open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Noordamerika

As **Noordamerika** deit in Europa tomehrst de noorden Deel vun den Eerdeel Amerika gellen, un daar höört de Lannen USA un Kanada to, faken ook de Karibik, af un an ook Middelamerika. In Noordamerika sülven deit „Noordamerika“ as ′n Eerddeel gellen (apart vun Middelamerika un Süüdamerika), un na Noordamerika höört ook Mexiko mit to.

Middelamerika deit maal as’n Deel vun Noordamerika, maal as’n Deel vun Süüdamerika gellen. In Noordamerika un ook in Mexiko sülven deit Mexiko nich as middelamerikaansch gellen (obschoonst dat as latienamerikaansch gellen deit). Mexiko ward daar as’n Deel vun Noordamerika ankäken.

Nu Gröönland (ehrmaals ’n däänsche Kolonie un denn ′n däänsche Provinz) to’n egenstännig Land ward, ward dat nich mehr a’n Anhangsel an Europa tellt. Dat fangt nu an as’n noordamerikaansch Land to gellen, wonääm dat geograafsch, kulturell un spraaklich ook mit tohöört. (Dat bedüüdt, dat mang de Europäers de Wikingers Noordamerika funnen harrn.)

Noordamerika liggt twüschen Atlantik un Pazifik up den noorden Deel vun de Eer. To Noorden liggt de Nöördliche Iessee un to Süden liggt de Golf vun Mexiko.

## Weblenke

:
Norwegen

**Norwegen** (norweegsch **Norge**, **Noreg** oder **Norga**) is en Keunigriek, wat in’n Noorden vun Europa an’t Europääsche Noordmeer liggt (Skandinavien). Navers sünd Finnland, Russland un Sweden. De Hööftstadt is Oslo.

## Spraken
Amtsspraak is Norweegsch, in’n Norden ok Lappsch un Kveensch.

## Geographie
Norwegen is mit 385.252 km² en beten grötter as Düütschland, hett aver blots 5,6 Millionen Inwahners (Stand 2025). Dat Land streckt sik ut över ene Längde vun 3000 km vun Kristiansand in’n Süden bit Hammerfest in’n polaren Norden un Kirkenes an de Grenzscheed to Russland. Norwegen is bekannt för siene Fjordküst.

## Staat
Dat Parlament vun Norwegen löös 1905 de Union mit Sweden up. Een halv Jahr later worr de däänsche Prinz Carl as norweegsche König Haakon (1872-1957) vereedigt.
As de düütsche Wehrmacht an’n 9. April 1940 dat Land besetten de, gung he in’t Exil na England un keem in’n Mai 1945 trügg.
Dat Land hett de NATO mit grünnt, aver in twee Afstimmen weer dat Volk dargegen, in de EU intoträen.
De Verfaten is demokraatsch, de Traditschoon is ok vun’e Hansetiet prägt.

Dör dat Ööl un Gas, dat siet de söventiger Jahren ut de Noordsee föddert warrt, is Norwegen to een vun de rieksten Länner up de Welt worrn.

Norwegen is indeelt in 15 Ämter (Fylke), de in fief Landsdelen liggt, de blots statistischen Zweck hebbt. De Ämter sünd wedder indeelt in Kommunen, vun de dat 357 gifft (Stand 1. Januar 2024).



## Borns


## Weblenken

* Norwegen – de offiziell Siet in Düütschland
Nokieksel

Een **Nokieksel** (ook: Nakieksel) is een (druckt ellers ook elektronschet) Book, wo een wat nokieken kann. In mennig Spraaken heet dat Lexikon, Lexicon ellers ook dictionary un dictionarium. Wenn een Nokieksel good wat binn hett, denn ward dat ook encyclopedy, encyclopaedia ellers Enzyklopädie naamt. To'n Bispill de Encyclopedia Britannica un de Brockhaus. Un de ingelsche Wikipedia is meist dat dickste Nokieksel in dat Internet.

## [[Etymologie]]
De Etymologie vun de Woort is en bewusst schaapte Woortbedüden. Se kümmt vun dat Verb *nokieken*. Dat meent, dat een dor rinkieken kann un denn wat plietscher warrt.
Even wieldat sik ut dat Woort *nokieken* ok *Nokixel* maken laat, hett sik dat dörsett. Denn dat Woort *Nokixel* bedüdet, annersrüm lesen, *Lexikon*. Nadem dat Woort nich mehr so dull as en spraaklichet Speel wahrnahmen warrt, sünd de mehrsten to de ursprüngliche Schrievwies trüggkehrt un schrievt dat nu *Nokieksel*. 

Un dat hett noch wat mit op sick. So as du Nokixel ook annersrüm lesen kanns, kanns ook in een Nokieksel vun achtern (ellers ook in de Mitt) anfangen. Dat gifft jümmers noch een Sinn; sotoseggen en Achtersinn.

## Plattdüütsche Nokieksel
Plattdüütsche Nokieksel sünd raar. En druckt Nokieksel is Kahls platdüütske Naokieksel. In de Wikipedia giff dat twee plattdüütsche Nokieksel. Een in nederlandsche Schriefwiesen un een in düütsche Schriefwiesen.
Gemeen Vosshusen

**Vosshusen** (, bet 1964 **Wulmstorf**, up platt *Wulmsdörp*) is een Eenheitsgemeen in’n Landkreis Horborg bi Hamborg. De Gemeen hett .

## Historie
De Gemeen Wulmsdörp het an’n 11. Dezember 1964 de neen Naam „Neu Wulmstorf“ annahmen un an’n 1. Januar 1970 is de Gemeen Doasdörp en Oortschop vun de Gemeen worrn. 
Mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 sünd de Gemenen Ilsdörp (mit Arsdörp un Höll), Raa (mit Mienenbüddel un Ömbüddel), Rübk un Swiersdörp Oortschopen in de Gemeen Vosshusen worrn.

De Dörper in’n Süüden sünd binah dusend Johr oolt. De Nicolai-Kark in Ilsdörp is üm 1200 boot wurrn. De Oortsdeel Vosshusen is 1835 vun den Buern Peter Lohmann ut Doasdörp in’n Noorden vun de Straat Horborg–Buxthu grünnt wurrn.

### Inwahnertall

## Politik

### Börgermeesters

### Gemeendirekters

### Gemeenraad

### Ehrenbörgers

De Gemeen Vosshusen hett betherto twee Lüüd to Ehrenbörgers maakt:

* Ernst Peters, olen Börgermeester
* 11. Oktober 2011: Heinz Wanke (8. November 1923–25. Oktober 2013), olen Börgermeester

### Wapen

Dat Wapen von de Gemeen wiest op gollen Grund en blaue Spitz, op de en sülvern Ring liggt.

De blaue Spitz steiht dor as Symbol för, dat dat mit de Gemeen opwarts geiht. De Ring steiht för Verkehr un Bewegung. De Klören gollen, blau un sülver sünd ut dat Wapen von’n Landkreis nahmen.

Dat Wapen is 1965 beslaten worrn.

### Partnerschoppen

1991 hett de Gemeen en Partnerschop mit de Stadt Nyergesújfalu in Ungarn slaten.

## Wertschap un Infrastruktur
### Verkehr
Vosshusen liggt an de Bundsstraat 73 twüschen Hamborg un Cuxhoben, wat een vun de meestbefohrene Bundstraten vun Düütschland is. Se schall dö den Bu vun de A 26 entlast warrn. De Bundsstraat 3 föhrt no Süüden un no de Autobohnen. 

En Bahnhoff is an de Nedderelvbahn vun Hamborg-Horborg no Cuxhoben. Vun 2007 an föhrt de S-Bahn Hamborg (S3) von Hamborg bit no Stood.

### Bildung
In Vosshusen gifft dat de Hööftschool, de Realschool un dat Gymnasium Vosshusen. Grunnscholen sünd in Vosshusen un Ilsdörp.

### Sport
* TVV Neu Wulmstorf
* TSV Elstorf
* BSC Neu Wulmstorf
* Schützenvereen Neu Wulmstorf
* DLRG

## Weblinks

* Gemeen Vosshusen (Hoochdüütsch)

## Footnoten
Noorddüütsche Affinerie

De **Noorddüütsche Affinerie** is en Kopperhütt in Hamborg. 

Dor maakt se ut dat Ierz rein Kopper. Toeerst mit Füer, denn kriegt se Kopper, wat noch nich so rein is. Denn maakt se de Elektrolys. Un denn is dat Kopper rein. Bi dat Kopper is in’t Ierz ok Sülver un Gold, dat haalt se dor ok rut.

## Weblenks

* Websied vun de Noorddüütsche Affinerie
Neddersassen

**Neddersassen** [ˈneːdɐzassn̩] (hoogdüütsch Niedersachsen, saterfreesch *Läichsaksen,* ofkörten as NDS*)* is een Land, dat in de Noorden liggt, un een Deel vun de Bundsrepubliek Düütschland is. Dat Bundsland entstunn na de tweeden Weltkrieg ut den Lanner Hannober, den Freeistaaten Brunswiek, Ollnborg un Schaumburg-Lippe. 

Neddersassen is mit rund rund 47.600 km² vun den 16 düütschen Bundslanner dat tweedgröttste Bundsland achter Bayern, un mit de Tahl vun Inwahners op den veert Platz mit 8 Millionen Inwahners. De Hööftstadt is Hannober. Neddersassen liggt an de Waterkant vun de Noordsee.

## Land un Inwahners

### Geografie

Neddersassen hett 10 Navers. In de Noordoosten navert dat mit Sleswig-Holsteen, Hamborg un Mekelborg-Vörpommern. In'n Oosten navert Neddersassen een lütt Enn Brannenborg un an Sassen-Anholt. In'n Süüdosten is Döringen. In'n Süden sünd Hessen un Noordrhien-Westfalen. In'n Westen liggt dat Königriek vun de Nedderlannen. Na Noordwesten to liggt de Noordsee mit de Düütsche Bucht. Dat Land Bremen billt en Enklaav un Naver binnen Neddersassen.

### Spraken un Dialekten

In heel Neddersassen, mit Utnahm vun en Deel vun de Harz un lütte Rebeden an de Grenz na Döringen, warrt traditschonell Plattdüütsch snackt. Dat gifft ok noch en lüttje Överbliffsel vun de old freesche Spraak, dat Saterfreesch in’t Saterland. Vandaag is aver ok överall in Neddersassen Hoogdüütsch begäng.

### Stroom
De groten Strööm, de dör dat Land fleten doot, sünd de Eems, de Werser un de Elv.

## Historie

In de Historie was Neddersassen dat Rebeet, woneem dat Volk vun de Sassen leev. Ut dynastisch Grünnen güng de ole Naam Sassen an dat Bundsland Sassen över, wo kene Sassen leven dein, un för dat fröhere Sassen wöör de Naam Neddersassen präägt. Neddersassen was deelt in dree Delen: Westfalen, Oostfalen un Noordneddersassen. Vun disse Namen hebbt ok de Dialekten vun de neddersassischen Spraken de Namen vun. De Ünnerscheed twüschen denn un dat Bundsland vundaag is dat nu ok Oostfreesland dortohöört, aver grote Delen vun Westfalen nich mehr.

## Politik

### Ministerpräsidenten

## Städer

Annere Gemeenden: Soltbiärgen

## Landkreisen

## Weblenks

* Websteed vun’t Bundsland Neddersassen (plattdüütsch)
* Neddersassische Verfaten (plattdüütsch)
Neetiet

De **Neetiet** ellers Ne’e Geschicht is de Afsnitt na dat Enn vun dat Middelöller bit nu. Meisttied fang dat mit de Entdeckungen vun Kolumbus an.

* 1492 Kolumbus fohrt na Amerika
* 1498 Vasco da Gama seilt rund Afrika un kümmt na Indien 
* 1517 Martin Luther sleit sien 95 Thesen an de Döör vun de Slottskark in Wittenberg. Dormit fangt de Reformation an.
* 1521 Luther ward bannt.
* 1527 De swedsche Keunig Gustav I. hollt Rieksdag in Vesteraas un dor ward de Reformation infööhrt.
* 1536 Johannes Calvin gifft in Basel de eerste Utgoov vun sien „Institutio“ rut. Dormit kummt de Calvinismus in de Welt, de loterhen besonners in Westeuropa so wichtig wurrn is.
* 1602 Bauk van Anton Praetorius „Gründlicher Bericht von Zauberey und Zauberern“ tiegen dat Quiällen un de Prozesse an de Hexen
Natriumhydroxid

----

**NaOH** is de chemisch Formel för **Natriumhydroxid**. 

Wenn NaOH in Water kümmt, den warrd dat hitt. Un dat gifft denn Natronlaug. De is bannig alkalisch. Un ätzt. Vun dütwegen is NaOH ok in Rohrreinigers för dat Klo binnen.

## Bornen
Natriumchlorid

**Natriumchlorid** (chemisch Formel NaCl) is dat, ut wat dat Kaaksolt besteiht, kott ok Solt nöömt.

As de Formel seggt, kümmt dor een Natrium-Ion op een Chlorid-Ion. Natriumchlorid hett den gröttsten Andeel an dat Solt, wat in Soltwater t.&nbsp;B. in de See löst is op de Eer. 
Ok Planten, Deerter un de Minsch hebbt Natriumchlorid in sik. Dat ward to’n Bispeel för de Nerven bruukt.

Neven dat löste Natriumchlorid kummt dat ok in kristallin Form vör, as de Mineral *[[Halit]]* (ok as *Steensolt* betekend).
Nischni Nowgorod

**Nischni Nowgorod** (russ.: *Нижний Новгород*; vun 1932-1990 Gorki nöömt) is en grote Stadt, de in’n europääschen Deel vun Russland an’e Münnen vun’n Stroom Oka in’e Wolga liggt. Nischni Nowgorod hett - so as Moskau - en Kreml un en moie Oolstadt. In Nischni Nowgorod leevt bi 1,3 Mio. Inwohners.
Nege Oosten

**Nahoost** is en politisch Rebeet in Vörderasien. Dorto behöört de Staten Israel un de Arabschen Länner Libanon, Syrien, Jordanien, de Palästinensischen sülvstregeerten Rebeden, Iran, Irak, Kuwait, Saudi-Arabien, Oman, Jemen, Bahrain, Katar un de Vereenigten Araabschen Emiraten. De Nahoost warrt politschersiets vun de israelsch-arabsche Konflikt präägt.

De Nahoost is en Rebeet, in dat in de Antike vele grote Hoochkulturen opkamen sünd. Ok de groten monotheistischen Weltreligionen, dat Jödendom, de Islam un dat Christendom kamen hier op.
Natronlaug

De **Natronlaug** is de Laug, de rutkümmt, wenn een Natriumhydroxid (NaOH) in Water oplöst. 

Dat Natriumhydroxid deelt sick op in dat Na+-Ion un dat Hydroxid-Ion OH-. 

Dat Hydroxid-Ion is denn de Base, de Protonens antrecken un opnehm kann. 

Natronlaug is een starke Laug. Een konzentreerte Natronlaug hett in een Liter Laug 762 g Natriumhydroxid binnen. De Dicht is denn 1,524 g/ml. 

Een Natronlaug, de een Mol Natriumhydroxid (40 g) binnen hett, de hett een pH-Wert vun 14. 

Natronlaug ward faaken bruukt in Labor, Handwark un Industrie. Konzentreerte Natronlaug ätzt bannig un löst Fett op dör Verseepung. Se kann - suutje, dat een eers gornix markt - een Lock in de Huut ätzen. Bi dat Hanteern mutt een jümmers een Schutzbrill ophebbeb. Sülvs bannig verdünnte Natronlaug kann de Oogen tweimooken dat dat to Blindheet kümmt. 

Natronlaug ward tomeist dör Elektrolyse vun smolten Natriumchlorid, wat uns Kaaksolt is, produzeert. Dorbi fallt ook Chlor an, wat denn för de Chlorchemie bruukt ward.
Naturwetenschop

Een **Natuurwetenschop** is een Wetenschop vun de Natuur. Dat sünd besünners:
* Physik,
* Chemie,
* Biologie,
* Medizin,
* Eerdwetenschoppen (wat to'n Deel de annern Wetenschoppen verbinnt un een Överbegreep is för een ganze Reeg von iengelt Rebeeten.)

Grunnlag vun de Natuurwetenschoppen is dat Experiment un dat Nakieken. Een Bispeel: Wenn een een niege Chemikalie isoleert hett oder nieg maakt hett, denn mutt nakeken warrn, wat för Egenschoppen de hett. Wat de Smeltpunkt un de Kaakpunkt is un wat dat den elektrisch Strom leed un anners. Un dat mutt so opschrewen warrn, dat jedereen dat ok rutfinnen kann, wenn he dat Experiment so opbaut un maakt. Un denn mutt ober ok rutfunnen warn, wie sick de Chemikalie tosomensett.
Plattdüütsch Vokabular

De Plattdüütsche Spraak hett en wiede Wöörtavel de ut männige Oorsprungen kaamt. 'N Slag sünd gemeen för alle de Germanschen Spraken, welke sünd mit dat Nederlannsch, welke sünd mit dat Ingelsch gemeen, welke mit dat Däänsch, Norwegsch un Sweedsch, welke mit dat Hoochdüütsch. Ook de Römers hebbt us vele Wöör geven. Sünd ook 'n ganzen Hümpel vun Wöör, de regional sünd, dat heet vun en Rebeet afhangt. Un ook welke, de to bestümmte Fackspraken tohöört, besünners to de Seefohrt un de Landweertschap. Dor is dat ook, dat Wöör as in't Hoochdüütsch utkiekt (un ook verwandt sünd), avers 'n anner Bedüden hebbt. Un dor sünd besünnere Wöör, so as *rullögen*, *schirrwarken*, *nickkoppen*, de dor nich so in annere Spraken sünd.

**Bispeel:**
*doon: hangt tosamen mit Engelsch *to do*, Hoochdüütsch *tun*, Nedderlandsch *doen*
*männig: hangt tosamen mit Engelsch *many*, Däänsch *mange*, Nedderlandsch *menig*, Hoochdüütsch *mannig-* in *Mannigfaltigkeit*
*veel: hangt tosamen mit Hoochdüütsch *viel*, mit Nedderlandsch *veel*, Ooltengelsch *fela*
*Huus: hangt tosamen mit Däänsch *hus*, Schweedsch *hus*, Engelsch *house*, Nedderlandsch *huis*, Hoochdüütsch *Haus*
*Persepter: kümmt vun dat Latinsche *praeceptor* (Lehrer, Schoolmeester)
*tschüüs: kümmt vun dat Spaansche *adios* un dat Fransch *adieu* 
*vigeliensch: kümmt vun dat Italiensche *violina*. (violento ?)
*Tegel: kümmt vun dat Latiensche *tegula*

## Wöörböker un Vokabelns in dat Net
*http://www.deutsch-plattdeutsch.de/ Över 20.000 Vokaveln (Datenbank)
*http://www.plattmaster.de/wordbook.htm Plattmaster sien lüttjes Wöörbook (ingelsch un düütsch)
*http://www.hamburger-schnacker.de/ Werner Eichelberg sien dollet Wöörbook
*http://www.plattmaster.de/plattoew.htm Veer Spraaken Wöörlist Ingelsch - Hoochdüütsch - Plattdüütsch - Angelsassisch
*https://web.archive.org/web/20030429080607/http://www.ostfriesland-abisz.de/wort.htm Ostfreesch Wöörbook
*https://web.archive.org/web/20030414073605/http://www.vokabeln.de/v2_Plattdeutsch_Alltag.htm Plattdeutsche Vokabeln - Alldag
*https://web.archive.org/web/20030420233531/http://www.plattdeutsches-woerterbuch.de.vu/ ut Rostock - na Themens
*https://web.archive.org/web/20030421052621/http://www.radiobremen.de/online/platt/kurs/ Plattdüütsch Kurs vun Radio Bremen

*http://www.plattdeutsch.net dat Wäöderbook van dat Mönsterlänner Plat
Physik

**Physik** (greeksch: *physica*=Natur) is de Wetenschop vun de Materie, ehr Egenschop un ehr Verholen in Ruum un Tiet.
Physik warr sehn as de grundliggend Naturwetenschop, dat vun anner Wetenschoppen as de Chemie oder de Ingenieurwetenschoppen in Delen bruukt warr.

De grundliggend Methoden vun de Physik sünd dat Experiment un de Mathematik.
Physikalisch Theorien warrn in de Spraak vun de Mathematik formuleerd.
Experimente gifft Henwiesen dorup, wo vun Theorie de korrekte Beschrieven vun de Wirklichkeit gifft.

Physik is een quantitativ Wetenschop.
De Experimenten meet Grötten as Tiet, Läng, Masse, Temperatur, Elektrische Ladung oder Lichtstärk. Annere warrn dorut met mathemaatsche Methodens afleidt, dat is utrekent, so to’n Bispeel Impuls un Energie.
 
De modern Physik liet all Vörgäng vun veer Grundkräft af:

* Gravitatschoon
* elektromagnetisch Wesselwirkung
* swack atomar Wesselwirken
* stark atomar Wesselwirken

Ünnergruppens vun de Theoretischen Physik sünd:

* Klass’sche Mechanik
* Optik
* Akustik
* Bülgenlehr
* Thermodynamik
* Statistische Mechanik
* Elektromagnetismus
* Quantenmechanik
* Relativitätstheorie
* Quantenfeldtheorie
* Mathematsche Physik
* theoretsche Atomphysik
* theoretsche Fasttrünnelphysik
* theoretsche Kernphysik
* Stringtheorie

Ünnergruppens vun de anwandt ellers experimentell Physik sün:
* Deelkenphysik
* Quantenphysik
* Gaumakerphysik
* Atomphysik, Molekularphysik, kiek ook bi Atom un Molekül
* Fasttrünnelphysik
* Karnphysik
* Reakterphysik
* Laserphysik
* Plasmaphysik
* Quantenelektronik
* Astrophysik, kiek aver ok bi Astronomie
* Eerdphysik, wat een Deel vun de Eerdwetenschoppen is
Pannkoken

**Pannkoken** betekent

* Pannkoken, Koken ut Eier un Mehl, de in de Pann backt warrt (kiek ok bi Bookwetenjanhinnerk),
* Pannkoken heet en Muskant, de ’n lüttje Kapell harr (Vun dor kümmt de Utdruck Pannkokenkapell),
* Pannkoken, in’n Oosten vun Düütschland wurrd as Pannkoken ok dat betekend, wat annerwegens as *Berliner* verköfft wurrd.
Politik

**Politik**, dat kümmt vun dat greeksche Wort *polis*, wat Dörp un Stadt bedüüd. Is denn also dat Doon un Simeleern, wat in un mit een Dörp, Stadt un Staat passern schall.

Wi ünnerscheed
* **Dörpspolitik**, wat op hoog ook Kommunalpolitik heet. 
* **Lannspolitik**, wat de Politik vun de Bunneslänner is.
* **Bunnspolitik** ellers (in Rieken, so as Däänmark un de Nedderlannen) **Riekspolitik**
* **Weltpolitik**, wat Politik för de ganze Welt is.

Wi köönt obers ook na ünnerscheedlich Rebeeten ünnerscheeden:
* **Finanzpolitik**, wat vun dat Geld is un de Stüür
* **Wertschapspolitik**, wat vun de Wertschap is
* **Lannwertschapspolitik**, wat vun de Lannwertschap un de Buurn is
* **Butenpolitik**, wat dorvun is, woans een Staat sick mit anner Staaten verdragen deit
* **Binnenpolitik**, wat dorvun is, woans dat binnen een Dörp, Stadt, Lann ellers Staat togeiht, nich toletzt, woans dat mit de Udls holln ward un de Füürwehr un so.
* **Sozialpolitik**
* **Kolturpolitik**
* **Schoolpolitik** 
* **Wetenschapspolitik**

För de Politik gifft dat ünnerscheedlich Organe:
* Op'n Dörp den Dörpsraad un den Börgermeester
* In de Stadt den Stadtraad un tomeist twee Börgermeester
* In een Bunnslann den Lanndag, wat dat Parlament is un den Ministerpräsident mit sien Ministers, wat de Regeren is. 
* In de Stadtstaaten, so as Hamborg un Bremen de Börgerschap, wat dat Parlament is un den Senot, wat de Regeren is. Wat woanners de Ministerpräsidenten sünd, dat sünd in Hamborg un Bremen de Börgermeesters.
* Bi de Staatens sünd dat 
** de Keunig, de Keunigin, de Präsident oder de Präsidentsch, de baben steiht un representeert
** dat Parlament, wat deelwies twee Kamers hett un de Gesetzens mookt un de Regeren dat Geld towiest
** de Premierminister oder Ministerpräsident, in Düütschland un Österriek de Bunnskanzler, de dat Seggen över de Regeren un de Ministers hett
* Bi de Europäisch Union (EU) sünd dat
** dat Europäisch Parlament
** de Europäisch Rat
** de Ministerrat för dat Fackrebeet
Pommern

**Pommern** is en Landstreek an de Waterkant vun de Oostsee. Dat geiht vun Rügen un Griepswohld över Stettin bet kort vör Danzig.

Vundaag liggt de Westdeel (Vörpommern) vun Pommern in dat düütsche Bundsland Mekelnborg-Vörpommern un de Oostdeel (Achter- orrer Hinnerpommern) in Polen.
Religion

**Religion** is dat, wat een glöven deit. Dat Woort kümmt ut dat Latinsche (religio). Kanns ok **Gloven** to seggen.

Dat gifft en Slag Religionen op de Welt. En Deel hett blots een Gott, anner hebbt vele Gödder. Gifft aver ok Religionen, wo dat keen Gott gifft, blots Spöken un Dämonen (Animismus). Un denn noch den Atheismus, wat meent, dat een keen Gott hett. Un denn noch den Agnostizismus, wat meent, dat een nich weet: Gifft dat een Gott? Gifft dat keen?

Meisttieds gifft dat en Oort Gottsdeenst. Bi de Christen is dat in de Kark, bi de Juden tohuus un in de Synagogen, aver eerst siet de Tied, wo dat keen Tempel mehr gifft. Den harrn ja de Römers tweislaan. Bi de Muselmanen is dat de Moschee. Tempels geev dat ok bi de olen Ägypter, de Greken un de Römer. De olen Germanen harrn keen Tempel, man so'n hillig Holt. Weer ok so bi de olen Kelten. 

Meisttieds geiht dat in'n Gloven ok dorüm, wo de Minsch vun herkümmt un wo dat mit den Dood is un wat dat'n Leven na den Dood gifft.
## Kiek ook bi

## Weblenken

* Grafik: Religioonstohörigkeid– Düütschland, uut: Zahlen und Fakten: Die soziale Situation in Deutschland, www.bpb.de (hoogdüütsch)
* Grafik: http://www.bpb.de/145148Religioonstohörigkeid – Europa, aus: Zahlen und Fakten: Europa, www.bpb.de
*
Religionen vun de Welt

Gifft 'n Slag Religionens (Gleuvens) op de Welt:

* Dat Christendom mit ünnerscheedliche Konfessionens
** Katholiken
*** röömsch-kathoolsche Kark
*** Oolkatholiken
*** Maroniten
** Protestanten
*** Anglikaansche Kark
*** Evangeelsch-Luthersche Kark
*** Evangeelsch-reformeerte Kark
*** Freekarken
**** Baptisten
**** Pingstkarken
**** Sövenden-Dags-Adventisten
**** Mennoniten
**** Pingstkarken
** Orthodoxe Kark
* Dat Jödendom
* De Islam, wat de Religion vun de Muselmanens is. De meiste Muselmanens sün: 
** Sunnitens ouder
** Schiitens
* De Buddhismus
* De Hinduismus
* De ole germansche Religion, de nu obers meist verswunnen is

Tosammen meet aans dezens oven gift dat noch bannich annerns Religionens op de Welt, groote un lüttsche.
Rumänien

**Rumänien** is en Republiek, de in’n Süüdoosten vun Europa an’t Swatte Meer liggt. Navers sünd Bulgarien, Serbien, Ungarn, Moldawien un de Ukraine. De Hööftstadt is Bukarest.

## Spraken
Amtsspraak is Rumäänsch. Dat gifft ok Minnerheeten vun Lüüd, wat Ungaarsch un Hoochdüütsch snackt.

## Geographie
Dör Romeenien loopt de Karpaten un mookt dorbi en grote Bogen. De Deel in’n Süüdoosten vun dat Land heet Walachei, de Deel in’n Süüdwesten Banat, de Deel in’n Noordwesten Siebenbörgen un de Deel in’n Noordoosten Moldau.

## Städer
* Bukarest
* Cluj-Napoca
* Timisoara
* Sibiu
* Constanta

## Weblenken
•https://www.auswaertiges-amt.de/de/service/laender/rumaenien-node
•https://www.romania.org/
Rindveeh

Dat **Rindveeh**, ok **Rind** (Mt. *Rinner*) oder **Beest** (Mt. *Beesten* oder *Beester*) ward op latiensch *Bos taurus* naamt. Dat Rindveeh stammt vun den Oorossen (latiensch *Bos primigenius*) af, de is ävers in dat 17. Johrhunnert utstorven.

## Naams för dat Rindveeh

* de Koh is dat Seken un gifft de Melk.
* de Bull is dat Heken un warrt slacht.
* de Oss is en kastreerten Bullen un warrt to’n Slachten un to dat Trecken bruukt.
* dat Kalf is en jung Rind.
* de Starke oder Queene is en Koh, de noch keen Kalf hatt harr.
## Literatur
* Florian Werner: *Die Kuh. Leben, Werk und Wirkung.* Nagel & Kimche, München 2009, ISBN 978-3-312-00432-4.
* Horst Lochner, Johannes Breker: *Agrarwirtschaft, Fachstufe Landwirt; Fachtheorie für Pflanzliche Produktion: Planung, Führung, Verwertung und Vermarktung von Kulturen. Tierische Produktion: Haltung, Fütterung, Zucht und Vermarktung von Nutztieren. Energieproduktion: Erzeugung und Vermarktung regenerativer Energie.* BLV Buchverlag, München 2007, ISBN 978-3-8354-0152-5.
* Ruth Bollongino: *Die Herkunft der Hausrinder in Europa. Eine aDNA-Studie an neolithischen Knochenfunden.* Habelt, Bonn 2006, ISBN 3-7749-3415-0 (UPA Band 130).
* Ruth Bollongino, J. Burger, K. W. Alt: *Import oder sekundäre Domestikation? Der Ursprung der europäischen Hausrinder im Spiegel molekulargenetischer Analysen an neolithischen Knochenfunden.* In: *Beiträge zur Archäozoologie und Prähistorischen Anthropologie.* Band IV, 2003, S. 211–217.
* 
* Josef Boch, Rudolf Supperer: *Veterinärmedizinische Parasitologie.* Paul Parey Verlag, Stuttgart 2006, ISBN 3-8304-4135-5.
* Gerrit Dirksen, Hans-Dieter Gründer, Matthaeus Stöber: *Innere Medizin und Chirurgie des Rindes.* Parey Verlag, Stuttgart 2006, ISBN 3-8304-4169-X.
## Weblinks

* 
* Ruth Bollongino, Amelie Scheu, Joachim Burger et al.:  In: uni-mainz.de, Universität Mainz
* Beweidung mit Rindern – Rinder in der Landschaftspflege – Bayerische Akademie für Naturschutz und Landschaftspflege – ANL

*
Russland

**Russland** (), amtlich **Russ’sche Föderatschoon** (, ) is dat gröttste Land vun de Eer un en Republiek, de in den Oosten vun Europa un den Noorden vun Asien liggt („Sibirien“). In Russland leevt up 17.075.400 km² üm un bi 142.400.000 Inwahners (Juli 2019). Dat sünd 8,3 Inwahners up een km².

## Spraken

Amtsspraken sünd Russ’sch un de Spraken vun de Minnerheiten, t.B. Tatarsch, Baschkirsch oder de Spraak vun de Tschuktschen in Sibirien.

## Geografie

In Russland sünd all klimatsche Zonen to finnen - mit Utnahm vun de Tropen. Sibirien is bekannt för dat extreme Winterklima. Bi Oimjakon in Ostsibirien hebbt se 1983 -72,2&nbsp;°C op dat Thermometer kregen. 
Russland hett en Flaag vun 17.074.636 km² un is darmit de gröttste Staat op de Eer. In Europa befinnen sück 3.952.550 km² vun de Flaag un 13.122.850 km² sünd in Asien.
Navers vun Russland sünd Finnland, Eestland, Lettland, Wittrussland, de Ukraine, Georgien, Aserbaidschan, Kasachstan, de Mongolei, China, Japan, bi de Exklaav Kaliningrad (dat fröhere Königsbarg) an de Oostsee ok Litauen un Polen, över de Beringstraat ok de USA. De Hööftstadt vun de Russ'sche Föderatschoon is Moskau.

## Staat

De Verfaten is demokraatsch siet 1992. Dormols hett sik de vörmolige Sowjetunion uplööst. Präsident is Dmitri Medwedew. Russland hett bannig vele Minnerheiten, de - as de Tschetschenen - ok Unafhängigkeitsbestreven hebbt.

### Indelen

Russland is siet 2000 in 8 Föderatschoonskreise indeelt.

Artikel 65 vun de Verfaten vun Russland leggt de 86 Delen fast, ut de de Russ’sche Föderatschoon besteiht: 21 Republiken, 7 Regionen (Kraj), 49 Rebeden (Oblast), 2 Bundsstäder (Moskau un Sankt Petersborg), 1 Autonom Rebeet un 7 Autonome Kreise.

## Weertschap

De eerste Tied na de Perestrojka is präägt wesen dör groote wertschopliche Problemen. Siet de Amtstied vun Wladimir Putin (2000) hett sik dat Land stabiliseert. De wichtigsten Exportgöder sünd Ööl un Gas, wat in Sibirien funnen warrt. Dat Rüchgraat in verkehrstechnische Hensicht is de Transsibirische Iesenbahn, de dat Land vun Moskau to Wladiwostok an’n Pazifik dörlöppt.

## Städer
* Moskau (13,27 Million Inwahners)
* Sankt Petersborg (5,65 Mio.)
* Nowosibirsk (1,64 Mio.)
* Jekaterinborg (1,55 Mio.)
* Kasan (1,33 Mio.)
* Nischni Nowgorod (1,2 Mio.)
* Tscheljabinsk (1,18 Mio.)
* Ufa (1,17 Mio.)
* Krasnodar (1,15 Mio.)
* Samara (1,15 Mio.)
* Omsk (1,1 Mio.)
* Togliatti (0,66 Mio.)
* Wladiwostok (0,6 Mio.)
* Murmansk (0,26 Mio.)
* Pskow (0,19 Mio.)

## Borns
Rhienland-Palz

**Rhienland-Palz** is en düütsch Bundsland in'n Süüdwessen. De Hööftstadt is Mainz. Rhienland-Palz liggt an de Strööm Mosel, Nahe, Lahn un - as de gröttste Stroom - de Rhien.

## Städer
** Mainz
** Frankenthal
** Ludwigshafen
** Koblenz
** Kaiserslautern
** Pirmasens
** Speyer
** Trier
** Worms
** Zweibrücken

## Literatur
* *Kreuz – Rad – Löwe. Rheinland-Pfalz und seine Geschichte.* Verlag Philipp von Zabern, Mainz 2012;
** Band 1 (Von den Anfängen der Erdgeschichte bis zum Ende des Alten Reiches), ISBN 978-3-8053-4510-1.
** Bände 2 (Vom ausgehenden 18. Jahrhundert bis ins 21. Jahrhundert) und 3 (Historische Statistik), ISBN 978-3-8053-4291-9.
* Hans-Martin Braun, Carsten Braun: *Naturschönheiten in Rheinland-Pfalz.* Literaturverlag Dr. Gebhardt und Hilden, Idar-Oberstein 2000, ISBN 3-932515-23-4.
* Heinz Cüppers (Hrsg.): *Die Römer in Rheinland-Pfalz.* ISBN 3-933203-60-0.
* Heinz Fischer: *Rheinland-Pfalz und Saarland – eine geographische Landeskunde.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1989, ISBN 3-534-08892-1.
* Michael Kißener: *Kleine Geschichte des Landes Rheinland-Pfalz. 1945–2005. Wege zur Integration eines „Nachkriegsbundeslandes“.* Braun, Karlsruhe 2006, ISBN 3-7650-8345-3.
* Karin Leydecker, Enrico Santifaller: *Baustelle Heimat. Architekturführer Rheinland-Pfalz 1945–2005.* Schnell und Steiner, Regensburg 2005, ISBN 3-7954-1759-7.
* Hans-Jürgen Wünschel (Hrsg.): *Rheinland-Pfalz – Beiträge zur Geschichte eines neuen Landes.* Knecht-Verlag, Landau 1997.
* Peter Haungs: *40 Jahre Rheinland-Pfalz: Eine politische Landeskunde.* Mainz 1986.
* Ulrich Sarcinelli, Jürgen Falter, Gerd Mielke: *Politische Kultur in Rheinland-Pfalz.* Mainz 2000.
* *Archäologie in Rheinland-Pfalz.* Verlag Philipp von Zabern, Mainz (erscheint seit 2002 jährlich).
* Ulrich Sarcinelli, Timo S. Werner: *Entwicklung und Wandel des Parteiensystems in Rheinland-Pfalz.* Landeszentrale für politische Bildung Rheinland-Pfalz, Mainz 2010.
* *Rheinland-Pfalz. Unser Land im Überblick.* Landeszentrale für politische Bildung Rheinland-Pfalz, Mainz 2009.
* ''Blätter zum Land'', herausgegeben von der Landeszentrale für politische Bildung RLP.
* *Rheinland-Pfalz. Kultur und Wirtschaft.* Mushakesche Verlagsanstalt / Franzmathes Verlag, Trautheim 1953.
Ratzborger See

De **Ratzborger See** is een vun de gröttsten Seen in Holsteen, un sien nördliche Deel is de Grenz na Mekelnborg. He is ok besünners deep. Ratzborg liggt to’n Deel op en Insel in den Ratzborger See. De Waaknitz kümmt rut ut den See un geiht denn na Lübeck.

De Ratzborger See is ut en Gletscherdal in de Iestied entstannen. Dorüm is he ok so deep.

Fisch gifft dat ok in den See, besünners de Grote Maräne.

## Weblenken
Polen

**Polen** is ene Republiek, de in’t Zentrum vun Europa liggt. Navers sünd Düütschland, Tschechien, de Slowakei, de Ukraine, Wittrussland, Litauen un en lütten Deel vun Russland - de Kaliningrader Oblast, dat ehemaalsche Oostpreußen. De Hööftstadt is Warschau.

## Spraken
Amtsspraak is Poolsch. Dat warrt in Delen vun Polen ok Hoochdüütsch, Kaschubsch un Ukrainsch snackt.
Plattdüütsch warrt fast nich mehr snackt. Welke Polen snacken ok Russ’sch.

## Geografie

Polen erstreckt sik vun de Oostsee to de Sudeten un de Karpaten (Tatra). De längste Stroom is de Wießel. Polen besteiht ut ene Reeg vun Landschappen: De Noordwesten vun Polen (de Deel, de an’e Ostsee liggt) heet Pommern un Kujawien, in den Noordoosten liggt en Deel vun Oostpreußen, hüt Woiwodschop Ermland-Masuren. In’n Westen liggt Grootpolen, in’n Oosten Masowien, Podlachien un de Woiwodschop Lublin un in de Mitt de Woiwodschop Lodsch.
In’n Süüdwesten liggt Slesien un in’n Süüdoosten Lüttpolen un de Hilligkreuz.
To de Polen höörn an’n Anfang vilicht de Stämm Kurpen, Masowier, Kujawier, Polanen, Polasier, Goralen, Podhalen un Krakowiaken.

## Staat

De Verfaten is demokraatsch.

Polen is indeelt in 16 Woiwodschoppen. Dat sünd:

* Woiwodschop Ermland-Masuren
* Woiwodschop Grootpolen
* Woiwodschop Hilligkreuz
* Woiwodschop Karpatenvörland
* Woiwodschop Lüttpolen
* Woiwodschop Kujawien-Pommern
* Woiwodschop Lebus
* Woiwodschop Lodsch
* Woiwodschop Lublin
* Woiwodschop Masowien
* Woiwodschop Nedderslesien
* Woiwodschop Oppeln
* Woiwodschop Podlachien
* Woiwodschop Pommern
* Woiwodschop Slesien
* Woiwodschop Westpommern

## Städer

* Warschau (Warszawa) 
* Krakau (Kraków)
* Lodsch (Łódź)
* Breslau (Wrocław)
* Posen (Poznań)
* Danzig (Gdańsk)
* Stettin (Szczecin)
* Bromberg (Bydgoszcz)
* Kattowitz (Katowice)
* Lublin
* Białystok
* Gdingen (Gdynia)
* Thorn (Toruń)
* Oppeln (Opole)

## Weblenken
Riga

**Riga** is de Hööftstadt vun Lettland an de Oostsee. De Stadt was orsprünglich däänsch, awer öwer Johrhunnerte hebben de Dütschen dor dat Seggen harrt. Riga hett een bedüütsam Haven un besitt en scheune Ooltstadt in'n Jugendstil. Riga is de Metropole vun dat Baltikum mit 696.681 Inwahners (Stand 2018) up en Flach van 307,17 km². 

In de Vörstadt Jūrmala is en scheunen Strand. De Stadt Bremen is Partnerstadt van Riga.

## Weblinks

* Websteed van de Stadt Riga
Speel

Dat **Speel** heurt to de Minschen siet dat den Minschen gifft. Speelt harrn se al in de Steentied. Speelt warrt in alle Länner. 

In dat plattdüütsche Rebeet gifft dat obers ok besünnere Spelen:
* Sportspelen
** Boßeln, vör all'ns in Oostfreesland, obers nu ok an annere Steden.
** Klotstockspringen, wat nich blots en Speel is, man ok för de Jagd dacht un sölvs in de Slacht vun Hemmingstedt tegen de Ridders bruukt woorn is.
** Ringrieden, besünners in Holsteen.
** Kibbel Kappel

* Kinnerspelen
** Rummelpottlopen, wat een twüschen de Johren deit.
** Kiekbusch
** Heben un Eer

* Kortenspelen
** Klaverjass, ok Klabbern nöömt
** Skat
** Dubbelkopp

* Theater

Dat gifft en Slag Theaters, wo Theater speelt warrt. Theater heet op Platt ok **Speeldeel**.

## Weblenken

* Düütsch Speel-Archiv (hoogdüütsch)
* Instituut för Ludologie  (hoogdüütsch)
* Playing Arts Netzwerk  (hoogdüütsch)
Swiez

De **Swiez** (Hoochdüütsch: *Schweizerische Eidgenossenschaft*, Franzöösch: *Confédération suisse* [kɔ̃.fe.de.ʁa.sjɔ̃.ˈsɥis], Italiensch: *Confederazione Svizzera*, Rätoromaansch: *Confederaziun svizra*, Latien: *Confoederatio Helvetica*) is en Republik, de in Europa in de Alpen liggt. Navers sünd Öösterriek, Liechtensteen, Düütschland, Italien un Frankriek. De Hööftstadt is Bern.

In dat Land leven 8.544.527 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2018) up en Rebeet vun 41.285 km².

## Spraken

Amtsspraken sünd Hoochdüütsch, Franzöösch, Italieensch un Rätoromaansch. Umgangsspraak sünd unner annern verschedene Dialekte vun dat Swiezerdüütsch un dat Frankoprovenzaals. 

## Geografie
De Rhien is een Stroom in de Swiez.

De Alpen sünd en Barggrupp in dat land.

## Staat
De Verfaten is demokraatsch. 

De Swiezer sünd nich inne Europääsche Union mit binnen.

De Swiez besteiht ut 26 Kantone.

## Städer
* Bern
* Zürich
* Basel
* Genf
* Lausanne
* Luzern
* Lugano
* St. Gallen
* Winterthur
* Chur
* Aarau
* Bellinzona
Rügen

**Rügen** is dat gröttste Eiland vun Düütschland. Dat höört bi Mekelnborg-Vörpommern un is bit to’n 4. September 2011 ok’n egenstännigen Landkreis wesen. Nu höört dat to’n Landkreis Vörpommern-Rügen.

Dat Eiland liggt in’e Oostsee un warrt scheedt vun’t Fastland dör den smallen Strelasund un den veel bredern Griepswolder Bodden. Dat Eiland meet 935 km² un tellt 73.000 Inwahners (2001). De Hööftstadt is Bargen. Wichtig sünd de Tourismus un de Verkehr mit Skandinavien över den Haven vun Neu Mukran (früer Sassnitz).

In’e Boddens wörrn Fünn’ maakt, wat wiesen doon, dat al in’t Steenöller Minschen up Rügen tohuus weren. Later kemen Germanen (Rugiers) un ünner de grote Volkwannering ok slaavsche Stämm (Ranen oder Rujanen) na’t Eiland. Dunn hüür Rügen bi’t Hertogdom Pommern, Sweden, Prüzen un bi’t Düütsche Riek. Na’n Tweden Weltkrieg hüür Rügen bi’e DDR un siet de Weddervereening is dat nu’n Deel vun’t Bundsland Mekelnborg-Vörpommern.


File:Binz (2011-05-21) 03.JPG|Binz
File:Königsstuhl und Viktoria-Sicht.jpg|Nationalpark Jasmund


## Weblenken

* Rügen (hoochdüütsch)
See (Mehrdüdig Begreep)

**See** betekent

* See, en Deel vun’n Ozean, warrt ok Meer oder Haff to seggt,
* See, en hoge Bülg,
* See, en groot Water ahn Togang to de grote See, warrt ok Meer to seggt,
* See, Oort in de Gemeen Öderquart in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

**See** is de Familiennaam von

* Cees See (1934–1985), nedderlandschen Slagtüügspeler,
* Dieter See (* 1939), düütschen Footballspeler,
* Elliot See (1927–1966), US-amerikaanschen Astronaut,
* Hans See (* 1934), düütschen Politikwetenschopper un Sozioloog,
* Heinrich von See, Bischop von Sleswig,
* Huidji See (* 1981), nedderlandschen Poolbillardspeler,
* Jörg See (* 1967), düütschen Oberst,
* Klaus von See (1927–2013), düütschen Skandinavist un Mediävist,
* Kuno See (1910–1995), düütschen Maler un Grafiker,
* Lisa See (* 1955), US-amerikaansch-chineesche Schrieversche un Journalistin,
* Thomas Jefferson Jackson See (1866–1962), US-amerikaanschen Astronoom.
Söötwater

**Söötwater** is all dat Water, wat weniger as 0,1 % Solt hett.

Söötwater gifft dat in de Beken, Strööm un Seen. De Regen is ok Söötwater, ok dat Grundwater. 

Vun 0,1 % bit 1 % Soltgehalt heet dat Water Brackwater, bi mehr Soltwater.
Soltwater

**Soltwater** is all dat Water, wat över 1&nbsp;% Solt hett.

Soltwater gifft dat in Ozeane un generell in de See. 

Vun 0,1&nbsp;% bit 1&nbsp;% Soltandeel heet dat Water Brackwater, dorünner Söötwater.

Soltwater hett en gröttere Dicht as Söötwater. Darüm mischt sik dat nich jümmers glieks ümenanner.

Wenn een in Soltwater swemmen geiht, is to marken, dat de Lief lieker baven blifft. Wo mehr Solt in dat Water is, wo mehr swemmt een baven. De dullste Effekt dorvun is bi dat Dode Meer bekannt, dat is de Binnensee mit den hööchsten Soltandeel vun de Welt.
SARS

Dat **Severe Acute Respiratory Syndrome** (SARS, up Platt: *Swaar akuut Atenwegsyndrom*) is een Infektionsleeden, wat dat förste mol in’n November 2002 in’e chinesisch Provinz Guangdong to sehn weer. Na dat Tropeninstitut Hamborg is de klinisch Indruck de sülm as bi een atypisch Lungensweer (Pneumonie). De Erreger vun SARS weer en bit dorhen unbekannte Version vun dat Coronavirus. Dat hett den Naam SARS-assozieert Coronavirus (SARS-CoV, ok SARS-CoV-1) kregen. 

## Weblinks
Sweden

**Sweden** (Sverige) is en Monarkie, de in den Noorden vun Europa an de Oostsee liggt (Skandinavien). Navers sünd Finnland, Norwegen un över de Oostsee Däänmark. De Hööftstadt is Stockholm. Sweden harr 2021 10.402.070 Inwahners.

## Spraken
Amtsspraak is Sweedsch, in den Noorden ok Lappsch dialekt. An de Grenz to Finnland warrt Finnsch un in den butersten Süden Schoonsch, en däänsche/swedische Dialekt, spraken. De fief Minnerheitsspraken sünd Finnsch, romani, yiddisch, meänkäli un sami.

## Geographie
Twüschen Trelleborg un Uppsala, in’t südenste Drüddel, wahnen 85 Perzent vun de Sweden. Sweden is vun den Süden to den Noorden 1900 km lang.

## Staat
De Verfaten is parlamentarsch-demokraatsch. Staatsböverster is de König, de aver kene politsche Macht hett. Dräger vun de politsche Macht sünd de Rieksdag un (in twete Hand) de Regeren. Dat fehlt de Nakiek vun de Gesetten dörch de richterliche Macht, op engelsch *judicial review*.

Sweden is indeelt in 21 Lehn:

### Städer
* Stockholm
* Göteborg
* Malmö
* Uppsala
* Linköping
* Västerås
* Örebro
* Lund
* Norrköping
* Helsingborg
* Jönköping
San Marino

**San Marino** is en lütte Republiek, de in’n Süden vun Europa liggt. Naver is Italien. De Hööftstadt heet *ok* San Marino.

## Spraken
Amtsspraak is Italiensch.

## Geographie
Dat Land warrt vun all Sieden vun Italien ümgeven.

## Staat
De Verfaten is demokraatsch, dat Land is dat öllste noch unverännert existeerend Land in Europa.
Serbien un Montenegro

**Serbien un Montenegro** (serbokroatsch *Srbija i Crna Gora*) weer en Republiek, de in’n Süüdoosten vun Europa an’e Donau leeg (op den Balkan) un ut de Landsdelen Serbien un Montenegro bestünn. Nadem Montenegro sik in en Referendum för de Unafhängigkeit utspraken harr, hett sik an’n 3. Juni 2006 de Staat opdeelt un de twee Landsdelen billt sietdem egenstännige Staten.

1992 harrn sik Slowenien, Kroatien, Bosnien-Herzegowina un Makedonien (nu Noordmakedonien) ut den Staat Jugoslawien (Sozialistische Föderative Republiek Jugoslawien) lööst. De twee Deelrepubliken Serbien un Montenegro, de nu överbleven, hebbt denn de Bundsrepubliek Jugoslawien billt. An’n 4. Februar 2003 hett de Bundsrepbliek sik en nee Verfaat geven un nööm sik denn blots noch *Serbien un Montenegro*.

## Spraken
Amtsspraken weren Serbokroatsch in de kroatsche un serbsche Foorm, Törksch, un in’t Kosovo ok Albaansch.

## Geografie

Navers weren Ungarn, Rumänien, Bulgarien, Makedonien, Albanien, Bosnien-Herzegowina un Kroatien. De Hööftstadt weer Belgrad.

### Städer
* Belgrad
* Nis
* Novi Sad
* Pristina
* Podgorica
Slowakei

De **Slowakei** (Slowaksch: *Slovensko*) is en Republiek, de in’n Oosten vun Europa liggt. De offitschelle Naam is **Slowaaksche Republiek** (Slowaksch: *Slovenská republika*). Navers sünd Tschechien, Österriek, Ungarn, de Ukraine un Polen. De Hööftstadt is Bratislava.

## Spraken
Amtsspraak is Slowaksch, in’n Süden ok Ungarsch.

## Geographie
De Slowakei warrt präägt vun de Karpaten, de hier ok „Tatra“ heet. De gröttste Stroom is de Donau.

## Staat
De Verfaten is demokraatsch.

## Städer
* Bratislava
* Košice
* Banska Bystrica
* Zvolen
Slowenien

**Slowenien** is en lütte Republiek, de in’n Süüdoosten vun Europa an’e Adria liggt. Navers sünd Italien, Öösterriek, Kroatien un Ungarn. De Hööftstadt is Ljubljana.

## Spraken
Amtsspraak is Sloweensch.

## Geographie
Slowenien hett en reizvolle Landschop mit Wienbargen, de Alpen un de Waterkant vun’e Adria.

## Staat
De Verfaten is demokraatsch.

### Städer
* Ljubljana
* Maribor
* Koper
* Celje

## Links
 
* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia
* Berge in Slowenien
Swien

Dat **Swien** warrt latiensch ok *Sus scrofa* nöömt un höört to dat Veehtüüch.

Uns Huusswien stammt vun dat Wildswien af. De Swien freet meist allens. Dorwägen köönt se ok ut’n Drang födert warrn. De eersten Huusswien hebbt se in Anatolien holen, wat in de Törkie liggt. Dat was in dat 7. Johrdusend v. Chr. In Middeleuropa gifft dat Funnen ut dat 4. Jahrdusend v. Chr., ut de Swiez, woneem se dat Torfswien (*Sus scrofa palustris*) funnen harrn. 

Bet to dat 18. Johrhunnert hen wörrn de Swien meist as half wild holen. Se güngen op de Mast, besünners in’t Ekenholt (Eckermast). Later keem dat denn, dat de Swien in’n Stall holen wörrn. In de ökoloogsche Landweertschop warrn de Swien nu wedder mehr na de Natuur holen un hebbt’n grötter Rebeet, sünd dat hele Jahr buten un hebbt lütte Ünnerstännen op de Swienswisch. Dat gifft denn ok betere Swien, un dat Fleesch is’n leckere Köst.

Na ene Drachttiet vun 115 bit 118 Daag smitt de Söög sess bit twölf Farken.

Dat Swien warrt för dat Fleesch holen. De Schinken warrt rökert, heet denn ok Katenschinken. Goot is ok de Mettwust. Ok annere Wüst warrt vun’t Swien maakt. Un de Snuut un de Poot, de warrt för Snuten un Poten nahmen, wat in Noorddüütschland en heel besünner Eten is.
 
De Religionsgesetten vun de Juden un Mohammedaner verbeet dat Eten vun Swiensfleesch.

## Begrepen

De He vun dat Swien is de Ever, Beer, Beernt, Höcker, Kujel oder Kemp, de Se heet Söge, Söög, Su, Sau oder Mutt. De Lütten, dat sünd de Farken, de laterhen ok woll Löper oder Faselswien nöömt weert. De Farken heet denn ok woll Bigg, Bigge, Pugge, Kötken, Pölk oder Kodde. Hett de Ever de Klöten afsneden kregen, denn heet he Borg oder Foor.

## Literatur
* 
* Mark Essig: *Lesser Beasts: A Snout-to-Tail History of the Humble Pig.* Basic Books, 2015, ISBN 978-0-465-05274-5.
* Ingo König, Ingeborg Tschinkel, Heinz Scheller: *Schweinebesamung. Biologie, Technik, Organisation.* Deutscher Landwirtschaftsverlag, Berlin 1971.
* Lyall Watson: *„The whole hog“. Exploring the extraordinary potential of pigs.* Profile Books, London 2004, ISBN 1-86197-736-0.
* Gustav Adolf Henning, Fotos: Georg Fischer: *Schweine: Der große Wurf.* In: *[[GEO (Zeitschrift)|Geo-Magazin.]]* Hamburg 1979,5, S. 112–132. Informativer Erlebnisbericht mit vielen Details über Zucht und Verwertung der Hausschweine. 
## Weblink
* DNB-Katalog
Süüdamerika

**Süüdamerika** is een Eerddeel, de tüssen Atlantik un Pazifik liggt. Süüdamerika liggt to’n gröttsten Deel up de süüdlichen Halfkugel vun de Eer.
De wichtigsten Bargen vun den Eerddeel sünd de Anden, de vun Noorden na Süüden dör Süüdamerika loopt.

## Weblenken
Sibirien

**Sibirien** (russ'sch Сиби́рь/Sibir') is de asiaatsch Deel vun de Russ'sche Födertschoon. He wiet sück vun de Ural bet to de russ'sche Pazifikküst. Sibirien billt keen administrative Eenheit, ahn is as en historsch Region to verstahn.

## Geograafsche Laag
Mit 38 Millionen Inwahners is Sibirien blots swaak besiedelt, de Bevölkerungsdicht liggt in'n Middel bi blots 2,9 Minschen pro km². De Bevölkerung konzentreert sückin en relativ smalen Striepen in'n Süden un Südwesten, wo de Transsibirisch Iesenbahn wichtige Grootstäder verbinnen deiht un Ackerbau mögelk is. Nowosibirsk, Omsk, Krasnojarsk, Tjumen, Tomsk, Irkutsk, Chabarowsk, Tschita, Ulan-Ude un de fernöstliche Pazifik-Metropole Wladiwostok hörrt to de gröttsten Städer in dissen Striepen.

## Geschicht
Hauptartikel: Geschicht vun Sibirien

## Etymologie
De Beteken "Sibirien" stammt vun dat törktatersch Woort "su-beri", wat översett "wannen Wildnis" bedüüd.

## Weblenken

•https://ome-lexikon.uni-oldenburg.de/regionen/sibirien
Saarland

Dat **Saarland** is en düütschet Bundsland in’n Süüdwesten. De Hööftstadt is Saarbrücken. Dat Saarland, ok de Hööftstadt Saarbrücken, liggt an de Grenz to Frankriek un Luxemborg. De gröttste Stroom is de Saar.

## Geografie

Dat Saarland liggt in de Süüdwest vun de Bunnsrepubliek Düütschland. Dat gröttste Bargmassiv is dat Hunsrück, wiedere sünd de Utlöpers vun de Pälzer Woold.
De längste Stroom is de Saar.
In’t Saarland sünd twee Drüddel vun de Flach mit Meschholt afdeckt. Dormit is dat Saarland mit Baden-Württemberg un Hessen dat Bundsland mit de gröttste Holtflach. 
De hööchste Barg is de Dollbarg, de tweetgröttste is de Schimmelkopp.

### Städer

* Saarbrücken
* Saarlouis
* Neunkirchen
* Homburg
* St. Ingbert
* Völklingen
* St. Wendel
* Merzig

## Historie

Dat Saarland is in de Historie meist düütsch wesen, man vun Tiet to Tiet harr Frankriek groten Influss op dat Saarland. 
Na de Eerste Weltkrieg hett de Völkerbund de Verantwoorden, man de Lüüd hebbt seggt dat se bi Düütschland blieven wöllt. 
Na de Tweete Weltkrieg is dat Saarland unafhängig warrn, bit 1957, wenn de Lüüd wedder för dat Verblieven bi Düütschland afstimmt hebbt.

## Politik
### De Ministerpäsidenten vun't Saarland
Ministerpräsidenten vun dat autonoom Rebeet, laterhenn vun dat Bundsland Saarland:
* 1945–1946: Hans Neureuter, Regierungspräsident vun de franzöösch Regeeren
* 1946–1947: Erwin Müller, Vörsitter vun de Verwaltungskommission
* 1947–1955: Johannes Hoffmann, CVP
* 1955–1956: Heinrich Welsch, parteilos
* 1956–1957: Hubert Ney, CDU
* 1957–1959: Hans Egon Reinert, CDU
* 1959–1979: Franz-Josef Röder, CDU
* 1979 (26. Juni–5. Juli): Werner Klumpp, FDP, kommissarisch
* 1979–1985: Werner Zeyer, CDU
* 1985–1998: Oskar Lafontaine, SPD
* 1998–1999: Reinhard Klimmt, SPD
* 1999–2011: Peter Müller, CDU
* 2011–hüüt: Annegret Kramp-Karrenbauer, CDU
Sassen (Bundsland)

**Sassen** (staatsch **Freestaat Sassen**; hoochdüütsch *Freistaat Sachsen*; böversorbsch *Swobodny stat Sakska*) is en düütsch Bundsland an de Grenz to Polen un Tschechien. Todem grenzt Sassen an de Bundslänner Bayern, Döringen, Sassen-Anholt un Brannenborg. In Sassen leevt up 18.451,51 km² 4.254.000 Inwahners (30. September 2006). Dat sünd 231 Inwahners/km². De Hööftstadt is Dresden, de gröttste Stadt is Leipzig. De gröttste Stroom is de Elv.

## Regeerung
Regeert warrt Sassen vun den Oktober 2004 af an vun en Grode Koalitschoon ut CDU un SPD. Ministerpräsident is Michael Kretschmer vun de CDU vun den 13. Dezember 2017 af an. Sien Vörgänger weer Stanislaw Tillich.

## Spraaken
In de Lausitz in Sassen warrt Böversorbsch snackt, wat en slaavsche Spraak is un mit Poolsch un Tschechsch verwandt is. Annerwegens snackt de Lüde Hoochdüütsch.

## Historie
De Freestaat Sassen hett sik 1918 ut dat Königriek Sassen billt. Düütschland weer nu Republiek un de König afsett. 1945 kemen to den Freestaat de Delen vun Slesien, de westen de Neiße legen. Sassen weer nu Deel vun de Düütsche Demokraatsche Republiek (DDR). 1952 hett de DDR denn de Länner oplööst un Bezirke billt. Dat Rebeet vun Sassen keem an de Bezirke Leipzig, Dresden un Chemnitz. Nadem de DDR 1990 de Bundsrepubliek Düütschland bitreden is, geev dat wedder den Freestaat Sassen in siene Grenzen vun 1952.

Den Naam driggt dat Land aver, ofschoonst dor to kene Tiet Lüüd vun den olen Sassenstamm leven, op de sik de Naam betüht. De Herrschers vun de olen Sassen harrn Rebeden in dat ole Stammland vun de Sassen un ok in de Neesiedelrebeden in’n Oosten, wo vördem vör allen Slaven leven. Mit de Tiet hett sik aver de Besitt vun de Sassenherrschers op mehr Förstendömer opdeelt. Een vun de bedüdensten ünner de Förstendömer, de den Naam na sassisch weren, weer nu dat Hartogdom Sassen-Wittenbarg. De Hartög seten in Wittenbarg, wat to de Tiet noch even in dat ole sassisch-nedderdüütsche Rebeet leeg. 1423 is del letzte Hartog doodbleven un nu keem dat Hartogsamt an de Markgrafen vun Meißen. Dormit weer denn de Sassennaam ganz op en Rebeet övergahn, dat buten dat Sassenland leeg. Dat Stammland vun de Sassen heet nu mehrsttiets Neddersassen (wat aver ok nich ganz dat sülve is as dat hüdige Bundsland), dat annere heet toeerst Obersassen, denn baald blots noch Sassen.

## Städer

* Dresden
* Leipzig
* Chemnitz
* Zwickau
* Plauen
* Görlitz