5. November

De **5. November** is de 309. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner, in Schaltjohren is dat denn de 310. Dag.

## Wat an dissen Dag passeert is
### Politik un Sellschap
* 1494: De russ’sche Zar Iwan III. lett den Peterhof, dat Kontor von de Hanse in Nowgorod kaputt maaken.
* 1605: Gunpowder-Plot: Verswörers ründ üm den Katholiken Guy Fawkes warrt fastnohmen bi den Versöök, dat engelsch Parlament in de Luft to sprengen.
* 1816: In’n Palais von Thurn und Taxis in Frankfort an’n Main warrt de Bunnsdag von Düütschen Bund open maakt.
* 1885: De Oort Finschhafen op Nieg-Guinea warrt grünnt as Verwalten von de düütsch Kolonie Kaiser-Wilhelms-Land.
* 1911: In’n Italieensch-Törkisch Krieg warrt eerstmols Flogtüüg militärsch insett: De Italieners smeten Bomben över een libysch Oaas af.
* 1914: Grootbritannien annekteert in’n Eersten Weltkrieg de Insel Zypern.
* 1940: Franklin Delano Roosevelt winnt de Wahlen un warrt dormit as eenzige Präsident von de USA in een drütte Amtstiet wählt.
* 1980: Helmut Schmidt warrt in sien drütte Amtstiet as Bunnskanzler von Düütschland wählt.
* 1996: De RAF-Anhöörige Birgit Hogefeld warrt to levenslang Gefängnis verurdeelt.
* 2006: De ehemalge iraksch Diktator Saddam Hussein warrt to’n Dood dör’n Strang verordeelt.

### Weertschap
* 1935: *[[Parker Brothers]]* köfft de Rechte an dat Speel *[[Monopoly]]*.
* 1938: De Rieksautobahn von Berlin na München warrt fardigstellt.

### Kunst, Kultur un Bauwark
* 1718: De Oper *[[Ifigenia in Aulide]]* von Antonio Caldara warrt in Wien uropführt.
* 1772: De Oper *[[Themistokles]]* von Johann Christian Bach warrt in Mannheim uropführt.
* 1892: In Berlin warrt een Utstellen von Biller von Edvard Munch na een Week afbroken, as dat Publikum schockeert is.
* 1898: Dat Theaterstück *[[Fuhrmann Henschel]]* von Gerhart Hauptmann warrt in Berlin uropführt.
* 1955: De in’n Tweeten Weltkrieg twei maakte Wiener Staatsoper warrt wedder open maakt.

### Wetenschoppen un Technik
* 1929: De Dokter Werner Forßmann schrifft in en Book över sien eersten Versöken mit en Hartkatheder.
* 1930: De dormols gröttste Fleger Dornier Do X flüggt vun’n Boddensee to en Präsentatschoon na Amsterdam.
* 1982: Dat gröttste Waterkraftwark vun de Welt warrt in Itaipu an de Grenz vun Brasilien un Paraguay inweiht.

## Boren
* 1494: Hans Sachs, düütsch Dichter un Meistersinger.
* 1773: Johann Smidt, Bremer Börgermeester († 1857)
* 1848: Hermann Dewitz, düütsch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1890)
* 1854: Paul Sabatier, franzöösch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1941)
* 1878: Ernst Behrens, plattdüütschen Dichter un Schriever († 1970)
* 1911: Alfred Manessier, franzöösch Maler
* 1913: Vivien Leigh, US-amerikaansch Schauspelerin
* 1920: Douglass Cecil North, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2015)
* 1931: Ike Turner, US-amerikaansch Musiker, Produzent un Ledermaaker
* 1933: Antti Tyrväinen, finnisch Biathlet († 2013)
* 1936: Uwe Seeler, düütsch Footballnatschonalspeler († 2022)
* 1940: Enzo Moser, italieensch Radrennfohrer († 2008)
* 1940: Elke Sommer, düütsch Schauspelerin
* 1948: William Daniel Phillips, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger
* 1952: Oleg Blochin, ukrainsch Footballnatschonalspeler
* 1959: Bryan Adams, kanaadsch Rockmusiker
* 1961: Alan Goodwin Poindexter, US-amerikaansch Astronaut († 2012)
* 1962: Benjamin Alvin Drew, US-amerikaansch Astronaut
* 1963: Tatum O’Neal, US-amerikaansch Schauspelerin
* 1965: Famke Janssen, nedderlannsch Schauspelerin un Model
* 1977: Maarten Tjallingii, nedderlannsch Radrennfohrer
* 1979: Patrick Owomoyela, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1980: Christoph Metzelder, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1983: Mike Hanke, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1992: Max Illingworth, austraalsch Schachspeler

## Storven
* 1669: Johannes Coccejus, düütsch reformeert Theoloog (* 1603)
* 1758: Hans Egede, norwegsch-däänsch Preester (* 1686)
* 1896: Karl Verner, däänsch Spraakwetenschopler, Updecker van Verners Gesett (* 1846)
* 1807: Johann Friedrich Wilhelm Herbst, düütsch Naturforscher, Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1743)
* 1897: Christian Wilhelm Blomstrand, sweedsch Chemiker (* 1826)
* 1907: James Clerk Maxwell, schottsch Physiker (* 1831)
* 1908: Andrew Graham, irisch Astronom (* 1815)
* 1917: Carl Georg Barkhausen, Bremer Börgermeester (* 1848)
* 1930: Christiaan Eijkman, nedderlannsch Mediziner, Patholoog, Hygieniker un Nobelpriesdräger (* 1858)
* 1934: Willem Kloeke, nedderlandschen Schoolmeester un Schriever op Zwols (* 1852)
* 1955: Maurice Utrillo, franzöösch Maler (* 1883)
* 1956: Art Tatum, US-amerikaansch Jazz-Musiker (* 1909)
* 1963: Nicolaus von Borstel, düütsch Politiker un Landdagsafordneter (* 1885)
* 1977: René Goscinny, franzöösch Comictekner
* 1989: Wladimir Horowitz, russ’sch Pianist
* 1992: Carl Rodenburg, düütsch Offizier un Generalleutnant (* 1894)
* 1993: Tönne Vormann, westfäälsch Maler, Radeerer un Singer (* 1902)
* 2006: Pietro Rava, italieensch Footballnatschonalspeler (* 1916)
* 2018: Andreas Schweiger, düütsch Biathlet (* 1953)