open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cathy Priestner

**Catherine Ann Priestner** (* 27. Mai 1956 in Windsor, Ontario) is en ehmalge kanaadsch Iesflinklöperin.

All mit elf Johren fun Priestner mit Iesflinkloop an un harr een Johr later all hör eerst natschonalen Spood. Internatschonal is se mit fievteihn Johren antreden.  

As se 16 Johr old weer hett se an de Olympisch Winterspelen 1972 in Sapporo deelnommen um keem över 500 m un 1000m in’t Middelfeld. Bi de Sprintweltmeesterschapen 1975 in Göteborg wunn Priestner de Bronzemedaille. Een Johr later bi hör tweet Olympisch Winterspelen 1976 in Innsbruck wunn se över 500 m de Sülvermedaille un över 1000m keem se up Platz 6. Dormit weer se de eersten kanaadsch Iesflinklöperin, de en olympisch Medaille winnen kunn. Se wurr doruphen as Fahnendragerin vun hör Mannschap bi de Afslussfier utwählt.  

Mit man jüst  20 Jahren hett se hör Karriere 1976 aber ok all afslooten. Dornah hett se as  Kommentatorin för de kanaadsch Senner CTV un CBC bi Olympisch Winterspelen arbeit. Bi de Winterspelen 1988, 2002, 2006 un 2010 weer Priestner maatgevend an de Organisatschoon bedeeligt. Se wurr 1994 in de *Canadian Olympic Hall of Fame*, de Ruhmeshall vun de kanaadsch Olympiadeelnehmers, upnommen.

## Weblenken
* Cathy Preistner in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
Guanoinsel-Gesett

Dat **Guanoinsel-Gesett** (engelsch *Guano Islands Act*; Titel 48 US-Code, Kapittel 8, §§ 1411-1419) is en Bundsgesett von de USA, dat de US-Kongress an’n 18. August 1856 beslaten hett. Dat Gesett leggt fast, dat all Eilannen, de nich to en anner Staat höört un op de kene Börgers von annere Länner wahnt, op de en Amerikaner Guano finnt, Besitt von de USA warrt un dat de US-Präsident dat Militär insetten dröff, üm amerikaansche Intressen to wohren.

In de Midd von dat 19. Johrhunnert weer Guano en wichtigen Rohstoff as Meststoff un för Scheetkruud worrn. Dat Gesett schull de amerikaanschen Intressen an nee opdeckte Eilannen wohren. Över de Tied hebbt de USA dör dit Gesett över 100 Eilannen in Besitt nahmen. En groten Deel höört vondaag nich mehr to de USA. De, de noch jümmer Deel von de USA sünd:

*Baker-Eiland
*French Frigate Shoals (Deel von Hawaii)
*Howland-Eiland
*Jarvis-Eiland
*Johnston-Atoll
*Kingman-Riff/Danger Rock
*Midway-Atoll
*Navassa-Eiland
*Palmyra-Atoll
*Bajo-Nuevo-Bank
*Serranilla-Bank
*Swains-Eiland (Deel von Amerikaansch Samoa)

De Böverste Gerichtshoff von de USA hett 1890 in’n Fall Jones v. United States dat Gesett as konform mit de Verfaten von de USA beoordeelt.

In’n Verdrag von Tarawa hebbt de USA 1979 jemehr Anspruch op de 14 Eilannen opgeven, de in de Rebeden von Kiribati legen, dat jüst unafhängig worrn is.

## Weblenken

* Text von dat Gesett (engelsch)
Verdrag von Tarawa

De **Verdrag von Tarawa** is an’n 20. September 1979 in Tarawa twischen de jüst unafhängig worrn Republiek Kiribati un de USA afslaten worrn. In dissen Verdrag hebbt de USA Kiribati dat Regeer över 14 Eilannen övergeven, de binnen de Rebeden von Kiribati legen, man över de de USA na dat Guanoinsel-Gesett Beslag leggt hett (all de Eilannen weren to de Tied unbewahnt un de USA ehr Anspruch dorüm rein formal). De Verdrag deed an’n 23. September 1983 in Kraft treden, as in Suva op Fidschi de Ratifikationsünnerlagen uttuuscht worrn sünd.

## Afgeven Eilannen

## Weblenken

* Text von’n Verdrag (engelsch)
203 v. Chr.

## Wat passeert is
* Massinissa, König vun dat ööstliche Numidien, slutt en Bund mit dar Röömsche Riek gegen Karthago.

## Boren

## Storven
205 v. Chr.

## Wat passeert is
* Massinissa, König vun Oostnumidien, wesselt de Sieten un loppt vun Karthago na de Römers over.

## Boren

## Storven
* Summer: Ptolemaios IV., Pharao vun Ägypten (* 245 v. Chr.)
206 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Karthagers treckt den Rest vun ehre Armee torüch na de Heimat un laat de Ibeersche Halfinsel de Römers over. 

## Boren

## Storven
Ernst Moyat

**Ernst Moyat** (* 2. Januar 1868 in Gießen; † 9. August 1937 in Berlin) weer en düütsch Chemiker, de sück dör Verfohren to Herstellen vun Korund en Naam makt hett. Ok dat Bruken vun hoochfüerfast Materialien, as Korund to de Herstellen vun Formstücken wurr vun hüm vörandreven .
*Reichspatent Nr.425862 vom 6.Sept. 1924*
208 v. Chr.

## Wat passeert is
* Scipio de Öllere winnt in de Slacht bi Bacula in dat hüdige  Spanien gegen Hasdrubal Barkas. De beslutt, mit den Rest vun siene Truppen na Italien to gohn un sik dor Hannibal an to sluten. He geiht over Land un mutt dor over de Pyrenäen un over de Alpen bi overweg. 
* Hannibal sien jungsten Broer Mago kriggt den böversten Befehl over Karthago siene Truppen up de Ibeersche Halfinsel.
* Dat Partherriek warrt innahmen vun de Seleukiden unner Antiochos III..

## Boren

## Storven
209 v. Chr.

## Wat passeert is
* Slacht um Nee Karthago: Publius Cornelius Scipio sleiht Hasdrubal Barkas un nümmt Cartagena in Spanien in. Dormols heet de Stadt *Carthago Nova*.

## Boren

## Storven
207 v. Chr.

## Wat passeert is
* In de Slacht vun Grumentum winnt de Römers gegen de Karthagers.
* De Römers slaht in de Slacht an’n Metaurus en Heer vun de Karthagers, dat unner Hasdrubal Barkas sien Befehl steiht. Hasdrubal kummt in düsse Slacht um. Sien Kopp warrt later in dat Lager vun sien Broer sleudert, to'n Teken vun den röömschen Sieg. 
* Hannibal treckt sik torüch na Bruttium.

## Boren

## Storven
* Hasdrubal Barkas, Hannibal sien Broer, Feldherr vun de Karthagers.
210 v. Chr.

## Wat passeert is
* Publius Cornelius Scipio warrt böversten Befehlhebber over de röömschen Truppen up de Ibeersche Halfinsel. 
* Karthago treckt sik in'n Tweeten Puunschen Krieg vun Sizilien torüch.
* Bi de Tweete Slacht vun Herdonia winnt Hannibal over de Römers.
* Bi de Slacht vun Numistro twuschen Hannibal un den röömschen Feldherren Marcus Claudius Marcellus gifft dat keen eendüdigen Winner. 

## Boren

## Storven
10. September: Qin Shihuangdi, Eerste chineesche Kaiser, Grünner vun de Qin-Dynastie (* 259 v. Chr.)
Hannibal

**Hannibal** (= Hani Baʿal) oder **Chan-i-bal** (--*) betekent „Baal is gnädig“ in phöniezsche un karthaagsche Spraken. Dat weer en populären Naam in Karthago un so gifft dat ok en Reeg vun bekannte Karthagers mit düssen Naam:

* Hannibal Mago, Baas vun en karthaagsche Expeditschoon na Sizilien (409 v. Chr.),
* Hannibal Gisko (üm 260 v. Chr.), Anföhrer in den Eersten Puunschen Krieg,
* Hannibal Barkas (247 v. Chr.–183 v. Chr.), wohrschienlich de meist bekannte Hannibal, gung over de Alpen na Italien in’n Tweten Puunschen Krieg. He weer en Neffen un Adoptivsöhn vun Hamilkar Barkas.

Butendem kummt de Naam noch vor in latere Tieden:

* Abram Petrovitch Hannibal (1697–1781), Prinz vun Äthiopien un Generaal in Russland,
* Hannibal Hamlin, Viezpräsident vun de USA unner Abraham Lincoln,
* Hannibal Muammar al-Ghadafi (* 1976), den libyschen Anföhrer Muammar al-Ghadafi sien Söhn,
* Operatschoon Hannibal, Militäraktschoon vun Nazi-Düütschland an’t Enn vun’n Tweten Weltkrieg,
* Hannibal, Stadt in Missouri, USA,
* Hannibal, Stadt in New York, USA,
* Hannibal, Oort in New York, USA,
* Hannibal Lecter, fiktive Figur vun Thomas Harris (*Silence of the lambs*),
* *[[Hannibal (Speeldeel)|Hannibal]]*, Theaterstück vun Christian Dietrich Grabbe,
* Hannibal Smith, Baas vun *the A-Team*.
Sonny Burke

**Sonny Burke** (* 22. März 1914 in Scranton (Pennsylvania) as *Joseph Francis Burke*; † 31. Mai 1980 in Santa Monica) weer en US-amerikaansch Jazz-Pianist, Keyboarder, Bandleader, Arrangeur un Komponist.

## Leven un Wark
Sonny Burke hett 1937 sien Afsluss an de Duke University, wo he en Campus-Band leiten dee, makt. Nah sien Studium hett he mit en Ensemble up en Ozeandamper arbeit. Ansluutend wark he as Arrangeur för verscheeden Orchester, u. a. för Xavier Cugat, Buddy Rogers un Joe Venuti. 1938 övernehm he in New York City de Band vun Sam Donahue, mit de he 1939 un 1940 up Tournee weer. In de 1940er Johren harr he mehrmals verscheeden Bigbands. Dorneben hett he as Arrangeur för Charlie Spivak, Sam Donahue un Jimmy Dorsey (1942–1945) arbeit.

Midden vun de 1940er Johren gung he nah Hollywood, wo he as Upnahmenleiter för  Decca Records arbeiten dee. Dor entstunnen ok Upnahmen mit en eegen Band, de ok in dat Hollywood Palladium uptreden. En Hit-Erfolg harr he in Kalifornien mit *Mambo Jambo*.  In siwn Orchesters hebbt Musikers as Milt Bernhart, Pete Candoli, Ray Conniff, Sam Donahue, Charlie Shavers un Si Zentner speelt; sien Bandsingerin weer Jo Ann Greer.

1953 schrieev he för Peggy Lee  mit Paul Francis Webster dat Titelstück vun hör Album *[[Black Coffee (Album)|Black Coffee]]*; 1955 schreev he mit  Peggy Lee de Songs för den Disney-Film *[[Lady and the Tramp|Susi und Strolch]]*. He hett buterdem an de Kompositschoon vun den Lionel-Hampton-Titel  „Midnight Sun“ mitwarkt, för de Johnny Mercer den Text schreev.

In de 1950er Johren hett he as Arrangeur un Bandleader bi völ Studioupnahmen vun Decca ünner annern mit Louis Armstrong un Ella Fitzgerald tosommenarbeit. Burke weer denn musikalisch Leiter vun dat Label Reprise Records un somit ok för tallriek Alben vun  Frank Sinatra verantwortlich. Buterdem weer he Orchesterleiter bi Upnahmen vun Ella Fitzgerald und Mel Tormé. 

Sonny Burke is nich zu verwesseln mit den Keyboarder Reginald „Sonny“ Burke, de in de 1970er Johren an Upnahmen vun Stanley Turrentine, John Handy un Dizzy Gillespie mitwarkt hett.

## Diskographisch Henwiesen
* *Sonny Burke plays Mambos* (1951) 
* *Sonny Burke and his Orchestra I & II* (1951) 
* *The Sonny Burke-[[Don Elliott]] Six* (ca. 1960)

## Lexigraphisch Indrääg
* Leonard Feather, Ira Gitler: *The Biographical Encyclopedia of Jazz.* Oxford University Press, Oxford usw. 1999; ISBN 978-0-19-532000-8

## Weblenken
* Sonny Burke Collection of Music Manuscripts an de Duke University
* Jazz Archiv vun de Duke University
* Biographie in de Bigband Library 
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Topaz

**Topaz** betekent

* *[[Topaz (1945)|Topaz]]*, Dokumentarfilm ut dat Johr 1945 över den 2. Weltkrieg,
* *[[Topaz (Roman)|Topaz]]*, Roman vun Leon Uris ut dat Johr 1967,
* *[[Topaz (Film)|Topaz]]*, Film vun Alfred Hitchcock op Grundlaag vun’n Roman ut dat Johr 1969,
* *[[Topāzu]]* (dt.: *Tokio Dekadenz*), japaanschen Film ut dat Johr 1991,
* Topaz, Sort vun den Huusappel.
Hannibal Barkas

**Hannibal Barkas**, meist eenfach **Hannibal** nömmt, (* 247 v. Chr. in Karthago; † 183 v. Chr. in Libyssa) weer en General un Feldherr vun Karthago siene Truppen in'n Tweeten Puunschen Krieg gegen de Röömsche Republiek. He weer de Söhn vun Hamilkar Barkas, de ok al an de Spitz vun de karthaagsche Armee stahn harr. Hannibal bedutt in Phöniz'sche Spraken „Baal is gnädig“.

Hannibal is bekannt wurrn as brillianten General un groten Gegenspeler vun de Römers in den Tweeten Puunschen Krieg. Siene geniale Taktik hett em to'n Vorbild maakt vun allerhand latere Heerföhrers, as Napoleon un den sien Gegenspeler Arthur Wellesley, den Hartog vun Wellington. Ok General Norman Schwarzkopf, de US-amerikaansche Befehlhebber in den Golfkrieg vun 1991 hett em bannig bewunnert. Hannibal trock in'n Tweeten Puunschen Krieg mit siene Armee vun de Ibeersche Halfinsel na Italien hen. Dor möss he bi over de Pyrenäen un de Alpen weg un ok over den groten Rhone-Stroom. In Italien hett he de Römers faken slahn, man he konn oder woll Rom sülms nich belagern. Nadem he 16 lange Johre in Süüditalien rumstromert weer, is he na Karthago torüch ropen wurrn. Im Grunne harr he in Italien nix anners towege brocht, as de Römers in Gang to holen. Unnerkriegen hett he jem nich konnt. De Römers harrn midderwielen na Afrika over sett. Dor is Hannibal denn in de Slacht bi Zama Regia endgüllig vun jem slahn wurrn. 

Na den Krieg weer Hannibal en korte Tied in siene Vaderstadt togange in de Regeerung. Vunwegen dat Rom avers dor achter her weer, dat he utlevert weern scholl, möss he utbüxen na Syrien, wat to de Seleukiden ehr Riek tohören dö. Later möss he noch wieter weg na Bithynien. He hett noch johrelang as en Rebellen gegen Rom streden un hett sik mit jedeen tohopen daan, de Rom sien Fiend weer. Amenne, as he um un bi 60 Johre oolt weer, kreeg he to weten, dat Rom spitz kregen harr, wo he unnerkamen weer. Ehr dat siene Arzfiende em in'e Hand kregen, hett he sien Leven mit Gift sülms en Enn maakt.

## Weblinks
Baal

**Baal** betekent

* Baal, Gott ut den olen Orient,
* Baal, Oort in de Gemeen Snevern in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen.

**Baal** is de Familiennaam von

* Amadou Ciré Baal (* 1951), Sportschütten ut Senegal,
* Jan van Baal (1909–1992), nedderlandschen Ethnoloog un Guvernör,
* Johann Baal (1657–1701), düütschen Kumponist,
* Karin Baal (1940–2024), düütsche Schauspelersche.
211 v. Chr.

## Wat passeert is
* Rom kann Capua in de Tweete Slacht vun Capua vun Hannibal torüch erovern. 
* *„[[Hannibal ad portas|Hannibal ante portas]]“* Hannibal vor de Porten vun Rom (Tweete Puunsche Krieg)
* Up de Ibeersche Halfinsel slumpt dat de Karthagers unner Hasdrubal Barkas, de röömschen Armeen ut'neen to scheden. Se slaht de Römers denn in de beiden Slachten bi Castulo un Ilorci. De Scipio-Bröer kaamt in düsse Slachten um.

## Boren

## Storven
213 v. Chr.

## Wat passeert is
* Hannibal erovert Tarent.
* Massinissa, König vun dat ööstliche Numidien, slutt en Bundsverdrag mit Karthago.

## Boren

## Storven
212 v. Chr.

## Wat passeert is
* Syrakus un Sagunt weert vun de Römers unner  Marcus Claudius Marcellus erovert.
* Hannibal besett Tarent un winnt de Eerste Slacht vun Capua. 
* Eerste Slacht an’n Silarus
* Eerste Slacht vun Herdonia

## Boren

## Storven
* Archimedes, greekschen Mathematiker un Utfinner  (* 287 v. Chr.) starvt, as Syrakus vun de Römers innahmen warrt.
214 v. Chr.

## Wat passeert is
* Drüdde Slacht vun Nola
* De Römers goht bi un belagert de greeksche Stadt Syrakus up Sizilien

## Boren

## Storven
215 v. Chr.

## Wat passeert is
* Hannibal slutt en Verdrag mit Philipp V. vun Makedonien
* De Eerste Makedoonsch-Röömsche Krieg geiht los (bit 205 v. Chr.)
* Ok in de tweete Slacht kann Hannibal de Stadt Nola nich innehmen. 
* In de Slacht vun Cornus up Sardinien slaht de Römers de Karthagers. 
* Up de Ibeersche Halfinsel slaht de Scipionen in de Slacht vun Ibera de Karthagers unner Hannibal sien Broer Hasdrubal Barkas. 

## Boren

## Storven
219 v. Chr.

## Wat passeert is
* Hannibal geiht bi un fangt an mit de Belagern vun Saguntum. Sagunt is en Bundsgenoten vun Rom. De Belagern duert amenne acht Maande. Rom sütt dat so, dat dor de Ebro-Verdrag mit braken wurrn is. 

## Boren

## Storven
217 v. Chr.

## Wat passeert is

* April: Hannibal geiht over den Apennin 
* 24. Juni: Hannibal sleiht de Römers unner ehrn Kunsel Gaius Flaminius in de Slacht an’t Trasimeensche Meer (Tweete Puunsche Krieg). Flaminius kummt in de Slacht um. Vunwegen dat nu ok de Stadt Rom in Gefohr is, beröppt de Senat Quintus Fabius Maximus "Cunctator" to'n Diktater vun Rom. 
* Up de Ibeersche Halfinsel erovert de Römers Sagunt torüch. 
* In'n Harfst marscheert Hannibal dör Umbrien dör na de Adria. Siene Truppen vermünnert sik hier un Hannibal stüert Scheepe na Karthago mit de Naricht vun de Slachten, de he bitherto wunnen harr. Denn treckt he de Küsten langs na Apulien. Fabius is achter em her, man he geiht en Slacht ut'n Weg. So kann Hannibal up een Slag dör de Samniten ehr Land bit Telesia un Capua trecken. De Römers sünd midderwielen jummers mehr untofreden mit Fabius sien vörsichtigen Krieg. Vundeswegen maakt de Senat Fabius sien Magister Equitum Marcus Minucius to'n tweeten Diktater an Fabius siene Siet. Minucius harr dat up en Slacht afsehn un gifft Befehl, Hannibal sien Winterlager bi Gerunium an to griepen, man warrt torüch slahn. 

## Boren

## Storven
220 v. Chr.

## Wat passeert is
* Prusias I. vun Bithynien sien Feldtog gegen Byzantion slumpt. Achterna sleiht he ok noch de Galaters in sien egen Land.
* Hannibal treckt mit en Armee na de Ibeersche Halfinsel. He stott bit Helmántica (Salamanca) un Arbucala (Zamora) vor un sleiht de Vakkäers un de Carpetaners.

## Boren

## Storven
Muammar al-Gaddafi

**Muammar Muhammad Abdassalam Abu Minyar al-Gaddafi** oder **Mu’ammar Muhammad Abdassalam Abu Minyar al-Qaddhafi** (araabsch:معمر القذافي|w=Muʿammar al-Qaddhāfī|d=Muʿammar al-Qaḏḏāfī ; * offiziell 19. Juni 1942 in Sirte, Libyen; nah anner Angaven in Qasr Abu Hadi bi Sirte; † 20. Oktober 2011 ok dor), ok bekannt as Oberst Gaddafi, weer siet en unblöödigen Militärputsch van’ 1. September 1969 bit 1979 dat Staatsböverhoopt vun Libyen. As *Revolutschoonsführer* hett he denn van 1979 bit 2011 diktatorisch de Politik vun Libyen bestimmt. Siet den 22. August 2011 gell he as afsett un wurr vun de nee Regeeren polizeilich söcht. An’ 20. Oktober 2011 is Gaddafi in de Stadt Sirte ünner bither nich kläärt Ümstännen storven.

Gaddafi weer de an längsten regeerend Herrscher in Libyen un en vun an längsten herrschenden Machthaber buterhalv vun Monarkien överhoopt, sodat etwa 80&nbsp;Prozent vun de hüüdig (2011) Libyer ünner sien Herrschap boren wurrn. Gaddafi hett sien Macht ok dör en rentenökonomisches, up den Exporterlösen vun Eerdööl un -gas beruhend Verdeelenssystem nah binnen afsekert. 2008 wurr he vun över 200 afrikaansch Königen un traditschonellen Stammesherrschern as ''König vun de Könige'' vun Afrika utroopen. 

In’ Februar 2011 keem dat to’n Börgerkrieg in Libyen un tgen Enn’ vun de Maand verlor Gaddafi de Kontroll över wiet Deelen vun den libyschen Oosten an Rebellen. In’ März fungen nah de UN-Resolution 1973 de USA, Kanada un mehrere westeuropäische Staaten mit Luftangreep up Libyen an mit dat Teel, en Floogvebotszoon dörtosetten. Siet den 27. Juni 2011 wurr Gaddafi as mootmaatlich Kriegsverbreker un wegen Verbreken tegen de Minschlichkeit weltwiet mit Haftbefehl söcht.

## Literatur
* Renate Poßarnig: *Gaddafi. Enfant terrible der Weltpolitik.* Hoffmann und Campe, Hamburg 1983, ISBN 3-455-08696-9.
* Harry Gregory: *Gaddafi.* Aus dem Amerikanischen von Albert Knierim. Mit einem Postcriptum von Karl Ossiek. Bastei Lübbe Verlag, Bergisch Gladbach 1987, ISBN 3-404-61103-9.
* Angelo Del Boca: *Gheddafi. Una sfida dal deserto*. Editori Laterza, 1998, ISBN 88-420-5462-3.
* Hassan Sadek: *Gaddafi.* Diederichs, 2005, ISBN 3-7205-2645-3.

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Eine Bilanz von Gaddafis politischer Karriere dasdossier.de, 20.10.2011
* Arabischer Frühling: Dossier Libyen up Qantara.de
* LookLex Encyclopaedia (Encyclopedy of the Orient): Artikel över *[http://looklex.com/e.o/gadhafi.htm Mu'ammar Gadhafi]*
* Offizielle Homepage Muamar al-Gaddafi (via Wayback Machine, Stand van 23. Juni 2011)

## Enkeld Nahwiesen
Jean-Claude Juncker

**Jean-Claude Juncker** (* 9. Dezember 1954 in Redingen, Luxemborg) is en luxemborgsch Politiker. He is Liddmaat vun de Christlich Sozialen Volkspartei (CSV/PCS). Van 1989 bit Juli 2009 weer he Finanzminister vun dat Groothartogdom Luxemborg; van 1995 bit Dezember 2013 weer he Premierminister vun sien Land. Juncker weer van'n 1. November 2014 bit 30. November 2019 de Regeerensbaas in de Europääsch Union. Van 2005 bit Januar 2013 weer he todem Vörsitter vun de Euro-Grupp.

Jean-Claude Juncker is verheiraadt un hett 1979 sien Studium vun de Rechtswetenschapen an de Universität Straßburg afslooten. He is as Afkaat tolaaten hett den Berop aber nie nich utöövt.

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Offizielle Biografie (französisch, auf deutsch)
* Wichtige Stationen und Auszeichnungen von Dr. Jean-Claude Juncker (deutsch)
* ''Der Europamacher - Jean-Claude Juncker'', Filmportrait von Sandra Jakisch aus dem Jahre 2007 bei der Bundeszentrale für politische Bildung (BPB) (mp4)

## Enkeld Nahwiesen
Gaddafi

**Gaddafi** is de Familiennaam von

* Al-Saadi Gaddafi (* 1973), Söhn vun Muammar al-Gaddafi, libyschen Footballspeler un -funktschonär,
* Ayesha al-Gaddafi (* 1978), Dochter vun Muammar al-Gaddafi, libysche Afkaatsche,
* Hannibal Muammar al-Gaddafi (* 1975), Söhn vun Muammar al-Gaddafi, hett de Libyen-Affäre twüschen Libyen un de Swiez utlööst,
* Hana Gaddafi (* 1985), Adoptivdochter vun Muammar al Gaddafi,
* Khamis al-Gaddafi (1983–2011), Söhn von Muammar al-Gaddafi, libyschen Kummandöör vun en Eliteeenheit,
* Mohammed al-Gaddafi (* 1970), Söhn von Muammar al-Gaddafi, Vörsitter vun de allgemeene Post- un Telekommunikatschoons-Sellschop vun Libyen,
* Muammar al-Gaddafi (1942–2011), vun 1969–2011 Staatschef vun Libyen,
* Mutassim Gaddafi (1976–2011), Söhn vun Muammar al-Gaddafi,
* Saif al-Arab al-Gaddafi (1982–2011), Söhn vun Muammar al-Gaddafi,
* Saif al-Islam al-Gaddafi (1972–2026), Söhn vun Muammar al-Gaddafi, libyschen Politiker,
* Wanis al-Qaddhafi (1924–1986), Premierminister (1968–1969) un Butenminister vun Libyen.
Saboteur

**Saboteur** betekent

* Minsch, de Sabotaasch maken deit,
* *[[Saboteur (Film)|Saboteur]]*, Film vun Alfred Hitchcock ut dat Johr 1942,
* Saboteur, en Kortenspeel,
* *[[Saboteur (Reeknerspeel)|Saboteur]]*, Reeknerspeel ut dat Johr 2009.
Septuaginta

De **Septuaginta** is de öllste Oversetten vun de Hebrääsche Bibel. Se is vun de Hebrääsche Schriftspraken na de Greeksche Alldagsspraken vun de Tied oversett wurrn (Koine). De Oversetten is dörweevt mit „Hebraismen“, wo de Syntax un de Wöör vun de Hebrääsche Vörlaag in namaakt wurrn sünd. Tostanne kamen is se vun um un bi 250 v. Chr. bit 100 n.Chr. in dat Hellenistische Jodendom, sunnerlich in Alexandria in Ägypten. 

An un for sik weer de Septuaginta dor en Oversetten vun den Pentateuch mit, dat sünd christliche Theologen den Begreep „Septuaginta“ upnahmen un for greeksche Oversetten vun dat ganze Ole Testament bruukt. Dat weer denn de latere, christliche Form vun de Septuaginta. Dor höörn all Böker vun de Hebrääsche Bibel to, de up Greeksch oversett weern, man ok de Apokryphen un de deuterokanoonschen Böker, to’n Deel as greeksche Oversetten, to’n Deel avers ok as greeksche Originaltexte. 

Ofschoonst de Septuaginta, as Oversetten vun den Pentateuch in de Koine, ut vörchristliche Tieden stammt, sünd de Texte, wo dat Fragmente ut düsse Tied vun gifft, man roor. Hüdigendags is de Septuaginta in grottste Deele blot in christliche Schriften in greeksche Spraken up us tokamen. Vun de Spraken her finnt sik dor denn ok nich blot de ooldgreeksche Koine, man ok allerhand laatantike greeksche Alldagsspraken in. So warrt se denn hüdigendags sunnerlich de christliche Religion un ehre Schriftgeschicht torekent. 

Vundeswegen is dat to verstahn, wenn dat Jodendom vun de Septuaginta al vun de Antike af an nix mehr weten woll. As se noch nich as christliche Schrift ankeken wurrn is, weer dat anners ween. Dor harrn de Rabbiners dor mit Respekt up keken un sik ok allerhand vun verspraken, just so as de Gelehrten Philo vun Alexandria un Josephus. 

## Naam
Dat latiensche Tahlwoort *Septuaginta* for 70 kummt vun den Greekschen Naam for dat Book: ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΕΒΔΟΜΗΚΟΝΤΑ (*Kata tous Hebdomêkonta* = „nah de Sevenzig“). Faken warrt dat mit de Röömsche Tahl **LXX** afkört. Dat is de Naam vun düsse Bibeloversetten siet den Aristeasbreef ( um 130 v. Chr. rum). Dor steiht de Legenn in to lesen, dat 72 jöödsche Gelehrte in Alexandria de Tora (Mose siene fiev Böker) in 72 Dage ut dat Hebrääsche in de Greeksche Spraken oversett hefft. Jedereen hett dor de Schriften for sik alleen bi oversett, man amenne harrn se all densülvigen Text up Greeksch vor sik stohn! Dor is mit klaar, dat se vun den Hilligen Geist vull ween sünd, anners harrn se so’n Wunner nich tostanne brocht. Later is de Tahl 72 up 70 afrunndt wurrn. So wiest se ok noch hen up de 70 Utwählten ut dat Ole Testament, de den Hilligen Geist kregen harrn, um Mose bi dat Rechtspreken to helpen (Numeri 11, 24ff). Mit düsse Legenn is denn ok mit düütlich maakt wurrn, dat de Septuaginta dör Verbalinspiratschoon tostann kamen is. 

## Belege
Flagg vun Grenada

De **Flagg vun Grenada** wurr an’ 7. Februar 1974 offiziell inföhrt.

## Bedüden
De söven Steerns vun de Flagg vun Grenada symboliseeren de Hapen up en good Tokunft un staht för de söven Gemeende vun dat Land: St. George’s (de Steern in de Midden vun de Flagg steiht för den Hööftoort), St. John, St. Mark, St. Patrick, St. Andrew, St. David un de Grenadinen. 

## Beschrieven
De Farven wurrd as folgt düüt: 
* De root Rand steiht för Harmonie un Eenheit un wiest up den Moot hen, de nötig weer, um unafhängig to wurrn.
* Geel steiht för de Sünn un de Fründlichkeit vun de Inwahners un to glieker ok för de Wiesheit.
* Gröön drückt de Fruchtborkeit vun de Landweertschap ut, de volkswertschaplich Basis vun dat Land.

In dat linke gröön Dreeeck befind sück en Muskatnööt, dat wichtigst Exportgoot vun dat Land.

## Historie

Vör de Unafhängigkeit weer tüschen 1967 un 1974 as Flagg vun dat assozieert Rebeet en blau-geel-gröön horizontaal Trikolore mit Emblem in Gebruuk. Tüschen 1875 un 1974 geev dat ok twee Blue-Ensign-Kolonialflaggen (een bit 1903, de anner dornah) mit en Siegel in de Floogdeel.





## Anner Flaggen vun Grenada

Bild:Civil Ensign of Grenada.svg|1:2 Hannels- un Deenstflagg to See
Bild:Naval Ensign of Grenada.svg| Seekriegsflagg


## Weblenken

*Flags of the World – Grenada (engelsch)
Hollis Earl Roberts

**Hollis Earl Roberts** (* 9. Mai 1943 in Hochatown, McCurtain County, Oklahoma; † 19. Oktober 2011 in Hugo City, Oklahoma) weer van 1978 bit 1997 Hööftling vun de Choctaw Nation of Oklahoma. 

He weer ok Ratsliddmaat vun Hugo City un Liddmaat vun dat Repräsentantenhuus vun Oklahoma. 1997 wurr he aber as Hööftling entlaaten, nahdem he wegen sexuelle Övergreep veroordeelt wurr.

## Enkeld Nahwiesens


## Weblenken
*Hollis E. Roberts bi choctawnation.com
Gabriel Gervais Chardin

**Gabriel Gervais Chardin** (* 21. November 1814 in Paris; † Oktober 1907 ok dor) weer en franzöösch Landschaps- un Deertenmaler. He hörr to de School vun Barbizon.

## Leven un Wark
Chardin weer Schöler vun Camille Roqueplan un Constant Troyon. To’n eersten Mal wurr en vun sien Biller 1841 in den Salon de Paris, de offiziell Leistungsschau vun de jewiels aktuellen franzööschen Künstler, utstellt, in de Johren 1845 bit 1868 denn meest jedes Johr weer. Meest weern dat Landschapen ut de Ümgegend vun Paris, sünners de  Gegend um Compiègne un Étampes, faken mit Deerten, as to'n Bispeel Kooi oder Jagdhunnen, utstaffeert. Realistisch Freeluchtmaleree un Gestaltung vun groot Ruumdeept wiesen sien Meesterschap as Maler vun de Barbizon-School.

## Warken in apenlich Sammlungen
* Musée des beaux-arts, Rennes: *Tête de chien*, Ööl up Holt, (erwurben 1906) Inv. 06.27.4

## Literatur
* Gabriel Gervais Chardin. In: Allgemeines Künstlerlexikon (AKL). Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker. Bd. 43, Saur, München 2004, S. 222
* Gabriel Gervais Chardin. In: Ulrich Thieme, Felix Becker u. a.: Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. Band 6, E. A. Seemann, Leipzig 1912, S. 384
* Hans Wolfgang Singer (Hrsg.), Hermann Alexander Müller: *Leben und Werke der berühmtesten Künstler*, Rütten und Loenig, Frankfurt am Main, Bd. 6, zweiter Nachtrag mit Berichtigungen, 1922,  S. 51

## Enkeld Nahwiesen
Mathilde Bonnefoy

**Mathilde Bonnefoy** (* 11. März 1972 in Paris) is en franzöösch-amerikaansche Filmeditorin un Speelbaas’sche.

## Leven un Wark
Bonnefoy is de Dochter vun den franzööschen Lyriker Yves Bonnefoy. Se hett blangen de franzööschen ok de US-amerikaansche Staatsbörgerschop.

Se hett vun 1990 bit 1991 Philosophie an de Pariser Sorbonne studeert, dat Studium denn aver afbroken, üm na Berlin to gahn. 1995 hett se en Arbeit as Helpsfro bi’n Filmsnitt annahmen un harr 1997 de Wacht över den Snitt vun den Film *Das Leben ist eine Baustelle*. Dorbi hett se den düütschen Speelbaas Tom Tykwer drapen, för den sien Filmwarken se later veel as Editorin mitarbeit hett. För ehr Arbeit an den internatschonal bekannten Film *Lola rennt* is se denn ok uttekent worrn. För den Speelbaas Wim Wenders hett se ern Kortfilm un en Dokumentarfilm sneden. Dorna hett Bonnefoy ehr Arbeit ok mehr op de Regie utricht un ok Dreihböker verfaat. För Arte un för de düütsche Grupp Rammstein hett se verschedene Dokumentarfilmen dreiht.

## Filmen (Utwahl)

## Utteken
Mathilde Bonnefoy is bit hüüt (Februar 2015) achtteihn mol för wichtige Filmpriesen vörslahn wesen un weer mit teihn dorvun uttekent, so as:
* 1999: mit den *[[Düütsch Filmpries|Düütschen Filmpries]] in Gold* in de Kategorie *Rutragen Leistung bi’n Filmsnitt* för *Lola rennt*
* 2000: mit den *[[OFCS Award]]* in de Kategorie *Best Filmsnitt* för *Lola rennt*
* 2011: mit den *[[Düütsch Filmpries|Düütschen Filmpries]] in Gold* in de Kategorie *Best Filmsnitt* för *3*
* 2015: mit den *[[BAFTA Award]]* in de Kategorie *Best Dokumentatschoon* för *Citizenfour*
* 2015: mit den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Dokumentarfilm|Best Dokumentarfilm]]* för *Citizenfour*

## Weblenken

*Tom Tykwer över Mathilde Bonnefoy
(492) Gismonda

**(492) Gismonda** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 3. September 1902 vun de düütsch Astronom Max Wolf  in Heidelbarg opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 9,76. 

De Asteroid is nah de Heldenfigur Gismond ut en italieensch Volksmärken nömmt wurrn.
Hasso von Boehmer

**Hasso von Boehmer** (* 9. August 1904 in Groß-Lichterfelde; † 5. März 1945 in Berlin-Plötzensee) weer en düütsch Oberstleutnant in‘ Generalstaff un bedeeligt an den militärischen Wedderstand tegen dat NS-Regime, dat to’n Anslag vun'n 20. Juli 1944 führt harr.  

## Leven
Von Boehmer hörr nah sien bestahn Abitur af Oktober 1923 to dat Infanterie-Regiment 9 (I.R 9) in de 23. Infanterie-Division ut Potsdam, in dat tallriek anner Liddmaaten vun den Wedderstand deent harrn, so ok Generalmajor Henning von Tresckow. Boehmer nehm in‘ Tweeten Weltkrieg an‘ Polen-, den Westfeldtoog un toletzt as Generallstaffoffizier an den Angreep up de Sowjetunion deel. Upgrund vun eenig Kriegsverletzungen wurr he vun Harvst 1941 bit August 1943 in Lazaretten behannelt.

Dör von Tresckow wurr vun Boehmer in‘ Harvst 1943 för den Wedderstand wunnen un stellt sück in‘ Rahmen vun de Operatschoon Walküre as Verbinnensoffizier in‘ Wehrkreis XX (Danzig) to Verfügung. De ut Berlin eenig Stünn nah dat Attentat up Hitler indrapen Feernschrieven vun de Wedderstandsgrupp nehm von Boehmer sülvst an. Dorin wurrn sien Funktschonen apen beschreven. As an de sülvig Dag klor wurr, dat Hitler den Anslag doch överleevt harr, wurr von Boehmer verhaft un in dat Gefängnis an de Lehrter Straße in Berlin brocht, wo he an‘ 19. September 1944 ut Sörg um Repressalien för sien Familie en Geständnis afleggen dee. Enn‘ Januar 1945 wurr he wegen Komplikatschoonen vun en Kriegsverletzung in de Krankenstatschoon vun dat KZ Sachsenhausen verleggt. An‘ 5. März 1945 hett hüm de Volksgerichtshoff to’n Dood veroordeelt. Noch an de glieker Dag wurr he in dat Straafgefängnis Plötzensee henricht.

## Kiek ok bi
* List vun de Lüde vun’n 20. Juli 1944

## Literatur
* Winfried Meyer (Hrsg.): *Verschwörer im KZ - Hans von Dohnanyi und die Häftlinge des 20. Juli 1944 im KZ Sachsenhausen*, Berlin 1999, Schriftenreihe der Stiftung Brandenburgischer Gedenkstätten, Bd. 5: Edition Hentrich, ISBN 3-89468-251-5.
* Erika Reinhold: Erinnerungen an Hasso von Boehmer, in: STEGLITZER HEIMAT, Mitteilungsblatt des Heimatvereins Steglitz e.V., Heft Nr. 2 / 2004, S. 39–42 (pdf)

## Weblenken
* ''Henrichtensbescheed''
* ''Körtbiographie'' up de Sieden vun de Gedenkstäe Deutscher Widerstand
* ''Gedenkstäe Plötzensee''
* ''Potsdam und das Infanterie-Regiment 9''
Herbert Aaron Hauptman

**Herbert Aaron Hauptman** (* 14. Februar 1917 in New York City; † 23. Oktober 2011 in Buffalo) weer en US-amerikaansch Mathematiker un Biophysiker.

Siet 1970 weer he Perfesser an de Medical Foundation in Buffalo. Zusammen mit Jerome Karle kreeg he 1985 den Nobelpries för Chemie för dat Entwickeln vun de „direkten Methoden“ to de Kristallstrukturbestimmen. Herbert  Hauptman weer Präsident vun dat ut de  Medical Foundation hervörgahn Hauptman-Woodward Institut.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken

* Hauptman up de Siet vun den Nobelpries (engelsch)
* Informatschonen to Herbert Hauptman in dat BAM-Portal
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Eloi Meulenberg

**Eloi Meulenberg** (* 22. September 1912 in Jumet; † 26. Februar 1989 ok dor) weer en belgisch Radrennfohrer.

He weer Profi van 1934 bit 1950. Af  1934 keem he bi eenig Klassikern un Halfklassikern to bannig good Platzeeren. Ok bi de Tour de France kunn he eenig Deelstrecken winnen, ahn aber tonächst ganz groot ruttokommen. 

Dat änner sück slagoordig 1937, as he wat unverwacht Straatenweltmeester in Kopenhagen wurr. 

He gull as taktisch kloog un weern in’ Sprint man blots swoor to slahn. Dat wark sück denn ok positiv bi sien Titelgewinn ut, as he mit en langen Sprint sien Gegners Emil Kijewski un Paul Egli up Afstand hollen kunn. 

Insgesamt hett he in sien Loopbahn 34 mal wunnen.

## Wat he schafft hett

**1934**
* Brüssel-Lüttich

**1935**
* Platz 2 bi de Flannern-Rundfohrt (achter Louis Duerloo)
* Grand Prix de Fourmies

**1936**
* Paris–Brüssel (vor Frans Bonduel un Louis Hardiquest)

**1937**
* GP Stad Vilvoorde
* Lüttich-Bastogne-Lüttich (vor Gustaaf Deloor un Julien Heernaert)
* Weltmeester in’ Straatenrennen

**1938**
* Namur

**1943**
* GP Scheldeprijs

## Weblenken
* Eloi Meulenberg in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Jerome Karle

**Jerome Karle** (* 18. Juni 1918 in New York City as **Jerome Karfunkel**; † 6. Juni 2013 in Annandale, Virginia)) weer en US-amerikaansch Physikochemiker un Kristallograaf. He kreeg 1985 tosommen mit Herbert Aaron Hauptman den Nobelpries för Chemie för sien Bidrääg to dat Entwickeln vun „direkt Methoden“ to de Kristallstrukturanalyse.

## Leven
1934 hett he de Abraham Lincoln High School, Bronx, New York afslooten. 1937 hett he sien Bachelor in Chemie un Biologie an dat City College of New Yark makt un een Johr later noch en Master an de Harvard University. 1942 keem noch en Master-Titel in Chemie an de University of Michigan dorto. Dor hett he denn ok 1944 sein Doktertitel in dat Fak (Ph.D.) makt. Van 1951 bit 1970 weer he denn Perfesser an de University of Maryland. Van 1968 bit 2009 weer Karle denn noch Chef-Wetenschapler an Naval Research Laboratory. Siet 1944 weer he dor all as Kristallograph tätig.

Karle is verheiraadt un hett dree Döchter.

## Weblenken

* Karle up de Siet vun den Nobelpries (engelsch)
* Biografie up NNDB (englelsch)
Karl Barry Sharpless

**Karl Barry Sharpless** (* 28. April 1941 in Philadelphia) is en US-amerikaansch Chemiker un tweefack Nobepriesdräger.

## Leven un Wark
He studeer an dat Dartmouth College, promoveer 1963 an de Stanford University un hett dor sien Forschungstätigkeit fortsett, bevör he 1969 an de Harvard University wessel.

Sharpless kreeg en Professur an dat Massachusetts Institute of Technology, an de Stanford University un later an dat Scripps Research Institute, wo he siet 1990 de W. M. Keck Professur innehett.

He kreeg in dat Johr 2001 den Nobelpries för Chemie för sien Arbeiten över stereoselektive Oxidationsreaktionen (Sharpless-Epoxidierung, Sharpless Bishydroxylierung, Sharpless Aminohydroxylierung). Den Pries deel he sück mit William Standish Knowles un Ryōji Noyori (för hör Arbeiten to stereoselektiven Hydrierungen). Sharpless is ok Ehrendokter vun de TU München. 2022 kreeg he sien tweeten Nobelprpies för Chemie. Ditmal deel he sück den Pries mit Carolyn Ruth Bertozzi un Morten Peter Meldal.

To Tiet arbeit he vör allen up dat nee Rebeet vun de Click-Chemie, dat sünd selektiv exotherm Reaktschonen, de üner mild Bedingungen in Water afloopen. En Bispeel is de Alkin-Azid (3+2)-Cycloaddition ünner Bilden vun 1,2,3-Triazolen.

## Arbeitrebeeden
Click chemistry, Övergangsmetall-katalyseert asymmetrisch Reaktschonen, Katalyseert Oxidationsreaktschonen (Os, Ru, Rh).

## Privates
Sharpless is verheiraadt un hett dree Kinner. 

## Weblenken
* Barry Sharpless up de Siet vun den Nobelpries (engelsch)
* A love affair with Osmium (Rudolf-Criegee-Vorlesung 2002, Universität Karlsruhe)
* Personannaamdatei
Honoré Dutrey

**Honoré Dutrey** (* 19. Februar 1894 in New Orleans; † 21. Juli 1935 in Chicago) weer en US-amerikaansch Jazz-Basuunist vun den New Orleans Jazz. 

Honoré Dutrey wurr bekannt dör sien Speel in de Band vun King Oliver sien Creole Jazz Band, mit de he all in New Orleans un in de 1920er Johren in Chicago uptreden is un an de sien klassisch Schallplatten-Upnahmen mitwarkt hett. Noch in New Orleans hett he ok in de *Excelsior Brass Band*, de vun Harry Allen, den Vader vun  Red Allen leit wurr, as ok mit Buddy Petit, Joe Robichaux un Jimmie Noone speelt. 1917 hett he sien Militärdeenst bi de Marine afleist un truck dornah nah Chicago. Sien Speel weer anners as dat vun anner New Orleans-Posaunisten as etwa Kid Ory. Nah sien Utscheeden bi Oliver 1924 harr Dutrey för en körten Tiet en eegen Formatschoon, mit de he in‘ *Lincoln Gardens* uptreden is. Buterdem speel he mit anner Stars vun de Chicagoer Jazzszene, as de Bands vun Carroll Dickerson, Johnny Dodds un Louis Armstrong *Stompers*, mit de he in‘ Sunset Cafe uptreden is. Dör en Unfall bi sien Tiet bi de US-Navy hett he dornah tietlevens an Asthma leeden; he muss deshalb 1930 sien Musikerberop upgeven. 

Nah dat Oordeel vun Leonard Feather gellt Dutrey as en vun de führend Basuunisten ut sien Tiet. 

## Literatur
* Ian Carr, Digby Fairweather & Brian Priestley: *Rough Guide Jazz*, Stuttgart, Metzler 2004 (2. Uplaag), ISBN 978-3-476-01892-2
* Leonard Feather and Ira Gitler, *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oxford/New York, 1999, ISBN 978-0-19-532000-8

## Weblenken
*Körtbiographie un Foto bi ''Redhotjazz''
Jakobus

**Jakobus** betekent

* de latiensche Form vun den Vörnaam Jakob,
* Jakobus de Gerechte, Söhn vun Joseph un Maria, Broer vun Jesus,
* Jakobus de Öllere, Söhn vun Zebedäus un Broer vun den Apostel Johannes,
* korte Form vun den Breef vun Jakobus, een vun de Böker ut dat Nee Testament,
* Jakobus de Jüngere, Söhn vun Alphäus, een vun Jesus siene Jüngers,
* Jakobus, Vader vun den Apostel Judas Taddäus.
Zebedäus

**Zebedäus** *(hebrääisch zabdiel, „Geschenk vun Gott”)* is en Person ut de Bibel, de in dat Nee Testament nöömt wurrd. 

Vun Zebedäus is ut de Evangelien blots bekannt, dat he Fischer weer un twee Söhn harr, nemelk  Johannes un Jakobus, de beid Jünger vun Jesus vun Nazaret wurrn. Liekers is ok Zebedäus to en gewissen Berühmtheit kommen, wiel sien beid Söhne, de recht faken vörkommen Naams harrn, to Ünnerscheeden vun anner Naamsdräger faken as de „Zebedäussöhns“ (dat weer in de dormaligen Spraakgebruuk begäng) oder „Zebedaiden“ betekent wurrn.

Unklor is, of de vun dat Matthäusevangelium to de Fruen ünner dat Krüüz tellt Gaddin vun de Zebedäus (Matthäus Kap. 27, Vers 56) identisch is mit de in dat Markusevangelium Kap. 15 Vers 40 nömmt Salome. De christlich Traditschoon sücht dorin de glieker Person. 

Zebedäus sall in oder bi Bethsaida leevt hemm. 

## Weblinks
See von Ochotsk

De **See von Ochotsk** is en Blangensee von’n Pazifik. De See warrt afgrenzt von de Halvinsel Kamschatka in’n Oosten, den fasten Wall von Sibirien in’n Noorden, Sachalin in’n Westen un de Inselkeed von de Kurilen in’n Süden. Över den Tatarensund un de Straat La Pérouse is de See mit de Japaansche See verbunnen. Alltohoop hett de See en Grött von bi 1,53 Milljonen km², is an de deepste Steed 3372 m un in’n Dörsnidd 971 m deep.

Dör de Laag in’n hogen Noorden freert en goden Deel von de See in’n Winter to oder hett Drievies.

## Rebeed

De Internationale Hydrograafsche Organisation leggt de Grenzen von de See von Ochotsk so fast:

*In’n Süüdwesten.* De noordoosten un noorden Grenzen to de Japaansche See [In de Straat La Perouse. En Lien von Sôni Misaki un Nishi Notoro Misaki (45°55′ N). Von Kap Tuik (51°45′ N) na Kap Sushcheva].
*In’n Süüdoosten.* En Lien von Nosyappu Saki (43°23′ N) op dat Eiland Hokkaidō dör de Kurilen na Kap Lopatka (Süüdspitz von Kamschatka) so dat all de engsten Waterweeg twüschen Hokkaidō un Kamschatka Deel von de See von Ochotsk sünd.

## Eilannen

Dat Iony-Eiland is dat eenzigste Eiland, dat nich an de Küst liggt, man in de apen See. Dat is en lütt unbewahnt Eiland op dat en Kolonie von Steller-Seelöwen leevt. De gröttsten Eilannen sünd de Schantar-Eilannen.

## Geschicht

För Europa opdeckt hebbt de See de Russen Iwan Moskwitin un Wassili Pojarkow in de Johren 1640. Maarten Gerritszoon de Vries hett 1643 de See von Süden her utkunnt. 1643 weer dat ok, dat de Kossack Semjon Schelkownikow an’t Enn von de Sibiersche Stroomruut an de Küst den Oort Ochotsk grünnen deed, wat för en Tied de wichtigste Haven in’n russ’schen Feernen Oosten weer. Na den Oort hett de See von Ochotsk den ehren Naam kregen.

## Wichtige Havens

* Abashiri, Hokkaidō, Japan
* Magadan, Oblast Magadan, Russland
* Monbetsu, Hokkaidō, Japan
* Palana, Kamschatka, Russland
* Wakkanai, Hokkaidō, Japan
* Korsakow, Oblast Sachalin, Russland

## Footnoten
Liman

En **Liman** is en See, de an de Münn von en Stroom liggt, wenn de Stroom von de See dör en Barr afdeelt is. Dat kann dör de Sedimenten von en Seestroom kamen oder ok dör de Sedimenten von en annern, gröttern Stroom, wenn de beiden Strööm tohoopfleet.
Tatarensund

De **Tatarensund** is en Straat, de twüschen den noorden Deel von Sachalin un den fasten Wall von Russland liggt. De Sund verbinnt de See von Ochotsk mit de Japaansche See. An de engste Steed is he 7,3 km breed un so bi 4 bet 20 m deep.

## Geschicht

De eerst, de en kumplette Koort von Sachalin maakt un so nawiest hett, dat dat en Eiland un nich mit’n fasten Wall verbunnen is, weer de Japaner Mamiya Rinzō 1808. Dormit harr he ok de Tatarenstraat funnen. För de Europäers hett dat aver eerst Gennadi Iwanowitsch Newelskoi 1849 rutfunnen.

Ünner Stalin hebbt se anfungen, en Tunnel ünner den Tatarensund to graven, hebbt dat aver na Stalin sien Dood nageven. Dat gifft noch jümmer Plaans, dissen Tunnel toenn to bringen.
Iony-Eiland

**Iony-Eiland** (russ’sch Остров Ионы) is en lütt, unbewahnt Eiland in de See von Ochotsk. Dat is dat eenzige Eiland in de See von Ochotsk, dat in de apen See liggt. Dat is 1,6 km lang un 850 m breed un höört to de Region Chabarowsk. Op dat Iony-Eiland gifft dat en grote Kolonie von Steller-Seelöwen.
JR Westjapan

**JR Westjapan** (japaansch 西日本旅客鉄道株式会社, *Nishi-Nihon ryokaku tetsudō [[kabushiki gaisha]]*, kort: JR西日本, *JR Nishi-Nihon*) is een von de söven Nafolgers von de 1987 privatiseerte Japaansche Staatsbahn. JR Westjapan bedrifft dat fröher staatliche Iesenbahn-Nett in’n Westen von Japan. De Sellschop hett ehren Seet in Kita-ku in Osaka.

## Geschicht

JR Westjapan is an’n 1. April 1987 grünnt worrn, nadem de staatliche Iesenbahnsellschop von Japan privatiseert un opdeelt worrn is.

## Lienen

* Sanyō-Shinkansen (山陽新幹線): Shin-Ōsaka - Hakata
* Hokuriku-Höövdlien (北陸本線)
* Kansai-Höövdlien (関西本線): Kameyama - Namba
* Kisei-Höövdlien (紀勢本線)
* Sanin-Höövdlien (山陰本線)
* Sanyō-Höövdlien (山陽本線): Kōbe - Shimonoseki
* Takayama-Höövdlien (高山本線)
* Tōkaidō-Höövdlien (東海道本線): Maibara - Kōbe
* Akō-Lien (赤穂線)
* Bantan-Lien (播但線)
* Etsumihoku-Lien (越美北線)
* Fukuchiyama-Lien (福知山線)
* Fukuen-Line (福塩線)
* Geibi-Lien (芸備線)
* Hakata-Minami-Lien (博多南線)
* Hakubi-Lien (伯備線)
* Hanwa-Lien (阪和線)
* Himi-Lien (氷見線)
* Honshibisan-Lien (本四備讃線)
* Inbi-Lien (因美線)
* Iwatoku-Lien (岩徳線)
* Johana-Lien (城端線)
* Kabe-Lien (可部線)
* Kakogawa-Lien (加古川線)
* Kansai-Kukō-Lien (関西空港線)
* Katamachi-Lien (片町線)
* Kibi-Lien (吉備線)
* Kishin-Lien (姫新線)
* Kisuki-Lien (木次線)
* Koseki-Lien (湖西線)
* Kure-Lien (呉線)
* Kusatsu-Lien (草津線)
* Maizuru-Lien (舞鶴線)
* Mine-Lien (美祢線)
* Nanao-Lien (七尾線)
* Nara-Lien (奈良線)
* Obama-Lien (小浜線)
* Ōito-Lien (大糸線)
* Onoda-Lien (小野田線)
* Ōsaka-Kanjō-Lien (大阪環状線)
* Sakai-Lien (境線)
* Sakurai-Lien (桜井線)
* Sakurajima-Lien (桜島線)
* Sankō-Lien (三江線)
* Tōzai-Lien (東西線)
* Tsuyama-Lien (津山線)
* Ube-Lien (宇部線)
* Uno-Lien (宇野線)
* Wakayama-Lien (和歌山線)
* Yamaguchi-Lien (山口線)

## Weblenken

* Websteed (japaansch, engelsch)
JR Tōkai

**JR Tōkai** (japaansch 東海旅客鉄道株式会社, *Tōkai ryokaku tetsudō [[kabushiki gaisha]]*, kort: JR東海, *JR Tōkai*) is een von de söven Nafolgers von de 1987 privatiseerte Japaansche Staatsbahn. JR Tōkai bedrifft dat fröher staatliche Iesenbahn-Nett in de Zentraalregion von Japan in Tokyo un ümto. De Sellschop hett ehren Seet in Nakamura-ku in Nagoya in’n JR-Tōkai-Toorn.

## Geschicht

JR Tōkai is an’n 1. April 1987 grünnt worrn, nadem de staatliche Iesenbahnsellschop von Japan privatiseert un opdeelt worrn is.

## Lienen

* Tōkaidō-Shinkansen (東海道新幹線): Tokyo - Shin-Ōsaka
* Chūō-Höövdlien (中央本線): Shiojiri - Nagoya
* Kansai-Höövdlien (関西本線): Nagoya - Kameyama
* Kisei-Höövdlien (紀勢本線): Kameyama - Shingu
* Takayama-Höövdlien (高山本線): Gifu - Inotani
* Tōkaidō-Höövdlien (東海道本線): Atami - Maibara
* Gotemba-Lien (御殿場線)
* Iida-Lien (飯田線)
* Jōhoku-Lien (城北線)
* Meishō-Lien (名松線)
* Minobu-Lien (身延線)
* Sangu-Lien (参宮線)
* Taita-Lien (太多線)
* Taketoyo-Lien (武豊線)

## Weblenken

* Websteed (japaansch, engelsch)
JR Shikoku

**JR Shikoku** (japaansch 四国旅客鉄道株式会社, *Shikoku ryokaku tetsudō [[kabushiki gaisha]]*, kort: JR四国, *JR Shikoku*) is een von de söven Nafolgers von de 1987 privatiseerte Japaansche Staatsbahn. JR Shikoku bedrifft dat fröher staatliche Iesenbahn-Nett op dat Eiland Shikoku. De Sellschop hett ehren Seet in Takamatsu.

## Geschicht

JR Shikoku is an’n 1. April 1987 grünnt worrn, nadem de staatliche Iesenbahnsellschop von Japan privatiseert un opdeelt worrn is.

## Lienen

* Dosan-Lien (土讃線)
* Honshibisan-Lien (本四備讃線)
* Kōtoku-Lien (高徳線)
* Mugi-Lien (牟岐線)
* Naruto-Lien (鳴門線)
* Tokushima-Lien (徳島線)
* Uchiko-Lien (内子線)
* Yodo-Lien (予土線)
* Yosan-Lien (予讃線)

## Weblenken

* Websteed (japaansch)
Heda (Schoner)

De **Heda** weer en 25 m langen Schoner mit twee Masten un mit en Verdrängung von 100 Tunnen, den Jewfimi Putjatin siene Kru tohoop mit 300 japaansche Timmerlüüd boot hebbt.

Putjatin weer von Russland ut mit de Fregatt *[[Diana (Fregatt)|Diana]]* op sien twete Japan-Expedition loosföhrt un schull en Hannelsverdrag mit de Japaners uthanneln (de Verdrag von Shimoda, de an’n 7. Februar 1855 tostann keem). He keem in’n Oktober 1854 in Shimoda an. De *Diana* hett denn aver bi den Tsunami na dat Ansei-Tōkai-Eerdbeven an’n 23. Dezember 1854 sworen Schaden afkregen un is op’n Weg na Heda na de Warft in en Storm ünnergahn.

Mit de Hülp von de Japaners müssen se en neet Schipp boon, dat se wedder trügg na Russland kunnen. Dat keem de Japaners ok good topass, denn so kunnen se von de Europäers wat von de Schippbotechniken aflehren.

De *Heda* deed denn an’n 10. Mai 1855 von’n Stapel lopen.

De Japaners hebbt dorna denn mit de aflehrten Techniken söss Scheep von de Kimisawagata-Klass, veer von de Toyoshimagata-Klass un söss von de Nirayamagata-Klass boot.
JR Kyūshū

**JR Kyūshū** (japaansch 九州旅客鉄道株式会社, *Kyūshū ryokaku tetsudō [[kabushiki gaisha]]*, kort: JR九州, *JR Kyūshū*) is een von de söven Nafolgers von de 1987 privatiseerte Japaansche Staatsbahn. JR Kyūshū bedrifft dat fröher staatliche Iesenbahn-Nett op dat Eiland Kyūshū. De Sellschop hett ehren Seet in Hakata-ku in Fukuoka.

## Geschicht

JR Kyūshū is an’n 1. April 1987 grünnt worrn, nadem de staatliche Iesenbahnsellschop von Japan privatiseert un opdeelt worrn is.

## Lienen

* Kyūshū-Shinkansen (九州新幹線)
* Chikuhō-Höövdlien (筑豊本線)
* Hōhi-Höövdlien (豊肥本線)
* Kagoshima-Höövdlien (鹿児島本線)
* Kyūdai-Höövdlien (久大本線)
* Nagasaki-Höövdlien (長崎本線)
* Nippō-Höövdlien (日豊本線)
* Chikuhi-Lien (筑肥線)
* Fukuhoku-Yutaka-Lien (福北ゆたか線)
* Gotōji-Lien (後藤寺線)
* Hisatsu-Lien (肥薩線)
* Hitahikosan-Lien (日田彦山線)
* Ibusuki-Makurazaki-Lien (指宿枕崎線)
* Kashii-Lien (香椎線)
* Karatsu-Lien (唐津線)
* Kitto-Lien (吉都線)
* Misumi-Lien (三角線)
* Miyazaki-Kūkō-Lien (宮崎空港線)
* Nichinan-Lien (日南線)
* Ōmura-Lien (大村線)
* Sasaguri-Lien (篠栗線)
* Sasebo-Lien (佐世保線)

## Weblenken

* Websteed (japaansch, engelsch, koreaansch)
JR Hokkaidō

**JR Hokkaidō** (japaansch 北海道旅客鉄道株式会社, *Hokkaidō ryokaku tetsudō [[kabushiki gaisha]]*, kort: JR北海道, *JR Hokkaidō*) is een von de söven Nafolgers von de 1987 privatiseerte Japaansche Staatsbahn. JR Hokkaidō bedrifft dat fröher staatliche Iesenbahn-Nett op dat Eiland Hokkaidō. De Sellschop hett ehren Seet in Chūō-ku in Sapporo.

## Geschicht

JR Hokkaidō is an’n 1. April 1987 grünnt worrn, nadem de staatliche Iesenbahnsellschop von Japan privatiseert un opdeelt worrn is.

## Lienen

* Hakodate-Höövdlien (函館本線)
* Hidaka-Höövdlien (日高本線)
* Muroran-Höövdlien (室蘭本線)
* Nemuro-Höövdlien (根室本線)
* Rumoi-Höövdlien (留萌本線)
* Sekihoku-Höövdlien (石北本線)
* Semmō-Höövdlien (釧網本線)
* Sōya-Höövdlien (宗谷本線)
* Chitose-Lien (千歳線)
* Esashi-Lien (江差線)
* Furano-Lien (富良野線)
* Kaikyō-Lien (海峡線)
* Sasshō-Lien (札沼線)
* Sekishō-Lien (石勝線)

## Weblenken

* Websteed (japaansch, engelsch, chineesch, koreaansch)