open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parthenopeesche Republiek

De **Parthenopeesche Republiek** is en Staat ween, de an'n 23. Januar 1799 in dat Königriek Neapel utropen wurrn is, nadem de König Ferdinand IV. vun Republikaners, de dat mit de Franzosen holen döen, verdreven wurrn weer. De Naam wiest up Parthenope, en ole greeksche Kolonie in de Gegend vun dat hüdige Neapel. 

Ferdinand, en Despoten, de sik toeerst de Upklärung towennt harr, stell sik mit all Kraft gegen de Ideale vun de Franzöösche Revolutschoon. He hett 1793 bi de 1. Koalitschoon gegen Frankriek mitmaakt un weer achter all Anhängers vun de Franzosen in sien Königriek achterher. 1799 sund avers Truppen vun de franzööschen Revolutschonäre in Neapel inmarscheert un he is slank utbüxt na Sizilien. 

En poor Dage later hett de franzöösche General Jean-Étienne Championnet de Republiek utropen un hett eerst Mol en Regeerung mit 21 Liddmaten instellt. De scholl dat Land demokraatsch regeern. Man nu weern de Fiende ok nich fuul un Truppen vun de Gegenrevolutschoon, dat weer en Armee vun den Paavst unner Kardinal Fabrizio Ruffo di Calabria, en engelsche Flott unner Horatio Nelson, dorto noch Truppen ut Sardinien un Grootbritannien, sund fix inmarscheert in de Republiek. Dor sund bannig veel Republikaners bi afslacht' wurrn. Al an'n 20. Juni 1799 is Neapel wedder innahmen wurrn un mit de Parthenopeesche Repuliek is dat al wedder ut. Ferdinand konn wedder up sien Throon sitten gahn. He kehr na den Verdrag vun Amiens in dat Johr 1802 endgüllig torüch.
Ernst Falkbeer

**Ernst** (oder *Ernest*) **Karl Falkbeer** (* 27. Juni 1819 in Brünn; † 14. Dezember 1885 in Wien) weer en bedüüdend öösterrieksch Schachmeester vun dat 19. Johrhunnert. 

Falkbeer keem nah Wien, um Juristeree to studeeren, hett de Utbildung aber afbraken un wurr Journalist un Mitarbeiter vun freesinnig utländisch Zeitungen. In dat   Revolutionsjohr 1848 muss he ut Wien nah Düütschland flüchten. In Leipzig, Berlin, Dresden un Bremen funn he würdige Schachpartner. He speel ünner annern mit Anderssen un Dufresne.

1853 kunn he nah Wien torüch,  wo he denn twee Johr later de Wiener Schachzeitung grünnd hett. Anschließend gung he nah England un hett dor de Schachspalt vun de Sunday Times in London leit. In tallriek Eenzelwettkämpen. ünner annern tegen Bird un Brien, kunn he sien Meesterklasse bewiesen. In dat Turnier vun Birmingham 1858 keem he up den tweeten Platz.

Falkbeers best historsch Elo-Tall bedroog 2524. De kreeg he in’ Januar 1856. In de Johren vun 1855 bit 1858 leeg he mehrmals up Platz 5 vun de Weltranglist.

Falkbeer hett ok eenig Bidrääg to the Schachtheorie leist, so hett he dat nah hüm nömmt  Falkbeer-Gegengambit in de Turnierpraxis inföhrt - en Versöök mit good Utsichten, in’  Königsgambit as Nahtreckender dör en Bueropfer de Initiative to övernemmen un den Gegner intoengen. Tarrasch weer sogor de Meenen, dat dormit das  Königsgambit wedderlegt weer.
Makhosini Dlamini

**Makhosini Jaheso Dlamini** (* 1914 in Enhletsheni; † 28. April 1978 in Mbabane) weer en swasilannsch Politiker un van 1968 bit 31. März 1976 Premierminister vun Swasiland.

He weer de öldste Söhn vun König Sobhuza II. un wurr nah de Unafhängigkeit vun Swasiland vun Grootbritannien 1968 eerst Premierminister vun de unafhängig Staat. To glieker Tiet weer he ok noch van 1968 bit 1970 Butenminister vun sien Land. He hett sien Vader loyal deent – ok bi de Uplöösen vun dat Parlament in dat Jahr 1973.
Jamsession

En **Jamsession**, ok **Jam Session** (vun engelsch: *jam*: Jargon för „improviseeren“ un *session*: „Sitzung“, „Veranstaltung“), is en dwangloos Tosommenspeel vun Jazz-, Blues-, Hip-Hop- oder Rock-Musiker, de nich üblicherwies in en Band tosommenspelen. 

## De Jamsession in‘ Jazz
Up Jazz-Jamsessions können Stücke, deren harmonisch Schemata un Melodien all Mitmusikers bekannt sünd (so nömmt Jazzstandards) speelt weern. Oder dat wurrd free improviseert. Faken wurrd de  Rhythmusgrupp, meest bestahnd ut Klaveer (engelsch: *piano*, kört: *p*), Kontrabass (engl.: *double bass*, kört.: *b*) un Slagtüüch (engl.: *drums*, kört.: *dr*), för de Session in‘ Vörut tosommenstellt, dormit de anner Musiker, de noch dortokommen, weeten, wat för en Musik hör verwacht.  

Jamsessions weern för de gesamte Jazzentwicklung vun groot Bedüüden – in den fröhen 1940er-Johren etwa hebbt sück völ Swing-Musiker (to’n Deel ut Big Bands, to’n Deel ok ut lütt Formatschonen) in dat *[[Minton’s Playhouse]]* in Harlem drapen, um *„after hours“* (nah Middernacht) noch en beeten to *jammen*. Dorut entstunn nahderhenn de Bebop un dormit de Grundlaag för den *[[Modern Jazz]]*.
Dlamini

**Dlamini** is de Familiennaam von

* Absalom Themba Dlamini (* 1950), Premierminister vun Swasiland,
* Ambrose Mandvulo Dlamini (1968–2020), Politiker ut Swasiland,
* Barnabas Sibusiso Dlamini (1942–2018), Premierminister vun Swasiland,
* Bhekimpi Dlamini (1924–1999), Premierminister vun Swasiland,
* Bonginkosi Dlamini (* 1977), süüdafrikaanschen Singer, Schauspeler un Moderator,
* Jameson Mbilini Dlamini (1921?–2008), Premierminister vun Swasiland,
* Lutfo Dlamini (* 1960), Politiker ut Swasiland,
* Mabandla Dlamini (* 1930), Premierminister vun Swasiland,
* Makhosini Dlamini (1914–1978), Premierminister vun Swasiland,
* Maphevu Dlamini (1922–1979), Premierminister vun Swasiland,
* Obed Dlamini (1937–2017), Premierminister vun Swasiland,
* Sikhanyiso Dlamini (* 1987), Prinzessin vun Swasiland,
* Sotsha Dlamini (1940–2017), Premierminister vun Swasiland.
Abwärts

**Abwärts** betekent

* *[[Abwärts (Film)|Abwärts]]*, düütschen Film ut dat Johr 1984,
* Abwärts, Punk-Grupp ut Hamborg.
Cleo Patra Brown

**Cleo Patra Brown** (* 8. August 1909 in Meridian; † 15. April 1995 in Denver) weer en US-amerikaansch Jazzpianistin un Singerin.

Brown hett den Boogie Woogie-Pianostil vun hör Bröer Everett lehrt, de mit Pine Top Smith arbeiten dee. Hör Familie truck 1919 nah Chicago, wo se tonächst in dat Öller vun 14 Johren in de Vaudevilleberiek arbeiten dee. Dör en Krankheit muss se hör Karriere in de fröh 1940er Johren ünnerbreken. In de 1950er-Johren is se regelmaatig in de *Three Deuces Club* in Chicago uptreden. Brown hett ok in New York City, wo se up WABC en eegen Radioshow harr, in Hollywood, in Las Vegas un in San Francisco arbeit. Se nehm ünner annern ok mit de *Decca All-Stars* un in hör Tiet an de Westküst för *[[Capitol Records]]* up. As se öller weer arbeit se as Karkenmusikerin in de *Seventh Day Adventist Church* in Denver. 1987 is se in Marian McPartlands Radio-Reeg *Piano Jazz* uptreden.

Se weer de eerste Jazzinstrumentalistin, de mit de NEA Jazz Masters Fellowship (1987) uttekent wurr. Hör Speel hett den jungen Dave Brubeck beinfloot.

## Diskographisch Hinwiesen
* *Cleo Brown 1935-1951* (Classics) mit Nappy Lamare, Artie Bernstein, Gene Krupa, Vic Berton, Zutty Singleton, Victor Young Orchestra
* Diskographie Cleo Brown

## Weblenken
* Linda Dahl, Stormy Weather. The Music and Lives of a Century of Jazzwomen. Quartet Books. London 1984. ISBN 0-7043-2477-6 
* NEA Jazz Masters Biographie (engelsch)
Ahmed Hassan Zewail

**Ahmed Hassan Zewail** (* 26. Februar 1946 in Damanhur; † 2. August 2016)) weer en ägyptisch Chemiker. 

Siet 1976 hett he an dat California Institute of Technology (Caltech) arbeit. 1990 wurr he Perfesser vun de *[[Linus Pauling]] Chair in Chemical Physics*.

Für sien Arbeiten up dat Rebeet vun de Femtochemie wurr he 1999 mit den Chemie-Nobelpries uttekent.

## Warken
*Ahmed H. Zewail: *Reise durch die Zeit - Weg zum Nobel-Preis*, Verlag Helvetica Chimica Acta, Zürich 2006, ISBN 978-3-906390-32-1,  ISBN 3-906390-32-2.

## Weblenken
* Zewail in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Zewail up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)
* Pressemitdeelen (düütsch)
*[Websteed vun Ahmed Zewail an’t  Caltech engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Retabel

Mit **Altarretabel** (ut Latiensch *retro tabula altaris*: Tafel achter den Altar) warrt de Upsatz up'n Altar betekent. Dat is en Schauwand, de direktemang up de Mensa vun en Altar mit oder ahne Predella upsett is, up en sunnerlichen Unnerbo achter den Altardisch upstellt is oder de an de Wand achter den Altar fast maakt is. 

De Naam kummt vun dat latiensche Woort *retabulum*, wat „achterliche Tafel“ bedüden deit. Dat Gegenstuck to de Retabel is dat Antependium, dat, sien Naam na, an de Vörkant vun de Mensa anbrocht is. So is dat in dat Middeloller fastleggt wurrn. 

## Romanik
De Retabel in de Romanik is, just, as dat Antependium, ut Steen, Stuck oder Metall un mit Metall utsmückt. Wenn dat ut Holt besteiht, is dat mit Gold beslahn oder anmaalt.

## Gotik
In de Tied vun de Gotik is dat Retabel utbreedt wurrn dör anmaalte Tafeln to'n Flögelaltar. Dat grottste Altarretabel ut de Tied vun de Gotik finnt sik in de Kathedral vun Sevilla. Gootsche Altarretabels sund sunnerlik t.B. in Lübeck un in Antwarpen herstellt wurrn. 

## Renaissance un Barock
In de Renaissance un in dat Barock is dat Retabel begäng ween, wat achter'n Altar steiht un wo dat keen Flunken mehr gifft. Blot man dat Middelblatt (ok Altarblatt nömmt) bleev noch over.

## Literatur
* Joseph Braun, *Altarretabel (Altaraufsatz, Altarrückwand) (A. In der katholischen Kirche)*, in: Reallexikon zur Deutschen Kunstgeschichte, Bd. I (1934), Sp. 529–564; in: RDK Labor, URL: http://www.rdklabor.de/w/?oldid=94487 
* Helmuth Eggert, *Altarretabel (B. In der protestantischen Kirche)*, in: Reallexikon zur Deutschen Kunstgeschichte, Bd. I (1934), Sp. 565–602; in: RDK Labor, URL: http://www.rdklabor.de/w/?oldid=95462
* Karl-Werner Bachmann, Géza Jászai, Friedrich Kobler, Catheline Périer-D'Ieteren, Barbara Rommé, Norbert Wolf, *Flügelretabel*, in: Reallexikon zur Deutschen Kunstgeschichte, Bd. IX (2003), Sp. 1450–1536; in: RDK Labor, URL: http://www.rdklabor.de/w/?oldid=95485

## Weblenken
Reinhard Schaletzki

**Reinhard Schaletzki** (* 21. Mai 1916 in Gleiwitz; † 20. März 1995) weer en düütsch Footballspeler, de in dat Johr 1939 twee Länderspele för den Düütschen Footballbund ünner Josef Herberger makt hett. 

De Böverschlesier hett de twee Länderspelen tegen Norwegen und Estland för Vorwärts-Rasensport Gleiwitz bestreeden. De speelstarke Halfstürmer stunn mit Gleiwitz ok mehrmals während de Gauliga-Ära in de Endrunn um de Düütsch Footballmeesterschap. Mit Ernst Plener harr he en Natschonalmannschapskamrad un Mitspeler in sien Gastspeeltiet bi de Breslauer SpVg 02 in dat Johr 1943. Mit de Daxlander August Klingler entwickel sück wiels disse Tiet en eng Früendschap, de dann an’ 26. August 1943 dorto führ, dat he Trootüüg vun Klingler in Karlsruhe weer. Nah den 2. Weltkrieg speel he vun 1945-49 bi de Stuttgarter Kickers in de Böverliga Süd. He keem up 89 Spelen mit 41 Doren. Besünners good leep dat för de Vereen, as se in de Saison 1947/48 up Platz 3 keemen un 113 Doren schaaten harr. Schaletzki harr in’ Fröhjohr 1947 mal en beten Arger kregen, as he während en Sparr stiekums twee Privatspelen för den VfL Freiburg makt hett.

De Bookautor un Sportjournalist Hans Blickensdörfer schreev över den „Hundert-Tore-Sturm“ in dat KICKERS-Jubiläumsbook:

: *„Nie möchte ich die Erinnerung an die überfüllte Straßenbahn missen, die über die Neue Weinsteige hinunterquietschte in die mit traurigen Ruinen heraufgrüßende Stadt. Da saßen und standen heiß diskutierende Männer und Halbwüchsige, deren Augen nicht vom Alkohol glänzten, und auf ihren Zungen ließen sie Tore zergehen, die nirgendwo schöner und zahlreicher geschossen wurden als im Degerloch. Es ist ein Jammer, daß es kein Videoband gibt, das Leute, die nur das athletische Hick-Hack unserer Tage kennen, aufklären könnte über das Raffinement, mit dem Tore produziert wurden auf diesem Platz, als man noch von keinem Fernsehturm hinuntergucken konnte.“*

Neben Schaletzki stunnen in disse Tiet bi de „Blauen“ ok noch de fröhere Nationalspeler Albert Sing, Edmund Conen un Helmut Jahn up dat Feld bzw. in’t Door. 

## Borns
Ribston Pepping

**Ribston Pepping** (ok *Ribston Pippin*) is en olle Sort vun’n Huusappel *(Malus domestica)*, de al vör 1800 op de Lännereen vun’t Slott Ribston bi Knaresborough, Graffschop Yorkshire, as Tofallssaamling (1708 ut een vun dree Appelkarns, de ut de Normandie kemen) entstahn is u8n dor denn verbreedt weer.

## Frucht
De Frucht is gliekmatig formt un vun middlere Grött (ruchweg 5-6&nbsp;cm hooch un 6-7&nbsp;cm in’n Dörmeter). Se hett en dröge, d. h. nich fettige, Schaal mit toeerst grööngele, bi tonehmen Riep vun blass-goldgele Grundklöör un en rode, striepte Deckklöör. Dat Fruchtfleesch is geelwitt un fast, warrt aver mit tonehmen Riep möör un is saftig. De Smack is sööt un aromaatsch, wat em bit hüüt to den bestsmeckenst Tafelappel maakt.

*Ribston Pepping* is en Winterappel, de vun MItt bit Enn Oktober riep to’n lücken is un vun Dezember af bit Februar riep to’n Geneet.

## Boom
De Boom wasst levenslang middelstark un billt gau brede Kronen ut. He is egent för all Optuchtformen. An sien Standoort hett he hoge Anspröök: he bruukt en deepgrünnigen Bodden mit veel Nehrstoffen un hett geern Küstenklima mit en hoge Luchtfuchtigkeit un weeke Winters.

Disse hoge Anspröök föhrt dorto, dat de Sorte in kommerziellen Anbo kuum to finnen is. Butendem is he anfalalig för Mehldau. De triploide Sort is en slechten Pollenspenner.

### Kiek ok
* London Pepping
* Newton Pepping
* List vun de Appelsorten

## Literatur
* Walter Hartmann: *Farbatlas Alte Obstsorten*. Eugen Ulmer. Stuttgart 2003.
* G. Friedrich, H Petzold: *Handbuch Obstsorten*. Ulmer Verlag. Stuttgart 2005. ISBN 3-8001-4853-6. Siet 138.

## Weblenken
* Beschrieven vun de Sort
* https://web.archive.org/web/20110913161107/http://www.alte-obstsorten.de/sortendb/details.php5?id=R50
* Beschrieven bi’n BUND Lemgo
Arteria palatina ascendens

De **Arteria palatina ascendens** (op platt ruchweg *Opstiegen Böhnarterie*) is en Slagader vun’n Kopp. 

## Verloop
Bi Minschen twiegt de A. palatina asc. ut den Anfangsafsnitt un de Arteria facialis af un tütt twüschen den Musculus styloglossus un den Musculus stylopharyngeus an de siet vun’n Pharynx na baven. Wieter löpt se twüschen den Musculus constrictor pharyngis superior un den Musculus pterygoideus medialis bit in de Neeg vun de Schädelbasis.

Nich wiet vun’n Musculus levator veli palatini deelt sik dat Bloodfatt in twee Twiegen. Een folgt den Verloop vun dissen Muskel, versorgt em, böögt an’n böveren Rand vun’n Musculus constrictor pharyngis superior üm un versorgt dat Böhnseil un de Böhndrüsen mit Blood. Dorbi geiht se Anastomosen in mit dat Fatt vun de annern Gesichtshälft un mit de Arteria palatina descendens. De tweete Twieg geiht dör den Musculus constrictor pharyngis superior un versorgt de Böhnmandel un dat Eustachi-Röhr, wobi se mit den Mandel-Twieg vun de Arteria facialis un mit de Arteria pharyngea ascendens anastomoseert.

Bi Roofdeerter un Swien twiegt de A. palatina asc. ut de Arteria lingualis af, bi Rinner ut de Arteria occipitalis un bi Peerd ut den Truncus linguofacialis.

## Literatur
* T. H. Schiebler (Rgv.): *Anatomie.* Springer, Heidelberg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
* Uwe Gille: *Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia*. In:  F.-V. Salomon et al. (Rgv.): *Anatomie für die Tiermedizin*. Enke-Verlag Stuttgart, 2. Opl. 2008, S. 404-463. ISBN 978-3-8304-1075-1
Arteria angularis

De **Arteria angularis** („(Ogen-)Winkelarterie“) is en Slagader vun’n Kopp. Se stellt den Endtwieg vun de Gesichtsarterie dor, nadem de Böverlippenarterie dorvun afgahn is.

De A. angularis tütt na’n baven na’n binneren Ogenwinkel, wobi se in den Musculus levator labii superioris inbett is. In ehrn Verlopp twiegt vun ehr in’t Rebett vun de Back lüttere Adern af, de Anastomosen billt mit de Ünnerogenarterie. De A. angularis versorgt de Strukturen in’n binneren Ogenwinkel mit Blood, as den Tranensack, Andeelen vun de Ogendeckels un vun’n Musculus orbicularis oculi.

## Literatur
* T.H. Schiebler (Rgv.): *Anatomie.* Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
George Mary Searle

**George Mary Searle** (* 27. Juni 1839 in London; † 27. Juni 1918) weer en US-amerikaansch Astronom un Geistlicher. 

In dat Johr 1858 hett he den Asteroiden Pandora opdeckt. Dorneben hett he ok noch söss Galaxien opdeckt. As he all öller weer is he den kathoolschen Oorden vun de Paulisten bitreden un hett an de Kathoolsch Universität vun Amerika in Washington D. C. lehrt.
Flagg vun Sudan

De **Flagg vun’n Sudan** is as offizielle Flagg vun den Staat Sudan an’n 20. Mai 1970 annahmen worrn. Utklamüstert worrn is se vun *Abdalrahman Ahmad Aljali*, de an de Kunsthoochschool studeert harr.

## Utsehn un Bedüden
De panaraabschen Klören in de Flagg dokumenteert de Anlehnen an de *Araabsche Befre’ensflagg*:
* Gröön steiht för den Islam, de Dynastie vun de Fatimiden un för’t Gootgahn vun’n Staat.
* Root is de Klöör vun de Revolutschoon, vun’n Sozialismus, vun’t Vörankamen un stieht för de Oppers, de de Kamp üm den Natschonalstaat köst hett. 
* Witt is en Teken för Freed, Licht un Optimismus un steiht butendem för de witte Revolutschoonsflagg vun 1924 vun de *Liga vun de Witten Fahn*.
* Swart wiest opletzt op de Tohöörigkeit to’n „Swarten Eerddeel“ hen – dat araabsche Woort *Sudan* heet neemlich „swart“. Bito weer swart de Hööftklöör vun de Flagg vun Muhammad Ahmad, en sudaneeschen Volksföhrer ut dat 19. Johrhunnert, de sik sülvst as Mahdi utgeven hett.

De Spitzt vun’t gröne Dreeeck reckt to’n Drüddel vun de Flaggenläng in den witten Striepen rin.

## Historie

De Flagg is inföhrt worrn, nadem de *Sudaneeschw Sozialistische Union* ünner Dschafar Muhammad an-Numeiri 1969 de Macht in dat Land an sik bröcht hett. An’n 20. Mai 1970 weer se dat eerste mol offiziell bruukt. De vörige Flagg (Bild) is siet de Unafhangigkeit in’t Johr 1956 in Bruuk wesen.

## Kiek ok
*  Flagg vun Süüdsudan

## Literatur
* Smith/Neubecker: Wappen und Flaggen aller Nationen. München 1980, ISBN 3-87045-183-1.

## Weblenken
Süüdsudan

De **Süüdsudan** (eng.: *Southern Sudan* oder ok *South Sudan*, ) is en Republiek in Afrika, in'n Süden vun den Sudan. Vun dat Johr 2005 af an weer he en autonome Region binnen de Republiek Sudan. Vun'n 9. bit to'n 15. Januar 2011 hett dat en Referendum over de Unafhängigkeit geven. Dor hefft 99% for de Unafhängigkeit vun den Süüdsudan vun'n Sudan bi afstimmt. De Unafhängigkeitsverkloren weer denn an' 9. Juli 2011. As tokommen offiziell Landsnaam wurr *Republic of South Sudan* (RoSS) fastleggt.

## Geographie
De Witte Nil ströömt dör de Kuntreien un bringt dor dat Sumpland *[[Sudd]]* bi tostanne. Den Nil sien Nevenstroom Bahr al-Arab (Kiir) maakt, groff seggt, den noordwestlichen Deel vun de Grenz to'n Sudan ut. Wie de Grenz verlopen deit, is avers noch nich akraat fast leggt. Nich blot um de Gemarken vun Abyei, wo dat veel Eerdööl geven deit, man ok um annere Kuntreien an de Grenz mit Weideland un Rohstoffe gifft dat Striet. So en Kuntrei is unner annern de Enklave vun Kafia Kingi. In'n Norden vun den Süüdsudan gifft dat sunnerlik Savannen un Dröögwolden, in'n Süden wasst Troopsch Regenwoold.

## Inwahners
As in den ganzen Sudan in dat Johr 2008 de Inwahners tellt wurrn sund, dor is offiziell bi rutkamen, datt in'n Süüdsudan bi 8,26 Mio. Inwahners leven doot. Dat sund um un bi 22 % vun all Inwahners vun den Sudan. De Regeerung vun den Süüdsudan hett düsse Tahlen avers nich gellen laten. Se hett den Norden vörsmeten, datt se de Inwahnertahl in'n Norden to hooch un in'n Süden mit Afsicht to ring ansetten deit. Se geiht dor vun ut, datt in'n Süüdsudan bi een Drüddel vun all Inwahners vun'n Sudan leven doot.

De grottste Volksgrupp sund de Dinka. Se höört to de Niloten mit to. Denn gifft dat ok noch de Nuer un de Schilluk, de ok to de Niloten tohöörn doot, de Azande un noch en ganze Reeg vun annere Gruppen. Sunnerlich bi de Froenslüde gifft dat allerhand Lüde, de nich lesen un nich schrieven könnt. 20 - 34 % vun de Inwahners hett nich noog to eten. 

In'n Süüdsudan leevt, anners as in'n Norden mit siene Mehrheit vun Muslime, to'n groten Deel Christenlüde un Animisten. De Christenlüde höört tomeist to de kathoolsche oder to de Anglikaansche Kark. 

Dat warrt annahmen, datt bi 4 Mio. Süüdsudanesen in'n Nordsudan oder in't Utland leven doot, wiel se for den Börgerkrieg utbüxt sund. 2006 is mol taxeert wurrn, datt um un bi 3 Mio. vun jem wedder torüch wüllt in ehre Heimat. Sünners vör dat Unafhängigkeitsreferendum in' Januar 2011 keem dat to gröttere Rückkehrbewegungen.

## Politik
Dat Parlament vun dat Land is de Gesettgevend Versammeln mit 171 Setels. Se sett sik tohopen na dat, wat in'n Fredensverdrag vun 2005 afmaakt wurrn weer.
An'n 14. Juli 2011 is de Süüdsudan as 193. Staat Liddmaat vun de Vereenigten Nationen wurrn. An'n 27. Juli 2011 hett de Afrikaansche Union den Süüdsudan as 54. Staat upnahmen.

## Belege
Bernd Eichinger

**Bernd Eichinger** (* 11. April 1949 in Neuburg an der Donau; † 24. Januar 2011 in Los Angeles) weer en düütsch  Filmproduzent, Dreihbookschriever un Speelbaas.

## Leven
Bernd Eichinger wurr in Neuburg an der Donau boren, is aber in Rennertshofen upwussen.

Sein Karriere as Filmmaker fung 1970 mit sien Warffilm *Die Sonne schien, da sie keine andere Wahl hatte, auf nichts Neues* för de Münchner Hoochschool för Feernsehn un Film. He harr dormit Spood un hett denn dree Johr lang an de Filmhoochschool verbrocht, wo he ok all Regie in verscheeden Körtfilmen führ.  

1974 hett he sien eegen Filmproduktionsgesellschaft *Solaris* grünnd un hett denn hööftsächlich Autorenfilme produzeert.

1979 hett Eichinger 25&nbsp;% vun de anslahn Verleihfirma *[[Constantin Film]]* erwurben un wurr to’n geschäftsführenden Gesellschafter vun de *Neue Constantin Film GmbH*. Sien eerst Produkschoon för de *Neue Constantin Film GmbH* weer Christiane F. – Wir Kinder vom Bahnhof Zoo. De Film, to de sien ehmalg Kommilitone Uli Edel Regie führ un to de en anner Kommilitone Herman Weigel da Dreihbook schreev, wurr 1981 to en vun de internatschonal spoodriekst düütschspraakig Filme vun de Nahkriegstiet. 

Eichinger weer mit de Schrieverin Katja Eichinger verheiraadt un weer Vader von de  Feernsehmoderatorin Nina Eichinger.

He is an’ 24. Januar 2011 an de Folgen vun en Hartinfarkt storven.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 
* 
* Eichinger in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei

## Enkeld Nahwiesen
Maphevu Dlamini

**Maphevu Harry Dlamini** (* 31. März 1922; † 25. Oktober 1979 in Mbabane) weer en swasilännsch Politiker un van 31.03.1976 bit to sien Dood Premierminister vun Swasiland.

De ut de königlich Familie stammend Premierminister hett eerst in de Armee deent un keem dor up den Rang vun en Oberst. Nah sien Ernennung hett he de Politik vun König Sobhuza II. ünnerstütt, de an‘ 25. März 1977 dat parlamentarisch System afschafft hett.
Genfrequenz

De **Genfrequenz** oder **Allelfrequenz** is en Begreep ut de Populatschoonsgenetik. Betekent warrt dormit de relative Männigkeit vun de Kopien vun en Allel in en Populatschoon. De Genfrequenz beschrifft de geneetsche Veelfalt in en Populatschoon.

De Genfrequenz warrt berekent ut de Tall vun de Kopien vun en sünnert Allel deelt dör de Samttall vun de Kopien vun all Allelen, de in de Populatschoon vörkamt.

Evolutschoon finnt statt, wenn sik de Genfrequenz vun en Populatschoon ännert. Möögliche Oorsaken dorför sünd de natürliche Selekschoon oder de Gendrift.

## Bispeel
As Bispeel deent en Populatschoon, de ut teihn diploide Individuen besteiht. För en sünnert Gen gifft dat dorin twee Allelen *A* un *a*. Wenn man vun de folgen Genotypen utgeiht: 

*AA, AA, AA, AA, AA, AA, aa, aa, aa, aa*, 

warrt de Genfrequenz för dat Allel *A* P(A) un för dat Allel *a* P(a) berekent as:

* P(A) = (2+2+2+2+2+2):20 = 0,6
* P(a) = (2+2+2+2):20 = 0,4

För de folgen Genotypen

*AA, AA, Aa, Aa, Aa, Aa, Aa, Aa, Aa, Aa*

Kriggt man:

* P(A) = (2+2+1+1+1+1+1+1+1+1):20 = 0,6
* P(a) = (1+1+1+1+1+1+1+1):20 = 0,4

Allgemeen gellt: P(A) + P(a) = 1, also de Komplementarität vun all Allelen, also hier A un a. De Genfrequenz is also nich afhangig dorvun, woans de Allelen in’n Genpool vun de Populatschoon verdeelt sünd.

## Kiek ok
* Hardy-Weinberg-Gesett
* Gendrift
Grand Slam

**Grand Slam** betekent

* dat Winnen vun all dörteihn möögliche Steken bi’t Bridge-Speel,
* Grand Slam, grote Leistungen allgemeen in’n Sport,
* Grand Slam, in’n Tennis dat winnen vun de veer ansehnsten Turneren,
* Grand Slam, en Flegerbomb,
* Grand Slam, en Musikgrupp,
* *[[Grand Slam (1967)|Grand Slam]]*, Film ut dat Johr 1967,
* *[[Grand Slam (1978)|Grand Slam]]*, Film ut dat Johr 1978.
Becquerel

**Becquerel** betekent

* Becquerel, de Eenheit vun de Radioaktivität,
* Becquerel, en Maandkrater op de nöördliche Half.

**Becquerel** is de Familiennaam von

* Alexandre Edmond Becquerel (1820–1891), franzöösch Physiker,
* André Vincent Becquerel (1893–1981), franzööschen Bildhauer,
* Antoine César Becquerel (1788–1878), franzöösch Physiker,
* Antoine Henri Becquerel (1852–1908), franzöösch Physiker un Nobelpriesdräger,
* Jean Becquerel (1878–1953), franzöösch Physiker,
* Louis Alfred Becquerel (1814–1862), franzöösch Physiker un Mediziner.
Buddy DeFranco

**Boniface Ferdinand Leonard „Buddy“ DeFranco** (* 17. Februar 1923 in Camden, New Jersey † 24. Dezember 2014 in Panama City, Florida) weer en US-amerikaansch Jazz-Klarinettist.

DeFranco wunn in dat Öller vun veerteihn Johren den *[[Tommy Dorsey]] Swing contest*. Siet 1939 is he mit Johnnie Scat Davis uptreden. In de 1940er Johren speel he in de Bands vun Gene Krupa, Ted Fiorito , Charlie Barnet, Tommy Dorsey un Boyd Raeburn. 1949 weer he an dat Avantgarde- Album *Crosscurrents* vun Lennie Tristano bedeeligt.  1950 wurr he Liddmaat vun dat *[[Count Basie]] Septet*. Dorneben hett he in de 1950er Johren as Sideman vun Art Blakey, Kenny Drew, Sonny Clark un Norman Granz un ok as Bandleader arbeit. 1951 harr he en eegen Bigband un af 1952 en Quartett (mit Kenny Drew (p), Milton Hinton (b), Art Blakey (dr)) bzw. Quintett. 1954 weer he up Europa-Tour mit Billie Holiday.

Van 1960 bit 1963 weer he Baas vun en  Quartett, mit dat de Akkordeonist Tommy Gumina uptreden is un he nehm ok mit Art Blakeys Jazz Messengers en Album up. Van 1966 bit 1974 hett he dat *[[Glenn Miller]] Orchestra* leit (nipp un nauer de Glenn Miller Ghost Band). In de Folgetiet is he bi tallriek Festivals uptreden, geev Ünnerricht un hett mehr as hunnertfieftig Aleben upnommen. För  *You Must Believe in Swing* kreeg he en  Grammy-Nomineeren as best Jazz-Instrumentalsolist. He hett ok dat Lehrbook *Hand in Hand with Hanon* verapenlicht.

2006 kreeg he de NEA Jazz Masters Fellowship.

## Diskographie

**Mr. Clarinet* (Verve, 1953) mit Art Blakey, Milt Hinton
**Free Fall* (Candid, 1974) mit Victor Feldman, John Chiodini, Joe Cocuzzo, Victor Sproles
**Buenos Aires Concerts* (Hep, 1980) mit Jorge Lopez Ruiz, Ricardo Lew, Jorge Navarro
**Mr. Lucky* (OJC, 1982) mit Albert Dailey, George Duvivier, Ronnie Bedford, Joe Cohn
**Hark* (OJC, 1985) mit Joe Pass, Oscar Peterson, Martin Drew, Niels-Henning Ørsted Pedersen
**Holiday for Swing* (Contemporary, 1988) mit John Campbell, Terry Gibbs
**Like Someone in Love* (Progressive, 1989) mit Tal Farlow, Derek Smith, George Duvivier, Ronnie Bedford
**Chip off the Old Bop* (Concord, 1992) mit Jimmy Cobb, Keter Betts, Joe Cohn, Larry Novak
**Buddy DeFranco & Oscar Peterson Play George Gershwin* (1998) mit Herb Ellis, Oscar Peterson, Ray Brown
**Gone with the Wind* (Storyville, 1999) mit Todd Coolman, Jerry Coleman
**Do Nothing Till You Here from Us* (Concord, 2004) mit Dave McKenna, Joe Cohn, 1999
**Cookin' the Books* (Arbors, 2004) mit Butch Miles, John Pizzarelli, Martin Pizzarelli, Ray Kennedy

## Weblenken
* Buddy DeFrancos Homepage
* Biographie auf der NEA Seite
* DeFranco in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Isabelle Geffroy

**Isabelle Geffroy**, mit Künstlernaam **Zaz** (* 1. Mai 1980 in Tours), is en franzöösche Chanson-Singersche, de ok Stilmiddels vun den Jazz for ehre Musik bruken deit.

## Geschichte
Mit 20 Johren studeer Geffroy an de „CIAM“ (Centre d'Information et d'Activités Musicales) in Bordeaux. Bito hett se noch in de Latinrock-Band „Don Diego“ sungen. Later hett se in Paris bi en Kabarett mitmaakt un dor jeden Dag fiev Mol bi up'e Speeldeel stahn. Ok hett se in Montmartre Stratenmusik maakt. 

2009 hett se bi den „France Bleu / Réservoir Generation“- Talentwettstriet wunnen. Dat weer in dat Olympia in  Paris ween. Numms hett ehr up'e Reken harrt. Man se hett dat Publikum mitreten, un Raphaël Haroche weer so beindruckt, datt he dree Songs for ehr schrieven wull. Ehr Debüt-Album *Zaz* hett se in't Vorjohr 2010 in Québec un in Frankriek upnahmen. Dor hett se Platz 1 in de franzööschen Charts mit kregen. 

## Diskografie
### Studioalben
* 2010: *Zaz*
* 2013: *Recto verso*
* 2014: *Paris*
* 2018: *Effet miroir*

### Singles
* 2010: *Je veux*
* 2010: *Le Long de la route*
* 2011: *La fée*
* 2011: *Éblouie par la nuit*

## Weblenken

* Düütsche Webstäe
*  MySpace-Siete
ZAZ

**ZAZ** betekent

* Zucker, Abrahams & Zucker, US-amerikaansch Trio vun Filmemakers: David Zucker, Jim Abrahams un Jerry Zucker. Sunnerlich in de 1980er Johre hefft de tosamen Filme dreiht, meisttieds Kummedien,
* de IATA-Kood for den internatschonalen Flegerhaben Saragossa in Spanien,
* de Künstlernaam *Zaz* vun de franzöösche Singersche Isabelle Geffroy.
(25) Phocaea

**(25) Phocaea** is en Asteroid (S-Klass) ut de Hööftgördel, de an’n 6. April 1853 vun de franzöösch Astronom Jean Chacornac  in Marseille opdeckt wurrn is. Dat weer de eerst Asteroid, de he opdeckt hett. De afsolute Helligkeit bedrocht 7,83. 

De Naam wurr vun de antik greeksch Stadt Phokaia övernommen.
Gustav Lienemann

**Gustav Lienemann** (* 24. Dezember 1880 in Linswege bi Westerstäe; † 18. Dezember 1964 in Ollnborg) weer en düütsch Schoolmeester un Kommunalpolitiker vun de (FDP).

## Werdegang
Lienemann weer eerst Schoolmeester an en Middelschool, dornah Rektor. Van 1950 bit 1954 weer he Böverbörgermeester vun de Stadt Ollnborg. 

## Ehrungen
* 1953: Bundsverdeenstkrüüz 1. Klass
* In Ollnborg hett man ok en Straat nah hüm nömmt. 

## Weblenken
* Ehemalige Bürgermeister bi oldenburg.de (mit Afbildung)
Barbara Nichols

**Barbara Nichols** (* 30. Dezember 1928 in Queens, New York; † 5. Oktober 1976) weer en US-amerikaansch Schauspelerin, de hööftsächlich in de 1950er un 1960er Johren aktiv weer un in Nebenrullen vun groot Produkschonen mitwarkt hett

## Loopbahn
De as Barbara Nickerauer boren Nichols fung in de 1950er Johren an för Pinup-Magazine to modeln. För en körten Tiet hett se ok as Stripperin arbeit. Midden vun de 50er Johren truck se nah Hollywood un fung an, regelmaatig Nebenrullen in Produkschonen as to’n Bispeel *[[Miracle in the Rain]]* (1956), *[[The King and Four Queens]]* (1956), *[[The Naked and the Dead]]* (1957), *[[The Pajama Game]]* (1957), *[[Pal Joey (Film)|Pal Joey]]* (1957), *[[Sweet Smell of Success]]* (in Düütschland keem dat as *Dein Schicksal in meiner Hand* (1957) herut, un *[[That Kind of Woman]]* (1958) to övernehmen. 

Up den Broadway speel se 1952 in de Neeinszeneeren vun  *[[Pal Joey]]* un 1961 in *[[Let It Ride]].*

Nichols weer en bannig berühmt Pin-up Model in de domalig Tiet. Se gull as een vun de Rivalinnen vun Marilyn Monroe um den Roop vun de muist Blondine ut de Tiet.
Een vun hör wenig Hööftrullen weer in den Science-Fiction Film *[[The Human Duplicators]]* (1965).

An‘ 5. Oktober 1976 is se in dat Öller vun 47 Johren an den Folgen vun en Lebberkrankheit storven.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Nichols hett keen Filmpriesen wunnen, man se weer 1958 in de Kategorie *Best Nevendorstellersche* för den *[[Golden Laurel]]* för ehr Rull in *Sweet Smell of Success* vörslahn.

## Weblenken
*
Concepción (Chile)

**Concepción**, offiziell *La Concepción de María Purísima del Nuevo Extremo*, is en Stadt in de Provinz Concepción, Region Biobío, in Chile mit 212.000 Inwahners (Stand: 2005).

Neben de Hööftstadt Santiago de Chile billt Concepción den Middelpunkt vun een vun de twee bedüüdenst Agglomeratschonen vun dat Land. De Agglomeratschoon hett 936.100 Inwahners (Stand: 2004) un gellt nah Santiago as tweetwichtigst Weertschapsszentrum vun Chile.


File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|


## Weblenken
Arteria labialis inferior

De **Arteria labialis inferior** („Ünnerlippenarterie“) is en Slagader vun’t Gesicht, de de Ünnerlipp mit suerstoffriek Blood versorgen deit..

Se twiegt ut de Arteria facialis („Gesichtsarterie“) in’t Rebbet vun’n Mundwinkel af und tütt ünner den Musculus depressor anguli oris na vörn. Se geiht dör den Musculus orbicularis oris dör un verlöpt denn as’n Slangenlien an de Ünnerlipp langs. Dor versorgt se de Huut un de Sliemhuut vun de Lipp, de Lippendrüsen un den Musculus orbicularis oris.

## Literatur
* T.H. Schiebler (Rgv.): *Anatomie.* Springer, Heidelberg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
Don Burgess

**Don Burgess** (* 28. Mai 1956 in Santa Monica, Kalifornien as *Don Michael Burgess*) is en US-amerikaanschen Kameramann.

## Leven un Loopbahn
Na sien Studium an’t *Art Center College of Design* in Pasadena hett Burgess toeerst Dokumentatschonen un Industriefilmen dreiht un weer as Kamermann för Warfspots anstellt. Eerste Insichten in de Arbeit an Speelfilmprodukschonen kreeg he as Second-Unit-Kameramann un -operater. .Siet Anfang vun de 1990er Johren weer he denn ok as eerste Kameramann bi Prodkuschonen ünner Verdrag un weer 1994 för sien Arbeit an den Film *Forrest* Gump för den *[[Oscar]]* un för en *[[ASC Award]]* vörslahn.

Burgess leevt in Pasadena. He is verheiraat un hett dree Kinner. In’t Johr 2003 is he as Liddmaat bi de American Society of Cinematographers (ASC) opnahmen worrn.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Burgess hett noch keen vun de groten Filmpriesen wunnen, weer aver al acht mol nomineert. Dorünner eenmol ok för den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Kamera|Best Kamera]]* för sien Arbeit an den Film *Forrest Gump*. För sien Kameraarbeit bi den Film *Cast Away* is he dreemol nomineert worrn.

## Weblenken
*
Arteria labialis superior

De **Arteria labialis superior** („Böverlippenslagader“) is en Slagader vun’n Kopp, welke de Böverlipp mit suerstoffriek Blood versorgt.

De A. labialis superior twiegt in’t Rebeet vun’n Mundwinkel ut de Arteria facialis („Gesichtsslagader“) af. Se geiht dör den Musculus orbicularis oris dör un slängelt sik denn an’n Rand vun de Böverlipp langs. Dor versorgt se de Huut un Sliemhuut vun de Lipp, de Lippendrüüs un den Musculus orbicularis oris. Lüttere Twiegen vun de Slagader teht na de Nees un versorgt den vörderen Deel vun de Neestwüschenwand un de Nesenflögels.

## Literatur
* T.H. Schiebler (Rgv.): *Anatomie.* Springer, Heidelberg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
Julian Glover

**Julian Wyatt Glover** (* 27. März 1935 in London) is en britschen Schauspeler. 

## Leven un Wark
Glover sien Loopbahn as Film- un Feernsehschauspeler güng in de 1960er un 1970er Johren mit verschedene Feernsehregen los as in *Doctor Who* oder *The Avengers*. He speel dorna in eenige bekannte Filmen mit, as to’n Bispeel in *Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back*, *Heat and Dust*, *For Your Eyes Only* un annere. Ok weer he wieter in Feernsehregen to sehn un speel ok in Theaters. Bit hüüt hett Glover in mehr as 150 Film- un Feernsehprodukschonen mitwirkt. 

Vun 1957 bit 1966 weer Julian Glover mit de Schauspelersche Eileen Atkins verheiraat. Siet 1968 leevt he in tweete Eh mit Isla Blair tohopen, de ok in’n Film *Indiana Jones and the Last Crusade* as sien Ehfro mitspeelt mit.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
Arteria masseterica

De **Arteria masseterica** is en Slagader in’n Kopp bi Minschen.

Se twiegt ut’n tweeten Afsnitt vun de Arteria maxillaris (*Böverkeevarterie*) na ünnen weg af un tütt sik dör de *Incisura mandibulae* vun’n Ünnerkeev na’n Musculus masseter, den se to versorgen hett. Dorbi billt se Anastomosen mit Twiegen vun de Arteria facialis (*Gesichtsarterie*) un vun de Arteria transversa faciei (*dweerlopen Gesichtsslagader*).

In de Anatomie vun de Beester warrt de Ader as *Ramus massetericus* (*Masseter-Twieg*) betekent, de dor normalerwies ut de buteren Halsslagader aftwiegt un üm den Ünnerkeevtwieg (Ramus mandibulae) in den Muskel tütt.

## Literatur
*Uwe Gille: *Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia.* In: F.-V. Salomon u. a. (Rgv.): *Anatomie für die Tiermedizin.* Enke-Verlag Stuttgart, 2. Opl. 2008, S. 404-463. ISBN 978-3-8304-1075-1
Königsfianchetto

Da **Königsfianchetto** is en Anspeel in‘t Schachspeel. Se fangt mit den eersten Toog **1. g2-g3** an un is in de ECO-Codes ünner den Slöötel A00 klassifizeert. Dör  Toogümstellen weern faken Övergänge in anner Anspelen erreicht.

De Ünnerscheed to dat Réti-Anspeel oder to’n Königsindischen Angreep sünd faken de Afspelen, bi de Witt as Swaart in de Modernen Verteidigung den thematischen Toog Sg1-f3 nich makt un blots Lf1-g2 speelt. Dorbi wurrd sück de Mögelkeit apen laaten, later noch Sg1-f3 to spelen. 

In de Weltspitz wurrd dit Anspeel selten speelt, wiel Swaart relativ free Hand in sien  Figurenentwicklung hett. En Verfechter vun dat Königsfianchetto is de düütsch  Grootmeester Jörg Hickl. In den engelschen Spraakruum wurrd dat Königsfianchetto „Benko Opening“ oder „Benko's Opening“ nömmt, nah den US-amerikanischen Schachspeler Pál Benkö, de dit Anspeel Midden vun dat 20. Johrhunnert mehrfak up’d Brett brocht hett. Ok Bent Larsen hett af un an 1. g2-g3 speelt. 

In der Partie Réti – Aljechin, Baden-Baden 1925 führ 1. g2-g3 e7-e5 2. Sg1–f3 to de  Aljechin-Verteidigung mit vertuuscht Farven.

De Begreep Fianchetto (ital. för dat "lütt Sieden-Door") alleen meent de Upstellung vun en Löper up en Flögel (Königs- oder Daamflögel), worbi dit dör dat Uptrecken vun den b- oder den g-Bauern mögelk wurrd. Man snackt denn ümgangsspraaklich ok dorvan, en Löper (hier: den Königslöper) to "fianchettieren".
Robert Theodore McCall

**Robert Theodore McCall** (* 23. Dezember 1919 in Columbus, Ohio; † 26. Februar 2010 in Scottsdale, Arizona) weer en US-amerikaansch Maler un Illustrater. 

McCall wurr vör allen dör sien Ruumfohrtmotive, besünners dör sien Motiv ut de Ingangshall vun dat Smithsonian’s National Air and Space Museum bekannt. Buterdem hett he för en Johrteint in de USA Breefmarken mit Ruumfohrt- un astronomisch Themen gestalt. Ok dat  Mission-Patch vun de STS-1-Mission is sien Wark. Siet 2007 befinnen sück 200 vun sien Warken in dat University of Arizona Museum of Art.

## Weblenken
* Utwählt Breefmarken un Patches (engelsch)
* Doodsmeldung mit Foto (engelsch)
* 
* McCall in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Nathalia Dill

**Nathalia Goyannes Dill Orrico** (* 24. März 1986 in Rio de Janeiro, Brasilien) is en brasiliaansch Schauspelerin.

Dill hett 2005 mit Theaterspelen anfungen. Ehr eerste gröttere Rull in’t Feernsehn weer 2007 *Débora Rios* in de Telenovela *[[Malhação]]*. 2009 hett se denn de Höövdrull as *Maria Rita* in *Paraíso* övernahmen. Ok in *Escrito nas Estrelas* (as *Viviane*) un in *Cordel Encantado* (as *Doralice*) hett se Höövdrullen hatt.

## Priesen

Dill hett 2009 den Prêmio TV Contigo as beste Nawuss-Schauspelerin wunnen. Bi de Capricho Awards 2009 weer se as beste Schauspelerin National nomineert. 2010 hett se as Beste Schauspelerin den Prêmio Jovem Brasileiro un den Prêmio Extra de TV wunnen un weer 2011 as Beste Schauspelerin för’n Melhores do Ano nomineert.

## Feernsehn

## Filmografie

## Weblenken
Lukida

**Lukida** oder **Lucida** is de Egennaam vun den Steern **α Monocerotis** in’t Steernbild Eenhoorn. De Resensteern hett de Spektralklass G9 un wiest en schienbore Helligkeit vun ruchweg 4mag. De Afstand twüschen Lukida un de Eer bedriggt ruchweg 148&nbsp;Lichtjohren.

## Borns
Hot Five

„Louis Armstrong and his **Hot Five**“ weer en Studio-Band in Chicago in de Johren  1925 bis 1927. 

Disse Band hett to’n eersten Mal Jazzupnahmen makt, in de den Solisten mehr Ruum to Improvisatschoon geven wurr, un hett somit eerstmals den Padd för den Jazz maakt, as man hüm hüüd kennt. Liddmaaten vun de Band weern Louis Armstrong as Singer un tonächst an’t  Kornett, af 1927 an de Jazztrompeet, mit sien tweet Fru Lil Hardin Armstrong an’t Klaveer, Johnny Dodds an Klarinett un Altsaxophon, Kid Ory an de Basuun un Johnny St. Cyr an’t Banjo, 1926 af un an ergänzt dör de Singerin May Alix, un 1927 deelwies dör den legendären Jazz- un Blues-Gitarristen Lonnie Johnson.

1927 wurr disse Besetten vun de „Hot Five“, ergänzt dör Pete Briggs an de Tuba un Baby Dodds an dat Slagtüüch, as „Louis Armstrong and his **Hot Seven**“ upnommen..

1928 keem dat to en Umbesetten. De *Hot Five* weeer nu en Sextett mit Louis Armstrong as Singer un an de Jazztrompeet, Jimmy Strong an Klarinett un Tenorsaxophon, Fred Robinson an de Bassun, Mancy Carr an’t Banjo, Zutty Singleton speel Slagtüüch un Earl Hines weer an’t Klaveer un sung ok. Dornah hebbt se de Band to en Septett makt, as Don Redman (Klarinett un Altsaxophon) dorto kommen dee. 

Later hett sück de Grupp „Louis Armstrong and his **Savoy Ballroom Five**“ nömmt.
Gisela Trowe

**Gisela Trowe** (* 5. September 1922 in Düörpm; † 5. April 2010 in Hamborg) weer en düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin.  

## Leven un Wark
Gisela Trowe nehm während den Tweeten Weltkriegs Gesangs- un Schauspelünnerricht, anfang in hör Heimatstadt Düörpm, denn in Baukem un Berlin. Hör Debüt an’t Theater harr se  1942 in Gera mit Lessings Minna von Barnhelm. Nah dem Krieg bleev se eerst in’ Oosten, weer fast engageert in Gera, keem denn nah Berlin, wo se an dat Hebbel-Theater un an dat  Berliner Ensemble speel.

Ünner Regisseur Erich Engel is se 1948 in hör eerst Film *[[Affaire Blum]]* uptreden un gung nich weer nah den Oosten torüch. Se speel jetzt an dat Theater in der Josefstadt in Wien, later an de Münchner Kammerspiele un an dat Thalia-Theater in Hamborg. Se hett mit Regisseuren as Gustaf Gründgens un Giorgio Strehler arbeit.

Nebenbi arbeit Trowe as Synchroonsnackerin för international Stars as Melina Mercouri, Gina Lollobrigida, Rita Hayworth, Simone Signoret, Anna Magnani oder Shelley Winters.

Ok in tallriek Hörspelen as *Die Säulen der Erde*, Die drei ??? oder Hui Buh is hör Stimm to hörrn. 

För dat allgemeen Feernsehpublikum wurr se in hör later Johren dör Serien as *[[Unser Lehrer Doktor Specht]]* mit Robert Atzorn, *[[Ein Bayer auf Rügen]]* oder *[[Der Landarzt]]* bekannt. Hör Markenteken weern hör root Hoor. 

2002 wurr Trowe mit de Biermann-Ratjen-Medaille för hör künstlerisch Verdeensten um de Stadt Hamborg ehrt.

## Filmografie (Utwahl)

## Literatur
* F.-B. Habel und Volker Wachter: *Lexikon der DDR-Stars. Schauspieler aus Film und Fernsehen*, Schwarzkopf und Schwarzkopf, Berlin 1999, S. 342. ISBN 3-89602-304-7
* F.-B. Habel: *Lexikon. Schauspieler in der DDR*, Verlag Neues Leben, Berlin 2009, S. 436/437. ISBN 978-3-355-01760-2
* *Langen Müllers Schauspielerlexikon der Gegenwart. Deutschland. Österreich. Schweiz*. Albert Langen. Georg Müller Verlag. München Wien 1986, S. 1036. ISBN 3-7844-2058-3

## Weblenken
* Gisela Trowe in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Gisela Trowe bi filmportal.de
* 
* Synchrondatei
* Biller vun Trowe in de Virtual History 
* Personennaamdatei
Doug Liman

**Doug Liman** (* 24. Juli 1965 in New York City) is en US-amerikaanschen Speelbaas un Filmproduzent.

## Leven un Wark
Liman is de Söhn vun Arthur L. Liman, een vun de Anklagers in de Iran-Contra-Affär. Von dorher hett he sik fröh al för politische Intrigen un Verswörungstheorien intresseert. Dör en Fründ vun sien Vadder fünn he Freid an Filmkameras un füng an sülvst Kortfilmen to maken. 1988 hett he sien Afsluss an de Brown University maakt un besöch in’n Ansluss doran de USC School of Cinema-Television. As he dormit afslaten harr, fünn he Arbeit as Speelbaas in Hollywood. Sien Film *Swingers* vun 1996 is en unvermodten Hit worrn. Groten Spood harr he vör allen mit den hoochloovten Agenthriller *The Bourne Identity* vun 2002 mit Matt Damon un Franka Potente in de Hööftrullen.

An de wieteren Deelen vun de Bourne Reeg hett he as Produzent mitarbeit. Butendem hett he eenige Folgen de spoodrieke Feernsehreeg *O.C. California* produzeert. He hett ok noch wietere Actionfilmen dreiht. 2010 hett he sik in den Film *Fair Game* mit de Plame-Affär befaat. För dissen Film hett he en Inladung to de Filmfestival vun Cannes kregen.

Liman leevt vundaag in TriBeCa, Manhattan.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Liman weer bit hüüt (Februar 2011) fiefmol för grote Filmpriesen vöslahn, vun de he twee wunnen hett:
* 1997: den *[[MTV Movie Award]]* in de Kategorie *Best nee Filmmaker* för *Swingers*
* 1997: den *[[FFCC Award]]* in de Kategorie *Newcomer vun’t Johr* för *Swingers*

## Weblenken
Benetice

**Benetice** () is en Oortsdeel vun de Stadt Světlá nad Sázavou, Okres Havlíčkův Brod, in dat Vysočina-Rebeet in Tschechien. Dat Dörp hett 37 Inwahners (2007).

## Geografie

Benetice liggt an’n Foot von’n Žebrákovský kopec (601 m) in de Wolen von de Böhmsch-Mährsche Höögd rechts von de Sázava.

De Naveröörd sünd Svatojanské Hutě un Opatovice in’n Noorden, Žebrákov in’n Noordoosten, Horní Březinka in’n Oosten, Dolní Březinka in’n Süüdoosten, Mrzkovice un Leštinka in’n Süden, Mezilesí un Pavlíkov in’n Süüdwesten, Kostelík un Vilémovice in’n Westen un Pavlov in’n Noordwesten.

## Geschicht

Dat Dörp kummt 1375 as *Beneczicze* toeerst in de Oorkunnen vör. Fröher hett dat in Benetice en Glasfabrik geven. Na’t Enn von de Patrimonialherrschoppen weer Benetice von 1850 af an en Gemeen in’n Bezirk Ledeč. Mit de Gemeenreform 1960 is de Oort an’n 1. Januar 1961 Deel von de Gemeen Mrzkovice worrn un 1980 von de Gemeen Světlá nad Sázavou. Dat Dörp hett vondaag 31 Hüüs, von de 2001 16 Wahnhüüs weren. 1991 harr Benetice 39 Inwahners, 2001 weren dat 32.

## Weblenken
A Man Called Horse

**A Man Called Horse** betekent

* *[[A Man Called Horse (Vertellsel)|A Man Called Horse]]*, Kortgeschicht vun Dorothy M. Johnson,
* *[[A Man Called Horse (Film)|A Man Called Horse]]*, Film, de op dat Vertellsel baseert.
Michael Chapman (Kameramann)

**Michael Chapman** (* 21. November 1935 in New York City, New York; † 20. September 2020 in Los Angeles, Kalifornien) weer en US-amerikaanschen Kameramann un Speelbaas, de in vele Filmen ok in lüttere Rullen as Schauspeler optreden is.

## Leven un Wark
As Chapman sien Utbilln to’n Kameramann för Dokumentarfilmen afslaten harr, hett he Anfang vun de 1970er Johren as Kamerafohrer arbeit för Lüüd as Gordon Willis (bi Filmen as *[[Klute (Film)|Klute]]* oder *[[The Godfather (Film)|The Godfather]]*) un Bill Butler (bi *[[Jaws]]*). In’t Johr 1973 weer he bi den Film *The Last Detail* dat eerste mol Kameramann. Teihn Johr later weer he bi *All the right Moves* to’n eersten mol as Speelbaas an’n Set.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Chapman weer för siene Arbeiten bit hüüt (Stand: Februar 2011) acht mol för renomeerte Filmpriesen vörslahn, dorünner ok tweemol för den *[[Oscar]]* as *[[Oscar/Best Kameramann|Best Kameramann]]*. Wunnen hett he veer Priesen:
* 1981: den *[[BSFC Award]]* in de Kategorie *Best Kameramann* för *Raging Bull* 
* 1981: den *[[NSFC Award]]* in de Kategorie *Best Kameramann* för *Raging Bull* 
* 2004: den *Pries för’t Levenswark* vun de *[[American Society of Cinematographers]]* 
* 2010: den *Pries för’t Levenswark* vun’t Ojai Film Festival''  

## Born
* [Kortbiografie in de [New York Times]]

## Weblenken
*
103 v. Chr.

## Wat passeert is
* De tweete Slavenkrieg unner Salvius un Athenion geiht up Sizilien los. 

## Boren
* 
## Storven
101 v. Chr.

## Wat passeert is
* 30. Juli: In de Kimbernkriege winnt de röömsche Konsul Gaius Marius bi de Slacht vun Vercellae (dat hüdige Vercelli) gegen de Kimbern unner Boiorix. Dor sund de Germanen for dat Riek eerst mol keen Gefohr mehr mit. 
* De tweete Slavenkrieg unner Athenion in dat Röömsche Riek geiht mit den Dood vun Athenion up dat Slachtfeld toenne. 

## Boren
* 
## Storven
102 v. Chr.

## Wat passeert is
* Kimbernkriege: In de Slacht vun Aquae Sextiae (dat hüdige Aix-en-Provence in Süüdfrankriek) weert de Teutonen un de Ambronen unner Teutobod vun de Römers unner Gaius Marius heel un deel slahn un tonicht maakt. De *[[Furor Teutonicus]]* is dor toenn mit. De Kimbern sund avers noch nich slahn un blievt gefährlich for dat Riek. 

## Boren
* 
## Storven
104 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* 
## Storven
* Jugurtha, König vun Numidien, an'e Siet maakt vun de Römers unner Gaius Marius (* um 160 v. Chr.)
105 v. Chr.

## Wat passeert is
* 6. Oktober: Kimbernkriege: In de Slacht bi Arausio weert de Römers vun de Kimbern un Teutonen slahn un heel un deel to Dutt maakt. 
* De Numiders ehrn König Jugurtha warrt verraden un fallt in de Römers ehre Hannen. Dor geiht Jugurtha sien Krieg mit to Enne. 

## Boren
* 
## Storven