open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arteria auricularis posterior

De **Arteria auricularis posterior** („achtere Ohrslagader“), de bi de Deerter as **Arteria auricularis caudalis** betekent warrt, is en Arterie, de vun de Arteria carotis externa aftwiegt un för de Versorgen vun Delen vun de Ohrmussel, vun’t Middelohr un vun’t Binnenohr tostännig is. Bito versorgt se ok en lütten Andeel vun de Weekdelen an de Böverflach vun’n Kopp in dat Rebeet achter dat Ohr. Se krüüzt ünnerhalf vun’n Nervus facialis un löpt twüschen den Processus mastoideus un dat butere Ohr deelwies tosamen mit den glieknöömten Nerv, de en Twieg vun den Nervus facialis is. Se deelt sik denn in ehr Endtwiegen op, wovun een, neelich de *Arteria tympanica posterior* gemeensom mit de *Arteria tympanica inferior*, de vun de Arteria pharyngea ascendens aftwiegt, de Paukenhöhl versorgt.

## Borns
* T.H. Schiebler (Rtg.): *Anatomie.* Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
Seelandium

Dat **Seelandium** (kort ok *Seeland* oder *Seeland-Stoop*) is de middelste Stoop vun’t Paläozän. Se ümfaat ruchweg de Tietduer vun 61,7 (± 0,2) Millionen Johr bit 58,7 (± 0,2) Millionen Johr för de hüütige Tiet. Dat Seelandium liggt twüschen dat jüngere Thanetium un dat öllere Danium.

## Naam
Dat Seelandium hett sien Naam vun’t däänsch Eiland Seeland, woneem Aflagern ut disse Stoop op grote Flach bit an de Eerdbavenflach kamt. De Stoop weer 1924 vun Alfred Rosenkrantz vörslahn. En offiziell Tyypprofil (Global Stratotype Section and Point) is aver vun de Internatschonalen Kommisschoon för Stratigrafie (International Commission of Stratigrapgy = ICS) noch nicht fastleggt worrn. 

## Definition
Ok de Grenzen vun de Stoop sünd noch nich bit in’t Letzte verklort un fastleggt. Dat Enn warrt faken mit de Basis vun de magneetsche Polarität-Chronozoon C26n defineert. De Anfang liggt binnen de korten Magnetpolaritäts-Chronozoon C27r. Is antonehmen, dat dat an de Grenz vun de Foraminiferen-Zoon P2/P3a oder P3a/P3b to liggen kummt.

## Literatur
* Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737 
*Hans Murawski & Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. 10., nee bearb. u. w. Opl., 278 S., Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.
*Alfred Rosenkrantz: *De københavnske Grønsandslag og deres Placering i den Lagraekke (med et Skema over det danske Palaeocaen)*. Meddedelser fra Dansk Geologisk Forening, 6: 22-39 Kopenhagen 1924.

## Weblenken
* Deutsche Stratigraphische Kommission (Rgv.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
*GeoWhen Database
*Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
Romanik

Dat Woort **Romanik** (ok: *Romaansch Stil, vörgotisch Stil, lombardisch Stil*) bedutt en Tiet in de Kunstgeschicht un in de Bokunst in dat Middelöller, so twuschen de Johren 1000 un 1200. In düsse Johren hett sik en besunnern Bostil rutbillt. In verscheden Länner is noch bit na de Midden vun dat 13. Johrhunnert in den Stil vun de Romanik boot wurrn. Nadem Rom in dat 6. Johrhunnert unnergahn weer un de Antike dor mit toenne güng, is de Romanik de eerste grote Kunststil in Europa ween. Künnig weern kann en den romaanschen Stil vunwegen siene Rundbagens. De Muern sünd nich, as bi de Gotik, unnerbraken vun grote Finsters un Sulen. 

## Wo dat Woort herkummt
Dat Woort *romanesque* is üm 1820 vun franzöösche Gelehrten för den Rundbagenstil bruukt wurrn. Düt Woort hefft se bruukt, vunwegen de Verwandschup vun düssen Stil mit de Röömsche Architektur. Dor hett de Romanik ja ehre Rundbagens, Pielers, Sulen un Gewölven vun afkeken. 

## De Bokunst in de Romanik
Dicke Muern, as bi Borgen, lüttje Kapitellen in Form vun en Tardel up de Pielers höört to den romaanschen Bostil. In de Tiet vun de fröhe Romanik geev dat noch keen Gewölven, man de Hüser un Karken sünd mit en platte Kasettendeck afslaten wurrn. Later sund de Gewölven upkamen, toeerst de Tunnengewölv, as bi de Kark St. Philibert in Tournus in Burgund. Noch later sünd Krüüzgraatgewölven dorto kamen. In de Tiet vun de Romanik sünd to'n eersten Mol siet de Antike grote Rüüm mit Gewölven afslaten wurrn. De Arbeiten vun de Steehauers un Molers wiest faken malle un düütliche Motiven. De Karken sünd dormols jummers so groot boot wurrn, as dat man just mööglich weer. Dat hüng gor nich af vun de Lüde, de dor hen güngen. Amenne güng dat üm en Teken vun Gott siene Macht un Grootheit un nich um de Masse vun Minschen, de dor Kark fiern döen. 

Vör de Romanik geev dat de Kunst vun de Merowingers, de Karolingers un de Ottonen. De ehre Kunstwarken sünd avers noch stebiger un öllerhaftiger, as in de Romanik. Man in jem ehre Delen stimmt se denn doch mit de Romanik al övereen. Ut düsse fröhen Tieden sünd avers bloß noch en poor Bowarken överbleven. Dor kann een dat nu doch nich so genau üm verglieken. En beröhmt Bowark ut düsse Tiet is dat Mönster vun Aken. Allgemeen warrt seggt, dat de Övergang vun de Vörromanik na de Romanik hen in Frankriek üm 1000 rüm weer, in Düütschland üm 1020/1030, in Polen üm 1038 rüm, as König Kasimir I. kröönt wurrn is. 
In Düütschland güng de Romanik los mit de Michaeliskark in Hilmessen gegen 1010, mit den Dom vun Speyer üm 1025 rüm un mit de Kloosterkark in Limborg an de Haardt ok in düssen Johren. 

De Romanik in Düütschland warrt ünnerdeelt in de dree Delen Fröhromanik, Hoochromanik un Late Romanik.
Leddfossil

**Leddfossilen** (*Orthostratigrafen*) sünd Fossilen, de hernahmen warrt, üm dat relative Öller vun verscheden Steenschichten to bestimmen. Glieke Leddfossilen, de in de Sedimentstenen vun verscheden Öörd op de Eer vörkamt, wiest an, de de Steen ruchweg gliek oolt wesen mööt. Disse Oort vun’t Öllerbestimmen warrt Biostratigrafie nöömt. Tyypsch Leddfossilen hebbt en Överlevensduer vun 300.000 bit 1.000.000 Johren.

En goot to bruken Leddfossil schall sünnere Egenoorden opwiesen:

* Dat Fossil mutt licht un eendüdig to bestimmen wesen, dat keen Twiefel bi’n Nawies opduukt.
* Dat Fossil mutt in grote Tall vörkamen. üm reell bestimmt warrn to künnen.
* De Oort dröff dat in de Eerdhistorie nich to lang geven hebben, üm en mööglichst nipp un naue Dateeren to verlöven.
* De Oort schüll in mööglichst veel ünnerscheedlich Levensrüüm leevt hebben, dat se ok in mööglichst veel Steenfazies to finnen is.
* Geograafsch schall de Oort wiet verbreedt wesen, dat een ok Schichten verglieken kann, de wiet uteneen leegt.

Je weniger vun disse Egenoorden en Fossil opwiest, desto weniger döögt dat as Leddfossil.

Leddfosiilen för dat Kambrium sünd vör allen Trilobiten, för’t Ordovizium un Silur tomeist Graptolithen un vun’n Devon bit to de Kriedtiet sünd Ammonoideen de fakensten Leddfossilen. In Schichten ut dat Känozoikum warrt sünners fossile Foraminiferen un Ostracoden bruukt, üm de Affolg vun’t Deertenriek op en fien Skala to bestimmen (Mikrofossilen)

## Kiek ok
* Geoloogsch Tietskala
Ludwig Klingenberg

**Ludwig Klingenberg** (* 29. Oktober 1840 in Wittmund; † 1. April 1924 in Elmdörp) weer en düütsch Architekt.

Tosommen mit sien Partner Weber hett he in Ollnborg en spoodriek Büro ünnerhollen. In die Ruum Ollnborg un Bremen hett he tallriek apenlich Hüüs erricht, so t.B. dat Olde Kurhuus in Bad Twüschenahn (1874) und dat Kreishuus in Wittmund (1901), aber ok dat Gerichtsgebäude Domsheide (hüüd Landgericht Bremen) in Bremen (1895).  

Klingenberg harr söben Kinner (twee Döchter un fiev Söhn), dorünner Georg Klingenberg (later henn Lidmaat vun de Vörstand bi A.E.G. Berlin) un Walthar Klingenberg, de sück as Architekt up Kraftwarksprojekten spezialiseert hett.

In Ollnborg is en Straat nah Klingenberg nömmt. 

## Weblenken un Born
*Olde Kurhuus in Bad Twüschenahn
*Biografisch Angaben
Wörtel

**Wörtel** oder **Wuddel** betekent

* Wörtel, Grööntüüg, dat in welk Dialekten ok rode Rööv oder Mohrrööv heet,
* Wörtel, Deel vun en Plant, de ünner de Eer wassen deit,
* Wörtel, Ümkehrfunkschoon vun dat Potenzeren, meist ok kort för de Quadratwörtel,
* Wörtel, Grundform oder Karn vun en Woort, de de Bedüden driggt.
Landkreis Vechte

De **Landkreis Vechte** is en Landkreis in’n Westen vun Neddersassen. He hett . In’n Noorden grenzt de Landkreis Vechte an’n Landkreis Cloppenborg. 

## Historie

Mit de Drüdde Verordnung över den Neeopbo von dat Riek von’n 28. November 1938 sünd de Utdrück för de Verwaltungsbezirke in dat Düütsche Riek eenheitlich maakt worrn. Dorüm hett sik to’n 1. Januar 1939 de Naam von *Amt Vechte* op *Landkreis Vechte* ännert.

### Landrääd

* –5. Juni 2014(†): Albert Focke (CDU)
* 1. November 2014–31.Oktober 2021: Herbert Winkel (CDU)
* 1.November 2021–: Tobias Gerdesmeyer (CDU)

## Städer un Gemenen

**[[Eenheitsgemeen|Eenheitsgemenen]]**

Inwahnertallen an’n .

## Footnoten



## Weblenken
Wörtel (Linguistik)

Mit **Wörtel** oder ok **Wuddel** meent de Spraakwetenschop den Karn vun en Woort, de de Bedüden driggt. De Wörtel vun en Woort billt dormit de lüttste Eenheit (dat morpholoogsche Atom) för dat Billen vun Wöör. 

Dat is nich datsülvige as de Woortstamm. De Woortstamm is de Utgansform för niege Wöör, t.B. dör Afledden, Tosammensetten oder Bügen. 

In de Spraakwetenschop warrt de Wörtel faken mit dat Symbol **√** utdrückt.

In de düütsche Spraak fallt Stamm un Wörtel tomehrst tosamen. In de latiensche Spraak oder ok op Sanskrit is de Ünnerscheed twischen Stamm un Wörtel lichter to sehn:
* Bispill latiensch
** Wörtel: √leg (Bedüden: "sammeln, lesen, utwählen")
** Stamm: lector (Nomen agentis: "de Leser", billt dör Derivatschoon)
** flekteert Woort: lectoris (Stamm+Genitivenn)
* Bispill sanskrit
** Wörtel: √dhā (धा), 
** Stamm: dadhā (दधा), (billt dör Reduplikatschoon) 
** flekteert Wort: dadhāti (दधाति), ("he liggt")

In de histoorsche Spraakwetenschop meent de **Wörtel** en Karn, den een dör en histoorschen Vergliek rutfunnen hett. So en Wörtel warrt faken mit dat Symbol ***** gekennzeichnet. 

En Bispill:
För de indogermaansche Spraak hebbt de Wetenschoplers de Wörtel *neu(i)os rutfunnen. Un op disse Wörtel kann een Wöör ut vele ünnerscheedliche Spraken trüchföhren:
* düütsch*neu*, 
* ingelsch: *new*, 
* nedderlannsch: *nieuw*, 
* italieensch: *nuovo*, 
* spaansch: *nuevo*, 
* portugeesch: *novo*, 
* franzöösch: *neuf*, 
* greeksch: *neos*, 
* hindi: *nava*, 
* poolsch: *nowy* 
* usw.
Thanetium

Dat **Thanetium** (kort ok *Thanet* oder *Thanet-Stoop*) is de böverste Stoop vun’t Paläozän. Se ümfaat ruchweg de Tietduer vun 58,7 (± 0,2) Millionen Johr bit 55,8 Millionen Johr för de hüütige Tiet. Dat Thanetium liggt twüschen dat jüngere Ypresium, wat to dat Eozän tellt, un dat öllere Seelandium.

## Naam
De stratigraafsche Stoop hett ehrn Naam vun’t engelsche Eiland Thanet (Kent), op de ok de Tyyplokalität liggt. In de wetenschoppliche Literatur weer de Naam 1874 vun den Swiezer Geoloog Eugène Renevier inföhrt. 

## Definitschoon
Dat Thanetium het sien Anfang an de Basis vun de magneetschen Polaritätschronozoon C26n. Dat Enn vun de Stoop is dör en negativen Kohlenstoff-Isotopen-Horizont defineert.

## Literatur
* Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737 
* Hans Murawski & Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. 10. nee bearb. u. w. Opl., 278 S., Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.
* Eugène Renevier: *Tableau des terrains sédimentaires formés pendant les époques de la phase organique du globe terrestre*. Bulletin de la Societé Vaudoise des Sciences Naturelles, 12/70: tableau III, 13/72: 218-252, Lausanne 1874.

## Websteden
* Deutsche Stratigraphische Kommission (Hrsg.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
* GeoWhen Database
* Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
* Rock, time and reconsideration
Famke

**Famke** oder **Femke** (ok **Feemke**) oder **Femme** is en freeschen un plattdüütschen Vörnaam för Deerns. Femke warrt ok as Vörnaam för Jungs bruukt.

## Herkamen
De Naam kümmt ut de Freesche Spraak. Dor heet *Femme* oder *Famme* (westfreesch *feame*) „Deern“. Wenn een dor nu en Smusenaam vun maken will, denn so warrt dor dat Anbacksel *-ke* to'n lüttjer maken (as Diminutiv-Suffix) anbackt. Denn warrt dor Fammeke oder Femmeke vun. En beten afkört un tohopentrocken is dat denn **Famke** oder **Femke**. Dat heet denn „Lüttje Deern“.

## Bekannte Lüde, de düssen Naam dreegt
* Famke Janssen, nedderlannsch Schauspelersche (* 1965)

## Kiek ok bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams
Möösch

Dat **Möösch** (ok **Meusch**, **Meesch**, **Meesk**, *Galium odoratum Scop.*, fröher ok *Asperula odorata L.*) höört to de Plantenfamilie vun de Rubiaceae, just so as de Färberkrapp un de Koffie.

## Wat vun Plant dat is
Dat Möösch is en Kruutplant, de sik een Reeg vun Johren holen deit. Se hett en Wuddel, de unner de Eer langs krupen deit. Dor wasst de veerkanten Stängels rut. Dor staht denn unnen sess, boven acht slanke Blöör umto mit fiene Borsten an’n Rand. Toeerst sünd de Blöör hellgröön, later weert se dunkelgröön. De Plant bleiht in’n Maimaand. De Blöten staht in en lüttjen Struuss up dreemol dreihte Stengels. De Frücht sünd lüttje Klievenhaftige Nööt.

## Wo dat düsse Plant gifft
Dat Möösch gifft dat in Middel-, Oost- un Süüdeuropa un ok in Noordafrika. Möösch wasst in schaddige Hölter, besunners in Bökenhölter un in Hölter mit verscheden, dör’nanner mischte Loofbööm, wo dat veel Kruut in gifft. In de Soziologie vun de Planten kümmt de Plant besunners in den Möösch-Bökenwoold vör. Utbreden deit se sik toeerst mol över de Wuddeln. Vunwegen dat so’n Utbreden lang duern deit, wiest grote Mööschrebeden jummers up oolt Holt hen. 

## Wat dor insitten deit
In de grönen Plantendelen kümmt Cumaringlycosid vör. Besunners wenn dat Blatt verdrögen deit, warrt dor Cumarin vun afspleten. Vun dat Cumarin kümmt de besunnere Duft vun dat Möösch vun her. In lüttjere Mengen sitt dor ok noch Rubichlorsüür un Garvstoffen in vör. 

## Wo de Möösch to bruukt warrt
In Maimaand un Juni warrt dat Möösch tohopensammelt. Besunners warrt dat as Kruut för de Maibowle bruukt. Fröher is dat ok bruukt wurrn to’n Bimaken bi Wackelpudding, Sprudel, Ies, Liköör, Beer un Parfüm.

För’n Höhnergloven hett Möösch ok en Rull speelt as en Middel gegen böse Geister un Dämonen. In Posen hefft de Keih Möösch mit’n beten Solt kregen, wenn se nix freten wullen. Hexen kunn en dor ok mit verdrieven. 

## Bruken
In Rheinsberg in Brannenborg is dat Plücken vun Möösch över Pingsten vun de Jugend mit dat „Möskefest“ fiert wurrn. 

## Gift
Wenn een Möösch to sik nahmen hett, kann he dor woll Koppien vun kriegen. Dat Cumarin, dat dor insitten deit, kann een beduselt maken, wenn een dor oorntlich wat vun innehmen deit. Denn kann en woll benusselt weern, sik speen oder in Koma fallen. Man so veel Cumarin sitt in de Planten nich in, dat dat bi Eten oder Drinken passeern kann. So giftig is dat Cumarin denn doch nich.

## Kiek ok bi
* 

## Weblenks

* Die Pflanze Waldmeister (hoochdüütsch)
Dracht (Reedschop)

De **Dracht** oder ok **Peed** warrt över de Schuller dragen. Mit ehr kann een twee Ammels, Körv oder Säck dregen. De Dracht besteiht ut en Holtstang, de faken, aver nich jümmer, en Utsporung hett, dat se fast üm’n Nack liggt. An beide Ennen sünd denn mit Bannen de Ammels oder Körv fastmaakt.
Hüde

**Hüde** is ene Gemeende in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in den Landkreis Deefholt un hett 1.053 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 24,47 km².

De Amazonen-Werke hebbet een Werk in Hüde.

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeende (hoochdüütsch)
Fritz Linde

**Fritz Linde** (* 26. Juli 1882 in Sankel; † 19. Dezember 1935 in Höferhof) weer en plattdüütschen Dichter ut dat Suerland.

Linde is 1882 as Söhn vun en Smitt in Sankel bi Kierspe boren. Bet 1896 hett he de Volksschool in Vornberg un Berken besöcht. He hett as Metallarbeider in de Firma Dr. Deisting arbeidt un harr blangenbi noch en Hoffsteed op’n Kotten in Höferhof, op de he ok arbeiden dee. 1935 is Linde vun Lungenentzündung doodbleven.

In Kierspe gifft dat hüüt den Fritz-Linde-Steen un de Fritz-Linde-Strate, de an em erinnert.

## Warken


:*Et well nix anders at Kleintüg sien,*
:*At Kleintüg, tesamen ’ebungen.*
:*Im Suerlanne, im Heimet mien,* 
:*Do hes ieck dat Kleintüg 'esungen.*

::Ingangsgedicht to *Plattdütsch Kleintüg* (Anfang)

* *In diar Lechterstunne. Gesammeltes und Erdichtetes aus dem märkischen Sauerlande in plattdeutscher Mundart*. Ruhfus, Düörpm 1924
* *Dürch Hien un Strüke. Gedichte und Geschichten. Ernstes und Heiteres in plattdeutscher Mundart*. Linde, Höferhof bi Kierspe 1928
* *Plattdütsch Kleintüg. Düöne un Vertellkes, Gedichte un Geschichten*. Linde, Höferhof bi Kierspe 1933
* *Hiarkelmai. Leben und Werk des Heimatdichters Fritz Linde*. Rutgeven vun’n Westf. Heimatbund. Groll, Meinerzhagen 1937

## Literatur

* D. Bubner: *Fritz Linde. Der Dichter des märk. Sauerlandes*. In: *Heimat und Reich*, Bochum, 3, 1936, H. 11, S. 418-420
* J. Ebbinghaus: *Nachruf auf Fritz Linde*. In:* Heimatztg. Kierspe*, Jan. 1978
* E. Kemper u. J. Timpe: *Bedeutende Persönlichkeiten. Friedrich Deisting; Fritz Gogarten; Otto Ruhe; Fritz Linde*. In: *Kierspe. Beitr. zur Heimat- und Landeskunde*. Hg. vom Heimatbund Märk. Kreis. Bearb. von H. Störing. Altena 1990, S. 278-280
* G. Rosendahl: *Eine würdige Gedenkfeier zum 80. Geburtstag des Heimatdichters Fritz Linde*. In: *Der Märker*, Lüdenscheid, 11, 1962, H. 8, S. 199-202

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Oldig Boekhoff

**Oldig Boekhoff** (* 7. Februar 1861 in Bokmöör; † 22. Oktober 1920 in Loog) weer Pastoor in Loog un hett 1915 as eersten dat Ne’e Testament na’t Plattdüütsche, in’n oostfreeschen Dialekt, översett.

Sien *Näi Testament in dat ostfräske Plattdüts* keem 1915 rut un hett 1924 noch en twete Oplaag sehn. As Pastoor in Loog is em na sien Dood Heinrich Reimers opfolgt.

## Warken
* Dat näie Testament in dat ostfräske Plattdüts öferset't van O. Boekhoff. - Auerk : Dunkmann, [1915]. - 330 S.
Rez.: H. Hansen in: QU 9,1915/16,2,73-74
PBuB-ID: 8089
* Dat näie Testament in dat ostfräske Plattdüts öferset't von O. Boekhoff. - 2. Upl. - Auerk : Dunkmann, 1924. - 411 S.
PBuB-ID: 8090

## Over Boekhoff
* Gerrit Herlyn: *Oldig Boekhoff zum Gedächtnis*. Ein Pastor aus Loga übersetzte bis 1915 das Neue Testament als erster ins Plattdeutsche. In: Ostfreesland 67, 1984, S.99-101.

## Weblenken

* Übersetzungen von Oldig Boeckhoff
Learned Hand

**Learned Hand** (boren as **Billings Learned Hand**; * 27. Januar 1872 in Albany; † 18. August 1961 in New York) weer en US-amerikaanschen Richter.

Hand is 1872 in Albany as Söhn vun Samuel Hand un Lydia Hand (borene Learned) boren. Sien Vadder weer Afkaat. Hand weer twee Johr op en lüttjere Grundschool un keem denn mit söven op de Albany Academy. 1889 füng he an de Harvard-Universität dat Studeren an. Toeerst de klassischen Wetenschoppen un Mathematik, denn mehr op Philosophie un Weertschop. Na sien eersten Afsluss 1893 dee op op Recht studeren.

Vun 1898 af an dee he in Albany as Afkaat arbeiden un geev an de Rechtsschool vun Albany Ünnerricht. 1902 dee he Frances Fincke heiraden un güng na New York. 1909 dee em Präsident William Howard Taft as Richter an dat US-Bezirksgericht för den Süüdbezirk vun New York beropen. Wichtig weer hier vör allen sien Oordeel in’n Fall Masses Publishing Co. v. Patten 1917. 1924 dee em Präsident Calvin Coolidge an dat US-Beropungsgericht för den tweten Gerichtsbezirk beropen, bi den he bet 1951 Richter weer. Vun 1939 af an weer he as Nafolger vun Martin Manton ok Gerichtspräsident vun dit Gericht. Sien wichtigsten Fall weer hier United States v. Carroll Towing Co. 1947, bi den he dat dat wichtige Unachtsamkeitskalkül opstellt hett.
Arteria cerebri posterior

De **Arteria cerebri posterior** (lat. „achtere Bregenslagader“) – bi Deerten as *Arteria cerebri caudalis* betekent – tellt to de dree Hööftbloodfatten ton Versorgen vunn Bregen. 

## Verloop un Versorgensrebeden
De Arteria cerebri posterior kummt bi’t Optwiegen vun de unpoorigen Arteria basilaris tostannen, de den middleren Deel vun’n Circulus arteriosus cerebri billt. Mit de Arteria cerebri media billt se en Anastomoos ut, de so nöömte *Arteria communicans posterior*. De A. cerebri posterior warrt in veer Segmenten ünnerscheedt:
* P1: dat *präkommunikale Segment*, dat dör de Cisterna interpeduncularis löpt
* P2: dat *postkommunikale Segment*, dat dör de Cisterna ambiens geiht
* P3: dat *quadrigeminale Segment*
* P4: dat *terminale Segment*

De achtere Bregenslagader verlöpt achter den Twüschenbregen un versorgt den Occipitallappen, de Basisflach vun’n Temporallappen, den Hippocampus, den Thalamus, de achteren Afsneden vun’n Hypothalamus un de Plexus choroidei vun de Sietenventrikels.

## Krankheiten
De versluss (Obliteratschoon) vun de achteren Bregenarterie föhrt tyypscherwies to’n Utfall vun’t Gesichtsfeld op de Gegensiet (*homonyme Hemianopsie*). De beidsietige Obliteratschoon vun de Arteria cerebri posterior föhrt to en Rinnenblindheit. en bannig deepen, bilateralen Versluss (*Basilarisspitzensyndrom*) hett tosätzlich en bithalamischen Infarkt as Naklapp, de ok to Benüsseligkeit föhrt.

## Kiek ok
* Bloodversorgen vun’n Bregen
Naruto

**Naruto** is en japaanschen Fantasy-/Aventüür-Manga, to den dat ok en Anime-Reeg gifft. Sik utdacht hett dat Kishimoto Masashi.

De eerste Utgaav keem in’n August 1997 in *Akamaru Jump* rut. Denn hett Kishimoto de Geschicht aver noch wedder ümschreven un in de hüdige Form bröcht. Vun 1999 af an keem de Reeg denn in dat Magazin *[[Shonen Jump]]* bi’n Verlag Shueisha rut. De engelsche Utgaav kummt bi Viz Media rut. De eerste Anime-Reeg (*Naruto*) harr an’n 3. Oktober 2002 Premier un leep bet 2007. De twete Reeg (*Naruto: Shippūden*) harr an’n 15. Februar 2007 Premier.

De Manga hannelt vun en wat hyperaktiven Jungkeerl, de Ninja lehrt un vun Anerkennung dröömt un dat he enen Dag to’n Baas vun een vun de fief Ninja-Dörper (to’n *Kage* oder *Schadden*) opstiggt. As Naruto en lütt Jung weer, do dee de Negen-Steerten-Voss-Dämon sien Dörp angriepen. De Kage vun sien Dörp kunn mit knappe Nood den Angreep afwehren un den Dämon in Naruto bannen, de dat Wesen nu in sik bargen dee. De Dörpslüüd wullen nu mit Naruto nix mehr to doon hebben, denn se weren bang vör den Dämon, de in em sitt. Dorvun wasst Naruto temlich eensam op. Dat föhrt dorto, dat he sik vörnimmt, sik Ansehn as Ninja to verschaffen. Naruto geiht op de Ninja-Akademie un warrt dor Team 7 todeelt. To dat Team höört ok Sakura Haruno un Sasuke Uchiha, de siene Frünnen warrt. De Reeg folgt nu de Aventüürs vun disse Grupp.
Heinrich Stolte

**Heinrich Stolte** (* 1858 in Stroön; † 16. Juni 1935 in Builefeld) weer en plattdüütschen Schriever.

Stolte is 1858 in Stroön as Söhn vun en Buurn boren. He weer later de Baas vun de Doovstummenschool in Builefeld un is 1923 in Pension gahn. He hett en Reeg Warken to de Volkskunn vun sien oostwestfäälsche Heimat schreven un 1933 ok dat Ne’e Testament na’t Plattdüütsche vun Breokhagen översett.

## Warken

* *Über die Erziehung des Taubstummen zur Religiosität und Sittlichkeit. Ein Beitrag zur Methodik des Religionsunterrichts in der Taubstummenschule.* 1891
* *Wie schreibe ich die Mundart meiner Heimat? Ein Beitrag zur niederdeutschen Rechtschreibung und Mundartforschung auf der Grundlage der Ravensberger Mundart in Brockhagen und Steinhagen.* 1925 (Sproakleere vannen Ramskenbrinker Platt, sau os dat in Broukhagen spruaken wätt.)
* *Bauernhof und Mundart in Ravensberg. Beiträge zur niederdeutschen Volkskunde.* 1931
* *Der Bauernhof um 1870*, in: Jahresbericht des Historischen Vereins für die Grafschaft Ravensberg. Jg. 85 (1998/99). S. 7-84 (Stolte siine plattdütsken Erinnerengen annen Hoff van siine Aulen in´t Haugdütske üawersett.)
* *Übertragung der Bücher und Briefe des Neuen Testamentes in das Brockhäger Platt.* 1933 (nich in Druck rutkamen)
* *Alte bekannte Lieder in Ravensberger Mundart* (nich os Book verschienen)

## Weblenken

* Der Bauernhof um 1870 (plattdütsk)
* Wörterbuch zu Der Bauernhof um 1870 (plattdütsk-haugdütsk, haugdütsk-plattdütsk)
* Das Neue Testament (plattdütsk)
* Alte bekannte Lieder in Ravensberger Mundart (plattdüütsch)
* Wie schreibe ich die Mundart meiner Heimat?
* Über die Erziehung des Taubstummen zur Religiosität und Sittlichkeit
Ben X

**Ben X** is en belgisch-nedderlandschen Speelfilm ut dat Johr 2007. Speelbaas weer Nic Balthazar. He baseert op dat Book *„Niets“ was alles wat hij zei*, wat ok vun Nic Balthazar is. Dat Book wedder baseert op en wohre Geschicht vun en Jung mit Autismus, de sik vun’n Gravensteen doodsprungen hett, vun wegen, dat he in de School mobbt worrn is.

## Wat dor in passeert

Ben Vertriest geiht op Beroopschool, steiht aver al siet siene Kinnertiet bi de annern jümmer en beten buten vör. In psychiatrische Behandlung stellt en Dokter fast, dat Ben dat Asperger-Syndrom hett. En nich ganz so dulle Form vun Autismus. Ben leevt in en egene Welt. Vör allen wichtig för em is dat Online-Speel *[[Archlord]]*. Jümmer, wenn he Tiet hett, speelt he dat. In *Archlord* is *Ben X* en Level-80-Held un in de Online-Welt hett he mit *Scarlite* sogor en Fründin. De Online-Welt mengelt sik al in siene reale Ümwelt un af un an kann Ben meist kuum mehr den Ünnerscheed utmaken. In de School warrt he vun siene Mitschölers mobbt. Besünners slimm warrt dat för Ben, as em de Mitschölers op en Disch in de Schoolklass stellt, em de Büx daltreckt, em utlacht un dor ok noch bi Films maakt mit jemehr Handys. Noch an’n sülven Dag staht de Films in’t Internett. De Welt brickt för em meist tohoop, dat he nu ok an’n eenzigen Oort belacht warrt, wo he sik stark föhlt harr, in’t Internett.

Ben will sik en Enn setten, en *End Game*. Scarlite will sik nu mit em drapen un em helpen. Se meent, dor is noch keen *End Game*, solang een noch en *Healer* hett. Tohoop mit Scarlite un siene Öllern maakt he en Film, de em wiest, dat he vun dat Deck vun en Fährschipp springt. De Lüüd schöölt denken, he is dood. Eerst op de Truurfier dükert Ben wedder vör siene truurnden un vun sien Dood schockten Mitschölers un Lehrers op un konfronteert jem mit dat Mobbing, dat he utsett weer.

## Achtergrund

Vun dat Speel *Archlord* harr Speelbaas Nic Balthazar Verlööf kregen, de Speelwelt in’n Film to wiesen un to bruken. De Naam vun’n Film speelt in Leet-Form an op de nedderlandsche Utsaag *(ik) ben niks* (Ik bün nix).

Premier harr de Film an’n 26. September 2007. Düütsche Premier weer op de Berlinale 2008. In Düütschland is he an’n 8. Mai 2008 dör’n Filmverlehner Kinowelt in de Kinos kamen.

Nic Balthazar schall in de USA noch en Remake vun *Ben X* dreihn, för dat he ok en grötter Budget kriegen schall.

## Rullen

## Priesen

Op dat Welt-Filmfestival in Montréal hett *Ben X* 2007 den *Grand Prix des Amériques*, den Publikumspries un den Pries vun de ökumeensche Jury wunnen. Op dat Internatschonale Filmfestival Middeloost in Abu Dhabi hett de Film 2008 ok den Hööftpries wunnen. Op dat Internatschonale Filmfestival in Istanbul 2008 hett de Film den Fipresci-Pries kregen. Op dat Filmfestival Sarlat hett he 2008 den Spezialpries vun’n Generalraat vun de Dordogne kregen.

## Weblenken

* Websteed vun’n Film (nedderlandsch, engelsch, franzöösch)
*
Landkreis Cloppenborg

De **Landkreis Cloppenborg** is en Landkreis in’n Westen vun Neddersassen. He hett . In’n Süden grenzt de Landkreis Cloppenborg an’n Landkreis Vechte. 

## Historie

Mit de Drüdde Verordnung över den Neeopbo von dat Riek von’n 28. November 1938 sünd de Utdrück för de Verwaltungsbezirke in dat Düütsche Riek eenheitlich maakt worrn. Dorüm hett sik to’n 1. Januar 1939 de Naam von *Amt Cloppenborg* op *Landkreis Cloppenborg* ännert.

## Städer un Gemenen

(Inwahners an’n 30. Juni 2006)

**[[Eenheitsgemeen|Eenheitsgemenen]]** 

* Bassel (12.373)
* Bäsel (7.620)
* Cappeln (Ollnborg) (6.792)
* Cloppenborg, Stadt, Selbständige Gemene (31.700)
* Emstäk (11.516)
* Essen (Ollnborg) (8.109)
* Aithe, Stadt (20.487)
* Garrel (12.753)
* Laastrup (6.711)
* Linnern (4.725)
* Löningen, Stadt (13.297)
* Molbergen (7.874)
* Saterland (Sitz: Ramsloh) (12.871)

## Weblenken
Franz Josef Wagner (Journalist)

**Franz Josef Wagner** (* 7. August 1943 in Olmütz) is en düütschen Boulevard-Journalist.

Wagner is 1943 in Olmütz boren un in Regensburg opwussen. He weer dor ünner annern ok Sänger in’n Domspatzen-Chor. He güng op en Kloosterschool, hett aver de Abiturprüfung nich bestahn un is ahn Afsluss afgahn. En poor Johr hett he sik denn mit lüttje Jobs dörmogelt.

Wagner is verheiraadt un hett ene Dochter. He leevt in Berlin.

## As Journalist

Wagner hett as Journalist mit en Volontariat bi de Nürnberger Zeitung anfungen. Vun 1966 af an weer he bi’n Axel-Springer-Verlag, ünner annern as Kriegsberichterstatter un Chefreporter för de Bild-Zeitung. In de Johren 1970 hett he ok blangenbi as Ghostwriter för Franz Beckenbauer un Udo Jürgens arbeidt. 

1988 güng Wagner to’n Burda-Verlag na München un weer Chefredaktör bi de Boulevard-Tietschrift Bunte. Bi Burda hett he ok tohoop mit Günter Prinz de Tietschriften Elle un Super-Illu utklamüsert. 1991 keem dat Boulevardblatt Super!, bi dat Wagner nu Chefredaktör weer. Se schull in’n de Ne’en Bundslänner de Bild-Zeitung Konkurrenz maken. Na een Johr weer dat aver al wedder ut mit dat Blatt. Opsehn möök Wagner dor al an’n tweten Dag mit de Överschrift „Angeber-Wessi mit Bierflasche erschlagen – Ganz Bernau ist froh, daß er tot ist“ (3. Mai 1991), de  glieks de Lien vun Super! wiesen dee.

1998 keem Wagner trüch na’n Springer-Verlag un weer denn Chefredaktör vun de B.Z. un B.Z. am Sonntag. 2000 müss he as Chefredaktör aftreden, nadem he Franziska van Almsick to de Tiet vun de Olympschen Spelen ganz un gor dalschreven harr un ehr ünner annern *Franzi van Speck* un *Molch* nöömt harr. De Lüüd bi de B.Z. wullen em sounso loswarrn, vun wegen sien Stil in’n Journalismus, den de Redaktörs as chaootsch un verlagen ansehn, so dat welk vun de Redaktörs vun de B.Z. sogor anonym en Websteed opstellt harrn, de sik gegen Wagner richten dee.

Den 3. Januar 2001 is Wagner „Chefkolumnist“ bi Springer worrn, extra för em hebbt se dissen Posten nee opstellt. He schrifft de Kolumnen *„Post von Wagner“* Maandags bet Sünnavends in de Bild-Zeitung un bet 2005 *„Wagners Welt“* jede Week in de Welt am Sonntag. För de Kolumne „Post von Wagner“ hett he 2002 den Journalisten-Pries Gollene Fedder vun’n Bauer-Verlag in de Kategorie „Print“ kregen.

Wagner hett ok Böker schreven. Ünner annern de Romaans *Das Ding* (ok as Film), *Big Story*, *Wolfsspur*, *Im September, wenn ich noch lebe* un *Boris*. Besünners *Das Ding* hett sik good verköfft.

In siene Kolumnen wiest sik Wagner temlich radikal. He versöcht sik in de Rull vun’n prototyypschen „Klenen Mann“, de jüst as an’n Stammdisch allens seggt, wat he meent un kene Rücksicht op nix nimmt, ok wenn villicht de Wohrheit nich jümmer de ganze is.

## Footnoten



## Weblenken

* Bildblog över Artikels vun Wagner (hoochdüütsch)
Arteria thyroidea inferior

De **Arteria thyroidea inferior** („ünnere Schilddrüsenslagader“) – bi Deerten as *Arteria thyroidea caudalis* betekent – is en Arterie in’t Rebeet vun’n Hals. Tosamen mit de Arteria thyroidea superior, de en Twieg vun de Arteria carotis externa is, versorgt se de Schilddrüüs mit suerstoffriek Blood.

## Verloop
De A. thyroidea inferior twiegt ut den Truncus thyrocervicalis („Schilddrüsen-Hals-Stamm“) af un verlöpt eerst an’n Musculus scalenus anterior na baven na’n Kopp to un beschrifft den en Bagen. Se löpt dorbi vör de Arteria vertebralis un dorsal to den na’n Kopp tehn Strang ut Arteria carotis communis un Nervus vagus. Wenn se an de Shcilddrüüs ankummt, geiht se an ehr Achtersiet rünner na’n ünneren Pool, woneem se denn in dat Organ ringeiht. Vun de A. thyroidea inferior twiegt butendem de Arteria laryngea inferior („ünnere Kehlkoppslagader“) af.
Lars Ulrich

**Lars Ulrich** (* 26. Dezember 1963 in Gentofte in Däänmark) spöölt dat Slagtüüch bi de Metalband Metallica. He hett se tosaam met James Hetfield grünnt. He hett uk den Naam van düsse Band utsocht. De Band hett ehren Naam kregen, as Lars Ulrich mit sien Macker Ron Quintana tohopenseten hett un de beiden söchen een Naam för en Fan-Tietschrift för Metal-Frünnen, de Quintana nee upmaken wull. Quintana hett Ulrich en List mit Naams geven, he sall mol seggen, wat de Beste för de Tietschrift weer. Ulrich dach, Metallica weer woll de beste Naam. Man bi Quintana hett he meent, düsse Naam düch jo wall rein gor nix, he soll man en annern nemm. Dor hett de Tietschrift den Naam Metal-Militia kregen un Ulrich kunn Metallica för siene ne’e Band nehmen.

Lars Ulrich was all äs Blaag up ’n Rockkonzert van Deep Purple (1973), un van dor up an wull ’e uk metmaken. In siene fre’e Tiet hätt he uk noch Tennis spöölt. Sien Vader Torben Ulrich höör ’n Jazz-Club an un was een professchoneller Tennisspeeler wat Lars toeerst ok warrn wull.
Jeroen Krabbé

**Jeroen Krabbé** (* 5. Dezember 1944 in Amsterdam) is en nedderlännschen Schauspeler un Filmspeelbaas.

## Leven un Karrieer

Krabbé is as Söhn vun en Künstlerfamilie boren worrn. Bekannt is ok sien Broder Tim. Bekannt worrn is Jeroen Krabbé toeerst in de Nedderlannen in Filmen vun Paul Verhoeven, as to’n Bispeel *Soldaat van Oranje* vun 1977 oder *De vierde man* vnu 1983.

Sien eersten wichtigen US-amerikaanschen Film weer de Kummedie *Jumpin’ Jack Flash* mit Whoopi Goldberg. n de 1980er Johren is he dör en Reeg vun internatschonale Filmen bekannt worrn, in de he tomeist de Bösen speelt hett, as in *'No Mercy*, den James-Bond-Film *The Living Daylights*, *The Punisher* oder *The Fugitive*. Af un to weer he ok in Feernsehprodukschonen to sehn. To’n Bispeel hett he elk een Folg vun *Dynasty* un *Miami Vice* mitspeelt.

Krabbé hett aver ok as in en poor Fäll as Speelbass un Filmproduzent arbeidt, ünner annern in *The Discovery of Heaven*. Blangen de Schauspeleree un de Regie is he in de Kunst ok als Maler ünnerwegens un hett as Schriever an een Kookbook mitarbeidt. In’n November 2004 hett he dat Book *Schilder* rutbrocht mit en Översicht vun sien Biller.

Krabbé hett en Platz in dat Wassfigurenkabinett vun Madame Tussaud in Amsterdam.

## Filmografie (Utwahl)

## Bibliografie
* *Het eenvoudige kookboek* tosamen mit Marjan Berk
* *Schilder*

## Utteken
Jeroen Krabbé is bit hüüt för acht Filmpriesen vörslahn worrn und hett dorvun fief wunnen:
* 1996: dat *[[Golden Kalf (Filmpries)|Golden Kalf]]* in de Kategorie *Kulturpries*.
* 1998: den *[[Emden Filmpries]]* för *Left Luggage*.
* 1998: den *[[Grolsch Film Award]]* vun’t *[[Nederlands Film Festival]]* för *Left Luggage*.
* 1998: den *[[Blau Engel|Blauen Engel]]* vun de *[[Internatschonale Filmfestspele Berlin|Berlinale]]* för *Left Luggage*.
* 1998: den *[[Pries vun de Gild vun de Düütschen Filmkunsttheaters]]* vun de *[[Internatschonale Filmfestspele Berlin|Berlinale]]* för *Left Luggage*.

## Weblenken
Arteria ophthalmica

De **Arteria ophthalmica** is en Arterie in’t Rebeet vun Kopp, de bi Minschen dat Oog un de Ogenhöhl mit Blood versorgen deit.

## Verloop
De Arteria ophthalmica twiegt vun de Arteria carotis interna af, glieks nadem se in de Schädelhöhl ringahn is. Ut den Schädel geiht se tohopen mit den Sehnerv dör den *Canalis opticus* wedder rut un deelt sik dorna in de nafolgen Twiegen op:
* Arteria centralis retinae to’n Versorgen vun Sehnerv un Netthuut
* *Arteriae ciliares posteriores longae* na de Lins un den vörderen Afsnitt vun’n Oogappel
* *Arteriae ciliares posteriores breves na de achteren* Afsneed vun’n Oogappel
* Arteria lacrimalis na de Tranendrüüs
* *Arteria supraorbitalis* na de Steern
* *Arteriae ethmoidales anterior et posterior* na de Seevbeenzellen
* *Rami musculares* na de Ogenmuskels

## Borns
* Schiebler, Schmidt, Zilles: *Zytologie, Histologie, Entwicklungsgeschichte, makroskopische und mikroskopische Anatomie des Menschen.* 7. Oplaag. Springer, Berlin 1997. ISBN 3-540-61856-2.
Marie Mindermann

**Marie Christiane Mindermann** (* 9. Dezember 1808 in Bremen;† 25. März 1882 in Bremen) weer en plattdüütsche un hoochdüütsche Schrieversche.

## Leven
### Familie
Marie Mindermann weer de Dochter vun Johann Mindermann ut Sao’ern, en Meester, de dat Dreiherhandwark utöövt hett. Ehre Mudder weer Elisabeth, borene Flügger ut Nienborg. Ehre Geswister weern Christina Charlotte (boren an'n 1. April 1801), Katharina Louise (boren an'n 3. Mai 1803 un Johanna Maria (boren an'n 5. Januar 1805. 

### School
As lüttje Deern is se bit 1814 up'e Klippschool gahn. Mit fiev Johrn kann se al leifig lesen, besunners leest se de Bibel un Märken. Bit 1821 geiht se na de Domschool. Överhen kriggt se noch Düütschunnerricht. An'n Dom, wat dortomolen de eenzige luthersche Kark in Bremen is, geiht se ok na'n Kumfermannenunnerricht. Ehre Arbeiden schrifft se faken in Versen. Later will se Lehrersche weern. 

### Na de School
Vun 1830 af an gifft se in den „Bürgerfreund“ anonym ehre eersten Schriften rut. Vun 1839 af an bringt se ok Saken in den „Bremer Stadtboten
“. 1839 starvt de Mudder, de Vadder folgt 1840 na. En Gesell will ehr woll heiraden, man se treckt mit ehre Fründin Caroline Lacroix in de Bremer Neestadt un leevt dor in en „Fründschopsehe“ tohopen, as Metta Meinken schreven hett. 

### Politik
Vun 1848 af an sett se sik för den revolutschonäär-demokraatschen Paster Gottfried Dulon in. Vun 1851 af an lett se verscheden anonyme Schriften rutgahn, de sik achter düssen Prediger stellt. De Bremer Senat klaagt ehr an un se mutt ene Nacht in dat Detentschoonshuus, wo ok Gesche Gottfried in seten harr. In Juli 1852 warrt de Saak verhannelt un se mutt acht Dage achter Trallen vunwegen „Schimperee up den Staat“. Över düsse Saken lett se denn an'n 17. August 1852 ünner ehren egen Naam bi den Schünemann-Verlag de Schrift „Eigenthümlichkeiten der Bremer Neuzeit“ rutgahn. 

### Latere Johren
1856 treckt se mit Caroline üm na dat Rembertistift. 1865 warrt se Liddmaat vun den Goethebund un 1867 maakt se mit annere Froonslüde tohopen den Bremer „Frauen-Erwerbsverein“ up. De plattdüütschen Gedichten sünd up Bremer Platt schreven.

## Warken
### Egen Schriften
* *Heide und Moos, Märchen für Jung und Alt*, Lübeck, 1854
* *Feldblumen*, Bremen, 1860
* *Plattdeutsche Gedichte in bremischer Mundart nebst einer Sammlung plattdeutscher Gedichte und Redeweisen*, Bremen, 1860
* *Buntes Laub*, Bremen, 1863
* *Sagen der alten Brema*, Bremen, 1867
* *Dramatische Kleinigkeiten*, Bremen, 1867
* *Ranken, Bremen*, 1867
* *Blumen am Wege*, Bremen, 1873
* *Bis zum Senator*, Bremen, 1877
* *Der Achatschleifer,/Oswald- Lebensbilder für die reifere Jugend*, Glogau, 1879
* *Eine Tante*, Glogau, 1879
* *Spruchschatz*, Bremen, 1879
* *Aus dem Leben*, Bremen, 1880

### Schriften över Marie Mindermann
* Metta Meinken: Ein „Bremer Frauenzimmer“ im Kampf um Glauben und Wahrheit, Bremen, 1908
* Truxi Knierim: Die Revolution von Fräulein Mindermann, Bremen 1998, ISBN 3-7961-1821-6

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken
(886) Washingtonia

**(886) Washingtonia** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 16. November 1917 vun de US-amerikaansch Astronom George Henry Peters vun Washington (D.C.) ut un unabhängig dorvan veer Daag vörher dör Margaret Harwood opdeckt wurrn is.

De Asteroid is nah de US-amerikaansch Präsident George Washington nömmt wurrn.
George Henry Peters

**George Henry Peters** (* 1863; † 18. Oktober 1947 in Washington D.C.) weer en US-amerikaansch Astronom.  

He arbeid an de  U.S. Naval Observatory as Astrophotograph. Dorbi hett he 3 Asteroiden opdeckt. Dorneben hett he de Sünnkorona fotografeert. Peters is in Washington (D.C.) storven.

## Weblenken
* PASP '''59''' (1947) 344 (en Afsatz)
Wörtel (Mathematik)

In de Mathematik meent **Wörteltrecken** oder **Radizeren**, dat een de Unbekannte *x* ut de Glieken
:a = x^n,\,
rutfinnt, dorbi is *a* en nichnegative reelle Tall un *n*>1 is en natürliche Tall. 
Dat Resultat vun dat Wörteltrecken is de **Wörtel** oder dat **Radikal** (vun Latiensch *Radix* för *Wörtel*). Dormit is dat Radizeren de Ümkehrfunkschoon vun dat Potenzeren.

## Schrievwies
De Operator  \sqrt[]{\;\;}  stammt vun den lütten Bookstaven *r* af un steiht för radizeren. De düütsche Mathematiker Christoph Rudolff hett dat 1525 to’n eersten Mal so bruukt. Dat Verlängern vun den Streek över den helen Utdruck is aver eerst later opkamen.

De nichnegative Oplösen vun de Glieken a = x^n\, warrt in de Form 
:x = \sqrt[n\,]{a}
schreven un so leest: *x is de n-te Wörtel vun a.*
De Variablen heet:
* x\,: Wörte oder Radix,
* n\, **Wörtelexponent**,
* a\, **Radikand**.

## Quadrat- un Kubikwörtel
De twete Wörtel heet tomehrst *Quadratwörtel* oder eenfach bloots * de* Wörtel un de Wörtelexponent warrt gor nich schreven:
:x = \sqrt[2\,]{a} = \sqrt{a}
En Bispill:
:11 = \sqrt{121}

De Wörteln mit den Wörtelexponenten 3 (drüdde Wörtel) warrt Kubikwörteln nöömt. Bispill:

:  \sqrt[3]{8} = 2 \Leftrightarrow 2^3 = 8  (Utspraken as *„De drüdde Wörtel ut 8“*)
Ypresium

Dat **Ypresium** (faken afkört to *Ypres*) is in de Chronostratigrafie de ünnerste Stoop vun’t Eozän In afslute Tallen güng dat Ypresium ruchweg vun 55,8 bit 48,6 Millionen Johren vör vundaag. De Stoop folgt op dat Thanetium un warrt na baven vun’t Lutetium aflöst.

## Naam
Nöömt is dat Ypresium na de Stadt Ieper (hdt.: Ypern, franz.: Ypres) in Belgien, woneem dicht bi de Tyyplokalität to finnen is. De eerste Beschrieven is 1850 dör André Dumont maakt worrn, ofschoonst de Stoop na’t hüüdig Indelen nich mehr veel dormit to kriegen hett, wat Dumont betekent hett (Steurbaut, 2006). Dat offiziell Referenzprofil („Global Stratotype Section and Point“; GSSP) is dat Dababiya-Profil in de Neeg vun Luxor in Ägypten.

## Definitschoon
De Basis vun’t Ypresium warrt dör en Ännern in de Kohlenstoff-Isotopen-Proportschoon („Carbon Isotope Excursion“) defineert. Dat Enn is markeert dör dat eerste Vörkamen vun’t Foraminiferen-Geslecht *Hantkenina*.

## Literatur
*André Dumont: *Rapport sur la carte géologique du Royaume*. Bulletins de l’Académie Royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-Arts de Belgique, 16(2): 351-373, Brüssel 1850.
* C. Dupuis, M. Aubry, E. Steurbaut, W. A. Berggren, K. Ouda, R. Magioncalda, B. S. Cramer, D. V. Kent, R. P. Speijer und C. Heilmann-Clausen: *The Dababiya Quarry Section: Lithostratigraphy, clay mineralogy, geochemistry and paleontology.* Micropaleontology, 49(1): 41-59, New York 2003 ISSN 0026-2803.
*Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737 
*Hans Murawski & Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. 10., nee bearb. u. w. Opl., 278 S., Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.
*Étienne Steurbaut: *Ypresian*. Geologica Belgica, 9(1-2): 73-93, Brüssel 2006  ZDB 1468578-4 PDF.

## Weblenken
* Düütsche Stratigraafsche Kommisschoon (Rgv.): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. Potsdam 2002 ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
*GeoWhen Database
*Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
*Ypresian/Lutetian Boundary Stratotype - Webpage von Eustoquio Molina
SMS

**SMS** is de Afköörten för de engelsch Begreep **Short Message Service**, wat sovöl heet as Körtnahrichtendeenst. 

SMS is en Telekommunikatschonsdeenst to dat Överdragen vun Textnahrichten. Dat is toeerst entwickelt wurrn för de GSM-Mobilfunk, kann man nu aber ok in verscheeden Länner in’t Fastnett verfögen.
Lutetium (Geologie)

Dat **Lutetium** (in’n düütschen Spraakruum meist to *Lutet* verkört) is in de Chronostratigrafie de tweete Stoop vun’t Eozän. Se füng vör 48,6 Millionen Johren an un weer vör 40,4 Millionen Johren wedder vörbi. Dorvör weer dat Ypresium und dorna leeg de Stoop vun’t Bartonium.

## Naam
De Naam is afleidt vun *Lutetia*, den latienschen Naam fun Paris. Dor in de Neeg is de oorsprünglich Tyyplokalität funnen worrn. De Stoop un de Naam sünd 1883 dör Albert de Lapparent in de Fackliteratur inföhrt worrn. En offiziell Tyypprofil is opstunns noch nich beslaten worrn. Twee vun de Profilen, de dorvör in Fraag kamt, leegt in Spanien.

## Definitschoon
De ünnere Grenz vun’t Ypresium na’t Lutetium is defineert dör dat eerste Opduken vun dat Foraminiferen-Geslecht *Hantkenina*. To Enn is de Stoop mit Anfang vun’t Vörkamen vun de kalkigen Nanoplankton-Oort *Reticulofenestra reticulata*.

## Literatur
*Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737
*Albert August Conchon de Lapparent: *Traité de Géologie*. 580 S., Savy, Paris 1883.
*Hans Murawski & Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. 10., nee bearb. u. w. Opl., 278 S., Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.

## Weblinks
* Deutsche Stratigraphische Kommission (Hrsg.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
*GeoWhen Database
*Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
*Ypresian/Lutetian Boundary Stratotype - Websteed vun Eustoquio Molina
Parabel

**Parabel** (vun  oder ) betekent

* Parabel, Kegelsnitt (kiek ok bi Quadraatsch Funkschoon),
* Parabel, in de Literatur en Glieknis dat to en Vertellen utwiet is,
* Neilsche Parabel, sünnere Kurv in de Mathematik,
* Worpparabel un Keplerparabel, Bahnformen in de Physik,
* Parabelflaag, en sünnert Flaagmanöver.
Hyperbel

**Hyperbel** (, vun ) betekent

* Hyperbel, sünnere Kurv, de sik ut’n Kegelsnitt afleidt,
* Hyperbel, in de Literatur de rhetoorsche Figur vun’t Överdrieven.
1573

## Wat passeert is
* De Psalter vun Genf warrt to'n eersten Mol up Düütsch rutgeven mit Texten vun Ambrosius Lobwasser

## Boren

## Storven
Emmy Rossum

**Emmy Rossum** (börgerlich Naam: Emmanuelle Grey Rossum; * 12. September 1986 in New York, USA) is en US-amerikaansche Schauspelerin.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenk
Rossum

**Rossum** betekent

* Rossum, Oort in de Provinz Oaveriessel, Nedderlannen,
* Rossum, Oort in de Provinz Gelderland, Nedderlannen.

**Rossum** is de Familiennaam von

* Allen Rossum (* 1975), US-amerikaanschen American-Football-Speler,
* Emmy Rossum (* 1986), US-amerikaansche Schauspelersche un Singersche,
* Guido van Rossum, nedderlandschen Informatiker un Schriever vun de Programmeerspraak Python,
* Theodora van Rossum (1923–2019), düütsche Diplomatin,
* Walter van Rossum (* 1954), düütsch Schriever un Ünnersökensjournalist,
* Wilhelmus Marinus van Rossum (1854–1932), nedderlandschen röömsch-kathoolschen Kardinaal.
Arteria submentalis

De **Asteria submentalis** („Ünnerkinnarterie“) is en Arterie in’t Rebeet vun’n Kopp, de an de Ünnersiet vun’n Ünnerkeev langs löpt.

## Verloop un Aftwiegen
De Arteria submentalis entsteiht as gröttsten zervikal Twieg ut de Arteria facialis, nadem se de Ünnerkeevseverdrüüs (*Glandula submandibularis*) verlaten hett. Se verlöpt op den Musculus mylohyoideus jüst baven den Corpus mandibulae na vörn un warrt dorbi vun’n Musculus digastricus verdeckt.

Över ehr lütten Aftwiegen versorgt de Ünnerkinnarterie de ümgeven Muskeln un billt Anastomosen ut mit de Arteria sublingualis – de dat bi Minschen aver nich gifft - un mit den *Ramus mylohyoideus* vun de Arteria alveolaris inferior.

In de Neeg vun de Symphys vun’n Ünnerkeev drieht se na baven af över’n Ünnerkeevrand, woneem se sik in ehr Endtwiegen opdeelt:
* *Ramus superficialis*: Disse Twieg löpt an de Bavenflach twüschen de Gesichtshuut un den Musculus depressor labii inferioris un billt Anastomosen mit de Arteria labialis inferior.
* *Ramus profundus*: Dat is de deepere Twieg, de twüschen den Musculus depressor labii inforioris un den Ünnerkeevknaken löpt. De versorgt de Ünnerlipp un billt ok Anastomosen ut mit de *Arteria labialis inferior*, as ok mit de Arteria mentalis

## Borns
Disse Artikel bargt Texten ut Flexikon, wat en Wiki vun de Firma Doccheck is, de dör de GNU/FDL lizenseert is.

## Literatur
* T.H. Schiebler (Hrsg.): *Anatomie.* Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
* U. Gille: *Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia*. In: Salomon, F.-V. u. a. (Rgv.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 404-463. ISBN 3-8304-1007-7
Symphys

**Symphys** is en Begreep ut de Anatomie. Dorünner versteiht man en Verbinnen vun de Knaken dör Faserknorpel. Se warrt to de unechten Lidden (*Synarthrosen*) tellt un binnen disse Koppel – tohopen mit de Synchondrosen – to de knorpeliegn Knakenverbinnen (*Articulationes cartilagineae*).

Symphysen gifft dat bi Söögdeerten un dorünner ok bi’n Minsch. Bispelen dorför sünd de Bandschieven oder de Schaambeenfoog.