Rekord opstellt: vörmiddags speel he Handball, dornah Rugby un Football un an’n Avend Waterball.

För de düütsch Natschonalmannschap hett he van 1920 bit 1923 insgesamt 3 Lännerspelen maakt. Dat leeg doran, dat Heinrich Stuhlfauth de Nummer 1 vun de düütsch Doorhöder weer un as Lohrmann nah Wien wesselt weer, weer de sien Karriere in de Natschonalmannschap ahnhen vörbi, wiel Speler, de in’t Utland spelen deen, nich beropen wurrn. 

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Ruben Brekelmans

**Ruben Pieter Brekelmans** (* 18. Juli 1986 in Leidschendam) is en nedderlännsch Politiker. Siet den 2. Juli 2024 is he Verteidigungsminister in’t Kabinett Schoof. Dorvör weer de Brekelmans in de Tweede Kamer för de konservativ-liberale Volkspartij för Vrijheid en Democratie (VVD).

As Afgeordneter hett he sik vör allen mit Butenpolitik un Migratschoon befaat.

Siet den Rückträe vun Butenminister Caspar Veldkamp an'n 22. August 2025 neem he övergangswies ok de Opgaven vun den hüm wohr.
Anicetus

**Anicetus** (* um 92/100 in Emesa, dat hüüdige Homs an den Orontes; † 17. April (?) 160/166 (?) in Rom) weer in de 150er un 160er Johren Bischop vun Rom.

## Leven un Wirken
De greeksch Naam bedüüd „De Unbesiegte“. Anicetus sall nah de Legende Assyrer ween hemm un ut Emesa stammt hemm.

Wiels sien Tiet as Gemeendeleiter hett Polykarp vun Smyrna de röömsch Kark besöcht. He un  Anicetus hemm dat Osterdatum diskuteert, dat de Kark vun Smyrna to dat jöödsch Pessachfest fiern dee, wiels de röömsch Kark dat immer an’n Sönndag fiern dee, wiel dat de Dag vun dat Upstahn vun denHerrn weer,  weswegen ok de Sönndag de hillige Dag in dat Christendom is. Anicetus un Polykarp kunnen sück nich eenig wurrn, aber Anicetus hett Polykarp erloovt, sien Traditschoon to folgen. Disse Kontroverse keem in de kommend Johrhunnerten as Osterfeststriet weer up.

Ok de christliche Historiker Hegesippus hett Rom in disse Tiet besöcht; um sück över de Geschichte vun de Christen in Rom klook to maken.

Anicetus wurrd as de eerste Bischop vun Rom ansehn, de en Häresie verdammt hett, indem he den Montanismus verboden hettt. He is ok apenlich gegen de Gnostiker un den Markionismus uptreeden. Nah de Dorstellen vun den laatantiken*[[Liber Pontificalis]]*, de sien Angaven to den antiken Päpsten gröttstendeels ahistorsch sünd, sall Anicetus den Preestern verboden hemm, lang Hoor to dragen (villicht wiel de Gnostiker se so dragen deen). Dit wurr unafhängig vun de fraglich Angaven in’n Liber Pontificalis in de Westkark later tatsächlich allgemeen begäng.

Ok de Angaav, dat Anicetus als Merteler storven ween sall (an en 16., 17. oder 20. April), gellt as unhistorsch. Sîen Gedenkdag is de 17. April.

## Literatur
*   Georg Schwaiger: Aniketos. In: Walter Kasper (Hrsg.): Lexikon für Theologie und Kirche. 3. Auflage. Band 1. Herder, Freiburg im Breisgau 1993, Sp. 678.
*   Peter Lampe: Anicetus. In: Religion in Geschichte und Gegenwart (RGG). 4. Auflage. Band 1, Mohr-Siebeck, Tübingen 1998, Sp. 503.
*   Friedrich Wilhelm Bautz: Anicet. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 1, Bautz, Hamm 1975. 2., unveränderte Auflage. Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1, Sp. 176.
*   Thomas Campbell: Pope St. Anicetus. In: Catholic Encyclopedia, Band 1, Robert Appleton Company, New York 1907.
## Weblinks

* Gesamtwerk von Migne Patrologia Latina mit Inholtsverteken
* https://www.vatican.va/content/vatican/de/holy-father.html
Kabul

**Kabul** (, Paschtu/Dari: , *Kābul*) is de Hööftstadt vun Afghanistan. Se is mit rund 4,9 Millionen Inwahner (2025) de gröttste Stadt vun  Afghanistan un dat ökonoomsch un kulturell Zentrum vun dat Land. De in’n Oosten vun dat Land liggend Stadt is in de letzt Johren düchtig wussen. Se liggt intüschen up Platz 92 vun de gröttst Städer up de Eer. Mit över 3500 Johren Geschichte is se en vun de öldsten dörgahnd besiedelt Regionen vun de Welt.

Wiel Afghanistan en zentralistisch Staat is, befinnen sück all Ministerien as ok de Regeerenssitt, dat Parlament un de Böverste Gerichtshoff vun Afghanistan in Kabul. Ok de Mehrheit vun de Banken, Firmen un Universitäten is hier to finnen.

## Literatur
* Helmut Hahn: *Kabul.* 2 Bände. 1964–1965.
* Nancy Hatch Dupree, Aḥmad ʻAlī Kuhzād: *An Historical Guide to Kabul.* Afghan Tourist Organization, Kabul 1965.
* Christine Issa: *Baukultur als Symbol nationaler Identität. Das Beispiel Kabul, Afghanistan.* Dissertation, Justus-Liebig-Universität Gießen 2009 (Volltext).
* Dominic Medley, Jude Barrand: *Kabul* (= *The Bradt mini guide*). Bradt, Chaldont St. Peter 2003, ISBN 1-84162-085-8.
* Horst Nußer: *Kabul kurzgefasst* (= *Geographie kompakt.* Band 108). Nußer, München 1992, ISBN 3-88091-648-9.
* Jan Dimog: *Architekturführer Kabul.* DOM publishers, Berlin 2018, ISBN 978-3-86922-405-3.

## Weblinks

## Enkeld Nahwiesen
Regenerative Energie

**Regenerative Energie**, ook **verne’erbare**/**vernie’erbare Energie** oder **nawassen Energie**, is Energie, de uut regenerativen Ressourcen stammt. Se ünnerscheedt sik so vun fossile Energie, de uut Brennstoff stammt, de veel Drievhuusgasen in de Luft puust, wenn se för Energie verbrennt warrt.

Minschen hebbt al lang regenrative Energien as Windkraft, Waterkraft, Sünnenergie bruukt.  

Vundaag geit dat besünners üm de Massenprodukschoon vun elektrisch Stroom mit regerativen Energien.
Transformater

Een **Transformater** (vun  ‘ümformen, umwanneln’), ook **Ümwandler** oder **Ümspanner**, kort **Trafo**, is een Boelement in de Elektrotechnik. He besteit meist uut twee oder mehr Spolen uut isoleert Kopperdraht, de üm enene enen gemeensamen Iesenkarn wickelt sünd. Een Transformater wannelt ene Ingangswesselspannung, de an ene vun de Spolen anleggt is, in ene Uutgangswesselspannung üm, de an de annner Spolen afgrepen warrn kann. Daar kümmt de Relatschoon vun Ingangs- un Uutgangsspannung de Relatschoon vun de Winnenstallen vun de beiden Spolen bi liek. So warrt bi ene Relatschoon vun 20 to 1 ene Ingangsspannung vun 240 Volt in ene Uutgangsspannung vun 12 Volt *transformeert*. Je na Relatschoon vun de Transformater kann de Uutgansspannung so lütter, grötter un liek as de Ingangsspannung ween. 

Transformaters deent faken bi Energieversorganlagen un technischen Apparaten de Spannung ümtowanneln.
Transister

Een **Transister** is een elektronisch Halvleider-Boelement to’n Stüren oder Verstarken vun meist ringen elektrischen Spannungen un Strööm. He is de wichtigste „aktive“ Deel vun elektroonsche Schalters, de to’n Bispeel in de Nachrichtentechnik, de Leistungselektronik un in Computersystemen bruukt warrt. Besünners wichtig  sünd Transisters – meist as In/Uut-Schalter – in integreerten Schaltkreisen, wat de wied verbreedt Mikroelektronik mööglich maakt.

Dat Woord „Transister“ is een Kufferwoord uut dat engelsche .

## Literatuur

* Ulrich Tietze, Christoph Schenk: Halbleiter-Schaltungstechnik. 12. Oplaag. Springer, Berlin 2002, . 
* Kurt Hoffmann: Systemintegration: Vom Transistor zur großintegrierten Schaltung. 2. Oplaag. Oldenbourg, 2006, . 
* Ulrich Hilleringmann: Silizium-Halbleitertechnologie: Grundlagen mikroelektronischer Integrationstechnik. 6. Oplaag. Springer Vieweg, 2014, . 
* Stefan Goßner: Grundlagen der Elektronik. 11. Oplaag. Shaker, 2019, . 
* Alfred Kirpal: *Die Entwicklung der Transistorelektronik. Aspekte einer militärischen und zivilen Technik*. In: *Technikgeschichte.* Band 59, Heft, 1992, S. 353–369.

## Weblenken

* 
*  
* 
* 

## Footnoten
Edith Hansen

** Dorothea Hansen** (* 1958) is ene plattdüütsche Schrieversche.

## Leven
Edith Hansen keem 1958 op de Welt un wuss in Angeln op. Se weer Optreckersche, is nu avers al in’n Rostand un leevt in Torsballig.

## Warken
* *Jesus is boren, en ole Geschicht nü opschreven*. Leipzig: Engelsdorfer Verlag, 2012. 20 Sieden.
* mit Hanna Hoefer: *Wokeen kriggt dat rut? Radels för Kinner un anner Lüüd*. Leck: Zentrum für Niederdeutsch, 2014. 31 Sieden.
* Ursula Wölfel: *Füerschoh un Suuspantüffel*. Översett vun Edith Hansen, Leipzig: Engelsdorfer Verlag, 2010. 60 Sieden.
* Lew Tolstoi: *Schooster Martin*. Översett vun Edith Hansen, Leipzig: Engelsdorfer Verlag, 2018. 40 Sieden.

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

## Footnoten
Yomba

De **Yomba**, vullständig Naam * Yomba Shoshone Tribe of the Yomba Reservation*, sünd en staatlich anerkannt Indianerstamm vun de westlichen Shoshone. Se leven överweegend in de Yomba Reservatschoon in Nye County, Nevada. De Reservatschoon umfaat etwa 4681 Acre in dat Daal vun den Upper Reese River. Se is in twee Distrikte, den Upper un den Lower District, updeelt, vun de jeder dree Liddmaten in dat führende Stammesgremium, dat Tribal Council, wählt.

De Stamm hett sück an’n 18. Juni 1934 nah den *[[Indian Reorganization Act]]* billd. Ansluutend geev dat tüschen Juli 1937 un Februar 1941 veer Upkööp vun nich mitnanner verbunnen Land, dat to veer Ranchen hören dee. 1939 geev sück de Stamm en Satzung. Dornah ist o de Liddmaatschap en Andeel vun mindst 50 % Shoshone-Bloot erforderlich. 2014 harr de Stamm 186 Liddmaaten, vun de 114 in de Reservatschoon leven deen.

De Ländereien vun den Stamm wurrn dör den Upper Reese River as ok vun ümliggend, nich to dat Stammesland hörend Farmen mit Water versörgt.

## Weblinks
*Website des Yomba Shoshone Tribe 
*Nevada Indian Commission, Tribal Directory 

## Enkeld Nahwiesen


## Kiek ok
* List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent
Boris Tschatalbaschew

** Nikolow Tschatalbaschew** (; * 30. Januar 1974 in Plewen) is en bulgarsch Schachspeler. Siet 2018 speelt he för Däänmark. 

He weer veermal bulgarsch Landsmeester (1991, 1998, 2007, 2010). För Bulgarien hett he bi dree Schacholympiaden deelnommen: 1996, 1998 un 2004. Buterdem hett he tweemal för Bulgarien bi de europääschen Manndschapsmeesterschapen deelnommen (2003 un 2007). 

Däänsch Mannschapsmeester wurr he mit dat Team *Team Xtracon Køge* in den Saisons 2018/19 un 2019/20. 

Sien hööchste Elo-Tall weer bitlang 2613, de he in’n Juli 2010 recken dee. 1995 wurr he vun de FIDE to’n Internatschonalen Meester nöömt. Den Grootmeestertitel kreeg he 1997.

## Weblinks

* FIDE-Koort
* Lütt Biografie und Partien bi chessgames.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Slip (Maateenheit)

**Slip** weer ’n engelske Maßeenheit för Liendrag. 
De Eenheit is so good as vergeten un warrt nich mehr bruukt.

Een Slip gung op 1800 Yard ut.
Philipp Raulfs

**Philipp Raulfs** (* 25. April 1991 in Gifhorn) is en düütsch Politiker (SPD). He is siet 2025 Landraat vun den Landkreis Gifhorn. Tovör weer he van 2017 bit 2025 Afordneter vun den Landdag Neddersassen.

## Leven
An den Realschoolafsluss 2007 hett Philipp Raulfs en Utbillen to’n Mechatroniker anslooten. Nah dat Fackabitur 2012 studeer he in’n dualen Studium Konstruktschoonstechnik an de Hochschool Hannover. 2016 hett he en  Maschinenbaustudium an de Leibniz Universität Hannover upnommen, dat he 2019 mit den Master of Science afslooten hett.

## Politik
Raulfs weer van 2011 bit 2025 Liddmaat in den Raat vun de Gemeend Hillerse. Dor weer he van 2011 bit 2021 Vörsitter vun de SPD-Fraktschoon, van 2021 bit 2025 weer he ehrenamtlicher Börgermeester vun de Gemeend Hillerse. Den Samtgemeenderaat Meinersen hörr he van 2016 bit 2023 an.

Bi de Landdagswahl in Neddersassen 2017 kreeg he en Direktmandat in den Landdagswahlkreis Gifhorn-Süüd. Bi de Landdagswahl in Neddersassen 2022 kunn he dat Direktmandat verteidigen. Sien Landdagsmandat hett he an*n 18. November 2025 in’t Vörfeld vun sien Amtsanträe as Landraat daalleggt. För hüm is  Andrea Kötter in den Landdag nahrückt.

Nah den Dood vun den Gifhorner Landraat Tobias Heilmann hett Raulfs bekanntgeven, as sien Nahfolger to kandideeren. An‘n 26. Oktober 2025 wurr he mit 53,6 Perzent vun de Stimmen to’n Landraat wählt. Sien Amt hett he an’n 24. November 2025 antreeden.

Siet 2019 is he Vörsitter vun de SPD in‘n Landkreis Gifhorn.

## Weblinks

* Persönlich Website
* Philipp Raulfs bi de SPD Niedersachsen

## Enkeld Nahwiesen
Krasnodar

**Krasnodar** () is de gröttste Stadt vun Süüdrussland. Se liggt an de Stroom Kuban, nich wiet vun de Swarte See un de Asowsche See. In de Stadt wahnt üm un bi 1,2 Millionen Minschen. De Stadt is 1793 grünnt worrn un heet toeerst **Jekaterinodar** (). Hüüt is dat en wichtige Industrie-, Hannels- un Kulturzentrum vun dat Land. Se warrt faken de Hööftstadt vun Süüdrussland nöömt.

## Demografie
Krasnodar is een vun de Städer in Russland, de an'n fixesten wasst. De Tall vun de Inwahners hett sik siet 2003 meist verdubbelt un liggt nu bi so wat 1,2 Millionen Minschen binnen de Stadtgrenzen. Düt starke Wasdom kümmt nich so dull vun de Geboorten, man mehr, wiel de Lüüd ut anner Regionen vun Russland dorhen treckt. Se kaamt na Krasnodar, üm dor en warmere Klima to hebben un betere Arbeid to finnen.

## Bekannt Lüüd ut diesse Stadt
* Sergey Tiviakov (*1973), nedderlannsch Schachspeler.

## Billergalerie

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Sport
* FK Kuban Krasnodar

## Borns


## Weblenken

*
Omar Yaghi

**Omar Mwannes Yaghi** (* 9. Februar 1965 in Amman, Jordanien) is en US-amerikaansch-palästinensisch-jordaansch Chemiker un Perfesser an de University of California, Berkeley. 2025 kreeg gemeensam mit Susumu Kitagawa un Richard Robson den Nobelpries för Chemie för de Entwicklung vun metallorganischer Gerüstverbindungen.

## Leven
Yaghi stammt ut en palästinensisch Flüchtlingsfamilie. He is in en groot Familie mit begrenztem Togang to Water un ahn Strom upwussen. Mit 15 Jahren truck he in de USA. He hett an de University at Albany, The State University of New York studeert, wo he 1984 sien Bachelor kreeg. Sien Doktertitel kreeg he 1990 an de University of Illinois. Ansluutend weer he för dree Johr  as NSF-Fellow in Harvard. Dornah is he an de Arizona State University gahn, bevör he 1999 an de University of Michigan as *Robert W. Parry Collegiate Professor* wesseln dee. Vun Januar 2006 bit 2012 weer he an de University of California, Los Angeles tätig.

Yaghi forscht an Metal Organic Frameworks un anner Gerüsten, de Waterstoff oder Kohlendioxid spiekern un wenn nödig weer afgeven können.

## Ehrungen
2007 kreeg he den Newcomb Cleveland Prize vun de AAAS för de best wetenschaplich Arbeit un för butergewöhnlich Leistungen in de Wetenschap. Ebenfalls 2007 wurr he mit de Materials Research Society Medal uttekent. 2010 kreeg he den Centenary Prize vun de Royal Society of Chemistry. 2015 wurr he mit den König-Faisal-Pries in de Kategorie Wetenschap un 2017 mit den Albert Einstein World Award of Science un den BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award uttekent. 2018 kreeg he den Wolf-Pries för Chemie, för 2019 wurr hüm de Gregori-Aminoff-Pries tospraken. Ok in dat Johr 2019 wurr Yaghi in de National Academy of Sciences wählt, 2022 in de American Academy of Arts and Sciences. 2020 kreeg ge de August-Wilhelm-von-Hofmann-Denkmünt. In dat glieker Johr wurr Omar Yaghi as Liddmaat vun de Sektschoon Chemie in de Nationale Akademie der Wissenschaften Leopoldina upnommen. 2023 wurr hüm de Wilhelm-Exner-Medaille verleeht. 2024 wurr he mit den Tang Prize in de Kategorie „Nahhollend Entwicklung“ uttekent un ebenfalls 2024 mit den Balzan-Pries för sien Bidrääg to „Nanoporöse Materialien för Umweltanwendungen“. För 2025 kreeg Yaghi den Von Hippel Award tospraken. Mit Susumu Kitagawa un Richard Robson kreeg he 2025 den Nobelpries för Chemie für die Entwicklung metallorganischer Gerüstverbindungen.

## Wat he herutbrocht hett (Utwahl)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblinks

* Liddmaatsindrag vun  Omar Yaghi bi de Nationalen Akademie der Wissenschaften Leopoldina
* Website vun dat Yaghi Laboratory
* 

## Enkeld Nahwiesen
Susumu Kitagawa

**Susumu Kitagawa** (japaansch , *Kitagawa Susumu*; * 4. Juli 1951 in Kyōto) is en japaansch Chemiker. He gellt as internatschonal führend Experte för metall-organische Gerüste (MOF). 2025 kreeg he gemeensam mit Richard Robson un Omar Yaghi den Nobelpries för Chemie för de Entwicklung vun metallorganische Gerüstverbindungen.

Kitagawa wurr 1979 an de Universität Kyōto promoveert. Dornah weer he Assistant Professor, af 1983 Lecturer un 1988 Associate Professor an de Kinki-Universität. 1992 wurr he Perfesser för Anorganische Chemie an de Tokyo Metropolitan University un 1998 Perfesser för Inorganische Funktschonale Chemie an de Universität Kyoto. Siet 2007 is he dor stellvertredend Direkter vun dat Institute for Integrated Cell-Material Sciences.

Sien Fachrebeet is Komplexchemie, speziell polymere Komplexstrukturen un MOFs, wat he as *Chemie im Koordinations-Raum* betekent.

1986/87 weer he Gastwetenschapler an de Texas A&M University (F. A. Cotton Laboratory) un 1996 Gastperfesser an de City University of New York.

He kreeg 2008 den Humboldt-Forschungspries (un weer dormit an de Ruhr-Universität Baukem), 2009 den Chemical Society of Japan Award un 2003 den Pries vun de Chemical Society of Japan (CSJ) för Kreative Arbeit. 2010 hörr he to  den Thomson Reuters Citation Laureates. 2011 kreeg he de Medaille mit Purpurnem Band un wurr Liddmaat vun den Wetenschapsraat (Science Council) vun Japan. 2018 wurr he Ehrendokter vun den Technische Universität München. 2023 wurr Kitagawa to’n utwärtig Liddmaat vun de Royal Society wählt.

## Wat he herutbrocht hett  (Utwahl)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Weblinks

*Levensloop, PDF

## Enkeld Nahwiesen
Mizrachim

De **Mizrachim** (hebrääsch מזרחים, hoochdüütsch ok Misrachim oder Misrachen, översett "Orientaalschen") sünd Juden, de tomehrst ut araabschsprakigen Lännern, aver ok to'n Bispeel ut'n Iran stammt.

Mehrstendeels leevt se vundaag in Israel, wo se rund dat Halve vun de juudschen Bewahners utmaken. Se hebbt groten Infloot op de israeelsche Köök un Popmusik, man intwüschen ok op de Politik.

Vun ehren religiösen Traditschonen her warrt se to de Sephardim dortotellt. Man dorvun 'ne Utnahm sünd de Juden ut'n Jemen, de sik vun de Sephardim nich groot hebbt besnacken laten. De jemenietsche Utspraak vun'e hebrääsche Spraak gellt ok as besünners oorsprünglich.