Emmer (Fatt)

De **Emmer**, ok **Emmel**, **Ammer** oder **Ammel** (anner Naams in den düütschen Spraakruum sünd ok **Kübel** , **Amper**, **Kufe**, *Küfe*, **Bütte**), is en nah baben apen zylindrisch oder swaak konisch Behälter mit flach, seltener wölbt Boden, de ut ünnerscheedlich Materialien, fröher meestens ut  Holt oder Ledder, hüüt ut Metall oder Kunststoff besteiht. De kann man as Transportmiddel völsiedig insetten. Meestens wurrd he to’n Transport vun Fleetigkeiten oder Schüttgoot bruukt. To’n Dragen is de Emmer meest mit en beweglichen Henkel versehn, de ni dat Utschütten oder Utgeeten vun den Inholt rünnerleggt wurrn kann. 

## Woortherkunft

Da Woort *Emmer* lett sück etymologisch över middelhoochdüütsch *e(i)nber*, *e(i)mber*, olthoochdüütsch *eimpar* as Lehnbillen up latiensch *amphora* „Henkelkroog“ torüchführen (ahd. *b(h)eran*, *tragen* to greeksch *φερειν*). Ok de süüddüütsch Dialektutdruck *Amper* drüff sien Wuddels in dat latiensch Woort *Amphora* hemm.

Der henkellose Bottich (olthoochdüütsch *botah*, vgl. engelsch *body*, *Rump ahn Gleeder*) wurr in’ Loop vun dat Middelöller tonehmen dör den eenhenkligen *e(i)n-amber* un den tweehenkligen *zuo-amber*, den Zuber, ersett. Ok noorddüütsch *[[Bütte]]*, *Pütz* oder *Pütze* leiden sück etymologisch as *Bottich* af. 
    
Dat bairisch-alemannsche Woort *Kübel* heev dat all in dat Middelhoochdüütsch un wurr ut dat middellatiensch *copa* bild, to dat latiensch Woort *cupella*, *Drinkgefäß*, *Beeker* bzw. *cupa*, *Tünn*&nbsp; afleit. To de sülvig Wuddel steiht *die Kufe*, ok *der Kufen*, ahd. *kuofa* to *cupa*. Parallel steiht aber de Betoog to  *[[Kufe]]* as de stark krümmt Dauben: *Küferei* steiht för Fattbinderee.

## Historisches

### Situlen un röömische Emmer

Fröhe Funde vun Emmern in Europa sünd de *[[Situla (Gefäß)|Situlen]]*, verziert Bronzeemmer, vermootlich to Kultzwecken bruukt, konisch mit Standflach un  Henkel, de de Hallstatttiet torekent wurrn un sück af dat 6. Johrhunnert v. Chr. in Slowenien, Böveritalien (Etrusker, Italiker) un Öösterriek (Hallstattkultur: Magdalensbarg, Hallstatt, Dürrnbarg) nahwiesen laaten.

Ut de röömsch Kaisertiet gifft dat eenig Fundstücke vun Eemern ut  Metall (vörweegend dreeven ut Messing oder Bronze): Behälter mit en baben upsett Henkel, aber en Standfoot as en Kelch. De eersten Funde stammen ut Hemmoor westlich vun Hamborg, wodör sück de Utdruck Hemmoorer Emmer dörsett hett. Disse Gefäße wurrn vermootlich vun de Römer in’t  2. un 3. Johrhunnert för Wien bruukt. Dör röömsch Hannelsverbinnen geungen se aber ok in Redeeden buterhalv vun dat röömsch Riek, wo se deelwies as Urnen oder Graffbigaaven bruukt wurrn. As Herkunftsoort vun den  Hemmoorer Emmer wurrn de Ierzfelder in dat westlich Rhienland bi Eschweiler annommen. Dorneben weern in de röömsch Kaisertiet ok Holten Emmer mit Metallbeslääg begäng.  

### De Emmer in Middelöller un fröh Neetiet

Middelöllerich Emmer wiesen sück meestens ut holten Dauben mit iesern Beslääg un wurrn vun den Küfer (ok: Kübler oder Böttcher/Böttger) verfertigt. De Emmer wurr  entweder in de Hand oder aber an en Draagstang dragen. Das Grimmsche *[[Deutsches Wörterbuch|Düütsch Wöörbook]]* beschrifft den Emmer as „ein rundes gefäsz, situla, von holz, blech, porzellan mit einem beweglichen grif zum anhängen und tragen“ un markt an: „Wir verstehen heute unter eimer das enthaltende und enthaltene“. 
De *[[Eimer (Volumenmaat)|Emmer]]* weer as Hohlmaat bit in de Neetiet (Bispeel: *Fiev Emmer Water*) begäng, un weer in dat 19. Johrhunnert entweder etwa 12 Liter − etwa de hüüd begäng Grött vun en 10- oder 15-Liter-Emmer – oder um de 60 Liter, den *Schankemmer* (vergliek Schankmaat). 
De weer dorto vörsehn, vun 2 Personen an een Stang dragen to wurrn.  

Bild:Wooden bucket.jpg|Holten Emmer, maakt nah de Oord un mit Warktüüch van 1850 in Noordamerika
Bild:Feuerlöscheimer 19 Jh.jpg|Füerlöschemmer (19. Johrhunnert)
Bild:Förderkorb.jpg|Förderkübel in’ Bargbau
Bild:Well buckets, Ichijodani 200507.jpg|einfack Brettemmer, an’ Pütt (Japan, tietgenössisch)
Bild:Maurer 1880-zoom bucket.png|Gebruuk vun den Emmer an en Draagstang(*Der Maurer*, ut *Was willst du werden*, um 1880)
Bild:Ponti, Carlo (ca. 1823-1893) - Porteuse d'eau - n. 151 - Venice.jpg|Metallene Emmer an’ Jöök (Venedig, 19. Johrhunnert)


### De Kufe

De *Kufe (Küfe)* is insbesünnere as en Soltfatt to dat Befördern vun Solt in de öllere Literatur enthollen. De Draagvörrichtung wurr aber in de Kufe inhangt, dat Fatt sülvst hett kien Henkel. Ok hier is de Begreep vun en Hohlmaat vörhannen. De Kufen weern ünnerscheedlich groot. Een vull Kufe för Peer harr en Gewicht vun rund 55 kg, groot Kufen för den Solttransport up Wagen harrn rund 74 kg.

As *Perkufe* betekent man nah ünner apen, baben mit en Aflooplock versehn, kegelstumpförmige Kufen, de as en Trichter mit den fuchtigen Soltbree dör dat nu baben  befindliche groot Lock up de *Perstatt* befüllt, nah dat Aflopen vun de Sole un Dröhen vun den Inholt stürzt un afhaben wurr. De Soltinholt bleev as Kegelstump to dat Wiederverarbeiten stahn. Disse Soltkegel *(Soltstöcke)* weern över Johrhunnerte dat allgemeen begäng Transportgebinde wietgahn normeert Grött.

De Kufe weer, entsprekend den Wert vun dat Solt un de Verlässlichkeit vun dat Afmeeten, ok en Maat för de Stüer un den Toll.

## Bauformen
Neben eenfack Kübel gifft dat ok sückser mit en Utgööt („Snabel“) oder mit dicht sluuten Deckel. En in de Lagerung platzsporen Modell is de *[[Faltemmer]]*.


Bild:MOHAI - leather fire bucket.jpg|Ledderemmer, för de Füerbekämpen
Bild:Pedaalemmer.jpg|Müllemmer, mit Pedalöffner för den Deckel
Bild:Bucket.agr.jpg|Kunststoffemmer, mit Geetsnabel, Metallhenkel un Rullgreep
Bild:Ice buckets and sparkling wine.jpg|Servierkübel för Ies un Sekt


## Gebruuk
Bruukt wurrd de Kübel:

* in’ Olldag etwa as Müllemmer oder Papeerkörv
* in Huusholt, Bueree, Gordenbau un Bauwesen as Transport– un Lagergerät mit völfältig Insatzmögelkeiten
* as *Plantenkübel* för Kübelplanten
* de *[[Löschemmer]]* as Lüttlöschgerät

## Weblenken

## Enkeld Nahwiesen