Wöörbook

En **Wöörbook** is en Nakieksel, dat de Woortbedüden vun en Spraak oder anner spraakliche Eenheiten gifft, meest in en alphabetisch sorteerte List. För jeden Indrag warrt faken verkloren Informatschonen oder spraakliche Äquivalent geven. 
En Wöörbook in’n engern Sinn deent to’t Nakieken vun spraakliche Informatschonen, wieldes de Utdruck in de wiedere Bedüden ok anner na Steekwöör ünnerdeelte Nakieksels mit primäär relevante Informatschoon as Mengformen vun twee Typen rinfaat.

## Etymologie
Dat Woort *Wöörbook* is in’t Plattdüütsche en dörch dat Nedderlandsche *(woordenboek)* un dat Hoochdüütsche *(Wörterbuch)* beinfloote
Lehnöversetten vun dat grieksche Woort *[[lexikon]]* (biblion): „Wöör vun en bedrepen Book“. Dat is en tohoopsette Begreep, de na en Frömdwoort bildt worr, in den all Bestanddelen vun dat Frömdwoort een bi een in’t Plattdüütsche översett worrn. 

In de anneren germaanschen Spraken finnt man faken desülvige Bilden as in’t Plattdüütsche. In’t Hoochdüütsche is dat *Wörterbuch*, in dat Nedderlandsche *woordenboek*. De neddersassische Mundoorten vun de Nedderlannen nöömt se *woorde(n)boeken*  oder , *-bouken* , *-boken* , *-boouken* , oder *wöardeboken*  oder . In’t Engelsche is dat Woort *dictionary* in Gebruuk, dat ut dat Latiensche kümmt. In’t Ooltengelsche geev dat dat Woort *wordbōc*. De skandivaaschen Spraken nöömt se *ordbok* (Sweedsch un Norweegsch), *ordbog* (Däänsch) oder *orðabók* (Ieslandsch). In de latienschen Spraken gifft dat dat Latiensche *dictionārium* wovun dat Italiensche *dizionario*, dat Franzöösche *dictionnaire* un dat Spaansche *diccionario* afkaamt.

Dat plattdüütsche Woort *[[Nakieksel]]* oder *[[Nokieksel]]* weer ok fröher bruukt mit de Bedüden *Wöörbook*. De Ursprung vun dat plattdüütsche Woort is unkloor, aver hööchstwohrschienlich kümmt dat ut dat Warkwoort *nakieken* (wo Du rin kieken kannst). Later worr ok ünnerstellt dat *Nakieksel* oder *Nokixel* so dat fröher ok schreven weer, ut dat grieksche *Lexikon* kümmt, *Nokixel* is egentlich de annersrüm sette Verschoon vun *Lexikon*.

## Oorten vun Wöörböker

Dat gifft verscheden Oorten vun Wöörböker, de ünnerscheedlich bruukt warrt. Enige Wöörböker warrt schreven, üm en frömde Spraak to lehren, annere üm enige Wöör to verkloren. Hier is en Överblick:
* Dat **översetten Wöörbook** is de öllste Oort. De geevt de Bedüden vun Wöör in en frömde Spraak in de Spraak vun Lektor. In dat Middelöller geev dat sülke Wöörböker oder Listen vun Wöör, üm dat Latiensche to lehren. Vun af dat Enn vun dat Middelöller verschenen de eersten Wöörböker för moderne Spraken as Franzöösch un Hoochdüütsch. Man bringt normalerwies twee Delen ut, een för dat Översetten *ut* de frömde Spraak, un een för dat Översetten *na* de frömde Spraak.
* Dat **verkloren Wöörbook** gifft de Bedüden vun Wöör in desülvige Spraak as de, womit dat Wöörbook schreven is un ok desülvige as de vun de Lektor. Düsse Oort Wöörbook kregen fröher de Naam *Nokixel* in oolt Plattdüütsch, un Enzyklopädie in’t Hoochdüütsche. Nu is en Nakieksel oder en Enzyklopädie en anner Oort Book aver keen Wöörbook mehr nöömt. De Ünnerscheed is dat en Nakieksel prezisere Henwiesen gifft. De meesten Nakieksels befaat dorvun mehrere Bannen.
* Dat ***systematische'' Wöörbook''' oder '''Thesaurus''' verdeelt dat Vokabular in Kategorien un Deelkategorien, Woortoorten un Satzoorten. Sülke Wöörböker wiest na prezisere Formuleren vun de Gedanken vun de Lektor mit technischere Wöör.
* Dat ***spezialistische* Wöörbook*' gifft den Jargon vun en Fack oder en Grupp Minschen. Dat gifft ok översetten Wöörböker in düsse Kategorie, aver de wiest na keen frömde Spraak aver ehr na frömde Wöör in de Spraak vun de Lektor.

## Plattdüütsche Wöörböker

In dat Middelöller weer dat Middelnedderdüütsche en prestigiöse Spraak, un dorvun hebbt wi veel Text op de Hand. Aver dat eerste Wöörbook vun en nedderdüütsch Dialekt kümmt ut 1781, as dat Hoochdüütsche al de eerste Spraak in Düütschland weer. Dat weer schreven vun den pommerschen Bibliothekar un Rechtswetenschoppler Johann Carl Dähnert. De Stralsunner schreev en Wöörbook mit de Wöör vun de pommerschen un rüügschen Mundoorten, de he kenn. Dat Wöörbook verscheen ünner den Titel *Platt-Deutsches Wörter-Buch nach der alten und neuen Pommerschen und Rügischen Mundart*. Düt Wark is vundaag en Schatt an ole Wöör un gifft en Överblick vun de plattdüütsche Spraak in düsse Tieden, sehn ut de Ogen vun en Hoochdüütschsnacker.

In de ne’ern Tieden worrn velerlei Wöörböker vun de verscheden nedderdüütschen Mundoorten schreven. Twüschen 1927 un 1935 worrn all de Bannen vun dat Sleswig-Holsteensche Wöörbook apenbor maakt dörch Otto Messing. 1950 worr *das [[Helgoländer Wörterbuch]]* schreven, en Wöörbook vun de noordfreesche Mundoort op Helgoland. 1956 worr dat eerste Wöörbook vun Johannes Sass apenbor maakt ünner den Titel *Kleines Plattdeutsches Wörterbuch*. 1970 worr en *[[Plattdüütsch Wöörbook for dat Ollnborger Land]]* verapentlicht. 2009 weer en ne’e Editschoon vun Johannes Sass sien Wöörbook wedderop verapentlicht ünner den Titel *Der neue Sass*. Düt Wöörbook is eenfach verföögbor un gellt as en Middel för de Erhaltung vun de nedderdüütschen Mundoorten.

## Lexikografie
De Lexikografie oder ook Lexikographie schreven ( *[[Nakieksel|lexikòn]] biblíon* „Wöörbook“ un  „ik schriev“) is in de Spraakwetenschop de Disziplin, de sik mit dat Uutarbeiden vun Wöörbook befaten deit, man ook Wöörböker mit eer Struktuur un Opbo allgemeen ünnersöcht.

Verwandte Disziplinen sünd de Lexikologie, de den Woordschatt vun ene Spraak ünnersöcht un de Enzyklopädistik, de sik mit dat uurarbeiden vun Enzyklopädien un Nakieksels befaten deit.

## Kiek ok
* Plattdüütsch Wöörbook for dat Ollnborger Land
* Neddersassisch Wöörbook
* Middelplattdüütsch Wöörbook
* Helgolänner Wöörbook
* Sleswig-Holsteensch Wöörbook
* Plattmakers
* Tatoeba
* Plattdüütsch Vokabular
* Wachholtz Verlag