open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans-Henning-Holm-Pries

De **Hans-Henning-Holm-Pries** warrt all dree Johr in’n Rahmen vun de Bemsen-Dagfahrt för nedderdüütsche Spraak för besünnere Leistungen bi nedderdüütsche Höörspelen vergeven. He is na Hans Henning Holm nöömt, de lang Redaktör för plattdüütsche Hörspelen bi’t Radio weer. De Pries, den de DIANA-Krankenhausbetriebsgesellschaft 1988 stift hett, is mit en Geldpries vun 1500 Euro verbunnen. Vun 2005 an hett de Neddersassische Spoorkassenstiftung den Posten as Stifter övernahmen. De Winner warrt vun ene Jury ut fief Lüüd utwählt.

## Winners

* 1988: Ursel Meyer-Wolf för *De Mond passt op di op*
* 1991: Udo Franken
* 1994: Wolfgang Sieg
* 1996: Christina Sufka un Erhard Brüchert
* 1999: Wolfgang Sieg
* 2002: Erich R. Andersen för *Alpha, Beta, Gamma - Omikron*
* 2005: Ursel Meyer-Wolf för *Dreihmusik*
* 2009: Birgit Lemmermann för *Kaffeetafel mit Fleeg*
* 2013: Heinke Hannig för *Schattenkind*
* 2017: Heinke Hannig för *Summernacht*
* 2022: Martha-Luise Lessing för *De Reis na Fa*
## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Priesen

## Weblenken

* Websteed vun de Bemsen-Dagfahrt (hoochdüütsch)
Europääsch Sprakendag

De **Europääsche Sprakendag** is de 26. September. Dat is ene Initiativ vun den Europaraat, de to dat Lehren vun annere Spraken un dat Bewohren vun de Veelfalt vun Spraken in Europa anregen schall. Dat eerste Maal fiert worrn is he 2001, in dat Europääsche Johr vun de Spraken.

De Veranstaltungen an dissen Dag warrt nich zentral plaant, man vun de enkelten Staten oder Institutschonen in de Länner dörföhrt. Jedet Johr warrt en Motto rutgeven.
Freerk

**Freerk** (ok **Frerk**, **Früderk**, **Frederick** un **Frerich**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
**Freerk** kümmt vun den Naam *Frederik*. Dat is de plattdüütsche, däänsche un nedderlannsche Form vun den Naam *Friedrich*. Dor steekt de beiden germaanschen Wöör „Fridu“ (dat heet Freden oder Schutz) un „rîhhi“ (dat heet mächtig oder riek) in. Frederik bedutt denn so wat as „De riek is an Freden“ oder „Mächtig in'n Freden“ oder „Fürst vun den Freden“.

## De plattdüütsche Naam
Freerk is eenfach de korte Form vun Frederik. De Naam is tosamentrocken un up düsse Aart körter maakt. Früderk is bloß in bestimmte Gegenden begäng un hett den sülbigen Sinn. Just so is dat ok mit Frerich.

## Fundöörd
* 1600 in Bremen (Frerich) 

## Tonaams
De plattdüütschen Tonaams Freerk, Freerks un Frerich kaamt vun düsse Vörnaams her un bedüüt soveel, as: Ut Freerk (Frerich) siene Familie

## Kiek ok nah bi
* Fedder
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Engelsch Burenopstand

De **Engelsche Buurnopstand** (engelsch *Peasants’ Revolt*) weer en Opstand vun engelsche Buurn in’t Johr 1381.

To de Anföhrers hören John Ball, Wat Tyler un Jack Straw.

Johann vun Gent harr 1381 ene Koppstüer vun een Schilling inföhrt. He bruuk Geld in’e Kass, vun wegen den düren Krieg vun hunnert Johren. Dat weer en recht grote Summ to de Tiet. Dat müchen de Buurn nu gor nich mitmaken. In’n Juni hebbt sik twee Gruppen vun Buurn, een ut Richt Kent ünner Wat Tyler, de anner ut Richt Essex, op’n Weg na London maakt. An’n 12. Juni kemen de ut Kent in Blackheath an. Dor heel de Preester un Lollard John Ball en grote Predigt, in de he anföhr, dat na Gott sien Plaan nüms beter wesen schall as de annern un de Adligen vör Gott jüst so hooch staht as de Buurn. Den nächsten Dag sünd de Buurn över de Brüch vun London in de Stadt tagen. De twete Grupp ut Essex is na Stepney tagen. In’e Stadt hebbt se en poor Hüüs vun’n König un siene Getroen (to’n Bispeel den Savoy-Palast vun Johann vun Gent) angrepen un an’n 14. Juni den König Richard II. en List vun Saken geven, de se foddern dein. De König schull welke vun siene Ministers aflohnen un de Liefegenen schullen free wesen. En annere Grupp hett den Tower angrepen, in den sik ünner annern de Lordkanzler Simon Sudbury un de Lordschatzmeester trüchtagen harrn. De hebbt se beid opknüppt.

Richard II. hett denn Reformen tostimmt. An’n 15. Juni schull dat Verhanneln in Smithfield wiedergahn, doch William Walworth, de Lordbörgermeester vun London, hett in’n Striet Wat Tyler üm’e Siet bröcht. Dat hett de Opstännigen in Opruhr un Dörenanner versett, un so kunnen se sik gegen den Angreep vun de Königslüüd, de nu folg, nich so recht to Wehr setten. Ok John Ball is denn dorbi doodbleven, un dor weer dat denn meist ut mit de Moral vun de Opstännigen. De Reformen, de de König toseggt harr, hett he nu gau wedder trüchnahmen.

De Dichter John Gower hett över den Opstand en lang Riemwark schreven, de *[[Vox Clamantis]]*. He stell sik aver gor nich op de Siet vun de Buurn, nee, he segg sogor, dat de Buurn ehr Opstand vun’n Antichrist keem. Ok Jean Froissart schrievt in siene Kröönken (Chroniques) över den Opstand.
Heilango

Dat **Heilango** weer ene Gaugrafschop in’t Middelöller, dat an de linke Sied vun de Nedderelv leeg. De wichtigsten Öörd in’t Heilango weren Bremervöör, Buxthu, Horborg un Stood.

Graaf in’t Heilango weer:

* Heinrich, †  11. Mai 976, sied 959 as Graaf in’t Heilango nawiest (Udonen)

Heinrich hett in Harsfeld ene Borg boot, vun de ut dat Go verwaltet worrn is. In’t 11. Johrhunnert güng de Hauptsitt vun de Grafschop na Stood. Vun dor an heet dat denn ok Grafschop Stood.
Swedenspieker

De **Swedenspieker** is en Museum an’n Olen Hansehaven un an’n Fischmarkt in de Stadt Stood. In de Swedentied weer dat Huus en Havenspieker un Provianthuus för de sweedsche Garnison in Stood.

## Historie

Mit den Westfäälschen Freden an’t Enn vun’n Dörtigjohrigen Krieg kemen de Hertogdömer Bremen un Veern an Sweden. Stood weer vun nu an de Verwaltenssitt vun dit Rebeet. 1692 hebbt se anfungen, enen Spieker an’n olen Haven to boen. Vun 1697 bet 1702 maken se ene Paus, bet de Spieker 1705 trech worrn is. De Spieker is deelwies mit Steen boot worrn, de bi dat Afrieten von de Borg Vöör in Bremervöör nableven sünd.

1909 hett de Stadt dat Bowark köfft un as Lager för de Schipperslüüd in’n Haven verhüert. Doch as dat na’n Tweten Weltkrieg bilütten mit de Schipperee ut weer, dor hett dat Plaans geven, den Swedenspieker aftorieten un mit’n Schutt dat ole Havenbecken to verfüllen. Op dat Land schull en Parkplatz för de Binnenstadt anleggt warrn. Dor hett dat Protesten gegen geven, so dat de Stadt von de Plaans Afstand nahmen un 1974 beslaten hett, dat de Swedenspieker wedder in Stand sett warrn schull un dat en Museum dor rin schull. 3,6 Millionen Mark hebbt se utgeven un an’n 30. November 1977 hett dat Museum apenmaakt mit en eerste Utstellung över de Wikingers. In dat eerste Johr harr dat Museum 27.000 Besökers. 1979 weer denn allens trech un kumplett utboot in’n Swedenspieker.

## Bowark

Dat Backsteen-Bowark in’n Stil von dat Barock is 41,23 Meter lang, 16,17 Meter breed un üm un bi 20 Meter hooch. De een Meter dicken Wannen sünd ut Backsteen muert, dat Fundament is op Pähl grünnt. Dat hett twee Stockwarken in vulle Breed un dree mehr ünner’t Dack. De ünnerste Stock hett 400 Quadratmeter. Dat Kröpelwalmdack is mit Tegels deckt.

## Utstellungen

Ganz ünnen sünd Utstellungen to sehn, de en poor Maal in’t Johr wesseln doot. In’n eersten Stock warrt de Stoder Stadthistorie anfungen bi de Wikingers bet in de Tiet vun de Industrialiserung wiest. In’n tweten Stock warrt 10.000 Johren Historie vun de Stoder Gegend wiest. In’n drüdden Stock denn liggt de Sammlung vun 9300 Zinnfiguren, de de Stoder Fritz Danner tohoopsammelt hett.

To sehn is ünner annern de Moorliek „Mann vun Oben-Olendörp“.

## Literatur

* Jürgen Bohmbach un Viktor Rihsé: *Der Schwedenspeicher in Stade – vom Provianthaus zum Museum.* Verlag Hansa-Druckerei Stelzer. Stood 1978

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun dat Museum (hoochdüütsch)
Port Bell

**Port Bell** is ene Havenstadt in’n Distrikt Kampala in Uganda. De Oort liggt nah bi de Hööftstadt Kampala op 1140 Meter över dat Meer. De Haven warrt för den internatschonalen Worenverkehr över den Viktoriasee bruukt. De Stadt hett ehren Naam vun Sir Henry Hesketh Bell af, de vun 1906 bet 1909 de britische Afsandte in Uganda weer.

De Oort deent ok Kampala, dat teihn Kilometer weg liggt, as Haven, to’n Bispeel för de Fähren, de op den Viktoriasee fohrt.

Över de Ugandabahn is de Oort siet 1931 mit Kampala un wieder mit Nairobi un Mombasa an’n Indischen Ozean verbunnen.

In Port Bell sitt ok de grote ugandsche Broeree „Uganda Breweries“.
Davis Kamoga

**Davis Kamoga** (* 17. Juli 1968) is en ugandschen Lichtathlet.

Bi de Olympschen Sommerspelen 1996 in Atlanta hett Kamoga de Bronzemedallje över 400 Meter wunnen. Mit en Tiet vun 44,53 Sekunnen hett Kamoga en ne’en ugandschen Landsrekord opstellt.

Een Johr later is Kamoga in Athen bi de Lichtathletik-Weltmeesterschop 1997 antreden. In dat Finaal an’n 5. August 1997 is he achter Michael Johnson de Twete worrn un hett mit 44,37 Sekunnen wedder en ne’en ugandschen Landsrekord opstellt. 

In de nächsten Johren weer Kamoga veel verletzt un müss vele Wettkämp utlaten.

In dat Johr 2000 is he wedder bi de Olympschen Sommerspelen in Sydney antreden, weer aver al in de twete Runn rut.
Shishapangma

De **Shishapangma** (indisch *Gosainthan*) is mit  de lüttste vun de 14 Achtdusenders in’t Himalaya. He liggt in’t Langtang-Himal 30 Kilometers noorden de tibetsch-nepaleesche Grenz (in’t Bild an’n linken Rand).

An’n 2. Mai 1964 sünd teihn Bargstegers ünner Hsu Ching vun ene Expeditschoon ut 195 Lüüd ut Tibet un China de eersten wesen, de op den Barg kladdert sünd. För Butenlänners is de Barg eerst siet 1978 togänglich.
Uganda bi de Olympschen Spelen

Dat Olympsche Komitee vun Uganda is 1956 vun dat Internatschonale Olympsche Komitee opnahmen worrn.

## Bilanz
Bet hüüt hett Uganda twölf Maal bi Olympsche Spelen mitmaakt. Dat eerste Maal weer bi de Olympschen Spelen 1956 (to de Tiet noch britische Kolonie) un sietdem weren se jümmer dorbi. Blots bi de Olympschen Spelen 1976 in Montréal hebbt se de Spelen tohoop mit 25 annere afrikaansche Staten boykotteert ut Protest gegen Neeseeland, dat sportlichen Kontakt mit Süüdafrika opnahmen harr, ofschoonst dat Land vun wegen de Apartheid bi Olympia utslaten weer. Vun 1956 bet hüüt hebbt fief Sportlers ut Uganda söss olympsche Medalljen wunnen (1 Gold, 3 Sülver, 2 Bronze).

Bi Winterspelen weren se noch nich dorbi.

## Medalljenwinners
* John Akii-Bua - Leichtathletik (1-0-0)
*: München 1972: Gold, 400-m-Hinnenloop, Mannslüüd
* Davis Kamoga - Leichtathletik (0-0-1)
*: Atlanta 1996: Bronze, 400-m-Loop, Mannslüüd
* John Mugabi - Boxen (0-1-0)
*: Moskau 1980: Sülver, Weltergewicht (- 67 kg), Mannslüüd
* Eridadi Mukwanga - Boxen (0-1-0)
*: Mexiko-Stadt 1968: Sülver, Bantamgewicht (- 54 kg), Mannslüüd
* Leo Rwabwogo - Boxen (0-1-1)
*: Mexiko-Stadt 1968: Bronze, Flegengewicht (- 51 kg), Mannslüüd
*: München 1972: Sülver, Flegengewicht (- 51 kg), Mannslüüd
Wildamt vun Uganda

Dat **Wildamt vun Uganda** (engelsch *Uganda Wildlife Authority*) is tostännig för de teihn Natschonalparks in Uganda, för de ölven Wildreservate un för söven annere Schutzrebeden. Ehren Seet hett se in Kampala in de *Kintu Road*.

## Priessystem

Dat Amt leggt ok de Intriddspriesen för de schützten Rebeden fast:

In Rebeden ut de Klass A (Murchison, Königin-Elisabeth, Kibale, Bwindi, Mgahinga) betahlt Utlänners 20 Dollar för enen Dag, 30 för twee un 50 för dree un mehr Daag. För Lüüd, de in Oostafrika leevt, sünd dat 8/15/25 Dollar un för Börger vun Uganda 5.000/7.500/10.000 Schilling.

In de Kategorie B, in de alle annern Rebeden sünd, betahlt Utlänners 10 Dollar, Oostafrikaners 5 Dollar un Börger vun Uganda 3.000 Schilling.

För Kinner vun fief bet föffteihn kost dat de Hälft, noch jüngere betahlt gor nix.
Natschonalparks in Uganda

De Verwalten vun de Natschonalparks in Uganda övernimmt dat Wildamt vun Uganda.

Todem gifft dat Wildreservaten in Uganda.

Disse Parks hett Uganda aktuell inricht:

* Untogänglich Natschonalpark vun Bwindi
* Kibale-Natschonalpark
* Kidepo-Daal-Natschonalpark 
* Mburosee-Natschonalpark
* Mgahinga-Gorilla-Natschonalpark
* Elgon-Natschonalpark
* Natschonalpark Murchison-Waterfäll
* Königin-Elisabeth-Natschonalpark
* Ruwenzori-Natschonalpark
* Semliki-Natschonalpark

Wildreservaten:

* Pian-Upe-Wildreservat
* Bokora-Wildreservat
* Matheniko-Wildreservat
* Karuma-Wildreservat
* Bugungu-Wildreservat
* Aswa-Lolim-Wildreservat
* Ajai-Wildreservat
* Semlikidaal-Wildreservat
* Katonga-Wildreservat
* Kigezi-Wildreservat
* Kyambura-Wildreservat

Wooldreservaten (Forstamt):

* Budongo-Wooldreservat
* Kalinzu-Wooldreservat
* Kasyoha-Kitomi-Wooldreservat
* Mabira-Wooldreservat
* Mpanga-Wooldreservat

## Weblenken

* Wildamt vun Uganda (engelsch)
* Tourismusamt vun Uganda (engelsch)
Semei Kakungulu

**Semei Kakungulu** (* 1869; † 24. November 1928) weer en ugandschen Kämper un Begrünner vun de jüüdsche Grupp Abayudaya.

To de Tiet as Grootbritannien siene Kolonialherrschop över Uganda oprichten dei, arbeidt Kakungulu as Kämper för de Briten un erober mit siene Truppen de Gegenden vun Bukedi un Busoga. Todem nehm he vun jem den anglikaanschen Glöven an. He is mit en Guvernörsposten in Oostuganda belohnt worrn, wo he de Stadt Mbale grünn. Doch as he vun de Briten to’n König vun dat Rebeet maakt warrn wull, wullen de dat nich mitmaken. Todem mark Kakungulu, dat dat, wat in de Bibel steiht un dat wat de Briten real leven dein, wiet vunenanner weg weer. He wenn sik vun de Briten un jemehren Glöven af. He harr dat nu mehr mit den Glöven vun de Sekt vun de Abamalaki, de en christlichen Glöven mit jüüdsche Elementen harrn. De jüüdschen Botten gefüllen Kakungulu beter as de christlichen. He hett denn ok de Abamalaki verlaten un hett verkloort, dat he nu en Juud weer un na de jüüdschen Botten leven wull. He sammel vele Anhängers üm sik, mit de he sik bi Mbale ansiedeln dee un de Abayudaya grünn.

## Warken

* *Ebigambo ebiva mukitabo ekitukuvu* (Zitate ut dat Hillige Book)

## Literatur

* Michael Twaddle: *Kakungulu & the creation of Uganda.* Currey, London 1993, ISBN 082141058X
Paulo Muwanga

**Paulo Muwanga** (* 1924; † 1. April 1991) weer en ugandschen Politiker vun’n Ugandschen Volkskongress.

Muwanga weer as Vörsitter vun de Militärkommischoon vun’n 12. bet 22. Mai 1980 de Staatsbaas vun Uganda, nadem siene Partei Präsident Godfrey Binaisa wegputscht harr. Denn hett ene Präsidialkommischoon de Macht övernahmen.

An’n 10. Dezember 1980 weren denn Wahlen. Dat seeg so ut, as wenn de Demokraatsche Partei wunnen harr, doch Muwanga sett sik sülvst as Vörsitter vun de Wahlkommischoon in un hett enen Sieg vun Obote un sienen Ugandschen Volkskongress kund doon.

Ünner Präsident Obote weer Muwanga Minister för Verdedigen un Viezpräsident. Doch siet 1984 keem he mehr un mehr in Gegensatz to Obote. Obote wull de Rebellengruppen in’t Land militäärsch slaan, doch Muwanga wull lever verhanneln. Dat weer mit en Grund dat de Regeren instabil weer un in’n Juli 1985 Bazilio Olara Okello de Macht övernehmen kunn. An’n 1. August möök Okello Muwanga to’n Premierminister vun Uganda. He wull enen Mann ut de ole Regeren övernehmen, dat en beten Kontinuität dor weer. Doch al an’n 25. August müss he dat Amt wedder afgeven, vun wegen dat Yoweri Museveni, Föhrer vun de wichtigste Rebellengrupp, de Natschonale Wedderstandsarmee, em nich akzepteren kunn. Museveni wull nich, dat Lüüd ut de ole Regeren an de Macht blievt. Okello, de Freden mit de Natschonale Wedderstandsarmee wull, kunn kenen Arger mit Museveni bruken un so müss Muwanga sienen Hoot nehmen.
Dierk

**Dierk** (ok **Dirck**, **Dirk** un **Diriek**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
De Naam Dierk kümmt vun den olen germaanschen Naam Diederik her. Dor steekt de beiden Wöör *Diot* oder *Diet* (dat heet Volk) un *rihhan* (dat heet riek oder mächtig) in. Diedrich heet denn so veel, as: *De in dat Volk mächtig is* oder *Der Herrscher öber dat Volk*.

## De plattdüütsche Naam
Ut de ole Form *Diederik* is de Naam later afkört un afslepen wurrn, so, dat dor denn **Dierk** vun wurrn is. As dat noch keen Sass un ok keenen Duden geev, heet jedereen düssen Naam so schreven, as em dat richtig düch. Dorüm gifft dat ok de Schrievwiesen **Diriek** un **Dirk**. Man dat is desülbige Naam. 

## Fundöörd
* 1600 in Bremen (Dirk)

## Tonaams
Vun düsse Vörnaams kaamt nu ok de plattdüütschen Tonaams Dierks, Dirks un Dircksen vun her. De bedüüt *Ut Dierk sien Familie*.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Evert

**Evert** (ok **Everdt**, **Ebert** oder **Ewert**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
De Naam kummt vun den olen germaanschen Naam *Eberhard* vun her. Dor steekt de beiden Wöör *Eber* (dat heet Ever) un *harti* (dat heet hart oder stark) in. Denn bedutt de Naam soveel, as *De so stark is, as een Ever* oder *De den Ever sien Kraft hett*.

## De plattdüütsche Naam
Allerwegens kann een bi plattdüütsche Vörnaams sehn, dat de olen Naams afkört un tosamentagen sünd. Babenhen is dat bi germaansche Naams mit de tweede Hälft *-hart* oder *-hard* so, dat düt Woort so tosamentagen is, datt dat bloß noch as een Anbacksel (Suffix) utsütt. Dat is dat Anbacksel *-ert*. So is ut *Eberhard* Evert wurrn, ut *Gebhard* Gevert, ut *Eckehard* Eggert ut *Eilhardt* Eilert. **Ebert** un **Ewert** sünd man bloß annere Schrievwiesen to den Naam Evert. Düsse Naam is in dat Middelöller in Sweden een Modenaam ween. Dat keem woll vunwegen de Kontakten mit de nedderdüütschen Kooplüde vun de Hanse tostann. 

## Tonaams
Vun düssen Vörnaam kaamt nu ok de plattdüütschen Tonaams Evert, Ewert, Evers un Ebert vun her. De bedüüt so veel, as : *Ut Evert sien Familie*

## Fundöörd
* 1720 in Bremen (Everdt)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Den Herrn sien Wedderstandsarmee

**Den Herrn sien Wedderstandsarmee** (*Lord’s Resistance Army*) is ene Rebellengrupp in’n Noorden vun Uganda, de 1987 grünnt worrn is un sietdem ünner Leid vun Joseph Kony gegen de Regeren vun Präsident Yoweri Museveni anstriedt.

De Idee vun de Grupp is, en fundamentalchristlichen Gottsstaat op Basis vun de teihn Botten in Uganda optorichten. Doch in Wohrheit beert se sik as en Röverbann, de över’t Land teht, Lüüd utroovt oder de Lüüd sülvst roovt un as Kinnersoldaten bruukt.

Siet 1986/1987 hebbt Lüüd vun de Wedderstandsarmee na Schätzungen mehr as 100.000 Minschen ümbrocht.
De Wedderstandsarmee bruukt den Süden vun’n Sudan as Rebeet sik trüchtotehn. Mehrmals hett de ugandsche Regeren dorüm den Sudan beschulligt, de Rebellen to ünnerstütten. Uganda sülvst hett de Volksbefreeungsarmee vun’n Sudan ünnerstütt, de gegen de Regeren in’n Sudan arbeidt.

In’n Dezember 2003 hett Uganda de Wedderstandsarmee vör’n Internatschonalen Straafgerichtshoff in Den Haag anklaagt. Dat weer de eerste Fall för den Gerichtshoff, sietdem he 2002 inföhrt worrn is. In’n Juni 2005 hett Luis Moreno-Ocampo, Baas vun de Anklaag, enen Haftbefehl gegen Joseph Kony un noch enen Anföhrer vun de Wedderstandsarmee utspraken.
Olympsch Komitee vun Uganda

Dat **Olympsche Komitee vun Uganda** (*Uganda Olympic Committee*, UOC) is dat Natschonale Olympsche Komitee vun Uganda. Dat Komitee repräsenteert un organiseert de olympsche Bewegung in Uganda. Grünnt worrn is dat 1953 as Uganda bi de Spelen vun dat Britische Empire mitmaken wull, wat hüüt de Commonwealth-Spelen sünd. Kort later hebbt se de Telen vun dat Komitee ok op Olympsche Spelen utdehnt. R. N. Posnett, de eerste Präsident vun dat Komitee, hett an’n 3. Januar 1955 de Opnahm in dat Internatschonale Olympsche Komitee beandragt. In’n Januar 1956 weer dat denn sowiet un Uganda weer bi de Olympschen Spelen 1956 mit dorbi. Dat Komitee hett sienen Seet in Kampala.

Präsident vun dat Komitee is Generalmajor Francis W. Nyangweso, dat Amt vun’n Generalsekretär hett Gabriel W. J. Oloka. Annere Liddmaten in de Exekutive sünd Beatrice Ayikoru un Andrew Jackson Oryada.

## Präsidenten vun dat Komitee

* 1956 bet 1958: R. N. Posnett
* 1958 bet 1959: N. P. Hadow
* 1959 bet 1960: C. C. Spencer
* 1961 bet 1962: M. J. Macoun
* 1962 bet 1965: L. Kalule-Settala
* 1965 bet 1967: S. W. Kulubya
* 1967 bet 1971: J. M. Okae
* 1971 bet 2009: Francis W. Nyangweso
* 2009 bet 2012: Roger Hans Ddungu
* 2013 bet hüüt: William Frederick Blick

## Kiek ook bi
* Uganda bi de Olympschen Spelen
Gevert

**Gevert** (ok **Gefert**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Düsse Naam kümmt vun den olen germaanschen Naam *Gebhard* vun her. Dor steekt de beiden Wöör *Geba* (dat heet Geschenk) un *harti* (dat heet hart oder stark) in. De Naam Gebhard bedutt *De veel gifft* oder *De gern Geschenke maakt*.

## De plattdüütsche Naam
Bi de plattdüütschen Naams is dat jümmers so, dat de ole Naam, de dorachter steken deit, afkört un tosamentrocken wurrn is. So is dat ok hier. Dat tweede Woord in den Naam Gebhard is so tosamentagen, dat dat meist bloß noch as een Anbacksel (Suffix) utsütt: Ut *-hard* is *-ert* wurrn. Just so weer dat ok bi de plattdüütschen Vörnaams Evert (ut *Eberhard*), Eilert (ut *Eilhard*) un Eggert (ut *Eckehard*). Dat *b* is to een *v* wurrn, as dat in de plattdüütsche Spraak faken vörkümmt. De Naam **Gefert** is man bloß een anner Schrievwies vun düssen Naam.

## Tonaams
De plattdüütschen Tonaams Gefert, Gevert, Geverts un Gevers kaamt vun düssen Vörnaam her un bedüüt so veel, as : *Ut Gevert sien Familie*

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Eilert

**Eilert** (ok **Elert**, **Eler**, **Elard**, **Ehler** un ostfr. **Aeilt**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
De Naam kümmt vun den germaanschen Vörnaam *Eilhard* vun her. Düsse Naam wedder stammt vun de Form *Eigilhard* oder *Egilhard* af, de noch öller is. Dor steekt de beiden Wöör *Egil* (dat heet Sweert) un *harti* (dat heet hart oder stark) in. De Naams Egilhard un Eilhard bedüüt all overeen: *De mit dat Sweert stark is*.

## De plattdüütsche Naam
Bi plattdüütsche Vörnaams is dat ganz begäng ween, dat se gegen de öllern Formen öber afkört wurrn sünd. Bi Naams, de tohopensett weeren mit dat Woort *-hard* an de tweede Stäe is bi den plattdüütschen Naam vun düt *-hart* jümmers man dat Anbacksel *-ert* öber bleven. So is dat bi Gevert (vun *Gebhard*), bi Evert (vun *Eberhard*), bi Eggert (vun *Eckehard*) un so is dat ok bi Eilert (vun *Eilhard*). De Naams **Elert** un **Ehler** sünd bloß anner Schrievwiesen vun düssen Naam. Bi **Ehler** is dat *-t* al afslepen vunwegen slurige Utspraak. De Naam Eilert warrt ok in Sweden bruukt. Dat kümmt woll ut de Tiet vun de Hanse her, as de nedderdüütschen Kooplüde mit Sweden Hannel dreben hefft.

## De oostfreesche Naam Aeilt
Een besunnere Form vun düssen Naam Eilert gifft dat in Oostfreesland. Dor is de hüdigendags noch ganz begäng. Ut Eilert is in Oostfreesland **Aeilt** wurrn. De Naam bedutt just datsülbige. 

## Tonaams
Vun düssen Vörnaam stammt ok de plattdüütschen Tonaams Ehlers, Ehlert, Eilers, Eilts, Eilert usw. af. De bedüüt soveel as: *Ut Eilert sien Familie* oder *Vun Eilert sien Hoff*

## Fundöörd
* 1662 in Blomendal bi Bremen (Elert)

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Ahlert

**Ahlert** (ok **Alert**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Ahlert kümmt vun den olen germaanschen Naam *Adalbert*. Dor steekt de beiden Wöör *Adal* (dat heet *vörnehm Sinn*) un *beraht* (dat heet glinsterig oder beröhmt). Adalbert bedutt also so veel as: *De vunwegen sienen vörnehmen Sinn beröhmt is* oder *De vunwegen sienen vörnehmen Sinn glinstern deit*.

## De plattdüütsche Naam
De Naam Adalbert is afkört un tosamentrocken wurrn. Dor is denn de Naam **Ahlert** bi rutkamen. Ut *Adal-* is *Ahl-* wurrn. Un ut *-bert* is *-ert* wurrn. Een anner Form vun düssen Naam is Albert.

## Tonaams
Vun düssen Vörnaam stammt ok de plattdüütschen Tonaams Ahlers un Ahlert af. De bedüüt so veel, as : *Ut Ahlert sien Familie* oder *Vun Ahlert sienen Hoff*.

## Fundöörd
*Ahlert 
*Alert

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Böker
*Frese, Hermann: Habenhausen, Bremen, 1986 (Mit ole Inwahnerlisten mit de Naams vun de Dörpslüde vun dat 17. bit 19.Jahrhunnert)
*Tammena, Manno Peters: Ostfriesische Vornamen, Nörden, 2007 (2. Uplaag), ISBN 978-3-928327-75-6

## Weblenken

## Footnoten
**Nawiese**
Heinrich Goltermann

**Heinrich Goltermann** (* 11. Mai 1823 in Bremen; † 10. Juli 1899 in Bremen) weer een plattdüütschen Schriever un Heimatdichter ut Bremen.

## Leben un Wark
Goltermann is 1823 in Bremen boren un hett dor de Doomschool besöcht. Arbeiden dö he vun 1839 af an as Konditor buten Bremen. Later wanner he för söven Johr nah de USA ut, man keem 1861 nah Bremen torügg. As een *Kolporteur* verhöker he för verscheeden Bookhökers Tietschriften un Böker. Vun 1885 af an bit 1898 geev he een oder twee mal in't Jahr een Stremel plattdüütsche Vertellen un Gedichten rut. Meist sünd düsse Saken in'n Sülvstverlag rutkamen. De *Bremische Biographie vun dat 19. Jahrhunnert* schrifft dor to: Sien Warken „laat eenen up een interessant Aart up de ünnern Schichten vun dat Volk in Bremen kieken“. He leev un schreev to de sülbige Tiet, as sien Kolleg Willem Rocco.

## Böker

* *Bremer Heimathsbilder. Plattdeutsch in Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1883
* *Gedenk-Blätter aus Bremens Volksleben. Plattdeutsch in Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1884 (Google-US)
* *Bremer Volks- und Sittenbilder. Plattdeutsch in Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1885
* *Vom Heimathland am Weserstrand. Plattdeutsche Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen [1886]
* *Bremen’s Volk und seine Heimath : Plattdeutsche Poesie und Prosa.* Bremen [1887]
* *Vom Volke aus dem Bremerlande. Plattdeutsche Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1888
* *Bremer Volks-Erinnerungen. Plattdeutsche Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1890
* *Bremer Volks-Geschichten. Plattdeutsche Poesie und Prosa.* Bremen 1892
* *Aus der Bremer Heimath. Plattdeutsche Volkserzählungen in Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1893
* *Bremische Volks-Klänge. Plattdeutsch in Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1894
* *Aus Land und Stadt in Bremer Platt. Volks-Erzählungen in Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1895
* *Bremer Gemüth und Volks-Humor. Erinnerungen in plattdeutscher Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1896
* *Bremer Kaisertage. Gedenkblatt in plattdeutscher Poesie.* Bremen 1897
* *Vom Wege des Lebens in Wahrheit und Dichtung. Plattdeutsche Poesie und Prosa.* G. Winter, Bremen 1897
* *Aus Volk und Land vom Weserstrand. Plattdeutsche Poesie und Prosa.* G. Winter, Breslau 1898
* *Bremer Land und Leute. Plattdeutsche Poesie und Prosa.* Sülvstverlag, Bremen 1907
* *Historische Gesellschaft des Künstlervereins (Rutgever), Bremische Biographie des neunzehnten Jahrhunderts, Bremen, 1912, Faksimile 1976 ISBN 3-7961-1683-3*

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Lüder (Vörnaam)

**Lüder** (ok **Luder**, **Lüer**, **Lüür** oder **Lühr**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs. Hüdigendags is he besunners in Bremen un umto begäng.

## Herkamen
Lüder kummt vun den olen Naamen *Ludger*. Dor steekt de beiden germaanschen Wöör *hluth* (dat heet beröhmt) un *Ger* (dat heet Speet oder Speer) in. De Naam bedutt denn so wat, as : *Beröhmte Speer* oder *De vunwegen sien Speer beröhmt is* oder ok *De besunners goot mit sien Speer ümgeiht*.

## De plattdüütsche Naam
De plattdüütsche Naam is eenfach een beten körter maakt un tosamentrocken: Dat *g* is wegfullen un dor is denn *Luder* oder *Lüder* vunwurrn. Later is düsse Naam denn afslepen wurrn un de Formen *Lüer* etc. sünd dorbi rutkamen.

## Fundöörd
* 1250 in Bremen (Luder)
* 1639 in Bremen (Lür), in: Bremen's Volkssagen
* 1667 in Olenesch in dat Land Oldenborg (Lüder)

## Tonaams
Vun düssen Vörnaam kaamt de plattdüütschen Tonaams Lüders, Lüers, Lüerssen un annere her. De bedüüt denn soveel, as *Ut Lüder sien Familie* oder *Vun Lüder sien Hoff*

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken

## Böker
*Friedrich Wagenfeld, Bremen's Volkssagen, nee rutgeben vun F. Hucker, Bremen, 1996, ISBN 3-86108-121-0
Lüer

**Lüer** betekent

* Lüer, plattdüütschen Vörnaam.

**Lüer** is de Familiennaam von

* Ada Lüer (* 2001), düütsche Schauspelerin,
* Carl Lüer (1897–1969), düütschen Politiker,
* Georg Wilhelm Amatus Lüer (1802–1883), düütschen Fabrikant,
* Gerd Lüer (* 1938), düütschen Psycholoog,
* Hermann Lüer (1870–1962), düütschen Kunsthistoriker, Architekt un Schriever,
* Hugo Lüer (1886–1954), düütschen Turntrainer,
* Hugo Gunckel Lüer (1901–1997), chileenschen Pharmazeut un Botaniker,
* Kurt Lüer (1863–1946), düütschen Aftheker, Chemiker un Ünnernehmer,
* Norbert Lüer (* 1955), düütschen Ünnernehmer,
* Otto Lüer (1865–1947), düütschen Architekt,
* Rolf Lüer (1929–2013), düütschen Bankmanager un Historiker,
* Wilhelm Lüer (1834–1870), düütschen Architekt.

Kiek ok bi: Luer, Lühr.
1866

## Wat passeert is
* 28.Juni: Edward Geoffrey Smith Stanley vun de Tories warrt Premierminister vun Grootbritannien
* 3.Juli: De Slacht vun Königgrätz: Preußen kriggt Öösterriek ünner
* De Ku-Klux-Klan warrt grünnt in Pulaski in Tennessee in de USA
* Alfred Nobel finnt dat Dynamit ut
* De Zoo Hagenbecks Tierpark warrt in Hamborg upmaakt
* Arnold Duckwitz warrt to'n tweden Mol Bremer Börgermeester
## Boren
* 4. Januar: Joel Hastings Metcalf, US-amerikaansch Astronom († 1925)
* 11. Januar: Georg Ruseler, düütsch Dichter († 1920)
* 6. März: Anna Führing, düütsch Schauspelerin († 1929)
* 15. März: Johan Vaaler, norweegsch Utfinner († 1910)
* 1. April: Ferruccio Busoni, italieensch Pianist, Komponist, Dirigent, Librettist, Essayist un Musikpädagoog († 1924)
* 13. Mai: Paul Warncke, düütsch Bildhauer, hooch- und plattdüütsch Schriever († 1933)
* 29. August: Hermann Löns, düütsch Schriever († 1914)
* 29. September: Henrik Greve Blessing, norweegsch Polarforscher († 1916)
* 29. Oktober: Carl Gustav Witt, düütsch Stenograf un Astronom († 1946)
* 12. November: Sun Yat-sen, chineeschen Revolutschonäär († 1925)
* 4. Dezember: Wassily Kandinsky, Maler ut Russland
* 13. Dezember: Georg Droste, Schriever un Heimatdichter ut Bremen († 1935)
* 29. Dezember: Wilhelm Poeck, hooch- un plattdüütsch Schriever († 1933)

## Storven
* 19. März: Louis Clapisson, franzöösch Komponist (* 1808)
* 20. März: Rikard Nordraak, norweegsch Komponist (* 1842)
* 27. April: Anton Felix Depauly, böhmisch-öösterrieksch Porträtmaler (* 1798)
* 30. August: Louis Le Breton, franzöösch Mediziner, Maler un Polarforscher (* 1818)
* 10. September: Hermann Mayer Salomon Goldschmidt, düütsch-franzöösch Astronom (* 1802)
* 21. September: Karl Ludwig Hencke, düütsch Amateurastronom (* 1793)
Dackspraak

Ene **Dackspraak** is ene Spraak oder ene Spraakebene, de in gröttere Rebeden as eenheitliche Spraak över de Dialekten staht.

De Dialekten sünd faken blots op lütte Rebeden begrenzt. Lüüd vun wieder weg snackt Dialekten, de jümmer gröttere Ünnerscheden hebbt. Wenn Lüüd, de sik op Basis vun jemehr Dialekten blots swoor verstännigen köönt (de Ünnerscheden billt ene Spraakbarrier), mitenanner snacken wüllt, denn bruukt se mehrsttiets ene gemeensame Dackspraak, wenn de vörhannen is. Över dat Plattdüütsche staht dat Hoochdüütsche as Dackspraak, dat mehrsttiets in Wetenschop un Medien bruukt warrt. As mündliche Nahspraak (in Familie, ünner Frünnen un Bekannten) warrt faken noch Plattdüütsch bruukt, denn bi dat Snacken vun Person to Person is mehrsttiets kene Spraakbarrier vörhannen un dat Bruken vun de Dackspraak nich nödig.
Erik Schinegger

**Erik Schinegger** (* 19. Juni 1948 in Agsdorf, Kärnten) is en fröheren Skifohrer ut Österriek. Ünner den Naam Erika Schinegger weer he 1966 Weltmeesterin in’e Affohrt, vun wegen dat he as Deern opwussen weer un nich wüss, dat he vun’e Biologie her en Mann weer.

Erika Schinegger weer bi de Alpine Skiweltmeisterschop 1966 in Portillo Weltmeesterin. An’n 28. Januar 1967 harr se in Saint-Gervais ok de Affohrt bi’n Alpinen Skiweltcup wunnen. Doch vör de Olympschen Spelen 1968 in Grenoble keem bi enen medizinischen Test rut, dat Schinegger en Mann weer. Bi em weren de Geslechtsdelen na binnen wussen un he harr sülvs nich wüsst, dat he en Mann weer. Dat warrt vun de Wetenschop Pseudohermaphroditismus nöömt. Schinegger hett sik denn opereren laten un sien Naam vun Erika na Erik ännert. He hett later denn heiradt un ene Dochter kregen.

1988 schreev he mit Marco Schenz dat Book *Mein Sieg über mich. Der Mann, der Weltmeisterin wurde*, in dat he sien Leven beschrieven dee. Hüüt hett he ene Skischool för Kinner in sienen Heimatoort Agsdorf in Kärnten.
Styrbjörn

**Styrbjörn de Starke** (*Styrbjörn enn sterki*; * üm 960; † 984) weer, wenn man de iesländschen Sagas glöven deit, den Jung vun Keunig Olof II. Björnsson vun Sweden. Nodem sien Vader dootbleven weer wull sien Broder und Mit-Keunig Erik Segersäll ni, dat Styrbjörn mit op den Thron sitten deit und spraak düsset Recht sien egen Söhn, Olof Skötkonung, de noch nümmers boren weer, to.

De erste Mool, dat Styrbjörn in de Geschicht opdöcht is, in een lütten tiedgenössisch Riemel, een Lausavisa:

:Eigi vildu Jótar
:reiða gjald til skeiða,
:áðr Styrbjarnar stœði
:Strandar dýr á landi;
:nú's Danmarkar dróttinn
:í drengja lið genginn;
:landa vanr ok lýða
:lifir ánauðr hann auðar. 

Een kann dorvun utgahn dat fröher gröttere Sagas vun Styrbjörn geven dei. Dat meist Material find sik over in de kotte Geschicht Styrbjarnar þáttr Svíakappa un in Delen vun de Eyrbyggja-Saga un de Hervarar-Saga. Snorri Sturluson snackt vun em in sien Heimskringla un in de Yngvars saga víðförla, de Geschicht vun Ingvar de Wietreiste, wo he ünner annern mit sienen Vetter Styrbjörn vergleken warrt.

In de moderne Literatur tritt he as een Held in Eric Rucker Eddison sien Book *Styrbjörn the Strong* (1926) un bi Frans G. Bengtsson *Die Abenteuer des Röde Orm* as driesten Kerl op. Düsse Översicht ist tosammenfaat ut Styrbjarnar þáttr Svíakappa.

De Styrbjörn kümmt ok in de Geschicht vun den däänschen König Harald Blautahn vör. In den Roman weer de Styrbjörn een vun de, op wecken Raat de König höört hett.

## Kinnerstuv
Styrbjörn weer bannig groot, stark und driest (för en Wikinger) un woglieks he man bloot en twölf Johr olen Bingel weer, harr he dat doch torechtkregen, een vun de Deners doot to maken, de em, ni ut böse Afsicht, mit en Drinkhoorn op de Nees neien dei.

As sien Vader dootbleven weer un sien Unkel Erik ni wull, dat he de Stee vun Olof innehm, trock he en Snuut un weer furts un för lange Tied mulig. 

So keem dat, dat as he süsstein wöör, dat Ting besloten dei, dat he to driest weer um den sweedschen Troon to bestiegen. Sien Unkel Erik kunn nu verkünnen, dat sien egen Kind sien Nafulger warden schull, ünner de Bedingung, dat dat en Jung wöör. To’n Utgliek geev he Styrbjörn 60 utrüst Langschipp, worup de mucksche Styrbjörn sien Süster *Gyrid* greep un sik von’n Hoff maak.

## Borns
Hektar

De **Hektar**, ook **Hekter**, (Eenheitenteken: ha) is ene Maateenheit för de Fläch. Een Hektar is 10.000 Quadratmeter groot. De Eenheit sett sik ut de Wöör *hekt(o)* (100) un *Ar* (Eenheitenteken: a) tohoop. De Eenheit Ar is hüüt aver nich mehr begäng. De Hektar warrt faken in de Landweertschop|Land- un de Forstweertschop bruukt, aver ok annerwegens, wo vun Flächen snackt warrt, för de Quadratmetertallen to grote Tallen un Quadratkilometertallen temlich lütte Tallen sünd. Ar un Hektar höört nich to dat SI-Eenheitensystem, aver se sünd doch tolaten.

Sik utdacht hebbt de Franzosen 1793 den Ar, as se ok den Meter as den teihnmillionsten Deel vun den Eerdquadranten op den Meridian vun Paris fastsett harrn. To dat Längenmaat Meter keem dat Flächenmaat *are* (anlehnt an dat latiensche Woort *ārea* för Fläch) för ene Fläch vun 100&nbsp;m². In’t Johr 1868 hebbt se de Eenheit ünner den Naam Ar ok in Düütschland amtlich inföhrt.

:1&nbsp;a = 10 m × 10 m = 100 m²
:1&nbsp;ha = 100 m × 100 m = 10.000 m²
:100&nbsp;a = 1&nbsp;ha
:100&nbsp;ha = 1&nbsp;km²

## Nawiese
Usa

**Usa** oder **USA** betekent

* USA, Afkörten för de Verenigten Staten vun Amerika,
* Usa, Stadt in Oita, Japan,
* Usa, Distrikt in Oita, Japan,
* Usa, Stroom in Hessen, de in de Wetter münnt.

Kiek ok bi: Ussa.
Usa (Oita)

**Usa** (japaansch 宇佐市) is ene Stadt in de Präfektur Oita in Japan. An’n 31. März 2005 harr Usa 63.825 Inwahners op en Rebeet vun 439,12 km² (mit all Öörd, de to de Gemeen höört).

De Stadtbloom is de Azalee, de Stadtboom de Roodborkeneek.

## Historie

De Shinto-Schrien vun Usa is ut dat Johr 725.

Usa kreeg an’n 1. April 1967 dat Stadtrecht. An’n 31. März 2005 sünd de Distrikt Usa un de Gemenen Innai un Ajimi oplööst worrn un to de Stadt Usa kamen.

## Geografie

De Stadt liggt in’n Noorden vun dat Eiland Kyushu. In’n Noordwesten liggt de Halvinsel Kunisaki.

## Verkehr

Siet 1909 hett Usa över den Bahnhoff Usa Ansluss an de Nippo-Bahnlien. Todem liggt de Stadt an de japaansche Autobahn 10.
Freudenthal-Pries

De **Freudenthal-Pries** is en plattdüütschen Literaturpries, de elk Johr an’n letzten Sünnavend in’n September vun de Freudenthal-Sellschop (nöömt na Friedrich Freudenthal) vergeven warrt. Uttekent warrt Riemels, Kortgeschichten, Höörspelen oder Theaterstücken op Plattdüütsch, de vörher noch narms to lesen weren. He is mit en Geldpries vun 3000 Euro (siet 2005, vörher 2500 Euro) verbunnen.

Den Pries gifft dat al siet 1956.

## Winners

* 1957: Adolf Woderich
* 1958: Hans-Henning Holm
* 1959: Hein Bredendiek
* 1960: Heinrich Dieckelmann
* 1961: Albert Mähl
* 1962: Walter Köster
* 1963: Ernst-Otto Schlöpke
* 1964: Otto Tenne
* 1965: Hans Varnhorst
* 1966: Johann Loet Schoon
* 1967: Wilhelm Martens
* 1968: Robert Gäpel
* 1969: Friedrich Krauns
* 1970: Gudrun Münster un Ewald Hillermann
* 1971: nüms
* 1972: Karl Böke
* 1973: Margarete Hagen un Paul Peters
* 1974: Wilhelm Martens
* 1975: Siegfried Bokelmann
* 1976: Heinz von der Wall
* 1977: Günter Kühn
* 1978: Elisabeth Meyer-Runge
* 1979: Albert Rüschenschmidt
* 1980: Greta Schoon
* 1981: Cord Denker un Richard Fehlandt för *As ick noch de lütte Landbreefdräger wör*
* 1982: Gerd Spiekermann
* 1983: Waltrud Bruhn
* 1984: Christina Sufka un Erna Taege-Röhnisch
* 1985: Jürgen Kropp un Karin-Angela Peters
* 1986: Carl Scholz
* 1987: Christof Wehking
* 1988: Heiner Niemeier un Gerd Lüpke
* 1989: Ottilie Baranowski un Edmund Wilkens
* 1990: Hans-Herrmann Briese un Diedrich H. Schmidt
* 1991: Christina Sufka
* 1992: Karl Heinz Ebell
* 1993: Jürgen Kropp, Klaus Stier un Bolko Bullerdiek
* 1994: Aloys Terbille un Erhard Brüchert
* 1995: Lothar Voßmeyer
* 1996: Carl Groth
* 1997: Silke Mansholt un Thomas Stelljes
* 1998: Snorre Björkson
* 1999: Reinhard F. Hahn (Franz Brookmann) un Hellmer Stumberg
* 2000: Ingeborg Lüddecke un Willi Mühl
* 2001: Henk Krosenbrink
* 2002: Wolf Steinhardt
* 2003: Jürgen Kropp un Gerd Constapel
* 2004: Silke Mansholt
* 2005: Heinke Hannig, Martha-Luise Lessing un Diedrich H. Schmidt
* 2006: Heidemarie Rützel un Jan Glas
* 2007: Friedhelm Rudolph för *Seine langen bounten Nuddelhaore*
* 2008: Aly Freije
* 2009: Gerd Constapel för *Stoom*
* 2010: Aloys Terbille (posthum)
* 2011: Nina Werkman
* 2012: Birgit Lemmermann
* 2013: Reinhard Wulff un Jürgen Kropp
* 2014: kien Priesdrager
* 2015: Martha-Luise Lessing (Lyrik) Willi Höfig (Lyrik)
* 2016: Jutta Oltmanns (Lyrik) Are Meijer (Lyrik)
* 2017: Manfred Briese (Lyrik) Diedrich H. Schmidt (Prosa)
* 2023: Reinhard F. Hahn – *„Keen Weg, keen Torügg“*
* 2025: Birgit Lemmermann – *„Wat Ji nich mehr to sehn kriegt“* 
### Förderpries

Von 2008 af an gifft dat ok noch den Freudenthal-Förderpries. 

* 2008: Birgit Lemmermann
* 2009: Erhard Brüchert
* 2010: Willem Tjebbe Oostenbrink
* 2011: Jutta Engbers, Heinke Hannig
* 2012: Willi Gerbode
* 2013: Karl-Heinz Madauß
* 2014: Marianne Ehlers, Hans-Hermann Briese, Gitta Franken
* 2015: Heinke Hannig
* 2016: Wilko Lücht
* 2023: Hermann May – *„Boomlöper“*
* 2025: Wilko Lücht – *„huus in’t holt“*

### Besünner Pries
* 2015 Jutta Oltmanns, Roland Dubberke

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Priesen

## Footnoten
Wilhelmine-Siefkes-Pries

De **Wilhelmine-Siefkes-Pries** is en plattdüütschen Literaturpries, de siet 1990 anreegt vun de Schrieversche Greta Schoon all veer Johr vun de Stadt Leer vergeven warrt. He is na de Schrieversche Wilhelmine Siefkes nöömt un mit en Priesgeld vun 2500 Euro verbunnen.

## Winners

* 1990: Henry Hes för *Noadörst*
* 1994: Udo Franken för *Springflood* un Karl-Heinz Madauß för *Wer weit, wo dar noch kamen ward*
* 1998: Kees Visscher för *De man van de boom*, *Morellen*, *Hanna Fictorie*, *Onderwegens* un *t Pat van de deugd*
* 2002: Siegfried Kessemeier för *inoin*
* 2006: Arend Remmers för *Von Aaltukerei bis Zwischenmooren. Die Siedlungsnamen zwischen Dollart und Jade*
* 2010: Theo Schuster för sien Levenswark as Sammler van all, wat dat Volk sük so vertellt un froher vertellen dee, as Herutgever un Verlegger van plattdüütske Boken.
* 2014: Gerd Brandt alias Balou van de Musikkoppel Laway
* 2018: Annie Heger, denn se "draggt daarto bi, dat sück dat Ansehn van Plattdüütsk ännert un verhogert“
* 2022: Jan Cornelius

## Weblenken

* Websteed vun Wilhelmine-Siefkes-Preis

## Footnoten
Melkdrüüs

De **Melkdrüsen** sünd en Organ (exokrine Drüüs, ene Drüüs, de ehr Stoffen na buten afgifft) bi de Söögdeerten. Se produzeert de Melk, vun de de Jungen vun de Söögdeerten de eerste Tiet leevt. Utbillt sünd de Drüsen blots bi dat Seken, aver ok dat Heken hett Ansätz vun Melkdrüsen. De ganze Klass vun de Söögdeerten is dordör defineert, dat se Melkdrüsen hebbt.

## Evolutschoon

De Melkdrüsen hebbt sik ut Sweetdrüsen rutbillt. Bi dat Snaveldeert is hüüt noch mit dat Melkfell en temlich eenfache Form vun Melkdrüsen to finnen. De Melkdrüsen sünd dorbi över en gröttere Fläch verdeelt un nich as Titten tohoopfaat.

Bi’n Embryo billt sik toeerst ene Melkliest, de vun de Vörbeen bet na de Achterbeen över’n Buuk geiht un de sik eerst later to enkelte Titten opdeelt.

## Anlaag

Bi verschedene Deerten liggt de Melkdrüsen an verschedene Stellen an’n Lief. Minschen oder Elefanten to’n Bispeel hebbt se an’e Bost, Keih un Peer ünnern’n Buuk twischen de Achterbeen un Hunnen, Katten oder Swien hebbt en ganze Reeg vun Melkdrüsen, de vun de Bost bet twischen de Achterbeen gaht. De Büdeldeerten hebbt ehr Melkdrüsen in enen Büdel vör’n Buuk, in dat dat Junge de eerste Tiet tobringt.

Ok de Tall vun Titten is verscheden. Minsch, Peerd, Zeeg un Schaap hebbt in de Regel een Poor, de Koh twee, de Katt veer, de Hund fief un Swien söss bet acht Poor.

De Melkdrüsen geevt de Melk in de Melkkanaals af. De Melk sammelt sik in de Melkbucht un warrt dör de Titt afgeven.
Galápagos-Inseln

De **Galápagos-Inseln** sünd een Hopen von ünnerscheedlich grote Inseln, de to dat süüdamerikansch Ecuador höört. Ünner de üm un bi 61 Inseln sünd 13 teemlich groot un deelwies ok good bekannt: 

To de 13 groten Inseln höört: Santiago, Santa Cruz, Floreana, San Cristobal, Española, Genovesa, Santa Fe, Isabela, Fernandina, Darwin, Roca Redonda, Marchena, Pinta, dorto kommt de 40 lüttjen Inseln. Hüdigendags (2010) leevt dor alltohopen 25.124 Lüde. 

Billt hebbt sik de Inseln dör een Hotspot. Se hebbt tohopen en Grött von bi 7500 km². To finnen sünd se in’n Pazifik un liggt üm un bi 1000 km vör de Küst von Ecuador.

## Weblenken

* Galápagos-Inseln (engelsch)
Ypsilon

Dat **Ypsilon** is de 20. Bookstaav vun’t greeksche Alphabet. 

As greeksche Tall hett dat Ypsilon den Weert 400.

Utspraken warrt dat Ypsilon as „ü“.
Böörs vun Uganda

De **Böörs vun Uganda** is de eenzige Böörs in Uganda. Se hett ehren Seet in Kampala. De Böörs hannelt aktuell negen Aktien, vun de twee ok noch an annere Börsen hannelt warrt. Se höört dormit to de lüttsten Börsen in Afrika. Parketthannel is blots twee Daag in’e Week an’n Deensdag un Dünnersdag Morgen.

Den Börsenindex *USE All Share Index* gifft dat siet den 23. Oktober 2003. Vun’n 15. Januar 2004 an warrt ok Schatzanleihen vun den ugandschen Staat hannelt.

De Böörs vun Uganda kreeg in’n Juni 1997 Verlööf vun dat tostännige Kapitalmarktamt. In’n Januar 1998 güng dat denn mit’n Hannel los. De eerste Aktie mit de Hannel dreven worrn is, weer vun de Oostafrikaansche Entwicklungsbank.

## hannelte Aktien

* Oostafrikaansche Entwicklungsbank (siet Januar 1998)
* Uganda Clays (siet 18. Januar 2000)
* British American Tobacco Uganda (siet 28. Juni 2000)
* East African Breweries (siet 27. März 2001, ok an de Böörs vun Nairobi föhrt)
* Kenya Airways (siet 28. März 2002, ok an de Böörs vun Nairobi föhrt)
* Bank of Baroda (siet 14. November 2002)
* New Vision Printing & Publishing Company (siet 16. September 2004)
* DFCU (siet 2004)
* Jubilee Holdings (siet 14. Februar 2006)

## Weblenken

* Websteed vun de Böörs (engelsch)
Bank of Uganda

De **Bank vun Uganda** is de natschonale Zentralbank vun dat oostafrikaansche Land Uganda. De Bank is tostännig för dat Rutgeven vun dat ugandsche Geld, den Uganda-Schilling. Ehr Baas is vacant.
Na den Geschäftsbericht 2004 harr de Bank Inlagen vun 4,228 Billiarden Schilling (1,937 Milliarden Euro).

De Bank gifft dat siet den 15. August 1966, as de ugandsche Regeren dat Bank-vun-Uganda-Gesett rutgeven hett. Ehr Positschoon wieder regelt hebbt dat Bankengesett vun 1969 un dat Bank-vun-Uganda-Statut vun 1993. Se höört to 100 Perzent den Staat.

## Weblenken
* Websteed vun de Bank (engelsch)
Sweevfähr

Ene **Sweevfähr** is ene Brüch över enen Stroom oder enen Kanal, bi de ene Kabien an en Gerüst ophungen is un vun ene Siet na de annere översett.

Vördeel vun ene Sweevfähr över ene normale Fähr to Water is, dat se ok över tofroren Water översetten kann un weniger Energie bruukt. Todem is se keen Hinnernis för annere Scheep, de langs den Waterweg fohrt. Vördeel över ene Brüch is, dat se mehr Ruum ok för gröttere Scheep (graad Seilscheep) hett.

Op de ganze Welt geev dat üm un bi 20 Sweevfähren, vun de acht noch nableven sünd. 

De Sweevfähren in Oosten un Rendsborg sünd ok Deel vun de Düütsche Fährstraat, ene 250 Kilometer lange Ferienstraat, de twischen Kiel un Bremervöör de ganzen Methoden wiest, wie över’t översett warrn kann.

Siet Harvst 2003 gifft dat in Bilbao enen Weltverband vun de Sweevfähren.

## Weblenken

* Sweevfähren (hoochdüütsch)
* Düütsche Fährstraat (hoochdüütsch)
* Sweevfähr vun Rochefort (Frankriek)
John Hanning Speke

**John Hanning Speke** (* 4. Mai 1827 in Jordans bi Ilchester; † 15. September 1864 bi Bath) weer en britischen Offizier, de dree Expeditschonen na Afrika maakt hett.

1854 weer he bi de Expeditschoon vun Richard Francis Burton na Somalia mit dorbi, he hett bi enen Angreep vun Inheemsche swore Wunnen afkregen. 1855 weer he in’n Krimkrieg.

1856 wull Burton ene Expeditschoon na Oostafrika maken, de Borns vun’n Nil to finnen. Speke weer wedder sien Partner. Vun Sansibar ut maken se sik op’n Padd na’t Binnenland. Se hebbt denn den Tanganjikasee funnen. Burton weer temlich krank un müss en Puus maken, dorüm hett Speke denn vun dor ut ene Expeditschoon na Noorden alleen maakt. He hett dorbi en groten See funnen, den he Viktoriasee döpen dee. Speke un Burton sünd denn mit den Rest vun ehr Expeditschoon trüch na de Küst.

Speke weer wat fröher wedder in England, denn Burton müss sik an de Küst noch en beten verhalen vun de swore Reis. Speke hett in disse Tiet groot Opsehn in England hatt un hett överall vertellt, dat he de Borns vun’n Nil funnen hett. Burton wull dat nich glöven, he segg, Speke harr ja blots denn See sehn un kunn ja gor nich weten, ob dor würklich de Nil rutfleten dö. As Burton in England ankeem, dor harr de Königlich Geograafsche Gesellschop al Speke utwählt en ne’e Expeditschoon na den Viktoriasee antoföhren. Burton föhl sik övergangen.

In’n Oktober 1860 güng Speke tohoop mit James Augustus Grant vun Sansibar ut los. Se sünd an de Westküst vun’n Viktoriasee langs un hebbt an de Noordsiet en groten Stroom funnen, de ut’n See rutkümmt. Se hebbt 1862 dor ok Mutesa I., den König oder Kabaka vun Buganda, drapen. Se hebbt den Ripon-Waterfall funnen. Se sünd denn na Gondokoro in’n Süden vun’n Sudan reist. Dor hebbt de beiden Samuel Baker un siene Fro drapen un sünd denn trüch na England.

Speke weer aver twüschen Viktoriasee un Sudan den Stroom nich folgt. Un so harr he wedder keen Bewies, dat dat de Nil is, de ut’n Viktoriasee kaamt. So seeg dat tominnst Burton. Hüüt is kloor, dat Speke liekers recht harr. An’n 16. September 1864 schull dat för de Königlich Geograafsche Gesellschop ene Debatte geven, de sik mit de Fraag vun de Nilborns befaten schull. Doch enen Dag vörher is Speke bi enen Jagdunfall doodbleven.

## Warken

* *Journal of the discovery of the source of the Nile.* London 1863
* *What Led to the Discovery of the Source of the Nile.* London 1864