open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Memory Alpha

**Memory Alpha** (faken in korte Form: **MA**) is en Datenbank in de Form vun en Websteed, de Weten to dat Thema Star Trek praat stellt.

Nöömt is de Datenbank na dat kulturell Archiv vun de *Vereenigte Föderatschoon vun de Planeten* ut dat Star Trek-Universum. Memory Alpha funkschoneert na dat Wiki-Prinzip, dat heet, de Sieten vun de Datenbank künnt vun elk Besöker wieterschreven oder ännert warrn. Anfungen hett dat Projekt in’n November 2003, as dat vun Hary Doddema un Dan Carlson in’t Leven ropen weer. Vundaag gifft dat Memory Alpha in de Spraken Engelsch, Düütsch, Nedderlännsch, Sweedsch, Franzöösch, Poolsch, Esperanto, Spaansch, Tschech’sch, Russ’sch, Portugeesch (Brasilien), Serbisch, Chinees’sch, Japaansch, Bulgaarsch un Italieensch. Bito gifft dat ok noch en engelschsprakige Faten ut de Sicht vun en Spegeluniversum

## Inholt
Mit över 29.000 Artikels (Stand vun’n Januar 2009) tellt de engelsche Faten vun Memory Alpha mit to de gröttsten bekannten Wikis (kiek ok: http://www.usemod.com/cgi-bin/mb.pl?BiggestWiki). De düütsche Memory Alpha Faten hett aver ok al mehr as 13.000 Artikels un is dormit de tweetgröttste Spraakversion.

Memory Alpha ünnerscheedt nipp un nau twüschen „kanoonsch“ Weten över dat Star Trek-universum. Dat heet över Informatschonen, de Bestanddeel sünd vun de vun Paramount Pictures produzeerten Feernsehregen und Speelfilmen sünd, un to’n Bispeel in de Literatur vörkamende „inoffizielle“ Inholten. Dat Projekt sammelt Artikels över utdachte Personen, Öörd, Kriegen, Kämp, Technologien, Leevwesen usw. Bito gifft dat Tosamenfaten vun de Folgen vun de Feernsehregen un Filmen, as ok Informatschonen över de Schauspelers un de Filmkrus.

## Lizenz
De Inholten vun Memory Alpha staht ünner de Creative Commons-Lizenz„CC-BY-NC“, de den wieteren Bruuk blots för nich-kommerziell Anwennen verlööft ünner Angaav vun de Mitarbeiters. Disse Lizenz is nich tosamen to bruken mit de in’t Wikipedia-Ümfeld verbreedte GNU-Lizenz för fre’e Dokumentatschoon. Ofschoonst dat Projekt vun de Oort un Wies teemlich gliek is to de Wikipeida-Nakieksels un mit MediaWiki ok de glieke Software bruukt, drööft de Inholten twüschen de Projekten dorüm nich eenfach uttuuscht warrn.

Memory Alpha verwennt vele Biller vun’n Kieker un ok echte Fotos (to’n Bispeel vun de Schauspelers – wobi de düütsche Faten kuum son Biller bruukt). Die Bedrievers beroopt sik dorbi op de ünner den Begreep „fair use“ tohopenfaten Schrankenregeln vun’t US-amerikaansche Oorheverrecht.

## Hosting
Siet Februar 2005 warrt dat Hosting vun de Servers vun de Firma Wikia toweeg bröcht, de vun den Wikipedia-Grünner Jimmy Wales start worrn is.

## Websteed
* Memory Alpha
Cheemsch Struktur

De **Cheemsch Struktur** beschrifft, woans en eenheitlichen cheemschen Stoff op sien molekular Even opboot is. Bi orgaansch Stoffen heet dat ok Konformatschoon. Üm de Struktur vun en Stoff to verkloren, warrt en Cheemsch Formel bruukt, wobi dat en Koppel verscheden Oorden vun Formel gifft, de ünerscheedlich veel Weten över de Struktur wietergeven doot. Dat Bild verkloort dat an’n Bispeel vun’t Benzol-Molekül.

## Cheemsch Formeln

* Proportschoonsformel: De sett sik tosamen ut de Atomtekens vun de bedeeligten cheemschen Elementen un lütte, deep stellte Tallen (*Indizes*, Etl.: Index). Disse Dorstellen gifft blots an, wovun Proportschoon de Elementen in de cheemsch Verbinnen hebbt. Bruukt warrt dorbi normalerwies ganze Tallen. För’t Bispeel Benzol is de Proportschoonsformel C1H1.

* Summenformel: Disse Formel gifft de naue Tall vun de Atomen an, de dat Molekül vun en sünneren Stoff billn doot. Mitünner warrt de Formeln vun Solten ok as Summenformeln ansehn, wat aver verkehrt is, wieldat Proportschoonsformeln sünd. Solten billt neemlich keen Molekülen ut, vun de man de Atomen tellen künn. Benzol hett to’n Bispeel de Summenformel C6H6.

* Strukturformel: Tosätzlich to de Tall vun de enkelten Atomen in en Molekül, seggt de Strukturformel ok noch, woans to Atomen blangenenanner staht, un welk Atome mit welk annert Atom verbunnen is. Bito warrt een wies, wat vun Oort vun Binnen vörliggt, un mitünner warrt sogor de Binnenläng un de Binnenwinkel angeven. För Benzol sünd Bispeelen in dat Bild dorstellt. De Bookstaven in de Strukturformel staht för de enkelten Atomen. Bi grote un komplexe Molekülen warrt faken ok funkschonelle Gruppen oder Delen vun’t Molekül, de för en sünnere cheemsch Egenschap nich wichtig sünd, vereenfacht dorstellt oder mit Bookstaven afkört, de nich mit Atomteken verwesselt warrn künnt. En Streek in en Strukturformel steiht för en Elektronenpoor, dat as en Elektronenwulk oder Orbital vörliggt. Disse Orbitalen künnt de cheemsch Binnen twüschen twee Atomen utmaken, man se künnt ok as free Elektronenpoor dorwesen. Parallel markeerte Streken wiest en Mehrfachbinnen twüschen de Atomen ut.

Ünner en cheemsch Struktur kann butendem ok verstahn warrn, woans de Atomen in’n Ruum verdeelt sünd, dat heet, woans de dreedimensionale Struktur vun dat Molekül utsütt. Dat warrt een to’n Bispeel dör en Röntgenstrukturanalys wies.

Na de Regeln vun de cheemschen Nomenklatur staht faken ok Informatschonen över de cheemschen Struktur in’n Naam vun den enkelten cheemschen Stoff.

### Wietere Formeloorden
* Konstitutschoonsformel
* Lewis-Formel, de all Elektronen dorstellt.
* Haworth-Projekschoon
* Fischer-Projekschoon
* Newman-Projekschoon
* Strukturkoods as INCHI, SMILES, WLN

## Websteed
* De cheemsch Tekenspraak (hdt.)
Klucken

**Klucken** (poolsch *Kluki*, kaschuubsch *Klëczi*) is en Dörp mit bi 90 Inwahners in de Gemeen Smolschin, Kresi Stolp, Woiwodschop Pommern in Polen.

Klucken weer de letzte Oort, woneem noch de Slowinzen ehr ole Spraak Slowinzisch in Bruuk wesen is. De letzten Snackers sünd na 1945 doodbleven. Dorvun is de Oort siet 1963 ok Museumsdörp (Slowinzisch Dörpmuseum) un Deel vun’n Slowinzischen Natschonalpark.

En Deel vun de blangen de nablevenen Slowinzen rein düütschen Inwahners is na’n Tweten Weltkrieg vun Polen verdreven worrn. Welk vun de annern, de sik op slowinzische Herkumst beropen kunnen, dröffen blieven. Veel sünd aver later noch wegtrocken. Hüüt is dat Dörp meist rein poolsch.

## Inwahnertall

## Spraak

Volksspraak weer vun öllers her Slowinzisch. In de Tiet vör 1945 hett dat pommersche Plattdüütsch as Volksspraak jümmer mehr Foot faat. Schriftspraak weer för Slowinzen un Plattdüütsche jümmer Hoochdüütsch. Na 1945 sünd veel vun de Düütschen verdreven worrn.  Hoochdüütsch harr nu kenen Platz mehr, Schriftspraak un Ümgangsspraak för de nee totrockenen Lüüd weer denn Poolsch. Slowinzisch is na 1945 utstorven un ok Plattdüütsch warrt nich mehr snackt, nadem de olen Dörpslüüd doodbleven oder wegtrocken sünd. Hüüt is dat Dörp kumplett poolsch.
Waitangi (Northland)

**Waitangi** is en Oortsdeel vun de niegseelannschen Stadt Paihia
un liggt in de Region Northland in de Neegde vun de Bay of Islands.
Waitangi un Paihia hebbt tosamen 7250 Inwahners. De mehrsten Lüüd leevt vun den Tourismus, blots en poor köönt noch vun Fischfang un Bootbo leven.

In Waitangi hebbt hebbt Vertreders vun de britsche Kroon un Anföhrers vun de Maori an'n 6. Februor 1840 tosamen den Verdrag vun Waitangi ratifizeert. För de Zeremonie harrn se en provisoorsch Telt op dat Grundstück vun James Busby sien Huus opstellt. Dör dissen Verdrag wurr Niegseeland offiziell en britsche Kolonie un so gellt disse Verdrag as dat Grünnungsdokment vun dat moderne Niegseeland. De 6. Februor is as Waitangi Day Natschonalfierdag worrn.

## Weblenken
* Waitangi.net.nz Informatschonen över Waitangi (ingelsch)
Hans Tangermann

**Hans Tangermann** weer en plattdüütschen Navigatschoonsmeester un Lehrbookschriever. Tangermann weer Navigatschoons-, Schriev- un Rekenmeester in Hamborg un hett 1655 en Book över de Seefohrt schreven: *Wechwyser tho de Kunst der Seevaert*. Ofschoonst to de Tiet dat Hoochdüütsche sik al so temlich as Schriftspraak dörsett harr, weer sien Wegwieser op Plattdüütsch schreven, vunwegen dat *ünder den Seefahrende de Neddersassische Sprake gemeener ys*.

## Warken

* *Wechwyser tho de Kunst der Seevaert.* Michael Pfeiffer, Hamborg 1655
Emil Theil

**Emil Theil** (* 23. Juli 1892 in Leipzig, † 27. Dezember 1968 in Bremen) weer en Politiker un Senator in Bremen.

## Leven
Na siene Schooltiet hett Theil eerst mol Iesendreiher lehrt. Al as Lehrling hett he sik de sozialistische Bewegen anslaten. Vun 1911 bit 1913 weer he Schriftleiter in Kiel. Na den Eersten Weltkrieg is he Stadtverordenten in Kiel wurrn. 1920 keem he as Geschäftsföhrer vun den Metallarbeiderverband na Bremen. Vun 1921 bit 1933 weer he för de SPD in de Bremer Börgerschup, vun 1922 af an as Vörsitter vun de SPD-Fraktschoon. Bavenhen weer he vun 1927 bit 1933 ok noch Vörsitter vun de Konsumgenotenschup „Vorwärts“ (Vörut) in Bremen. 

In de Tiet vun den Natschonalsozialismus hett he eerst mol keen Arbeit harrt. De Nazis sünd achter em herween un hefft em för 3 1/2 Johr achter Trallen un in dat KZ bröcht. Toeerst seet he in Bremen in dat KZ Mißler in de vörmoligen Mißlerhallen. Denn hett dat en Prozess geven un 1935 keem he denn  för twee Johr in de KZs Sachsenhausen un Dachau. Na den Anslag vun'n 20. Juli 1944 keem he noch mol in't Kaschott. Twuschendör hett he bit 1944 bi de AG Werser arbeit. 

Na den Tweeten Weltkrieg hett Emil Theil as lesten Vörsitter vun de SPD-Fraktschoon verklaart, de SPD möss bi en tokünftige Regeern in Bremen mit bi ween. Dat duer bloß en poor Weken, denn is mit de Amerikaners snackt wurrn un an'n 6. Juni 1945 hett de Militärregeern den Bremer Senat insett. Emil Theil is to'n Senator för dat Bowesen maakt wurrn. Dat bleev he bit 1955. Folgen dö em in düt Amt Senator Alfred Balcke. Theil weer dor för tostännig, dat de Stadt Bremen na'n Krieg wedder upboot wurrn is. Vun 1955 bit 1967 weer he denn wedder Liddmaat vun de Bremer Börgerschup. As de Bremerhobener Afordenten in Bundsdag, Philipp Wehr 1960 storven weer, hett he an siene Steed bit 1961 in Bundsdag seten. Bavenhen weer he bi en ganze Reeg vun Sellschoppen un Organisatschonen mit bi, de sik för dat Mit'nanner insetten döen. 

De *Senator-Theil-Straat* in Habenhusen in'n Bremer Stadtdeel Övervieland hett sien Naam kregen.  

## Kiek ok bi
*Bremer Senat
* 1945-1945: Senat Vagts, 1945-1946: Senat Kaisen I, 1946-1948: Senat Kaisen II, 1948-1951: Senat Kaisen III, 1951-1955: Senat Kaisen IV,

## Literatur
*Herbert Schwarzwälder: Das Große Bremen-Lexikon, Edition Temmen, Bremen 2003, ISBN 3-86108-693-X
*http://www.chronik-horn-lehe.de/Personen/Theil/emil_theil.htm
Ingrid Marie

De **Ingrid Marie** is en Sort vun den Huusappel (*Malus domestica*), de to de traditschonellen Appelsorten vun’t Oolland tellt.

De Sort Ingrid Marie is üm 1910 rüm as en Tofallssamling op dat Land vun de Goornschool Flemløse op dat Eiland Fünen, Däänmark, togen worrn. Wat de Öllernsorten sünd, is nich bekannt, man de Cox Orange warrt as een dorvun annahmen. De Ingrid-Marie hett en faste Schaal, wovun sik de Klöör bit in’t butenste Fruchtfleesch dörsetten kann. Dat maakt en Verwandschap mit de Renettensorten wohrschienlich.

An’n besten kann de Appelsort an Steden anplant warrn, de nich to warm sünd un ’n beten wat fuchtiger.

De sööt-sure Smack vun de Ingrid Marie lett ’n beten as de Cox Orange an, wobi de Boom aver düütlich mehr Büüt afgifft un ok mehr Wedderstand wiesen deit as de Cox Orange. Man, vundaag warrt de Ingrid Marie jümmer mehr vun smackhaftere un büütriekere Sorten verdrängt.

## Kiek ok
* List vun de Appelsorten
Ploog

De **Ploog**, ook **Plaug**, hier un daar ook **Pluug**, is en Reedschop, wat in de Bueree bruukt warrt. De Buern kleit dormit den Bodden üm, dormit de schön locker is un ne’e Nehrstoffen för de Planten no baven kaamt. De Ploog ward ok bruukt, üm de olen Planten ünner de Eer to bringen. In de olle Tiet hefft de Buurn een, twee oder dree Peer vör den Ploog spannt, achter den Ploog güng een Knecht, de jümmer för de Richtung sorgen dää. Hüttaudaags warrt de Ploog fast achter’n Trecker hangt. Dat gifft vele verschedene Oorden vun disse Maschinen in de Landweertschap. Jenadem wie groot de Trecker is gifft dat ünnerscheedlich vele Ploogschoren un ok welk to’n dreihn.

## Weblinks

## Nawiese
Kerstin Sanders-Dornseif

**Kerstin Sanders-Dornseif** (* 17. Juni 1943 in Swerin) is en düütsch Synchroonsnackerin un Theaterschauspelerin.

Se is de düütsche Faststimm vun Susan Sarandon, Barbara Hershey un Dianne Wiest un hett ok mehrfack Glenn Close spraken. Aver ok Claudia Cardinale, Faye Dunaway, Lily Tomlin oder Catherine Deneuve hett se hör Stimm leht.

Sanders-Dornseif, de Midden vun de 80er Johren ut de DDR in de Bundsrepubliek översiedelt is, hett an’t Theater in de Musicals *[[Cabaret]]* un *[[My Fair Lady]]* speelt. 1977 harr se noch en Gastuptreden in de Feernsehreeg *Polizeiruf 110*.  

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken un Born
Becquerel (Eenheit)

**Becquerel** [bɛkə'rɛl], Afk.: **Bq**, is de afledd SI-Eenheit vun de Radioaktivität.

Dat Formelteken för de Radioaktivität is A. De Eenheit is nöömt na den franzööschen Physiker Antoine Henri Becquerel, de 1903 tosamen mit Marie Curie den Nobelpries för Physik kregen hett för’t Opdecken vun de Radioaktivität. Dat Becquerel is en Maat för de Aktivität sülvst un gifft de Tall vun Atomen an, de in een Sekunn verfallt:

: 1&nbsp;Bq = 1 s-1

De Eenheit Becquerel is in’t SI-System an de Steed vun en öllere Eenheit för de Radioaktivität sett worrn. Fröher weer dorför dat *[[Curie (Eenheit)|Curie]]* (Ci) bruukt. De beiden Eenheiten künnt as folgt inenanner ümrekent warrn:

: 1&nbsp;Ci = 3,7 · 1010&nbsp;Bq

Ut de meten Aktivität kann över den Dosiskonverschoonsfakter de Äquivalentdosis afschätzt warrn.

## Ünnerscheed to dat Hertz
Jüst as dat Becquerel is ok de physikaalsch Eenheit Hertz (Hz) in SI-Eenheiten dat glieke as 1/s. Man, dat Hertz warr normalerwies blots för perioodsch Vörgäng bruukt, also üm konstante Afstännen twüschen twee Begeevnissen to meten. Dorgegen is dat Becquerel jümmer de Middelweert vun en stochastische Grött över de Tiet. Wenn de Weert groot noog warrt, kann de aver – as dat in de Praxis bi de Technik to’n Meten maakt warrt – as unendlich annahmen. Denn kann een de tofälligen Swalken na dat Gesett vun de groten Tallen ünnern’n Disch kehren.

## Kiek ok
* Stat&nbsp;– Ole Eenheit för de Radioaktivität, de nich in’t SI-System passt 
* Curie&nbsp;– Ole Eenheit för Radioaktivität
Frenulum

Dat Woort **Frenulum** (lat. „Bandken“) is en Begreep ut de Anatomie un betekent en Falt vun de Sliemhuut, wat an mehrere Steden in’n Lief vörkamt:

* in’n Mund ünner de Tung (*Frenulum linguae*), kiek bi Kekelreem.
* in’n Mund an de Binnensiet vun de Böver- un de Ünnerlipp (*Frenulum labii superioris* bzw. *inferioris)*), kiek bi Lippenband.
* an’n Pint twüschen Ekel un Vörhuut (*Frenulum praeputii*), kiek bi Vörhuut.
* an de Klitoris twüschen Ekel un Vörhuut (*Frenulum clitoridis*), kiek bi Klitoris.
* an’n Övergang vun’n Ileum (letzt Afsnitt vun’n Dünndarm) na’n Caecum (Blinddarm), dat as *Frenulum valvae ileocaecalis* betekent warrt.
Stemmen

**Stemmen** betekent

* en Vörgang bi’t Gewichtböhren,
* Stemmen, in’t Bowesen en Vörgang to’n Wegmaken vun fast Material,
* Stemmen, Gemeen in’n Landkreis Rodenborg (Wümm), Neddersassen,
* Stemmen, Oort in de Stadt Baschehusen in de Region Hannober, Neddersassen,
* Stemmen, Oort in de Gemeen Hespe in’n Landkreis Schaumborg, Neddersassen,
* Stemmen, Oort in de Gemeen Kerklinneln in’n Landkreis Veern, Neddersassen,
* Stemmen, Oort in de Gemeen Kalledaal in’n Kreis Lippe, Noordrhien-Westfalen.
Alfred Balcke

**Alfred Balcke** (* 23. April 1894 in Bremen; † 14. März 1972) weer en düütschen Politiker un Senator in Bremen.

## Leven
Balcke hett den Beroop vun en Bankbeamten lehrt un utöövt. He weer Liddmaat vun de SPD un is 1946 in de Bremer Börgerschup wählt wurrn. Dor bleev he bit 1955. Denn hett Willem Kaisen em in'n Bremer Senat beropen. Dor folg he Emil Theil as Bosenator na. In sien Tiet hett sik en groten un wichtigen Deel vun den Wedderupbo vun Bremen na den Tweeten Weltkrieg afspeelt. He sorg dor mit för, dat besunners Wohnungen boot wurrn sünd un stünn dor för in, dat de Soziale Wahnungsbo för Lüde mit wenig Geld bedreven wurrn is. Bremen is dormols in Düütschland as „Hööftstadt vun den Sozialen Wahnungsbo“ ankeken wurrn. De Upbo vun den Oortsdeel Walle is feerdig stellt wurrn un in de Vahr sünd de Gaarnstadt Vahr un de Nee Vahr boot wurrn. Dat weern dormols in ganz Europa de gröttsten Wahnungsboprojekten. 

1963 hett denn Willem Blase dat Amt vun den Bosenator övernahmen. De Senator-Blacke-Straat in Habenhusen in'n Stadtdeel Övervieland driggt sien Naam.

## Kiek ok bi
* Bremer Senat
* Bremer Börgerschup
* Senat Kaisen V (1955-1959)
* Senat Kaisen VI (1959-1963)

## Literatur
* Handbuch der Bremischen Bürgerschaft
Europeada

**Europeada** is en Footballturnier, dat vun’n 31. Mai bet 7. Juni 2008 (jüst vör de Europameesterschop 2008 in Öösterriek un de Swiez) bi de Rätoromanen in Surselva in de Swiez lopen is. Wunnen hebbt dat Turnier de Süüdtirolers. Inlaadt to dat Turnier weren natschonale Minnerheiten in Europa. Organiseert hett dat de Föderale Union vun de Europääschen Natschonalitäten un Lia Rumantscha tohoop mit de Tourismus-Organisatschoon Sedrun-Disentis-Tourismus.

Dat Turnier leep na de FIFA-Regeln, aver de Spelen legen wat enger tohoop as normalerwies, dat dat Turnier ok in een Week toeen bröcht warrn kunn. Tolaten weren ok Spelers vun de A- un B-Junioren un Froonslüüd.

Speelt worrn is in de Öörd Sedrun, Disentis/Mustér, Trun, Danis-Cavanasa, Ilanz, Schluein, Laax un Vella in’n Bezirk Surselva un in Trin un Domat/Ems (Bezirk Imboden) un Chur (Bezirk Plessur).

## Afloop

20 Mannschoppen schullen bi de Europeada 2008 spelen. De Gruppen sünd an’n 13. Februar 2008 in Zürich utloost worrn:

Na de Gruppenspelen schullen de fief Eersten un de dree besten Tweten ut de Gruppen in dat Veerdelfinaal kamen.

Nadem de Slowenen in Italien, de Lemken in Mazedonien un de Aromunen in Mazedonien ehr Teams trüchtagen harrn, sünd de Gruppen B un C tohoopleggt worrn un ut all Gruppen sünd de eersten un tweten in’t Veerdelfinaal kamen.

Denn leep dat na dat K.O.-System. Dat Finaal weer an’n 7. Juni in Chur.

### Grupp A

* För de Walisers weer de Clwb Cymric dorbi, bi den blot Spelers speelt, de ok Waliesch snackt.

### Grupp B/C

* Dat Team vun de Katalanen keem ut Girona.
* För de Dänen in Düütschland hett en Utwahl vun de Däänschen Jungdomsverenen in Süüdsleswig deelnahmen.
* För de Karatschaiers speel dat Team Elbrusoid.
* För de Süüdtirolers weren Düütsche un Ladiners vun de Verenen vun Obermais, St. Pauls, St. Georgen un Stegen ut de 6. italieensche Liga un dree Profis ut de 4. italieensche Liga dorbi.

:¹ Dat ok de Katalanen dree Spelen hebbt, müssen de Rätoromanen ut Grupp A as drüdden Gegner uthelpen. För de Rätoromanen is dat Speel nich tellt worrn.
:² De Dänen hebbt en Fair-Play-Bonus kregen un staht dorvun vör de Aromunen.

### Grupp D

* För de Düütschen in Däänmark hett en Utwahl vun’n Düütschen Jugendverband för Noordsleswig speelt.
* Dat Team vun de Noordfresen hett de Friisk Foriining tohoopstellt. För de Noordfresen hebbt blot Froonslüüd speelt.

### Grupp E

* De Spelers vun de Zimbern kemen all ut dat lütte Dörp Lusern.
* De Okzitaniers sünd mit jemehr Natschonalmannschop antreden, de al fakener Lännerspelen speelt hett.

### Veerdelfinaal

### Halvfinaal

### Speel üm Platz 3

### Finaal

## Weblenken

* Websteed vun de Europeada 2008 (engelsch, hoochdüütsch, romantsch)
Das Jesus Video

**Das Jesus Video** betekent

* *[[Das Jesus Video (Roman)|Das Jesus Video]]*, Roman vun Andreas Eschbach,
* *[[Das Jesus Video (Film)|Das Jesus Video]]*, Film to dat Book ut dat Johr 2002.
Das Jesus Video (Roman)

**Das Jesus Video** is en Science-Fiction-Roman von Andreas Eschbach ut dat Johr 1998.
Eschenbach hett 1999 för „Jesus Video“ to’n veerten Mal den Düütschen Science-Fiction-Pries wunnen.

## Inholl
De amerikaansche College-Student Stephen Foxx finnt bi en archäoloogschen Utgraven in Israel de Överresten vun en Mann, de vör 2000 Johren dood bleven is. En lütten Stoffbüdel blangen dat Skelett is en Radel: in em liggt de Bruuksanwiesen för en Videokamera vun Sony, de aber erst dree Johr later op den Markt kamen schall. För de Wetenschoplers heet dat: Mag ween, de Dode is en Tietreisenden ut de Tokunft, de Jesus Christus filmt hett.

De Medienstar un Geldgever vun’t Projekt, John Kaun, maakt sik op de Söök na de Kamera, de an en gehemen Oort versteken ween schall. Man Stephen Foxx will se sülvst finnen. Ünnerstütt warrt he vun Judith Menez, de ok bi de Utgraven dorbi weer un vun ehr Broder Yehoschua. Ok de Geheemdeenst vun den Vatikan will de Kamera hebben, üm seker to stellen, dat keeneen dat apentlich maakt.

## Utgaven un Verfilmen

* De Schneekluth-Verlag hett dat Book ünner den Titel „Jesus Video“ rutbröcht. De Taschenbookutgaav bi Bastei-Lübbe hett den Naam „Das Jesus Video“.
* Vun Lübbe Audio gifft dat „Das Jesus Video“ as Höörbook, vörlesen vun Matthias Koeberlin.
* ProSieben hett dat Book mit Matthias Koeberlin un Naike Rivelli in de Hööftrullen för 5 Millionen Euro verfilmt. Dorbi hebbt se bannig wat an dat Book verännert.

## Weblenken
* Rezension vun den Roman (hoochdüütsch)
* Een poor vun de Ünnerscheden twischen Book un Film ut de Sicht vun de Filmproduzenten (hoochdüütsch)
Kakuji Watanabe

**Kakuji Watanabe** (; * 4. Juni 1902 in Osaka; † 11. September 1981 in Osaka) weer en japaanschen Perfesser för Germanistik, de ünner annern nedderdüütsche Philologie un besünners Fritz Reuter siene Wark as Swoorpunkt harr.

He weer Perfesser an de Universität Osaka. Ünner annern hett he Fritz Reuter sien *[[Ut mine Festungstid]]* in’t Japaansche översett. 1956 hett he ok för twee Maand Noorddüütschland besöcht.

## Ehren
*1981: Ehrenmaat vun’n Quickborn

## Warken
*  (Fritz Reuter *Ut derFranzosentied* översett in’ Japaansche), Tokio 1939
* *Über Fritz Reuters Dichtungen.* rutgeven vun dat Stadtarchiv Swerin. [översett ut dat Japaansche], Stadtarchiv, Swerin 1960
* *Die Lautlehre der mecklenburgischen Mundart in den Werken Fritz Reuters*. Nara, 1965
*  (Inföhrung in de plattdüütsche Spraak) Tokio 1985, ISBN 9784475014755
* *Akkordeon und Stadt der Fische.* (översett tohoop mit Heinrich Schmidt-Barrien ut dat Japaansche na dat Original vun Hayashi Fumiko)
* *Das Geleitschiff Takasebune.* (översett tohoop mit Heinrich Schmidt-Barrien ut dat Japaansche), Walter-Dorn-Verlag, Bremen 1960

## Weblenken
1695

## Wat passeert is
* De latere britsche Schriever Jonathan Swift warrt to'n Preester ordineert

## Boren
* 29. Dezember: Jean-Baptiste Pater, franzöösch Maler († 1736)

## Storven
* 30. Mai: Pierre Mignard, franzöösch Porträt-Maler (* 1612)
1726

## Wat passeert is
* 24. Dezember: De Stadt Montevideo wurrd vun de Portugiesen grünnd.

### Kunst, Kultur un Bowark
* 26. August: In Dresden warrt de Grundsteen för de Fronskark leggt.
* Jonathan Swift sien beröhmt Book *Gulliver’s Travels* kümmt to’n eersten Mol rut. 1997 is dat ünner den Titel *Gulliver ünnerwegens* ok up Platt to hebben.

## Boren
* 29. Juni: Alexander Filippowitsch Kokorinow, russisch Architekt († 1772)

## Storven
1683

## Wat passeert is
* 3. Mai: De osmaansche Armee kümmt mit 200.000 Man un 300 Kanonen in Belgrad an. Den Winter harr se in Edirne tobröcht. Sultan Mehmet IV. gifft dat Böverst Kummando an sien Grootwesir Kara Mustafa Pascha. Later in Stuhlweißenburg (Székesfehérvár/Ungarn) warrt bekannt geven: Dat schall nu na Wien to gahn
* 7. Juli: Vun den Stroom Raab ut kaamt de tataarschen Vörtruppen mit 40.000 Mann bit na Petronell, wat 40 km in'n Oosten vun Wien liggt. Na düsse Gefechten neiht Kaiser Leopold I. mit siene Familie ut un geiht na Linz. Graaf Ernst Rüdiger von Starhemberg stellt sik an de Spitz vun de Truppen in de Hööftstadt. 
* 14. Juli: De Hööftarmee vun dat Osmaansche Riek langt mit 300.000 Mann in Wien an. Dat gifft knapp 10.000 Mann, de de Stadt verdeffendeern könnt.
* 15. Juli: Wien lehnt de Kapitulatschoon af. Vun nu af an warrt de Stadt to'n tweeten Mol in ehre Geschicht (na 1529) belagert. Eerst later slutt sik de Kaiser mit Polen, Bayern un Sassen tohopen. 
* 15. August: De poolsche König Jan Sobieski geiht mit siene Armee vun Krakau ut los un maakt sik up’n Weg na Wien.
* 12. September: Ünner den poolschen König Jan Sobieski slaht de Bundsgenoten vun den Kaiser de Osmanen bi de Slacht an'n Kahlenberg. Wien is dormit reddt, de Törken mütt aftrecken.
* 25. Dezember: De Osmaansche Sultan Mehmet IV. lett den Böversten Befehlhebber vun de törkschen Truppen vör Wien, den Grootwesir Kara Mustafa Pascha de Luft afkniepen. He meent, de weer dor Schuld an, dat ut dat Innehmen vun Wien nix wurrn is.

## Boren
* 23. Januar: Christoph Graupner, düütsch Komponist († 1760)

## Storven
* 19. März: Thomas Killigrew, engelsch Dramatiker un Theatermanager (* 1612)
* 22. Oktober: Philips Angel (van Middelburg), nedderlannsch Maler (* 1616)
Cyllene (Maand)

**Cyllene** (ok *Jupiter XLVIII*) is en vun de lütten buteren Maanden vun’n Planet Jupiter. De is an’n 8. Februar 2003 opdeckt worrn vun en Koppel US-amerikaansche Astronomen vun de University of Hawaii ünner dat Regeer vun Scott S. Sheppard. Nöömt is de Maand na de mytholoogsch Nymph Kyllene. De vörlöpige Beteken vun den Maand weer toeerst **S/2003 J 13**, an’n 30. März 2005 hett he sien hüütigen offiziellen Naam kregen.

## Ümloopbahn
Cyllene kreist op en Ümloopbahn mit en middleren Afstand vun 24.349.000 km üm den Planeten. Dorför bruukt he üm un bi 737 Daag, 19 Stünnen un 12 Minuuten. De Bahn hett en teemlich grote Exzentrizität vun 0,319 un is üm 149,3&nbsp;° gegen den Äquater vun’n Jupiter kippt. De Bewegen vun den Maand is dormit retrograd, dat heet, dat sik de Maand gegen den de Richt vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn is liek as en poor annere Maandbahnen ok. Disse Maanden warrt dorüm tohopenfaat to de Pasiphae-Grupp, nöömt na den gröttsten Maand ut de Grupp.

## Egenschoppen
De Maand hett en middleren Dörmeter vun jüst mol 2&nbsp;km un tellt dormit to de ganz lütten Maanden. De Böverflach vun Cyllene wiest en Albedo vun blots 0,04 op – dat heet, dat blots 4 % vun dat infallend Licht wedder torüchstrahlt warrt. Dorüm is de Maand ok bannig düster. De Dicht warrt op ruchweg 2,6 g/cm³ schätzt. Dorut warrt vermodt, dat Cyllene vör allen ut Silikat-Steen opboot is. Ok dor is de Maand liek de annern ut de Pasiphae-Grupp.

## Bornen
Anja Meyfarth

**Anja Meyfarth** (* 1968 in Hannover) is ene plattdüütsche Schrieversche.

Meyfarth hett 1995 bi *[[Vertell doch mal]]* mit de Geschicht *Dat Klötern* den tweten Pries kregen. 1999 hett se ehr eerst Book rutbröcht, *Bittersööt*. Se leevt hüüt in Kiel.

## Warken

* *Bittersööt.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1999, ISBN 3-87651-221-2

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

* Film ''positiv'' (plattdüütsch)
Friedrich Wilhelm Albrecht

**Friedrich Wilhelm Albrecht** (* 4. Oktober 1774 in Lindenberg; † 8. Januar 1840 in Beuster) weer en plattdüütschen Schriever.

Albrecht is 1774 in Lindenberg in de Oltmark boren. He besöch de School in Garlä un dat Gymnasium zum Grauen Kloster in Berlin. He hett denn 1795 bet 1797 Theologie in Halle studeert un is Huuslehrer in de Oltmark worrn. Vun 1800  af an weer he Pastoor in Höwisch un vun 1824 af an in Beuster. Dor is he 1840 ok doodbleven. Sien Graffsteen steiht noch bi de Kark vun Beuster.

## Warken

* *Plattdeutsche Gedicht von einem altmärkischen Landmann.* Band 1, Rubach, Meideborg 1817
* *Plattdeutsche Gedicht von einem altmärkischen Landmann.* Band 2, Rubach, Meideborg 1818
* *Plattdeutsche Gedicht von einem altmärkischen Landmann.* Band 3, Rubach, Meideborg 1822

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Gilmar Knaesel

**Gilmar Knaesel** (* 28. August 1956 in Blumenau) is en brasiliaanschen Politiker vun de Brasiliaansche Fortschrittspartei.

Knaesel is in Blumenau boren, aver in Pomerode opwussen. 1991 is he as Afornter in’n Landdag vun Santa Catarina wählt worrn un hett in siene drüdde Amtstied 2001 ok för twee Johr dat Amt as Vörsitter vun’n Landdag övernahmen. Later weer he denn Staatssekretär för Kultur, Tourismus un Sport. 2007 is Knaesel vun sien Amt as Afornter trüchtreden.

Siet 2002 is he ok Ehrenbörger vun de Stadt Ilhota.
List vun de Asteroiden/1501–2000

__NOTOC__
De nafolgend Tabell is en Deel vun de List vun de Asteroiden. De Ziffern bi’n Naam geevt de Folg vun jemehr endgelltig Katalogiseeren an. Se deent togliek as Nummern to’n Identifizeeren un sünd Bestanddeel vun’n Naam vun elk Asteroid.

## Legenn

## Asteroiden vun Nr. 1501 bit 2000
**[[#001|1501-1600]] &nbsp;&nbsp; [[#002|1601-1700]] &nbsp;&nbsp; [[#003|1701-1800]] &nbsp;&nbsp; [[#004|1801-1900]] &nbsp;&nbsp; [[#005|1901-2000]]**

## Kiek ok

* Alphabetische List
* Naams vun Asteroiden un Kometen
Stüerboord

**Stüerboord** betekend, vun dat Heck to’n Boog (in Fohrrichtung) bekeken, de rechte Siet vun en Water, Luft- oder Ruumfohrtüüch.  De anner Siet is de Backboordsiet.

De Utdruck stammt vun de fröhere Positschoon vun en Stüermann up Wikinger-Schippen. Bi de weer dat Ruder an’t Heck up de rechte Siet vun dat Schipp anbrocht.  

De Faarv vun dat Stüerboord-Positschoonslucht vun Water- un Luftfohrtüüch is gröön.  

Wenn en Schipp vun See ut in en Fohrwater infohrt, denn is de Stüerboordsiet vun dat Schipp ok up de Stüerboordsiet vun dat Fohrwater. Disse is je nah Lateralsystem mit gröön (IALA-A) oder root (IALA-B) Tünnen kenntekend, de as Toppteken en spitzen Kegel föhren. Stüerboordtünnen sünd mit ungerad Tallen nummereert.  

De Stüerboordsiet gellt as de "vörnehmere" Siet vun en Schipp, wiels de Kapitän up disse Siet sien Kammer hett. De Kapitän wahnt up disse Siet, domit he de Schippen, de vun Stüerboord kommt, eher sehn deiht –&nbsp;de Schippen up disse Siet moot en Schipp uwieken, wenn beid Maschinenfohrtüüch in de Sinn vun de Kollisionsverhütungsregeln sünd. Ok de Gastlandsflagg in Utlandshoben wurrd dorüm an de Stüerbordsiet hisst. 

## Weblenken
* - Seeteken (hoochdüütsch)
Backboord

**Backboord** betekend, van’t Heck to’n Bug kiekend, de linke Siet vun en Waterfohrtüüch, Luft- oder Ruumfohrtüüch. De anner Siet wurrd mit Stüerboord betekend. 

De Boote vun de Wikinger harrn en Stüerinrichten (en langen Reem mit de Funktschoon vun en Ruder, de gelenkig mit de Bordwand verbunnen weer, de an de rechte Bord, dem Stüerboord, anordnet weer. 

De Faarv vun dat Backboord-Positschoonslucht is bi Water- un Luftfohrtüüch root.

Wenn en Schipp vun See ut in en Fohrwater infohrt, denn is de Backboord-Siet vun dat Schipp ok up de Backboordsiet vun dat Fohrwater. Dat is je nah Lateralsystem mit root (IALA-A) oder gröön (IALA-B) Tünnen kenntekend, de as Toppteken en Zylinder föhren. Backboordtünnen sünd mit geraden Tallen nummereert.
Max Nemitz

**Max Nemitz** (* 10. März 1888; † 1971) weer en plattdüütschen Schriever.

Nemitz is in Damerkow opwussen un dee mit siene Familie in Radensfelde leven un weer dor Schoolmeester. 1945 hebbt em toeerst de Russen un denn de Polen fangennahmen. He müss bet 1949 as Knecht för en Polen arbeiden, de sik op een vun de vörmals düütschen Hööv  dallaten harr. Denn is he ganz ut Pommern verdreven worrn un hett mit siene Familie in Aken leevt un dor 1964 en Book *Vom Lebensweg - Pommersche Lyrik* rutgeven, in dat ok plattdüütsche Gedichten in weren.

## Warken

* *Feldblumen.* Aurora, Dresden 1920
* *Vom Lebensweg - Pommersche Lyrik.* Sülvstverlag, Aken 1964

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

* poor vun Nemitz siene plattdüütschen Gedichten (plattdüütsch)
Allel

En **Allel** (vun’t gr.: αλλήλων, *allélon* „eenanner“, „gegensietig“) is een mögliche Utprägen vun en Gen, dat sik an en sünnere Steed (*Locus*) op en Chromosom finnt.

William Bateson beschreev 1902 in „Mendel’s Principles of Heredity“, dat dat in elk Zell twee ünnerscheedlich Varianten vun de Arvfakters gifft. Dat tweete Element hett he *Allelomorph* nöömt, wat dat greeksche Woort för „Annere“ is, un hett dormit den Begreep Allel prägt.

Allele Genen hebbt lichte Ünnerscheden in de Basensequenz vun de Desoxyribonukleinsüür, so dat dat Gen anners is. En Gen to’n Bispeel, dat för de Klöör vun en Blööt tostännig is, kann in twee verscheden Formen (Allelen) vörkamen un dorför sorgen, dat de Blööt mol root un mol witt is. Man snackt den ok vun dat rode oder vun dat witte Allel. Kann aver ok wesen, dat mehr as blots twee Oorden vun dat Gen vörkamt. Dat bedüüt, dat mehr as twee Allelen an en Gensteed vörkamen künnt. In so en Fall snackt man vun multiple Allelie. Ok Utprägen vun Genen mit Mutatschonen, de villicht en Funkschoonsverlust vun’t Gen utlösen kann, warrt as Allel betekent. Man, disse Allelen kriegt tomeist ’n beten wat annern Naam, dormit man dat vun’t Wildtyyp-Allel ünnerscheden kann.

En Bispeel gifft dat bi de Bloodgruppenegenschoppen: De Allelen för de Bloodgruppen A, B un 0 beschrievt ok verscheden Tostännen vun’t Bloodgruppen-Gen. Man, hierbi sünd de Genen, de för’t Stüern vun de Antigen-Billn verantwoortlich sünd, över mehrere Chromosomen verdeelt.

Wieldat de Minschen en dubbelten Satz vun Chromosomen hebbt, kann elk Minsch op sien diploiden Zellen op de beiden homologen Chromosomen an’t bedrapenen Genoort twee ünnerscheedliche Allelen vun en Gen hebben oder ok twee lieke. Bi den eersten Fall snackt man vun Heterozygotie, de annere Fall warrt Homozygotie nöömt. Dat gellt so ok för all anneren diploiden Leevwesen.

Bi de japaansch Wunnerbloom verhollt sik beid Allelen för de Blöötklöör intermediär. Dorüm kummt dat hier to dree ünnerscheedlich klöörte Blöden. Hett de Plant twee glieke Allelen för de rode Blööt (homozygot Tostand), denn kriggt se en rode Blööt. De annere homozygote Tostand is mit twee witte Allelen, wobi denn en witte Blööt bi rutkummt. Man, wenn twee ünnerscheedliche Allelen tohopenkamt, denn warrt dorut en rosa klöörte Blööt. Dat warrt as intermediären Arvgang betekent.

Faken is aver een vun de Utprägen in de Laag annere Allelen to ünnerdrücken. Man seggt, dat Allel is dominant, wiel dat, wat ünnerdrückt warrt, as rezessiv betekent warrt. Mitünner warrt ok beide ünnerscheedlichen Allelen gliekweertig blangen’nanner utprägt, as dat to’n Bispeel bi de Bloodgrupp AB is. In den Fall snackt man vun Kodominanz.

## Kiek ok
* Verarven (Biologie)
* Polymorphismus

## Literatur
* Mendel’s Principles of Heredity vun William Bateson in’t Faksimile
* Jürgen Groth: *Meine Moleküle. Deine Moleküle. Von der molekularen Individualität*. Rhombos-Verlag, 2004, ISBN 3-937231-47-1

## Weblinks
* ALFRED: The ALlele FREquency Database – engelschspraakig Websteed to de Männichkeit vun Allelen in defineerte minschliche Populatschonen
Naike Rivelli

**Naike Rivelli** (* 10. Oktober 1974 in München) is en italieensche Schauspelersche un Model.

Naike Rivelli is de Dochter vun de Schauspelersche Ornella Muti un den spaansch Produzenten Jose Luis Bermudez de Castro. Se hett an de Internatschonale School för Theater un Kino in Rom studeert. To den Film is se över ehr Utsehn kamen: Se un ehr Mudder seht sik liek un so is se in en poor Produkschonen tosamen mit ehr Mudder optreden. Rivelli hett en junge Fru speelt un ehr Mudder hett desülvige Fru speelt, as se oolt weer. 

In't Johr 2002 hett se an de Siet vun Matthias Koeberlin in'n Film Das Jesus Video de Hööftrull vun Sharon speelt.

As Model hett se för Alviero Martini, Christian Dior, Cartier und Emporio Armani arbeidt.

Siet 2002 is se mit Manou Lubowski verheiradt, den se bi de Dreiarbeiten vun dat "Jesus Video" drapen hett. Ut en vörherige Leev hett se en Söhn Akash, de 1996 boren is.

Se is in München boren un ehr Mann is en Düütschen, aver sülvst snackt se meist keen Düütsch.

## Filmografie

## Weblenken
* 
* Naike Rivelli ehr egen Websteed
Rechtsprekend Macht

De **Rechtsprekend Macht** (ok **Judikative** vun lat.: *iudicare* = ordelen) is in de Theorie vun'n Staat en vun de dree unafhängigen Mächt oder Gewalten, de vun den Staat utöövt weert. De annern beiden sünd de Gesettgevende Macht un de Utövende Macht. In de Scheden vun de Mächt sünd düsse Mächt vunwegen de Ideen vun John Locke un Montesquieu ut'neen deelt wurrn. Fröher heet de Rechtsprekende Macht woll ok **Jurisdiktschoon**. 

In Düütschland warrt de Rechtsprekende Macht as de **Drüdde Macht** vun dat Bundsgericht för de Verfaten, de annern Bundsgerichten un de Landsgerichten in de verscheden Bundslänner utöövt. 

De Rechtsprekende Gewalt hangt an Recht un Gesetten un warrt in Rechtsstaten vun unafhängige Gerichten un Richters utföhrt. 

De Rechtsprekende Gewalt is nich datsülvige, as Gerichtswesen, Justiz un Rechtspleeg. Wenn een dat vun't Staatsrecht ut bekieken deit, denn höört de doch to'n Deel ok to de Utövende Macht. 

## Kiek ok bi

* Gesettgevend Macht
* Utövende Macht
* Press – as *[[Veerte Macht]]*
* Lobbyismus – als *Föffte Machtt*
* Föderative
* Prärogative
* Administrative
Scheden vun de Mächt

**Scheden vun de Mächt** warrt in de Theorie vun'n Staat dorto seggt, wenn de Macht in den Staat up verscheden Schullern verdeelt warrt. Grund un Orsaak dorför is, dat jede Macht ehre Grenzen hebben schall, dormit Freeheit un Gliekheit nich verlaren gaht. 

As dat in de Historie al to sehn is, weert dor nu de Gesettgevende Macht, de Utövende Macht un de Rechtsprekende Macht üm vun'nanner scheden. Anfungen hett dat mit John Locke un Montesquieu ehre Schriften över de Theorie vun'n Staat. Dor güngen se mit gegen de Macht vun den afsluuten König gegen an. 

Hüdigendags warrt dat Scheden vun de Mächt as en Deel vun jede Demokratie ankeken. Man dat warrt dor ok över snackt, of düt Scheden worraftig dörföhrt weern kann, wenn de Mächt in en Staat so veel un eng tohopenarbeiden doot, as dat vundagen passeert. Ok warrt fraagt, of de Lobbyismus dat Parlament nich veel vun sien Kraft und Macht wegnehmen deit. De Lüde denkt faken ok, dat en unafhängige Press unbannig wichtig is. Dor hett se denn den Naam as *Veerte Macht* vun weg. 

To dat Scheden vun de Mächt, so as dat in de Aufklärung upkamen is, warrt woll ok *horizontal* Scheden to seggt. Dat bedutt: De Mächt staht een *blangen* de annere. Dorto gifft dat ok noch en *vertikal* Scheden vun de Mächt vun baven na unnen. Dat passeert, wenn en Staat Macht an siene Bundslänner afgifft un de nu wedder an de Landkreisen un Gemeenden. Dor staht de Mächt, de vun'nanner scheden sünd, denn een *unner* de annere.
FreeCol

**FreeCol** is en Kloon vun Sid Meier sien Colonization. Dat Speel is freegeven ünner de Lizenz GNU GPL.

In dat Speel geiht dat dor üm, dat de Speler 1492 mit en Schipp in de Ne’e Welt seilt un dor en Kolonie grünnt. Disse Kolonie warrt nu utboot, ne’e Kolonisten ut Europa anworven un ne’e Städer in de Kolonie grünnt. Dat Ziel vun dat Speel is, dat de Speler siene Kolonie in de Unafhängigkeit vun dat europääsche Moderland föhrt.

De eerste Version vun FreeCol is 2003 rutkamen. Siet de Version 0.7.2 gifft dat dat Speel ok op Plattdüütsch. Dat Speel is noch nich kumplett trech (dat schall dat mit de Version 1.0 warrn), kann aver al kumplett speelt warrn.

## Weblenken

* Websteed vun FreeCol (engelsch)
Limbiärg

De **Limbiärg** is en Biärg van’n Osning. He is 194,3 m över de See hooch un liggt up de Grenz van Iborg un Hilter.

1910 is an’n Limbiärg de Zeppelin LZ 7 „Deutschland“ afstört. Dorvan steiht dor ok en Gedenksteen up’n Limbiärg. Heinrich Künne ut Iborg hett later op Platt beschreven, wat em sien Vader van dat Unglück vertellt hett: 
:*„Ick weet et noch wie van Daage, siär use Pappe, os ik de mächtige Zigarren ganz schraut über den Friär för de düsteren Wolken in die Luft staun seug. Up eenmol sackede he nau unnen weg und man konn de nix miähr van sehn – Et duerde garnich lange do keimen de Lüe met Fahrriäer, met Piärd und Wagen un auk to Foote, und se röpen: ‚De Zeppelin is unnergaun, do buorben up'n Limbiärge mot he liggen‘“*.

Van 1874 bet 1903 hebbt se an’n Limbiärg ok Köhlen afboot.
Gensteed

De **Gensteed** oder **Genoort** in de Fachspraak ok **Genlocus** (vun’t lat.: *locus* „Oort, Steed“) is de physikaalsch Positschoon vun en Gen binnen dat Genom.

Wenn dat Genom ut mehrere Chromosomen tosamensett is, is dormit de Steed binnen dat Chromosom meent, woneem sik dat Gen ophollt. Ünnerscheedlich Utprägen oder Afoorden vun dat Gen, de sik all an de sülven Steed op dat Chromosom – op de Gensteed also – befinnt, warrt as Allelen betekent. De Begreep is bi’t Tosamenstellen vun de eersten Genkorten opkamen un is mit dat Weten verbunnen, dat de Genen en sünnere Anorden op dat Chromosom hebbt.
Bukkes

**Bukkes** is en Band ut Spaokenburg, de in spaokenburgsch Dialekt singt. Disse veluwsche Dialekt höört to dat Neddersassische to. De Band besteit ut sess Mann: de Oprichter Stefan Spring in’t Veld (Sang un Gitarr), Jan de Groot (Sang), Gijs Batelaan (Gitarr), Eric Spring in’t Veld (Slagtüüch), Erwin Willemse (Bass), Born Sanders (Keyboard). De Naam van de Band (*Bukkes*) kummt van de Mehrtall van *Bukkem*, wat in Spaokenburg för Bückel seggt warrt. 2007 hadd de Band en Hit mit’t Leed *Héé Keeltsie*.
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
## Weblenken

* Websteed van Bukkes (nedderlandsch)
Rob Reiner

**Rob Reiner** (* 6. März 1947 in Bronx, New York City, USA) is en US-amerikaanschen Filmspeelbaas, Filmproduzent un Schauspeler. He is de Söhn vun den Speelbaas Carl Reiner.

## Leven
Reiner weer al as Twölfjohrigen in de Feernsehreeg *77 Sunset Strip* to sehn un in de Folg in ünnerscheedliche Produkschonen as *Alfred Hitchcock presents*, *Batman*, *The Andy Griffith Show*, *The Beverly Hillbillies* oder *The Partridge Family*. Populär worrn is he mit sien Rull as Archie Bunker sien Swiegersöhn in de Feernsehreeg *[[All in the Family]]*, woför he den *[[Emmy]]* kregen hett.

Siet 1984 arbeit Rob Reiner ok as Speelbaas. Sien eersten Film weer *[[This Is Spinal Tap]]*. Dorna hett he en bannige Reeg vun spoodriek Filmen dreiht, as *Stand by Me*, *[[The Princess Bride (Film)|The Princess Bride]]*, *[[Misery]]*, *[[A Few Good Men]]* und annere. Man, he harr ok en poor Filmen, de nich so goot ankamen sünd.

Sien Film *Stand By Me* hett em as Speelbaas Nomineeren vun de Directors Guild of America (DGA; de Gewerkschap vun de US-Speelbaasen) un vun de Hollywood Foreign Press Association inbrocht. Wietere Nomineeren vun de DGA kreeg he för de Filmen *When Harry Met Sally…* un *A Few Good Men*, för den he ok för den Oscar nomineert worrn is.

In de vun em mitproduzeerten romantischen Kummedie *Alex & Emma* het he ok vör de Kamera stahn. Ok in annere Filmen hett he jümmer wedder in Nevenrullen speelt, to’n Bispeel in *[[Sleepless in Seattle]]*, *Bullets over Broadway*, *The First Wives Club* usw.

Von 1971 bit 1979 weer he mit de Schauspelersche un Speelbaas Penny Marshall verheiraadt. 1989 hett he denn Michele Singer heiraadt.

## Filmografie (Utwahl)

## Filmpriesen
Rob Reiner hett för sien Filmwark bit hüüt twölf Filmpriesen wunnen und weer för en ganze Reeg wietere Utteken nomineert, ünenr annern för den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Film|Beste Film]]* för den Film *A Few Good Men*. 
* 1974: den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Best Nevendorsteller in en Kummedie* för *All in the Family*.
* 1978: den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Sünnere Leistung as Nevendorsteler in en Kummedie* för *All in the Family*.
* 1987: den *People’s Choice Award* vun’t *[[Toronto International Film Festival]]* för *The Princess Bride*.
* 1988: den *[[Readers’ Choice Award]]* in de Kategorie *Best utlännsch Film* för *Stand By Me*. 
* 1994: den *[[American Cinematheque Award]]*.
* 1996: den *[[NBR Award]]* för dat *Beste Dorstellerensemble* in *The First Wives Club*.
* 1997: den *[[Creative Achievement Award]]* vun de *[[American Comedy Awards]]*.
* 1997: den *[[People’s Choice Award]] in de Kategorie *People’s Choice Awards Honoree*.
* 1997: den *Humanitarian Award*.
* 1999: Sien Steern op’n [[Walk of Fame]].
* 2001: den *Ehrenpries för’t Levenswark* vun’t *Santa Barbara International Film Festival*.
* 2003: den *Dream Director Award''.

## Websteden

* Literatur över Rob Reiner in de Düütschen Natschonalbökeree
Angelos Charisteas

**Angelos Charisteas** (* 9. Februar 1980 in Serres) is en ehmalger Footballspeler ut Grekenland. 
## Wo he speelt hett un wat he wunnen hett
Bit 2002 hett Charisteas in siene Heimat bi Aris Saloniki speelt. Denn is he na Düütschland to den SV Werder Bremen gahn. He hett mit Werder in dat Johr 2004 dat Dubbel wunnen un is Düütschen Meester un Pokalwinner wurrn. Bavenhen hett bi de EM 2004 dree Doren för Grekenland schaten, dormank dat 1:0 in't Endspeel gegen Frankriek, un is Europameester wurrn. Man bi Werder hett he sik nich dörsetten konnt. He is keen Stammspeler wurrn un is denn 2005 för 5 Mio. Euro na Ajax Amsterdam gahn. Man ok dor is he nich Stammspeler wurrn. 2006 wessel he na Feyenoord Rotterdam un bleev dor bit 2007, ehr he för 2,5 Mio. Euro wedder torüchgahn is na Düütschland. Dor hett he en Verdrag bit 2011 ünnerschreven bi den 1. FC Nürnberg. Dor is he de düerste Speler mit, den Nürnberg jemols köfft hett. 

För Grekenland hett he 88 Lännerspelen makt un is mit sien Mannschap 2004 ok Europameester wurrn. 2013 hett he sien Loopbahn afslooten.

## Weblenken
*
Marianne Heins

**Marianne Heins** (* 1943 in Wohlers) is ene plattdüütsche Schrieverin.

Heins is 1943 in Wohlers boren. Al in de Schooltiet hett se jümmer geern schreven, Gedichten und Määrken, ok op Plattdüütsch, wat ehrn Schoolmeester temlich argern dee, wenn se mal en Opsatz op Platt schreven harr, denn he kunn keen Plattdüütsch. Later hett se na Aasp heiraadt, en Buurn, un leevt dor noch. Nadem se de Landweertschop opgeven harrn, füng Heins wedder dat Schrieven an un hett ok veel as Vörleserin daan. 2008 hett se ehr eerst Book rutbröcht, *En beten wat to’n Amüseren*.

## Warken

* *En beten wat to’n Amüseren.* Isensee-Verlag, Ollnborg 2008

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen
Isensee Verlag

De **Isensee-Verlag** is en Verlag ut Ollnborg.

De Verlag is 1892 vun Heinrich Isensee in Ollnborg grünnt worrn. Besünners vun de Johren 1960 af an kemen mehr Böker in’n Verlag rut, as de Ollnborgsche Landschop grünnt worrn wöör un mit’n Isensee Verlag tohooparbeiden dee. De Verlag hett ok lang ünner’n Verlagsnaam Holzberg Böker rutgeven. Över de Tiet sünd nu al mehr as 1100 Böker bi Isensee rutkamen.

To dat Programm höört vör allen wetenschopliche Themen un Saakböker ut de Region Ollnborg un ganz Noordwestdüütschland un ok veel plattdüütsche Böker.

Tohoop mit’n Aschenbeck Verlag hett Isensee 2001 ok dat Dochterünnernehmen Aschenbeck & Isensee Universitätsverlag grünnt.

## Weblenken

* Websteed vun’n Verlag (hoochdüütsch)
Isensee

**Isensee** betekent

* Isensee, Oort in de Gemeen Oosten in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Isensee, Verlag in Ollnborg.

**Isensee** is de Familiennaam von

* Ada Isensee (* 1944), düütsche Malerin,
* August Ludwig Christian Isensee (1743–1824), düütschen Karkenleeddichter,
* Christine Isensee, düütsche Schauspelerin,
* Josef Isensee (* 1937), düütschen Rechtswetenschopper,
* Rik Isensee, US-amerikaanschen Therapeut un Schriever,
* Willy Isensee (* 1898), düütschen Politiker.
Buten un binnen

**buten un binnen** is dat Regional- un Lokalmagazin vun Radio Bremen för dat Land Bremen mit de Städer Bremen un Bremerhoben.

Dat Magazin kummt vun Radio Bremen, de apentlich-rechtliche Rundfunkanstalt för Bremen. Dat löppt jeden Dag avends halvig acht op Radio Bremen TV. Den annern Dag warrt dat morgens halvig ölven op Radio Bremen TV un op NDR-Feernsehn noch wedder wiest. Dat Magazin wiest allens över dat polietsche un kulturelle Leven in dat Land Bremen. Moderators vun *buten un binnen*, de sik jede Week afwesseln doot, sünd Michaela Herold, Mareike Schomerus, Andreas Neumann un Hans Jessen. Jessen höört siet September 2006 dorto, nadem he vörher as Redaktör vun Radio Bremen in dat ARD-Hööftstadtstudio arbeidt hett. Bet Enn April 2006 höör Andreas Hoetzel to de Moderatornkru. Vun Oktober 2003 bet September 2004 harr buten un binnen jede Week en „Leed vun de Week“. To aktuelle un regionale Themen möök de Bremer Musiker Mark Scheibe, de tovör bi Extra 3 as Pianist in’t Studio weer, satiersche Musikvideos.

De plattdüütsche Naam vun dat Magazin, *buten un binnen*, is anlehnt an dat Motto vun de Bremer Kooplüüd *[[buten un binnen – wagen un winnen]]*, dat upschreven steiht över dat Portal vun den Schütting an'n Bremer Marktplatz.

## Weblenken

* Websteed to ''buten un binnen'' bi Radio Bremen (hoochdüütsch)