open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meijer

**Meijer** is en nedderlandschen Familiennaam. Meijer is en nedderlandsche Form von Meier.

## Lüüd mit düssen Naam
* Alex Meijer (* 1966), nedderlandschen Badmintonspeler,
* Arnold Meijer (1905–1965), nedderlandschen Politiker,
* Bert Meijer (* 1955), nedderlandschen Chemiker,
* Berthe Meijer (1938–2012), nedderlandsch-jöödsche Schrieversche,
* Connie Meijer (1963–1988), nedderlandsche Radrennfohrerin,
* Cora Canne Meijer (1929–2020), nedderlandsche Opernsängerin,
* Cornelis Simon Meijer (1904–1974), nedderlandschen Mathematiker,
* Elien Meijer (* 1970), nedderlandsche Rodererin,
,
* Fik Meijer (* 1942), nedderlandschen Historiker,
* Fred G. Meijer, nedderlandschen Kunsthistoriker,
* Gerard Meijer (* 1962), nedderlandschen Physikochemiker,
* Gilles van Overbeek de Meijer (1831–1918), nedderlandschen Mediziner,
* Hanneke Johanna Maria Meijer, nedderlandsche Paläontologin,
* Hendrick de Meijer (1620–1689), nedderlandschen Maler,
* Henny Meijer (* 1962), surinamsch-nedderlandschen Footballspeler,
* Herman Meijer (* 1947), nedderlandschen Politiker,
* Ischa Meijer (1943–1995), nedderlandschen Journalist, Schriever un Moderator,
* Jaap Meijer (1905–1943), nedderlandschen Bahnradsportler,
* Jan Meijer (1921–1993), nedderlandschen Sprinter,
* Jasper Meijer (* 1987), nedderlandschen Pokerspeler,
* Johnny Meijer (1912–1992), nedderlandschen Musiker,
* José de Meijer (1915–2000), nedderlandschen Politiker,
* Lavinia Meijer (* 1983), nedderlandsche Harpspelerin,
* Louis Meijer (1809–1866), nedderlandschen Maler,
* Lukas Meijer, sweedschen Sänger,
* Michaela Meijer (* 1993), sweedsche Staffhoochspringerin,
* Onno Meijer (1960–2008), nedderlandschen Schauspeler,
* Paul Meijer (* 1985), nedderlandschen Rennfohrer,
* Ramon de Meijer (* 1986), nedderlandschen Waterspringer,
* Rogier Meijer (* 1981), nedderlandschen Footballspeler,
,
* Valentin von Meijer (1601–1674), sweedschen Generaalmajor,
.
Vogt

**Vogt** betekent

* Vogt, en Amt,
* Vogt, Gemeen in’n Landkreis Ravensburg, Baden-Württemberg,
* Vogt, en Familiennaam (för Lüüd mit düssen Naam kiek dor),
* Funker Vogt, Musikprojekt ut Hameln,
* Vogt AG, Swiezer Hersteller von Füürwehrfohrtüüg,
* Vogt Peak, Barg in de Ross Dependency, Antarktika.

Kiek ok bi: Voigt, Voit, Vogdt, Voegt, Fogt, Vogd.
Meier

Dat Woort **Meier** (*Mehre, Meyer, Maier, Mäher, Mäger, Major, Meiur, Mayr*, ut lat. *maior*) betekent an un for sik en Beamten vun de Verwalten bi en Grundherrn ut den Adel oder ut’e Karken.

## Meierwesen
Belegen gifft dat för:
* *[[Huusmeier]]* (lat. majordomus)
* *[[Palzmeier]]* (lat. major palatii)
* *[[Peermeier]]* (lat. major equorum)
* *[[Stadtmeier]]* (lat. major urbis, franzöösch Maire, engl. Mayor „Börgermeester“)
* *[[Kloostermeier]]* (lat. major monasterii)

## Meieree
De Verwalter up en Buernhoff weer en Meier. Dat konn bedüden, dat he dor as Vagt seten hett oder ok as Uppasser för de Knechten un Deerns, de dor för sien Herrn arbeiden döen. Ok mööglich weer dat, dat he as Verwalter Afgaven, Stüern un Tinsen indrieven dö un dat Huusrecht utöven dö. Wenn he en Pachtverdrag up Duer för en bestimmten Hoff afsluten dö, denn verwannel sik de Meier in en Buern. Dat Goot hett denn Meieree heten. Un den Meier sien Hoff, dat weer denn de Meierhoff. Dat bedüüd denn, dat de Hoff em nich tohöörn dö, man dat he dor doch alleen up sitten dö.

## De plattdüütsche un hoochdüütsche Tonaam
Ut düssen Beroop *Meier* hett sik denn de Tonaam Meier in siene verscheden Schrievwiesen rutbillt.

## De jöödsche Tonaam
In dat Jodendom in Düütschland un in de Nedderlannen hett sik de Naam Meier (in de Nedderlannen sünnerlich as Meijer) ut den hebrääschen Vörnaam *Meir* (de in’t Licht steiht) rutspunnen. De Tonaam klingt nu akraat so, as de düütsche Naam, man de Wuddel is ganz anners.

## Kiek ook bi

* Meijer

## Belegen
Vaagt

De ole Naam **Vaagt**, ok **Voogt**, **Vagt**, **Vogt**, **Voigt** oder **Fauth** (franz. *bailli*, engl. *bailiff* oder *reeve* kümmt vun dat latiensche Woort *(ad)vocatus*, Afkaat. In dat Middelöller weer en (ad)vocatus oder Vaagt en Beamten, de in de Gegend, wo he för tostännig is, in den Naam vun sien Heern regeert un Recht utöövt. De Vaagt höör to sülms tomeist mit to den Adel to. He weer Vörsitter in't Landgericht un möss tosehn, dat sien Land gegen de Fienden verdeffendeert weern konn. In'n Krieg stünn he de Ridders vun siene Gemarken vör.
John Russell Hind

**John Russell Hind** (in de Literatur wurrd ok John R. Hind angeven; * 12. Mai 1823 in Nottingham; † 23. Dezember 1895 in Twickenham) weer en brietsch Astronom.

## Leven un Wirken
Hind wurr 1840 an de Steernwacht vun Greenwich as Assistent in de magnetisch Afdelen instellt. Sien Baas weer dor George Biddell Airy.

1844 hett he sück an de Expeditschon to de Bestimmung vun de geographisch Längt vun Valencia in Venezuela bedeeligt.

In de Folgetiet arbeid he as Beobachter an de Privatsteernwacht vun George Bishop in’ Regents Park. Hier hett he tüschen 1847 un 1854 all tosommen tein Asteroiden as ok mehrere Kometen opdeckt. De Naamensgevung vun sien dart Asteroiden (Victoria) wurr kontrovers diskuteert – bit dorhen weer dat unüblich, Asteroiden nah noch levend Personen to nömm. Hind hett aber dorup henwiest, dat he de Asteroid nich nah de damalig engelsch Königin Victoria, sonnern nah de röömsch Siegesgöddin nömmt harr.

Hind hett de Bahnen vun 70 Himmelskörpern (Planeten, Asteroiden un Kometen) berekend. Dorneben hett he sück ok mit de Beobachtung vun veränderlichen Himmelskörpern beschäftigt, wobi het den deeproden, variablen Steern R Leporis in’t Steernbild Haas (Lepus) as ok de Veränderlichkeit vun de Steern μ Cephei in’t Steernbild Kepheus opdeckt hett. He hett ok bi de Steern T Tauri in’t Steernbild Bull (Taurus) en Gasnevel opdeckt, de sien Helligkeit veränderlich is (*Hinds veränderlicher Nebel* - de Nebel reflekteert dat Lucht vun en veränderlichen Steern). De vun hüm opdeckt Nova Ophiuchi 1848 (V841 Ophiuchi) in’t Sternbild Slangdräger (Ophiuchus) weer de eerste Nova ut de Neetiet (siet de Supernova van 1604).

An’ bekanntesten wurr Hind allerdings as Herutgever vun de för de damalig Schippfohrt wichtig Nautical Almanac, dessen „Superintendent“ he tüschen 1853 un 1891 weer.

Hind weer siet 1846 verheiraadt. He un sien Fru harrn söss Kinner.

## Ehrungen
För sien Leistungen kreeg Hind 1853 de Goldmedaille der Royal Astronomical Society. 1855 wurr hüm vun de Royal Society de Royal Medal verlehnt. Up de Pariser Gedenkmünt vun dat Johr 1868, de to de hunnerste Asteroidenopdeckung präägt wurr, is Hind neben dree latere Mehrfakopdecker afbildt: Hermann Goldschmidt, Karl Theodor Robert Luther un J. C. Watson.

To sien Ehren wurr en Maandkrater as ok de Asteroid (1897) Hind nah hüm nömmt.

## Warken
* *Astronomical vocabulary*. London 1852
* *Introduction to astronomy*. London 1863
* *On the expected return of the great comet of 1264 and 1556*. London 1848
* *The solar system*. London 1846
* *Descriptive treatise of comets*. London 1859

## Weblenken
Rintje Ritsma

**Robert Rintje Ritsma** (* 13. April 1970 in De Lemmer) is en ehmalger nedderlannsch Iesflinklöper. 

Bi de Allroundweltmeesterschapen kunn her veermal den Titel winnen (1995, 1996, 1999 und 2001), wurr twee Mal Tweet (1998, 2003) un dree Mal Dart (1993, 1994 und 2000). Dorto wurr he söss Mal Allround-Europameester (1994, 1995, 1996, 1998, 1999 und 2000). 

Bi Olympisch Winterspelen kunn he aber nie en Goldmedaille winnen. Aber in de Johren 1994, 1998 un 2006 wunn he all tosommen twee Sülvermedaillen un 4 Bronzemedaillen. 

In dat Johr 1999 kreeg he de Oscar Mathisen Memorial Trophy. Ritsma hett sien Karriere in September 2008 beend. 

## Weblenken
*Fotos vun Rintje Ritsma
*Ritsma bi SkateResults.com
Erich Fiedler

**Erich Fiedler** (* 15. März 1901 in Berlin; † 19. Mai 1981 in Berlin) weer en düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker. 

## Leven
Erich Fiedler hett eerst en Studium vun de Literatur- und Kunsthistorie anfungen, hett denn aber doch de Schauspeelschool vun Max Reinhardt in Berlin besöcht, wo he ok in’ Harvst 1922 an dat Düütsch Theater sien Theaterdebüt geev. Dornah keemen Engagements an’t Stadttheater vun Eisenach (1925), an’t Intim Theater in Nürnberg, an de Kummödie in Dresden und siet 1932 Berlin.

1933 geev he neben Theo Lingen in de Kommedie *Marion, das gehört sich nicht* sien Filmdebüt. Knapp veertig Johr lang weer he en fragten Charakter- un Chargendorsteller in Film un Feernsehn. De lütt, hagere Mann mit de pointeert, hooch Stimm wurr dorbi faken in komisch Rullen besett, he speel aber ok tragikomische un penible, sogor unangenehm (so as in *Der Etappenhase*) un düstere Charaktere (so as in *Der Student von Prag (1935)* nah Hanns Heinz Ewers). In sien över hunnert Filme umfatend Karriere speel he ünner annern neben Heinrich George (*Sensationsprozess Casilla*), Marika Rökk (*Kora Terry*, *Frauen sind doch bessere Diplomaten*), Ilse Werner (*Königin einer Nacht*), Hans Albers (*Der tolle Bomberg*), Heinz Rühmann (*Der Jugendrichter*) un Lilo Pulver (*Herrliche Zeiten im Spessart*). 

Dorneben weer Fiedler all af 1935 umfankriek in de Synchroonisatschoon tätig. Ok hier hett he sien distingueerte, hooch un nasal Stimm faken Komikern, aber ok Rullen, wo dat britsch Understatement fraagt weer. He weer Standardspreeker för den Komiker un Charakterdorsteller Robert Morley (u. a. *Topkapi * un *Der Wachsblumenstrauß*). He hett sien Stimm för folgend beröhmt Schauspelerkollegen, bit he 1976 in Ruhstand gahn is, lehnt:  David Niven (*Die schwarze 13*), Peter Cushing (as *[[Sherlock Holmes]]* in *Der Hund von Baskerville*), Sammy Davis jr. (*Die Benny Goodman-Story*), Bela Lugosi (*Abbott & Costello treffen Frankenstein*), Ferdy Mayne (u. a. as Vampirgraf *Krolock* in Roman Polanskis *Tanz der Vampire*), Philippe Noiret (*Lady L*), Donald Pleasence (*Der Inspektor*), Basil Rathbone (*Wir sind keine Engel*) und Terry-Thomas (*Der Däumling*).

Midden vun de 1970er-Johren truck sück Fiedler torüch, sein letzt Synchroonrull harr he 1976. An’ 19. Mai 1981 is he in Berlin storven. Sein Graff is up de Karkhoff Heerstraße in Berlin-Charlottenburg.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
*
*Fotos vun Erich Fiedler
(8) Flora

**(8) Flora** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 18. Oktober 1847 vun de britsch Astronom John Russell Hind in London opdeckt wurrn is. 

De Asteroid is nah Flora, de röömisch Göddin vun de Blüte un vun dat Fröhjohr nömmt wurrn.

Flora bewegt sück in en Afstand vun 1,8570 (Perihel) bit 2,5460 (Aphel) astronomisch Einheiten, in 3,2665 Johren up en exzentrischen Bahn um de Sünn. De Bahn is 5,8870° tegen de Ekliptik neigt, de Bahnexzentrizität bedrocht 0,1565.

Flora hett en Dörmeter vun 135 km. Se hett en relativ hellen Böverflach mit en Albedo vun 0,243. Bi de Oppositschoon kummt Flora up en Helligkeit vun 8,7 mag uni s dormit en vun de hellste Asteroiden an de Nachthimmel.
Anglesit

**Anglesit** (ok **Blievitriol** oder **Vitriolblieierz** nöömt) is en teemlich roor Mineral ut de Klass vun de waterfreVen Sulfaten ahn frömme Anionen. As all Bliemineralen hett dat en Demantgleem, de den Eddelstenen gliek is. De Klöör wesselt twüschen geel-witt, grau, gröön oder ahn Klöör. Dat Mineral kristalliseert in’t orthorhombische Kristallsystem mit de cheemschen Formel PbSO4, un hett en Mohshard vun 2,5 bit 3 bi en Dicht vun 6,3 bit 6,4 g/cm³.

## Sünnere Egenschoppen

Anglesit hett en gliek utbillte Struktur un ok teemlich glieke Kristallbilln as de Baryt, liekers is de Dicht üm ruchweg 50 % höger. In’n Gegensatz to Baryt un Coelestin löst sik Anglesit in kunzentreerte Swevelsüür un in Kalilauge op. Wenn Anglesit mit UV-Licht bestrahlt warrt, lücht dat geel fluoreszeeren op.

## Naam un Historie
Anglesit is 1832 vun den franzööschen Mineraloog un Physiker Francois Sulpice Beudant na sien eerste Fundsteed nöömt worrn. Dat weer op dat britsche Eiland Anglesey.

## Vörkamen
Dat Mineral Anglesit entsteiht ut Bliegleem, wenn dat oxideeren deit. In de Neeg finnt een faken Cerussit un annere Mineralen.

Fundsteden sünd to’n Bispeel Broken Hill in Australien, Freiberg in Sassen, England, Sardinien in Italien, Touissit in Marokko, Mexiko, Tsumeb in Namibia, Mežica in Slowenien oder Phoenixville/Pennsylvania un Idaho in de USA.

In Lam (Böverpalz/Bayern) sünd na’t Wedderapenmaken vun de Fürstenzeche üm to Forschen in en middelöllerlichen Stollen smaragd-gröne, kloor utbillte Anglesit-Kristallen funnen worrn, as se opstunns blots an fief Öörd op de Eer bekannt sünd.

## Verwennen

Anglesit bargt en Blie-Andeel vun bit to 68,3 %, liekers is dat Mineral as Blieierz blots vun öörtliche Bedüden för’t industrielle Verhütten.

As Smucksteen is Anglesit vun wegen sien slecht physikaalschen Egenschoppen (Splittborkeit un Hard) ahn Bedüden. Ünner intresseerte Sammlers sünd de Steen as Tuusch- un Verkööpsobjekten in Ümloop, wenn se vun Hobby-Sliepers in Brillant-Form bröcht worrn sünd.

## Literatur
* Martin Okrusch, Siegfried Matthes: *Mineralogie*. 7. Oplaag. Springer Verlag, Berlin 2005, ISBN 3-540-23812-3
* Edition Dörfler: *Mineralien Enzyklopädie*, Nebel Verlag, ISBN 3-89555-076-0
* Walter Schumann: *Edelsteine und Schmucksteine*. 13. Oplaag. BLV Verlags GmbH, 1976/1989, ISBN 3-405-16332-3

## Weblenken

* Mineralienatlas:Anglesit (Wiki)
* Mineralien-Nakieksel - Anglesit (hoochdüütsch)
* Webmineral - Anglesite (engelsch)
* MinDat - Anglesite (engelsch)
Blieacetat

**Blieacetat** betekent

* Blie(II)-acetat, en cheemschen Stoff, ok as Bliesucker bekannt,
* Blie(IV)-acetat, en cheemschen Stoff.
Blie(IV)-acetat

**Blie(IV)-acetat** is en ionische Verbinnen, de prismaatsche monokline Kristallen ahn Klöör billt un an fuchtige Luft na Etig rückt. Dat hannelt sik dorbi üm dat Bliesolt mit de Oxidatschoonsstoop IV mit de Etigsüür un is en stark Oxidatschoonsmiddel. In hitt Iesetig is de Verbinnen goot to lösen. In Water gifft dat en Hydrolys in Bliedioxid un Etigsüür.

## Winnen un Dorstellen
Blie(IV)-acetat warrt normalerwies dör Reakschoon vun *Mennige* (Blie(II,IV)oxid) mit hitt Iesetig oder en Mischen ut Iesetig un Acetanhydrid wunnen.

## Verwennen
Bruukt warrt Blie(IV)-acetat vun wegen sien Wirken as stark Oxidatschoonsmiddel. Dat warrt in de orgaanschen Chemie to’n Bispeel för de Criegeesche Glykolsplitten oder as Dehydreer- un Hydroxyleermiddel insett.

## Borns
Brannenborg-Preußen

De Naam **Brannenborg-Preußen** is de Naam för all de Länner, de in de Tied vun 1618 bit 1701 vun dat Huus Hohenzollern regeert wurrn sünd. Toeerst hefft de Markgreven vun Hohenzollern bloß in de Mark Brannenborg seten. Man dat Huus is wussen un vunwegen dat se al to'n Anfang vun dat 17. Johrhunnert allerhand dorto arvt hefft, is de Hohenzollern ehr Land grötter wurrn un hett sik wiethen över veel Kuntreien un Länner verdeelt. Toeerst sünd düsse Länner bloß dör de Person vun den Herrscher tosamenhollen wurrn. 

De Naam „Brannenborg-Preußen“ warrt sünnerlich in de Geschichtswetenschop bruukt, wenn dat dor um geiht, en Unnerscheed to maken twuschen dat ganze Land vun de Hohenzollern un de enkelten Delen vun düt Land. As Kurförst Frerich III. vun Brannenborg an'n 18. Januar 1701 in Keenigsbarg to'n *König in [[Preußen (Staat)|Preußen]]* kröönt wurrn is, sünd de verscheden Länner vun Brannenborg-Preußen to en zentralen Staat tohopenknütt wurrn. Hen un wenn warrt de Naam Brannenborg-Preußen ok för de Tied na 1701 bruukt, wenn dat dor üm geiht, düütlich to maken, dat de Staat Preußen siene Wuddeln in dat Land Brannenborg hett. 

## Kiek ok bi
* Pruzzen
* Preußen (Staat)
* Preußen (Landschop)
Blie(II)-acetat

**Blie(II)-acetat** (ok: **Bliesucker**; Pb(CH3COO)2), is en kristallin Faststoff. Dorbi hannelt sik dat üm dat Blie(II)-Solt vun de Etigsüür. Blangen den waterfre’en Stoff gifft dat ok en Trihydrat (Pb(CH3COO)2 · 3 H2O). Blie(II)-acetat warrt ü.&nbsp;a. to’n Herstellen vun annere Blieverbinnen bruukt, as to’n Bispeel Bliechromat (Chromgeel) oder basisch Bliecarbonat (Bliewitt). De Stoff sülvst deent ok as Nawiesreagenz för Sulfiden.

Blie(II)-acetat hett den Binaam *Bliesucker*, vun wegen dat dat sööt smeckt un goot in Water to lösen geiht. Bliesucker weer bit in’t 19. Johrhunnert to’n ersetten vun Sucker bruukt, liekers dat dat giftig is. Vör allen Wien is dormit sööt maakt worrn. Dat gifft de Vermoden, dat de beropen Komponist Ludwig van Beethoven an en Blievergiften dood bleven is, de dör Wien utlöst weer, de op disse Oort un Wies panscht worrn sünd.

## Borns


## Weblenken
* Versöök: "Goldregen"-Effekt mit Blieacetat un Etigsüür
Jan Egil Storholt

**Jan Egil Storholt** (* 13. Februar 1949 in Trondheim) is en ehmalger norweegsch Iesflinklöper. 

## Werdegang
Storholt gull as en von de gröttste norweegsch Talente bi dat Iesflinkloopen, bit he 1970 bi en Unfall in en Bargwark swoor verletzt wurr. Eerst 1972 gehör he weer to de natschonale Spitz. Nahdem eenige norweegsch Löper 1973 Profi wurrn weern, kunnen de ok nich mehr an Olympisch Spelen deelnemmen. Su wurr Storholt en vun de beste norweegsch Amateure. 

Sien gröttste sportlich Erfolg weer, dat he de Goldmedaille över 1.500 m bi de Olympisch Winterspelen 1976 in Innsbruck winnen kunn.

1977 un 1979 wurr he Europameester in’ Veerkamp. In de Johren 1977 bit 1979 wurr he jeweils Viez-Weltmeester in’ Veerkamp. Eric Heiden ut de USA wurr jeweils Weltmeester. 

An’ 20. März 1977 hett he up de Hochgebirgsbahn Medeo in Alma Ata (Sowjetunion, hüüd Kasachstan) över 1.500 m un in’ Veerkamp de eenzige Weltrekorde in sien Karriere upstellt.

1980 weer he Fahnendräger vun de norweegsch Mannschap bi de Anfangsfier vun de Olympisch Winterspelen 1980 in Lake Placid. Een Medaille hett he bi de Spelen aber nich wunnen. 

Sien letzt groote sportlich Erfolg weer de darte Platz in’ Veerkamp bi de Iesflinkloop-WM 1981 in Oslo.

## Erfolge
* 1976 Olympisch Goldmedaille (1.500 m), EM-Darte (Veerkamp)
* 1977 Europameester, Viez-Weltmeester (Veerkamp)
* 1978 Viez-Weltmeester, EM-Darte (Veerkamp)
* 1979 Europameester, Viez-Weltmeester (Veerkamp)
* 1980 Viez-Europameester
* 1981 WM-Darte (Veerkamp)

## Weblenken
* Storholt up Skateresults
Sweet

**Sweet** betekent

* Sweet, Sekret vun’n Lief,
* The Sweet, brietsche Glamrock-Grupp ut de 1970er Johren.

**Sweet** is de Familiennaam von

* Anni B Sweet (* 1987), spaansche Sängerin un Songschrieverin,
* Blanche Sweet (1896–1986), US-amerikaansch Schauspelersche,
* Burton E. Sweet (1867–1957), US-amerikaanschen Politiker,
* Charles Lacy Sweet (1861–1892), engelschen Tennisspeler,
* Corey Sweet (* 1976), austraalsch Radrennfohrer,
* Darrell K. Sweet (1934–2011), US-amerikaanschen Illustrater,
* Dolph Sweet (1920–1985), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Edwin F. Sweet (1847–1935), US-amerikaanschen Politiker,
* Ernest Bickham Sweet-Escott (1857–1941), brietschen Koloniaalguvernör,
* Gary Sweet (* 1957), austraalschen Schauspeler,
* Henry Sweet (1845–1912), engelsch Philoloog un Linguist,
* John Hyde Sweet (1880–1964), US-amerikaanschen Politiker,
* Julie Sweet (* 1967), US-amerikaansche Juristin un Ünnernehmerin,
* Kennith Sweet (* 20. Johrhunnert), US-amerikaanschen Basketballspeler,
* Leonard Sweet (* 1947), US-amerikaanschen methodistschen Pastoor, Theoloog, Karkenhistoriker un Schriever,
* Matthew Sweet (* 1964), US-amerikaanschen Musiker,
* Ossian Sweet (1895–1960), US-amerikaanschen Dokter,
* Peter Alan Sweet (1921–2005), brietschen Astrophysiker,
* Rachel Sweet (* 1962), US-amerikaansch Schauspelersche, Singersche, Feernsehproduzentin un Schrieversche,
* Robert Sweet (1783–1835), engelsch Botaniker,
* Shane Sweet (* 1986), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Sharon Sweet (* 1951), US-amerikaansche Opernsängerin,
* Shay Sweet (* 1978), US-amerikaansche Pornodorstellerin,
* Thaddeus C. Sweet (1872–1928), US-amerikaanschen Politiker,
* Waldo E. Sweet (1912–1992), US-amerikaanschen Klassischen Philoloog,
* Walter C. Sweet (1927–2015), US-amerikaanschen Paläontoloog,
* William Sweet (1869–1942), US-amerikaansch Politiker,
* William Ellery Sweet (1869–1942), US-amerikaanschen Politiker,
* Willis Sweet (1856–1925), US-amerikaanschen Politiker.
Sandroos

En **Sandroos** (ok: **Wösten-**, **Baryt-** oder **Gipsroos**) is en sünnerliche Kristallformatschoon, dat normalerwies ut Sandköörn besteiht, de in en Kristall ut Gips oder Baryt inbett sünd.

De waterlöslichen Gipsrosen kamt in de hitten un drögen Wöstenrebeden tostannen. Böverflachenfuchtigkeit warrt gau verdunst, wodör Grundwater dör de Kapillarkräft na baven föddert warrt. Bi’t Verdunsten kristalliseert de Mineralien, de in’t Water löst sünd, ut un billt tosamen mit den Sand de tyypsche blattförmige Struktur, de man meist blots in de Sahara in’n Noorden vun Afrika finnt.

De Barytrosen sünd in Water nich löslich. Se entstaht ünner roor Bedingen in Sandlagers as to’n Bispeel in de Wetterau, woneem se in eenige Sandkuhlen funenn warrn künnt.

Sandrosen sünd teemlich bestännig un künnt, wenn se richtig lagert warrt, ewig överduern. Ünner Sammlers sünd se dorüm bannig nafraagt. Intressante Stücken warrt in’t „Sandrosenmuseum“ in Untertor in Büdingen utstellt. De meisten dorvun sünd ut de Wetterau.

## Weblenken
*
Claus Achton Friis

**Claus Achton Friis** (* 4. April 1917 in Frederiksberg; † 21. März 1999 in Kopenhagen-Lyngby) weer en däänsch Architekt, Grafiker un Breefmarkenkünstler.

He weer de Söhn vun de däänsch Tekner, Maler un Gröönlandforscher Johannes Achton Friis un vun de Violistin Martha Elster.

Bannig bekannt wurrn is he dordör, dat he 1972 dat Königliche Wappen Däänemarks nee makt hett. To sien anner Warken gehören aber ok Breefmarken, Bookumschlääg usw.  

## Weblenken
* http://deu.archinform.net/arch/82000.htm
* Indrag to  Königliches Wappen
* däänsch Websteed över Achton Friis
Johannes Achton Friis

**Johannes Achton Friis** (* 5. September 1871 in Trustrup bi Grena; † 17. Dezember 1939) weer en däänsch Tekner un Maler. 

Sien Utbildung hett he 1895 bit 1899 an de Kunstakademie Kopenhagen kregen. Later henn weer he as Tekner Liddmaat vun de Danmark-Expedition nah Noordoostgröönland ünner Ludvig Mylius-Erichsen, an de ok de Düütsche Alfred Wegener deelnommen hett.   

In de 20er un 30er Jahren geev he de natur- un kulturhistorsch Beschrievung vun Däänmark, *[[De danskes land]]* herut mit Teknungen vun hüm un vun de Tekner Johannes Larsen.

Sien Söhn weer de Maler un Grafiker Claus Achton Friis (1917 - 1999).

## Publikationen
* *Danmark-ekspeditionen til Grønlands Nordøstkyst 1906-1908* af Achton Friis, 2. Uplaag Gyldendal 1987.
* *Omkom 79' Fjorden* af Vagn Lundbye, 2. Uplaag Brøndums Forlag 1984
Thomas Danneberg

**Thomas Danneberg** (* 2. Juni 1942 in Berlin; † 30. September 2023 ok dor) weer en düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker.

Danneberg hett Anfang vun de 1960er Johren sien eersten Film- un Feernsehrullen speelt un stünn tosamen in knapp veertig Produkschonen vör de Kamera. 

Bi bannig vele Produkschonen hett he aver ok as Synchroonssnacker mitarbeit. He weer de Faststimm vun en ganze Reeg von beropen Stars as Arnold Schwarzenegger, John Travolta, Terence Hill, Dan Aykroyd, John Cleese, Dennis Quaid un Sylvester Stallone. Man ok vele annere bekannte Schauspelers hett he in sien Loopbahn al synchroniseert. 

Danneberg leev in Berlin un speel as Hobby düchtig geern Slagtüüch. 

## Filmografie (Utwahl as Dorsteller)

## Websteden
*
* 
*stimmgerecht.de Foto un Höörproov vun Thomas Danneberg op de Websiet vun sien Agentur
*synchrondatenbank.de Foto un List mit Dorstellers, de he synchroniseert hett
Satanta

**Satanta** (* üm 1815; † (Sülvstmord) 1878) weer en Hööftling vun de Kiowa, de ok as **Redner der Plains** bekannt wurr 

As Söhn vun Red Tepee, wat en beröhmt Kiowa-Schamane weer, hörr Satanta fröh to de Kaste vun Führungspersönlichkeiten in sien Stamm. Weil he ok noch good reden kunn un en klüftig Strateeg weer, wat he faken bi kriegerisch Aktschonen aber ok bi Verhandlungen bewiesen kunn, wurr he gau Hööftling un weer bi de Kiowa bannig good ansehn. Tüschen 1850 un 1874 weer he de Baas bi völ so nömmt  Kiowa-Raids (plattdüütsch: Röövtüüch), bi de se Peer klauen, Siedler entführen oder Suldaten överfallen deen. Nahdem 1866 de Böverhööftling Dohasan storven weer, wurr he to’n Wortföhrer vun de Kriegsbefürworter in de Kiowa-Stamm. Up de anner Siet stunn de Hööftling Kicking Bird. Ok wenn he völ Krieg föhrt hett, wurr he vun Tiettüügen als apener Verhandlungspartner beschreven, de immer lächeln dee. Satanta hett sien Stamm ok anraden, ok tegen sien egen Ansichten, nah de Freedensverhandlungen vun Medicine Lodge 1867 in de vörsehn Reservatschon to trecken. Allerdings hett he all twee Johr later de Stamm upfordert, de Reservatschon weer to verlaaten un tegen de US-Armee to kämpen. In’ November 1874 hett he sück nah de Nedderlaag in de  Palo Duro Canyon upgeven un wurr, wiel he tegen de Bewährungsuplagen vun sien eerste Haft  (1871-1873) verstött harr, nochmals inhafteert. 1878 hett he sück sülvst umbrocht, in dem he up de Gefängnishoff sprungen is. 

## Weblenken
Satanta, Kiowa Hööftling
David Hume

**David Hume** [hju:m] (* 26. April (jul.)/7. Mai 1711 in Edinburgh; † 25. August 1776 in Edinburgh) weer en schottschen Philosophen, Ökonomen un Historiker. He weer en vun de wichtigsten Vertreders vun de Opklärung in Grootbritannien un vun den philosoophschen Twieg vun den Empirismus. Wat he sik to de Kennistheorie överleggt harr, hett groten Indruck up Immanuel Kant maakt. Later hett he ok Infloot utöövt up de Twiegen vun den Positivismus un de Analytsche Philosophie, de wat moderner weern. Wat de Weertschopswetenschoppen angeiht, warrt he to de Vörklassische Ökonomie torekent. Hume weer en goden Fründ vun Adam Smith un de beiden hefft faken över jem ehre Ansichten un Gedanken snackt. 

## Belegen
Sverre Farstad

**Sverre Farstad** (* 8. Februar 1920 in Trondheim; † 27. März 1978) weer en norweegsch Iesflinklöper.

## Werdegang
Farstad wunn 1947 överraschend bi de Iesflinkloop-Europameesterschapen de Bronzemedaille un bi de Weltmeesterschap sogor de Sülvermedaille. Dorför weer he bi de norweegsch Landsmeesterschap blots up Platz 9 kommen un kunn dorüm blots deswegen internatschonal starten, wiel 14 Daag vör de Europameesterschapen söben vun de beste Norwegers hör Deelnahm afseggt harrn. 

In dat Johr drup wurr he bi de eerste Olympisch Winterspelen nah den Tweeten Weltkrieg in St. Moritz Olympiasieger över 1.500 m un över 500 m keem he up Platz 6. 

1949 wurr he Europameester in’ Mehrkamp. Dorbi stell he denn ok sien eenzigen Weltrekord in sien Karriere up.

Nah dat Enn’ vun sien aktiv Loopbahn arbeidt Sverre Farstad as Sportjournalist.

## Erfolge
* 1947 Viez-Weltmeester, EM-Dritter (Mehrkamp)
* 1948 Olympisch Goldmedaille över 1.500 m
* 1949 Europameester (Mehrkamp)

## Weblenken
* https://web.archive.org/web/20070311150404/http://www.skateresults.com/skater/show/256
Kampen (Oaveriessel)

**Kampen** is ene Stadt in de Gemeen Kampen in de Nedderlannen. Se liggt an de Iessel in den Wessen vun de Provinz Oaveriessel. Se hett 32 840 Inwahners (2006). In Kampen warrt Sallands snackt. Kampen is als Nettwarkstadt mit Zwolle verbunnen. De Stadt liggt in den *Nedderlannschen Bible Belt*. 
## Historie

De günstige Laag meek Kampen ut een eenfachet Dörp ene Hannelsstadt. Dat Versanden vun de Ijssel meek vun 1430 een End vun den Wollstand vun de Stadt. De Hollandsche Orloog weer dat End vun de Macht vun de Stadt. Dat gifft noch Resten vun de Stadtmuur. De Struktuur vun de Muur kann een noch an Straten op de Koort sehn. Vun circa 1815 bestimmde de Tabakindustrie dat Gesicht vun Kampen. De wichtige Bremer Tabakfabrikant Lehmkuhl sette sick in de Stadt fast. Üm 1880 weer en grooten Deel vun de Inwahners in de Tabakindustrie. 1,5 Millionen dovun warrn pro Week produzeert. Dörch dat Opkommen vun de Zigarett, de Wertschopskries un den Tweeten Weltkrieg is de Tabakindustrie verswunnen. In de Stadt sünd de Protestantse Theologische Universiteit vestiging Kampen vun de Protestantsche Kark in de Nedderlannen un de Theologische Universiteit Kampen (Broederweg) vun de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt.

## Annere Öörd in de Gemeen
*Graforst
*'s-Eerenbroek
*Iesselmuun
*Kampervene
*Wilsum
*Zalk
Faun

**Faun** betekent

* Faunus, Figur ut de röömsche Mythologie,
* Faun GmbH, düütschen Hersteller vun Last-, Kraan- un Sünnerfohrtüüch,
* FAUN Umwelttechnik GmbH & Co. KG, düütschen Hersteller vun Affallsammelfohrtüüch un Kehrmaschienen,
* Faun, düütsche Musikgrupp,
* Faun, histoorsch Klapprad,
* en histoorsche Twee-Mann-Kedensaag,
* Neurosimulater Faun,
* De Faun, fröhere fläämsche Tietschrift.
John Collier

**John Collier** is de Naam von

* John Collier (1708–1786), engelschen Karikaturist un Dichter,
* John Collier (1850–1934), brietschen Maler,
* John Collier (1884–1968), US-amerikaanschen Soziaalreformer,
* John Collier (1901–1980), brietschen Schriever,
* John Collier (1907–1984), US-amerikaanschen Lichtathlet,
* John Collier (* 1948), US-amerikaanschen Bildhauer,
* John A. Collier (1787–1873), US-amerikaanschen Jurist un Politiker,
* John Payne Collier (1789–1883), engelschen Shakespeare-Forscher.

Kiek ok bi: Jonathan Collier.
Unwedder över Flakenbrook

**Unwedder över Flakenbrook** is en Theaterstück in dree Törns för acht Personen (veer Froonslüüd, veer Mannslüüd; ene Deko), dat Karlheinz Komm schreven hett. Toeerst opföhrt worrn is dat Stück in de hoochdüütsche Version an’n 23. Februar 1996 op’n Saal Rickmeyer in Retzen.

In’t Plattdüütsche översett hett dat Klaus Lensch 1996, de hoochdüütsche Originalversion heet *Gewitter in Flakenbruch*. Dat gifft ok en westfäälsche Version, de Teresa Blümke översett hett, *Unwiär üöwer Nottrup*. *Unwiär üöwer Nottrup* hett sien Premier an’n 7. März 2009 op’n Saal Denter in Notteln.

Dat Stück is ok in’t Swääbsche (*Gwiddr en Wiesabach* von Eduard Smetana) översett worrn.

De Komödie speelt in dat Dörp Flakenbrook (westfäälsch Nottrup, Kufferwoord ut Notteln un Darup). Dor gifft dat blot een lütten Laden, de von Emma Hugenbüttel (Emma Güldenberg). De Laden is de Middelpunkt von’t Dörp. Aver Buur Feldmann will sien Hoff opgeven un verköfft sien Land. Intressent för sien Land is en Supermarkt-Keed, de dor en Laden opmaken will. Emma mutt nu mit allerhand Tricks tosehn, dat se dat verhinnert.
Adrianus Schenk

**Adrianus "Ard" Schenk** (* 16. September 1944 in Anna Paulowna, Provinz Nord-Holland/Nedderlannen) is en ehmalger nedderlännsch Iesflinklöper.  

## Werdegang
Tüschen Enn’ vun de 1960er un Anfang vun de 1970er Johren weer  Schenk en vun de domineerend Iesflinklöper un wuur mehrfak Welt- un Europameester in’ Veerkamp (500 m, 1.500 m, 5.000 m, 10.000 m). 

1972 wunn he bi de Olympisch Winterspelen 1972 in Sapporo dree vun veer mögelk Goldmedaillen. Blots över 500 m kreeg he kein Medaille, wiel he kört nah de Start störten de. Disse rekord wurr bi de Winterspelen 1980 dör den US-amerikaansch Iesflinklöper Eric Heiden mit fiev Goldmedaillen överboden.

Schenk, de dreemal an Olympisch Spelen deelnommen hett, stell in sien aktiv Loopbahn 18 Weltrekorde up. He leep as eerst Iesflinklöper de 10.000 m ünner 15 Minüten un de 1.500 m in weniger as 2 Minüten.

In’ Ansluss an de olympisch Winterspelen 1972 wurr Schnek Profi. Nahderhenn weer he noch Liddmaat vun dat technisch Komitee in de Sparte Iesflinkloop bi de Internatschonale Eislaufunion.

## Spood
*1964 Deelnahmen an de Olympisch Winterspelen
*1965 WM-Drüdde
*1966 Europameester, Viez-Weltmeester
*1967 Viez-Weltmeester
*1968 Olympisch Sülvermedaille (1.500 m), WM-Drüdde
*1970 Weltmeester, Europameester
*1971 Weltmeester, WM-Drüdde
*1972 Weltmeester, WM-Drüdde, Europameester, dree olympisch Goldmedaillen (1.500 m, 5.000 m, 10.000 m)

## Ehrungen
*Veerfach Sportler vun dat Johr in de Nedderlannen (1966, 1970, 1971, 1972)
*Dreemalig Gewinner vun de Oscar-Mathisen-Trophäe (1970-72)

## Weblenken
*Spoodöversicht op Skateresults.com
Ethos

Dat **Ethos** (greek. "ἔθος" „Wennst, Bruuk“; "ἤθος" „Charakter, den Sinn siene Aart, Bruuk, Wennst“) is en Begreep, de in de Philosophie bruukt warrt. 

## Philosophie
Dor is denn allens mit meent, wat de enkelte Minsch an Bruken mitkregen hett un wat em dor ok üm prägen un wat sien Doon un Laten bestimmen deit.  Vun Ethos kümmt ok dat Woort „Ethik“ vun her.

## Rhetorik
In de klassische Rhetorik, so, as Aristoteles de upfaat' hett, meent *Ethos* een vun de dree Aarden mit, wo Minschen mit övertüügt weern könnt. Düsse Aarden sünd dat Pathos (dat is de Gewalt vun den Redner un siene Anspraak an den Töhörer siene Geföhlen), de Logos (dat sünd de richtigen Slüss un de Bewiesen, de de Redner anbringen deit) un dat Ethos. Dor meent Aristoteles in düssen Tosamenhang de Autorität vun den Redner mit un dat man em glöven kann, wat he seggt. 

## Kiek ok
* Weltethos
* Ethologie
* Ethik
Nicole Brandebusemeyer

**Nicole Brandebusemeyer** (* 9. Oktober 1974 in Georgsmarienhütte) is en ehmalge düütsch Footballspelerin. 

Nicole Brandebusemeyer speel för Grün-Weiß Brauweiler. 1991 wurr se Meesterin vun Neddersassen un 1997 Düütsche Hoochschoolmeesterin. 1997 wurr dat Johr, in dat se am meesten Spood mit hör Vereen harr. Se wurr Düütsch Meesterin, Pokalwinnerin un Supercupsiegerin un mit de Utwahl vun de Middelrhien hett se eerst dat Finale üm de Landspokal tegen de Utwahl vun Hessen verloren. 

För de Düütsch Natschonalmannschap hett se 8 Spelen vun 1998 bit 2000 makt un hett mit de Mannschap ok bi de Olympisch Spelen 2000 vun Sydney de Bronzemedaille wunnen. 

## Weblenken
* Nicole Brandebusemeyer up de Websteed vun de DFB
Hume

**Hume** betekent

* Hume, Oort in Illinois, USA,
* Hume, Oort in Kalifornien, USA,
* Hume, Oort in Missouri, USA,
* Hume, Oort in New York, USA,
* Hume, Oort in Ohio, USA,
* Hume City, Bezirk vun Melbourne, Australien,
* Hume Highway, en austraalschen Highway twischen Sydney un Melbourne, Australien,
* Lake Hume, See in Victoria, Australien.

**Hume** is de Familiennaam von

* Alan Hume (* 1924), brietschen Kameramann,
* Allan Octavian Hume (1829–1912), engelschen Ornitholoog, Theosoof un Politiker,
* Basil Hume (1923–1999), brietschen Kardinaal,
* Benita Hume (1906–1967), engelsche Schauspelersche,
* David Hume (1711–1776), schottschen Philosoof,
* Hamilton Hume (1797–1873), austraalschen Forscher,
* John Hume (1937–2020), Dreger vun den Nobelpries för den Freden ut Noordirland,
* Joseph Hume (1777–1855), brietschen Dokter un Politiker,
* Roger Hume (1940–1996), brietschen Schauspeler,
* Tobias Hume (1569–1645), engelschen Kumponist.
Descartes

**Descartes** is de Familiennaam von

* Louis Descartes (1951–1991), franzööschen Ünnernehmer, Autorennfohrer un Rennstallbesitter,
* René Descartes (1596–1650), franzöösch Gelehrten.

**Descartes** betekent

* Descartes, Stadt in dat Département Indre-et-Loire, Frankriek,
* Kanton Descartes, Kanton in dat Département Indre-et-Loire, Frankriek.
Poorbilln

**Poorbilln** betekent

* Poorbilln, in de Physik dat Billen vun en Deelken un sien Antideelken ut en Photon,
* Poorbilln, in de Biologie dat Billen vun en duersome Verbinnen twüschen twee Geslechtspartners,
* in’n Rahmen vun’t Entity-Relationship-Modell en Utprägen vun en Betog.
Poorbilln (Physik)

**Poorbilln** (ok **Poortügen**) beschrifft in de Physik den Vörgang, dat sik ut en energieriek Photon en Poor ut Deelken un Antideelken billt. De Energie vun’t Photon mutt dorbi tomindst so groot wesen, as de Summ vun de Rohenergien vun de to tügen Deelken.

En Sünnerfall vun’t Poorbillm is de Triplettbilln. Den gegendeeligen Vörgang, bi den en Poor vun Deelken un Antideelken tonichten maakt warrt, betekent de Physikers as Annihilatschoon.

## Bispeel: Elektron-Positron-Poorbilln

En Bispeel is de Billn vun en Elektron-Positron-Poor dör de Wesselwirken vun en Photon mit dat elektrische Feld vun en Atomkarn, wobi meist de hele Energie vun’t Photon in de Rohmasse vun de beiden Deelken un jemehr kineetsche Energie ümwannelt warrt.

In de nipp un nauen Reken vun de Energie mutt noch de Rüchstoot vun’n Atomkarn acht warrn, in den sien Feld de Poorbilln aflöpt. De Drempelenergie is

:E_{\gamma, \mathrm{min}} = 2\cdot m_e \cdot c^2 \left(1+\frac{m_e}M\right).

Dorbi is  M  de Masse vun’n Karn, de wesselwirkt, un m_e is de Rohmasse vun dat Elektron. De Fakter \frac{m_e}M  mutt in’n Allgemenen aver nich acht warrn.

To’n Bispeel is de Proportschoon \frac{m_e}{M} = 0{,}0000076  bi en Ge-Karn vun en HPGe-Detekter.

För’n Poorbilln in’t Feld vun en Elektron an Steed vun en Atomkarn gifft dat aver ruchweg en dubbelt do hoge Drempelenergie

:E_{\gamma, \mathrm{min}} = 4\cdot m_e \cdot c^2.

Bi de Wesselwirken vun Gammastrahlen mit’n Energie, de hooch noog is (tomindst 1,022 MeV, dat dubbelte vun de Rohenergie vun Elektronen oder Positronen), mit Materie kann afhangig vun de Atomtall de Poorbilln de vörrangige Vörgang wesen. Se stellt keen Ionisatschoon in’n Woortsinn dor, is rein praktisch aver dat glieke, vun wegen dat elektrische Laden freesett warrt un de beiden Deelken sülvst wieter ioniseeren künnt.

in t.&nbsp;B. en Blasenkameropnahm kann de Poorbilln direkt beobacht warrn.
Harderwiek

**Harderwiek** (hollandsch: *Harderwijk*) is ene Hansestadt in de Provinz Gelderlaand vun de Nedderlannen. Se hett üm 37.500 Inwahners un liggt an't Veluwemeer un an den Rand vun de Veluwe. Se höört to de Gemeen Harderwiek, de op de Mitt vun Zwolle un Amersfoort liggt. De annere Öörd in de Gemeen sünd Hierden un Frankrijk. In Harderwiek steht een Stadtmuseum. De reformeerte *Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk* is ene Basilika. Op den Markt staht de fröhere Roothuus. De völsiedige Industrie, de Tourismus un de Deensten prägen de Weertschop vun Harderwiek. In't Stadtmuseum sünd 
vele histoorsche Saken. Süden vun de Stadt is de Autobahn A28. Twee maal in de Stünn höllt de Iesenbahn nah Zwolle un ok twee maal in de Stünn de Iesenbahn nah Utrecht. 
## Historie
1231 hett Harderwiek vun Graaf Otto II. van Gelre en Zutphen de Stadtrechten kreegen. In de Hanse harr Harderwiek ene wichtige Rull. 1441 warr ene Latienschool gründ't. Dat geev vun 1648-1811 de Universität Harderwiek. De Fischeree weer vör de Weertschop wichtig. Na 1932 nehm de Fischeree als Born vun den Levensünnerholt stark af. Doför harrn Hannel, Deensten un Tourismus gröteret 
Bedüden.
Gelasium

Dat **Gelasium** weer bit 2009 de böverste chronostratigraafsche Stoop vun’t Pliozän in’t Neogen. Hüüt warrt dat as de ünnerste Stoop vun’t Pleistozän rekent. Se ümfaat ruchweg de Tietduer vun 2,588 (±&nbsp;0,005) Millionen bit 1,806 (±&nbsp;0,005) Millionen Johren vör hüüt. Vör disse Stoop liggt dat Piacenzium, opfolgen deit dat Ooltpleistozän. 

## Naam
De Stoop hett ehrn Naam vun de Lokalität Gela in de Provinz Caltanissetta op Sizilien kregen. Se is eerst 1998 vun en Koppel vun italieensch Wetenschopplers (Domenico Rio, Rodolfo Sprovieri, Davide Castradori undEnrico Di Stefano) vörslahn worrn.

## Definitschoon
De Anfang vun dat Gelasium is fastleggt worrn as de *Gauss-Matuyama-Grenz*. Dat is en Ümpolen vun’t Eerdmagnetfeld, de vör üm un bi 2,588 Millionen Johren vör sik gahn is. An disse Grenz sünd de kalkschaligen Lüttstleevwesen (Protozoen) *Discoaster pentaradiatus* un *Discoaster surculus* utstorven, de in de Schichten vun dat vörige Piacenzium noch as Nannofossilen funnen warrt.

De bövere Grenz is de magneetsche Polaritäts-Chronozoon C2n (Olduvai) un de Utstarvhorizont vun de kalkigen Nannoplankton-Oort *Discoaster brouweri* (Basis vun de Zoon CN13). Licht över de Grenz liggt dat eerste Vörkamen vun’t kalkige Nannofossil *Gephyrocapsa spp.* un de Utstarvhorizont vun de planktoonschen Foraminiferen-Oort *Globigerinoides extremus*. De GSSP (dat is de globale Lieksteed) vun’t Gelasium liggt an’n Monte San Nicola bi Gela, Italien.

## Positschoon un Bedüden
De International Union for Quaternary Research (INQUA) hett in’t Johr 2006 de Internatschonale Stratigrafische Kommischoon (ICS) opfoddert, dat Gelasium vun’t Pliozän in dat opfolgende Pleistozän to verleggen. Dat Pleistozän künn op diese Wies länger maakt warrn, so dat sien Anfang mit den Anfang vun de Iestietöller tohopenfallt. Dat weer denn ok en Ansatz, üm dat Quartär nee ünnertobringen. Dat Quartär is 2004 ut de Serien rutnahmen worrn, künn denn aver wedder ut dat Pleistozän un dat Holzän bestahn. Siet 2009 höört dat Gelasium nu also offiziell to dat Pleistozän.

In’t Gelasium güng dat los, dat de Poolkappen vun de Eer veriesen deen. Dit Begeevnis weer de Anfang vun en nee Iestietöller, dat Quartär, dat mit siene Wesseln vun Koolt- un Warmtieten bit hüüt anduert.

## Borns


## Literatur
*Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: *A Geologic timescale*. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737 
*Domenico Rio, Rodolfo Sprovieri, Davide Castradori und Enrico Di Stefano: *The Gelasian Stage (Upper Pliocene): A new unit of the global standard chronostratigraphic scale*. Episodes 21/2: 82–87, Beijing 1998 ISSN: 0705-3797; PDF.

## Weblenken
* Deutsche Stratigraphische Kommission (Rgv.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
*GeoWhen Database
*Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
*Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP’s) vun Jim Ogg
Great Yarmouth

**Great Yarmouth** (Yarmouth) is en Stadt in de Gemeen Great Yarmouth in de Graafschop Norfolk in England.

De Stadt liggt an de Küst un is ok de Seet vun’t Gemeenverwalten. Siet 1860 is dat en Seebad mit Strand. Se is de östelkste Stadt in de Graafschop, in den Süüdossen vun Norfolk. Great Yarmouth liggt 20 km oosten vun Norwich un 18 km nörden vun Lowestoft. Dor läwen 47.288 Minschen (2001) un de Flach vun de Stadt bedriggt 26,54 km². De Postleettallen fangen mit NR3 an, de Telefonvörwahl is 01493. Great Yarmouth liggt in den Wahlkreis Great Yarmouth vun’t Parlament vun’ Verenigde Köönigriek. De Gemeen Great Yarmouth hett 92.500 Inwahners. 

In Yarmouth stahn een Bahnhoff un een Haven. De Markt is een vun de gröttste in England un is ut dat 13. Jahrhunnert. In Great Yarmouth steiht dat Theoter *Britannia Theatre*. Op de Blackfriars Road befinnt sick dat *Time and Tide museum*. De Feernwanderweg vun Great Yarmouth nah Knettishall Heath is 123 km lang. Vun de Stadtmüür is noch veel bleven. 1551 warr ene Grammar School (*Gymnasium*) grünnt, de vun 
1757 bit 1860 nich existeerde. In Yarmouth weer een Hansekontoor. Wecke Jahrhunnerden weer de Stadt vun de Herringsfischeree afhängig. De Viezadmiraal Horatio Nelson hett in Yarmouth leevt.
Bill Paxton

**William „Bill“ Paxton** (* 17. Mai 1955 in Fort Worth, Texas; † 25. Februar 2017) weer en US-amerikaanschen Schauspeler un Speelbaas.

## Biografie
Bill Paxton is de Söhn vun Mary Lou un John Lane Paxton. In’t Öller vun 18 Johren is he na Los Angeles togen, woneem he anfüng as Dekorateur un Kulissenhelpsmann to arbeiten. Twee Johr later stünn he 1975 in den Film *Crazy Mama* to’n eersten mol för de Kamera. ’N beten later is he na New York gahn un hett bi Stella Adler (*Studio of Acting* in New York City) Schauspeleree studeert. In de Tiet vun sien Studium künn he tallrieke lüttere Verdrääg för Feernsehprodukschonen finnen. Blangeto hett he schreven un produzeer Kortfilmen.

In’t Johr 1984 kreeg he en lütte Blangenrull in den Film *Terminator* vun James Cameron. Dör sien Bekanntschop mit James Cameron keem he denn 1986 to sien Rull in den Film *Aliens*. Aver de egentliche Dörbrook keem eerst 1992 mit den Film *One False Move*. Twee Johr later weer he in de Rull vun en winnigen Autohökerer in *True Lies* to sehn un 1995 as een vun de Astronauten in *Apollo 13*. 1997 füng he ok an, Filmen to produzeeren. De eerste Film as Produzent weer *Traveller*. Mit *Frailty* hett he 2001 denn ok to’n eersten mol as Speelbaas arbeit.

Bill Paxton harr en Fro un twee Kinner, mit de he in Ojai in Kalifornien leevt hett.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Paxton is för sien Filmwarken al söventeihn mol för Filmpriesen vörslahn worrn, dorünner dreemol för den *[[Golden Globe]]*. Wunnen hett he opstunns veer Priesen:
* 1987: den *[[Saturn Award]]* in de Kategorie *[[Saturn-Pries för de beste Blangenrull|Best Blangenrull]]* för *Aliens*.
* 1995: den *Dorstellerpries* vun de *[[Screen Actors Guild Awards]]* (tosamen mit annere) för *Apollo 13*.* 2001: den *[[Texas Filmmaker Award]]*.
* 2003: den *[[Filmmaker’s Showcase Award]]*.

## Weblenken
* 
* The Bill Paxton Hall
Christian Wolff (Gelehrten)

**Christian Freeherr vun Wolff** (in de Encyclopédie „Chrétien Wolf“) (* 24. Januar 1679 in Breslau; † 9. April 1754 in Halle) weer en bedüdenden düütschen Universalgelehrten, Jurist un Mathematiker in dat Tiedöller vun de Upklärung. 

Twuschen Gottfried Wilhelm Leibniz un Immanuel Kant weer he een vun de wichtigsten Philosophen. He hett sik för dat Naturrecht stark maakt un ok för de „Begriffsjurisprudenz“ in dat 19. Johrhunnert hett he den Grund leggt. Veel Wöör, de he utfunnen hett, sünd later in de hoochdüütsche Alldagssprake upnahmen wurrn. Dor höört Wöör to, de hüdigendags so begäng sünd, as „Bewusstsein“ (Bewusstsien), „Bedeutung“ (Bedüden), „Aufmerksamkeit“ oder „an sich“ (an sik). Up de Gesetten vun den Staat Preußen hett he duchtig inwarkt. 

## Weblinks
Azidoos

En **Azidoos** is en Tostand, wenn de Lief översüürt is. Dat is de Fall, wenn de pH-Weert vun’t Blood ünner 7,35 liggt. De Referenzweert liggt in’t Rebbet twüschen 7,35 un 7,45. Is de höger, denn snackt man vun en Alkaloos.

## Wesentliche Oorsaken
* bi de respiratoorschen Azidoos kummt dat Översüürn dorvun, dat to wenig Kohlenstoffdioxid afatent warrt.
* de metaboolsche Azidoos kummt tostannen, wenn sik in’t Blood to veel sure Stoffwesselprodukten ansammelt, as dat to’n Bispeel bi en entgleiste Suckerkrankheit oder bi’n chroonsche Nerenkrankheit kamen kann. De pH-Weert sackt rünner, wenn dat Puffervermögen vun’n Bloodpuffer gegen Süren beet is. Dordör geiht de pH-Weert batz rünner u en akute Översüürn sett in. Dat is faken en akute Sitatuschoon vun Levensgefohr.
* Anaerobe Glykolys (utlöst to’n Bispeel dör Suerstoffmangel) un de vermehrte Billn vun Ketokörpers (dör Insulinmangel) föhrt to’n Anstiegen vun de Kunzentratschoon vun sure Stoffwesselprodukten in’t Geweev as Laktat oder Ketokörpers un dormit to en *Geweevsazidoos*. Se kummt ü.&nbsp;a. bi’n Schock, bi’n Hartstillstand, bi’t diabeetsch Koma oder swore Dörblödenstören vör un kann ok in en levensgefährlichen Tostand münnen. Tietwies un ahn Krankheitsweert warrt de aver ok in de Muskulatur na anaerobe physische Hööchstbelasten beobacht.

## Nawies
De Nawies vun de Azidoos geiht över de Bloodgasanalys. An de meten Weerten för Bikarbonat (nipp un nau Standardbikarbonat) un den Kohlenstoffdioxid-Deeldruck in’t arterielle Blood kann twüschen en respiratoorsche un en metabloosche Stören ünnerscheedt warrn. De respiratoorsche Azidoos kennt een an en högeren CO2-Deeldruck (PCO2), wiel bi en metaboolsche Azidoos de Kunzentratschoon vun Standardbikarbonat sieter is.

## Kiek ok
* Süür-Baas-Huusholt
* Renal-tubulär Azidoos
* Anionenlück
* Pansazidoos

## Websteden
*Informatschonen to de Azidoos (hoochdüütsch)
*Netdokter: De pH-Weert (hoochdüütsch)
*Störungen des Säure-Basen-Haushalts: Rationale Diagnostik und ökonomische Therapie. Dtsch Arztebl 2005; 102: A 1896–1899 (Heft 26) (hoochdüütsch)
Diderot

**Diderot** betekent

* Diderot, Krater op’n Maand.

**Diderot** is de Familiennaam von

* Anne-Antoinette Diderot (1710–1796), Fro von Denis Diderot,
* Denis Diderot (1713–1784), franzööschen Philosoof, Schriever un Enzyklopädist,
* Didier Diderot (1685–1759), franzööschen Handwarker un Smidd,
* Didier-Pierre Diderot (1722–1787), franzööschen Kleriker.