open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
De Plattfööt

**De Plattfööt** sünd ene plattdüütsche Folklore-Grupp ut Mekelnborg-Vörpommern, bestahn ut de twee Muskanten (Gitarr un Gesang) Peter Wilke un Klaus Lass. 

De bekanntesten Hits sünd „Disco up’n Dörp“, „Fru Püttelkow ut Hagenow“, „De Isenbahnboomupundaldreier“. Peter Wilke un Klaus Lass kümmt ut Rostock un sünd siet en poor Johren sowoll in Swerin (Peter Wilke) as ok in Warnemünn (Klaus Lass) to Huus. De Plattfööt gifft dat siet 1979. Bi’n Hörfunk, bi’t Feernsehn un Schallplatt sünd bether över 100 Titels produzeert worrn un se wurrn mit den Fritz-Reuter-Kunstpries uttekent. Bet hüüt enstan’n veer LPs un söss CDs. Dörch johrelange Medienpräsenz, vele Live-Uptreed ok in Sweden, Österriek un sogor in Singapur sünd De Plattfööt enen groten Publikum bekannt und ehre Erfolgen gahn wiet över de Grenzen Mekelnborg-Vörpommerns rut.
Ehr Motto is: „Kort is dien Leben un lang’ büst du dod. Minsch, blot nich argern, ne, lachen deit good!“ (Rudolf Tarnow).

## Diskografie

* 1981: *Disco up’n Dörp.* (Single) 
* 1982: *Platt for ju.* (Album) 
* 1983: *Remmi Demmi.* (Single) 
* 1985: *Songs ut Meckelbörg.* (Album) 
* 1989: *Wenn du ok Plattfööt hest.* (Album) 
* 1991: *God’n Dag ok.* (Album) 
* 1992: *Hubertusjagd.* (Single) 
* 1993: *Wat is denn dat??* (Album) 
* 1995: *Evergreens des Nordens.* (Album) 
* 1997: *Rolf mit’n Golf.* (Single) 
* 1998: *Wat is dat Schönst’ an Wihnachten.* (Album) 
* 1999: *Ierst mal ganz langsam.* (Album) 
* 1999: *Nie wieder Mallorca!* (Single) 
* 2000: *20 Best of Plattfööt.* (Album) 
* 2005: *Kofferradio.* (Album)
* 2008: *Ümmer noch eenmol.* (Album)
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
## Weblenken

* Websteed vun de Grupp (hoochdüütsch)
Golda Meir

**Golda Meïr** (hebr. גולדה מאיר, egentlich *Golda Meyerson*, geb. *Mabowitsch*; * 3. Mai 1898 in Kiew, † 8. Dezember 1978 in Jerusalem) weer de Ministerpräsidentsche vun Israel vun 1969 bit 1974.

Se weer 1898 in de Ukraine boren. De Familie vun ehr gung korte Tiet later na Milwaukee, Wisconsin, in Amerika. Golda Meir harr en Amt in de Gewerkschap Histadrut. 1949, een Johr na’t Grünnen vun’n Staat Israel, weer se Ministerin. Vun 1956 bet 1966 weer se Butenministerin vun Israel. In ehr Amtstiet weer 1973 de Jom-Kippur-Krieg. 

## Literatur
* Golda Meir: *Mein Leben*. Ullstein, Berlin/Wien 1975, ISBN 3-455-05110-3 (Autobiografie).
* Richard Amdur: *Golda Meir: A Leader in Peace and War.* Fawcett Columbine, New York 1990.

## Weblenken
Ed Zacharias

**Ed Zacharias** (* 13. Januar 1943 in Winkler, Manitoba, Kanada) is en Översetter vun de Bibel in't Plautdietsche, mit John J. Neufeld. Dat weer de eerste Bibel op Plautdietsch. Zacharias is oder weer för de Evangelical Mennonite Missions Conference in Mexiko. Zacharias hett dat Book *Plautdietsche Leeda* herutgeven. Ok Kassetten mit christlichen Inhold hett he herutgeven.

## Literatur
De Bibel: the complete Bible in Plautdietsch / vun Ed Zacharias (Översetter); 
John J. Neufeld (Översetter). - Winnipeg: Kindred Press, 2003
ISBN 0-921788-97-5 

## Weblenken
* Lütt Biografie mit Bild
Gützkow

**Gützkow** is ene Stadt mit circa 3000 Inwahners bi Griepswohld in’n Landkreis Vörpommern-Griepswoold in Mekelborg-Vörpommern. De Stadt höört to de Landschop Vörpommern.
1128 worr hie vun Otto von Bamberg ene slaawsche Borg kaputtmokt. Siet't 14. Johrhunnert is Gützkow ene Stadt. 
Dat geev ok Grafen vun Gützkow.
Dinant

**Dinant** is ene Stadt an de Maas in Belgien. Se hett 13.328 Inwahner (Stand 1. Januar 2024) up en Flach vun 99,8 Quadratkilometern.  

Se liggt in de walloonsche Provinz Namen. Dinant weer in’t Middeloller en wichtigen Hannelsoort. De Stiftskark Notre-Dame un anner kunsthistorisch intressante Karken staht in Dinant. Dinant weer in’t Middelöller as eenzige walloonsche oder franzöösche Stadt in de Hanse. Adolph Saxe, de Utfinner vun’t Saxophon weer ut Dinant.
Wolgast

**Wolgast** is en Stadt mit circa 12.000 Inwahners in Mekelnborg-Vörpommern un is dormit een vun de gröttste Städer in Vörpommern. Dat is ok de noordööstlichste Stadt vun Düütschland. Wolgast lieggt in’ Landkreis Vörpommern-Griepswoold. De Oort is 1123 eerstmals oorkundlich erwähnt wurrrn as Hannels- un Tollstee. 

## Beröhmte Wolgaster
* Philipp Otto Runge (1777-1810), Moler ut de Romantik
Erfurt

**Erfurt** is de Hööftstadt vun't Bundsland Döringen. Hüdigendags leevt in Erfurt mehr as 214.000 Inwahners (2018). Ofschoonst Erfurt bet to dat 20. Johrhunnert to de Provinz Sassen höör, de vundaag to'n gröttsten Deel to Sassen-Anholt höört, un nich in een vun de thüringschen Staten, worr Erfurt 1990 de Hööftstadt vun't Bundsland Döringen. To disse Tied geev dat en Afstimmen mit de Hööftvörslääg Weimar un Erfurt.

Erfurt hett dat öllste Bisdom in de fief 1990 to Düütschland kamen Bundslänner. Erfurt is de oostdüütsche Stadt mit mehr denn 100.000 Inwahners, de den höchsten Andeel vun Katholiken bi de Inwahners hett, wiels Erfurt inst in't Rebeet vun de ehemaalsche Arzbischöpen vun Mainz weer. Mainz is ok ene Partnerstadt vun Erfurt. Erfurt hett een vun de öllsten Bisdömer in Oostdüütschland. De luthersche Kark vun Döringen hett ehrn Seet nich in Erfurt, män in Iesenack. Erfurt hett een vun de jüngste Universitäten in Düütschland.

In Erfurt, de Karnevaalshööftstadt vun Oostdüütschland, warrt de Oostmiddeldüütsche Dialekt snackt. In Erfurt möök de SPD in't 19. Johrhunnert dat beröhmte Erfurter Programm.

Erfurt liggt an de Autobahn 4.

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Daniela Anschütz-Thoms (* 1974), Iesflinklöperin
* Katrin Apel (* 1973), Skilanglöperin un Biathletin
* Clemens Fritz (* 1980), Footballnatschonalspeler
* Franziska Schenk (* 1974), Iesflinklöperin un Feernsehmoderatorin
* Johann Hieronymus Schröter (1745-1818), Astronom

## Weblenken
Muskanten

**Muskanten** sünd hüttodags Gruppen von twee orer maximol fief Lüüd de plattdüütsche Leeder spelen. Meestendeels komponeeren se de ok sülven un bringt dat up ne CD rut.
Dat gifft över ok Muskanten, de bloots traditionelle Leeder spelen.
Meist spelen se öwer allens dörcheenanner un dat ok noch mit Verstärkers, dormit dat ornlich luut is. To’n Bispill up Hochtiet, Oornfest oder Konzerte. Welk von disse Gruppen weern ok in’t Radio to’n Bispill bi’n NDR in plattdüütsche Sennen speelt.
Mary Wollstonecraft

**Mary Wollstonecraft** (* 27. April 1759; † 10. September 1797) weer ene ingelsche Fru, de för de Rechten vun de Fruen aktiv weer. Sie weer Lehrersche un schreev de *Gedanken über Mädchenerziehung*. Wegen dissen Book kunn se bi en beröhmten ingelschen Verlag unner kamen. Ehr Mann weer de Philosoph William Godwin. De Schriever Shelley, de ene Dochter vun Mary Wollstonecraft freet harr, schreev dat poetisch Wark *Revolt of Islam*, wo Mary Wollstonecraft unner den Naam Cythna ene wichtige Roll in speelt. In de Historie vun'n Stried vun de ingelsche Fruen för like Rechten weer se wichtig, as man wenig annere.
Eva Peron

**Eva Peron** (vullständig: Eva Duarte de Peron; * 7. Mai 1919; † 27. Juli 1952) weer de Fru vun Juan Domingo Peron, de vun 1946 bet 1955 un 1973 bet 1974 Präsident vun Argentinien weer. 

Eva Peron weer ut en armen Deel vun ene Stadt bi Buenos Aires. Eva Peron warr ene bekannte Anseggersche bi’t Radio. Eva Peron warr in de Tied, wo ehr Mann Präsident weer, de höchste Minsch in de Armee. Eva Peron is 1952 wegens Kreeft dood bleven.

Later hett man ok dat Musical *[[Evita]]* makt, dat sük mit hör Leven utnannersetten deit.
Florence Nightingale

**Florence Nightingdale** (* 15. Mai 1820 in Florenz; † 13. August 1910 in London) weer ene engelsch Krankensüster. 

Se weer ut ene rieke engelsch Familie. In de düütsche Diakonissenanstalt Kaiserswerth bi Duisborg leerte se Krankensüster. Se harr in'n Krimorlog 1853 bet 1856 de Arbeid, dat ingelsche Sanitätswesen to reformeern. Wegens ehr Arbeid gründ't Henri Dunant dat Rode Krüüz. Florence Nightingale weer ok för't Verbetern vun de *sanitäre Verhältnisse* in de Krankenhüüs in Britisch Indien wichtig. 1908 warr se Ehrnbörgersche vun de Stadt London.
Tegelee

Ene **Tegelee** is en Industriewark, dat ut Lehm wäärfaste Backstenen, Dackpannen un Dränröhren herstellt.

Bomaterial ut brennden Toon hertostellen, dat is al Dusende van Jahren in China un Mesopotamien bekannt. Mit de Römers keem dat Handwark van’n Middelmeerruum in de Rebetten noorden van de Alpen. In dat Noordseeküstenrebett fungen de Mönken mit de Tegelee an. Bit an’t Enn van’t 19. Johrhunnert woorn de Müür- un Dacktegels mit de Hand sträken. Dat heet, dat de Lehm oder Toon in rechteckige Holtformen drückt un denn afsträken woor. Vörher muss de Toon dör Kneden un Walken mit de Fööt smiedig maakt weern. Ut de Holtformen woorn de rauh Steen utkippt, mussen denn dagelang drögen un kunnen nagraad in „Feldbrand“, enen Aart Mieler, brennt weern. 

Up disse eenfacke Wies kemen Tegels tostannen, de goot un fast weern. Dat Formaat weer fröher en beten anners as vandagen. De Stenen in Kloosterformaat weern so ungefähr 25 bit 30 cm lang, 12 bit 14 cm breet un 7 bit 9 cm hooch. De bekanntste Tüüg ut de Tiet, as Mönken dat Kloosterformaat för grote Boen verwennen, is dat Klooster in Hude.

De eersten Tegeleen woorn faken up Buurnsteden inricht, to de grote Toonlagers hören. Ut de Feldbrandavens woorn letzenns müürte Avens, de aver nich stännig bedreven woorn. Dar woorn de dröögden rauh Steen in upstapelt un wenn’t nödig weer, afbrennt. Disse Technik bleev bit an’t Enn van'’t 19. Johrhunnert. Mit de Dampmaschien un den „Hoffmannschen Ringaven“ keem de grote Umswung. In den Ringaven kunn dat Füür langsaam van ene Kamer in de neegste wannern. Dör Füürlöcker woorn de Kamers ene na de anner van baben mit Füürungsmateriaal beschickt. An de Steed, wo de Brand fardig un dat Füür ut weer, woor de Döör apenbraken un de brennten Tegels kunnen heruthaalt weern.

Um 1900 övernehmen Maschinen de Produkschoon von de rauh Steen. De Toon woor in enen Kollergang un in en Woltwark smiedig maakt, un in ene Strangpress woor de Dwo mit ene Sneck dör en Mundstück herutdreven. Von den Strang woorn denn de enkelten Formsteen afsneden.

In de hüdigen Tegeleen sünd kiene Ringavens mehr, man Tunnelavens, in de de rauh Steen nich mehr mit de Hand upstapelt weern mööt. Se weert up füürfaste Wagens sett un denn dör dat Füür schaven. Dat hett den Vördeel, dat de Tegelers nich mehr in de heten Kamers arbeiden mööt un dat de Brenntiet körter is.

Ok de Produkten ännert sik. Dat gifft vandagen Klinker mit un ahnen Löcker, Vörmüürstenen, Achtermüürstenen, Dackpannen, Dränröhren, Kabelafdeckstenen usw.
De weertvullen Klinker hefft natürlich kiene Löcker, denn för Hooch-, Deep- un Waterboen mööt se besunners fast wesen. De bekanntsten Klinker sünd de ut Bockhorn.
Harriet Tubman

**Harriet Tubman** (* circa 1820 in’n Kreis Dorchester in Maryland, USA; † 10. März 1913 in Auburn in’n Staat New York) weer ene Fru, de wegens ehr Arbeid gegen de Slaverie in Amerika beröhmt worrn is.

Se müss, ene Fru vun afrikaansche Afkumst, in Maryland in de Slaverie werken.
Se weer ene Christin, de Vertruen op Gott harr. Se weer sünners vun Belang in't Befrieen vun Slaven
mit ene Isenbohn ünner de Eer över de Grenz vun Kanada un de USA.
Harriet Tubman harr gauden Kontakt to vele vun de beröhmte Lüüt, de gegen de Slaverie in Amerika aktiv weern.

## Weblinks
* DNB-Katalog
Sappho

**Sappho** weer de villicht gröttste Dichtersche in’t Ole Grekenland. Se leevde üm 590 v. Chr.
Dat warrt seggt, dat dat Epigramm, wo se de *10. Muse* nöömt warrt, vun Platon schreven warr.
Se leevd op de Insel Lesbos. Wegens ene Revolutschoon do leevd se ene Tiet op Sizilien. Se gung denn wedder noh Lesbos trüch. Op Lesbos harr se ene Reeg Fründinnen un Schölerinnen, mit de se för’n Kult vun de Aphrodite werkt. De röömsche Schriever Horaz harr Elementen vun Sappho in sien Arbeid.
Ok in de Neetiet weer Sappho för Schrievers, to’n Bispeel Grillparzer vun Belang.
Helen Keller

**Helen Adams Keller** (* 27. Juni 1880 in Tuscumbia, Alabama; † 1. Juni 1968 in Westport, Connecticut) weer ene amerikaansche Schrieversche. Se kunn nich sehn oder höörn. Helen Keller warr 1900 Studentin an’t Radcliffe College in Boston. Helen Keller schreev 1904 dat Book *Historie vun mien Leven*, wat as wenige anner Böker, de en Minsch över sick schreef, beröhmt warr. Helen Keller weer för de Blinn in vele Länner bi’t Wark.
Rachel Carson

**Rachel Carson** (* 27. Mai 1907 in Springdale in Pennsylvania;† 14. April 1964 in Silverspring in Maryland) weer een Zoologin un Biologin ut de USA. Se weer een vun de Hööftlüüt in't Forschen över Ümweltversmudden vör 1968.
Dat Book *Silent Spring* vun Rachel Carson hett dat Thema Ümweltversmudden wieder Acht geven.
Mary Dyer

**Mary Barrett Dyer** (* circa 1611; † 1. Juni 1660) weer ene ingelsche Quäkerin, de, wiels se Quäkerin weer, ümbrocht warr. Se warrt de letzte christliche Märtyrerin vun Noordamerika gellen laten.

Mary weer Predigerin un in England un enige Delen vun Niegengland.
Se warr in Boston, Massachusetts, de 1. Juni 1660 opgehangen.

## Weblenken
Victoria (Verenigt Königriek)

**Viktoria** (* 24. Mai 1819 in Kensington Palace, London; † 22. Januar 1901 in Osborne House, Isle of Wight) weer de Königin vun't Britisch Empire vun 1837 bet 1901. Ene Ingelsch, weer se Königin in ene Tied, wo en groten Deel vun de Welt to't Britische Empire höör. So weer se denn ok Kaiserin vun Indien. Wiel König Wilhelm IV. keen lebende legitime Kinner harr, un sien neechstöllern Broder Edward Augustus al doot weer, wor sien Dochter Victoria Königin. Se weer ok de letzte vun de Königinnen vun't Huus Hannober. Ehr öllste Dochter weer de Moder vun'n Preußenkaiser Wilhelm II.. In de viktoriansche Tied hebt de europääschen Länner veele Länner vun Afrika innahmen (Kollonien). In England worrn in de viktoriansche Tied de bekannten Regenhüüs but.

## Weblinks
Jeanne d’Arc

**Jeanne d’Arc** (Jungfrau von Orleans; * 6. Januar 1412; † 30. Mai 1431) weer ene Fru ut Frankriek, ut lothringsche Grenzrebeet. Wegens ehr Heer warr dat engelsche Heer slahn, dat tosamen mit Burgund gegen Frankriek in’n Krieg weer. Siet 1920 warrt se vun de Röömsch-kathoolsche Kark as hillig gellen laten. Jeanne d’Arc worr vun ingelsche Lüüd verbrannt.
Simon Dach

**Simon Dach** (* 29. Juli 1605 in Memel; † 15. April 1659 in Königsbarg) weer de Schriever vun dat bekannte plattdüütsche Leed *[[Anke van Tharaw]]*. 

Dach was de Söhn vun en Dolmetscher för Litausch bi Gericht in Memel. He was in Königsbarg op de Doomschool un güng later na de Latienschool in Wittenbarg. He was ok op’t Gymnasium in Meideborg. As de Pest na Meideborg keem, dor flüch he över Danzig na Königsbarg trüch.

1626 begunn he, in Königsbarg Theologie un Philosophie to studeern. Na dat Studium was he vun 1633 af an Lehrer op de Doomschool un vun 1636 af an ok Konrekter. 1639 kreeg he ’n Lehrstohl för Poesie an de Universität Königsbarg un möök 1640 dor ok ’n Dokter. 1656 worr he Rekter vun de Königsbarger Universität.

Simon Dach weer in en Dichterkring, wo ok de luthersche Paster Georg Weissel, en Dichter vun Karkenleder weer. Sien eenzig plattdüütsch Leed, wat noch kundig is, is *Anke van Tharaw*, wat he to de Hochtiet vun Anna Neander mit den Pastoor Johannes Portatius schreven hett.

Dach hett 1654 de Swindsucht kregen is dor 1659 vun doodbleven.

## Literatur

* Birt, Alexander J.: Simon Dach. - Königsberg i.P. : Gräfe & Unzer, 1905
* Simon Dach und seine Freunde als Kirchenlieddichter / hrsg. von August Gebauer. - Tübingen : Osiander, 1828
* Stiehler, Heinrich: Simon Dach. - Königsberg i.P. : Hartung, 1896
Ollnborgische Landschap

De ** Ollnborgische Landschap** is en Vereen van't apentliche Recht mit den gesettlichen Updrag, bi de Pleeg un dat Stütten van de historischen un kulturellen Belangen van dat ehrmalige Land Ollnborg mittohölpen.

Tostannkamen is de Ollnborgische Landschap ut de 1961 grünnte Ollnborg-Stiftung. Dat weer en Vereen van't börgerliche Recht. To dat Grünnen van de Ollnborg-Stiftung keem dat dör verschedene Anstalten, de to'n Deel ok dör dat Inrichten van dat Bundsland Neddersassen in Gang kamen weern.

Bit 1946 weer dat Land Ollnborg en sülvstännigen Staat wesen, un de Afordenten van'n Ollnborger Landdag föddern in ehre leste Sitten an'n 6. November 1946 utdrücklich, dat ene Sülvstverwalter-Organisatschoon för dat Ollnborger Land inricht weern muss. De Versöök, enen kommunalen Rebettsverbund to grünnen, sloog 1954 fehl in'n Neddersassischen Landdag, aver dat Volk harr wieterhen den Wunsch, de historische un kulturelle Egenstännigkeit van dat Ollnborger Land to bewahren un wieter uttoformen. So keem dat denn letzenns to de Gründung van de Ollnborg-Stiftung.

De Arbeitsgemeenschap van de Ollnborger Landkreisen harr 1960 den Anfang maakt un darto upropen, en Utschuss intorichten, de mit all mögliche Institutschonen, Gruppen un Verenen van't Ollnborger Land Grundfragen bespreken un ene Setten utarbeiden schull. De Sinn van disse Stiftung weer, all de ollnborgschen kulturellen Besträven un Inrichtungen, de nich staatlich sünd, tosamentofaten un to plegen.

De Diskuschoon um de Rebeetsreform un dat Inrichten van den Regeerbezirk Weser-Ems föhr darto, dat sik de Landkreisen, de Städer un Gemeenden mit ene gemeensame Resolutschoon för de Verbeterung van de Rechten van de Ollnborg-Stiftung insetten deen. An'n 27. Mai 1974 besloot denn de Neddersassische Landdag dat Gesett över de Ollnborgische Landschap as Institutschoon van't apentliche Recht. De Ollnborg-Stiftung gung in disse Inrichtung up. To dat Arbeitsfeld van de Ollnborgische Landschap höört de Landkreisen Ammerland, Cloppenborg, Freesland, Ollnborg, Vechta un Wersermasch un de Städer Ollnborg, Demost un Willemshaven.
Fryslân (Provinz)

**Fryslân** (**Provinz Freesland**) is ene Provinz in'n Nörden vun de Nedderlannen mit 664.000 Inwohners (2025). Mit 3.340 km² is dat nao Gelderlaand un Noord-Braobant de gröttste Provinz vun de Nedderlannen. De Provinz hett ene Grenz an Grunneng, Drenthe, Oaveriessel, Flevolaand un is via de Afslussdiek mit Noord-Hollaand verbunden. Fryslân is ene waterrieke Provinz un liggt an't IJsselmeer (inst: Zuuderzee) un't Wattenmeer. In't Wattenmeer liggen de Freesche Eilaanden Terschelling, Ameland, Vlieland un Schiermonnikoog.

## Spraken
In de Provinz Freesland warrt hüdigendags noch veel Westfreesch snackt, man in Stellingerwarf (in'n Süüdossen van de Provinz, üm Oldeberkoop) wordt, neven Nedderlannsch, Nedersaksisch snackt. 

## De Gemeenten in de Provinz

# Achtkarspelen (*Achtkarspelen*)
# Dantumadiel (*Dantumadeel*)
# De Fryske Marren (*De Friese Meren*)
# De Waadhoeke (*Waadhoeke*)
# Eaststellingwerf (*Oostellingwerf*)
# Flylân (*Vlieland*)
# Harns (*Harlingen*)
# It Amelân (*Ameland*)
# It Hearrenfean (*Heerenveen*)
# Ljouwert (*Leeuwarden*)
# Noardeast-Fryslân (*Noordoost-Friesland*)
# Opsterlân (*Opsterland*)
# Skiermûntseach (*Schiermonnikoog*)
# Skylge (*Terschelling*)
# Smellingerlân (*Smallingerland*)
# Súdwest-Fryslân (*Zuidwest-Friesland*)
# Tytsjerksteradiel (*Tietjerksteradeel*)
# Weststellingwerf (*Weststellingwerf*)
Kleopatra

**Kleopatra** is de Naam vun en ganze Reeg vun Königinnen un Regentessen in Ägypten ut de Ptolemäer ehre Tied

* Kleopatra I. (um 204 v. Chr.–176 v. Chr.), Fro vun Ptolemaios V.,
* Kleopatra II. (um 185 v. Chr.–116 v. Chr.), Fro vun ehre Bröder Ptolemaios VI. un Ptolemaios VIII.,
* Kleopatra III. († 101 v. Chr.), Fro vun Ptolemaios VIII.,
* Kleopatra IV. († 112 v. Chr.), Fro vun ehrn Broder Ptolemaios IX., achterna vun Antiochos IX.,
* Kleopatra V. († 69 v. Chr.), Fro vun Ptolemaios IX., denn achter’nanner vun de dree Seleukiden Antiochos VIII., Antiochos IX. un Antiochos X.,
* Kleopatra VI., de Fro vun Ptolemaios XII.,
* Kleopatra VII. (69 v. Chr.–30 v. Chr.), Ehfro vun ehre Bröder Ptolemaios XIII. un Ptolemaios XIV. un bovenhen hett se wat harrt mit Julius Caesar un Marcus Antonius,
* Kleopatra Selene (40 v. Chr.–6), Dochter vun Kleopatra VII. un Marcus Antonius un die Fro vun Iuba II. vun Mauretanien,
* Kleopatra Thea (um 164 v. Chr.–121 v. Chr.), Fro vun de syrischen Könige Alexander I. Balas, Demetrios II. un Antiochos VII.

**Kleopatra** betekent ok

* Kleopatra († 336 v. Chr.), Steefmudder vun Alexander den Groten,
* Kleopatra vun Makedonien († 308 v. Chr.), Suster vun Alexander den Groten,
* Kleopatra vun Pontos (1. Johrhundert v. Chr.), Dochter vun Mithridates VI. vun Pontos un Fro vun Tigranes II. vun Armenien,
* Fro vun den jöödschen König Herodes den Groten,
* Fro vun den röömschen Prokurator för Judäa, Gessius Florus,
* Binaam vun de Zenobia vun Palmyra, denn dat warrt seggt, de vertell allerwegens rüm, se stamm vun Kleopatra VII. af,
* jungste Dochter vun den ooströömschen Kaisers Maurikio (na 588–vör 605),
* Kleopatra, Figur ut de greeksche Mythologie, Dochter vun Idas, Fro vun Meleagros,
* Kleopatra, Figur ut de greeksche Mythologie, Dochter vun Boreas un Oreithyia, Fro vun Phineus,
* Kleopatra, Figur ut de greeksche Mythologie, Dochter vun Tros, Ilos, Assarakos un Ganymedes siene Suster,
* Kleopatra, Figuren ut de greeksche Mythologie, Dochter vun Danaos, twee Danaiden,
* Kleopatra un Periboia, Figuren ut de greeksche Mythologie, lokrische Jungfroen,
* (216) Kleopatra, en Asteroid.

*Borns*
Hildegard von Bingen

**Hildegard von Bingen** (* 1098; † 17. September 1179) weer ene rhienhessische Benediktinerin un Mystikerin. Se worr wegens ehr Book *Scivias* to Theologie un anner Saken beröhmt. Hildegard von Bingen weer ok för de Medizin wichtig. Bavento harr se Leder schrieven. Se harr Kontakt to de ok vun de röömsch-kathoolsche Kark as hillig gellen laten Bernard de Clairvaux. Hildegard weer lang een vun de Vörnamen mit de gröttste Tall vun Lüüd, de de hebbt in Düütschland.
Semiramis

**Semiramis** (babyloonsch: Schammuramat) weer de Königin vun Assyrien in Mesopotamien  vun 810 bet 782 v. Chr.. Dat is wahrschienlich, dat se ene Babylonierin weer. In de Legende heet dat, dat se de Stadt Van, wat et vandage noch gifft, gründ't hett. Semiramis harr Orlogen gegen de Meder un  Chaldäer.
Cixi

De *Kaisersche Wittfro Cíxǐ* (Pinyin: Cíxǐ tàihòu, ole Chineesche Schrift: 慈禧太后, oder bloß man 慈禧, Wade-Giles: *Tze Hsi*, * 29. November 1835; † 15. November 1908) weer de Wittfru vun’n chineesschen Kaiser Hsien-Feng (ok: Xianfeng) ut de Qing-Dynastie. Se höör to dat Volk vun de Mandschuren to. Vör ehr Tiet weern vun 1861 junge Lüüd Kaiser, män se harr denn groten Infloot. In de Tiet vun disse Kaiser keem de kommunistisch Taiping-Opstand to en End. 1873 keem de Opstand vun islamische Lüüd in Yunnan to en End. Fruen kregen in ehr Tiet mehr Rechten, to’t Bispell draffen Mandschurinnen siet de Tiet vun Cixi Chinesen heiroden un Chinesinnen siet de Tiet vun Cixi Mandschuren. Ok de Freeheit vun de Weertschap worr in ehr Tiet mehr.
Amelia Earhart

**Amelia Mary Earhart** (* 24. Juli 1898 in Atchison, Kansas; † (verschollen) 2. Juli 1937) weer en bekannte Flegersche ut’n US-amerikaanschen Staat Kansas. Se weer de eerste Minsch, de twee mol över den Atlantik flöög. Se weer de eerste Minsch, de alleeen vun Honolulu op Hawaii na Oakland in Kalifornien flöög. Se weer ok de eerste Minsch de alleen vun Mexiko-Stadt na Newark un de eerste Minsch, de alleen vun Los Angeles na Mexiko-Stadt flagen is. Amelia Earhart weer mit en rieken Mann mit de Naam Putnam verheiraat, de för de Rechten vun de Fronslüüd weer.

1937, kort vör ehrn 40. Geboortsdag, harr Amelia Earhart sik vörnahmen eenmal an’n Äquater langs üm de ganze Welt to flegen. To disse Reis is se an 21. Mai 1937 tohopen mit ehr Navigator Fred Noonan opbroken. Se harr all mehr as Dreeveerdel von de Reis trüggleggt, as se an’n 2. Juli von Lae in Papua-Niegguinea losflöög. Op de Howland-Eilannen wull se de letzte Twüschenlannen maaken, is aver nie dor ankamen.

Earharts Verswinnen hett een von de gröttsten Sööken utlöst, de dat in de Historie geven hett. 64 Flegers un 8 Kriegsscheep weer doran bedeeligt, aver ehr Fleger un ok se sülvst oder ehr Begleider sünd nich funnen worrn. Över ehrn Verbliev is veel spekuleert worrn: Dat se en Spion von de US-Amerikaners wesen is un de japanschen Stüttpunkten utspioneern schüll, oder dat se sik mit ehrn Navigater op en Insel afsett un dor en nee Leven anfungen hett. Na en annern Snack müss se notlannen un is von de Japaners fangen sett worrn, un eenige menen gor dat se von Butenirdische roovt un mitnahmen worrn is.

De Söök is an’n 19. Juli afbrocken worrn. Offiziell hett man ehr denn för verschollen un wohrschienlich doot befunnen. Ehr Loopbahn un Leven as Pioneersche vun de Flegeree is 2009 in den Speelfilm *[[Amelia (2009)|Amelia]]* dorstellt worrn.
Indira Gandhi

**Indira Gandhi** (* 19. November 1917 Allahabad, Indien; † 31. Oktober 1984 in Nieg Delhi) weer Ministerpräsidentin vun Indien vun 1966 bet 1977 un vun 1980 bet to ehren Dood 1984. 

Indira Gandhi studeer an dat Somerville College in Oxford.

Se weer dat eenzige Kind vun’n Grünner vun’n indischen Staat, Jawaharlal Nehru.
Se versprook de Armoot wegtomoken, män de Tahl vun arme Lü in Indien worr höger. Se is ümbrocht wurn.
Sojourner Truth

**Sojourner Truth** (* 1798 in Hurley, NY; † 26. November 1883 in Battle Creek, Michigan) weer ene amerikaansche Preedigerin. 

Ene Fru vun afrikaansche Herkumst, weer se lang in de Slaverie. Se weer ene vun de wenige beröhmte Lüüt in't Amerika vun't 19. Johrhunnert, de vun de Verbindung vun Sexismus un Rassismus sproken. Sojourner Truth seech to de witte Fruen, de för de Rechten vun Fruen werkden, *Bün ik nich ene Fru ?*.

## Literatur
* Jacqueline Bernard: *Journey Toward Freedom: The Story of Sojourner Truth.* W. W. Norton & Co., New York, 1990.
* Victoria Ortiz: *Sojourner Truth: A Self-Made Woman.* Lippincott, New York, 1974.
* Sojourner Truth, Olive Gilbert: *The Narrative of Sojourner Truth. A Northern Slave*, 2004 (Original von 1850).
* ''Narrative of Sojourner Truth: A Northern Slave'' (1850).
** Dover Publications, 1997, ISBN 0-486-29899-X.
** Penguin Classics, 1998, ISBN 0-14-043678-2. Introduction & notes by Nell Irvin Painter.
** University of Pennsylvania online edition (HTML-Format, Ein Kapitel pro Seite).
** University of Virginia online edition (HTML format, 207 kB, entire book on one page).
* Paul E. Johnson und Sean Wilentz: *The Kingdom of Matthias: A Story of Sex and Salvation in 19th-Century America*, Oxford University Press, Oxford und New York 1994, ISBN 0-19-509835-8.
* Carleton Mabee with Susan Mabee Newhouse: *Sojourner Truth: Slave, Prophet, Legend*, New York University Press, New York und London 1993, ISBN 0-8147-5525-9.
* Nell Irvin Painter: *Sojourner Truth: A Life, A Symbol*, W. W. Norton & Co., New York und London 1996, ISBN 0-393-31708-0.
* Erlene Stetson und Linda David: *Glorying in Tribulation: The Lifework of Sojourner Truth*, Michigan State University Press, East Lansing 1994, ISBN 0-87013-337-3.
* William Leete Stone: *Matthias and his Impostures- or, The Progress of Fanaticism*, New York, 1835; Internet Archive online edition (PDF; 16,9 MB; entire book on one PDF).
* Gilbert Vale: *Fanaticism – It’s Source and Influence Illustrated by the Simple Narrative of Isabella, in the Case of Matthias, Mr. and Mrs. B. Folger, Mr. Pierson, Mr. Mills, Catherine, Isabella, &c. &c.* New York 1835; Google Books online edition (PDF; 9,9 MB; entire book on one PDF or one page per page).
* Victor Grossman: *Rebel Girls: 34 amerikanische Frauen im Porträt*. Papyrossa, Köln, 2012, S. 73–79.
Emma Goldman

**Emma Goldman** (* 27. Juni 1869 in Kaunas in Litauen; † 14. Mai 1940 in Toronto in Kanada) weer de Vörsittersche vun de anarchistische Gewerkschaftsorganisation 
Congrejo Nacional del Trabajo in de Tied vun'n Spaanschen Börgerorlog.

Goldman wer besünners in den USA mit her tiedwielig Lebensgefährten Alexander Berkman aktiv. Se gelt as herutragend Figur bi de US-amerikansche Anarchismus as ok van de fröhe US-amerikanische Fredensbewegung. 

1893 wur se wegen „Anstiftung to'n Upruhr“ för een Johr inhafteert. An'n 10. September 1901 wur se nochmol fastnommen. Dit Mal schmet man hör vör, an de Planung för en Attentat up Präsident William McKinley bedeeligt to wesen. An 24. September mussen se hör aber wer free laten, wiel se nix finn' kunn'. 

Wegen „öpentlich Propageren van de Geburtenkontroll“ hebbt se hör an 11. Februar 1911 nochmol in Haft nommen. 

Während de Eerste Weltkrieg hett se düchtig tegen de Bedeeligung van de USA protesteert, wat her prompt wer en Inhaftierung inbroch. Ditmal wur se anklagt wegen Agitatschon tegen de Wehrplicht. Se wur dorför ok glieks för 2 Johr inhafteert, is denn free laten wurn aber ok ut de USA rutschmeeten. Se kunn denn nah de Sowjetunion gahn. 

Dor hett se aber ok glieks weer gegen de bolschewistische Ledskopp protesteert. 1936 gung se denn nah Spanien. 

Emma Goldman is mit 70 Johr nah en Schlaganfall stürben. Hör Liek hett man denn wer nah de USA brocht, wor se denn in Chicago bisett wurn is. 

## Hör Wark
* 1931 Living my Life (Gelebtes Leben, 3 Bände, Berlin, (1978-1980)) 
* Das Tragische an der Emanzipation der Frau, (1987)
* Niedergang der Russischen Revolution, (Mai 1991) 
* Anarchismus und amerikanische Tradition, ISBN 3-88178-038-6
* Anarchismus, seine wirkliche Bedeutung, Berlin 1978 
* Mit Rudolf Rocker*: Der Bolschewismus: Verstaatlichung der Revolution*. Underground Press (später Kramer Verlag), Berlin 1968.

## Literatur
* *Liebe und Anarchie & Emma Goldman. Ein erotischer Briefwechsel. Eine Biographie*, Candace Falk
* *Emma Goldman, Leben und Werk*, Heiner Becker Id-Verlag (1992)

## Weblenks

* The Emma Goldman Papers (engelsch)
* www.anarchismus.at Textsammlung van bedüdende Anarchisten und Anarchistinnen, dorünner ok Texte von Emma Goldman (hoochdüütsch)
Rosa Parks

**Rosa Louise Parks** (* 4. Februar 1913 in Tuskegee, Alabama; † 24. Oktober 2005 in Detroit, Michigan) is as Minschenrechtsaktivistin beröhmt worrn. 

Se worr 1913 in Alabama in’e USA boren. 1955 weer se in en Omnibus in de Stadt Montgomery in Alabama, wo de Fohrer ehr sech, dat se ehrn Sitz för en witten Mann free moken süll. Wiels se dat nich wull, keem se in’n Knast un wurr to en Geldstraaf veroordeelt. Körte Tied later worr ok Martin Luther King en wichtig Liddmaat vun de Bewegung för de Börgerrechten vun swarte Amerikaner.

## Literatur
* Fabrizio Silei (Text), Maurizio A.C. Quarello (Illustrationen): *Der Bus von Rosa Parks,* Verlagshaus Jacoby & Stuart, Berlin 2011, ISBN 978-3-941787-40-7.

## Weblenken

* Rosa Parks Papers (engelsch)
Kaahumanu

**Kaahumanu** (* 17. März 1768 up Maui; † 5. Mai 1832, anunvorsik Elizabeth Kaahumanu) hett as Königin vun dat Königriek Hawaii regeert.

## Familie
Ehre Mudder weer Namahana, ehr Vadder Keeaumoku. He weer Ratgever vun den König Kamehameha I.. As se 13 Jahr oolt weer, is se mit düssen König verheiraat wurrn. Kamehameha hett mehr Froons harrt, man Kaahumanu is sien Leevste wurrn. He hett seggt, se weer to verglieken mit de Blööt vun de Lehau un hett ok seggt „se ritt up de Wellen as een Vagel un spöört, wie dat Hart vun dat Volk slahn deit“. Kaahumanu hett den König Moot maakt, dat he för de Eenheit vun Hawaii een Krieg föhren scholl. 

## De Königin, de regeert
As Kamehameha sturben weer, woll se Partout nich Bott geben. Se geev an, de doode König harr sik dat so dacht, datt se tohopen mit ehren Söhn Liholiho regeeren scholl. De weer 22 Jahr oolt un nehm as König den Naam Kamehameha II. an. Dat Parlament vun Hawaii hett tostimmt un hett för ehr een neet Amt inricht. Dat weer de *kuhina nui*, de Premierminister. So bruuk se de Macht nicht ut ehr Hannen to geben un regeer amenn mit den Titel vun de *Königin, de regeert* nich bloß, as ehr Söhn Liholiho König weer, man ok, as Kauikeaouli König weer (He nehm den Naam Kamehameha III. an).

In ehr Tiet worrn de Rechten vun de Fruen in Hawaii beter. Se mek en Verdraag twüschen Hawaii un de USA.
Kaahumanu weer evangeelsch döfft. Ehr christlich Gräffnis hett Hiram Bingham leit'. 

Kiek ok nah bi de List vun de Königen vun Hawaii
Mary Harris

**Mary Harris** (*Mother Jones*; * um 1. August 1837 in Cork, Irland; † 30. November 1930 in Silver Spring, Maryland) weer ene vun de Grünner vun ene amerikaansche Gewerkschaft 1905. In ehr Arbeid weern Kinner sünners vun Belang.
Frida Kahlo

**Frida Kahlo** (* 6. Juli 1907 in Coyoacán, Mexiko-Stadt; † 13. Juli 1954 in Mexiko-Stadt) weer ene Malerin ut Mexiko. Ehr Vader weer ut Düütschland. Frida Kahlo weer ut Coyoacán, wo ok Leo Trotzki leevd un wat vandage to Mexiko-Stadt höört. Na een slimm Busunfall in't Öller vun achtteihn Johr, wobi sik ene Stang dörch ehr Becken dörchbohrt harr, kunn Frida Kahlo kene Kinner kriegen. Mit de Maleree harr se in't Krankenbett losleggt. As ok anner Lüüd, de ehr Arbeid in de Kunst hebben, is ehr Homosexualität kundig. Se weer een vun de in de Kunst bekannteste Latienamerikaners.
Germaine Greer

**Germaine Greer** (* 29. Januar 1939 in Melbourne) is ene austraalsche Schrieverin. Se is ene Professorin an de Universität in Cambridge in England. Se schreev dat Book *The female Eunuch* un anner Böker för Fruen. Germaine Greer hett 1968 den Bauarbeiter Paul du Feu heiraadt, der gelegentlich Artikel in de Ünnergrundpress herutbrocht hett. De Ehe wurrr 1973 schett. 

## Weblinks
* DNB-Katalog
Enger

**Enger** is ne lüttke Stadt in de Noawerskopp van Builefeld innen Nordosten van Nordrhuin-Westfoalen.

Besonners stolte send de Luie van Enger up üahre Stiftskiarken, woavan se anniöhmt, dat doa de Sassenhertog Wittekuind teo Ruhe leggt woaden es.

Et giff ne ganze Menge Voatellsels üawer Wittekuind, de insbesonnere in Enger van de äolen Luie teo de jungen wuidergieben weierd.

## Geografie
### Geogroafischke Loage
Enger ligg in dat Ravensbiarger Biargland tüsken den Teutoburger Wald un dat Wuihengebiarge.

### Gemuinden un Stiae in de Noawerskopp
Enger grenzt innen Westen an de Stadt Spenge, innen Norden an de Stadt Buine, innen Ossen an de Gemuinde Hiddenkussen un de Stadt Hiarwede un innen Suiden an de kruisfruie Stadt Builefeld. Et hoiert bui den Kruis Hiarwede.

### Gluiderung van de Stadt
Et giff düsse Stadtduilen:
* Belke-Steimke (Belke-Steinbeck)
* Biösenkamp (Besenkamp) 
* Dreigen (Dreyen)
* **Enger**
* Hiarnkussen (West) (Herringhausen (West)) - *de Ostduil hoiert bui de Stadt Hiarwede*
* Äolenkussen (Oldinghausen) 
* Puönkussen (Pödinghausen) 
* Suile (Siele) 
* Westerenger

Annen 31. Dezember 2004 hadde Enger 19.980 Inwuahners.

## Politik

De Börgermester es Thomas Meyer (SPD).

### Partnerstadt
De Partnerstadt van Enger es (van 1990 af) Lichtenstuin in Sassen in dat Chemnitzer Land.

## Kultur un wat Jui up olle Fälle seihen müöt, wenn Jui in Enger send
### Museien
* dat Wittekuind-Museium
* dat Giarberuige-Museium

### Biuwiarke
* de Stiftskiarken (iut den 9. Joahrhunnert)
* de Luisbergmüöhlen (van 1756)

### Jeidet Joahr wuier
* dat Timpkenfest (jümmer annen 6.1.)
* dat Kirschkbloidenfest (jümmer an dat lesste Wiökenenne in den April)

## Weblenks
* Stadt Enger (häogduitschk)
Iesentiet

De **Iesentiet** is en Tietöller vun de Prähistorie (de Tiet, ut de dat nix gifft, wat opschreven is). Se hett anfangen, as de Lüüd dat rutkregen hebbt, woans dat geiht mit dat Maken vun dat Iesen. Dorvör hebbt se in de Steentiet man blots Warktüüch ut Steen hatt un later in de Bronzetiet eenfache Warktüüch ut Bronze. De Iesentiet duur vun circa 800 v. Chr. bet circa 100 v. Chr. In Grekenland füng dat al üm 1000 v. Chr. rüm dormit an. 

De Lüüd harrn nu markt, dat een ut Iesen ok bannig vele schöne Saken maken kunn. Dat weer Warktüüch för de Buren, de de Arbeed lieker maken doot, avers ok Wapen, womit se ehrn Nober erslagen kunnen. Um Iesen to maken, mutt een weten, wo dat Iesenerz to finnen is, und woans een dat to dat Iesen reduzeern kunn. Dorto bruukt een vel Hitt, un dat geiht blots mit en Kohlenfüür - Holt warrt nich hitt noog. De Kohle hett faken de Köhler ut Holt maakt.

Vun circa 800 an geev dat de mier oder minder keltische Hallstattkultur in’n Noorden vun de süden Hälft vun Europa un vun circa 450 v. Chr. de La-Tene-Kultur.
In de Iesentiet leven de Kimmerier, en Volk, dat in grote Delen vun Osteuropa tohuse weer.
Konfuzius un Laotse weren Chinesen vun de Iesentiet.

## Översicht
In den meesten Regionen up de Eerden beginnt Minschen al vör de würklike Iesentied Minschen hier un daar Iesen to bruken. De Iesentied beginnt man in ene Regioon, wenn Iesen as Metall wied verbreed is un so veel in den archäoloogschen Fundgood to seen is. Na den oorsprünglike Dreeperiodensysteem is de Iesentied de letste Deel van de Prähistorie un de Övergang na de Historie. In’n Negen Oosten  givt dat al schreven Borns, so dat de Isenteid hier al to de Frohistorie tellt. Sunnerlik up Engelsch seggt een ook  („Histoorsche Iesentied“) för Regionen, in de dat dunntomalen al schreven Borns geev.

Stark vereenfacht Översicht to de Iesentied in verscheden Regionen:

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:40
PlotArea= left:80 right:15 bottom:20 top:5
AlignBars= late
Colors=
  id:twez value:rgb(0.6,0.2,0)
  id:ez value:rgb(0.8,0.6,0.6)
Period= from:-1500 till:1500
TimeAxis= orientation:horizontal
ScaleMajor= unit:year increment:500 start:-1500
ScaleMinor= unit:year increment:100 start:-1500
BarData =
  bar:NO text:"Nege Oosten"
  bar:Gr text:Grekenland
  bar:ME text:Middeleuropa
  bar:NE text:Noordeuropa
  bar:WE text:Westeuropa
  bar:Steppe text:"Euras. Steppe"
PlotData=
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,white) width:25 shift:(0,-5)
 bar:NO
  from:-1200 till:-332 text:Iesentied color:ez
 bar:Gr
  from:-1050 till:-750 text:Iesentied color:ez
 bar:ME
  from:-800 till:-450 text:Hallstatt color:ez
  from:-450 till:0 text:"La Tène" color:ez
 bar:WE
  from:-800 till:-0 text:Iesentied color:ez
 bar:NE
  from:-500 till:0 text:"Vorrööm. Iesentied" color:ez
  from:0 till:400 text:"Rööm. Iesentied" color:ez
  from:400 till:1050 text:"Germ. Iesentied" color:ez
 bar:Steppe
  from:-850 till:-200 text:"Öller Iesentied" color:ez
  from:-200 till:400 text:"Jünger Iesentied" color:ez


## Weblenken

* Weblenken to de Iesentied bii archaeologie-online

## Nawiese
Krüüztog

----

**Krüüztog** weer en Krieg von europääsche Rüters gegen islaamsche Herrscher in't Middelöller, to'n Bispeel Saladin. Dat geev söben Krüüztöög. Dee erste weer noh't Grote Schisma. De eerste Krüüztog worr vun'n Paapst Urban II. mookt. Dat weer vun 1096 bet 1099. Wegens dissen Krüüztog kunnen Krüüzfohrer in Jerusalem dat Königriek Jerusalem grünn. In't Johr 1270 weer de letzte Krüüztog.

Krüüzfohrer harrn ok Kriegen gegen de Stedinger un anner Volksgruppen.
Den Düütschen Orden un anner Krüüzfohrerorden, t. B de Johanniters un Maltesers gifft dat vandage noch.

## Literatur
* Henryk Sienkiewicz: Krzyżacy (Book op poolsch över ene Slacht vun Krüüzfohrers in Oostpreußen)

## Nettverwiese

* Laiou/Mottahedeh (Ruutgever.): ''The Crusades from the Perspective of Byzantium and the Muslim World'',
* Internet Medieval Sourcebook, bi fordham.edu (engelsch)
Greeksch Schisma

----
Dat **Greeksche Schisma** weer dat End vun de Mier-oder-Minder-Eenheid vun de Kark. Dat Greeksche Schisma weer in't Johr 1054. De Paapst un de Patriarch vun Konstenopel (Byzanz) weern in ene Striederie, wer de höchste vun de twee sien sülld. Dat weer worüm de röömsch-kathoolsche Kark un de greeksch-kathoolsche Kark sülvständig worrn sünd. De meeste Christen in Asien, Serbien, Grekenland, Bulgarien, Rumänien un Russland weern noh 1054 Liddmaten vun greeksch-orthodoxe Kark un de meesten in Polen un Westeuropa vun de röömsch-kathoolsche Kark.
Apartheid

**Apartheid** (uut ) weer dat rassistsche Systeem, dat de Raßen in Süüdafrika un Namibia, dat in de Tied unner süüdafrikaanschen Mandaat stund, vun 1948 bet 1990 na Klöör van de Huud scheden het. De Apartheid güng uut van  („Vöörheerschop“) , ene Idee, dat de „Blanken“, wat de witte Minnerheid in Süüdafrika is, in den Land dat Seggen hebbt över de Swarten. Na düsse Idee weer de Politik, de Sellschop un Weerdschop uutricht.  Na dat Systeem hadden de Witten den höögsten Status, denn kemen indische Lüde un de *[[Kleurling|Kleurlinge]]* oder  *Coloured,* unner stünnnen de Swarten. Ook vandage wiest sik düsse Ungliekheid noch un nimt jümmer och Inflood up den Alldag in Süüdafrika.

In de Tiet vun de Apartheid weren de Blanken an de Macht, un de Swarten, wat de Mehrheit is un weer, weern ahn Stimmrecht. Dat geev Sittbanken, wo stünn *slegs blanke* (blots Witte). De ideoloogsche Begrünner un Architekt vun de Apartheid-Politik weer Hendrik Frensch Verwoerd. Annere Ministerpräsidenten vun Süüdafrika vun de Tiet weren Johannes Gerhardus Strijdom, Balthazar Johannes Vorster un Pieter Willem Botha. All Ministerpräsidenten vun disse Tiet weren Buren, dat heet Afrikaansch spreken Süüdafrikaner vun hugenottsch, düütsch un nedderlandsche Herkumst. Dat Enn vun de Apartheid keem dör de Boykotts gegen Süüdafrika un anner Sankschonen. Nelson Mandela worr na’t Enn vun de Herrschap vun de witte Minnerheit un vun de Apartheid Präsident vun Süüdafrika.

## Weblenke

* The United Nations: ''Partner in the Struggle against Apartheid''. auf www.un.org (engelsch)
* The United Nations: ''International Convention against apartheid in sports''. Adopted by the General Assembly of the United Nations on 10 December 1985. auf www.treaties.un.org (engelsch; PDF; 200&nbsp;kB) Resolutschoon Nr. 25822 vun de UNO
* Enuga S. Reddy: ''Apartheid, South Africa and International Law. Selected Documents and Papers''. In: United Nations. Centre against Apartheid: ''Notes and Documents Series, No. 13/85'', Dezember 1985, auf www.sahistory.org.za (engelsch; PDF; 177 S.)
* Christopher Till et al.: ''Apartheid Museum in Johannesburg''. auf www.apartheidmuseum.org (engelsch) 
* DACPM: ''Direct Action Center for Peace and Memory''. auf www.dacpm.org.za (engelsch) 
* Frederick W. Bell: ''The South African native problem, a suggested solution''. Being a paper read before the Union Club of South Africa, and the Native Affairs Society of the Transvaal, (14. Oktober) 1909. auf www.archive.org 
* UKZN: ''Segregation and Apartheid Laws as Applied to Indians (1859-1994)''. auf www.ukzn.ac.za (engelsch
Ool Grekenland

Dat **ole Grekenland** was ene antike Zivilisatschoon langes de Küsten van de Middellannsche See, in de Ooldgreeksch de Sprake för Kunst un Kultuur was. Dat Gestreek is veel grötter os Grekenland vandage. Dat ole Grekenland duur van de archaische Tied in’n 8. bet 6.&nbsp;Jaarhunnerd v.&nbsp;Chr. bet 146 v.&nbsp;Chr. De greeksche Antike kam to’n Enne, as dat Röömsche Riek Grekenland na de Slacht bi Korinth verövert hadde.

De olen Greken hadden keen gemeensam Staat oder Heerscher, wat se verenige was de gemeensame Sprake un Kultuur.

Dat gav vele Stadtstaten, de all eer egen Verfaten hadden. Athen, Sparta un Korinth weern mächtige Stadtstaten. Enige hebbt Königen had, anner so as Athen, harrn een Form vun Demokratie. De Tied dorna hebbt sik denn ok annere Staaten tohopenslaten un sünd as „Liegen" bekannt worrn.

## Översicht Historie

De Geschicht vun dat antike Grekenland hett mehrere Tieden dörlopen:

* Mykener-Kultur (ca. 1600 v. Chr - ca.
* Insturz vun de Bronzetiet oder dat düstere Middelöller in Grekenland (ca.1200-750 v. Chr).
* de Archaischen Tiet (ca. 750-c.489 v. Chr) hebbt Künstler gröttere freestehend Skulpturen in starre Posen mit dat dröömhaft „archaisch Smielen" maakt, wat vundaag as en Symbol för den archäoloogschen Stil betekent warrt: Tiet geiht to Enn, as de letzte Tyrann vun Athen 510 v. Chr. stört warrt un sik sien Söhns op den Throon stellen doot (Tyrannis).
* klassische Tiet (ca.500-324 v. Chr) harr en künstlerischen Stil, de latere Beobachters as hebenst Bispill ansehn hebbt un so ok den Parthenon in Athen vörstellt hett: de Antike weern Athen un dat Deelen-Bündnis in't 5. Johrhunnert v. Chr. an'e Macht, man ok annere Städer hebbt sik dor up utbreedt (Delen). Oort is in de Tied von dat 19. bet to'n Anfang vun het Middelöller grünnt worrn, as dor en Hoff weer. weer de Korinthische Bund, an'n Anfang vun den Makedonien-Krieg.

* de Hellenistische Tiet (324-150 v. Chr) hett sik dat mit den greekschen Staat un sien Kultur in" Nahen Oosten utbreedt, man ok na Noordafrika hen to vör allen nah Ägypten und Persie an' Middelmeerküst bit up Kreta oder Grekenland övergahn. Tiet vun de Römers geiht to Enn mit den Dood von Alexander un dat Angriepen op Grekenland.
* röömsche Grekenland weer de Tiet twüschen den Sieg vun dat Röömeriek in'n Krieg gegen Korinth 146 v. Chr un Konstantin sien Grünnen von Byzanz as Hööftstadt van Rom (325 n.
* letzte Phase vun de Antike is dat Christendom in't late 4. bit fröhe 6. Jahrhundert, wat mit den Afsluss von Platon sien Akademie dör Justinian I. (529) to Enn geiht un worüm ok en groten Deel ut düsse Tieden nich mehr nableven deit.

## Spele
De beröömten Olympschen Spele worden alle veer Jaren in Olympia afhollen. Alleen Männer kunnen antreden, Fruen kunnen nich mitmaken, se weren nich eenmaal verlövt de Spele antokieken. Olympsche Sportaarden weren Rennen, Speersmeten, Diskusmseten un Ringkamp.

## Nawiese
Frankenthal

**Frankenthal** is ene kreisfree Stadt in Rhienland-Palz. De Stadt weer 1987 de düütsche Kreis mit den höchsten Andeel vun lütten Inkommen, män kene arme Stadt. Frankenthal liggt in de Palz un hett ene Grenz mit Mannem un Ludwigshafen. Börgermeester: Nicolas Meyer (FWG).

Frankenthal weer eerst ene belgische Stadt. De eersten Gemeenten weern ene nederlandsch spreken belgische reformeerde, ene walloonsche reformeerde un ene reformeerde Gemeente meest vun Westfalen. Ene Mennonitengemeente worr 1779 vun Lü, de ut de Swiez weern, gründ't. An't End vun't 20. Johrhunnert harr Frankenthal mit mier denn 1, 6 % vun de Lü den höchsten Andeel vun Mennoniten in de düütsche Kreisen.

## Weblinks

* Seite der Stadt Frankenthal
Enkenbach-Alsenborn

**Enkenbach-Alsenborn** is ene Landgemeente in Rhienland-Palz. Enkenbach-Alsenborn liggt bi Kaiserslautern in de Palz. Enkenbach is de Seet vun de 
**Arbeitsgemeinschaft Mennonitischer Gemeinden in Deutschland**, wat villicht de gröttste Kark vun düütsche Mennoniten is. De Mennonitengemeente in Enkenbach worr noh'n Tweeden Weltorlog vun Westpreußen, vun de de meeste Familien inst ut de Nedderlannen oder Belgien kamen weern, gründ't. De gröttste Speeler in de Historie vun'n 1. FC Kaiserslautern, de dood bleven Fritz Walter, leevd in Enkenbach-Alsenborn. De SV Alsenborn weer vun 1964 bit 1974 in de Football-Regionalliga Südwest (2. Ligaebene) un speelte 1968, 1969 un 1970 in de Opstiegsrunde to de düütschen Football-Bundsliga.

Image:Protestantische Kirche in Alsenborn Hans Buch.JPG|Alsenborn 
Image:Klosterkirche Enkenbach Westseite von Hans Buch.jpg|Enkenbach 
Image:Ehem Schul- und Verwaltungsgebäude in Mehlingen (Hans Buch).JPG|Mehlingen 
Image:Ehrenmal Baalborn (Hans Buch) 2.jpg|Baalborn 
Image:Mennonitisches Gemeindehaus Enkenbach 01.JPG|Mennonitsch Gemeendehuus: Binnenansicht
Industrielle Revolutschoon

De **Industrielle Revolutschoon** weer dat Ännern vun de europääsche un amerikaansche Wertschap un Gesellschap wegens de Technik. Dat weer in de Tied vun circa 1800 bet 1900. In disse Tied worrn in vele europääsche Länner de Buern friee Minschen. Wegens de industrielle Revolution weer de Wertschap mehr industriell un nich so landwertschaplich. Wegens de Folgen vun de Industrielle Revolution schreev Karl Marx das Wark Dat Kapital. De Industrielle Revolution weer in de Tied vun Königin Viktoria un vun't British Empire.

## Weblenken
Wiemelhausen

**Wiemelhausen** is een vun de gröttste Delen vun de Stadt Baukem in't Ruhrrebeet, wat de tweetgröttste Stadt in Westfalen is. Hie is de in't meest verköffte düütsche Musik-Album 4630 Bochum in't Titelleed nöömte Königsallee, de ok in anner Delen vun de Stadt is. Hie is dat Studienkolleg vun de luthersch-reformeerte Kark un wecke Gymnasien,   to't Bispeel de Graaf-Engelbert-School. En lütten Deel vun de Baukemer Universität, de ehrn Seet in Querenburg hett, is hie. De Bundesknappschaft hett ehrn Seet in Wiemelhausen. De meeste Stadtbahnstationen twüschen de Universität un de Binnenstadt sünd hie.
Noordzypern

**Noordzypern** () is en Land in Asien, een vun de twee Länner 
op de Insel Zypern. De Insel Zypern liggt in de Middellannsche See vör Anatolien, wat to de Törkie höört.

Dat törksch spreken Noordzypern, wat nich so groot is as de Greeksch spreken Rest vun Zypern, höört anners denn de Rest vun Zypern nich to de Europääsche Union. De Hööftstadt vun Noordzypern, is ok de Hööftstadt vun de anner Staat op Zypern un ok de gröttste Stadt in de Länner, Lefkoşa (Nikosia).
Noordzypern ward internatschonaal nich en egen Staat gellen laten, wiels de Törkie hie groten Enfluss hett.

## Steder, wo ene Provinz noh heet
* Gazimağusa (greeksch Αμμόχωστος, Famagusta) circa 20 000 Inwahners
* Girne (greeksch Κερύνεια, Kyrenia) circa 10 000 Inwahners
* Güzelyurt (greeksch Μόρφου, Morphou) circa 5000 Inwahners
* İskele
* Lefkoşa
## Weblenken

* Websteed von dat Parlament von Noordzypern (törksch)