open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Süderwisch (Cuxhoben)

**Süderwisch** is en Deel von de Gemeen Cuxhoben in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort billt binnen Cuxhoben tohoop mit Westerwisch de Oortschop Süderwisch-Westerwisch.

## Geografie

Süderwisch liggt in de Masch, hett mit’n Drangst aver ok en Geestinsel. Na Westen hen slütt sik denn de Geest von de Hoge Lieth an.

De Naveröörd sünd Westerwisch un Cuxhoben in’n Noorden, Groden in’n Oosten, Olenwoold in’n Süden, Holt un Spangen in’n Süüdwesten un Sahlenborg in’n Noordwesten.

## Historie

De Naam Süderwisch weer toeerst de Naam von de Wischen in’n Süden von Ritzbüttel. Dör de Wischen lööp de Weg (later Schossee) na Olenwoold. Langs dissen Weg hett dat denn en poor enkelte Hööv geven, de denn ok Süderwisch heten hebbt.

Süderwisch hett sik 1873 mit Westerwisch to een Gemeen tohoopdaan un de Gemeen Süderwisch-Westerwisch billt.

Na’n Westen to liggt as Geestinsel in de Masch de Drangst. De Drangst weer bet in’t 19. Johrhunnert noch en leddig Feld, vondaag is dat en Wahnrebeed. De Wischen twüschen Drangst un de Schossee sünd denn na’n Tweten Weltkrieg beboot worrn. In’n Süden von’n Drangstweg liggt dat Boomviddel, in dat de Straten na Bööm nöömt sünd, un in’n Noorden dat Oostprüßenviddel, in dat de Straten na Strööm un Öörd in de Oostrebeden nöömt sünd. Noch en Stück wieder in’n Noorden liggt dat Dichterviddel, in dat de Straten na plattdüütsche un hoochdüütsche Dichters nöömt sünd.

An’n 1. März 1935 is Süderwisch Deel von de Gemeen Cuxhoben worrn. Vondaag billt Süderwisch-Westerwisch binnen de Gemeen Cuxhoben en Oortschop mit en egen Oortsvörstand.

### Inwahnertall

### Religion

Süderwisch is evangeelsch-luthersch präägt un billt mit de Gnadenkark en egen Kaspel. Bet 1907 hett Süderwisch to dat Kaspel Olenwoold höört, later denn to de Martinskark in Ritzbüttel. An’n 1. Januar 1962 is de Karkengemeen denn egenstännig worrn.

## Infrastruktur

### Verkehr

Süderwisch liggt an de Bundsstraat 73 un an de Kreisstraat 8. De B&nbsp;73 löppt in’n Noorden na Cuxhoben rin un in’n Süden na Olenwoold un denn wieder an de Autobahn 27. De K&nbsp;8 löppt von de B&nbsp;73 af na Westen na Spangen hen. Ans gifft dat noch de Theodor-Heuss-Allee, de von de B&nbsp;73 na Noordwesten afgeiht, bi Westerwisch de K&nbsp;2 krüüzt un denn na Döös un Duhnen wiederlöppt.

De nächste Bahnhoff is in Cuxhoben an de Bahnlien Bremen-Cuxhoben un de Nedderelvbahn na Hamborg, wat so bi veer Kilometer weg is.

### Scholen

En egen Volksschool hett de Oort fröher nich hatt, de Kinner sünd ganz fröher in Olenwoold na School gahn un toletzt in Ritzbüttel. An’n 11. Oktober 1955 hett denn de Süderwischschool apenmaakt, wat en Grund- un Hauptschool is, mit vondaag 35 Schoolmeesters un 360 Schölers.

De DRK-Kita Süderwisch is an’n 1. Februar 1995 in’n Matthias-Claudius-Weg 17a grünnt worrn.

## Footnoten
Kugelbaak

De **Kugelbaak** is en 30 m hoog Seeteken ut Holt, steiht in Döös un is dat Wohrteken von Cuxhoben.

De Baak liggt an dat büterste Enn von dat Elv-Werser-Dreeeck un ganz in’n Noorden von Neddersassen. De Baak an de Noordsee kenntekent de Münn von de Elv, de hier 18 km breed is.

## Geschicht

De Baak is wohrschienlich 1703 von’n Lootseninspekter Paul Allers opstellt worrn, nadem en Stormflood de Boomgrupp wegspöölt harr, de hier vördem stahn harr un as Peilpunkt bruukt worrn is. Von 1853 af an hett in de Baak denn ok nachtens jümmer en Füür brennt. In’n Düütsch-Franzööschen Krieg 1870 un in’n Eersten Weltkrieg 1914 hebbt se de Baak afboot, dat de Feend sik dor nich an orienteren kunn. 1924 hebbt se ehr denn wedder neet opstellt.

Na 1878 weer de Kugelbaak bloots noch Reserve, denn in de Elvmünn leeg nu en Füürschipp. 1900 hett Jonathan Zenneck för en Tied en Küstenfunkstell in de Kugelbaak inricht.

2002 hett de Stadt Cuxhoben de Kugelbaak, de nu nich mehr as Seeteken bruukt warrt, övernahmen. De Baak is as Denkmaal schuult.

De Kugelbaak is ok in dat Wapen von Cuxhoben afbillt.

## Weblenken
Köstersweg

**Köstersweg** is en Oort in de Gemeen Cuxhoben in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Bi Köstersweg höört ok de Oort **Lüderskoop** bi.

## Geografie

Köstersweg un Lüderskoop liggt all beid in de Masch.

De Naveröörd sünd dat Westerenn von de Worth in’n Noorden, de Worth sülvs in’n Noordoosten, dat Süderenn von de Worth un de Lee in’n Oosten, Füürsteed in’n Süüdoosten, Wanhöden in’n Süden, Wusterheid in’n Süüdwesten un Godendörp un Franzenborg in’n Noordwesten.

## Historie

De Oort hett fröher Westermoor heten un to dat Wittenbartelsdeel von de Kaspelgemeen Worth höört. Nadem Johann Hinrich Köster den Westermoorweg hett utboon laten, hebbt se, üm Köster to ehren, den Oort 1919 den Naam Köstersweg geven.

Lüderskoop kummt 1307 as *Luderscope* toeerst in de Oorkunnen vör. Dat is een von de -koop-Öörd un en oold Wortendörp, dat dorüm wohrschienlich al grünnt worrn is, ehrdem de Masch indiekt worrn is.

Lüderskoop harr en egen Kapell Tom Hilligen Geist. Disse Kapell is aver na en Fehde twischen den Arzbischop von Bremen un de Hadlers un na de Reformation verloren gahn. De Lüderskoper Altor steiht vondaag in de St.-Jacobi-Kark in de Worth.

### Inwahnertall

### Religion

Köstersweg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de St.-Jacobi-Kark in de Worth.

## Kultur

### Verenen

De Schützenvereen is 1950 grünnt worrn.

## Infrastruktur

### Verkehr

De Dörpstraat von Köstersweg is in’n Westen mit de Kreisstraat 14 verbunnen, de na Godendörp un Wanhöden löppt. In’n Oosten is de Dörpstraat mit de K&nbsp;5 verbunnen, de na de Worth un Füürsteed geiht. Merrn dör Köstersweg löppt ok de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Oort hett aver keen Opfohrt, de nächste Opfohrt is eerst de Opfohrt 3 Noordholt bi Wanhöden an de K&nbsp;14.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Noordholt an de Bahnlien Bremen-Cuxhoben.

## Footnoten
Wrackmuseum

Dat **Wrackmuseum** is en Museum in Stickenbüttel, dat in’n Juni 1980 apenmaakt hett.

Dat Wrackmuseum wiest Stücken von Scheep, de in de Düütsche Bucht, Eems, Werser un Elv ünnergahn sünd. Dat sünd alltohoop so bi 1.500 Stücken op 1800 m². Anfungen hett dat Museum mit de Privatsammlung von Peter Baltes. 1978 hett he sien Sammlung dat eerste Maal in Cuxhoben utstellt. De Raad von de Stadt hett em denn den Opdrag geven, en Museum optoboon. Ünnerbröcht is dit Museum in de ole Dörpschool von Stickenbüttel.

## Kiek ook bi

* Strandingsmuseet Thorsminde

## Weblenken
* Dat Wrackmuseum op www.cuxhaven.de (hoochdüütsch)
Düütsche Bucht

De **Düütsche Bucht** is en Bucht von de Noordsee. De faste Wall von de Düütsche Bucht höört to de Länner Däänmark, Düütschland un de Nedderlannen. Dat is en siede Bucht, de op’n europääschen Kontinentalschelf liggt. Vör allen de Rebeden in’n Süden hebbt starke Tieden un billt de Waddensee. In de Waddensee gifft dat mit de Oostfreeschen un Noordfreeschen Eilannen en Reeg Eilannen, de von de See formt sünd. De eenzige Insel in de hoge See is Helgoland. Na Noorden to gellt de Doggerbank as Enn von de Bucht. De deepsten Steden sünd 56 m deep.

De wichtigsten Strööm, de in de Düütsche Bucht münnt, sünd de Eider, de Elv, de Werser un de Eems.

De Süden von de Düütsche Bucht, von’n Engelschen Kanaal langs de Küst na de Elv un’n Hambörger Haven is en wichtige internatschonale Schipperee&shy;straat.
Landgericht Stood

Dat **Landgericht Stood** is en Gericht von de Ordentliche Gerichtsborkeit, dat in Stood an’n *Wilhadi-Karkhoff 1* sitt. Dat is een von de ölven Landgerichten in Neddersassen.

## Gerichtsbezirk

To’n Gerichtsbezirk höört dat Rebeed twüschen Elv un Werser.

Ünner dat Landgericht Stood staht de Amtsgerichten Bremervöör, Buxthu, Cuxhoben, Langen, Oterndörp, Stood, Töst un Zeven. Över dat Gericht staht dat Oberlandsgericht Celle un de Bundsgerichtshoff in Karlsruhe.

## Organisation

Präsidentin von dat Gericht is Ingrid Stelling. Dat Gericht hett 98 Mitarbeiders, von de 32 Richters sünd. Dat gifft twölv Straaf- un teihn Zivilkamern, von de een Kamer för Hannelssaken tostännig is.

## Historie

Dat Landgericht Stood is to’n 1. Oktober 1879 ut dat Obergericht Stood billt worrn. To de Tied hebbt dor de ölven Amtsgerichten Bremervöör, Buxthu, Freeborg, Horborg, Jörk, Neehuus, Oosten, Oterndörp, Stood, Töst un Zeven tohöört.

To’n 1. April 1937 mit dat Groot-Hamborg-Gesett hett dat Landgericht Stood dat Amtsgericht Horborg (dat toletzt Horborg-Willemsborg heten hett) an den Bezirk von dat Landgericht Hamborg afgeven. Dat Landgericht Stood hett denn aver ok dat Amtsgericht Cuxhoben von dat Landgericht Hamborg un dat Amtsgericht Dorum von dat Landgericht Veern tokregen.

1948 is dat Amtsgericht Langen nee grünnt worrn, nadem de Amtsgerichten Leh un Geestmünn Deel von dat Amtsgericht Wersermünn worrn sünd un dit Gericht 1947 an dat Land Bremen keem.

1972 is dat Amtsgericht Jörk dichtmaakt worrn un 1973 de Amtsgerichten Dorum, Oosten, Neehuus un Freeborg.

### Präsidenten

* 1879–: Andreas von Müller
* 1916–1917: Rudolf von Campe
* 1917–1924: Walter Keiffenheim
* 1930–1939: Franz Joseph Michael Wieacker
* 1973–2002: Gerhard März
* 2002–2018: Carl Fritz Fitting
* September 2018–31. Dezember 2020: Ingrid Stelling (kommissarsch)
* 1. Januar 2021–: Ingrid Stelling

## Gerichtsgebüüd

Dat Gerichtsgebüüd bi de Wilhadi-Kark is 1903 bet 1905 boot worrn. De Entwurf keem von’n Gehemen Oberboraad Paul Thoemer in dat Ministerium för de öffentlichen Arbeiden un is denn ünner Opsicht von Friedrich Peltz utföhrt worrn.

## Weblenken

* Websteed von dat Landgericht Stood (hoochdüütsch)
Stefan Pauer

**Stefan Pauer** (* 23. November 1922 im Piestingtal; † 4. Dezember 2011) weer neben Heinrich Roiss un Franz Mandl een vun de dree Eerstbesieger vun den Barg  Haramosh (7406 m) in’ Karakorum.

All mit 13 Jahren sunn Stefan Pauer alleen up den Tipp vun den Schneebarg. In de 1940er un 1950er Johren is he tallriek Bargen in den Westalpen dörsteegen, so as Mt. Rosa Stockes, Lyskamm, Castor-Pollux to’n Breithorn. Siet 1954 hett he um sein Bargtouren ok filmt un fotografeert. 1955 un 1955 hett he Touren in Afrika ünnernommen un dorbi ok de Kilimanscharo besteegen. 

1959 nehm he an de Dhaulagiriexpeditschoon ünner Fritz Moravec deel.

1961 weer he mit de Naturfreunde-Alpinistengilde in’ Kaukasus ünnerwegens. Anner Eerstbestiegen geev dat in’ Cordon de la Chaula in den Anden un up den Aconcagua (meest 7000m), 1966.

## Weblenken
* Doodsmeldung
Annie Borckink

**Anna Johanna Geertruida Maria „Annie“ Borckink** (* 17. Oktober 1951 in Eibergen, Gelderlaand) is en ehmalge nedderlannsch Iesflinklöperin.

1976 nehm se all an de Olympisch Winterspelen deel, kunn aber kien Medaille winnen. 1980 bi de Olympisch Winterspelen in Lake Placid wunn se över 1500 Meter vör Ria Visser un Sabine Becker. In dat sülvig Johr wurr se ok Sportlerin vun dat Johr in den Nedderlannen.

## Weblenken
* Annie Borckink in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
* Statistik bi ''Speedskatingnews''
Godendörp

**Godendörp** () is en Oort in de Gemeen Cuxhoben in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Godendörp liggt an’n Rand von de Cuxhobener Küstenheid na de Masch hen. Dat Water ut dat Rebeed flütt över’n Landwehrkanaal af.

De Naveröörd sünd Franzenborg un Olenwoold in’n Noorden, dat Westerenn von de Worth in’n Oosten, Köstersweg in’n Süüdoosten un Wusterheid un Ox in’n Süüdwesten.

## Historie

Godendörp kummt vör de Tied üm 1800 rüm in de Oorkunnen nich vör. Godendörp hett noch bet to’n Groot-Hamborg-Gesett (1. April 1937) to Hamborg tohöört. Denn is dat Deel von dat Amt Ritzbüttel in’n Kreis Land Hadeln worrn.

An’n 1. Juli 1968 is de Gemeen Olenwoold mit Franzenborg, Godendörp un Ox tohoopgahn un an’n 1. Juli 1972 sünd Godendörp un Olenwoold denn mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Cuxhoben worrn. Godendörp is nu Deel von de Oortschop Olenwoold binnen de Gemeen Cuxhoben.

### Inwahnertall

### Religion

Godendörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Krüüzkark in Olenwoold.

För de Kathoolschen is de Twölv-Apostels-Kark in Olenwoold tostännig, de siet 2008 to de Karkengemeen St. Marien in Cuxhoben tohöört.

### Wapen

Dat Wapen von Godendörp wiest vörn op roden Grund en sülvern Ankerkrüüz mit langen Steel un achtern op sülvern Grund en Heidsees un en Törfescher, de en blau Bladd un en roden Steel hebbt.

## Kultur

Op’n Karkhoff in Godendörp gifft dat en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

## Weertschop un Infrastruktur

För Godendörp is de Freewillige Füürwehr Olenwoold mit tostännig. Fröher harr de Oort en egen Füürwehr, de sik siet 1979 al en Sprüttenhuus mit de Füürwehr Olenwoold deelt hett. An’n 1. Februar 2010 sünd de beiden Füürwehren ok organisatoorsch tohoopleggt worrn un de egenstännige Füürwehr Godendörp hett ophöört, to existeren.

### Verkehr

Godendörp is över de Kreisstraat 12 mit de Landsstraat 135 verbunnen. De L&nbsp;135 is in’n Noorden denn mit de Bundsstraat 73 verbunnen, de in’n Noorden na Cuxhoben löppt un in’n Oosten na de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben) geiht (Opfohrt 2 Olenwoold). De K&nbsp;14 löppt in’n Süüdoosten na Köstersweg un Wanhöden.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Noordholt an de Bahnlien Bremerhoben–Cuxhoben.

### Scholen

De Kinner ut Godendörp güngen toeerst in Franzenborg un Köstersweg na School. 1904 hett de Oort denn sien egen Volksschool kregen. De School is 1968 oplööst worrn un de Schölers güngen na Franzenborg na Grundschool.

## Footnoten
Klara Iwanowna Gussewa

**Klara Iwanowna Gussewa** (russ.: *Клара Ивановна Гусева*, boren *Нестерова/Nesterowa*; * 8. März 1937 in Pitschersk, Oblast Tambow; † 12. Mai 2019 in Moskau) weer en russisch Iesflinklöperin.

Se weer bi de Olympisch Spelen de eerste Goldmedaillenwinnerin in’ Iesflinkloop över 1000 Meter. Se wunn de bi de Olympisch Winterspelen 1960 in Squaw Valley vör Helga Haase un Tamara Rylova. Över 1500 Meter keem se denn noch up den 4. Platz.

Bi de Weltmeesterschapen 1961 keem se över 1000 Meter up den darten Platz, un bi de Olympisch Speelen 1964 keem se över 3000 Meter noch mal up den 4. Platz.

An'n 12 Mai 2019 is se, as se över en Straat loopen wull, van en Auto anfohren wurrn un an de Besehren storven.

## Weblenken
* Indrag bi Sportsreference.com
* Statistiken bi ''Speedskatingnews''
Óscar Panno

**Óscar Roberto Panno** (* 17. März 1935 in Buenos Aires) is en argentiensch Schachmeester un en vun de spoodrieksten Schachspeler ut Süüdamerika. 

## Leven

1953, mit 18 Johr, wunn Panno de Landsmeesterschap vun Argentinien un de Jöögsweltmeesterschap. Twee Johr later hett he sück för dat Interzonenturnier in Göteborg qualifizeert, bi de  he achter David Bronstein un Paul Keres up Platz 3 keem un sück dormit för dat Kandidatenturnier in Amsterdam, een Johr later. qualifizeeren dee. 1955 wurr he doruphen vun den Weltschachbund FIDE to’n Grootmeester ernannt. Bi dat Kandidatenturnier in Amsterdam 1956 keem he up Platz 9. 

Panno, de en börgerlichen Berop nahgung un nie nich Schachprofi wurr, hett noch veermal de Deelnahm an en Interzonenturnier schafft: 1958, 1970, 1973 un 1976, aber so good as 1955 hett he nich weer afsneeden. Spood harr he ok bi anner Turniere: 1958 wunn he in Bogotá vör William Lombardy un Miguel Najdorf. 1971 wunn he tosommen mit Ljubomir Ljubojević in Palma de Mallorca.

Panno weer mehrfak Liddmaat vun de argentiensch Utwahl bei de  Schacholympiaden. He speel van 1954 in Amsterdam bi zu Schacholympiade 1992 in Manila insgesamt elfmal för Argentinien. Mit de Mannschap hett he 1954 en Sülvermedaille un 1958 un 1962 twee Bronzemedaillen. In 1966 Havanna keem he up dat best Ergevnis an’t tweet Brett. He wunn de Meesterschap vun Argentinien nochmals 1975 (deelt mit Najdorf) un 1985.

Nah Panno, de sück noch hüüd aktiv Turnierschach speelt, sünd twee Varianten in de Königsindisch Verteidigung nömmt: 
* 1. d2-d4 Sg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Sb1-c3 Lf8-g7 4. Sg1-f3 d7-d6 5. g2-g3 0-0 6. Lf1-g2 Sb8-c6 7. 0-0 a7-a6 (de *Panno-Variante* vun dat Fianchetto-System) un
* 1. d2-d4 Sg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Sb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. f2-f3 0-0 6. Lc1-e3 Sb8-c6 (de *Panno-Variante* vun dat Sämisch-System).

Sien aktuell Elo-Tall is 2438 (Stand: Januar 2012). Sien best historsch Elo-Tall weer 2680 in‘ Oktober 1955.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Óscar Pannos Schachpartien bi chessgames.com (engelsch)
Makedonien (greeksche Region)

**Makedonien**, ok **Mazedonien**, (up Greeksch: Μακεδονία, *Makedonía*), hen un wenn ok **Ägäis-Makedonien** oder **Süüd-Mazedonien** (Up Bulgaarsch: Егейска Македония или Южна Македония, *Egeyska Makedoniya* ili *Juzhna Makedoniya*) is en Region in den Norden vun Grekenland. Dor hannelt sik dat um de Deele vun de ganze Region Makedonien bi, de hüdigendags in Grekenland liggen doot. De annern Deele höört vundagen to dat sülvstännige Noordmakedonien. En lüttjeren Deel vun Makedonien is vundagen ok Deel vun Bulgarien, noch lüttjere Stücke vun de Region höört to Albanien un Serbien. 

De greeksche Region Makedonien besteiht ut Westmakedonien un Zentralmakedonien mit ehre ganzen Bezirke, un dor to noch ut de dree westlichen Bezirke vun de Oostmakedonien un Thrakien. Tolest höört dor ok noch de autonome Mönksrepubliek Athos to. 

De gröttste Stadt vun de greeksche Region Makedonien is Thessaloniki. Se is ok Makedonien sien weertschopplich un kulturell Zentrum. 

## Geografie
Makedonien is 34.177 km² groot. Dor is dat de gröttste geograafsche Region (gr. *geografiko diamerisma* γεωγραφικό διαμέρισμα) vun Grekenland mit. In Norden grenz dat an Albanien, Noordmakedonien un Bulgarien. In’n Westen grenzt dat an de greeksche Verwaltungsregion Epirus un in’n Süden an Thessalien. In’n Osten grenz Makedonien an den Nestos-Stroom an dat greeksche Thrakien. In’n Süden vun Makdedonien liggt de Agäische See un dat Eiland Thasos. Up Makedonien siene gemarken liggt Grekenland sien gröttst Stück Deepland.

## Klima
Dat Klima in Makedonien is kontinental. An de Küsten warrt dat präägt vun de Middellannsche See. Anners, as in de annern Kuntreien in Grekenland is de Winter in Makedonien tämlich kull un dat gifft allerhand Neddersläge. Vorjohr un Summer sünd warm, dat regent man wenig un de Sunne schient duchtig (mehr, as 2.000 Stunnen in’t Johr).

## Inwahners
In Makedonien leevt 2.625.681 Inwahners. Dor leevt 76,82 Inwahners mit up een km². De Inwahnerschop in Makedonien hett sik sunnerlich in dat 20. Johrhunnert heel un deel ännert, as grote Volksgruppen twuschen Lüttasien un Makedonien hen un herschaven wurrn sünd. Gegen de annern Regionen in Grekenland over, hett Makedonien en starke Egenoort. To’n Deel liggt dat an de Historie, man een Grund is ok de Wettstriet twuschen Thessaloniki un Athen. Dat warrt dor vun snackt, dat Politikers ut Makedonien sunnerlich „makedoonsche“ Egenorden vor to wiesen harrn. 

De grote Mehrheit vun de Inwahners sünd hüdigendags Greeksche Makedoniers. Dor höört ok en ganzen Deel vun Greken to, de ehre Vorwesers in de 1920er Johre as Pontus-Greken ut Lüttasien verdreven wurrn weern un de den Platz vun de Nichgreken innahmen hefft, de nu ut dat greeksche Makedonien utsiedelt wurrn weern.. Man dat gifft jummers noch en lüttje slawo-makedoonsche Minnerheit, sunnerlich in de Präfekturen Kilkis un Florina. Hen un wenn finnt sik ok noch lüttje Gruppen vun Aromunen, Meglenorumänen un Armeniers.

## Belege
Lombardei-Rundfohrt

De **Lombardei-Rundfohrt** (ital. offiziell af 2012 „*Il Lombardia*“, fröher „*Giro di Lombardia*”) is traditschonell dat letzt groot Radrennen vun de Saison. Dat wurrd to de fiev so nömmt Monumenten vun den Radsport tellt. 

Dat italieensch Eendagsrennen find normalerwies jedes Johr Midden Oktober statt (Utnahm 2012) un is dormit dat eeenzig „Monument“, dat nich in’ Fröhjohr utdragen wurrd. De Lombardei-Rundfohrt wurr eerstmals 1905 up Anregen vun den italieenschen Radrennfohrer Giovanni Gerbi dörführt, de ok dat eerst Rennen winnen kunn. Siet 1907 wurrd dat Rennen vun dat führen Sportblatt vun Italien, La Gazzetta dello Sport organiseert. Mit Utnahm vun de Johren 1943 un 1944, as dat Rennen wegen den  2. Weltkrieg utfallen dee, wurr dat „Rennen vun de fallen Blööt” jedes Johr dörführt.

Fausto Coppi führt de List vun de Rekordsieger mit fiev (veermal dorvan in Folge) Siegen an, folgt vun den veermaligen Winner Alfredo Binda as ok Henri Pélissier, Costante Girardengo, Gaetano Belloni, Gino Bartali, Sean Kelly un Damiano Cunego mit je dree Siegen.

Siet 2011 hörrt dat Rennen to de UCI World Tour.

## Streck

Ofschoons de Streckenführen in de Loop vun de Johren tallriek Ännerungen erfohren hett, bild de Upstieg vun Bellagio to de Madonna del Ghisallo bi Magreglio traditschonell en vun de Hööfthindernisse vun dat Rennen un is faken ok Oort vun de Vörentscheeden, wiel sück dor de Utrietergruppen mit den lateren Sieger vun de Rundfohrt billen. Siet 2004 is dat Teel in Como an dat Ufer vun den Comer See. In de Historie vun dit Rennen geev dat verscheeden Start- und Teelöörd: 

*1905-1961 vun Mailand nah Mailand
*1962-1984 vun Mailand nah Como
*1984-1989 vun Como nah Mailand (Piazza Duomo)
*1990-1994 vun Mailand nah Monza
*1995-2001 vun Varese nah Bergamo
*2002        vun Cantù nah Bergamo
*2003        vun Como nah Bergamo
*2004-2006 vun Mendrisio (Swiez) nah Como
*2007-2009 vun Varese nah Como
*2010 vun Mailand nah Como
*2011 vun Mailand nah Lecco
*2012–2013 vun Bergamo nah Lecco
*2014 vun Como nah Bergamo
*2015 vun Bergamo nah Como
*2016 vun Como nah Bergamo
*2017 vun Bergamo nah Como

## Siegerlist

## Piccolo Giro di Lombardia
De Piccolo Giro di Lombardia (*so völ as: Lütt Lombardei-Rundfohrt*) is ein ebenfalls en Eendagsrennen, dat oorsprünglich Amateuren vörbehollen weer un siet Inführen vun de Eenheitslizenz in Kategorie 1.2 vun de UCI Europe Tour führt wurrd.

;Siegerlist (siet 1999)
*1999   Wolodymyr Hustow
*2000   Luca Barattero
*2001   Denis Bondarenko
*2002   Antonio Quadranti
*2003   Sergio Ghisalberti
*2004   Giairo Ermeti
*2005   Ruslan Hryschtschenko
*2006   Marco Cattaneo
*2007   Marco Frapporti
*2008   Daniele Ratto
*2009 *nich utdragen*
*2010   Alexander Serebrjakow
*2011   Cristiano Monguzzi
*2012  Jan Polanc
*2013  Davide Villella
*2014  Gianni Moscon
*2015  Fausto Masnada
*2016  Harm Vanhoucke
*2017  Alexandr Riabushenko
*2018  Robert Stannard
*2019   Andrea Bagioli

## Weblinks
* Offizielle Websteeed vun de Lombardei-Rundfohrt

## Enkeld Nahwiesen
Spangen (Gemeen Cuxhoben)

**Spangen** is en Oort in de Gemeen Cuxhoben in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort billt binnen Cuxhoben tohoop mit Holt de Oortschop Holt-Spangen.

## Geografie

Spangen liggt op de Geest (Noordoostrand von de Cuxhobener Küstenheid) glieks an de Kant na de Masch, de in’n Oosten liggt. De Grenz na Holt billt de Spanger Beek. Na Westen to liggt de Wernerwald.

De Naveröörd sünd Sahlenborg in’n Noorden, Westerwisch in’n Noordoosten, Süderwisch in’n Oosten, Holt in’n Süden, Berensch in’n Süüdwesten un Arensch in’n Westen.

## Historie

Spangen kummt 1577 toeerst in de Oorkunnen vör, in en Inkamensregister von Heinrich Stange.

Spangen hett sik 1873 mit Holt to een Gemeen tohoopdaan un de Gemeen Holt-Spangen billt.

Spangen hett noch bet to’n Groot-Hamborg-Gesett (1. April 1937) to Hamborg tohöört. Denn is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn. An’n 1. Juli 1972 is Spangen denn Deel von de Gemeen Cuxhoben worrn. Vondaag billt Holt-Spangen binnen de Gemeen Cuxhoben en Oortschop mit en egen Oortsvörstand.

### Inwahnertall

### Religion

Spangen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Olenwoold.

## Infrastruktur

### Verkehr

Spangen liggt an de Kreisstraat 3, de von Süüdoosten von Olenwoold un Holt her kummt un in’n Noorden na Sahlenborg löppt. Von de K&nbsp;3 geiht de K&nbsp;7 na Berensch in’n Süüdwesten af un de K&nbsp;8 na Süderwisch in’n Oosten.

De nächste Bahnhoff is in Cuxhoben an de Bahnlien Bremen-Cuxhoben un de Nedderelvbahn na Hamborg, wat so bi söss Kilometer weg is.

## Footnoten
Judas

**Judas** (Ιουδας) is de greeksche Form vun den hebrääschen Vornaam *Juda* (*Jehuda* / יְהוּדָה) for Jungs un Mannslüde: Lüde mit düssen Naam sünd ut den Tanach, ut de Geschicht vun dat Jodendom, ut de late Antike, ut dat Nee Testament un ut de ole Karkengeschicht bekannt. 

## Lüde ut de Bibel
*Judas Makkabäus: Strieder for de Freeheit vun de Joden in dat 2. Johrhunnert v. Chr. 
*Judas Ischariot: een vun Jesus siene 12 Apostels, de em later utlevert hett
*Judas Thaddäus: en annern vun Jesus siene twolf Apostels. He schall den Judasbreef schreven hebben
*Judas, Jesus sien Broder, een vun Jesus siene Bröer
*Judas Thomas, na de syyrsche Tradition de Vornaam vun den Apostel Thomas
*Judas Barsabbas, Afgesandten up dat Apostelkonzil

## Annere Lüde
* Judas de Galiläer, Anföhrer in en Upstand gegen Herodes Archelaos um 6. n. Chr
* Judas (Schriever), hett um 200 n. Chr. en christliche Krönk schreven
* Judas Cyriacus, Bischop vun Jerusalem (ca. 310-363)

## Naamrecht (Düütschland)
Na dat düütsche Naamrecht draff keen Kind in Düütschland düssen Vornaam kriegen. As Grund warrt angeven, dat een sik wegen Judas Ischariot sien Verraat in de Bibel an düssen Naam stöten kann. Man sunnerlich is ok dor up hen to wiesen, dat in de Nazitied düsse Naam as antisemitischen Schimpnaam en sunnerlichen Klang harrt hett.
Holt-Spangen

**Holt-Spangen** () weer fröher en Gemeen un is vondaag en Oortschop binnen de Gemeen Cuxhoben in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De ole Gemeen sett sik tohoop ut de twee Öörd Holt un Spangen.

## Historie

Holt-Spangen hett sik 1873 billt, as Holt un Spangen sik to een Gemeen tohoopdaan hebbt. De ne’e Gemeen weer tohoop 4,10 km² groot.

Holt-Spangen hett noch bet to’n Groot-Hamborg-Gesett (1. April 1937) to Hamborg tohöört. Denn is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn. An’n 1. Juli 1963 hett sik Holt-Spangen mit Sahlenborg to en Samtgemeen tohoopdaan. 

An’n 1. Juni 1970 is Holt-Spangen denn tohoop mit Sahlenborg Deel von de Gemeen Cuxhoben worrn. Vondaag billt Holt-Spangen binnen de Gemeen Cuxhoben en Oortschop mit en egen Oortsvörstand.

In’n Eersten Weltkrieg sünd twee Soldaten ut de Gemeen Holt-Spangen fullen oder vermisst, un in’n Tweten negen.

### Inwahnertall

### Wapen

Dat Wapen wiest op roden Grund en gollen Ekentelg mit twee Bläder un een Ecker. Ünnen, dör en sülvern Wellenbalken aftrennt, en gröön Feld.

De Eek un dat rood staht för de Heid un dat Gröön för de Wischen. De Wellenbalken steiht för’n Spanger Beek.

Dat Wapen hett Albert de Badrihaye maakt un de Raad von Holt-Spangen hett dat an’n 10. März 1965 annahmen. De Regerungspräsident in Stood hett dat in’n Juni 1966 genehmigt.

### Oortsvörstänn

* opstunns: Ernst-Ferdinand Heidtmann

## Kultur

De Gemeen Holt-Spangen hett ok en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’. Dat Denkmaal is 1921 opstellt worrn.

## Infrastruktur

### Scholen

Ganz fröher güngen de Kinner ut Holt un Spangen na Olenwoold na School. In de Midd von dat 19. Johrhunnert harrn de twee Dörper denn den Winter över en egen Schoolmeester, aver keen egen Schoolhuus. School weer to de Tied de Reeg üm in de Hüüs von de Dörplüüd. As Holt un Spangen sik 1873 to een Gemeen tohoopslaten hebbt, hett dat mit de School denn wedder ophöört un de Kinner güngen wedder na Olenwoold. An’n 1. April 1885 hett de Gemeen denn aver ehr egen Schoolhuus un Schoolmeester kregen. Disse School hett dat bet to’n 31. März 1965 geven, denn sünd de Schölers na Olenwoold na School gahn.

## Footnoten



## Weblenken
Westerwisch (Cuxhoben)

**Westerwisch** is en Deel von de Gemeen Cuxhoben in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort billt binnen Cuxhoben tohoop mit Süderwisch de Oortschop Süderwisch-Westerwisch.

## Geografie

Westerwisch liggt in de Masch. Na Westen hen slütt sik denn de Geest von de Hoge Lieth an.

De Naveröörd sünd Döös in’n Noorden, Cuxhoben/Ritzbüttel in’n Oosten, Süderwisch in’n Süden, Holt un Spangen in’n Süüdwesten, Sahlenborg in’n Westen un Duhnen in’n Noordwesten.

## Historie

De Lapps hebbt Westerwisch tohoop mit dat ganze Amt Ritzbüttel an’n 31. Juli 1394 an Hamborg verköfft.

Westerwisch hett sik 1873 mit Süderwisch to een Gemeen tohoopdaan un de Gemeen Süderwisch-Westerwisch billt.

An’n 1. März 1935 is Westerwisch Deel von de Gemeen Cuxhoben worrn. Vondaag billt Süderwisch-Westerwisch binnen de Gemeen Cuxhoben en Oortschop mit en egen Oortsvörstand.

### Inwahnertall

### Religion

Westerwisch is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Gnadenkark in Süderwisch. Bet 1907 hett Westerwisch to dat Kaspel Olenwoold höört, later denn to de Martinskark in Ritzbüttel un von’n 1. Januar 1962 af an to de Gnadenkark.

## Infrastruktur

### Verkehr

Westerwisch liggt an de Kreisstraat 2, de in’n Oosten na Cuxhoben rin un an de Bundsstraat 73 löppt. In’n Noordwesten geiht de K&nbsp;2 na Duhnen un is över de K&nbsp;3 mit Sahlenborg verbunnen.

De nächste Bahnhoff is in Cuxhoben an de Bahnlien Bremen-Cuxhoben un de Nedderelvbahn na Hamborg, wat so bi dree Kilometer weg is.

## Footnoten
Matthias (Apostel)

De Apostel **Matthias** (Hebrääsch: מתתיהו, Mattathias), ok *Mattias*, is en Schriftgelehrten ween, de dör Lott to Jesus siene ölben Jüngers toföögt wurrn is, nadem een Platz free wurrn weer, as de vormolige Jünger Judas Ischariot sik na sien Verrat uphungen harr. So warrt dat in de Apostelgeschicht vun den Evangelisten Lukas vertellt (Apg.1,15-26). So, as dat in de christliche Tradition overlevert warrt, schall he um un bi 63 n. Chr. as en Merteler in Jerusalem sturven ween. He is, so warrt vertellt, mit Steen doot smeten wurrn. 

## Kultus
Matthias siene Knaken schöllt in Updrag vun Helena, de Mudder vun den röömschen Kaiser Konstantin den Groten na Trier henbrocht ween. Siet 1127 weert de Reliquien in de Benediktiners ehre Abtei St. Matthias in Trier dör Pilgerslüde verehrt. He is de Schutzherr un Patronhillige vun Goslar, Hannober, Hilmessen un vun de Bisömer Gary un Great Falls. Bovenhen warrt he as Schutzherr ankeken vun de Bo- un Timmerlüde, Dischers, Smeelüde, Steenhauers, Farkentüchters, Kledermakers un Zuckerbäckers. He warrt anropen gegen allerhand Süken, unner annern gegen Alkoholismus un ok, wenn de School los geiht. 

## Gedenkdag
* Anglikaansche Kark: 24. Februar oder 14. Mai
* Koptisch: 4. Määrt
* Ööstlich-orthodox: 9. August
* Kathoolsch: 14. Mai, in Düütschland (un vor 1970) 24. Februar

## Weblenken

* De Afsnitt in de Bibel, up Nedderlannsch
Matthias

**Matthias** oder **Mattias** betekent

* Matthias, Vörnaam för Mannslüüd,
* Matthias, en Familiennaam (för Lüüd mit düssen Naam kiek dor),
* Matthias, een vun Jesus Christus siene Apostels,
* Matthias, een vun de Kaisers vun dat Hillige Röömsche Riek.
Elv-Werser-Dreeeck

Dat **Elv-Werser-Dreeeck** is dat Rebeed, dat twüschen de Münnen von Elv un Werser liggt. De Münn von de Elv un de verlängerte Lien von de Wersermünn draapt sik bi Cuxhoben. De annern beiden Ecken von dat Dreeeck warrt von de Städer Bremen un Hamborg billt. De Süüdgrenz is nich nipp un nau fast.

To dat Dreeeck höört de dree hüdigen Landkreise Stood, Cuxhoben un Oosterholt, de Stadt Bremerhoben un de Noorden von’n Landkreis Rodenborg. Dat is groff dat Rebeed von’n Landschopsverband Stood. Fröher hett dit Rebeed to Bremen-Veern tohöört un later denn to’n Regerungsbezirk Stood.

Dat Land is vör allen sied. De Landschopsformen sünd Wadd, Moor, Masch un Geest (deelwies mit Heid). De höögsten Bargen sünd Moränen ut de Saal-Iestied un nich höger as 75 m över de See (de höögste Barg is de Sülverbarg in de Wingst). To de Landschoppen höört Wusten, Hadeln, Landwöörden, Keden, dat Düvelsmoor un Oolland.

Strööm in dat Dreeeck sünd Oost, Geest, Luun, Swing, Eest, Wümm un Hamm.

De Noorden, besünners langs de Elv, de Werser un de Oost is Masch. Wat wieder af von de Strööm liggt denn faken Moor. De Süden is von de Stoder Geest präägt un in’n Westen löppt mit de Hoge Lieth en Geesttung bet na de büterste Eck von dat Dreeeck bi Cuxhoben. An de Südenkant geiht de Landschop in de Lümbörger Heid över.
Rohr (Beek)

De **Rohr** is en lütten Beek, de so üm un bi 17 Kilometer lang is. De Rohr hett ehren Born twüschen den Bülter See un den Sülversee in de Neegd von Wehdel un Loh un flütt denn eerst en Stück na Noordwesten twüschen Dunnern un Sellst langs bet na Apeler, böögt denn na Süüdwesten un flütt twüschen Hogewort un Wulsdörp langs na Lanhusen. Dor münnt de Beek in de Ole Luun, de sülvst wedder bi de Luunplaat in de Werser münnt.

Bi Hoos hett dat von de Tied üm 1200 bet 1854 en Watermöhl geven, de von de Rohr andreven worrn is. 1854 is de Möhl afreten worrn un dor hebbt se denn en Windmöhl för boot.
Düvelsmoor

Dat **Düvelsmoor** () is en Moor, dat in de Landkreise Oosterholt un Rodenborg liggt.

Dat Moor is so bi 500 km² groot un liggt in en oold Daal ut de Saal-Iestied. Na Süden hen flütt dat Water över de Strööm Hamm un Wörp na de Wümm hen af, in’n Noorden na de Oost hen. Jürgen Christian Findörp hett von 1751 af an mit de Moorkolonisation dat Moor dröögleggen laten un dorbi is ok de Oost-Hamm-Kanaal anleggt worrn, de merrn dör dat Moor löppt un dor för sorgt, dat dat Water wegflütt.

De Siedlers weren vör allen lüttje Lüüd, de keen egen Buursteed harrn. Dat Leven in’t Moor weer hart un mit veel Arbeid verbunnen. En olen Snack geiht „Den Eersten sien Dood, den Tweten sien Nood, den Drüdden sien Brood“. Toeerst hebbt de Siedlers vör allen von’n Törfafbo leevt. De Törf is över Gravens un Kanaals na Bremervöör un Bremen bröcht worrn. Eerst later kunnen se denn ok en beten Bueree bedrieven. De Öörd in’t Moor sünd vör allen Stratendörper, bi de de Hüüs na achtern rut en lang, small Stück Land hebbt.

Dat Düvelsmoor weer fröher vör allen Hoogmoor, dat na de Strööm hen in Neddermoor övergüng. Vondaag is en groten Deel aftörft un dröögleggt un oold Moor is nich mehr veel na. Dat lett sik groff in twee Delen indelen, De Oosterholter Deel un de Rodenbörger Deel draapt sik bi Korlshöben, wo de Geest von beide Sieden dicht rankummt.
Wolljes

**Wolljes** () is en Dörp in de Gemeen Beverst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Binnen de Gemeen billt de Oort en egen polietsche Oortschop.

## Geografie
Dat Water ut Wolljes flütt to’n gröttsten Deel över Krüüzmoorgraven un Wolljeser Grenzgraven na de Groov hen af. In’n Süüdoosten flütt dat Water deelwies aver ok över den Dohrener Beek un den Frellsdorper Möhlenbeek af.

De Naveröörd sünd Geestenseth in’n Noorden, Frellsdorp in’n Noordoosten, Appeln in’n Süüdoosten, Oosterndörp, Wehldörp, Wachholt un Heyerhöben in’n Süüdwesten, Heerst in’n Westen un Wehdel in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht
In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Beverst in’n Kanton Beverst höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

Wolljes hett bet 1851 to dat Gericht Beverst, von 1851 bet 1859 to dat Amt Beverst un denn bet 1885 to dat Amt Leh tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Geestmünn. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben worrn.

An’n 1. Juli 1974 is de Gemeen Wolljes mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Beverst worrn. An’n 1. November 2011 is de ole Gemeen Beverst un de Samtgemeen Beverst denn as Eenheitsgemeen Beverst tohoopgahn. Sietdem billt de Oort en Oortschop mit egen Oortsvörsteiher.

### Inwahnertall

### Religion
Wolljes is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Fabian-un-Sebastian-Kark in Beverst.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Jesu-Kark in Geestmünn tostännig.

### Wapen
Dat Wapen von Wolljes wiest op blauen Grund en gollen Ekentelg mit dree Bläder un twee Eckern. Achter den Telg is en sülvern Wellenlien to sehn. De Lien steiht för den Oortsbeek. De Ekentelg steiht för den Naam von dat Dörp, de von *Woold* afkummt.

### Oortsvörsteihers

* opstunns: Bernd Beckmann (CDU)

## Kultur

Dat Naturfrünnhuus in Wolljes is 1926 von Heinrich Julius Frey boot worrn. In’t Vörjohr 2017 müss dat Huus afreten warrn, nadem de Naturfrünn-Oortsvereen Bremerhoben dat nich mehr hollen kunn.

## Weertschop un Infrastruktur

Dat Dörp hett en egene freewillige Füürwehr.

Dat nächste Grundzentrum is Beverst.

### Verkehr

Wolljes liggt an de Landsstraat 128, de in’n Noorden na Geestenseth löppt un in’n Süden na Oosterndörp un bi Beverst an de Bundsstraat 71 ran. Lüttjere Straten loopt ans noch na Loh, na Wehdel, na Appeln un na Frellsdorp.

### Scholen

De Kinner ut Wolljes gaht na de Grundschool Geestenseth.

## Literatur
* Christoph von Glahn: *800 Jahre Wollingst, Geschichte und Berichte - Sagen und Sagenhaftes.* 1997

## Weblenken

## Footnoten
Geestenseth

**Geestenseth** is en Dörp in de Gemeen Schippdörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Geestenseth is so bi een Kilometer von de Geest af, de hier noch en lütten Beek is. Dat Water ut Geestenseth flütt över Groov (in’n Westen), Geestensether Randgraven (in’n Noorden) un Hammoorgraven/Frellsdorper Möhlenbeek (in’n Oosten) na de Geest hen af.

De Naveröörd sünd Köhlen in’n Noorden, Frellsdorpermöhlen in’n Oosten, Frellsdorp in’n Süüdoosten, Wolljes in’n Süden, Wehdel in’n Westen un Oolluunbarg in’n Noordwesten.

## Historie

De Oort kummt 1120 toeerst as *Gestensethe* in de Oorkunnen vör, as de Bremer Arzbischop Friedrich I. dat Doomkapittel in Bremen den Teegden stift hett.

Geestenseth hett vör 1851 to dat Gericht Beverst, von 1851 bet 1859 to dat Amt Beverst un denn bet 1885 to dat Amt Leh tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Geestmünn. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermünn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben worrn.

An’n 1. März 1974 is de Gemeen Geestenseth bi de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Schippdörp worrn.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 16 Soldaten ut Geestenseth fullen oder vermisst, un in’n Tweten 72.

### Inwahnertall

### Religion

Geestenseth is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Oolluunbarg.

### Wapen

Dat Wapen von Geestenseth wiest baven op sülvern Grund twee blaue krüüzte Slötels un ünnen op blauen Grund söss gollen Ohren.

De Slötels sünd Bremer Slötels un düüdt op dat eerste Vörkamen von Geestenseth in de Oorkunnen hen, as de Oort to dat Arzbisdom Bremen höört hett, dat twee Slötels in’t Wapen föhrt. De Ohren staht för de Bueree un för de söss Hööv, ut de de Oort in de Tied üm 1500 bestünn.

### Oortsvörstänn

* opstunns: Heinrich Meuser

## Kultur

In Geestenseth vör’n Karkhoff steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

### Verenen

De Schützenvereen Geestenseth is 1909 grünnt worrn un de Freewillige Füürwehr 1900.

## Weertschop un Infrastruktur

De Filiaal von de Volksbank Bremerhoben-Cuxland in Geestenseth hett 2015 dichtmaakt un de Filiaal von de Werser-Elv-Spoorkass to’n 1. Dezember 2015.

### Verkehr

In Geestenseth krüüzt sik de Landsstraat 128 un Landsstraat 143/Kreisstraat 40. De L&nbsp;128 geiht in’n Noorden na Köhlen un in’n Süden na Wolljes un bi Beverst an de Bundsstraat 71. De L&nbsp;143 löppt in’n Westen na Wehdel un Sellst un de K&nbsp;40 in’n Oosten na Frellsdorp.

Dat Dörp hett mit’n Bahnhoff Geestenseth en egen Bahnhoff an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu.

### Scholen

Geestenseth hett en Kinnergoorn un en egen Grundschool.

## Footnoten



## Weblenken
Geest (Mehrdüdig Begreep)

**Geest** betekent

* Geest, en Soort Landschop,
* Geest, Stroom in Neddersassen, de in de Werser münnt,
* Geest-Verlag, Verlag ut Vechte.

**Geest** is de Familiennaam von

* Dennis van der Geest (* 1975), nedderlandschen Judoka,
* Elco van der Geest (* 1979), nedderlandschen Judoka,
* Paul van Geest (* 1964), nedderlandschen Karkenhistoriker,
* Waldemar Geest (1879–1944), düütschen Flegerboer,
* Willy De Geest (* 1947), belgischen Radsportler.

Kiek ok bi: Geeste, Gest.
Ritzbüttel

**Ritzbüttel** () weer en Oort in dat ole Amt Ritzbüttel un is nu en Deel von de Stadt Cuxhoben.

## Historie

De Oort kummt an’n 19. Juli 1325 as *Ritsebutle* toeerst in de Oorkunnen vör, as Wolderik Lapp in en Verdrag toseggt, dat he nich mehr gegen Jan von Stotel un Luder von Wersebe angahn will. De Naam kummt wohrschienlich von en Vörnaam *Rikert* oder *Rike* un dat Woord -büttel un bedüüdt denn soveel as *Rikert sien Wahnsteed*.

De Borg Ritzbüttel is so üm 1340 rüm boot worrn un hett de Familie von Lapp tohöört. Nadem Hamborg de Borg 1393 belagert un innahmen harr, hebbt Lapp sien de Borg und de Ümgegend, de nadem Amt Ritzbüttel heten hett, an’n 31. Juli 1394 an Hamborg verköfft. Dat harr för Hamborg besünner Bedüden, denn so harr Hamborg Kuntrull över de Elvmünn un harr Togang to en Haven, de dichter bi de Noordsee leeg un ok bi starken Iesgang op de Elv noch to bruken weer.

Dat Regeer över dat Amt harrn Amtlüüd ut Hamborg (mehrstendeels Senaters), de in de Borg Ritzbüttel, later dat Slott Ritzbüttel, jemehr Seet harrn.

Eerst na över 500 Johr un dat Groot-Hamborg-Gesett von’n 1. April 1937 hett Hamborg de Kuntrull över Amt Ritzbüttel afgeven. Denn is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln in dat Land Hannover worrn.

An’n 13. Dezember 1872 hebbt sik denn de beiden Öörd Ritzbüttel un Cuxhoben tohoopslaten un hebbt denn bloot noch Cuxhoben heten, ofschoonst Ritzbüttel vörher jümmer de gröttere un wichtigere Oort wesen weer. Vondaag sünd de beiden Öörd kumplett tohoopwussen.

### Inwahnertall

## Söhns un Döchter vun de Ooort

## Footnoten
Amt Ritzbüttel

Dat **Amt Ritzbüttel** weer en Rebeed an de Spitz von dat Elv-Werser-Dreeeck, dat von 1394 bet 1937 to Hamborg tohöört hett. De Höövdoort weer Ritzbüttel mit dat Slott Ritzbüttel, in dat hambörgsche Amtlüüd seten.

## Historie

De Borg Ritzbüttel is so üm 1340 rüm boot worrn un hett de Familie von Lapp tohöört. Nadem Hamborg de Borg 1393 belagert un innahmen harr, hebbt Lapp sien de Borg und de Ümgegend an’n 31. Juli 1394 för 2000 Mark an Hamborg verköfft. Dit Land hett denn Amt Ritzbüttel heten. Dat harr för Hamborg besünner Bedüden, denn so harr Hamborg Kuntrull över de Elvmünn un harr Togang to en Haven, de dichter bi de Noordsee leeg un ok bi starken Iesgang op de Elv noch to bruken weer.

Dat Regeer över dat Amt harrn Amtlüüd ut Hamborg (mehrstendeels Senaters; List von de Amtlüüd), de in de Borg Ritzbüttel, later dat Slott Ritzbüttel, jemehr Seet harrn.

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Amt innahmen. Dat hett toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Elvmünnen un direkt to Frankriek. An’n 18. März 1813 müssen de Franzosen dat Amt denn opgeven un dat is wedder Deel von Hamborg worrn. Dat Amt sülvs hett in disse Tied de Mairie Ritzbüttel billt.

Gustav Heinrich Kirchenpauer weer 1864 de letzte Hambörger Senater, de Amtmann in Ritzbüttel weer, nadem hett dat bloot noch Amtsverwalter geven.

Eerst na över 500 Johr un dat Groot-Hamborg-Gesett von’n 1. April 1937 hett Hamborg de Kuntrull över Amt Ritzbüttel afgeven. Denn is dat Deel von’n Kreis Land Hadeln in dat Land Hannover worrn.

### Inwahnertall

### Wapen

Dat Wapen von dat ole Amt wiest op roden Grund över en wellten, sülvern Schildfoot mit en gröön Stück Land, op dat en gollen Toorn steiht.

Dat Wapen geiht trügg op dat Segel von 1720. De Toorn is de Grote Baak, de bet 1801 vör Ritzbüttel stünn.

## Öörd in dat Amt

Arensch, Berensch, Cuxhoben, Döös, Duhnen, Groden, Godendörp, Holt, Ritzbüttel, Spangen, Neewark, Ox, Sahlenborg, Stickenbüttel, Süderwisch, Westerwisch.

## Footnoten
Hahnenknoop

**Hahnenknoop** is en Dörp in de Gemeen Lox in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Binnen de Gemeen billt de Oort en egen polietsche Oortschop.

Bi Hahnenknoop höört von öllers ok Drostendamm mit bi.

## Geografie

Hahnenknoop is so bi dree Kilometer von de Luun af un liggt bi’t Hahnenknooper Holt un dat Hahnenknooper Moor, wat ünner Naturschuul steiht. Üm dat Water ut dat Moor aftoleiden is in’t 19. Johrhunnert de Hahnenknoop-Hetthorner Moorkanaal anleggt worrn.

De Naveröörd sünd Ness un Lox in’n Noorden, Düring un Freeschluunbarg in’n Noordoosten, Hollen in’n Oosten, Wittst in’n Süüdoosten, Driftseth in’n Süden, Langendammsmoor in’n Süüdwesten un Stotel in’n Noordwesten.

## Historie

1718 weer Hahnenknoop man en enkelten Hoff. Eerst 1794 hebbt se den Oort as Moorkolonie utboot un dat Dörp hett mehr Inwahners kregen. In de Midd von dat 19. Johrhunnert is denn noch de Drostendamm as Oortsdeel tokamen.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to de Böörd Braamst in dat Amt Hagen tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Geestmünn. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

1968 is de Gemeen Hahnenknoop Deel von de Gemeen Stotel worrn. Tohoop mit Stotel is Hahnenknoop denn an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Lox worrn.

In’n Eersten Weltkrieg sünd teihn Soldaten ut Hahnenknoop fullen oder vermisst, un in’n Tweten 25.

### Inwahnertall

### Religion

Hahnenknoop is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Margarethen-Kark in Stotel.

För de Kathoolschen is de Johannes-de-Döper-Kark in Lox tostännig, de 1965 grünnt worrn is. Vör 1965 weer de Nikolaus-Kark in Wulsdörp tostännig. De Johannes-de-Döper-Kark höört siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Hillig Hart Jesu in Geestmünn.

De Karkhoff Hahnenknoop liggt in de Straat *An’t Denkmaal*.

### Wapen

Dat Wapen von Hahnenknoop wiest op sülvern Grund un grönen Schildfoot en Auerhahn mit gollen Fööt un Snavel un rode Roos.

### Oortsvörsteihers

* 1996-: Klaus Birger Otten
* opstuuns (Stand 2018): Thomas Thier (CDU)

## Kultur

In Hahnenknoop op’n Karkhoff steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

### Verenen

De Schützenvereen Hahnenknoop is 1920 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

Hahnenknoop hett en egene freewillige Füürwehr.

### Verkehr

Hahnenknoop liggt an de Landsstraat 135 (de fröher Deel von de Bundsstraat 6 weer), de in’n Noordwesten na Stotel un Bremerhoben löppt. An de L&nbsp;135, so fiev Kilometer weg, liggt ok de Opfohrt 10 Bremerhoben-Süüd op de Autobahn 27. In’n Süüdoosten geiht de L&nbsp;135 na Hagen un Braamst. In’n Süden gaht von de L&nbsp;135 noch de Kreisstraat 54 na Langendammsmoor un de K&nbsp;45 na Wittst af.

De nächsten Bahnhööv sünd de Bahnhööv Lox un Luunst an de Bahnlien Bremen-Bremerhoben.

## Lüüd

De Politiker Friedrich Vogel is 1929 in Hahnenknoop boren.

## Footnoten



## Weblenken
Mirptall

**Mirptallen** („prim“ torüchoors schreven, engelsch *emirp*) sünd Primtallen, de torüchoors leest wedder en *annere* Primtall geven doot. En Tall, de vör un torüch gliek is as to’n Bispeel de 11, is keen Mirptall.

De eersten ut de Reeg vun de Mirptallen sünd 13, 17, 31, 37, 71, 73, 79, 97, &nbsp;…

In’n Gegensatz to de Egenschop vun de Primtallen, hangt de Egenschop vun de Mirptallen ok vun’t Stedenweertsystem af, dat bruukt warrt. 

Mathemaatsch hebbt de Mirptallen aver keen sünnere Bedüden. Se künnt eher to dat Rebeet vun de Smuustermathematik tellt warrn.

## Kiek ok
* List vun sünnere Tallen

## Literatur
* Martin Gardner: *The Magic numbers of Dr. Matrix.* Prometheus Books, Buffalo NY 1985, ISBN 0-87975282-3.

## Weblinks
* emirp op Mathworld (engelsch)
* emirp in Prime Glossary (engelsch)
Jermaine Stewart

**William Jermaine Stewart** (* 7. September 1957 in Columbus, Ohio; † 17. März 1997 Chicago, Illinois) weer en US-amerikaansch Pop-Singer, sien bekanntst Top-5-Hit weer  „We Don't Have to Take Our Clothes Off“ ut dat Johr 1986. 1987 un 1988 hatte er mit "Get Lucky" un "Don't Talk Dirty to Me" twee Top Ten Hits in Düütschland.
2003 wurr sien 1986er Hit vun de amerikaanschen Senner VH1 in sien List vun de 100 gröttsten  „One hit wonders“ upnommen. 

Stewart full eerstmals in de 1970er Jahren as Danzer vun Soul Train up. Later wurr he Ersatzsinger un Danzer för verscheeden Künstler as The Chi-Lites, The Staple Singers, Shalamar un Culture Club. He is 1997 an Leverkrebs storven, de Folgen vun sien  AIDS-Krankheit.