open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wetter (Ruhr)

**Wetter (Ruhr)** is ene Stadt an de Ruhr in’t Ruhrrebeet mit 28.037 Inwahners up en Flach vun 31,47 km² in Noordrhien-Westfalen. Se is Deel vun de westfaolske Iämpe-Ruhr-Kreis, wat ener as de *westfaolske Taunus* sehn kann. Wetter hett ene Stadtbohn noh Düörpm un Hagen. Wetter is kene grote Stadt, män belangriek in de Historie vun de Landeskarklich un freekarklich Prostestantismus. Wetter weer in de Hanse, män is nich in de Niege Hanse.
  
## Beröhmte Lü

* Henriette Davidis
* Friedrich Harkort
* Hoffmann von Fallersleben
* Freiherr vom Stein
* Alfred Rethel
* Eduard Scheve, geboren 1836 Volmarstein, wat nu en Deel vun Wetter is. He gründ’t de evangelsch-freekarklich Diakonie un Butenmission
* Peter Strauch, de Vörsitter vun de Bund Freier evangelischer Gemeinden un Dichter vun’t Lied *Licht leuchtet auf*.

## Firmen

* Demag Cranes & Components GmbH
* Taprogge GmbH
* ABUS
* Burg Wächter

## Weblenken
Santen

**Santen (düütsch: Xanten)** is ene vun de öllste Städer in’t Rhienland an de Rhien. Santen harr inst de Naam *Tronje*. Santen liggt an de Rhien un weer en römschet Lager, wat nu de Archäoloogsch Park Xanten is. De hillge Norbert, de Arzbischop vun Meideborg weer, keem ut Santen. In’t Nibelungenleed keem Siegfried ut Santen. Ok Hagen vun Tronje, wat ja Santen is, keem vun hie. Santen is in’n Kreis Wesel, wat en Kreis in’t Ruhrrebeet bi Duisborg is.

De Stadt har Enn Dezember 2009 tosamen 21.536 Inwahners up en Rebeet vun 72,4 km².

## Weblenks
VfL Wulfsborg

De **VfL Wolfsburg** is en Sportvereen in de Stadt Wulfsborg in Neddersassen. He is grünnt wurrn an'n 12. September 1945. Hüdigendags höört dor bi 5.200 Liddmaten in 29 Afdelen to. In dat Johr 2001 is de *VfL Wulfsborg-Football GmbH* grünnt wurrn. Unner düssen Naam speelt de Lizenzspeler-Mannschoppen in de düütsche Football-Bundsliga vun de Froons- un de Mannslüüd. Vun den 28. November 2007 af an höört de GmbH to 100% to de Volkswagen AG. 

## De Mannschop in düsse Speeltiet
In düsse Saison speelt de VfL Wulfsborg mit düsse Mannschop:

## Stadion
De Vereen speelt in de Volkswagen-Arena in Wulfsborg. 

## Vörmolige Spelers
Stefan Effenberg, een vun de beröhmtesten düütschen Spelers, end't sien Tiet in de Bundsliga in Wulfsborg.

## Wat de Vereen schafft hett
* Düütsch Meester: 2008/09
* Düütsch Viezmeester: 2014/15
* DFB-Pokalsieger: 2014/15
Bottrop

**Bottrop** is ene grote Stadt in't nördelke Ruhrrebeet, in't Vest Riäkelhusen. Gladbeck höör in de 1970er Johren för en korte Tied to Bottrop to. Stadtdelen sünd Batenbrock, Boy, Ebel, de Eigen, Ekel, Feldhausen, Fuhlenbrock, Grafenwald, Hardinghausen, Holthausen, Im Loh, Kirchhellen, Kuhberg, Lehmkuhle, Overhagen, Vonderort, Welheim un Welheimer Mark. 

## Politik
In de Stadt Bottrop gifft dat ringere FDP- un Grönen-Andeele, as annerwegens in dat Ruhrrebeet. Just so, as in Witten bedeeligt sik bannig veele Wahlberechtigten an de Wahlen. Vergleken mit den Rest vun't Ruhrrebeet gifft dat In Bottrop tämlich veele Stimmen för de CDU (bloß nich in den Bezirk Süüd). De Katholizismus is hier so stark, as in wenig annere Städer in't Ruhrrebeet. 

Ok de Kommunismus kann sik sehn laten. Bottrop harr noh de Krieg dat beste Resultat vun de KPD mang de Stadtkreisen in Düütschland. Nu gifft dat wedder ene Fraktion vun de DKP.

Bottrop gellt bi veele Lü as Stadt mit veele poolsche Inwahners, man hüdigendags sünd dat nich so veele, as in annere Städer. 

## Bekannte Lüüd
* Josef Albers
* August Everding
* Theo Jörgensmann
SC Freiborg

De **SC Freiborg** is en Football-Vereen ut de Bundsliga bi de Froons- un de Mannslüüd. Van 1991 bit 2007 weer de Trainer vun de Mannslüüd Volker Finke, boren in Nienborg. Jörg Heinrich, Jens Todt un annere beröhmte Footballspelers hebbt bis den SC Freiborg speelt. 

De SC Freiborg speelt in’t MAGE SOLAR Stadion. Dat weer mol dat Dreisamstadion, wat in de eerste Bundsligasaison stets utverkoopt weer, wat dat eerste Mol weer, dat dat bi en Vereen so weer.
Castrop-Rauxel

**Castrop-Rauxel** is ene Stadt in'n Kreis Riäkelhusen in'n Nörden vun't Ruhrrebeet. Castrop-Rauxel gifft dat, wiels hie Bergbu weer. Castrop-Rauxel liggt twüschen Herne un Düörpm. Catrop-Rauxel is de eenzig Gemeente vun'n Kreis Riäkelkusen op't Rebeet vun de ehemaalsche Graafschap Mark. As Wattsche, Gelsenkiärken un wenige anner Rebeden vun de Grafschaap Mark, weer dat Rebeet vun't Castrop-Rauxel vun uns Tied, denn sterker kathoolsch.

De Vörsitter vun de Junge Union, NRW-Binnenminister un Landdagspräsident vun inst Josef Hermann Dufhues weer vun hie. Ok Wolfram Wuttke, de mit de 1. FC Kaiserslautern 1990 Pokalsieger weer un Klaus Fichtel sünd vun hie.
Gladbeck

**Gladbeck** is en Stadt in’n Kreis Riäkelhusen. Dor leevt 75.520 Inwahner (31. Dez. 2009) up en Rebeet von 35,9 km².

Gladbeck harr na de Tweete Weltkrieg bannig gaude Resultate vun de KPD un denn ok vun de DKP. Gladbeck weer kort in de 1970er Jahr Deel vun Bottrop. Gladbeck liggt twüschen Bottrop un Gelsenkiärken in’n Westen vun Riäkelhusen. 

Dat Stadion Gladbeck faat 37.684 Lüüd. Vundaag is dat Landsleistungsstüttpunkt för Lichtathletik.
Datteln

**Datteln** is ene Stadt in't nördelke Ruhrrebeet, in'n Kreis Riäkelhusen. Datteln is bi Düörpm in't Vest Riäkelhusen.
Datteln liggt an de
* Datteln-Hamm-Kanal
* Wesel-Datteln-Kanal
* Düörpm-Eems-Kanal
* Rhien-Herne-Kanal un is de gröttste *Kanalknotenpunkt* in Europa.
Riäkelhusen

**Riäkelhusen** () is de Kreisstadt vun den Kreis Riäkelhusen, wat de gröttste düütsche Kreis is. Riäkelhusen is ene grote Stadt in’t Vest Riäkelhusen. In Riäkelhusen is en Deel vun de FH Gelsenkiärken. Riäkelhusen weer vör den Tweeten Weltkrieg ene vun de wichtigsten Städer vun de poolsche Diaspora in Düütschland. Vandage gifft dat hie nu in’n Radiosender Funk im Vest poolsche Sendungen. In’t Jaor 2005 hett de Plattdeutsche Bühne 100-jäöriget Jubiläum fiert. 
Riäkelhusen hett dat gröttste Ikonenmuseum in de westelke Welt.

De Delen vun de Stadt sün Berghausen, Bockholt, Essel, Grullbad, Hillen, Hillerheide, Hochlar, Hochlarmark, König Ludwig, Röllinghausen, Speckhorn, Stuckenbusch un Suderwich. Hape Kerkeling un Renate Künast sün ut Riäkelhusen. Riäkelhusen is de Stadt, in de de ehemaalsche MdL Jamal Karsli läwt, en Mann, de de FAKT-Partei gründt hett, de de eerste Ortsverband in Riäkelhusen hett. Riäkelhusen is an de Autobahn un een vun de End vun de S-Bahn 2.

De Stadt hett 114.003 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2016) up en Flach van 66,5 km².

## Bekannt Lüüd ut de Stadt
* Renate Künast (1955) düütsch Politikerin un Bundsministerin
* Ludger Pistor (*1959) düütsch Schauspeler
Hagen

**Hagen** is en Stadtkreis un de Stadt mit de gröttste düütsche Fern-Universität. Hagen liggt in't Ruhrrebeet un in't Märkisch Suerland. In't Johr 1970 hett Hagen noch 250.000 Inwahners hatt. Vele Lüüd trocken aver in't Ümland in de lüttere Städer. Detwegen hett Hagen hüüttodags blots üm de 200.000 Inwahners. De Arbeidslosenandeel liggt bi etwa 12 %. Hagen hett in Süden van de Stadt veel Waldflach; de Waldandeel liggt bi 41 % van dat Stadtrebeet. Dat is de gröttste Andeel vun de Städer in Noordrhien-Westfalen.

## Sport

Hagen is de Stadt vun den düütschen Basketball-Bund. De Basketballvereen Phoenix Hagen speelt in de 1. Bundsliga. RW Hagen is in de Tennis-Bundsliga, de SV Hohenlimburg is in de Fruen-Waterball-Bundsliga un dat Tri-Team-Hagen is in de tweede Triathlon-Bundsliga.

## Beröhmte Lüüd ut Hagen

* Friedrich Harkort (1793–1880) *Vader vun't Ruhrrebeet*, liberale Politiker
* Gustav Harkort (1795–1865)
* Karl Ernst Osthaus (1874–1921)
* Oscar Funcke (1885–1965)
* Georg von Detten (1887–1934), Politiker (NSDAP), MdR (1933-1934)
* Hans Heinrich Nieland (1900–1945 ?), Politiker (NSDAP), MdR, Landroot vun Hagen,  Overbörgermeester vun Dresden (1940-1945)
* Hugo Paul (1905–1962); Politiker, (KPD), MdR, MdB, MdL (NRW)
* Luise Rehling, CDU, eerste Fru in’t Europarlament
* Fritz Steinhoff (1897–1969), Politiker (SPD), MdL (NRW)
* Baldur Springmann (1912–2003); Politiker (Bündnis 90/Die Grünen; ÖDP) un rechte Schriftsteller
* Arthur Axmann (1913–1996), Politiker (NSDAP)
* Liselotte Funcke (1918–2012), Politikerin (FDP), MdB, MdL (NRW)
* Willy Weyer (1917–1987), Politiker (FDP, MdB, MdL (Nordrhein-Westfalen)
* Jürgen Hubbert (* 1939), DaimlerChrysler AG in Stuttgart
* Airman (Stefan Vallbracht) (* 1973)
* Barbara Morgenstern (* 1971)
* Inga Humpe (* 1953),
* Annette Humpe (* 1950)
* Karl Halle, alias Sir Charles Hallé (1819–1895)
* Lutz Eikelmann (* 1967)
* Michael Burkat
* Mousse T. (Mustafa Gündogdu) (* 1966), DJ, Musiker, Remixer un Produzent
* Nena (Gabriele Susanne Kerner) (* 1960)
* Heinrich Hawick (1906–1945)
* Alfred Dörner (1906–1971)
* Ernst Meister (1911–1979)
* Emil Schumacher

## Stadtdelen

* Mittelstadt (2,7 km² - 21.748 Inwahners)
* Altenhagen (4,4 km² - 19.024 Inwahners)
* Hagener Hochschulviertel (3,5 km² - 12.832 Inwahners)
* Ämst (4,3 km² - 11.151 Inwahners)
* Wehringhausen (5,6 km² - 16.609 Inwahners)
* Vorhalle (12,5 km² - 11.128 Inwahners)
* Böele (17,1 km² - 28.019 Inwahners)
* Haspe-Ost (14,7 km² - 17.921 Inwahners)
* Haspe-West (7,5 km² - 13.017 Inwahners)
* Eilpe (18,5 km² - 12.120 Inwahners)
* Dahl (32,6 km² - 5.524 Inwahners)
* Lennetal (14,3 km² - 5.035 Inwahners)
* Honlimburg
Hiarwede

**Hiarwede** () is de tweetgröttste Vörstadt vun Builefeld. Hiarwede weer in de Hanse un is nu in de Niege Hanse. Hiarwede is Kreisstadt von’n Kreis Hiarwede. 
Hiarwede is vun de fief gröttste Städer in Ostwestfalen-Lippe de REP-fründlichste. De Vörsitter vun de ehemaalsche *Partei Rechtsstaatlicher Offensive*, de mal de Partei vun Schill weer, leevt hier un is hier ok in 'n Stadtraat. Hiarwede is de Stadt, ut de Carl Severing, ener vun de eerste beropen evangelsche SPD-Politiker, keem. In Hiarwede leven 2007 65.019 Minschen up een Flach van 79,16 km².

Hiarwede is Mitglied in de Westfälischen Hansesteden un de neei Hanse. Hiarwede hett den amtlich Naam *Hansestadt* siet 2013.

## Geografie

### Stadtgliederung
Siet 1969 besteiht de Stadt ut 12 Stadtdelen (Inwahnerzahlen Stand 31. Dezember 2015):

Mit Hiarwede-Stadt is de Karnstadt meent, wo se bit to'n den 1. Dezember 1968 existierte. Sie besteiht ut der Innetadt un de Feldmarken, de keen egen Stadtdelen sünd.

## Politik

### Stadtraat
De Raat de Stadt Hiarwede hett aktuell 44 Sitzen. Daarbi kummt de Börgmester als Vörsitter van de Raat. De Mitglieder van de Raat sünd för de Düür van fiff Johren wählt.

1UWG HBB: (Hoochdüütsch) Unabhängige Wählergruppe Herforder Bürger Bündnis

## Nawiesen
KBC Duisborg

De **KBC Duisburg** (Kaßlerfelder Ballspiel Club) is en düütsche Mannen-DFB-Vereen in de Kreisliga. Dat geev ene Fruenmannschap in de Vereen, de de Meesterschap 1985 un de DFB-Pokal 1983 kreeg. Vandage gifft dat blots en Duisborger Fruen-Bundesliga-Vereen, de FCR Duisburg.
SC 07 Bad Neuenahr

De **SC 07 Bad Neuenahr** is en DFB-Vereen in Bad Neuenahr-Ahrweiler bi Bonn in Rhienland-Palz. De Fruen weern 1978 düütsche Meester.
De Fruen sün in de eerste Bunnsliga. De Vereen speelt in't Apollinaris-Stadion. De Speelerinnen Célia Okoyino da Mbabi un Sandra Minnert vun de SC 07 sün in't Natschonaalteam.

## Weblenks
www.sc07badneuenahr.de
Kalkar

**Kalkar** is ene Stadt in de nedderrhiensche Kreis Kleve, Noordrhien-Westfalen. 

Hie geev dat inst den Plaan, en Karnkraftwark to buen, män dat is nie woorn. En Deel vun Kalkar is Grieth, wat in de Hanse weer. De Stadt is in de Niege Hanse. In Kalkar leben 14.076 Inwahners (Stand: 2005) up een Flach van 88,2 km². 

## Weblenks
Seehusen (Ooltmark)

**Seehusen** () is ene Gemeente in de Ooltmark in’n Landkreis Stendal in’n Noorden vun Sassen-Anholt. Se harr in’t Johr 2003 1.955 Inwahners. Seehusen weer vun 1358 bet 1488 in de Hanse un is nu in de Niege Hanse.
Ventspils

**Ventspils** (haugdüütsch Windau) is ene Hobenstadt in Lettland an de Ostsee. Dat gifft hie 50 000 Inwahners. De Stadt weer Liddmaat vun de Hanse un is in de Niege Hanse.
La Rochelle

**La Rochelle** is en Stadt in Frankriek an’n Atlantik in’n Bezirk Charente-Maritime mit ruchweg 76.000 Inwahners. 

De Stadt is in’t 10. Johrhunnert grünnd wurrn. In’t Middelöller weer La Rochelle ingelsch. La Rochelle weer in de Hansetied dat gröttste Zentrum vun’t Heer un annere Saken vun de Hugenotten. 

La Rochelle is vandage en Havenstadt mit Bischop. La Rochelle is de enige franzöössche Stadt, de in de Niege Hanse is.

## Weblenken
* La Rochelle
* La Rochelle Aktuell
Smolensk

**Smolensk** is ene Stadt mit 300.000 Inwahners in Russland an de Dnjepr, twüschen Wittrussland un Moskau. Smolensk höör fröher to dat Grootförstendom Litauen un denn to't Grootförstendom Moskau. Bi Smolensk weer dat rus’sche Massaker von Katyn in de Tweete Weltkrieg. Smolensk is in de Niege Hanse.
Derpt

**Derpt** or **Dörpt** (eestnisch **Tartu**, düütsch un poolsch *Dorpat*) is ene Stadt mit 100.000 Inwahners in Eestland. Hier gifft dat ene belangrieke Universität, an de Wilhelm Ostwald weer. Derpt is de kulturell Hööftstadt vun Eestland. De Theoloog Adolf von Harnack weer ut Derpt. Derpt is ene Hansestadt. Vandage gifft dat hie de *Verein der Deutschen in Eestland*.

2024 is Derpt, neben Bad Ischl in Öösterriek un dat norweegsch Bodø, een vun dree Europääschen Kulturhööftstäder.

## Literatur
* Georg von Rauch: *Stadt und Bistum Dorpat zum Ende der Ordenszeit.* In: *[[Zeitschrift für Ostmitteleuropa-Forschung|Zeitschrift für Ostforschung]].* Jg. 24 (1975), S. 577–626.

## Weblinks

* Offizielle Siet vun de Stadt, afropen an'n 4. Januar 2024 (eestnisch, russisch, hier: engelsch)
* ''Tartu – Das mondäne geistige Zentrum Estlands.'' In: *estlandia.de,* 28. August 2019 (mit Biller vun Derpt)

## Enkeld Nahwiesen
Ostnilotische Spraken

De **Ostnilotische Spraken** sün en Deel vun de Nilotische Spraken: 
*Bari-Spraken
* Teso-Lotuko-Maa:
**Teso-Turkana-Spraken 
***Teso
***Turkana
***Karimojong
**Lotuko-Maa:
***Lotuko-Spraken
****Lotuko
****Lopit
****Lokoya
****Dongotono
***Ongamo-Maa-Spraken
**** Ongamo
**** Maa-Spraken
***** Maasai
***** Camus
***** Samburu
Nilo-Saharanische Spraken

De **Nilo-Saharanische Spraken** sünd en Spraakfamilie.

* Koman Spraken
* Sudansche Spraken
** Zentralsudanische Sprachen
** Nordsudanische Spüraken
*** Kunama
*** Saharo-Sahelische Spraken
**** Sahara-Spraken
**** Sahelische Spraken
***** Fur-Spraken
***** Trans-Sahel-Spraken
****** West-Sahel-Spraken
******* Songhai-Spraken
******* Maban-Spraken
****** Ostsudanische Spraken
******* Astaboran-Spraken
******** Nara
******** West-Astaboran-Spraken
********* Nubische Spraken
********* Tama-Spraken
******* Kir-Abbaia-Spraken
******** Jebel-Spraken
******** Kir-Spraken
********* Nuba-Barg-Spraken
********* Daju-Spraken
********* Surma-Nilotische Spraken
********** Surmaspraken
********** Nilotische Spraken
******* Rub-Spraken
Nilotische Spraken

De **Nilotische Spraken** sünd Ostsudanesische Spraken, de in en groot Rebeet vun den Süüdsudan bet  noh Tansania tohuse sund. Se warrn vun de Nilotische Völker snackt. Dat gifft dree Kategorien:

* Ostnilotische Spraken
* Süüdnilotische Spraken
* Westnilotische Spraken
Brailen

**Brailen** (hoochdüütsch: Brilon) is en Hansestadt in Noordrhien-Westfalen, in’n  Hochsauerlandkreis. Dor leevt hüdigendags (Dez. 2005) 27.004 Inwahners up 228,99 km².  De Stadt liggt bi 450&nbsp;m hooch över NN. Börgermeester is Franz Schrewe vun de SPD.

## Historie
Brailen weer 1444 de Hööftstadt vun’t kurkölnisch Hartogdom Westfalen. Brailen weer vun 1818 bet 1974 Kreisstadt. Brailen is in de Niege Hanse. 

## Beropen Persönlichkeiten
Friedrich Merz, de vun 2000 bet 2002 Vörsitter vun de CDU/CSU-Frakschoon in de Bunnsdag weer, is ut Brailen. 

## Verkehr
Vun de Bohnhoff Brailen-Wald gifft dat ene Isenbohn na Hagen.
SG Essen-Schönebeck

De **SG Essen-Schönebeck** is en Fruen-Bunnsliga-Vereen ut Essen in’t Ruhrrebeet. De Nationaalspeelerin Stephanie Mpalaskas kehm 2005 vun en anner Bunnsliga-Vereen, de FCR Duisburg.
TSV Crailsheim

De **TSV Crailsheim** is en DFB-Vereen in’t nördelke Württemberg. De Fruen speelen in de eerste Bundsliga un de Mannen in de Overliga. 

## Weblenken
* Vereenssiet
Naugard

**Naugard** (russ’sch: Weliki Nowgorod) is ene grote Stadt in Russland. In de Hansetied weer dat de för de Handel vun de Hanse belangriekste Stadt in Russland. Naugard is ene Universitätstadt. Naugard is in de Niege Hanse. Naugard weer inst de Stadt vun de rusch Grootfürst. Naugard weer in de Tied vun 1050-1250 ene vun bannig wenige Städer, in de ok de infachen Lü schrieven kunnen.

De russche Zar Iwan II. mek 1494 dat Hansekontor in Naugard dicht. Dat gifft Böker, de secht, dat Naugard en egen Dialekt vun de Russ’sche Spraak hett.
Marseille

**Marseille** [maʁ.ˈsɛj is (okzitaansch *Marselha*) is de gröttste Stadt in Okzitanien un de tweetgröttste in Frankriek. Marseille is in den Bezirk Bouches-du-Rhône in de Provence. Marseille hett en groten Hoben un worr vun Greeken grünnt. In Marseille warrt Franzöösch un ok 'n beten Araabsch snackt. Okzitaansch is nich mehr so wichtig. 

Marseille is en Partnerstadt vun Hamborg. Se harr 2004 808.700 Inwahners up en Flach van 240,62 km².
Provence

De **Provence** (franzöösch: Provence [pʁɔ.ˈvɑ̃ːs], okzitaansch: Prouvènço/Provença) is en groot Rebeet in Frankriek, dat sien Naam vun de röömsche Provinz vun Narbonne hett. De Provence is in den süüden Deel vun Frankriek, in Okzitanien. De gröttste Stadt is Marseille. Na de Tiet vun Martin Luther geev dat hie veele Hugenotten. Vör de Hugenotten weern hie ok wecke Albigenser un Waldenser, wat twee evangeelsche Minnerheiten sünd/weern. Nu is dat Rebeet Deel vun de Region Provence-Alpes-Côte d'Azur. Hier warrt vundaag mehr Franzöösch as Okzitansch snackt. De provenzalsche Dichter Frederic Mistral hett den Nobelpries för Literatur kregen. De Provence hett vangdaag en hooge Arbeitslosigkeit. De Provence is nich bannig industriell, ok wenn dat hie welke Hobenstäder gifft. De Bezirke in de Provence sünd: 
# Alpes-de-Haute-Provence
# Bouches-du-Rhône
# Var
# Vaucluse

## Weblinks
* Région Provence-Alpes-Côte d’Azur (franzöösch)
* Comité Régional de Tourisme Provence-Alpes-Côte d’Azur (franzöösch)
* Verein „Alpes de Lumière“, Haute-Provence: Erhaltungsmaßnahmen und Bildungsangebote (franzöösch)
* ''Fédération historique de Provence'' (franzöösch) – wissenschaftliche Gesellschaft zur Erforschung der Geschichte der Provence
Karibik

De **Karibik** is een Rebeet vör de Waterkant vun Amerika mit een paar groten un velen lütten Inseln. Ehrn Naam hett de Karibik vun dat Indianer-Volk vun de Kariben.

De See, de von’n Bagen von de karibischen Eilannen von’n Atlantik afdeelt warrt, heet Karibische See.
Biäkem

**Biäkem** (haugdüütsch *Beckum*) is ene Hansestadt in’n Kreis Warnduorp in’t Mönsterland. Dor leevt up 11,39 km² alltohopen 37.472 Inwahners (Dezember 2005). Dat sünd 336 Inwahners up een km².

Biäkem weer bet 1974 Kreisstadt. Biäkem liggt bi Aulen an de Werse. In en Deel vun Biäkem, in Neebeckum weer Jürgen Möllemann Lehrer. De israelsche Publizist Uri Avnery is ut Biäkem. Biäkem liggt twüschen dat Ruhrrebeet un Builefeld. Dat gifft veel Iesenbahnverkehr noh’t Ruhrrebeet un Builefeld.
Vrene

**Vrene** (hoochdüütsch *Vreden*) is ene lütte Stadt in’t Mönsterland mit 22.723 Inwahners (Stand: Dezember 2006) up een Flach van 135,83 km². 

Vrene liggt in’n Kreis Borken in Noordrhien-Westfalen. Vrene is in de Niege Hanse un hett een Grenz mit de Nedderlannen.

Urkundlich nömmt is de Stadt eerstmals in dat Johr 839. To de Tiet hebbt se dor ok een Damenstift gründ. In dat Johr 1252 hett Vrene de Stadtrechte kregen.
Gronau (Leine)

**Gronau** is ene Stadt an de Leine in de Landkreis Hilmessen in de sauer Deel vun Neddersassen. Se hett 5500 Inwahners. Se is in de Niege Hanse. Kunsthistorisch vun Belang sün hie de Engelbrechtensche Hoff vun 1590, ene luthersche un ene kathoolsche Kark. In't Medeloller weer hie ene Borg vun den Bischop vun Hilmessen.
Frohnhuusen

**Frohnhuusen** is de Deel vun Essen, de de meeste Inwahners hett. In Frohnhuusen sün veele Lüüd ahn Arbeit. Frohnhuusen liggt twüschen Ollendörp un Holsterhuusen. In Frohnhuusen gifft dat twee S-Bahnhöffe, Essen-West un Essen-Frohnhuusen. In Frohnhuusen gifft dat de Alfred-Krupp-Schole. Vun Frohnhuusen geiht ene Stadtbahn noh Mölm. Frohnhuusen hett ene Grens mit Mölm.
Körbach

**Körbach** is ene Hansestadt in Hessen. Ernst Welteke un Matthias Reim sün ut Körbach. Körbach is de Kreisstadt vun’n Landkreis Waldeck-Frankenberg. Dor leven 22.901 Inwahner (Stand: 31. Dez. 2024) up en Flach vun 124,11 km².

Körbach ward traditschonell ten Westfäälsche Dialektrebeet tählt. Körbach hett ene Isenbohn noh Schweierte.

## Weblenken
Oostmiddeldüütsch

**Oostmiddeldüütsch** is en hoochdüütsche Dialekt. Dat gifft de Formen Thüringisch, Obersächsisch, Nordobersächsisch, Schlesisch, Lausitzisch-Neumärkisch un Hochpreußisch. En Deel vun't Südmärkische is dat Berlinerische. Oostmiddeldüütsch wörr ok in Oostpreußen snackt, in de hochpreußische Form, mehrst Ermländisch. 

## Enkeld Nahwiesen
Anklam

**Anklam** is ene Hansestadt mit 15.000 Inwahners in Mekelnborg-Vörpommern. Sei lieggt in' Landkreis Vörpommern-Griepswoold. Anklam weer inst Deel vun de swedsche Kolonie Vörpommern. Annere Hansestäder in Vörpommern sünd Griepswoold un Stralsund.

## Beröhmte Anklamer
* Otto Lilienthal (1848–1896), Erfinner un Flugpionier, Broder von Gustav Lilienthal
* Gustav Lilienthal (1849–1933), Bumeester, Erfinner un Sozialreformer, Broder von Otto Lilienthal 
* Heinrich Hannover (* 1925), Advokaat un Schrieversmann
* Günter Schabowski (* 1929), Politiker bi de SED
* Rüdiger Joswig (* 1949), Schauspeler un Synchroonsnacker 
* Judith Zander (* 1980), düütsche Schrieverin 
* Matthias Schweighöfer (* 1981), Schauspeler
Allefelle

**Allefelle** is en Hansestadt an de Leine in den Kreis Hilmessen in’t Söden vun Neddersassen mit 23.000 Inwahners. 

De Stadt hett welke kunsthistorisch wichtige Buwarken, t.B. de Latienschool vun 1610, dat Roothuus vun 1586 un de lutheersche Kark St. Nikolai.
Attendorn

**Attendorn** is ene Hansestadt in’n Kreis Olpe in’t Suerland. In’t Middelöller geev dat hier twee grote Handelsweeg. Attendorn weer in de Hansetied in’t Kurkölnisch Suerland. Attendorn hett in sien Rebeet de Biggesee.
Sonnern

**Sonnern** (düütsch: Sundern) is ene Stadt in't Suerland, in'n Hoochsuerlandkreis. Sonnern is in de Niege Hanse. Dat gifft hier de Sorpesee. An’n Sorpesee liggt ok Langesked, wat vandage to Sonnern höört. De Bunnspräsident Heinrich Lübke keem ut en Dorp, wat nu Deel vun Sonnern is. Sonnern is bi Essel. Franz Müntefering weer in Sonnern in de School.

## Staddelen
Sonnern deelt sik de Staddele:

* Allendorf (1565 Inwohners)
* Altenhellefeld (457 Inwohners)
* Amke (1786 Inwohners)
* Endorf met Endorferhütte, Recklinghausen, Brenschede, Kloster Brunnen, Röhrenspring, Bönkhausen, un Gehren (1858 Inwohners)
* Enkesen met Estinghausen un Tiefenhagen (845 Inwohners)
* Hachen (2938 Inwohners)
* Haan/Wildewiese (920 Inwohners)
* Hellefeld/Herblinghausen (800 Inwohners)
* Hüöwel (588 Inwohners)
* Langeskeed (2927 Inwohners)
* Linnepe/Linneperhütte (474 Inwohners)
* Meinkenbracht (225 Inwohners)
* Stemel (1025 Inwohners)
* Stockum mit den Nebendörfern Dörnholthausen und Seidfeld (2137 Inwohners)
* Sonnern (13.015 Inwohners)
* Westenfeld (1039 Inwohners)

## Nettverwiese

* Offitschele Webstede
* Oorkunden uut den Stadtarchiv Sonnern / Digitale Westfälische Urkunden-Datenbank (DWUD)
Minden

**Minn** () is ene Grote Kreisstadt an de Werser in Oostwestfalen-Lippe. Dor leevt hüdigendags bi 80.000 Minschen. In Minn sitt de Kreis Minn-Lübbcke, de to’n Regeernsbezirk Deppelt in Noordrhien-Westfalen tohören deit. De Stadt liggt wat bi 40 km noordööstlich vun Builefeld, bi 55 km westlich vun Hannober un bi 100 km süüdlich vun Bremen. De Kuntreien üm de Stadt ümto heet dat „Minner Land“.

## Spraak
Ümgangsspraak in Minn is de hoochdüütsche Spraak. Wat dat Plattdüütsche angeiht, warrt hier en noordneddersassisch-oostfäälschen Grenzdialekt snackt. 

## Verkehr
### Schipperee
Minn hett en Hoben. In Minn liggt dat Waterstratenkrüüz vun den Middellandkanal un de Werser. 

## Historie
Hinnerk de Lööw wurr hier in den Dom an’n 1. Februar 1168 mit den engelschen König Richard Löwenhart siene Süster Mathilde verheirodt. 
Dat gifft in Minn den enzigen Dom in den evangeelschen Deel vun Westfalen. De Dom in Minden weer in’t Middeloller ene Bischopskark un is kathoolsch bleven, ofschoonst de Stadt an’n 13. Februar 1530 en evangeelsche Karkenordnung annahmen hett. De Prediger Nikolaus Krage weer dat, de in Minden de Reformatschoon inföhrt hett. 
In dat Middelöller hett Minden to de Hanse tohöört.

## Stadtdelen
To Minn hören vandage ook 
* Meißen
* Bärenkämpen
* Bölhorst
* Dankersen
* Dützen
* Haddenhausen
* Häverstädt
* Hahlen
* Kutenhausen
* Leteln-Aminghausen
* Meißen
* Minderheide
* Päpinghausen
* Rechtes Weserufer
* Rodenbeck
* Stemmer
* Todtenhausen

## Beröhmte Lüüd ut Minn

* Meister Bertram
* Volker Petersen
* Friedrich Wilhelm Bessel
* Franz Boas
* Edelgard Bulmahn
* Karoline von Humboldt
* Sabine Leutheusser-Schnarrenberger
* Gertrud von le Fort
* Otto Wilhelm von Königsmarck
* Pauline von Mallinckrodt
* Freiherr Ludwig von Vincke
* Peter Hahne
* Günter Nolting (Liddmaat vun de Bunnsdag)
* Lothar Ibrügger (Liddmaat vun de Bunnsdag)
* Karl Senne
Nederduitse Gereformeerde Kerk

De **Nederduitse Gereformeerde Kerk** (NGK) is de gröttste calvinistisch Kark in Süüdafrika. De Nederduitse Gereformeerde Kerk weer in de Tid vun de Apartheid för de Apartheid, män nu is se toleranter. Veele Boeren sün in de NGK. De Nederduitse Gereformeerde Kerk wüll sik mit annere calvinistisch Karken tosammenlüten. Bet dat 20. Jahrhunnert harr de gröttste Kark in de Nedderlannen de Naam Nederduits-Gereformeerde Kerk.

## Weblenken
*Websteed vun de Kark
Gereformeerde Kerken vrijgemaakt

De **Gereformeerde Kerken vrijgemaakt**  is ene Kark ut de Mitt vun't 20. Johrhunnert. De Kark hett nu om 270 Gemeenen.

De Unnerscheed vun de *Gereformeerde Kerken vrijgemaakt* un de Protestantse Kerk in Nederland is ene striktere Ethik un en annere Lehr,  to'n Bispeel bi de Evolutschoon un Fruen in de Kark.

## Dagblaad un Politik

Dat Nederlands Dagblad, gründ't 1944 as en illegal Dagblaad mit de Naam *Reformatie-stemmen*, is de Zeitung vun de Kark. De Chefredakteur Jongeling weer bet 1975 Vörsitter vun de GPV, wat ene gereformeerde Partei weer.

## Weblinks

* Steed vun de Kark
* Forum vun de Kark
Christelijke Gereformeerde Kerken

De **Christelijke Gereformeerde Kerken** sünd ene reformeerte Kark in de Nedderlannen. De Kark hett een egen *Theologisch Universiteit* in Apeldoorn. Bi de Christelijke Gereformeerde Kerken sün 180 lokale Karken. Se hebben mehr denn 75.000 Lü.
In Amerika gifft dat de Christian Reformed Church.
De Publikatschoonen vun de Kark sün De Wekker, Doorgeven un Vrede over Israël.
Ähnelke Karken sün de *Christian Reformed Church* in Amerika, de Gereformeerde Kerke in Süüd-Afrika un de *Free Church of Scotland* in't VK.
Schalke

**Schalke** is en Stadtdeel vun Gelsenkiärken. De hett en Rebeet vun  7,35 Quadratkilometern un 24.084 Inwahner (Stand: 2008). Schalke weer in't 19. Jahrhunnert ene rieke un natschonaalliberal regeerte Gemeend.

Bekannt is de Stadtdeel dör den Footballvereen FC Schalke 04. De FC Schalke 04 weer veele Mol düütsche Meester un speelt in de Football-Bundsliga.
DSC Arminia Builefeld

De **Düütsche Sport Club Arminia** is en düütsche Mannen-Football-Vereen ut Builefeld, de den nich offiziellen Titel *Rekordupstieger* driggt. Arminia Bielefeldt is al seben Mal in de Bundsliga upstegen (1970, 1978, 1980, 1996, 1999, 2002 und 2004. Meist güng dat denn ober fix wedder bargdal. Bloß in de Johren mank 1980 un 1985 un hüüttodaags (vun 2004 af an) konn de Mannschup sik länger as twee Speeltieden in de Bundsliga holen. De Vereen harr in de Speeltied 1971/1972 en Schandal mit Schalke-Speelers, de dat Resultat harr, dat de Vereen de Lizenz verloor. Arminia warrt as wieder rechts as annere Vereenen ankeken, to'n Bispeel de SC Freiborg. Dat gifft hier Hooligans, de för de Hamborger SV un gegen Preußen Münster sünd. Dat Stadion vun den Vereen is de Schüco-Arena (Alm). Neben Football weert in den Vereen ok noch Hockey un Ieskunstloop bedreben. Grünnt wurrn is de Vereen an'n 3.Mai 1905 as *1.Bielefelder FC Arminia*. In de Johren mank 1988 un 1995 hett Bielefeld in de drüttklassig Amateuroberliga/Regionalliga speelt. Hüdigendags (Juli 2009) höört 11.687 Liddmaten to den Vereen to. Vun 2004 - 2009 hett de Mannschop in de eerste Football-Bundsliga mitmaakt, man vun Summer 2009 af an is se wedder in de 2. Football-Bundsliga togange. In de Saison 2010/11 kunnen se ok dor den Afstieg nich verhinnern un speelt af de Saison 2011/12 in de 3. Bundesliga.

## Wat de Vereen schafft hett
* Beste Platz in de 1. Bundsliga: Platz 8 in de Saison 1982/83 un 1983/84 
* Meester in de 2. Bundsliga: 1999, 2020 
* Meester 2. Bundsliga Noord: 1978, 1980 
* Westdüütsche Meester: 1921/22, 1922/23 
* Meester Regionalliga West/Südwest: 1995 
* Westfalen-Meester: 1912, 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1933, 1962, 1990 
* Westdüütsche Pokalwinner: 1966 
* Westfäälische Pokalwinner: 1908, 1932 
* WFV-Pokalwinner: 1966, 1974
* DFB-Pokal: Halffinal 2005 (0:2 gegen Bayern München), 2006 (0:1 gegen Eintracht Frankfurt) un 2015 (0:4 gegen VfL Wolfsburg)
Bitherto hett Bielefeld dree mal up Platz Een in de 1.Bundsliga stahn.

## Spelers un Trainers in de Speeltiet 2009/2010
In de Saison 2009/2010 speelt Arminia Builefeld mit düsse Mannschop:
Brakel (Kreis Höxter)

**Brakel** is ene lütte Stadt in de Midde vun’n Kreis Höxter in Ostwestfalen-Lippe. Sei liagt in de
Midden van de Nethegau. Sei was Medglied in de Hanse un nu ok in de Niege Hanse. Brakel hett en Boahnhoff. De Boahn was boud in de
Jahren 1864 un 1865. Dao gifft dat ene Verbindung noa Brunswiek. De Bunnesstraat 64 föhrt vun Mönster noa Leipzig.
Hilmessen

**Hilmessen** (, ) is en grote Hansestadt in Nedersassen mit 101.744 Inwahners up en Rebeet vun 92,2 km² (Stand 31.12.2017). Hilmessen hett twee Bischöp (een is kathoolsch un een is serbsch-orthodox) un is een vun de Ostfälsche Städer mit den gröttsten kathoolschen Andeel. Hilmessen hett ook en Landkreis, in de Allefelle is. Hilmessen is en Stadt mit en Museum mit ’n groten ägyptischen Sammlung. Hie gifft dat ok en lütte Universität.

## Bekannt Lüüd ut de Stadt
* Andreas Bovenschulte (*1965), Politiker un Börgermeester vun Bremen
* Wolfgang Danne (*1941), Ieskunstlöper

## Websteden
Soltwedel

**Soltwedel** () is ene Hansestadt in Sassen-Anholt. Soltwedel hett 21.000 Inwahners un liggt in de Olmark, de Deel vun Sassen-Anholt, in de de mehrsten Lüüd leevt, de Plattdüütsch snackt. Soltwedel is de Kreisstadt vun den Olmarkkreis Soltwedel. Wegen de Lorenzkark is Soltwedel an de Straat vun de Romanik. In Soltwedel weer vun 1943 en Deel vun dat Konzentratschoonslager Neigamm. In Soltwedel gifft dat de Amerikalien, en Iesenbahnverbindung vun Berlin na Bremen.
Kornelius Wiebe

**Kornelius Wiebe** (* 19. Oktober 1955 in Urusu, Tatarstan; † 22. Juni 2015 in Taschkent) weer de Bischop vun Usbekistan vun de Evangelsch-Luthersche Kark in Russland, de Ukraine, in Kasachstan un Middelasien. He weer en Düütschen vun mennonitisch Afkomst.
Neeapostoolsche Kark

De **Neeapostoolsche Kark** (NAK) is de veertgröttste Religionsgesellschop in Düütschland. De NAK hett Sakramente, ok dat Sakrament vun de *Versiegelung*, wat sünners is. De NAK hett Apostel ok in uns Tiet. 
De NAK hett den Sünndag as de theologisch Dag vun de Week.

Ähnelke Reljonsgemeenschoppen sünd:

* Kathoolsche Apostoolsche Kark
* Reformeert-apostoolsch Gemeendbund
Reformeerte Kark

De **reformeerte Kark** is en tosammenfatend Utdruck för de protestansch Karken, de up dat Warken un Lehren van Johannes Calvin un Ulrich Zwingli in de Swiez torügg gahn. Daarum worden reformeerte Karken ok faken *[[Calvinismus|Calvinistisch Karken]]* nömt. 

De Calvinismus is en van de beid grote Utrichtens, de bi'd Reformatschoon rutkomen sünd. De anner bünd de Lutheraners. Dat gift en paar lüttje Unnerscheden in de Gloov. So hebben de Refoormeerten de Upfaten, dat dat hilig Abendmahl blot en symboolsche Hanneln is. Un dat gift de so nömt Prädestinatschoonslehr. De seggt ut, dat all Minschen vör dat Leven al vun Gott ten Hil oder Daud bestimmt sünd. Man dat is in de enkelde Karken maal mehr, maal minner en Saak van Belang.

In Dütschland gift dat de "Evangeelsch-reformeerte Kark – Synode van de reformeerte Karken in Bayern un Noordwest-Düütschland" un welke Freekarken, ten Bispeel de Altreformierte Kirche un de Bund evangelisch-reformierter Kirchen in der Bundesrepublik Deutschland. Mennig Lanneskarken in Düütschland hebben ok reformeerte *un* luthersche Gemeenten. De worden meest *Unierte Karken* nömt.

Wenn ok tüsken Luthersche un Reformeerte lüttje Unnerscheden bestahn, so hebben beid Karken en Karkengemeenskupp siet de Leuenberger Konkordie (*Gemeenskupp van evangeelsche Karken in Europa*). Wenn en Lutherscher Christ in en Oort wahnt, waar dat blot en refoormeerte Gemeente gift, denn hört he daarto. Un annersrum is dat nett so. So waard dat to'n Bispööl in Oostfreesland faken maakt, umdat daar in lüttje Dörpen meest blot en Kark, en luthersche *of* refomeerte, steiht.

In de Nedderlannen sünd de meesten protestansch Christen reformeert. Vördem sük dree protestansch Karken tosammensluten hebben, wassen de beid Gröttsten reformeerte Karken.
Pskow

**Pskow** (Pleskau, Russ’sch Псков, poolsch Psków) - is ene Stadt in't westelke Russland mit 207.100 Inwahners (1996). De Hooftsehenswördigketen sün de Kreml un de Karken. In Pskow gifft dat elektrotechnisch un Maschinenbuindustrie.

## Historie

Pskow is ene vun de öllste Städer in Russland. Se weer vun 1138 in de Republik Naugard, vun 1510 in't Fürstendoom Moskau, weer in de Hansetied en vun de belangriekste Handelsstäder in Russland. Vör de russ’sche Kunst weer Pskow in't Medeloller wichtig, ten Bispeel Architektur un Ikonenmalerie. Pskow is in de Niege Hanse.
Twer

**Twer** (russ.: *Тверь*; vun 1931-1990 noh de rusch Staatsoberhaupt Kalinin) is en Stadt mit över 370.000 Inwahners in Noordwestrussland. Hie gehn de wichtigste Verkehrsverbinnen vun Moskau noh Sankt Petersborg. In Twer gifft dat Universitäten un dat Hotel Ossenbrügge. Ossenbrügge is de düütsche Partnerstadt vun Twer. Dat giftt hie welke Düütsche. Twer liggt an de Wolga. Twer is in de Niege Hanse. In Twer gifft dat ene Philharmonie, ene Pinakothek un de Reispalast vun Katharina de Grote. Dat Stadtzentrum is en Gesamtkunstwark ut de Klassizismus.

Hoge Scholen:
* Staatliche Universität Twer
* Staatliche Medizinakademie Twer
* Staatliche Technische Universität Twer
* Militäruniversität vun de Luftafwehr
* Marschall G.-K.-Schukow-Militärakademie vun de Grenzschuultruppen
Tichwin

**Tichwin** is ene Stadt mit circa 70 000 Inwahners in de Leningrader Oblast in Nordwestrussland, wat ok vandage de Nam Leningrad hett. Tichwin is in de Niege Hanse. In Tichwin gifft dat Maschinen-, Metall un Holtindustrie. Tichwin weer in't Medeloller en Besitt vun Naugard. Siet 1773 is Tichwin Stadt. Nikolai Rimski-Korsakow worr in Tichwin geboren. Vandage gifft dat en Rimski-Korsakoff-Museum in Tichwin.
In Sankt Petersborg gifft dat den Tichwin-Karkhoff. Do sün vele beröhmte Lü begraben:

* Fjodor Dostojewski - (1821-1881)
* Michail Glinka - (1804-1857)
* Modest Mussorgski - (1839-1881)
* Marius Petipa - (1818-1910)
* Nikolai Rimski-Korsakow - (1844-1908)
* Nikolai Rubinstein - (1835 - 1881)
* Fjodor Ignatjewitsch Strawinski - (1843 - 1902)
* Pjotr Iljitsch Tschaikowski - (1840-1893)
Kingisepp

**Kingisepp** (*rusch Кингисепп*) is ene Kreisstadt mit över 50.000 Inwahners in de Leningrader Oblast twischen Sankt Petersborg un Narwa. Kingisepp is 138 km södewestelk vun Sankt Petersborg. De Stroom Lug vun de Stadt geiht 40 km wieder in't Finnsch Haff. Kingisepp harr 1970 17 000 Inwahners. In'n Kreis um Kingisepp gifft dat dat Volk vun de Woten. In Kurganen in't Rebeet um Kingisepp worrn arabsche un anner Münten ut de 8. -10. Johrhunnert funnen.
Kingisepp worr 1384 as Borg Jam but. Kingisepp harr vun 1707 bet 1922 de Nam Jamburg. 1922 kreeg de Stadt na'n Vörsitter vun de kommunistisch Partei vun Estland de Naam Kingisepp. Bi Kingisepp weern inst Pälzerkolonien. Vör den eersten Weltkrieg weer nich veel minder denn de halve Bevölkerung om Jamburg Finnsch. Kingisepp worr 1784 Stadt. Kingisepp is in de Niege Hanse. In Kingisepp ward Wodka mokt. Kingisepp liggt an de Iesenbohn vun Tallinn noh 
Sankt Petersborg. Nich wiet vun Kingisepp is dat Haff vun Narva. Narva is de nördöstelkste Stadt in Estland un hett en internatschonaal Hoben. Bi Kingisepp is en groten See.
Dat geev ok en Stadt mit den Naam Kingisepp, inst Arensburg, in Estland, man vundaag heet de wedder Kuresaare.
Ruihen

**Ruihen** (Rüthen) is ene lütte Stadt in'n westfälschen Kreis Saust. Se liggt an'n  Westfalenwanderweg vun Hattingen noh Altenbeken. Ruihen is de Stadt, ut de de ehemalsche CDU-MdB Jürgen Augustinowitz is. Ruihen weer in't Medeloller in't kurkölnisch Hartogdoom Westfalen. Ruihen is in de Niege Hanse.
To Ruihen höört Kollenhaordt, wat inst ene Stadt weer. Bi Ruihen liggt ok Beälke, wat inst ene Stadt weer, män vandage to de Stadt Waossen höört.

## Weblenken
* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Belosersk

**Belosersk** is ene Stadt mit 12.000, 1959 noch 13 800, Inwahners in Karelien, en Nördwestelke Deel vun Russland. De Stadt is an de Witte See, wat en Deel vun de Kanalsystem, wat de Wolga, de Ostsee un dat Witte Meer verbind't is. De Stadt hett en Hoben an de Witte See. Mit Ladoga, Naugard, Poltesk un Rostow is Belosersk ene vun de öllste Städer in Russland. 1360 warr de Stadt noh de Mongolentied nieg gründ't. Siet 1670 gifft dat hie ene Kathedrale, 1690 kehm de tweede. In Belosersk gifft dat Fisch- un Holtindustrie. Siet 2001 is Belosersk in de Niege Hanse.

## Weblinks

* Offizielle Website van de Stadt (russisch)
Iwangorod

**Iwangorod** is ene Stadt in Ingermanland in Noordrussland. Se is an de westelke Grens to Estland. Op de annere Siet vun de Jrens, op de anner Siet vun de Stroom Narva gifft daut de Stadt Narva, wo de meeste Lüüd Russen sün, un wo de *Hermannsburg* liggt. In Iwangorod gifft dat uck ene Borg. Nich wiet vun  Iwangorod sün de Steden Sankt Petersborg un Kingisepp.
Weliki Ustjug

**Weliki Ustjug** (Великий Устюг, poolsch Wielki Ustjug) is ene Stadt in de Oblast Wologda in Nordwestrussland. an de Jug. Bi Hie vereent sik de Jug mit de Suchona ter Sewernaja Dwina. Weliki Ustjug warr in't Medeloller gründ't as hie in de Noberschaap Finnenstämme läwten. Weliki Ustjug is in de Niege Hanse. Weliki Ustjug is de Stadt, in de in de Folklore Ded Moros, de rusche Wintermann läwt. De nächste Flughoben is in Kotlas. Weliki Ustjug weer in't Medeloller en belangriek Hannelsdarp.
Narva

**Narva** (poolsch Narwa) is ene vun de gröttsten Städer in Eestland. Narva is ene Hansestadt an de Fluss Narva.
Över 90 % vun de Lü in Narva sün Russen, män dat gifft ook de Verein der Deutschen in Narva. Hie gifft dat de *Hermannsburg*. Narva is dat Zentrum vun de russ’sche Minnerheit in Eestland un de villicht belangriekste Stadt vun de eestnisch Industrie. Narva is de Nordöstelkste Stadt in Eestland. Se hett ene Jrens mit Iwangorod, wat ene Stadt in Russland op de anner Siet vun de Fluss Narva is. Narva harr inst ene Börse. Narva höörte vun 1220 to Däänmark, wat de Borg but. Vun 1346 hörte Narva ten Düütsche Orden. Narva hörte latter to Sweden, män later weer hie de rusche Zar Peter de Grote as in wenig Städer för dat Stadtbill belangriek.
Kunsthistorisch belangriek is sünners dat Roothuus.
Garlä

**Garlä** () is en lütte Hansestadt in den Oltmarkkreis Soltwedel. Garlä liggt twüschen Berlin un Hannober in’n Noorden vun Sassen-Anholt. De Stadt hett 23.628 Inwahner (Stand: 31. Dez. 2011) up en Rebeet vun 632,2 km². Se is nah Berlin un Hamborg nah de Flach de dartgröttste Stadt vun Düütschland, aber blots de Karnstadt vun Garlä wiest städtische Strukturen up, de övrigen 48 Oortsdeelen un de tallriek Wahnplätz liggen verstreet in'n ländlichen Ruum. 

Vör de Stadt weer an’n 13. April 1945, 24 Stunnen vör dat Kommen vun de amerikaanschen Soldaten, en Massaker an mehr as 1000 KZ-Häftlingen. Dor hett man nu een Gedenkplatz maakt, de „Gedenkstätte Isenschnibbe“ heet.

## Literatur
* Herbert Becker: *Gardelegen – Tausend Jahr einer Stadt.* Sutton, Erfurt 2011, ISBN 978-3-86680-840-9.
* Helmut Friedrich (Hrsg.): *Gardelegen – Im Strom der Zeit.* Stadtspegel Garlä
* Helmut Friedrich (Hrsg.): *Die alte Hansestadt Gardelegen.* Stadtspegel Garlä, Garlä 2011.
* Peter Flick: *Gardelegen in alten Ansichten.* Europäische Bibliothek, Zaltbommel 1997, ISBN 90-288-5293-X.

## Weblinks

* Offizielle Website vun de Hansestadt Garlä
Nederduitsch Hervormde Kerk

De **Nederduitsch Hervormde Kerk** (NHK) is ene reformeerte Kark in Süüdafrika. De NHK gift dat siet 1804, as  en lüttjer Tall vun Lü in de Nederduitse Gereformeerde Kerk ene nee Kark grün't hebben. 1853 warr se sülfständig. 1859 warr se de Staatskark in Transvaal. De NHK weer lang blots ene Kark för Boeren, män vandage sün ok veele vun de welke 100.000 in de NHK vun annere Herkumst.

## Weblenken

* Websteed vun de NHK (afrikaansch)
Lemge

**Lemge** (haugdüütsch Lemgo) is ene Hansestadt in Lippe, wat en Deel vun Ostwestfalen-Lippe is. In Lemge wahnt um un bi 42.600 Inwahners (12.2005).Dat Roothus weer in de Hansetied dat Roothuus vun de grötste Stadt in Lippe. Lemge is för siene Hexenprozesse bekannt. Engelbert Kämpfer, de Begrünner vun de Japanologie weer ut Lemge. Lemge is ene Stadt  mit Japanschunterricht. De Bunnskanzler Gerhard Schröder mek in Lemge siene Lehr. De Mehrheit vun de Börgers in uns Tiet höört tot de luthersch "Klass" vun de Lippisch Lannskark, de ene reformeert Mehrheit hett.
Försnau

**Försnau** (hoochdüütsch *Fürstenau*) is ene lütte Stadt in de nördelke Deel vun den Landkreis Ossenbrügge in Neddersassen. Se harr 2004 9.819 Inwahners. Försnau liggt in de Samtgemeende Försnau.
De Stadt Försnau warr dat eerste Mol 1344 as „Vorstenowe“ genannt. Hier gifft dat ook ene Borg, de för de Bischop vun Ossenbrügge but warr. 
1642 kreeg Försnau de Stadtrechte.
De 1. Juli 1972 warrn de Gemeenten Försnau, Hollenstede, Schwogstrup un Settrup ter Stadt Försnau verenigt.

## Weblinks

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Havelberg

**Havelberg** is en lütte Hansestadt in den Landkreis Stendal in de Prignitz an de Grenz tau de Olmark. In’t 10. Johrhunnert wörr hier dat Mischoonsbisdom gründt, wat dat nu nich mehr gifft, Havelberg liggt vundaag in’t Bisdom Meideborg. An’n 16. August 1170 is de Dom inwieht wurrn. Vundaag is Havelberg in’n Noorden vun Sassen-Anholt an de Havel. 

Havelberg hett 6.567 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2017) up en Flach van 149,12 km².

## Weblinks

* Offizielle Homepage vun de Stadt Havelberg
* Ratsinfo vun de Stadt Havelberg
* Historsche Hüüs in Havelberg
Wiärl

**Wiärl** is ene Stadt an den Hellweg in'n Kreis Saust. Se liggt twüschen dat Ruhrrebeet un't Sauerland in de Sauster Börde. Wiärl is in de Niege Hanse. Wiärl weer in de Hansetied en Deel vun't kurkölnisch Rebeet. Franz von Papen, de 1932 Riekskanzler weer, kehm ut Wiärl un Hedwig Dransfeld, de lang KFD-Vörsitterin weer, starv hie. In Wiärl is dat grötste Völkerkundemuseum in Westfalen. Wiärl hett ene Schol dat Werler Modell för Schöler ut Osteuropa.

De Stadt hett Inwahner 31.782 (31. Dez. 2009) up en Rebeet vun 76,35 km².
Miäweke

**Medebach** is ene Hansestadt mit 8.294 Inwahners (Tahl vun’n 31. Dezember 2003) in’t Suerland in Noordrhien-Westfalen. Hessen is an de Grenz vun’t Rebeet vun de Stadt. Medebach weer in de Hansetied in’t kurkölnisch Hartogdom Westfalen un is nu in de Hoochsuerlandkreis.
Merseburg

**Merseburg** is en düütsche Stadt in’n Süden vun Sassen-Anholt bi Halle. De Stadt hett 34.190 Inwahners (Stand: 2006) up en Flach van 36,08&nbsp;km². 

De Lüüd in’t Rebeet Merseburg snackt siet’t Middelöller Hoochdüütsch. Merseburg hett siet’t Middelöller ok en Doom, män siet de Tied vun Martin Luther gifft dat hier keen Bischop mehr. Vör de Tied vun’t Drüdde Riek weern in den Bezirk Merseburg, de dat siet mehr denn 50 Jahr nich mehr gifft, extrem vele Nazi- un KPD-Stimmen. In Merseburg geev dat in de Tied vun de DDR bannig slecht Lucht, wiels dat hier Bruunkahlbargbo geev. Merseburg is in de Niege Hanse.

## Weblenken
Pritzwalk

**Pritzwalk** is ene lütte Stadt in’n Landkreis Prignitz in Nordwestbrannenborg mit 13.000 Inwahners. Dat gifft ene Isenbohnverbindung noh Wittstock. Herbert Quandt, de inst de Bayerischen Motorenwerke harr, weer ut Pritzwalk. De Börgermeester is Wolfgang Brockmann vun de FDP. Pritzwalk is in de Niege Hanse. In Pritzwalk is ene Hallenkark ut de Gotik.
De Kreisstadt is Perlberg. En anner Stadt in’t Rebeet is Wittenberge.
Kyritz

**Kyritz** ook **Kiritz** is ene lütte Stadt in Brannenborg (Landkreis Oostprignitz-Reppin) bi de Kyritzer Seenkette. De Stadt hett 10.000 Inwahners.
De Stadt hett ok de Nam *Kyritz an der Knatter*. De vele Watermölen an ene Becke sün de Grund dorvun. 
En anner Stadt in Nordwestbrannenborg is Wittstock.
Kyritz is in de Niege Hanse.
Tangermünn

**Tangermünn** is en lütte Hansestadt in de Olmark in’n noorden Deel vun Sassen-Anholt, se liggt an de Ilv in den Landkreis Stendal. 

De groot Tied vun Tangermünn was dat 14. Johrhunnert, as Karl IV. Kaiser was, Tangermünn was een besooners beleefd Plaats vun de Monarch. Dat Roothuus is ut dat 15. Johrhunnert un besünners antokieken sünd ok de Fachwarkhüser in dat historisch Zentrum. Eeen anner Siegenswürdigkeit is de Grete-Minde-Denkmal.  
De Stadt is in de Niege Hanse.

In Tangermünn leven 10.228 Inwahner (Stand: 31. Dez. 2023) up en Rebeet vun 22,01 km².

## Weblinks
Perlberg

**Perlberg** is ene lütte Hansestadt in de Prignitz in’t nordwestelke Brannenborg, de ook Kreisstadt vun den Landkreis Prignitz is. Dor leven 12.390 Inwahner (Stand: 30.09.2010) up en Flach vun 137,81 km².

De Stadt is an de Isenbohn vun Wittenberge noh Wittstock. Perlberg is siet 1239 Stadt, wat se noh’t Soltwedeler Recht warr. In’t 17. Johrhunnert sunk de Tahl vun de Inwahners op  minder denn 10 % vun de Minschen vör’n Krieg. De westdüütschen Partnerstäder vun Perlberg sün Kaarst, Pinnbarg un Norderstedt.
Demmin

**Demmin** is en lütte Hansestadt in Vörpommern, wat en Deel vun dat düütsche Land Mekelnborg-Vörpommern is. Demmin weer bet 2011 de Kreisstadt vun’n Landkreis Demmin un liggt siet 2011 in’n Landkreis Mekelbörgsche Seenplatt. 

## Geografie
Demmin liggt Münn vun de Trebel un an de Tollense in de Peene, jüst in den Noordoosten vun Mekelnborg-Vörpommern. En Stadt bi Demmin is de Reuterstadt Stemhagen.

## De Naam
De Naam Demmin keem vun’t slaavsche Woort *timänie*, wat morastig Rebeet heet.  

## Historie
Demmin kreeg twüschen 1236 un 1249 lübsch Recht. 

## Weblinks
Meppen

**Meppen** oder ok **Möppen** is en düütsche Stadt in Neddersassen un liggt an't Eems. Meppen is de Kreisstadt vun den Landkreis Emsland. Meppen weer Liddmaat vun de Hanse is in de Niege Hanse. Dat gifft hie de Wehrtechnische Dienststelle vun de Bundswehr. De Iesenbohn vun Mönster noh Emden geiht över Meppen.
Ludwig Windthorst, een vun de Grünner vun de Düütsche Zentrumspartei, harr sien Wahlkreis in Meppen.

## Politik

### Stadtraat

### Städerfründskuppen
*  Ostrolenka (Polen)

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Alwin Schockemöhle (* 1937), Springrieder
Turku

**Turku** [] (sweedsch Åbo) is de fievtgröttste Stadt in Finnland. Dor leven 187.604 Inwahner (Stand: 2016) up en Flach vun 306,41 km². Turku is de Hööftstadt vun de Provinz Turku-Pori in'n Süüdwesten vun Finnland un de öllste finnsche Stadt. De Doom vun Turku is de öllste Kark in Finnland.

Turku is en Universitäts- un Havenstadt un Seet vun en lutherschen Bischop.

De Stadt weer bet in't 19. Johrhunnert de wichtigste Stadt in Finnland. Vundag gifft dat dor en Steernwacht un Schippbu. Turku is de enzige finnsche Stadt in de Niege Hanse.

Nah de Stadt is ok de Asteroid Turku nömmt wurrn. In dat Johr 2001 weer Turku Europääsch Kulturhööftstadt.

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Johan Gadolin (1760-1852) finnisch Chemiker

## Literatur
* Philip Ward: *Finnish cities: Travels in Helsinki, Turku, Tampere and Lapland* (= *Oleander travel books*). Oleander Press, Cambridge, England / New York, N.&nbsp;Y., USA 1987, ISBN 0-906672-98-8.

## Weblinks

* www.turku.fi – offizielle Internetpräsenz (finnisch, sweedsch, engelsch)
* Informationen. In: *www.turkutouring.fi* (finnisch, düütsch, engelsch u.&nbsp;a.)
* Die Schären. In: *www.saaristo.org* (finnisch)
* Informatschonen to de Europääsch Kulturhööftstadt Turku 2011. In: *www.turku2011.fi* (finnisch, sweedsch, engelsch)