open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pommersch Landschaap

Dat **Pommersche Landschaap** is en mittelgroot Landschaap mit feine Knaken un weggt twuschen 55 un 65 kg. Bück un Auschaap hefft keen Höörn. De Raass kann wat verdregen un is nich piepelig. De lange, griese Mischwull kann spunnen weern. Towielen is se meist swart. Hen un wenn is en Aalstreek andutt. Kopp un Been dreegt keen Wullkleed un sünd swart. Bi de Bück gifft dat woll ok hen un wenn en Mahn an Hals, Bost oder an'e Siet. De Tiet, wo de Schaap bückt, treckt sik vun Augsut bit Januar tämlich lang hen. De Schaap könnt up natte un ok up dröge Wischen holen weern. 

## Historie
Up Rügen is en Hanschen ut de Tiet üm 1600 v. Chr. funnen wurrn. De is ut en Schaapsfell maakt, wat akraat so utsütt, as dat Fell vun hüdige Pommernschaap. Wohrschienlich is dat en ganz ole Raass. Üm de Midden vun dat 20. Johrhunnert rüm geev dat noch Dusende vun Pommernschaap, man denn is dat rünner gahn bit bloß noch 46 Aulämmer, acht Eenjöhrige un seven Bück dor weern. Dormols weer dat Schaap in grote Gefahr, uttostarven. Hüdigendags gifft dat avers wedder mehr as 2000 Pommersche Landschaap un de Raass is över'n Barg. 

## Kiek ok bi
* List vun de Schaaprassen

## Weblinks

* Wo dat düt Schaap gifft, wat bi de Tucht de Afsicht is etc. (hoochdüütsch)
Drents Heideschaap

Dat **Drentse Heideschaap** is de öllste Schaapraass in Westeuropa. Tohuse is dat in de Provinz Drenthe in de Nedderlannen. Dor kümmt dat vun de Tiet üm 4000 v. Chr. af an vör. Wohrschienlich is dat ut de Gegend vun dat hüdige Frankriek dor mit henbröcht wurrn. 

Kennteken vun dat Drentse Heideschaap sund sien slanken Lief, en langen wullen Steert de bit an de Hacken langen kann, stieve un tämlich glatte Wull, duffe Haar up Kopp un Poten un en lieke Nese. Allerhand Klören sünd mööglich, man swart-bunte Tieren sünd nich bekannt. 

De Raass warrt updeelt in en *ole* un en *nee* Form. De nee Typ is tostanne kamen, as Schoonebeeker Heideschaap inkrüüzt wurrn sünd. Dor güng dat üm en Nese bi, de en beten krummer ween scholl un ok üm lüttjere Höörn. Hüdigendags sünd de meisten Drentsen Heideschaap vun düssen neen Typ. Fröher is dat Schaap besunners vunwegen den Mess holen wurrn. Ohn düssen Mess weer Ackerbo nich mööglich. De lange stieve Wull is vun en bloß matige Qualität un as Fleeschschaap döcht de Raass ok nich över de Maten. Mit dat Utfinnen vun den Kunstmess sünd veel Schaapherden nich mehr bruukt wurrn. Hüdigendags weert Drentse Heideschaap bloß noch vunwegen histoorsche Grünnen holen un to'n Afgrasen vun Heid un Dünen, dat de nich towassen doot. 

## Kiek ok bi
* List vun de Schaaprassen

## Weblenken
* Raassprofil (nedderlandsch)
* Nedderlannsche Tuchtverband vun dat Drentse Heideschaap (nedderlandsch)
Wiltshire-Horn-Schaap

Dat **Wiltshire-Horn-Schaap** is en Schaap, dat in de Graafschop Wiltshire in'n Süden vun England tohuse is. 

Vör 200 Johren is düsse Raass al bekannt ween. Se hett al to de Tiet bannig korte Wull harrt. In'n Summer hefft de Schaap en Summerfell. In'n Winter kriegt se en Winterfell, wat woll bi 3,5 cm dick is. Dat warrt den avers in'n laten Winter al wedder afsmeten. So bruukt de Wiltshire-Hoornschaap nich scharen weern. 

De Wiltshire-Horn-Schaap hefft Höörn, dat seggt ja al de Naam. Nich bloß de Bück, man ok de Auschaap dreegt Höörn. Dat sütt woll smuck ut, man vundagen is dat vunwegen den Weidetuun towielen en Problem. Hen un wenn kann dat passeern, dat en Hoornschaap sik in den Draht vertüdelt. 

De Auschaap weegt bi 70-80 kg, de Bück 100-110 kg. De Aflammtall liggt bi 130-140%. Düt Schaap hett wenig Problemen mit de Geboort. Ok bi de Klauen gifft dat keen Arger. Dat Wiltshire-Horn-Schaap warrt as Schaap för de Koppel ankeken. To'n Höden un över-Land-tehn passt dat nich so goot. 

De Raass warrt för de Fleeschproduktschoon insett. Dat Fleesch hett wenig Fett. Ok in verscheden Länner in de Tropen warrt se mit inheemsche Schaap krüüzt, üm en beter Fleeschproduktschoon in Gang to setten. Hüdigendags weert Wullschaap nich mehr so veel bruukt, weil de Pries för Wull so unbannig bargdal gahn is. Nu weert Wiltshire-Hoornschaap in ole Wullschaap-Rassen inkrüüzt, üm bitherige Wullschaapherden in Fleeschschaapherden um to muddeln. So maakt se dat ok in Australien, wo de Wiltshire-Hoornschaap ut düssen Grunne mit de inheemschen Merinoschaap krüüzt weert. 

In dat Johr 2000 geev dat in ganz Düütschland acht Bück un 47 Auschaap. Man dat weert jedet Johr mehr. 
 
## Kiek ok bi
* List vun de Schaaprassen

## Weblenks

* UK Wiltshire Horn Sheep Society (engelsch)
* Australian Wiltshire Horn Breeders Association (engelsch)
* Websteed von Groote Haar, de öllste Wiltshire-Horn-Tucht op’n Kontinent (nedderlandsch)
Teistingen

**Teistingen** is ene Gemeen in’n Landkreis Eiksfeld in Döringen. To de Gemeen höört ok de Derper Nienderp, Bleckenrode un Böschkenderp mit to. Mit disse Öörd tohoop hett de Gemeen bi 2500 Inwahners.

## Historie

Dat eerste Maal in de Oorkunnen kummt Teistingen 1090 vör.
Jimmy Wales

**Jimmy Donal „Jimbo“ Wales** (* 8. August 1966 in Huntsville, USA) is en US-amerikaanschen Ünnernehmer un de Grünner vun Wikipedia.

Wales is 1966 in Huntsville as Söhn vun Jimmy Wales Senior, de en Koopmannsladen bedreven hett, un Doris Wales, de en lütte Privaatschool harr. Na siene Dokmenten is Wales an’n 8. August boren, aver Wales sülvst seggt, dat dat egentlich ja al de 7. August weer, as he op de Welt kamen is. Wales hett en Bachelor in Finanzwesen an de Auburn-Universität maakt un denn an de Universität vun Alabama sien Master.

1994 bet 2000 hett he denn bi dat Finanzhuus Chicago Options Associates arbeidt un denn sien egen Firma Bomis grünnt. Mit dit Ünnernehmen möök he sik finanziell so unafhängig, dat he 2000 dat Projekt Nupedia anfangen dee. Mit Nupedia wull en en Nakieksel opboon, dat vun Freewillige schreven warrt un dat för all Lüüd verföögbor wesen schull. De Freewilligen weren allens Experten, de över jemehr Fackrebeden schreven hebbt. Aver Nupedia keem nich in’e Pött. Geev nich noog Lüüd, de dor mitmaakt hebbt. Dorvun hett Wales 2001 Wikipedia opmaakt. Wikipedia schull ok för Lüüd wesen, de kene Experten sünd. Jedereen dröff mitschrieven. Wat op Wikipedia schreven warrt, schull denn vun de Experten op Nupedia dörkeken warrn un denn op Nupedia to lesen wesen. Aver gau stell sik rut, dat Wikipedia anners as Nupedia allerbest lopen dee un allerhand Lüüd an’t Mitschrieven weren. Un so nehm dat mit Nupedia en Enn un Wales hett sik ganz dor op kunzentreert, dat he Wikipedia vöranbringt. 2003 hett he de Wikimedia Foundation grünnt, de sik denn üm Wikipedia un de annern Projekten, de sik as Aflegger vun Wikipedia entwickelt harrn, kümmern dee. Wales weer vun 2003 bet 2006 de Baas vun de Wikimedia Foundation. In’n Oktober 2006 hett he den Vörstand an Florence Nibart-Devouard afgeven, is aver in’n Vörstand bleven.

2004 hett he ok dat Internettportal Wikia grünnt, dat för Privatlüüd Wikis anbeden deit, dat aver nix mit de Wikipedia to doon hett.

## Weblenken

* Wales sien Blog (engelsch)
Rio Grande do Sul

**Rio Grande do Sul** is en Bundsstaat vun Brasilien. He hett 10.726.063 Inwahners (Stand 2007) op en Rebeet vun 281.748,538 km². De Hööftstadt is Porto Alegre.
Kassen

**Kassen** betekent

* Kassen, Vörnaam för Mannslüüd,
* Kassen, rechteckigen Behöller.

**Kassen** is de Familiennaam von

* Alexandra Kassen (1923–2017), düütsche Theaterbaasfro,
* Fred Kassen (1903–1972), düütschen Theaterbaas,
* Frieda Kassen (1895–1970), düütsche Politikerin.

Kiek ok bi: Cassen.
Kasten

**Kasten** betekent

* Kasten, Vörnaam för Mannslüüd,
* Kasten, en Behöller,
* Kasten, oold Volumenmaat för Kalk un Köhlen,
* Kasten bei Böheimkirchen, Gemeen in’n Bezirk Sankt Pölten-Land, Niederösterreich, Öösterriek,
* Kasten, Oort in de Gemeen Burgkirchen an der Alz in’n Landkreis Altötting, Bayern,
* Kasten, Oort in de Gemeen Falkenberg in’n Landkreis Rottal-Inn, Bayern,
* Kasten, Forsthuus in de Gemeen Neuried in’n Landkreis München, Bayern,
* Kasten, Oort in de Stadt Osterhofen in’n Landkreis Deggendorf, Bayern,
* Kasten, Oort in de Gemeen Soyen in’n Landkreis Rosenheim, Bayern,
* Kasten, Oort in de Gemeen Unterreit in’n Landkreis Mühldorf am Inn, Bayern,
* Kasten, Oort un Katastraalgemeen in de Gemeen Aurach am Hongar, Bezirk Vöcklabruck, Oberösterreich, Öösterriek,
* Kasten, Oort in de Gemeen Lunz am See, Bezirk Scheibbs, Niederösterreich, Öösterriek,
* Kasten, Oort un Katastraalgemeen in de Gemeen St. Peter am Wimberg, Bezirk Rohrbach, Oberösterreich, Öösterriek,
* Kasten, Oort in de Gemeen Vichtenstein, Bezirk Schärding, Oberösterreich, Öösterriek,
* Kasten, Oort un Katastraalgemeen in de Gemeen Wundschuh, Bezirk Graz-Umgebung, Steiermark, Öösterriek,
* Hoher Kasten, Barg in de Westalpen,
* Hoher Kasten, Barg in de Hohen Tauern,
* Wilder Kasten, Barg in de Allgäuer Alpen,
* Forst Kasten, Holt bi München, Bayern.

**Kasten** is de Familiennaam von

* Bernd Kasten (* 1964), düütschen Historiker un Archivar,
* Bob Kasten (* 1942), US-amerikaanschen Politiker,
* Brigitte Kasten (* 1955), düütsche Historikerin,
,
,
* Hartmut Kasten (* 1945), düütschen Psycholoog un Familienforscher,
,
* Hella Kasten (1944–2003), düütsche Politikerin,
* Helmut Kasten (1895–1982), düütschen Klassischen Philoloog un Gymnasiaallehrer,
* Herbert Kasten (1913–1976), düütschen Schriever,
,
* Ingrid Kasten (* 1945), düütsche Germanistin,
* Jürgen Kasten (* 1954), düütschen Filmwetenschopper,
* Justus Elias Kasten (1774–1855), düütschen Maler,
* Karl Kasten (1909–1981), düütschen Politiker,
* Lloyd August Kasten (1905–1999), US-amerikaanschen Romanist, Hispanist, Lusitanist un Mediävist,
* Mona Kasten (* 1992), düütsche Schrieversche,
* Otto Kasten (1902–1989), düütschen Schauspeler,
* Petra Kasten (* 1955), düütsche Malerin un Grafikerin,
* Reinhold Kasten (1920–2011), düütschen Aventürer,
* Richard Kasten (1859–1944), düütschen Generaal,
* Sabine Kasten, Geowetenschopperin,
* Ullrich H. Kasten (* 1938), düütschen Dokumentarfilmer,
* Ulrich Kasten (* 1950), düütschen Politiker,
* Walter Kasten (1902–1984), öösterriekschen Museumsbaas.

Kiek ok bi: Casten, Kaste.
Oostfreesch Melkschaap

Dat **Oostfreesche Melkschaap** is en Schaap, wat an un for sik in Oostfreesland tohuse is. Dat passt allerwegens hen un kann goot för ganz verscheden Saken bruukt weern, as för de Produktschoon vun Melk un Kees, man ok för Wull un Fleesch. Düsse Schaap möögt nich geern in grote Herden tohopenleven, man bloß in lüttje Gruppen. Vundeswegen könnt se goot up lüttje Hööv un up Koppeln holen weern. Veel Utloop bruukt se nich. Midderwielen gifft dat düsse Schaapraass ok in dat düütsche Binnenland. De Auschaap kriegt meist al mit een Johr jem ehr eerst Lamm. De Schaap sünd fröh riep un könnt as bannig fruchtbor ankeken weern. Dat is man roor, dat bloß en Lamm utdragen warrt. 

Dat utwussen Schaap weggt bi 70 kg un gifft in't Johr in'n Dörsnitt bi 6 kg. lange, witte Wull un 400-500 kg Melk (towielen ok mehr), mit den Fettandeel vun 5-6 %.

## Kiek ok bi
* List vun de Schaaprassen

## Weblinks
Tucht vun Melkschaap (hoochdüütsch)
Porto Alegre

**Porto Alegre** is de tweetgröttste Stadt in’n Süden vun Brasilien un de Hööftstadt vun’n Bundsstaat Rio Grande do Sul. Se hett 1.420.667 Inwahners (Stand 2007) op en Rebeet vun 496,827 km².

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (portugeesch)
Rhöönschaap

Dat **Rhöönschaap** is en Schaap wat in de Bargen vun de Rhöön tohuse is. Kennteken is de swarte Kopp, de bit achter de Ohren ohn Wull is. Dat Rhöönschaap is middelgroot, hett hoge Been un keen Höörn. Düsse Schaapraass passt wunnerbor to dat ruge Klima in de Middelgebirgen. Sien Fleesch warrt as zart, mild un krüderig ankeken. 

Dat Rhöönschaap schall en vun de öllsten Huusveehrassen ween, de dat in Düütschland noch gifft. 1844 al steiht in de Akten vun dat Hoochstift Fulda to lesen: 

:*„Dat gewöhnliche Schaap vun den Rhöönlandbuern is en ganz normal düütsch Schaap vun en egen Aart, de ok in dat Utland unner den Naam 'Rhöönschaap' bekannt is. Dat is geel-witt mit en swarten Kopp ohn Höörn, driggt ene grove, wenig krüselige Wull, de een nich goot recken kann, hett en groot Lief, starke Knaken un wasst goot in'e Mast“.*

Napoleon hett dat zarte Fleesch vun en Rhöönschaap to eten kregen, as he 1813 up'n Trüchmarsch weer un he hett sik dor achterklemmt, dat Slachttieren ut de Rhöön na Paris bröcht wurrn sünd. In Frankriek hett dat Schaap den Naam *„mouton de la reine“* (De Königin ehr Schaap) kregen. 

Vun dat Enne vun dat 19. Johrhunnert af an sünd dat avers gau jummers weniger Rhöönschaap wurrn. 1960 geev dat bloß noch 300 Schaap vun düsse Raass, de in dat Stammbook indragen weern. Man dorna güng dat wedder bargup mit dat Schaap. 

In de lesten Johren is dat Rhöönschaap vunwegen dat Marketing vun de Region Rhöön to en vun de fründlichen Kennteken vun de Gegend wurrn. Dat gifft midderwielen mehr as 10.000 Stück. 

## Kiek ok bi
* List vun de Schaaprassen

## Weblinks
*Bild un Kennteken vun de Raass
*Vieh-ev.de Rhöönschaap
*Biosphärenreservat Rhöön - Rhöönschaapprojekt
*AID-Info: Rhöönschaap
*Gesellschaft zur Erhaltung alter und gefährdeter Haustierrassen e.V. (GEH): Rhöönschaap
Diana Bonnelamé

**Diana Bonnelamé** is ene Ethnologin, de vör allen mit ehr Arbeit över de Initiationsriten vun düütsche junge Lüüd bekannt worrn is.

Bonnelamé is in Mahe op de Seychellen opwussen un is denn na Düütschland kamen. Se hett 1983 an de Universität Köln ehr Dokterarbeit över de Initiationsriten vun düütsche evangeelsche junge Lüüd schreven. Dorbi hett se, sülvst swart, de Methoden vun de europääsche Ethnologie so as se in Afrika bedreven worrn is, op de Witten överdragen. Tohoop mit Peter Heller hett Bonnelamé ok den Film *Wie andere Neger auch...* maakt. In dissen Dokumentarfilm wiest se ünner annern de Reakschonen vun ehr universitär (un witt) Ümfeld op ehre Arbeit.

## Weblenken
Texelaar

De **Texelaar** oder dat **Texelschaap** is en Schaap, dat toeerst up de nedderlannsche Insel Texel tohuse weer. In de tweete Hälft vun dat 19. Johrhunnert sünd avers allerhand engelsche Rassen inkrüüzt wurrn. Dor güng dat dor üm bi, dat de Produktschoon vun Fleesch un Wull verbetert weern schull. Inkrüüzt wurrn sünd besunners Lincolnschaap, Leicesterschaap un Wensleydaleschaap. Amenne is en stebige Raas mit wunnerbore Egenschoppen dor bi rutkamen. 

## Wo dat Schaap utsütt
Dat Texelschaap is tämlich stebig boot un hett en bredern Kopp, as dat Swifterschaap. Höörn kaamt bi düsse Raass nich vör. De Kopp hett fiene witte Haare. Dat Schaap hett starke Lennen un runde, vulle Schinkens. De Wull wasst över dat ganze Lief hen bit an de Kehl. De Vörpoten mütt fix wullen ween, tominnsten bit ünner dat Knee. Just so de Achterpoten. Ok dor schall de Wull tominnst bit in de Midden vun den Unnerschenkel recken. Ok de Steert is wullen, man bi Aulämmer warrt de faken kort na de Geboort kupeert. De Grund is, dat de Steert nich in'n Weg stahn schall, wenn dat Schaap süms Lämmer kriegen deit. 

## Wat besunners is
De Texelschaap bruukt bi dat Lammen de Hölp vun den Schaaphöller oder vun en Veehdokter. De Auschaap könnt 70-80 kg swaar weern bi en Schufthööcht vun bi 68 cm. De Bück könnt ok 90 kg wegen bi en Schufthööcht vun 70 cm. Eenmol in't Johr in'n Vörsummer weert de Schaap scharen. Jedet Schaap bringt bi 4-5 kg Wull. 

## Lämmer
In'n Dörsnitt smiet de Auschaap twee Lämmer, wenn dat sowiet is, man bloß een mol in't Johr. De beste Tiet to'n Lammen is ganz fröh in dat Vörjohr, man dat kümmt ok mol en Lamm vör, wat al vör Wiehnachten boren is. Dat en oder anner Auschaap smitt woll ok veer oder fiev Lämmer. De Lämmer weegt bi 4-5 kg. De Dracht duert bi 5 Maanden. 

## Wo dat Texelschaap vörkummt
De meisten Schaap in de Nedderlannen sünd Texelschaap. Dor loopt se faken langs de Dieken. Ok up de Insel Pellworm in Noordfreesland is dat Texelschaap tohuse. 

## Kiek ok bi
* List vun de Schaaprassen

## Externe link
* Texelaar Stammbook (nedderlannsch)
Deefholter Moorsnuck

De **Deefholter Moorsnuck** oder **Moorsnuck** is en ganz lüttjet Schaap un höört to de Familie vun de Heidsnucken. Anners as de Heidsnucken, de dat bi us gifft, is de Moorsnuck witt un hett keen Höörn. 

## Herkamen
De Moorsnucken kaamt ut de Moorlänner in Neddersassen. Dat warrt annahmen, dat se tostanne kamen is, as de Griese Heidsnuck mit Höörn krüüzt wurrn is mit en slichtwullen Landschaap ohn Höörn. Siet Johrhunnerten warrt se holen in de moorigen Sietlänner in Noorddüütschland. Vun 1922 af an warrt se as en egen Raass föhrt. 

## Wo dat Deefholter Moorsnucken gifft
In de Hoochmooren un up magere Wischen in Noord- un Middeldüütschland gifft dat hüttodaags düsse Schaap. Tücht weert se besunners in de Moor- un Sietlannen bi Deefholt. Toeerst weern se tohuse in de hüdigen Landkreisen Deefholt, Nienborg un Rodenborg. De Naam *Deefholter Moorsnuck* is as en regionalen Naam schuult un is vun de EU in de List vun de „Schuulten Naams vun dat Herkamen“ upnahmen wurrn. 

## Wat de Moorsnuck freten deit
De Snucken freet verscheden Sorten vun wille Gräser, as Piepengras, Seck, Suerstengel, Poggenstöhl, Mosen, Flechten un allerhand Kruut, as verscheden Sorten vun Heid, Bickbeern, Moosbeern un annere Beern, dorto Blöer vun Barkenbööm un Nadeln vun Föhren. Dat sünd allens Planten, de anner Schaap gor nich ankieken möögt.

## Egenarten
De Moorsnuck kann wunnerbor in Moor un Sietland torechtkamen. To'n Deel schafft de dat ok un kümmt ut Waterlöcker in't Moor ganz vun alleen wedder rut. Se bruukt nich veel un geiht ok dör kneedeep Water dör. Se passt allerbest to'n Plegen un hegen vun de Natur un vun de Landschop. Jem ehr Fleesch warrt as besunners lecker ankeken. Dat Fleesch hett weniger fett un is düsterer, as bi annere Schaap. Vunwegen de natüürliche Uptucht smeckt dat Fleesch, as Wild. 

## Dat Lief
Heken un Seken dreegt keen Höörn. De Kopp is lang un de Ohren staht schraag af. Knaken sünd licht un fien, de Klauen ganz hart un hell. 

## Gefahr
De Moorsnuck höört to dat Huusveeh, wat up de Rode List steiht vun de *Sellschup to'n Bewohren vun Huusveehrassen, de oolt un in Gefahr sünd*. Dor is dat in Kategorie III inschreven. Meist weer de Moorsnuck ganz verswunnen, man nu gifft dat al wedder bi 5.000 Stück. 

## Weblenks

*Moorschnucke.de
*Vielfältige Initiativen zur Erhaltung alter und gefährdeter Haustierrassen (VIEH)
*Gesellschaft zur Erhaltung alter und gefährdeter Haustierrassen e.V. (GEH)
*Zentral Dokumentatschoon vun Tiergenetisch Ressourcen in Düütschland
*Moorsnucken in't Wietingsmoor
Voß un Haas

De **Voß-un-Haas-Klenner** is en Klenner för Mekelnborg de jedet Johr bi Hinstörp rutkummt. He is 1864 as *Großherzoglich Mecklenburg-Schwerinscher und Mecklenburg-Strelitzscher Kalender* toeerst rutkamen, hett äver bi de Lüüd gau den Naam *Voß un Haas* kregen, denn op de Klennerbiller weren de Voss un de Haas op. Vun 1918 af an is he denn ok ünner dennen Naam rutkamen. 1942 weer de letzte Utgaav. Na’n Krieg hebbt se versöcht, den Klenner noch wedder ruttogeven, äver dor is nix vun worrn. Eerst 1995 is wedder en Utgaav rutgeven worrn, de Voß un Haas op dat Johr 1996.

Hüdigendaags is de Klenner to’n gröttsten Deel op Plattdüütsch un hett veel plattdüütsche Geschichten un annern Kraam. Ok Harald Ringsdörp hett al för den Voß un Haas schreven.

## Litertur

* *„Voß un Haas“. Vom mecklenburgischen Volkskalender zur niederdeutschen Anthologie.* In: Quickborn. Zeitschrift für plattdeutsche Sprache und Literatur 94,2 (2004), S. 65-70
Papen Jäusäip

**Papen Jäusäip** (* 4. April 1831 in Essel; † 10. Mai 1898 in Büren) was en plattdüütschen Schriever iut’m Siuerlanne.

Papen is 1831 as Söhn van en Buurn in Essel boren. Sien Vader blifft noch in datsülve Johr daud un Papen warrt van 1841 af van sien Onkel, de Pastor in Hellefeld is, opetrucken. 1845 kamm he op et Gymnasium in Arensperg un lehrde dor Friedrich Wilhelm Grimme kennen. Papen studeert 1849 bet 1852 un is van 1853 bet 1857 Gerichtsreferendar in Arensperg. He meek 1857 et Assessorexamen un arbeidet van 1861 an in Hilchenbach im Segerlanne as Afkaat un Notar. 1866 geiht he na Büren an’t Amtsgericht un warrt 1885 Justizrat. Daudebleven is Papen 1898 in Büren. Dor is he auk op’m Kerkhoov begraven.

He is vör allem bekannt för sien Bauk *Iut’m Siuerlanne*. Mit’m Schriever Friedrich Wilhelm Grimme höll he ümmer gaude Fründschop. Mit em thaupe gellt he as Begrünner van de Schrieveree im Siuerlanne un hett mit *Et leßte Häxengerichte* de eerste Novelle för dat Siuerland eschreven. Afesehn van dit Bauk hett he vör allem Hauchdüütsch eschreven.

In Essel hett ene Strate na em ’n Namen ekregen.

## Warken

* *Iut’m Siuerlanne.* Schöningh, Patterbuorn 1878

### Hoochdüütsch

* *Josephine.* Romanzen. Mönster 1854
* *Schneewitchen vom Gral.* Epos, Cazin, Mönster 1856
* *Der treue Eckart.* Epos in 12 Gesängen, 1854
* *Gedichte.* 1857
* *Friedrich von Spee. Ein deutsches Trauerspiel.* 1857
* *Herzog Konrad oder die Schlacht auf dem Lechfelde. Vaterländisches Trauerspiel in 3 Aufzügen.* 1859
* *Pfalzgrafentöchterlein. Eine Novelle aus der Minnezeit.* 1867
* *Aus verschiedenen Zeiten.* Novellen, 1868
* *Das Liebespaar von Andernach. Vaterländisches Trauerspiel in 5 Aufzügen.* 1869
* *Dramatische Bilder aus dem Leben eines deutschen Patrioten.* 1870
* *Vaterländische Schauspiele.* 1876
* *Das ewige Leben.* 1881
* *Ehe Völker waren.* Epos, 1882
* *Die deutsche Singmesse.* 1885
* *Das Lied von der Welt Zeiten.* Epos, 1885
* *Das Kaiser-Schauspiel.* Drama, 1886

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Emil Duborg

**Emil Duborg** (* 2. März 1878 in Horborg; † 1972 in Bardörp) weer en plattdüütschen Schriever.

Duborg is 1878 in Horborg boren. Nadem he kort in Dassendörp weer, warrt Duborg 1903 Schoolmeester in Kröppelshagen un blifft dat bet to siene Pension 1939, blot ünnerbraken dör en korte Tiet 1917 in’n Eersten Weltkrieg as he na Frankriek an de Front mutt. 1945 tüht he na Aumöhl. Bett to sien Dood 1972 hett he in Bardörp bi Familie Haack wohnt. Op Platt hett he vör allen Geschichten to un över Wiehnachten schreven. Intresseert hett he sik ans ok besünners för Heimatkunn, Archäologie un Geologie.

Duborg is Ehrenbörger vun Kröppelshagen.

## Warken

* *Hög Di, hög Di Minschenhart! Hoch- und plattdeutsche Gedichte för Weihnachtsfeiern.* Heimatbuch-Verlag, Mölln 1918
* *An ’n Wohld. Plattdütsche Gedichen.* Schwarzenberg, 1920
* *Palmsünndag. Platt- und hochdeutsche Gedichte.* Lorenz, Schwarzenbek ca. 1920
* *Sünnenschien. Hoch - und plattdeutsche Gedichte.* Lorenz, Schwarzenbek 1920
* *Wihnach is hüt. Hoch- u. plattdeutsche Gedichte.* Lorenz, Schwarzenbek 1921
* *Wihnachen! Wihnachsleeder un Gedichen.* Lauenburgischer Heimatverlag, Ratzeborg 1927
* *Fröhlich' Fest. Hoch- u. plattdeutsche Weihnachtsgedichte.* Westphalen, Flensborg 1930
* *Hög di mal. Hoch- und plattdeutsche Weihnachtsgedichte und -lieder.* Bergas, Sleswig 1930
* *All de Klocken klingen! 34 plattdütsche Wihnachsleeder.* Bergas, Sleswig 1931
* *Wenn't Wihnach ward. Kröppelshagener Wihnachsbook.* Lehmann & Bernhard, Schönbarg vör 1945
* *Broder Lustig! Riemels för mien Lütten in Kröppelshagen.* Bergedorfer Bücherstube, - Bardörp ca. 1950
* *Nu stickt wi all de Lichter an!. Ut mien ole Sammlungen; Plattdüütsche Wihnachsgedichen.* Bergedorfer Bücherstube, Bardörp ca. 1950
* *Fröhliche, selige Weihnachtszeit. Hoch- u. plattdt. Weihnachtsgedichte.* Freystatzky-Verlag, Ratzeborg 1952
* *Sechs plattdeutsche Lieder zweistimmig gesetzt.* Nölke, [Bordesholm ca. 1920
* *De Wihnachsmann in’n Snee. Für 2 Singstimmen (Chor) und Kammerorchester.* Bosse, Regensborg 1938
* *Fröhliche Wihnachen! Plattdüütsche Wihnachsleeder.* Köster & Wobbe, Bardörp ca. 1950
* *Wat klingt de Klocken? Wihnachsleeder.* Bergedorfer Bücherstube, Bardörp ca. 1950
* *Ehre sei Gott in der Höhe! Hoch- u. plattdeutsche Weihnachtslieder.* Köster & Wobbe, Bardörp ca. 1950
* *Kindjes! Wihnachsgedichen.* Bergedorfer Buchdruckerei, Bardörp ca. 1950
* *Matje Floris! Sagen ut Schleswig-Holsteen.* Bergedorfer Bücherstube, Bardörp ca. 1950
* *Waldheimat. Gedichte.* Bergedorfer Buchdruckerei, Bardörp 1965
* *An'n Sachsenwoold. Hoch- und plattdütschee Gedichen.* Köster & Wobbe, Bardörp
* *Im Schein der Kerzen. Neue Lieder und Gedichte. Von Weihnachtsfreude und Weihnachtsfrieden für Schule und Haus.*
* *Freut Euch. Hoch- und plattdeutsche Weihnachtslieder der Kröppelshagener Schulmeisterei 1903 - 1939.*
* *Mein Kröppelshagen. Plattdüütsche Gedichen.* 2 Bänn, Ed. Wagner, Bardörp
* ''Singet und bringet, Hoch-und plattdeutsche Weihnachtslieder, Herausgegeben von Emil Duborg 1962

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Heidsnuck

**Heidsnucken** sünd Schaap, de wenig bruukt un veel afkönnt. De Rass höört to de „Nordisch Kortsteert-Heidschaapen“. Dor höört ook düsse Schaaprassen to:
* Griese Heidsnuck mit Höörn
* Witte Heidsnuck mit Höörn
* Deefholter Moorsnuck
* Skudde
* Ouessantschaap ut de Bretagne
* Gotlandschaap ut Sweden
* Gotlandpelzschaap 
* Soayschaap ut Grootbritannien

Tomeist weert de Heidsnucken tücht in de Heiden un Mooren in Noorddüütschland, as in de Lüümborger Heid, dorto in Sweden, in dat vörmolige Oostpreussen, in de Bretagne up de Insel Ouessant un in Grootbritannien up de Insel Boreray. Vunwegen dat Fleesch, wat na Wild smecken deit, gifft dat düsse Schaap midderwielen in ganz Europa. Se laat sik eenfach holen. Enkelte Rassen weert ankeken as Veeh, wat meist al utstorven is. Wenn de holen weert, denn gifft dat dor Toschüss vun de EU för. 

## Kiek ok bi
* List vun de Schaaprassen

## Weblenks
* [Biller un [Rassekennteken] vun de Griese Heidsnuck mit Höörn] (hoochdüütsch)
* Vieh-EV.de (hoochdüütsch)
* Homepage vun de Sellschop för dat Bewohren vun ole Rassen vun Huusveeh, de in Gefohr sünd (GEH) (hoochdüütsch)
Platt

**Platt** betekent

* Plattdüütsch, kort för de plattdüütsche Spraak,
* Platt (Dialekt), Egennaam för nedderdüütsche un westmiddeldüütsche Dialekten,
* Platt (Familiennaam)

**Platt** is ook de Naam vun 
* Platt (Gemeeen Zellerndorf), Katastraalgemeen in de Gemeeen Zellerndorf, Nedderöösterriek
* Platt (Gemeen Ischgl), Oord bi Ischgl, Bezirk Landeck, Tirool
* Platt (Moos in Passeier), Fraktschoon vun Moos in Passeier, Süüdtirool
* Platt (Kent), Oord in dat Distrikt Tonbridge and Malling, Engeland
* Platt (Florida), Oor in dat DeSoto County

* Platt-Kliffs, Kliffs op King George Island, Süüdliche Shetlandeilannen, Antarktis
* Platt Point, Landspitz an de Bowman-Küst, Grahamland, Antarktika

**Kiek ook bi:**
* Plat
Paul Möhring

**Paul Möhring** (* 26. September 1890 in Hamborg; † 25. August 1976) weer en plattdüütschen un hoochdüütschen Schriever un Hambörger Theaterminsch.

Möhring is 1890 in Hamborg in de Steenstraat boren. He geiht op dat Lehrerseminar un warrt in Hamborg Schoolmeester un Rekter vun en Praktische un Technische Oberschool. 1955 geiht he in Rohstand. Vör allen för dat St. Pauli Theater hett he veel schreven

## Warken

* *Hamborger Beer und Bürgermilitär. Dat ohle Hamborg roppt di!.* En lustig Oolt-Hambörger Stück mit Gesang un Danz in 3 Akten, Hamborg 1934
* *Dree op de Walz.* Lustig Volksstück in 3 Akten. - Hamburg, [1935
* *Swatte Diamanten.* Volksstück mit Gesang un Danz in 3 Akten, Hamborg 1936
* *Theo von de Tankstell.* Hamborg 1936
* *Leebes ohles Hamborg.* Oolt-Hambörger Volksstück in 3 Akten, Hamborg 1938
* *Othello von de Reeperbohn.* Lustig Hambörger Stück mit Gesang un Danz in 3 Akten, Hamborg 1938
* *Glück mutt de Minsch hebben!* Lustig Volksstück mit Gesang un Danz in 3 Akten, Hamborg 1939, toeerst opföhrt: Ernst-Drucker-Theater Hamborg, 19. August 1939
* *Zitronenjette.* Volksstück üm en Hambörger Original in 3 Akten. - Hamborg 1940
* *Hamborger Luft vor hunnert Johr.* Alt-Hamburger Volksstück mit Gesang un Danz in 3 Akten. - Hamborg 1941
* *Oh, düsse Froonslüüd.* Hamborg 1943
* *An de Eck von de Herrlichkeit.* Hambörger Volksstück in 3 Akten. - Hamborg 1946
* *De Catcher von St. Pauli.* Lustig Hambörger Tietstück in 3 Akten, Hamborg 1959
* *Ein Hamburger Jung. Hein Köllisch, der Sänger von St. Pauli.* Hansa-Verlag, Hamborg 1975, ISBN 3-920421-30-2
* *Dröben op Steenwarder.* Hambörger Havenstück mit Gesang un Danz in 3 Akten, Hamborg

### Hoochdüütsch

* *Die Hamburger Volksoper von 1917 - 1925. Ein Kapitel hamburgischer Theatergeschichte.* 1925
* *10 Jahre Direktion Richter in Hamburg. 1917 - 1927.* 1927
* *15 Jahre Direktion Richter in Hamburg. 1917 - 1932.* 1932
* *Liebe im Hafen.* Hambörger Havenstück mit Gesang un Danz in 3 Akten. 1935
* *So ist Herr Glimmer.* 1935
* *Feinkosthändler Papenschnitt.* Lustig Volksstück in 3 Akten. 1936
* *Zitronenjette. Ein Hamburger Original.* 1940
* *Allotria um Erika. Lustig Stück mit Gesang un Danz in 3 Akten.* 1940
* *Die Schaffnerin von Linie 4.* Lustig Tietstück mit Gesang un Danz in 3 Akten. 1940
* *100 Jahre Ernst-Drucker-Theater. 1841 - 1941.* 1941
* *Dicke Luft in Barmbek.* Lustig Stück mit Gesang un Danz in 3 Akten. 1942
* *Hummel. Hamburgs weltberühmtes Original.* 1946
* *Vorhang hoch! Hamburger Theater-Erinnerungen.* 1947
* *Theaterstadt Hamburg.* 1948
* *Das andere St. Pauli. Kulturgeschichte der Reeperbahn.* 1965
* *125 Jahre Hamburger Volkstheater. 1841 - 1966. [Spielbudenplatz].* 1966
* *Von Ackermann bis Ziegel. Theater in Hamburg.* 1970
* *Hamburg mit Herz und Humor.* Hansa Verlag, Husum 1971/1982, ISBN 3-920421-40-X
* *Im Hamburger Rampenlicht. Theaterplaudereien.* 1972
* *Mein buntes Hamburg-Buch.* 1972

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Schuft

De **Schuft** (Mehrtahl: Schuften), ok **Hiele**, is de Övergang vun'n Hals na'n Rügg bi veerbeente Deerter. Dor hannelt sik dat üm den Doorn vun'n eersten Bostwarvel bi. Dor sett ok dat Nackenband an. Bi verscheden Tieren sitt ünner un över dat Nackenband ok noch de Sliembüdels.

Wenn een nu seggen will, wo groot en Deert (Peerd, Schaap, man ok Hund) is, denn warrt de Hööcht vun den Schuft meten. De Schuft is de hööchste faste Punkt vun dat Lief, weil de Kopp ja ok daalböögt weern kann un sien Hööcht bloß swaar angeven weern kann. Normolerwies warrt de Schuft mit en Bandmaat oder mit en Stockmaat meten. Bi Rindveeh warrt de Grött nich mit de Schufthööcht bestimmt, man mit de Hööcht vun dat Krüüzbeen. Bi verscheden Raassen vun Peer, as bi dat Vullbloot gifft dat an'n Övergang vun'n Hals to'n Schuft en Karv, de düütlich to sehn is. Dor warrt denn *Exslag* to seggt. 

Wie groot en Tier is, is wichtig bi de Tucht vun Rassen. Dor dröövt bloß Deerter för nahmen weern, de köört wurrn sünd. Düsse köörten Deerter mütt sik an en Schufthööcht holen, de fastleggt is vun den Raasverband. Dor dröövt se bloß so un so veel Prozent ünner- oder över liggen. Wo hooch de Schuft vun jedet Tuchtdeert is, warrt in Tuchtböker un in Tuchtpapieren vun den Raassverband upschreven un fastholen.

## Raasstucht
Heken un Seken vun Deerter, de för de Tucht bruukt weern schöllt, weert bi en Körung vörstellt. Dor kickt sik en Jury an, ob de Tiere mit den Tuchtstandard för de dore Raass övereenstimmt, so as de vun'n Verband vörschreven is. Wenn allens so is, as dat ween schall, denn weert de Tieren *anköört*. Wenn dat nich so is, denn so weert se *afköört*.
Siuerlänner Platt

Dat **Siuerlänner Platt** is en Dialekt vun dat Plattdüütsche, so as he in dat Siuerland spraken warrt. Binnen dat Plattdüütsche höört he to dat Westfäälsche.

## Kennteken

Jüst as dat Westfäälsche hett dat Siuerlänner Platt *iä* för *e* as to’n Bispeel in *iäten*. Dat lange *e* is faken en *ai* (*Braif*). Dat *u* kummt as Diphthong *iu* vör (*iut*), dat *ü* as *ui* (*kuiern*). Dat lange *a* warrt jüst as bi de veel vun de Noordneddersassen as *o* utspraken (*mol*). Dat lange *o* kummt as *au* vör (*tau*). En Besünnerheit is ok, dat dat lange *i* en Diphthong *ey* is (*Teyt*, *wey*). Den Wannel vun *sk* na *sch* hebbt de Siuerlänner mehrsttiets nich mitmaakt, dat heet *Wiske*.

## Schrievers

To de bedüdensten Schrievers höört Papen Jäusäip, Friedrich Wilhelm Grimme un Christine Koch. Ok Wilhelm Bleicher hett op Siuerlänner Platt schreven.
Pompstersch

**Pompstersch** is en Dialekt vun dat plattdüütsche in de Nedderlannen, de in dat Dörp De Pomp prat warrt. De Pomp is al Deel van de Gemeende Kölmerlaand in de Provinz Freesland. De Öörd in’n Westen van De Pomp as Kölm un Ingwierum praat al all den freeschen Dialekt Wooldfreesch. De Öörd in’n Oosten praat den plattdüütschen Dialekt Westerkertiersch. Pompstersch sülvst is nu en Övergangsform, de veel vun dat Freesche afkregen hett, aver an sik noch to dat Plattdüütsche tellt. Datschöölt so bi 200 Lüüd wesen, de dissen Dialekt noch praat.

To’n Bispeel warrt in dat Pompstersche dat „g“ Freesch utspraken **. De Naverdörper Warfstermeul, Muntjeziel un Boerum spreekt dat „g“ dorgegen Grunnengsch ut.
Bibel vun 1614

De **Bibel vun 1614** is en plattdüütschen Bibeldruck vun 1614. Se is as illustreerte Folio-Utgaav bi’n Drucker Hans Stern in Lümborg rutkamen.

De Bibel is en plattdüütsch Översetten vun de Lutherbibel. Disse Bibel weer Stern sien eerst Book as Rutgever, aver na de Utgaav vun 1614 hett Stern blot noch hoochdüütsche Bibeln drucken laten, denn dat weer jüst de Tiet, as dat mit de plattdüütsche Spraak as Schriftspraak bargdal güng.

De Holtsnitt-Biller in de Bibel sünd hüüt in de Bibliotheek vun Lümborg utstellt. Vun de Bibel sünd hüüt blot noch söven Stück na.

Ene vun de nablevenen Bibeln is 1983 in en Schoolschapp in Boerne opdükert. Wohrschienlich is se as Familienbibel mit Utwannerers ut Düütschland na Texas kamen. Se liggt hüüt in en Glaskassen utstellt in de Bökeree vun Boerne.

## Kiek ok
* Plattdüütsche Bibelöversetten
Hasch un Rock

***Hasch un Rock*** is en Leed vun de Grupp Fischmob, dat 1995 op dat Debütalbum *Männer können seine Gefühle nicht zeigen* rutkamen is. Dat Leed is en Coverversion vun dat Leed *Hasch und Rock* vun dat 1994 rutkamene Debutalbum *Prall* vun Prollhead un is dorvun 1995 ok op *Prollhead fordert Tribut* rutkamen. In dat Leed singt de Grupp op Plattdüütsch vun de twee Saken, de wichtig sünd: Hasch un Rock.

In dat Video to dat Leed warrt dree Keerls wiest (dorstellt vun de Knee vun de Musikers mit opmaalte Gesichten), de mit jemehr övergrote Hannen as de typischen Hip-Hoppers gestikuleert un rümfuhrwarkt.

## Weblenken

* Video op YouTube (plattdüütsch)
Sinope (Maand)

**Sinope** (ok *Jupiter IX*) is een vun de buteren Maanden vun’n Planet Jupiter. 

## Opdecken
De Maand is an’n 1. Juli 1914 vun den US-amerikaanschen Astronom Seth Barnes Nicholson an de Lick-Steernwacht opdeckt worrn. Nöömt is de na Sinope – dat is een Nymph ut de greekschen Mythologie, vun de Zeus wat weten wull un de vun Apollon entföhrt worrn is. De vörlöpige Beteken weer toeerst eenfach blots Jupiter IX, 1975 hett he eerst sien hüütigen offiziellen Naam kregen.

## Ümloopbahn
Sinope kreist op en Ümloopbahn mit en middleren Afstand vun 23.939.000 km üm den Planeten un bruukt för een Ümloop üm un bi 758 Daag, 21 Stünnen un 36 Minuuten. De Bahn hett en Exzentrizität vun 0,2495 un is üm 158,109&nbsp;° gegen den Äquater vun’n Planeten neegt. De Bewegen vun den Maand is dormit retrograd, dat heet, dat sik de Maand gegen den de Richt vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn is liek as en poor annere Maandbahnen ok. Disse Maanden warrt dorüm tohopenfaat to de Pasiphae-Grupp, nöömt na den gröttsten vun disse Maanden.

## Egenschoppen
Sinope hett en middleren Dörmeter vun ruchweg 38&nbsp;km. De Böverflach wiest en Albedo vun blots 0,04 op – dat heet, dat blots 4 % vun dat infallend Licht wedder torüchstrahlt warrt. Dorüm is de Maand ok bannig düster. De Dicht warrt op ruchweg 2,6 g/cm³ schätzt. Dorut warrt vermodt, dat Sinope vör allen ut Silikat-Steen opboot is. Ok dorin is de Maand liek de annern ut de Pasiphae-Grupp un de meisten annern lütten Maanden.

## Bornen


## Weblenken
* Seth B. Nicholson, "Discovery of the ninth satellite of Jupiter", PASP '''26''' (1914) 197–198
Liselotte Greife

**Liselotte Greife** (* 7. Dezember 1924 in Penig; † 14. Juni 2008) weer ene plattdüütsche Schrieverin.

Liselotte Greife is 1924 as Liselotte Göhler in Penig (in Sassen) boren. 1973 is se na Kumbarg kamen un hett in Neehuus in de Vörschool arbeidt. 1989 geiht se in Pension un leevt siet 2004 in Lümborg. Na ehre Pension hett se anfungen Geschichten op Plattdüütsch to schrieven.

## Warken

* *Nu hebbt dree vertellt.* (tohoop mit Detlef Peters un Karl-Hermann Finck) Mohland, Schaalby 1992, ISBN 3-928054-14-7
* *So üm Wiehnachten rüm.* Mohland, Schaalby 1993, ISBN 3-928054-19-8
* *Blomen un Steen. Vertelln un Riemels.* Mohland, Schaalby 1994, ISBN 3-928054-23-6
* *Vertelln ut Jichtenshusen.* Cuxdruck, Cuxhoben 1996, ISBN 3-920709-44-6
* *Mohnblüten. Ein kleiner Band Gedichte.* Mohland, Goldebek 1998, ISBN 3-932184-18-1
* *Plattdüütsch Book för Kinner.* Mohland, Goldebek 1998, ISBN 3-932184-35-1
* *Plattdüütsch Kinnerbook.* Mohland, Goldebek 2000, ISBN 3-932184-57-2
* *Vertelln üm Wiehnachten. Weihnachtsgeschichten.* Mohland, Goldebek 2001, ISBN 3-932184-74-2

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

* Doodsmeldung
Helmut Riemer

**Helmut Riemer** (* 8. April 1935 in Kiel; † 29. November 2012 ) weer en plattdüütschen Schriever. He leev in Cuxhoben.

## Warken

* *Von Katten, Müüs un anner Deerten. Geschichten, een Hörspeel, Sagen, Riemels un Limericks.* (Helmut Riemer un een Reeg von Schrievers ut dat Land twüschen Elv un Weser) Verl.ges. Cuxhaven, Cuxhoben 1996, ISBN 3-920709-45-4

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

* Text vun Helmut Riemer för’n Plattdüütschen Leeswettstriet

## Enkeld Nahwiesen
Heinz Fick

**Heinz Fick** (* 31. März 1935 in Himmelpoorten; † 3. September 1996 in Ox) weer en plattdüütschen Schriever.

## Warken

* *An’n Enn von een langen Padd. Plattdüütsche Geschichten to’n Högen un Besinnen.* Verl.-Ges. Cuxhaven, Cuxhoben 1997, ISBN 3-920709-47-0

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Rätzen

**Rätzen** oder hüüt faken ok na’n hoochdüütschen Naam **Rätzlingen** is en Gemeen mit bi 500 Inwahners in’n Landkreis Ülzen. De Gemeen is Deel vun de Samtgemeen Roosche. De Gemeend besteiht blots ut dat Dörp Rätzen un is dormit een vun de wenig Gemeen' in Neddersassen, de bi de 1972 bi de *Gebietsreform* nich mit anner Gemeenden tosommenleggt wurrn sünd. 

## Historie

Toeerst in de Oorkunnen vör kummt dat Dörp 1032 as *Restinge*.

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen/Samtgemeen (hoochdüütsch)
* Websteed to den Oort (hoochdüütsch)
Rätzlingen

**Rätzlingen** is de hoochdüütsche Naam von

* Rätzen, Gemeen in’n Landkreis Ülzen, Neddersassen,
* Räsling, Gemeen in’n Landkreis Börde, Sassen-Anholt.
Maankind

En **Maankind** is en Fötus vun en Deert oder ok vun’n Minsch, dat wanschapen un verwussen is, un mehrsttiets dood op de Welt kummt. De Utdruck kummt vun en ole Wuddel *man* „unecht“. Dissen Oorsprung hebbt de Lüüd aver al fröh nich mehr verstahn un op Hoochdüütsch un Engelsch hett sik de Utdruck an *Maand* anlehnt. De Maand schull dorbi en legen Influss op de Frucht hebben. Dorvun heet dat op Hoochdüütsch denn *Mondkind* oder *Mondkalb* (disse Utdruck för wanschapen Kalver hett sik ok op’n Minsch överdragen) un op Engelsch *mooncalf*.
Sülzedal

**Sülzedal** is ene Gemeen in’n Landkreis Börde in Sassen-Anhalt mit 9814 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006). To de Gemeen höört de Dörper Ollweddich, Bahrndorp, Dondarp, Langweddich, Osterweddich, Schwanebarch, Schtemmern un Sülldarp to. Sitt vun de Verwalten is Osterweddich.

De söven Gemenen Ollweddich, Bahrndorp, Dondarp, Langweddich, Osterweddich, Schwanebarch un Sülldarp, de vördem in de Verwaltungsgemeenschop Sülzedal tohoopslaten weren, hebbt sik an’n 1. April 2001 to de ne’e Gemeen tohoopdaan. De Gemeen Beyendorp, de ok mit to de Verwaltungsgemeenschop tohöör, hett sik an de Stadt Meideborg anslaten. Dat Dörp Schtemmern weer al siet 1950 Deel vun de Gemeen Bahrndorp.

Ehrn Naam hett de Gemeen vun’n Beek Sülze, de dör de Gemeen flütt.

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Niederelbe-Zeitung

De **Niederelbe-Zeitung** is en Daagblatt för de Nedderelv. Rutkomen deit se bi’n Verlag Hottendorff in Otterndörp. Jeden Dag, blot nich Sünndag. De Oploog is 21.624 Stück (IVW 01/07).

De Niederelbe-Zeitung steiht in de Tradition vun de Otterndorfer Zeitung, de 1848 toeerst rutkomen is. De Niederelbe-Zeitung sülvst is 1954 toeerst rutkomen.

Dat Blatt hett en egene Regionolredaktion, dat Mantelblatt kummt ober vun de Nordsee-Zeitung in Bremerhoben.

## Weblenken

* Websteed vun de Niederelbe-Zeitung (hoochdüütsch)
Jelisaweta Iwanowna Bykowa

**Jelisaweta Iwanowna Bykowa** (Елизавета Ивановна Быкова; * 1. November/14. November 1913 in Bogoljubowo; † 8. März 1989 in Moskau) weer en sowjeetsch Schachspelerin

De mehrmalig Meesterin vun Moskau wunn 1953 in en Wettkamp um de Schach-Weltmeesterschap vun de Fruen tegen Ljudmila Rudenko mit 8-6.
1956 verlor se de Titel an Olga Rubzowa, kunn de aber in en Revanchekamp 1958 torüchgewinnen. 1962 verlor se de Titel endgültig an Nona Gaprindaschwili.

1957 hett Bykowa in Moskau en umfaatend Biographie vun hör Vorgängerin up de Weltmeesterinnenthron Vera Menchik verapenlicht.

Anmarken: Sünd in en Artikel düppelt Daten angeven, is de eerste Datum de Dag nah de Juliansch Klenner, de tweete Dag na de Gregoriaansch Klenner. De Klennerümstellen weer in de meest Länner tüschen 1582 un 1812, in eenig Staaten vun Oosteuropa aber eerst Anfang vun dat 20. Johrhunnert (so in Russland in Februar 1918).
Hexameter

De **Hexameter** is en Versform, de toeerst in dat ole Grekenland för Epen so as de *[[Ilias]]* un *[[Odyssee]]* bruukt worrn is. De Hexameter besteiht ut söss Daktylen (– υ υ). De letzte dorvun is nich kumplett. För en Daktylus kann ok en Spondeus (– –) stahn.
    _       _       _       _              _
 - υ υ | - υ υ | - υ υ | - υ υ | - υ υ | - υ

Blangen Homer in sien *Ilias* un *Odyssee* hett för dat Ooltgreeksche ok Hesiod in sien *[[Theogonia]]* un *[[Érga kaì hêmérai]]* em bruukt. Mit Quintus Ennius is he ok op Latien begäng worrn. Vergil hett sien *[[Aeneis]]* in Hexameter schreven un Ovid sien *[[Metamorphosen]]*. Na de Antike is de Hexameter aver eerst wedder vun Friedrich Gottlieb Klopstock bruukt worrn, as sik dat Avendland wedder op de klassischen Spraken Greeksch un Latiensch besinnen dee. Dat Epos *[[Messias (Klopstock)|Messias]]* weer Klopstock sien eerst Wark in Hexameter. Besünners in de düütsche Spraak is de Hexameter denn wedder in Mood kamen. Dat güng nu nich mehr op lange un korte Sülven, de Düütschen hebbt betoonte un unbetoonte Sülven bruukt. Bi annere Spraken geiht de Hexameter nich so fein. Bi Franzöösch un Spaansch sünd dDe Wöör faken op’t Enn betoont, wat mit’n Hexameter nich tohoopgeiht. Dorvun gifft dat meist keen Hexameter-Riemwark in disse Spraken. Op Engelsch geiht de Hexameter ok nich so good, aver beter as op Franzöösch un dat gifft tominnst welk Warken, de em bruukt, to’n Bispeel Henry Wordsworth Longfellow sien *Evangeline*.

Op Plattdüütsch hett sik to’n Bispeel Eduard Smelzkop in sien *[[oldwikisource:De freuhjahrsdag|De freuhjahrsdag]]* an’n Hexameter versöcht. Friedrich Hebbel sien *Mutter und Kind* hett Friedrich Pauly as *[[Moder un Kind]]* na’t Plattdüütsche översett un den Hexameter bibehollen.

## References
Arteria axillaris

De **Arteria axillaris**  oder **Asselarterie** is en arteriell Bloodfatt in de Asselhöhl. Se billt den wieteren Verloop vun de Arteria subclavia. Er Opgaav is de Bloodversorgen vun de Asselhöhl, un de Muskulatur vun de Schuller, de Bost un den böveren Arm.

## Verloop
De A. axillaris fangt as Verlängern vun de A. subclavia an de Butenkant vun de eersten Ripp an un höört an de Ünnerkant vun den Musculus teres maior op. Vun dor ut geiht se an’n Böverarm as Arteria brachialis wieter. Vun’n Musculus pectoralis minor warrt se in dree Afsnitten ünnerdeelt. Se is de zentrale Struktur in de Asselhöhl un warrt an de medialen (binneren) Siet vun ehr Begleitveen, de Vena axillaris flankeert.

## Aftwiegen bi’n Minsch
* Arteria thoracica superior (bövere Bostkastenarterie)
* Arteria thoracoacromialis (Bostkasten-Gradeneck-Arterie) mit 
***Ramus pectoralis* (na de Bostmuskels)
***Ramus clavicularis* (na’t Slötelbeen)
***Ramus acromialis* (na’t *Acromion* vun’t Schullerblatt)
***Ramus deltoideus* (na’m Musculus deltoideus)
* Arteria thoracica lateralis (sietlich Bostkastenarterie, versorgt de Musculi pectoralis major, pectoralis minor, serratus anterior un de Lymphknütten vun de Asselhöhl)
* Arteria subscapularis (Ünnerschullerblattarterie, gröttste Ast) mit:
**Arteria thoracodorsalis
**Arteria circumflexa scapulae
* Arteria circumflexa humeri anterior
* Arteria circumflexa humeri posterior

## Aftwiegen bi de Huusdeeren
*Arteria thoracica externa (butere Bostkastenarterie)
*Arteria suprascapularis (Böverschullerblattarterie, entsteiht bi Fleeschfreters ut de *Arteria cervicalis superficialis*)
*Arteria subscapularis (Ünnerschullerblattarterie), mit:
**Arteria  thoracodorsalis 
**Arteria circumflexa humeri caudalis
**Arteria collateralis radialis
*Arteria circumflexa humeri cranialis
Hellmut Lange

**Hellmut Lange** (* 19. Januar 1923 in Berlin; † 13. Januar 2011 in Berlin) weer en düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker.  

## Leven

Hellmut Lange snack all in sien Jöögd Kinnerrullen bi’d Berliner Funk (u. a. neben Wolfgang Kieling). Van 1946 bit 1948 hett he en Schauspeelutbilden in Hannober absolveert. 1948 folg dat eerste Böhnenengagement in München. 

1958 geev he sien Speelfilmdebüt un wurr gau en populären Dorsteller in Film un Feernsehn. 1961 speel he de Hööftrull in de Edgar Wallace-Verfilmung *Der Fälscher von London* un in dat Folgejohr en vun de Hööftrullen in de Durbridge-Stratenfeger *[[Das Halstuch]]*. Faken weer he as Vertreder vun Recht un Gesetz to sehn, as Polizist oder Privatermittler, so as Kommissar *[[Stahlnetz]]*-Rieg, as Privatdetektiv John Kling in de Feernsehserie *John Klings Abenteuer* un as *Privatdetektiv Frank Kross* in de glieknaamig Feernsehserie oder as *Kommissar Toffer*, Fründ un Tegenpart vun Klaus Löwitsch in de ARD-Vörabendserie *Der Hafendetektiv*. Dorneben speel Lange ebenso in de Oscar-prämeert Hollywood-Produktschoon Patton (dt.: *Patton – Rebell in Uniform*) as ok in de Familienserien *Rivalen der Rennbahn* un *Der Landarzt*.

En besünners hoohen Bekanntheitsgrad kreeg he 1969 dör de Rull vun den Trapper Nathanael „Natty“ Bumppo in de TV-Veerdeeler *[[Die Lederstrumpferzählungen]]* nah James Fenimore Cooper. In disse Rull, de he all 1968/69 in twee rumäänsch Verfilmungen vun de Romans *Der Letzte der Mohikaner* un *Wildtöter* speelt harr, wurr he so populär, dat he de Rull ok in tallriek Höörspeeladaptschonen vun Coopers Warken övernehm. 

Dorneben modereer he van 1971 bit 1981 de ARD-Ratesendung *[[Kennen Sie Kino?]]* un schreev as Redakteur vun de Filmtietschrift Cinema Artikel för en glieknaamig Rubrik.

Tüschen 1952 un 1960 weer Lange buterdem as Spreker un Speelbaas för Höörfunkprogramme vun Radio Bremen togange. 

Siet 1962 lehn he sien ruch Stimm faken as Synchroonsnacker tallriek prominent Schauspelerkollegen as t.B. Richard Harris (Man in the Wilderness (dt.: *Ein Mann in der Wildnis*)), Charlton Heston (Midway (dt.: *Die Schlacht um Midway*)), Paul Newman (Mr. & Mrs. Bridge), Roy Scheider (t.B. in Blue Thunder (dt.: *Das fliegende Auge*), *[[2010: The Year We Make Contact]] (dt.: *2010 – Das Jahr, in dem wir Kontakt aufnehmen*) un [[Russia House]] (dt.: *Das Russland-Haus*)) un [[Donald Sutherland]] ([[Bear Island]] (dt.: *Die Bäreninsel in der Hölle der Arktis'')).

## Filmografie

## Weblenken
* 
*