open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wangerooger Freesch

Dat **Wangerooger Freesch** was en Dialekt van de Oostfreeske Spraak, de hento dat Jahr 1930 up dat Eiland Wangeroog proot wurr. Dat Wangeroogske was Deel van de Weserfreeske Dialektgrupp van dat oll Oostfreesk. Disse Spraakwies was kenntekent döör dat Hollen van *th-*Rievluden (t.B. in *thrê* - "dree") und van betoond Ennluden (t.B. as i *schüpu* "Schippen").

Dat Wangeroogsk was tegen dat Saterfreesch een van de minn Spraakwiesen van dat Oostfreesk, wat sük ok na dat Torüggahn van dat Oostfreesk as en Spraakeiland en lang Tied hollen kunn. Man in de Winter 1854/55 gaff dat en groot Störmflood, un achteran wurren de meeste Minsken van Wangeroog weghaalt un na Varel brocht, waar en Oortsdeel ok vandag noch "Neei-Wangeroog" nöömt word. So wurr de Spraakmeenskupp utnanner reten. Jahren later leten de Ollenbörgers weer Minsken na Wangerooge trecken, man bi dat neje Siedeln up de Eilann wurren de oll Wangeroogers neet torügg laten. Man ok up't Fastewall wurr de Wangeroogske Taal en hele Tied an de junge Minsken weergeven, man in d' Geheel harr de deelde Spraakmeenskupp kien Kracht för't Overleven. Up dat Eiland is de lesde Spreker ruugweg 1930 stürven un in Varel bleven denn 1950 de lesd beid Minsken dood, wat Wangeroosgsk as Moderspraak harren. Daarmit gellt de Taal as dood.

In dat 19. Jahrhunnert harr de Jeverske Försker Heinrich Georg Ehrentraut (1798-1866) sük mit dat Wangeroogsk befaat un mennig wat upschreven un ok utdaan. In dat 20. Jahrhunnert wurren denn sien Uptekens weerfunnen un neei un kumpleet ruutbrocht.

## Weblenken
* Digitaal Hoogschoolbibliothek Sassen-Anholt: Upnahmen van Otto Bremer
* Wangeroogsk Toonfragmenten mit Transkription, Oversetten un ok naproot (Dütsk)

## Literatur
* Ehrentraut, Heinrich Georg: *"Mittheilungen aus der Sprache der Wangeroger": der Nachlaß von H. G. Ehrentraut, betreffend den ostfriesischen Dialekt der Insel Wangerooge; aus dem Archiv des Mariengymnasiums Jever; Nachtrag und Ergänzung der "Mittheilungen" von H. G. Ehrentraut im "Friesischen Archiv" von 1847/49 und 1854*. Bearbeitet und herausgegeben von  Arjen P. Versloot. Ljouwert, Fryske Akademy und Aurich, Ostfriesische Landschaft, 1996, ISBN 90-6171-834-1.
* * Horst H. Munske (Hrsg.): *Handbuch des Friesischen*. Niemeyer, Tübingen 2001
Grete Hoops

**Grete Hoops** (* 1935 in Oostertimk) is en plattdüütsche Schrieversche.

Hoops is 1935 as Dochter vun en Veehköper in Oostertimk boren. Nu leevt se in Tarms.

## Warken

* *Twüschen Waterkant, Heide un Moor.* Isensee, Ollnborg 2001, ISBN 978-3-89598-810-3
* *Dor frei ick mi all langen op.* Isensee, Ollnborg 2002, ISBN 978-3-89598-914-8
* *Von Wiet un Siet ut jede Tiet.* Isensee, Ollnborg 2003, ISBN 978-3-89995-036-6
* *Bohnen, Beern un Speck. De Tippelbröder.* Isensee, Ollnborg 2004, ISBN 978-3-89995-134-9
* *Allerlei un Allerhand ut us plattdüütsche Land.* Isensee, Ollnborg 2005, ISBN 978-3-89995-221-6
* *Dat löppt sik allns trech.* Isensee, Ollnborg 2006, ISBN 978-3-89995-358-9
* *Mit Dela un Didi dör dat Johr.* Isensee, Ollnborg 2006, ISBN 978-3-89995-338-1
* *Von Heideland bit Waterkant.* Höörbook, Isensee, Ollnborg 2007, ISBN 978-3-89995-440-1
* *Plattdüütsch Woort het’n warmen Klang.* Isensee, Ollnborg 2008, ISBN 978-3-89995-567-5
* *Geschichten, de dat Leben schrifft.* Isensee, Ollnborg 2009, ISBN 978-3-89995-663-4
* *De Klönsnack is dat Beste an'n Norden.* Isensee, Ollnborg 2011, ISBN 978-3-89995-796-9
* *Fierabend op'n Dörpen.* Isensee, Ollnborg 2012, ISBN 978-3-89995-907-9
* *De Koh vergitt, dat se 'n Kalv ween is.* Isensee, Ollnborg 2013, ISBN 978-3-7308-1028-6
* *Kiek wiet, snack platt un höög Di.* Isensee, Ollnborg 2014, ISBN 978-3-7308-1115-3
* *Advents- un Wiehnachtsgeschichten.* Höörbook, Isensee, Ollnborg 2014, ISBN 978-3-7308-1108-5
* *Dat geiht doch narms duller her as oppe Wilt.* Isensee, Ollnborg 2016, ISBN 978-3-7308-1307-2
* *Oh Tobi, wonehr  warrst du klook.* Isensee, Ollnborg 2017, ISBN 978-3-7308-1400-0

## Weblenken
Cordes

**Cordes** betekent

* Cordes, Familiennaam, de as Vadersnaam vun’n Vörnaam Cord afkummt,
* Cordes-sur-Ciel, Gemeen in dat Département Tarn, Frankriek.

**Cordes** is de Familiennaam von

* Albrecht Cordes (* 1958), düütschen Jurist un Rechtshistoriker,
* Alexandra Cordes (1935–1986), düütsche Schrieversche,
* Alfred Cordes (* 1948), düütschen Schriever un Schoolmeester,
* Annemarie Cordes (1918–1998), düütsche Schauspelerin,
* August Cordes (1859–1936), düütschen Geistlichen,
* Berthold Cordes (* 1950), plattdüütschen Schriever,
* Burkhard Cordes (* 1939), brasiliaanschen Seiler,
* Charlott Cordes (* 1988), düütsch Model,
,
* Daniel Cordes (* 1964), düütschen Bassist,
* Doris Cordes-Vollert (* 1943), düütsche Künstlerin, Grafikerin un Schrieversche,
* Eckart Cordes (* 1933), düütschen Bookhändler,
* Eckhard Cordes (* 1950), düütschen Manager,
* Ekat Cordes (* 1982), düütschen Speelbaas un Schriever,
* Emil Cordes (1829–1900), düütschen Dokter,
* Ernst Cordes (1921–2009), düütschen Politiker,
* Frank Cordes (* 1971), düütschen Handballspeler,
* Friedrich Cordes (1881–1949), düütschen Boinschenör,
,
,
* Heinz Otto Cordes (1925–2018), düütsch-US-amerikaanschen Mathematiker,
* Hermann Cordes (1931–2014), düütschen Botaniker,
* Hermann Gerhard Cordes (1825–1901), düütschen Fabrikant un Utfinner,
,
* Johannes Cordes (1873–1926), düütschen Organist un Kumponist,
* Manfred Cordes (* 1953), düütschen Musiker,
* Marcel Cordes (1920–1992), düütschen Sänger,
* Martin Cordes (* 1942), düütschen Theoloog un Rutgever,
* Mia Cordes (1882–1955), düütsche Schauspelerin,
* Mudder Cordes (*Metta Cordes*; 1815–1905), Bremer Stadtoriginaal,
* Olga Cordes (1868–1930), düütsche Malerin un Schrieversche,
* Otto Cordes (1905–1970), düütschen Swemmer un Waterballspeler,
* Paul Josef Kardinal Cordes (* 1934), düütschen kathoolschen Kurienkardinaal,
* Sofie Cordes-Palm (1881?–1956), düütsche Sängerin,
* Theodor un Johannes Cordes, düütsche Ünnernehmers,
* Tom Cordes (* 1966), nedderlandschen Radrennfohrer,
* Ulrich Cordes (* 1980), düütschen Sänger,
* Vera Cordes (* 1961), düütsche Journalistin un Moderatorin,
* Wilhelm Cordes (1840–1917), düütschen Architekt.

Kiek ok bi: Kordes, Coordes.
Boske

**Boske** (ok **Boschen**) is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

## Herkamen
De Naam kümmt ünner Umstänn vun Naams mit dat Woort „Borg“  dor in, as *Borg-hardt* (starke Borg) un „Borg-wart“ (Borgwachter). Man in dat 6. Johrhunnert gifft dat bi de Franken al den Naam *Boso*. Kann ok angahn, dat de Naam vun düssen Naam herkümmt. 

## De plattdüütsche Naam
Kann angahn, dat ole Naams mit twee Sülven (as Borgwart) afkört wurrn sünd to en Form as *Bose* oder *Boso*, kann avers ok angahn, dat düsse (fränksche?) Naam övernahmen wurrn is. To'n Lüttjermaken as Smusenaam keem dor dat Diminutiv-Anbacksel *-ke* an. So is dor de Naam *Boseke* vun wurrn. Later is dat *e* afslepen wurrn, denn bleev dor bloß noch de Naam **Boske** över. Vunwegen unnerscheedliche Utspraak un Schriewwiesen is dor ok de Form **Boschen** bi rutkamen. 

## Plattdüütsche Tonaams
Ut den Vörnaam Boschen is denn de plattdüütschen Tonaam Boschen vun maakt wurrn. De bedüüt denn so veel, as *Ut Boschen siene Familie* oder *Vun Boschen sien Hoff*

## Kiek ok bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Coordes

**Coordes** betekent

* Coordes, Familiennaam, de as Vadersnaam vun’n Vörnaam Coord afkummt.

**Coordes** is de Familiennaam von

* Egon Coordes (1944–2025), düütschen Footballspeler un -trainer,
* Luis Coordes (* 1999), Footballspeler ut de Dominikaansche Republik.

Kiek ok bi: Cordes.
Brüne (Vörnaam)

**Brüne** (ok **Brune** oder **Brün** un **Brun**) is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs/Deerns.

## Herkamen
De Naam kümmt vun Naams mit den Stamm „Brun-“, as *Brunold* (ut „Brun-“, bruun un „waltan“, togange ween). De Naam bedutt denn so veel, as „De is mit brune Haar unnerwegens“, oder „De löppt mit brune Haar rüm“. 

## De plattdüütsche Naam
De Naam Brunold oder annere Naams mit Brun- sünd afkört wurrn un dor is denn bloß noch de eerste Sülv bi nableven: *Brun*. Dor is de Naam *Brune* oder *Brüne* oder ok *Brun* un *Bruno* vun maakt wurrn. 

## Plattdüütsche Tonaams
Ut den Vörnaam  sünd denn de plattdüütschen Tonaams Bruns, Brunsen, Brüne un Brüning vun  maakt wurrn. De bedüüt denn so veel, as *Ut Brüne/Brun siene Familie* oder *Vun Brüne/Brun sien Hoff*

## Kiek ok bi
* Brunke
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Eddingh

**Eddingh** is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

## Herkamen
De Naam kümmt vun ole Naams mit „Adal-“(vörnehm Sinn) her. Up Ooltfreesch un Angelsassisch heet dat „Ethel“. So'n Naams weern t.B. „Edulf“ (ut Ethel un Wulf) oder „Ethelbert“ (ut Ethel- un beraht, beröhmt). 

## De plattdüütsche Naam
De eerste Deel vun den Naam is för sik nahmen un tohopentrocken wurrn. Denn keem dor „Edu“ oder „Ede“ bi rut. Dor keem nu dat Anbacksel för den Vadernaam *-ing(h)* hento. Düt Anbacksel bedüüd so veel, as *Söhn vun*. Edding oder Eddingh heet also so veel, as *Söhn vun Ede*.

## Kiek ok bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Patronym

En **Patronym** oder **Vadernaam** (greeksch πατρονυμικόν *patronymikon*, Plural: *Patronymika*) is en Naam, de seggen deit, wie de Vadder vun den Minschen mit düssen Naam heten deit. 
*Echte Vadernaams* sünd keen Tonaams, so as wi dat hüdigendags kennt. Tonaams blievt vun Generatschoon to Generatschoon, man Vadernaams verännert sik mit jede Generatschoon. 

## Vadernaams in verscheden Spraken
### Plattdüütsch
Vun dat Late Middelöller af an weert Familiennaams bruukt. De Vadernaams konnen alleen bruukt weern, oder ok tohopen mit en Familiennaam. En Bispeel: *Manno Peters Tammena*. Dat is Manno Tammena, de Söhn vun Peter. In ole Urkunnen steiht he as *Manno Peters*. In Oostfreesland hett eerst Napoleon de Vadernaams afschafft. In dat Hartogdom Sleswig sünd Familiennaams 1771 inföhrt wurrn. Man in allerhand Gegenden sünd de Vadernaams bit in dat 19. Johrhunnert hen in Bruuk ween.

In de plattdüütschen Kuntreien gifft dat allerhand Vörsülven un Anbacksels: 

*De Vadernaam is in Noorddüütschland faken dor dat Anbacksel *[[-sen]]* („Söhn“) tostanne bröcht wurrn: *Peter Jan-sen* weer Peter, Jan sien Söhn. 
* Ok mit de Anbacksels to'n Lüttjermaken bi Smusenaams (Diminutiv-Suffixen) sünd Vadernaams maakt wurrn. So'n Anbacksels weern up Platt sünnerlich *-ke* oder *-i(c)ke*. Töl-ke (Lütt Tole) weer *Tole sien Söhn* un Ger-ke (Lütt Gerd) weer *Gerd sien Söhn*. 
*Ok mit en eenfach *-s*-Anbacksel sünd Vadernaams maakt wurrn: Bruns weer *[[Brun]] sien Söhn*, Martens weer *[[Marten]] sien Söhn* un so wieter.
*Blangen *-s* un *-sen* kummt aver ok dat Woord *[[Söhn]]* as Anbacksel vör. En Bispeel is de Naam Heinsöhn.
*Dat Enne *-ing(h)* weer en Form vun Vadernaam: Edd-ingh weer de *Söhn vun Ede*, Abb-ing weer de *Söhn vun Abbe*, Hedding weer de *Söhn vun Hedde*.
* In de freeschen Kuntreien is an düt *-ing* faken noch en *-a* anslaten wurrn: *Poppinga* (Poppe sien Söhn), *Ludinga* (Lude sien Söhn). Mitunner sünd düsse Suffixen tosamensmolten: *Fockena* (vun Fockinga).

### Annere germaansche Spraken
*In de Nedderlannen sünd de Vadernaams maakt wurrn, as in Düütschland. As Suffix keem dor denn en *-zoon* achren an. Bispeel: Rembrandt Harmenszoon van Rijn weer Rembrandt van Rijn, de Sohn vun Harmen. In de Provinz Freesland un in Grunneng gifft dat ok de patronymschen Anbacksels *-ma* un *-sma*. *Reemtsma* is de Söhn vun Reemt. 
* Up Däänsch warrt an den Vadder sien Naam dat Anbacksel *-sen* anföögt. Fröher weer dat *-son*. *Peder Frideriksen* is Peder, de Söhn vun Frederik. 
* Up Norweegsch warrt de Vaddernaam ok mit dat Anbacksel *-sen* maakt. 
* Up Sweedsch is dat Anbacksel för Vadernaams *-son*. Bit in dat 19. Johrhunnert hefft de meisten Sweden so'n Vadernaam harrt. Hüdigendags sünd de Naams up *-son* avers keen Vadernaams mehr, man se sünd ümwannelt in Familiennaams (Sekundär Patronymikon). 
* Ok up Ieslannsch weert de Vadernaams mit *-son* tostanne bröcht. In Iesland sünd de Vadernaams (un ok de Muddernaams) de offiziellen Tonaams. 

## Belegen
Germaansch Naams

De **germaanschen Naams**, de bi de olen Germanen begäng wesen sünd un to’n Deel noch jümmer de Naamlandschop in England, bi de Skandinaviers, bi de Nedderlandschen un Düütschen präägt, hebbt jümmer twee Delen. Disse twee Delen sünd Wöör ut Militär un Verwalten (*her* „Heer“, *þeod* „Volk“) oder gode Egenschoppen (*raþ* „klook“, *fri* „free“). Aver ok Naams vun Deerten (*wulf* „Wulf“) un annere Begrepen (*wine* „Fründ“, *stan* „Steen“) kaamt vör. De Germanen hebbt blot Vörnaams kennt, Familiennaams sünd eerst later opkamen.

En poor enkelte vun disse Naamdelen kunnen un köönt ok enkelt vörkamen, to’n Bispeel Karl oder Dag.

Faken weer dat ok Bruuk, dat een vun de beiden Delen vun’n Naam vun’n Vader op’n Söhn verarvt worrn is. Chlodwig I. sien Söhn hett Chlothar heten un Chlothar sien Söhn weer Chlodomer.

## Woorddelen

### Woorddelen, de vörn stahn köönt
Arvnaam

En **Arvnaam** is en Vörnaam, de vun de Vörfohren an de Nafohren wiedergeven warrt. Dat gifft verschedene Formen vun Arvnaams. Een Form is, dat de eerste Söhn direkt den Naam vun’n Vader kriggt. De König vun Schottland to’n Bispeel hett vun 1406 bet 1625 jümmer Jakob heten (blot een Marie weer dortwischen, de aver en Broder Jakob harr). En annere Form is, dat de eerste Söhn den Naam vun’n Grootvader op’n Vader sien Sied kriggt, dat sik also twee Naams jümmer afwesselt. De König vun Däänmark to’n Bispeel hett vun 1513 bet 1972 jümmer Christian oder Frederik heten. Bi disse twete Form kriggt den faken ok de eerste Dochter den Naam vun de Grootmoder op de Moder ehr Sied. De twete Söhn den Naam vun’n Grootvader op de Moder ehr Sied un de twete Dochter den Naam vun de Grootmder op’n Vader sien Sied.

Wenn Kinner fröh doodbleven sünd, hebbt se de Naams faken noch wedder neet vergeven.

In dat 17. Johrhunnert hett kathoolsche Kark versöcht, gegen de Arvnaams antogahn. Se wullen lever Patennaams hebben. To’n Deel hebbt de Lüüd denn Paten utsöcht, de jüst den passlichen Naam harrn, dat de Naam to’n Arvnaam passt.
Hans Bahlow

**Hans Bahlow** (* 21. November 1900 in Liegnitz; † 1982) weer en düütschen Naamforscher.

Bahlow hett Germanistik, Theologie un Orientalia studeert un 1923 an de Universität Jena sien Dokter maakt (*Studien zur ältesten Geschichte der Liegnitzer Familiennamen*). He is an’n 1. Dezember 1928 Bibliotheksreferendar un den Viezdirekter an de Universitätsbibliothek Rostock worrn un weer dor bet 1950. Vun 1948 af an weer he ok Lehrbeopdragter för Naamforschung un Handschriftenkunn an de Universitäten Rostock un Hamborg.

Bahlow is meist al berüchtigt för de Tendenz, dat bi em all Naams vun Öörd, Landschoppen un sogor Bargen op Utdrück för Water, Moor, Slamm un Mudd trüchgaht. De hüdigen Naamforschers lehnt sien Forschung dorüm to’n groten Deel af.

## Warken

* *Deutsches Namenlexikon.* München 1967, ISBN 3-8112-2271-6
* *Deutschlands geographische Namenwelt - Etymologisches Lexikon der Fluß- und Ortsnamen alteuropäischer Herkunft.*
* *Niederdeutsches Namenbuch.* Wiesbaden 1972
* *Schlesisches Namenbuch.* Kitzingen 1953
Eilke

**Eilke** (ok **Elleke**, **Ailke** un **Eilka**) is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs un Deerns.

## Herkamen
De Naam kümmt vun den germaanschen Vörnaams mit de Vörsül *Eil-* vun her (*Eilhard* bi Jungs, *Eilborg* . Noch öllere Formen sünd *Eigilhard* oder *Egilhard*. Dor steekt de beiden Wöör *Egil* (dat heet Sweert) un *harti* (dat heet hart oder stark) in. De Naams Egilhard un Eilhard bedüüt all overeen: *De mit dat Sweert stark is*. Eilborg kann ok vun dat germaansche Woort *Agi-* (Schreck) herkamen (Schreck-borg) oder vun *Adel-* (vörnehmen Sinn). So ganz genau kann een dat woll hüdigendags nich mehr seggen. 

## De plattdüütsche Naam
De ole Naam mit siene twee Sülven is tohopentrocken wurrn to ene korte Form. Dor is denn mit de Tiet *Ehler* oder *Eilert* rutkamen. Mit de Tiet sünd düsse Naams noch wieter afslepen wurrn. Denn stünnen dor de korten Naams *Eile* un *Elle*. As dor en Smusenaam för lüttje Göörn (oder en Vadernaam) vun maakt weern scholl, is dor dat Anbacksel to'n lüttjer maken *-ke* achtern anbackt wurrn. So sünd de Naams *Eileke* un *Elleke* tostanne kamen. Bi Eileke is denn ok noch dat *e* verslaken wurrn. So bleev dor man *Eilke* över. 

## Kiek ok bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Helga Hürkamp

**Helga Hürkamp** (* 1. April 1940 in Holthusen) is ene plattdüütsche Schrieversche.

Siet 1967 wahnt Hürkamp in Lohne un schrifft in ehre Freetied Lyrik un Prosa op hooch- un plattdüütsch.

2002 hett se den Schrieverwettstriet wunnen un in de Johren 2001 un 2008 den Borsla-Pries.

## Warken

* *Begegnung im Wort.* Rießelmann, Lohne 1995

## Weblenken
Kiepenkeerl

En **Kiepenkeerl** is en Höker, de mit en Kiep op’n Rügg vun Huus to Huus geiht un Saken verköfft. De Kiepenkeerl wannert vun de Stadt op’t Dörp un verköfft oder tuuscht dor to’n Bispeel Solt gegen Eier, Kees un Höhner, de denn in Stadt wedder verköfft warrt. Disse Kiepenkeerls hett dat överall vun’t Suerland bet Hamborg bet in’n Noordoosten vun de Nedderlannen geven.

Verwandte Formen weren de Töddenhannel un de Hollandgangers. All disse Hannelsweeg weren Deel vun dat Noordseesystem.

In Meinerzen un Mönster staht Denkmaals för’n Kiepenkeerl. De Bildhauer Jeff Koons hett ok en Statue vun’n Kiepenkeerl maakt. De is ut Eddelstahl un steiht in Washington. De Radio-Lokalsenner för’n Kreis Koosfeld hett den Naam Radio Kiepenkerl. En Original ut dat märksche Suerland weer dat Kiepenlisettken, de as Fro mit de Kiep ünnerwegens weer.


Bild:Kiepenkerl.jpg|Kiepenkeerl-Denkmal in Mönster
Bild:Meinerzhagen-Innenstadt2-Asio.jpg|Kiepenkeerl in Meinerzen: Kaal vam Ebbe
Bild:Schalksmuehle-Kiepenlisettken1-Asio.JPG|Kiepenlisettken in Schalksmölle
Al-Kitāb al-achdar

Dat **Gröne Book** (araabsch *الكتاب الاخضر*) is en Book vun’n libyschen Revolutionsföhrer Muammar al-Gaddafi, dat 1975 toeerst rutkamen is. De Naam Gröön Book warrt so verstahn, dat dat op dat Rode Book vun Mao Tsetung anspeelt. Gröön is de Farv vun’n Islam.

Dat Book hett dree Delen:

* De Lösung vun dat Problem vun de Demokratie „De Volksmacht“,
* De Lösung vun dat ökonoomsche Problem „De Sozialismus“,
* De soziale Basis vun de Drüdde Universaltheorie.

Gaddafi seggt in dat Book, dat de polietschen Systemen, de dat gifft, nich worraftig demokraatsch sünd, denn dat Volk dröff jümmer blot Repräsentanten wählen, vun de dat denn afhängig is. De Minschen köönt aver nich sülvst Influss nehmen op dat System. Gaddafi stellt dor denn en System vun Volkskongresse un Volkskomitees gegen, dat dat Volk direkt an’n polietschen Prozess deelhebben lett.

As de dree Grundebenen vun de Sellschop süht he de Familie, den Stamm un de Nation.

Gaddafi süht dat System, dat he in dat Gröne Book vörstellt as drüdde Universaltheorie, de blangen Kapitalismus un Kommunismus steiht (Islaamsch Sozialismus).

## Weblenken

* De kumplette engelsche Text vun dat Book (engelsch)
Landfroon

De **Landfroon** sünd en Verband vun Froonslüüd, de op’n Lannen leven doot.

De Landfroonverbänn hebbt sik to Anfang dat 20. Johrhunnert as Intressenverbänn vun de Buurnfroon grünnt. Se wullen de Levens- un Arbeitsbedingungen för de Froonslüüd op’n Lannen verbetern un tosehn, dat de Froonslüüd beter utbillt warrt. Vundaag staht de Landfroonverbänn aver apen för all Froonslüüd, de op’n Lannen leven doot, nich alleen de Buurnfroon.

## Verbänn

* Belgien: KVLV
* Düütschland: Düütsch Landfroonverband
* Nedderlannen: Nedderlandsch Bund van Plattelandsfroon
* Swiez: Swiezer Landfroonverband
KVLV

Dat **Kathoolsche Bildungswark van de Landfroon** (*Katholiek Vormingswerk van Landelijke Vrouwen*, KVLV) is en Landfroon-Verband vun un för Froonslüüd op’n Lannen in Belgien (in Flandern, in’n edderlandschen Deel vun Belgien). Dat KVLV is dat Froonafdeel vun’n belgischen Buurnbund. Siet 2003 hett de Verband sien Sitt in de Vöroortgemeen Wijgmaal vun Löwen, vördem weer he in Löwen sülvst.

Maten sünd vör allen Froonslüüd ut de Bueree, aver de Verband steiht ok apen för Froonslüüd ut annere Beropen. Alltohoop sünd dat so bi 112.000 Froonslüüd (Stand 2006).

De Verband is ok stark aktiv bi de sozialen Deenstleistungen un is een vun de gröttsten Deenstleisters bi de Pleeg vun ole Lüüd un de Betreun vun Kinner.

## Geschicht

Dat Bildungswark is an’n 5. Juli 1911 in Löwen as *Boerinnenbond* (Buurnfroonbund, Bund vun de Buurschen) grünnt worrn un hett sien Naam 1971 op *Katholiek Vormingswerk voor Landelijke Vrouwen* un denn 1975 op de hüdige Form ännert.

1952 hett sik ok de Landfroonverband vun de Düütsche Gemeenschop in Belgien mit 52 Oortsverbänn dat KVLV anslaten. Disse Verband is 2004 wedder egenstännig worrn, warrt aver wieder vun’t KLVL ünnerstütt.

Tall Maten:
* 1919: 20.000 in 153 Oortsverbänn
* 1940: 120.000 in 973 Oortsverbänn
* 1961: 139.000 in 1.170 Oortsverbänn
* 1991: 163.000 (histoorsch Hööchststand)
* 2006: 112.000 in mehr as 1000 Oortsverbänn

De Verband hett ok en egen Tiedschrift rutbröcht, de vun 1911 bet 1949 *De Boerin* heten hett un denn *Bij de Haard*. 1991 is de Naam noch wedder ännert worrn op *Eigen Aard*. Siet 2006 gifft dat de Tiedschrift *Vrouwen met vaart*.

## Weblenken
 
*Websteed vun’t KVLV (nedderlandsch)
Eymer

**Eymer** (ok **Eimer**) is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

## Herkamen
De Naam kümmt vun *Eilmar*. Dor stickt de öllere Form *Egilmar* achter. Dor steekt de beiden Wöör „Egil“ (Sweert) un „mari“ (beröhmt) in. De Naam bedutt denn so veel, as „Sweert-Beröhmt“, oder „de beröhmt is vunwegen sien Sweert“. 

## De plattdüütsche Naam
*Egilmar* is toeerst mol tohopentrocken wurrn to Eilmar. Dor is denn dat *-l-* wegfullen un tolest dat *-a-* afslepen to en *-e-*. So is dor mit de Tiet de Naam Eimer vun wurrn, anners schreven ok Eymer.

## Plattdüütsche Tonaams
Ut den Vörnaam  sünd denn de plattdüütschen Tonaams Eimer, Eimers un Eymers  vun  maakt wurrn. De bedüüt denn so veel, as *Ut Eimer/Eymer siene Familie* oder *Vun Eimer/Eymer sien Hoff*

## Kiek ok bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Nedderlandsch Bund van Plattelandsfroon

De **Nedderlandsche Bund van Plattelandsfroon** (*Nederlandse Bond van Plattelandsvrouwen*, NBvP) is en Landfroon-Verband vun un för Froonslüüd op’n Lannen in de Nedderlannen. Sien Sitt hett de Verband in Den Haag.

Alltohoop hett de Verband so üm un bi 50.000 Maten. De NBvP hett 11 Provinzverbänn (all Provinzen mit Utnahm van Limborg), de noch wedder in 571 Oortsverenen opdeelt sünd. 

Maten sünd vör allen Froonslüüd ut de Bueree, aver de Verband steiht ok apen för all Froonslüüd ut annere Beropen. 

## Geschicht

De Verband is an’n 14. Oktober 1930 in Utrecht as *Nederlandse Bond van Boerinnen en andere Plattelandsvrouwen* grünnt worrn. Sien hüdigen Naam hett he 1946 kregen. Siet 1999 is ok dat Motto *Vrouwen van Nu* Deel vun’n Naam.

## Weblenken
 
* Websteed vun’n NBvP (nedderlandsch)
Düütsch Landfroonverband

De **Düütsche Landfroonverband (dlv)** is en Landfroon-Verband vun un för Froonslüüd op’n Lannen in Düütschland.

De Froonslüüd in’n dlv sett sik in för „de Intressen in’n Beroop vun de Buurnfroon un dat Verbetern vun de sozialen, weertschoplichen un rechtlichen Situation vun Froonslüüd un för de Vereenborkeit vun Familie un Beroop.“

Maten sünd vör allen Froonslüüd ut de Bueree, aver de Verband steiht ok apen för Froonslüüd vun’n Land ut annere Beropen. 

## Organisation

De dlv hett 22 Landsverbänn, de all noch wedder in Kreis- un Oortsverenen opdeelt sünd. Alltohoop sünd dat so bi 550.000 Froonslüüd.

De Dackverband warrt vun dat Präsidium anföhrt. Dat Präsidium warrt vun de Mitglederversammlung wählt un hett aktuell Brigitte Scherb as Baas.

De dlv is ok Liddmaat vun dat Nettwark Europääsche Bewegung.

## Geschicht

De Geschicht vun de Landfroon geiht trüch op de Goodsfro Elisabet Boehm. In Rastenborg in Ostprüßen hett se 1898 den eersten landweertschoplichen Huusfroonvereen grünnt.  

Boehm wull de Levens- un Arbeitsbedingungen vun de Froonslüüd verbetern un jem dat Ut- un Wiederbillen op’n Lannen mööglich maken.

## Aktivität

De dlv organiseert ünner annern Wiederbillungen un Vördrääg för Froonslüüd. Dorto höört dat Utbillen vun Ehrenamtliche för de Verbandsarbeit, Wiederbillungen to de Themen Agrarpolitik, Huusweertschop, Eten un Kaken, Gesundheit un so wieder. Un dat warrt ok Mööglichkeiten anbaden, sik för’n wiedertobillen, to’n Bispeel an’n Computer oder in Engelsch.

## Weblenken
 
*Websteed vun’n Düütschen Landfroonverband (hoochdüütsch)
Fedder (Vörnaam)

**Fedder** (ok **Fedde** un **Feddo**) is en freeschen un plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

## Herkamen
De Naam kümmt vun Naams mit den Stamm *Frethe-*/*Frede-*. So en Naam is to'n Bispeel *Frethirik*. Dor steekt de beiden ooltfreeschen Wöör „fretho“ (Freden) un „rieke“ (riek) in. Up Platt weer dat *Frederik*. De Naam bedutt denn so veel, as „Freden-riek“. 

## De plattdüütsche Naam
För den plattdüütschen Naam is bloß de Stamm *Frede-* bruukt wurrn. Mit de Tiet is dor dat *-r-* wegfullen. Denn heet de Naam *Fedde*. As Maskulin- Anbacksel keem dor denn noch en *-r* oder dat *-o* achtern an. So keem de Naam Fedder oder Feddo tostanne. 

## Plattdüütsche Tonaams
Ut den Vörnaam  sünd denn de plattdüütschen Tonaams Fedder un Feddersen vun  maakt wurrn. De bedüüt denn so veel, as *Ut Fedder siene Familie* oder *Vun Fedder sien Hoff*

## Kiek ok bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Swiezer Landfroonverband

De **Swiezer Landfroonverband (SLFV)** is en Landfroon-Verband vun un för Froonslüüd op’n Lannen in de Swiez. Sien Sitt hett de Verband in de Stadt Brugg.

De Froonslüüd in’n SLFV sett sik in för weertschoplichen Intressen un de Intressen in’n Beroop vun Buurnfroon in un dat op de Swiezer Ebene un ok internatschnal. De Verband deit ok de besünnern Intressen vun de Froonslüüd gegenöver den Swiezer Buurnverband vertreden. 

Maten sünd vör allen Froonslüüd ut de Bueree, aver de Verband steiht ok apen för Froonslüüd vun’n Land ut annere Beropen. Alltohoop sünd dat so bi 68.000 Froonslüüd, Dorvun üm un bi de Hälft Buurnfroon un de annere Hälft annere Froonslüüd vun’n Land.

## Geschicht

De Geschicht vun de Landfroon geiht trüch op Rosa Neuenschwander, de den Verband 1932 grünnt hett.  

## Weblenken
 
* Websteed vun’n Swiezer Landfroonverband (hoochdüütsch)
Ficke

**Ficke** is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

## Herkamen
Mit Sex hett de Naam rein gor nix to kriegen. He stammt af vun germaansche Naams mit den Stamm *Frede-*. So en Naam is to'n Bispeel *Frederik*. Dor steekt de beiden Wöör „Frede-“ (Freden) un „riek“ (riek) in. De Naam bedutt denn so veel, as „Freden-riek“. 

## De plattdüütsche Naam
Vun den Naam Frederik sünd allerhand plattdüütsche Naams maakt wurrn, as Freerk, Frerich, Fiete, Fedder un noch en Barg mehr. De korte Form *Fide* hett dat ok geven (kiek hüdigendags bi *Fidi*). As dor en Smusenaam vun maakt weern scholl (oder en Vadernaam), is dor dat Anbacksel to'n lüttjer maken *-ke* achtern anbackt wurrn. So is dor *Fideke* vun wurrn. Later is dat *-d-* wegfullen. Denn bleev as Naam *Ficke* över. Dat heet so veel, as *Lütt Fidi*.

## Plattdüütsche Tonaams
Ut den Vörnaam  sünd denn de plattdüütschen Tonaams Ficke, Ficken un Ficks vun  maakt wurrn. De bedüüt denn so veel, as *Ut Ficke siene Familie* oder *Vun Ficke sien Hoff*

## Kiek ok bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Mwanza (Mehrdüdig Begreep)

**Mwanza** betekent

* Mwanza, Stadt in Tansania,
* Mwanza, Region in Tansania,
* Mwanza, Stadt in Malawi,
* Mwanza, Distrikt in Malawi.

**Mwanza** is de Familiennaam von

* Billy Mwanza (* 1983), Footballspeler ut Sambia,
* Peter Mwanza (* 1937), Politiker ut Malawi,
* Rachel Mwanza (* üm 1997), Schauspelerin ut de Demokraatsche Republik Kongo.
Angeln (Landschop)

De Landschop **Angeln** (dänsch *Angel*) is dat Land twischen Flensborg, Kappeln un Sleswig.
De westliche Begrenzung is de Geest, östlich dorvun is dat hügeliche Land mit Knicks, de Knicklandschaft geiht bit hen naa de Oostsee.
De Geest is meistens sandig, dor warrt meist Kartüffeln anbuut. Ööstlich dorvun is meist Raps un Koorn to sehn. Angeln is hüttodags een Land för Familienurlauber ( meist in Sümmer).
Naturschutz und dat Bewohrn vun de Natur is wichtich wurn in de letzen Johrn: dat gifft een Naturschutzregion op de Birk (in de Neechte vun Falshöft) un rund um de Winderatter See. Dor kann man noch utspannen und de Natur ankieken, mit wille Köh (dat sind Galloway-Köh); de sind dat ganze Johr sik selfst överlaten un mit en poor wille Peer tosamen (de sind vun Polen importeert wurn). Dat ganze Johr över weiht door een frische Wind, door gifft dat noch Strohdakhüser und grote Feller mit Raps; un man sücht noch Peer un rotbunte Köh rumlopen. Vun de Scheersbarg kann man bi goode Witterung wiet kieken, röwer naa Dänemark. Un wenn de Wind passend is, dann kann man de Segelschääp sehn op de Oostsee.
De Lüüt in Angeln leven vun Fremdenverkehr un vun de Landweertschop.
Unner de Buukreem

**Unner de Buukreem** mit’n Ünnertitel *Plattdüütse Texten van Leevde, Sex, Erotik* is en Book, dat Carl-Heinz Dirks rutgeven hett. Dat Book is en Anthologie vun erotische Geschichten op Plattdüütsch vun alltohoop 36 verschedene Schrievers.

## Bookdaten

* Carl-Heinz Dirks: *Unner de Buukreem.* Diesel-Verlag, Emden 2006, ISBN 3-934835-06-6
Mwanza

**Mwanza** is en Stadt in Tansania mit 225.244 Inwahners in der eigentlichen Stadt und 436.811, wenn een de Kuntreien dor ümto mitreken deit. (Stand jümmers 1. Januar 2005). Dat is de Hööftstadt vun de Region Mwanza un liggt direkt an’n Viktoriasee. En Wohrteken vun de Stadt sünd de Bismarck-Felsen.

## Geografie

Mwanza liggt an’t Över vun’n Viktoriasee op 1134 m över de See.

## Geschicht

De Stadt liggt ünnerhalv vun en lütt Barg, vun den ut John Hanning Speke 1858 as eersten Europäer den Viktoriasee to sehn kregen hett. De Behörden vun Düütsch-Oostafrika hebbt 1890 en Bezirksnevenstell an de Steed vun de hüdige Stadt inricht un ehr den Naam Muansa geven, wat wohrschienlich vun dat Woord *Nyanza* ut de Sukuma-Spraak kummt un *See* bedüden deit. Vun 1892 af an hebbt de Kolonialbehöörden denn anfungen de Stadt un den Haven ünnerhalv vun de Boma na Plaan op- un uttoboon. To de Johrhunnertwenn hett de Anbo vun Boomwull an’t Över vun’n See anfungen. In’n Eersten Weltkrieg is de Stadt 1916 vun de Briten innahmen worrn.

Nadem in de Johren 1920 Gold funnen worrn is un de Central Railway vun Tabora 1928 trech worrn is, is de Stadt temlich wussen. Nadem dat Gold toenn gahn is un dat Land in de Johren 1970 sozialistisch wesen is, is dat mit Mwanza un de Region an’n Viktoriasee aver wedder bargdal gahn. In’n Uganda-Tansania-Krieg 1978 hebbt ugandsche Flegers denn dat Stadtzentrum un den Haven bombardeert un veel vun de Stadt is tweigahn. Eerst as se in de Johren 1990 in de Naverregion bi Geita noch wedder Gold funnen hebbt, is dat för de Stadt wedder beter lopen. In’n Börgerkrieg in Ruanda un Burundi is de Flooghaven un de Infrastruktur vun Mwanza denn as Angelkrüüz vun de humanitäre Hülp bruukt worrn, wat de Stadt ok wedder to veel Opswung verhulpen hett.

## Weertschop

So teihn Kilometer to’n Noordoosten liggt de Flooghaven Mwanza. De Bahnlien warrt vör allen för’n Göderverkehr bruukt, aver dat gifft ok Personenverkehr över Tabora na Dodoma. De Haven is de wichtigste an’n Viktoriasee. Dat gifft veel Fähren un Frachtverkehr binnen Tansania un na Uganda un Kenia. En Straat geiht na Shinyanga un Singida.

An Industrie gifft dat vör allen Fischeree, Slachtereen, Textilindustrie un Sepenproduktion. Mit de Fischeree op Nilboors sett sik ok de Dokumentarfilm Darwin’s Nightmare utenanner.

## Sport

De Stadt is mit’n Footballvereen Toto African in de 1. Liga vun Tansania vertreden.

## Partnerschoppen

1966 hett Mwanza en Partnerschop slaten to Würzborg. En twete Partnerschop gifft dat mit Tampere.

## Kiek ook bi

* Städer in Tansania

## Weblenken

Partnerstadt Würzburg über Mwanza
Atlantic 252

**Atlantic 252** weer en irischen Privatsenner, de op de Langbülgenfrequenz 252 kHz sennen de. Sien Programm hett sünners ut Pop-Musik bestahn un weer ok in Düütschland to hören.

Atlantic 252 weer en Gemeenschopsünnernehmen vun de irischen Rundfunk Radio Telefís Éireann (RTE) un den RTL-Konzern. Dat kommerzielle Radioprogramm weer op Grootbritannien un Irland utricht. 2002 hett de Rundfunk-Senner sien Bedrief instellen müsst, vun wegen dat de irische Regeren de Konzesschoon nich verlängern wull. Vundaag sennt de Irische Rundfunk sien Progamm *RTE Radio 1* op disse Frequenz. En sünner’t Teken vun’n Senner weern de eersten „Promos“, de bit in’n Anfang vun de 1990er Johren vun Bumper Morgen ut Nashville, Tennessee op analoge Toonbänner maakt worrn sünd. Mit sien opfallen deepe Stimm hett he en Image för den Senner tüügt, dat faken namaakt worrn is.

## Weblenken
* Informatschonen to’n un Torüchkieken op’n Senner (eng.)
Mwanza (Region)

**Mwanza** is en Region in Tansania mit 2.942.148 Inwahners (Stand Zensus 2002) op 19.592 km². Mwanza is de Hööftstadt vun de Region. De Baas vun de Region is Daniel Ole Njoolay.
## Geschicht

In de Region leevt de Völker vun de Sukuma, Kerewe, Kara un Zinza.
Siet 1963 billt Mwanza en egen Region.

## Geografie

De Region Mwanza liggt in’n Noordwesten vun’n Tansania an’n Victoriasee. De Naverregionen sünd Mara in’n Oosten, Shinyanga in’n Süüden un Kagera in’n Westen.

## Ünnerafdelen

De Region is opdeelt in acht Distrikte:

* Distrikt Nyamagana
* Distrikt Ukerewe
* Distrikt Magu
* Distrikt Sengerema
* Distrikt Geita
* Distrikt Misungwi
* Distrikt Ilemela

## Weblenken
* https://web.archive.org/web/20031215152641/http://www.tanzania.go.tz/census/census/mwanza.htm
* https://web.archive.org/web/20080511195949/http://www.mwanzacommunity.org/mwanzaregion.html
Haje

**Haje** (ok **Hajo**, **Haie**, **Haio**, **Hai** un **Hay**) is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

## Herkamen
De Naam kümmt vun Naams mit denn Stamm **Hag-**, as *Hagan-riek*. Dor steekt de beiden germaanschen Wöör „haga“ (Tuun, Heck, Wohnplatz) un „rihi“ (riek, mächtig) in.  

## De plattdüütsche Naam
Vun so'n Naam mit twee Sülven is in de plattdüütschen Länner mit de Tiet bloß noch de eerste bruukt wurrn. Dor sünd denn korte Formen vun den Naam bi tostanne kamen, as *Hagen*. Dat *-g-* is denn afslepen wurrn to en *-j-* (Palatiseern). So keem *Hajen* torecht. Ok dat *-n-* is denn wegfullen. Denn weer de Naam *Haje* klaar. Vunwegen dat dat fröher keen eenheitliche Schrievwies geven hett, is dat denn woll ok *Haie* schreven wurrn. In de mundfulen plattdüütschen Kuntreien is towielen dat *-e-* an'n Enne wegfullen, denn hett dat *Hai* oder *Hay* geven. Un wenn de Öllern denn noch düütlich maken wullen, dat dat Göör en Jung is, denn hefft se dat Maskulin-Suffix *-o* achtern anbackt. Nu heet de Naam *Hajo* oder *Haio*.

## Plattdüütsche Tonaams
Ut den Vörnaam  sünd denn de plattdüütschen Tonaams Haje. Haye, Hajen un Hajen vun  maakt wurrn. De bedüüt denn so veel, as *Ut Haje siene Familie* oder *Vun Haje sien Hoff*

## Kiek ok bi
* Heie
* Haicko
* Heiko
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Heien

**Heien** betekent:

* Heien, ene Variante van’n plattdüütschen Jungsnamen Heie,
* Heien, een Oordsdeel van de Stadt Loge in’n Kreis Lippe, Noordrhien-Westfalen.
Haicke

**Haicke** (ok **Haicko**, **Haico**, **Haike**, **Haiko**, **Haycke**, **Haycko**, **Hayco**, **Hayke** un **Hayko**) is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs. Bruukt warrt he sünnerlich in Oostfreesland. 

## Herkamen
Düsse Naam kümmt vun den Naam Haje un siene verscheden Schriewiesen her. De geiht wedder torüch up den öllern Naam *Hajen* (vun *Hagen*).

## Anbacksels
An den Stamm *Haje* is dat Anbacksel to'n lüttjer maken *-ke* achtern anbackt wurrn. So is dor denn de Naam *Hajeke* vun wurrn. De is afslepen to *Hajke*/*Haike*. De öllere Naam hett dat Enne *-e*. Vunwegen dat düsse Naam ok för Deerns to bruken weer (vgl. mit Heike), hefft de Lüde dor denn woll ok dat Maskulin-Suffix *-o* an de Steed vun *-e* sett. Denn is dor *Haiko* vun wurrn. Fröher hett dat keen Duden un keen Sass geven. Dorüm gifft dat ganz verscheden Schrievwiesen vun düssen Naam.

## Kiek ok bi
* Haie
* Heiko
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Heiko

**Heiko** is en plattdüütschen Vörnaam för Jungs. Sünnerlich in Noordwestdüütschland un in de vörmolige DDR gifft dat düssen Naam hüdigendags. 

## Herkamen
Düsse Naam is bloß en annere Schrievwies vun den Naam Hayko. Just so, as de, geiht he torüch up den korten Naam Haje oder Heie. As dor denn en Smusenaam för lüttje Göörn oder en Vadernaam vun maakt weern scholl, is dor dat Anbacksel to'n lüttjer maken *-ke* achtern anbackt wurrn. So keem dor denn *Heike* bi rut, wat en Naam för Jungs un Deerns is. 

## De Jungsnaam
Wenn dat kloor ween scholl, dat sik dat üm en Jungsnaam hanneln deit, denn möss dor noch en Maskulin-Suffix achtern ran. Dat weer dat *-o*, wat achtern an den Naam an de Steed vun dat *-e* treden dö. Denn weer de Naam *Heiko* fardig. Nu weer kloor: Heiko is en Jungsnaam. 

## Kiek ok bi
* Heie
* Haicke
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Gele Flott

De **Gele Flott** weer en Grupp vun 15 Scheep, de acht Johr lang in’n Groten Bittersee un in’n Timsah-See fungen weer. Den Naam hett de Flott vun de gele Farv vun’n Wööstensand, de sik mit de Tied op de Scheep sammeln dee.

De 15 Scheep weren an’n 8. Juni 1967, to de Tied vun’n Söss-Daag-Krieg, jüst op’n Weg dör’n Sueskanal, as de Israelis bi dat Över vun’n Kanal anlangt sünd un de beiden Utgäng vun’n Kanal dicht maakt hebbt. De Scheep kunnen nich mehr rut ut’n Kanal. De Scheep hebbt sik denn in’n Groten Bittersee sammelt, wo noog Platz för de Scheep weer. Blot een Schipp is in’n lüttjern Timsah-See bleven. De Scheep weren:

* MS *Nordwind* (West-Düütschland)
* MS *Münsterland* (West-Düütschland)
* MS *Killara* (Sweden)
* MS *Nippon* (Sweden)
* MS *Essayons*, ex *Sindh* (Norwegen)
* MS *Agapenor* (Grootbritannien)
* MS *Melampus* (Grootbritannien)
* MS *Scottish Star* (Grootbritannien)
* MS *Port Invercargill* (Grootbritannien)
* SS *African Glen* (USA)
* MS *Djakarta* (Polen)
* MS *Boleslaw Bierut* (Polen)
* MS *Vassil Levsky* (Bulgarien)
* MS *Lednice* (Tschechoslowakei)

In’n Timsah-See leeg de *Observer* (USA).

En Enn vun de Situation weer nich aftosehn. In’n Oktober 1967 hebbt sik denn de Krus vun de 14 Scheep op de *Melampus* drapen un dor de Groot-Bittersee-Sellschop grünnt, mit de se sik gegensiedige Hülp toseggt hebbt. De *Observer* weer nich Deel vun disse Sellschop. De Krus hebbt sik denn op jemehr Scheep inricht. Se hebbt sik mit de annern Krus drapen un to de Olympschen Spelen 1968 in Mexiko-Stadt de Olympschen Spelen vun’n Bittersee afhollen. Vun besünner Intress för Breefmarkensammlers sünd nu noch de Bordmarken, de de Krus sülvst entworfen hebbt. 1969 hebbt se de Scheep in Gruppen tohoopleggt, dat dat eenfacher weer, de Scheep flott to hollen, un dat se mit weniger Lüüd utkemen. En Deel vun de Krus is denn Nahuus kamen. Eerst in’t Vörjohr 1975 hebbt de Israelis den Kanal wedder freegeven un de beiden düütschen Scheep sünd an’n 24. Mai 1975 in’n Haven vun Hamborg ankamen. 30.000 Lüüd harrn sik dor versammelt de beiden Scheep to begröten. Na acht Johr, dree Maand un fief Daag wedder de Australien-Reis vun de Münsterland nu endlich toenn. De beiden düütschen Scheep weren de beiden eenzigen, de to de Tied noch ut egene Kraft föhren kunnen.

## Literatur
* Hans Jürgen Witthöft: *Acht Jahre gefangen im Großen Bittersee*, ProMar, Hamburg 2015, ISBN 978-3-00-051599-6.

## Weblinks
* 
* 
*
Akt vun Tilsit

De **Akt vun Tilsit** (litausch *Tilžės aktas*) weer en Petition vun’n Volksraat vun Prüßisch-Litauen, de an’n 30. November 1918 in Tilsit vun twee Dutz prüßisch-litausche Intellektuelle ünnertekent worrn is un feddern dee, dat Lüttlitauen, wo en Minnerheit vun Litauers leven dee, vun Prüßen an dat nee grünnte Litauen afgeven warrt.

Nadem in’n Verdrag vun Versailles 1920 blot dat Memelland vun Düütschland aftrennt un ünner internatschonal Leid stellt worrn weer, hett Litauen dit Dokument as Rechtfertigung nahmen, dat se dor in’n Januar 1923 de Kuntrull övernahmen un dat Memelland denn 1924 ganz annekteert hebbt.

## Naams vun de Ünnerschriften
De, de den Akt vun Tilsit ünnerschreven hebbt, weren düütsche Staatsbörger, de dee prüüssche as Romantiker bekeek, de politsch nix berieten warrt.

# Jonas Vanagaitis (Johann Wannagatis uut Pabuduppen)
# Mikelis Deivikas (Michael Deiwick uut Rucken, Lehrer in’n Memelland)
# Mikas Banaitis (Michael Bannat uut Paskallwen)
# Kristupas Kiupelis (Christoph Kiupel uut Cullmen Wiedutaten)
# Jurgis Lėbartų (Jurgis Lebarts uut Schlappschill)
# Jurgis Gronavas (Jürgen Gronau uut Aglohnen oder Oszkarten)
# Mikelis Mačiulis (Michel Matschullis uut den Memelland)
# Jokūbas Juška (Jakob Juschka, villicht uut Pezaiten)
# Viktoras Gailius (Viktor Gailus uut Groß Bersteningken)
# Arnas Smalakys (Arno Smalakys uut Memel)
# Mikelis Lymantas (Michael Limant uut Memel)
# Danielius Kalniškys (Daniel Kalnischkies uut Plaschken)
# Enzys Jagomastas (Hans Jagomast uut Lompönen)
# Liudvikas Deivikas (Ludwig Deiwick uut Rucken, Broder vun Michael)
# Emilis Bendikas (Emil Bendiks uut Ballgarden)
# Mikelis Klečkus (Michael Kletczkus uut Saugen)
# Martynas Jankus (Martin Jankus uut Bittehnen)
# Kristupas Paura (Kristoph Paura uut Darzeppeln)
# Fridrikas Zūbaitis (Friedrich Subat uut Tilsit)
# Jurgis Arnašius (Jurgis Arnaszus uut Wannaggen)
# Jonas Užpurvis (Jons Uszpurwies uut Kukoreiten)
# Martynas Reidys (Pfarrer Martin Reid uut Skuldeinen)
# Valteris Didžys (Walter Magnus uut Angerburg)
# Jurgis Margys (Jurgis Margies uut Wersmeningken)

## Nettverwiese

* Kaarte van den Natschonaliteten in de Provinz Oostprüüssen 1900
* Wahlresultaten 1925–1938
Detten (Notteln)

**Detten** () is en Duorp an de Stiäver in’t Mönsterland in Noordrhien-Westfalen mit 1348 Inwahner (Stand: 31. Dezezember 2014) up en Flach van 2,29 km². De olt Naam weer *Thetton*.
Bannock

De **Bannock** sünd en Indianer-Stamm ut de Shoshone-Twieg vun de uto-azteksch Spraakfamilie. Se snackt den sülvigen Dialekt as de Paviotso, vun de se sück afspalt hebbt.

De Bannock levten mit hör Ünnerstämme, de Yambadika, Waradika, Penointikara, un Kutshundika, in dat Rebeet vun de hüdige US-Bundsstaat Idaho, aber ok in West-Wyoming, Oost-Montana un in dat ööstlich Oregon. Dat sülvige Rebeet wurr aber ok vun de Nöördliche Shoshone bewahnt, de kulturell meest gliek weern. Dör de starke Verbindung vun de beid Völker hett sück ok en meest glieker Historie entwickelt.

De Kultur vun de Bannock weer meest so as de Plainskulturen. Saisonale Wannerungen in’ Sömmer gungen nah Westen to de Shoshonefälle, um Lachs to fangen, lütt Wilddeerten to jagen un Beeren to sammeln, un in’ Harvst nah Noordoosten in dat Yellowstonerebeet in Wyoming un Montana to de Büffeljagd. De Jagd up Büffel broch mit sück, dat se good mit de Shoshone tosommenarbeiden mussen, mit de se in de gefürchteten Blackfoot en gemeensam Feind deelen deen, de de Büffeljagdgründe in Montana kontrolleeren de.

Vör 1853 minneseer en Pocken-Epidemie de Bannock. 1867 wurrn se vun de US-amerikansch Armee slahn un 1869 in de Fort-Hall-Reservatschoon in Idaho umsiedelt. Weil dor aber vööl Lüüd storven sünd, sünd se bald weer in de Rocky Mountains trucken. De Bannock weer kein grooden Stamm, wahrschienlich harrn se nie mehr as 2.000 Stammesliddmaten, aber se harrn temelk Infloot up hör freedvulleren Nahberstämme, de se to Upstännen un Överfälle tegen de Witten upstachelt hemmen. Hunger, Frustratschoon över dat Verschwinden vun de Büffel un de unsensible Reservatschonspolitik vun de U.S. Regierung hebbt denn to den Bannock-Krieg 1878 föhrt, de mit en Massaker an 140 Bannock-Mannlüüd, -Fruen un –Kinner bi Charles Ford in Wyoming beend wurr.

De eegenstännig Kultur vun de Bannock hett de Inschränkungen dör dat Reservatschonsleven nich överstahn. Um 1900 geev dat man blots noch ruch weg 500 Bannock vun de aber völ mit Shoshone verheiraadt weern. Hüüd leven de Bannock weer tosommen mit de Nöördlich Shoshone in de Fort-Hall-Reservatschoon. Vun de ca. 6.0000 Bannock kunnen 1999 noch 1.631 hör Spraak.

## Kiek ok
*List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent
*Bannockbrot

## Literatur
*John R. Swanton: *The Indian Tribes of North America*. Smithsonian Institution, Bureau of American Ethnology, Bulletin 145, Smithsonian Press, Washington D.C., 1969, ISBN 0-87474-092-4
* D'Azevedo, Warren L.: *[[Handbook of North American Indians]]. Volume 11: Great Basin*. Smithsonian Institution (Hg.), Washington, 1986, ISBN 0-16-004581-9

## Weblenken

* Websteed vun de Shoshone-Bannock-Stämme (engelsch)
* Nöördliche Shoshone un Bannock (engelsch)
Detten

**Detten** betekent

* Detten, Gemeen in’n Landkreis Wulfenbüttel, Neddersassen,
* Detten, Gemeen in’n Kreis Stemmert, Noordrhien-Westfalen,
* Detten, Oort in de Gemeen Notteln in’n Kreis Koosfeld, Noordrhien-Westfalen.

**Detten** is de Familiennaam von

* Arnoldus Detten (1707–1774), düütschen Preester un Abt,
* Erik von Detten (* 1982), US-amerikaanschen Schauspeler,
,
* Gustav von Detten (1880–1975), düütschen Generaalmajor,
* Hermann von Detten (1879–1954), düütschen Goodsbesitter un Staatsbeamten,
* Mauritz Detten (1767–1829), düütschen Mediziner,
* Max von Detten (1877–1945), düütschen Wiengoodsbesitter un Politiker,
* Richard von Detten (1838–1906), düütschen Bargbeamten.
(1398) Donnera

**(1398) Donnera** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 26. August 1936 vun de finnisch Astronom Yrjö Väisälä in Turku opdeckt wurrn is.

De Asteroid is nah de finnisch Astronom Anders Severine Donner, den damaligen Direkter vun de Steernwacht in Helsinki, nömmt wurrn.
Kaspar Capparoni

** Gaspare „Kaspar“ Capparoni** (* 1. August 1964 in Rom) is en italieensch Schauspeler. 

## Leven un Wark
Sien Vader weer Chirurg, sien Moder en Düütschschoolmeestersche ut Sexten in’t Pusterdaal. Mit 18 Johr is he an’t Theater anfungen, woneem he mit Giuseppe Patroni Griffi tosommenarbeidt hett. Later henn fung sien Kinokarriere mit Filmen as *Phenomena* (1984) ünner Speelbaas Dario Argento an. 

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 
* Kaspar Capparoni (it./ engl.)
Hünebedden

En **Hünenbett** oder **Hünengraff** is en stenen Graffkamer,  de besteiht ut grode stoande Steenen (zwaarfvlints) overdeckt dör hele grode, platte Steenen. Mit kleendere Steenen is faak, maar neet altied, an 'n Siedkant en Ingang maakt. Dat Geheel weer overdeckt mit Eerde, sodat dor 'n flinke Hoochte ontstond. Se wören baut in de Prähistorie. Man fond ok vaak prehistorische Vörwarpen onder de Steenen.

In Düütsland stoan vöral in't Emsland Hünebedden. Dit is ok te sehn an't Wapen van't Landkreis Emslaand. Sommege düütse Hünebedden binnen sülfs groter as de Drintse.

## Nederlandse Hünebedden
Ondersöök noar en op Hünebedden wöör pas doan in de tweede Helfte van de 19. Eew dör Professor A. van Griffen ut datt Grunnengse Noordhorn. Bi dit Ondersöök wören al Nederlandse Hünebedden nümmerd. So binnen der in de Provinzie Drenthe 52 Hünebedden de lopen van D1 tot D52 to en in de Provinzie Grunnen binnen der twee, de lopen van G1 tot G5 to. De Ander dree binnen dör de Eewen hin heelmoal vot kommen. Man docht altied, dat F1 ok bestond, en Hünebett in't Freese Goasterland, maar noa Ondersöök bleek, dat dit geen Hünnebett was, maar en sonöömde Steenkist.
Bi Dreintse Börger steiht datt grootste Hünebett van Nederland en de stoahn ok de meeste bi mekoar: 13. In Börger is ok datt Hünebeddenzentrum vestigt.
Tweeklang

En **Tweeklang** oder **Diphthong** is en Dubbelluut. Dor folgt twee verscheden Vokalen achter'nanner. So'n Tweekläng sünd „ei“, „au“, „eu“. 

## Diphthong
Dat Woort *Diphthong* kümmt ut dat Greeksche: *di* heet ‚tweemol‘ un *phthóngos* heet ‚Luud‘.

## Allgemeen
Bi en Tweeklang gaht de beiden Vokalen een in den annern över. De twee Delen vun den Tweeklang liggt tosamen in ene Sülv. Wenn de Grenz twuschen twee Sülven togliek twuschen twee Vokalen dörlopen deit (as bi „Cha-os“), denn so is dat keen Diphtong, man en Hiatus.

## Verscheden Orden vun Tweekläng
Dat gifft
* Tweekläng, de affallen doot. Dat sünd Diphthongen, wo de Ton up den eersten Deel liggt, as in „au“, „ei“ usw.
* Tweekläng, de upstiegen doot. Dat sünd Diphthongen, wo de Ton up den tweeten Deel liggt. In’t Franzöösche gifft dat düsse Tweekläng bi Wöör, as *loi*  ‚Gesett‘ un *roi*  ‚König‘.

## Plattdüütsche Tweekläng
In de verscheden plattdüütschen Dialekten gifft dat en ganzen Barg vun Diphthongen. Sünnerlich in de Westfäälschen Dialekten warrt veel mit Tweekläng snackt un schreven. 

Bispelen:
* au // „Hau“
* ei, ai // „twei“, „Heike“
* eu, äu, oi // „Moin“, „freun“

## Kiek ok bi
* Diphthongeern
* Ümluud, Alphabet
* Hiatus

## Borns


## Weblinks
* http://wortschatz.uni-leipzig.de/
* https://web.archive.org/web/20071226024109/http://www.m-w.com/cgi-bin/dictionary?va=diphthong
* http://www.answers.com/topic/diphthong