open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tephra

As **Tephra** (ut dat greeksch: „Aschen“) warrt in de Geologie und Mineralogie unafhangig vun Grött un Tosamensetten all de Stenen tohopenfaat, de bi en Vulkanutbrook utsmeten un hooch in de Luft föddert warrt. In de Luft köhlt dat Material gau af un warrt noch in’n Fallen fast. 

Tephra kummt tomeist bi explosionsoortige Erupschonen tostannen un hett dorüm faken rhyolithische Tosamensetten, wiel de mehrsten explosiven Vulkanen dat Ergevnis vun Lava mit hogen Kieselsüürandeel sünd. Vulkanologen seggt to Tephra ok *Pyroklastika* oder eenfach *Klastika*. wenn Tephra na de Lannen noch hitt noog is, kann dor Tuff oder Pyroklastisch Steen ut warrn.

Tephra warrt in dree verscheeden Gröttenklassen ünnerdeelt:
* Aschen sünd Partikels, de in’n Dörmeter lütter as 2 mm sünd.
* Lapilli sünd vulkaansch Slacken, wo de Deelken twüschen 2 mm un 64 mm groot sünd.
* Vulkaansch Bomben warrt alln’s nöömt, wat grötter as 64 mm is.

De Verdelen vun aflagerte Tephra is dorbi vun groot na lütt. Vulkansche Bomben warrt dicht bi’n Vulkankrater aflagert, de lütteren Lapillideelkens fleegt al bedüdend wieter un de Aschen künnt sik mitünner över’n ganzen Globus verdelen, wiel sik de fienen Partikels bit to en poor Weken in de Stratosphäär ophollen künnt.
Pyroklastisch Steen

En **Pyroklastisch Steen** (ut greeksch: *pyro* „Füer“ un *klastos* „twei broken“) is dat Ergevnis vun Vulkanismus, wobi fletig Material, dat as Lava betekend warrt dör en explosiv Utbrook vun’n Vulkan utstött oder twei broken warrt. Man kann dat ok as Schutt vun’n Vulkan beteken.

Dree Oorden vun Transport künnt dorbi ünnerscheedt warrn: Pyroklastisch Stroom, Glootwulken oder -lawinen und Pyroklastisch Fallen. Dat Material warrt in den Sloot hoochföddert un dorbi de Druck jümmer weniger. Gas, dat in de fletig Lava löst is, neiht dorbi gau ut, wat denn to de Explosion föhrt. Dorbi warrt ok Steen vun Sloot sülvst tweibroken un trümmert un flüggt mit de Lava rut.

Warrt de opstaute Druck in den Vulkan to groot, stiggt en Deel vun dat trümmerte Material hooch op un fallt denn wedder daal na Eer. Dat is dat Pyroklastisch Fallen, un de Steen, de dorbi rutkommt, warrt as Tephra tohopenfaat. En Deel vun de faste Masse, de utsmeten warrt, mischt sik aver mit dat freesette Gas un billt en Dispersion, de mit grote Snelligkeit den Barg daal lopen kann. Dat sünd de pyroklatisch Strööm, de in’t Innerst noch bannig hitt sünd un all’ns tonicht maakt, wat in jemehr’n Weg liggt.

De Aflagern vun pyroklastisch Strööm könnt eenige Meters dick wesen. Wenn dor en grötteren Andeel vun Bimssteen mit binnen is, warrt de Stenen as Ignimbrit betekend. Wenn Aschenlagen, de toeerst as Tephra daalfallen is, dör den eegen Druck oder annere Inwarkens fast warrt, kann dorut Tuff entstahn, de denn ok to de Pyroklastisch Stenen rekent warrt.
Grööndunnersdag

**Grööndunnersdag** is de Naam för den föfften Dag vun de Stille Week vör Oostern. In de christlichen Karken warrt an düssen Dag dat Fest vun Jesus sien lest Abendmahl fiert. Jesus harr an den Abend, ehr he an't Krüüz slahn wurrn is (Stille Freedag) , tohopen mit siene Jüngers dat Passa fiert. Dor hett hi Broot bi braken un den Beker mit Wien rümgahn laten. In de Bibel in dat Evangelium bi Matthäus heet dat: 
:*Un as se noch bi weern to eten, dor nehm Jesus dat Broot, sprook dat Dankgebed un deel dat Broot in Stücken un geev dat siene Jüngers un sä:„Nehmt dat un eet dat! Dat is mien Liev“. Un denn nehm he en Beker, sprook dat Dankgebed un lang em rüm un sä: „Drinkt all dorut! Dat is mien Bloot, dat Bloot, dat to den neen Bund höört un dat för veele vergaten warrt, dat jem de Sünnen vergeven weert. Un dat will ik Jo seggen: Ik weer vun nu af an nich mehr de Frucht vun düssen Wienstock drinken bit hen to den Dag, dat ik ehr nee drinken do mit Jo tohoop in mien Vadder sien Riek“.* 

## Allgemeen
As föffte Dag in de Stille Week is de Dag vör den Stillen Freedag an un for sik de eerste vun de dree Stillen Daag. He höört to dat Triduum sacrum paschale. In de Karken vun de eersten Johrhunnerten sünd an düssen Dag de Sünner wedder in de Karken upnahmen wurrn, wenn se Bote daan harrn. In de röömsch-kathoolsche Kark steiht düsse Dag in en besunnern Tosamenhang mit den Dag „Fronleichnam“.

## De Naam
Een kann nich seker seggen, wo de Naam Grööndunnersdag vun herkamen is. Dat gifft dree Antwoorden. Möglicherwies is dor an allens en beten wat an:
* Toeerst warrt seggt, de Naam hett mit de Farv to kriegen, de fröher in de Liturgie vun de Karken an düssen Dag an'e Reeg weer. Dat weer in verscheden Kuntreien de Farv Gröön. Tomeist is dat allerdings de Farv Witt ween. Dorüm heet de Grööndunnersdag op Nedderlandsch hüdigendags ok „Witte donderdag“.
* Denn warrt ok seggt, de Naam kümmt dor vun her, dat vun dat 14. Johrhunnert af an (aber villicht ok al veel fröher) an düssen Dag allerhand Grööntüüch, as Kohl, Salat, Netteln un gröön Kruut eten wurrn is. Dat weer woll nich bloß vunwegen de Vörschriften to dat Fasten in de Stille Week, man ok vunwegen allerhand Höhner- un Bigloov. 
* Bekannt is ok de Meenung, de Naam keem ut de oolthoochdüütsche Spraak. Dor gifft dat dat Woort *grīnan*, mhd. *grînen*. „en scheven Mund maken“. Dat schall denn mit de Sünner to kriegen hebben, de an düssen Dag in de Karken wedder upnahmen wurrn sünd. För düsse Meenung gifft dat aber keen schriftlich Tüüchnis för. 

Up Latiensch weern un sünd de Naams för düssen Dag *dies cenae domini* ("Dag vun den Herrn sien Abendmahl"), *dies absolutionis* oder *dies indulgentiae* ("Dag vun dat Vergeven vun de Sünnen"), *dies mandati* ("Dag vun dat Footafwaschen").

## Jodendom
De eerste Dag vun dat Passa-/Pesachfest warrt hüdigendags vun de Joden an'n Sederavend fiert. Vundeswegen gifft dat ok allerhand christliche Gemeenden, de hüdigendags en Aart vun christlichen Sederavend an düssen Dag fiert.
Mikronesien (Republiek)

**De födereerten Staaten vun Mikronesien** sünd en Inselstaat in den westlichen Deel vun den Pazifik. De Staat geiht över den gröttsten Deel vun de Inselgrupp vun de Karolinen hen un sett sik tohopen ut de Staten vun Chuuk, Kosrae un Pohnpei, de tosamen de Oostkarolinen utmaakt, un de Staat vun Yap, de tohopen mit den unafhängigen Staat vun Palau de Westkarolinen utmaakt. De Republiek Mikronesien draff nich verwesselt weern mit den Inselbulten vun Mikronesien. In de Republiek wahnt alltohopen 110.218 Inwahners (Okt. 2006) up 702 km² Land. Dat sünd 154 Inwahners/km². Unafhängig wurrn is de Republiek vun Mikronesien an’n 3. November 1986. Staatsform is en Bundsrepublik. Hööft vun den Staat is de Präsident Manny Mori. De Hööftstadt is Palikir. De Amtsspraak is Engelsch.
Gemeen (Mehrdüdig Begreep)

**Gemeen** betekent

* Gemeen, is de lüttste Eenheit för dat Verwalten vun en Rebeet (politisch Gemeen),
* Karkengemeen, is de lüttste Eenheit für de Organisatschoon vun en Kark,
* Schoolgemeen, weer fröher de Eegner un Verwalter vun ene School,
* Fangemeen, en Köppel vun Verehrers för enen Künstler, Sportler oder Sportvereen.
Limborgsch

**Limborgsch** () is een van’t nederfranksche Taalen, wat in de nederlanse un belgische Provinse Limborg proot word. 

## Synonyme
Anner Begrepen sünd *Südnederfranksch*, *Südoostnederfranksch* (beid besünners in de düütse Taalwetenskupp) un *[[Westplatt]]*.

De Germanistik, de Wetenskupp van germaanse Taalen, sücht in Limborgsch’n Kring van Streektaalen. Een neeie Begreep is ook *Rhien-Maaslandsch* (nld. *Maas-Rĳnlands*), wat d' platte Taal van Kleverland un oostelk Bergsche Land tosamenfat. Dat bedüüdt,’t man Limborgsch ook as *Süd-Rhien-Maaslandsch* benömen kunnt.

## Taalkuntrei un Sprekers
Limborgsch word ook proot in’n Part van’t Rhienland, wat im Westen van Düütsland liggt. Dit Taal hett ruggweg 1,6&nbsp;Million Minsken, wat Limborgsch proot. Limborgsch is upnahm in d' *Charta der Regional- und Minderheitensprachen*, waar’t ook’n Rang as Kuntreitaal hett. Avers völl Taalwetenskupper finnen, dat Limborgsch keen egen Taal is, wieldat keen egen Taalegenskuppen, sünder d' Egenskuppen van’n Övergangtaal tüsken Nederlands un Düüts hett.

## Verscheel tüsken Nederlands un Düüts
De Verscheel tüsken Nederlands un Düüts is,’t Limborgs liek’t Ripuarisch of Luxemborgsch’n düchtig meloodisch Tungslaag hett. Limborgsch hett twee Tonen: den Stööttoon un den Schlieptoon. Beid Tonen begünnen hoog un fallen dann of. De Schlieptoon höört aver mit’n neeie Upstieg un d' Stööttoon blifft deep. Daarum heet’t limborg'sche Woord *zie* in Plattdüüts „Seite“, umdat’t mit Stoottoon proot word. Proot man’t mit Schlieptoon ut, dann heet’t op Platt „Froo“.

## Isoglossen, Deeldialekten
Dör’t limborgsche Taalkuntrei lopen heel völl Taalriegen. De Germanistik sücht in de *[[Uerdinger Linie]]* een düchtig van Belang: Dit Rieg brengt Platt- un Hoogdüüts utannanner: Up d' een Sied heet’t /iech, ich/, up d' anner Sied heet’t /ik, ek/, wat in Hoogdüüts  schreeven word.

Limborgsch word indeelt in:
# Oostlimborgsch in un bi Remunj un Zittert
# Bergsch in d' Rieg Düsseldörp-Mettmann-Solingen-Reemscheid
# gij-Limburgs in d' Rieg Haaselt-Töngern
# ik-Limburgs in Venlo un Naberskupp
# Centraal-Limburgs in un bi Mestreech, Wieërt un Èèsjde

De Verscheel tüsken disse Dialekten kummt van d' Gebruuk van d' Luud /š/, wat  schreeven un [ʃ] utproten word. Westlimborgsch in Belgisch-Limborg hett’t neet un bruuk’t alleen in Frömdwöörden. Oostlimborgisch in Nederlands-Limborg un Düütsland bruukt’t as’t Hoogdüüts, wenn’t vör /l, m, n, p/ un /t/ steiht. In Eupen un Kerkrade kummt’t liek Hoogdüüts vör /w/ vör, un daarmit is Limborgsch’n Övergangstaal tüsken Nederfrankisch un Ripuarisch.

## Weblenken

*
Antonín Mrkos

**Antonín Mrkos** (* 27. Januar 1918 in Střemchoví; † 29. Mai 1996 in Prag) weer en tschechoslowaaksch Astronom.

Mrkos hett an de Steernwacht vun Skalnaté Pleso in de hüütig Slowakei arbeidt un darno an de Kleť Steernwacht in’t hüütig Tschechien. In de 1950er Johren hett he mit en Expeditschoon för 18 Maanden de Antarktis besocht, woneem he Polarlichter studeert hett.

Sien Hööftarbeit weer dat Opdecken un Ünnersöken vun Asteroiden un Kometen. He hett ölven Kometen opdeckt, dorünner 18P/Perrine-Mrkos, 124P/Mrkos un C/1957 P1 un tohopen 296 Asteroiden.
Antiproton

Dat **Antiproton** is dat Antideelken to dat Proton un tellt dormit to de Antimaterie-Deelken. De Masse is liek dat Proton, man dat Antiproton hett en negativ Laden. De normale Materie, ut de wi sülvst bestaht un de üm uns rüm is, sett sik ut Protonen, Neutronen un Elektronen tohopen. Man to jedet vun disse Deelken gifft dat ok en entsprekend Antideelken, as dat 1928 vun Paul Dirac vörutseggt un in’n Experiment an’n Bispeel vun’t Positron 1932 nawiest worrn is. Antiprotonen künnt blots künstlich in Gaumakers makkt warrn, wogegen Antineutrinos un Positronen ok in de Natur dör den den Betaverfall entstahn kann.

To’n eersten mal weer dat Antiproton 1955 künstlich herstellt: In’t Lawrence Berkeley National Laboratory weer dorto en Kopperteel mit en Protonenstrahl vun 6,3 GeV beschaten worrn. De verföögbor Energie rekt jüst so to’n Nukleonenpoortügen (Proton un Antiproton), so dat das Antiproton sik blots langsam bewegen deit. Dör magnetsch Aflenken vun Deelken mit negativ Laden, künnen de Antiprotonen vun de Protonen trennt warrn. De Analys vun den Impuls un de Snelligkeit mit twee Szintillatschoonstellers hett den Nawies brocht, dat dorbi negativ laadte Deelken mit Protonenmasse entstahn weern.

1959 hebbt Emilio Segrè un Owen Chamberlain dorför den Nobelpries för Physik kregen, dat se dat Antiproton opdeckt harrn un de se mit Help vun Clyde E. Wiegand un Thomas Ypsilantis nawiesen kunnen. Dat Antiproton strahlt nich foorts wedder mit dat Proton to elektromagnetsch Strahlen uteneen, as dat vermodt worrn weer, man mehrere free’e Pi-Mesonen warrt tüügt.

En Anwennen vun Antiprotonen künn in de Antiprotonsche Stereografie liggen, mit de man de Strahlentherapie veel wirksomer maken kunn. Aver de Tügen vun Antiprotonenstrahlen is bedüden opwänniger as de vun Protonenstrahlen. To Tiet sünd blots ganz wenig Gaumakers weltwiet in’n Stannen, sowat hentokriegen.
Oosterfüer

**Oosterfüür** warrt to Oostern ansteken. Dat is en olen Bruuk, den dat al to vörchristliche Tieden geven hett. De Heiden wullen fiern, dat dat Vörjohr noch wedder över’n Winter wunnen hett. Dat weer in wiede Delen vun Europa begäng. Ünner de Christen schull dat en Enn hebben. Doch dat wull nich överall klappen un so müssen se dat Füür christlich ümdüden un hebbt dat denn to Oostern fiert.

Dat is vun Gegend to Gegend un faken vun Dörp to Dörp verscheden, ob dat Füür Sünnavend, Sünndag oder Maandag ansteken warrt.

Dat gifft aver ok noch Gegenden, woneem Füür to annere Tieden as Oostern ansteken warrt. Noordfreesland hett dat Biikebrennen in Februar, bi Fulda kennt se dat Hutzelfeuer an'n eersten Sünndag in’e Fastentiet.

## Weblenken

*
Richard John Terrile

**Richard John Terrile** (* 22. März 1951 in New York) is en US-amerikaanschen Astronom. 

He arbeit an Jet Propulsion Laboratory van de NASA un dor vör alln an dat Voyager-Programm. In disse Tosamenhang het he Maanden van de Saturn, Uranus un Neptun opdeckt. 

He wull ok all mol Astronaut wurrn, hett dat aber tweemol nicht schafft.
Paasch

**Paasch** betekent

* Paasch, annern Utdruck för Oostern.

**Paasch** is de Familiennaam von

* Adele Paasch (1868–1937), düütsche Bildhauerin un Medalljörin,
* Carl Paasch (1848–1915), düütschen Geschäftsmann un Publizist,
* Heinrich Paasch (1835–1904), düütschen Koptein un Schriever,
* Leopold Paasch (1912–1988), düütschen Kumponist,
* Oliver Paasch (* 1971), belgischen Politiker,
* Susanne Jeske-Paasch (* 1958), düütsche Juristin.

Kiek ok bi: Pasch, Paasche.
Dubbelbreken

**Dubbelbreken** (ok: *Birefringenz*) is en optischen Effekt, de de Opdelen vun en Lichtstrahl en twee Deelstrahlen (oordig un uteroordig Strahl) betekend, wenn he dör en optisch anisotrop, tomeist kristallin Material löpt as t.&nbsp; Calcit. De Dubbelbreken weer 1669 vun Erasmus Bartholin opdeckt. De Effekt kann ok as en bito vörkommen, wenn Material ünner spannen steiht („Spannendubbelbreken“).

De oordige Strahl, vun den dat elektrisch Feld jümmer pielliek to de optischen Ass vun den Kristall steiht, löpt normal, as in en Material ahn Dubbelbreken. Dat elektrisch Feld vun den uteroordig Strahl is pielliek to’n oordigen Strahl un dormit parallel to de optische Ass polariseert. Beid Komponenten lopt mit ünnerscheedlich Snelligkeiten v_{\|} btw.v_{\perp} dör den Kristall, wat dorto föhrt, dat sik de uteroordige Strahl en beten scheef in’n Vergliek to den oordigen Strahl utbreedt.

To de Snelligkeiten sünd Breektallen defineert: n_e=c/v_{\|}, n_o=c/v_{\perp}, wobi c de Lichtsnelligkeit in’n Vakuum is. De Differenz vun de Breektallen \Delta n=n_e-n_0 is en Maat för de Dubbelbreken un dat Vörteken warrt as *optischen Charakter* oder *optische Orienteeren* betekend. För Calcit t.&nbsp;B. is \Delta n=-0{,}172. Dorüm nöömt man em optisch negativ.

In optisch aktiv Materialen gifft dat ünnerscheedlich Breektallen för links- un rechts-zirkular polariseert’ Licht. In so en Fall snackt man ok vun zirkular Dubbelbreken.

Dubbelbreken is eng verwandt mit den Dichroismus.

Dubbelbrekend Metarial warrt t.&nbsp;B. in Phasenverschuvers un Polarisaters insett. So kann man ut nich polariseert Licht linear polariseert Licht maken. To de dubbeltbrekenden Polarisaters tellt ü.a. dat Nicolsch Prisma, dat Glan-Thompson-Prisma un dat λ/4-Plattken.

Dubbelbreken kann ok bi’t Sprüttpressen vun CDs vörkommen. Veroorsakt warrt dat hier, wenn ünnerscheedlich dichte Materialen mit ünnerscheedlich Breektallen vun’t Licht dörlopen warrt. Normalerwies ännert sik blots de Bülgenläng vun’t Licht. Bi de Dubbelbreken passeert dat in twee Graden, je an Winkel vun den Lichtstrahl, de sik dorbi in twee Strahlen deelt mit verscheeden Winkels un Bülgenlängen.
Kommun Haugesund

De **Kommun Haugesund** is ene Gemeend in dat Amt Rogaland in Norwegen. Se hett 31.738 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 72,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Haugesund. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Sveio, in’n Oosten an Tysvær un in’n Süden an Karmøy.

## Demografie

2004 weren 6,5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Haugesund (norweegsch)
Kommun Hemnes

De **Kommun Hemnes** is ene Gemeend in dat Amt Nordland in Norwegen. Se hett 4.542 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.594,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Korgen. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Rana, in’n Süden an Hattfjelldal un in’n Westen an Vefsn.

## Demografie

2004 weren 2,4 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Hemnes (norweegsch)
Lütt Meckels

**Lütt Meckels** () is en Oord un Gemeen in de Samtgemeen Zittens in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) mit . Neven Lütt Meckels sülvst höört ok de Oordsdelen Maschhorst un Langenfelden to de Gemeen.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Rodenborg (Wümm)]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie
Lütt Meckels is 1388 to’n eersten mol as *Lütken Meckelstede* in en Oorkunn nöömt warrn, üm 1500 warrt vun 14 Hüüs un üm un bi 70 Inwahners bericht. Twüschen 1806 un 1814 is dat Rebeet üm Lütt Meckels vun de Franzosen besett. As Napoleon en Straat vun Bremen na Hamborg boen lett, warrt ok Lütt Meckelser to Hand- un Spanndeensten rantogen. Later, 1850, warrt de eerste plaasterte Straat in Lütt Meckels boot. To’n End vun’n Tweeten Weltkrieg – rund dree Weken för’t Kriegsend – is Lütt Meckels vun de Briten mit ungefäähr 100 Panzers besett worrn.

De Oord Lütt Meckels is al tweemol bi den Wettstriet „Unser Dorf soll schöner werden“ Bundssieger worrn. Dat weer in de Johren 1971 un 2001.

### Religion

Lütt Meckels is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Dionysius-Kark in Zittens.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Kark in Töst tostännig, de siet 1. November 2014 to de Karkengemeen St. Petrus in Bookholt tohöört.

## Politik
### Gemeenraat
De Gemeenraat vun Lütt Meckels sett sik mit de Börgermeesterin ut 9 Lüüd tohopen. De letzte Kommunalwahl weer 2016:

### Börgermeesters

### Wapen
Dat Wapen vun Lütt Meckels wiest en spleten Schild. De linke Siet is dör en sülvern, bülgigen Balken ’n beten schraag in root un gröön ünnerdeelt. Dat rode Feld baven nimmt twee Drüttel in un wiest ein golden Möhlenrad, dat in den sülvern Bülgenbalken induukt. De rechte Siet is sülvern un wiest op’n roden Toornkopp de gröne Spitz vun en Karktoorn mit en golden Wederflögel.

## Verkehr
Lütt Meckels liggt an de K&nbsp;123 de Ippens mit Groot Meckels verbinnt, un dor an de L&nbsp;142 anslutt, de na Zittens föhrt. In Zittens gifft dat mit de Opfohrt 47 Zittens en Ansluss an de A&nbsp;1 (Afsnidd Hamborg–Bremen).

## Kultur un Inrichten
### Bildung
Lütt Meckels hett en Grundschool, de 1966 as Middelpunktschool inweiht weern, nadem in de Dörpsscholen in   Groot un Lütt Meckels, Vierden un Ippens dicht maakt worrn sünd. As veer Johr later ok de School in Woonst slaten worrn is, weer denn Lütt Meckels to en Grundschool ümfunktschoneert.
1992 kreeg de School en nee’t Dack un is utwiet un moderniseert worrn. Ok an den Schoolhof is siet dem eeniges Maakt worrn. De School richt in’t Johr eenige Fiern ut un hett ok en Reeg an Arbeitsgemeenschoppen un Projekten för de Schölers praat, as t.&nbsp;B. en Theater-AG oder ok en plattdüütschen Leeswettstriet, de all twee Johren stattfinnt.
Oligopol

**Oligopol** is een Begreep ut de Weertschopwetenschopen.

Bi een Oligopol staht sük up de Markt een paar groote oder middelgroote Anbeeders un völ lüttje Kunden tegenöver. Jeder van de Anbeeders deckt een grooten Deel van dat gesamte Angebot af.

Typsch Bispeelen sünd de Energiekonzerne und de Mineralölsellschopen. Dor besteiht denn immer de Gefahr, dat de sük mit de Pries afspreken doht, aber nahwiesen kann man dat meestens nich.
Scott S. Sheppard

**Scott Sander Sheppard** (* 1977) is en Astronom in de Afdeelen för terrestische Magnetismus an de Carnegie-Institut in Washington. 

## Utbilllen
1998 hett he sien Bachelor in Physik an dat Oberlin College maakt, 2011 sien Master of Science in Astronomie an de Universität vun Hawaii un 2004 bi David C. Jewitt promoveert. Shepard hett völ Maanden opdeckt, aber ok gemeensam mit Chad Trujillo mehrere Kometen.

Jupiter
* Themisto (2000), as eerst opdeckt van Charles Kowal in 1975
* Harpalyke (2000)
* Praxidike (2000)
* Chaldene (2000)
* Isonoe (2000)
* Erinome (2000)
* Taygete (2000)
* Kalyke (2000)
* Megaclite (2000)
* Iocaste (2000)
* Euporie (2001)
* Orthosie (2001)
* Euanthe (2001)
* Thyone (2001)
* Hermippe (2001)
* Pasithee (2001)
* Aitne (2001)
* Eurydome (2001)
* Autonoe (2001)
* Sponde (2001)
* Kale (2001)
* Arche (2002)
* Eukelade (2003)
* Helike (2003)
* Aoede (2003)
* Hegemone (2003)
* Kallichore (2003)
* Cyllene (2003)
* Mneme (2003)
* Thelxinoe (2003)
* Carpo (2003)

Saturn
* Narvi (2003)

Uranus
* Margaret (2003)

Neptun
* Psamathe (2003)

## Weblenken
* Scott Sheppard's Websteed
Middelpunktschool

De **Mittelpunktscholen** weern in wiete Delen vun de Bundsrepubliek Düütschland inföhrt, üm lütte Schoolstandöörd as de Dörpsscholen, de blots en poor Schölers harrn, dichtmaken to künnen. In de Middelpunktschool güngen de Kinner ut mehrere Gemenden, so dat för jede Klass noog Kinners un Schoolmeesters tohopen keemen. De Middelpunktscholen bestaht normalerwies ut Grund-, Hööft- un Realschool. Kummt mehr Schooloorden tosamen, warrt se tomeist as Schoolzentren betekent. Dormit de Schölers en lichteren Schoolweg harrn, oder in enkelten Fälln överhööft eerst in de Laag weern, na School to kamen, weern vun’n Schooldreger Schoolbüss insett.
Kommun Hægebostad

De **Kommun Hægebostad** is ene Gemeend in dat Amt West-Agder in Norwegen. Se hett 1.583 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 460,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Tingvatn. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun liggt in’t Binnenland un grenzt an Kvinesdal in’n Westen un Noorden, Åseral un Audnedal in’n Oosten un Lyngdal in’n Süden.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 107,04 Mannslüüd. 2004 weren 5,5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Hægebostad (norweegsch)
Kommun Karasjok

De **Kommun Karasjok** (saamsch: *Kárášjoga gielda*, finnsch: *Kaarasjoki*) is ene Gemeend in dat Amt Finnmark in Norwegen. Se hett 2.889 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 5.463,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Karasjok. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 107,47 Mannslüüd. 2004 weren 4,4% vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Karasjok (norweegsch)
Kommun Karlsøy

De **Kommun Karlsøy** (saamsch: *Gálssa gielda*) is ene Gemeend in dat Amt Troms in Norwegen. Se hett 2.369 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.039,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Hansnes. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 110,53 Mannslüüd. 2004 weren 4,2 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Karlsøy (norweegsch)
Bundsstraat 210

De **Bundsstraat 210** is en Bundsstraat in Düütschland. Se föhrt van Emden dör Oostfreesland un Freesland nah Wilhelmshaven un is ruchweg 86&nbsp;km lang.

## Planen

### Schörtens
Dor sall een Oortsümföhren maakt wurrn, de se vör en paar Johr ok all in Jever maakt hebbt. De eerste Vörbereiten gifft dat all. 

### Verännern in de Ruum Auerk un Süüdbrookmerland
In Auerk sall een Dreeviertelring baut wurrn un villicht de Oortsümföhren in Süüdbrookmerland mit disse kombineert wurrn. Ok sall de Bundsstraat an de A 31 anslooten wurrn. 

### Emden

Hier sall dör Baumaßnahmen de Sworlastverkehr ut de Stadt rutbrocht wurrn. 

Wenn dat all mal maakt wurrn is, givt dat kien umständlich Oortsdörfohrten mehr.
Kommun Jevnaker

De **Kommun Jevnaker** is ene Gemeend in dat Amt Oppland in Norwegen. Se hett 6.312 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 225,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Jevnaker. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Gran, in’n Oosten an Lunner, un in’n Süüdwesten an Ringerike in’t Amt Buskerud.

## Demografie

2004 weren 4,5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Jevnaker (norweegsch)
Kommun Kragerø

De **Kommun Kragerø** is ene Gemeend in dat Amt Telemark in Norwegen. Se hett 10.477 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 307,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Kragerø. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Süüdwesten an Risør, in’n Westen an Gjerstad, in’n Noordwesten an Drangedal un in’n Noordoosten an Bamble.

## Demografie

2004 weren 4,3 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Kragerø (norweegsch)
Kommun Kristiansund

De **Kommun Kristiansund** is ene Gemeend in dat Amt Møre un Romsdal in Norwegen. Se hett 17.067 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 22,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Kristiansund. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

To’n 1. Januar 2008 is de Kommun mit de Kommun Frei tohoopleggt worrn (Tallen in dissen Artikel doot Frei noch nich mit inreken).

## Demografie

2004 weren 4,5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Kristiansund (norweegsch)
Kommun Kvam

De **Kommun Kvam** is ene Gemeend in dat Amt Hordaland in Norwegen. Se hett 8.306 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 615,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Norheimsund. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Vaksdal un Voss, in’n Oosten an Granvin, in’n Süden an Kvinnherad, un in’n Westen an Fusa un Samnanger.

## Demografie

2004 weren 3 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Kvam (norweegsch)
X-Men (Mehrdüdig Begreep)

**X-Men** betekent

* X-Men, Comicreeg ut dat Marvel-Universum,
* Titel vun Filmen över disse Comicreeg:
** *[[X-Men (Film)|X-Men]],
** *X2*,
** *X-Men: The Last Stand*,
** *X-Men Origins: Wolverine*,
** *X-Men: First Class''.
William Baldwin

**William Joseph Baldwin** (* 21. Februar 1963 in Massapequa, Long Island, New York City) is en US-amerikaansch Schauspeler.

## Leven
William ist neven Alec, Daniel un Stephen een vun de Baldwin-Bröder, de all mit Spood as Schauspeler arbeidt. William Baldwin is siet 1989 in’t Filmgewarf, vörher hett he as Model arbeidt. Bito hett Baldwin ok en Studium vun de Politikwetenschoppen an de State University vun New York afslaten. William Baldwin hett 1995 Chynna Phillips heiraat, de Dochter vun de Musikers John un Michelle Phillips. Se hebbt twee Kinner.

## Filmrullen (Utwahl)

## Utteken
William Baldwin is för sien Dorstelleree ok mit Filmpriesen uttekend worrn. He kreeg:
* 1994: Den *[[MTV Movie Award]]* as *Ansehnste Schauspeler* för *Sliver*.
* 2003: Den *[[Governor’s Award]]* vun dat *Cape May NJ State Film Festival*. 
* 2005: Den *[[Gotham Award]]* as Deel vun de Filmkru in *The Squid and the Whale*.

Aver Baldwin is schienbar en beten ümstreden. Tweemal is he ok al för de *[[Golden Himbeer]]* (in’t Engelsche kott as *Razzie Award* betekend) nomineert wesen, eenmal 1994 as *Slechtste Schauspeler* utrekend in *Sliver*, dat annere mol 1996 tosamen mit Cindy Crawford as *Slechtst Filmpoor* in *Fair Game*.

## Websteed
*
Speed (Film)

**Speed** (op Platt so veel as „Tempo“) is en US-amerikaanschen Action-Speelfilm vun 1994. In dissen Film werr Jan de Bont (Kameramann bi *[[Die Hard]]*) to’n eersten mol Speelbaas.

## Inholt
To Anfang bringt *Howard Payne* in en Hoochhuus en’n Fohrstohl vull mit Börgen in sien Kontroll, den he afstörten laten will, wenn he nich op’n Slag 3 Millionen US-Dollar kriggt. Man de Bombenspezialisten *Jack* un *Harry* vun de Polizei künnt de Börgen retten un em de Tour vermasseln. Payne warrt binah faat kregen, aver allns sütt dorna ut, as wenn he sik sülvst in de Luft jagt.

Aver kotte Tiet later sleiht Payne wedder to, üm aftoreken. He jagt en Bus in de Luft un nimmt Kontakt op to Jack. Ditmol verlangt he 3,7 Millionen Dollar för en Lienenbus, in de he en Bomb verstecken hett. De Bomb is so präpareert, dat se hooch geiht, wenn de Bus langsomer fohrt as 50 Mielen in de Stünn (ungefäähr 80 km/h). De Fohrgäst dröfft nich ruthollt warrn. Jack kann nich verhinnern, dat de Bomb scharp maakt warrt, aver he kriggt klor, in den Bus rintokamen.

As de Busfohrer anschaten warrt, mutt *Annie*, een vun de Fohrgäst, de ehr’n Föhrerschien afgeven müüst vun wegen, dat se to snell föhrt is, an sien Steed an’t Stüer gahn un den Bus snell noog hollen. In’n dichten Verkehr vun Los Angeles mutt de Bus de Snelligkeit hollen un Jack en Weg finnen, de Börgen ahn Schaden to retten. He finnt rut, dat Payne den Bus över en Videoanlaag överwacht. He finnt en Weg, den Bombenlegger to tüüschen. He lett Annie na’n Flaaghaven föhren, wo de Bus jümmers in’n Kreis föhren kann, bit all Börgen ruthollt warrn künnt.

Aver Payne hett noch en letzten Trump in’n Arm. He lockt Annie, verkleedt as Polizist, in en U-Bahn. Jack hollt jem in un schapt rechttietig, den Tog to kriegen, woneem de beiden binnen sünd. Op dat Dack vun’n Tog kummt dat to’n Kamp twüschen Jack un Payne, wobi Payne starvt. De Tog föhrt mit gresig Snelligkeit wieter un klabastert opletzt över en Ramp bit an de Bavenflach, wo he to’n Stahn kummt. Annie un Jack överleevt.

## Utteken
De Film is 1994 mit twee *[[Oscar]]s* in de Kategorien *[[Oscar/Best Toon|Best Toon]]* un *[[Oscar/Best Tooneffekt|Tooneffekt]]* uttekend woorn. Bito weer he nomineert de Kategorie *[[Oscar/Best Snitt|Best Snitt]]*. Bito hett de Film noch 12 wietere Utteken kregen, dorünner:
* den *[[Saturn Award]]* för Sandra Bullock as *Best Schauspelerin*
* *[[BAFTA Award]]s* in de Kategorien *Best Snitt* un *Best Toon*
* den *[[BMI Film Music Award]]* för de *Best Filmmusik*
* de *[[Golden Lienwand]]*
* den *[[MTV Movie Award]]* in fief Kategorien

## Websteed
*
Homersen

**Homersen** () is en Oord un Gemeen ganz in’n Süüden vun de Samtgemeen Zittens in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) mit . To Homersen höört de Oortdeele  Alpershusen un Hanschhorst.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Rodenborg (Wümm)]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie

### Religion

Homersen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Dionysius-Kark in Zittens.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Kark in Töst tostännig, de siet 1. November 2014 to de Karkengemeen St. Petrus in Bookholt tohöört.

## Politik
### Gemeenraat
De Gemeenraat vun Homersen sett sik mit den Börgermeester ut 7 Lüüd tohopen. De letzte Kommunalwahl weer 2011:

### Wapen
Dat Wapen is dör en golden na schraaglinks schefen Ohrenbalken in root un gröön deelt. Dat bövere gröne Feld wiest en sülverne Heidblööt, dat ünnere rode Feld wiest en sülvernen Machandelstruuk.

## Weertschop un Infrastruktur
Dat Bild vun de Gemeen is dör de Landweertschop bestimmt. In Homersen leevt veerteihn mehrstendeels hööftberoopliche Buern. As Gewarf gifft dat wieter twee Landmaschienenhannelsbedrieven un en grote Bodischeree. Bito gifft dat in Homersen en Landkroog mit Saal- un Diskobedriev.

### Verkehr
Homersen liggt an de L&nbsp;130 de Zittens mit Scheeßl verbinnt, un dor an de B&nbsp;75 (Hamborg–Bremen) ranföhrt. Över Zittens gifft dat mit de Opfohrt 47 Zittens ok en Ansluss an de A&nbsp;1 (Afsnidd Hamborg–Bremen).

## Kultur un Inrichten
### Sport
De Sport speelt ok in Homersen en bedüdens Rull för’t Gemeenleven. Homersen hett dree Männerfootballmannschoppen. Butendem warrt Dischtennis, Gymnastik n Mudder-un-Kind-Turnen anboden.

## Weblenken
Francisco (Maand)

**Francisco** is en lütten Maand vun den Planeten Uranus. Sien vörlöpig Beteken weer **S/2001 U 3**.

## Opdecken un Naam
De Maand Francisco is in’n September 2003 vun de Astronomen Matthew J. Holman, John J. Kavelaars, Dan Milisavljevic un Brett J. Gladman op fotografsche Biller opdeckt worrn, de al an’n 13. August 2001 maakt weern.

De Uranus-Maanden hebbt all Naams kregen, de vun Figuren ut Warken vun Wiliiam Shakespeare oder Alexander Pope afleidt sünd. In dissen Fall is de Naam *Francisco* wählt worrn, en Lord ut Shakespeares Stück *[[The Tempest]]*. De vörlöpig Beteken S/2001 U 3 is na dat System vun de Internatschonale Astronoomsche Union (IAU) tostannen kamen.

## Ümloopbahn
Francisco lööpt in 266 Daag un 13 Stünnen eenmol üm den Uranus rüm un hett dorbi en middlern Afstand vun 4.267.000 km. De Bahn hett en Exzentrizität vun 0,1459 un wiekt dormit al düüdlich vun en Kringform af. Gegen den Äquater vun’n Uranus is de Bahn üm 45,220° kippt.

## Opbo un Egenschoppen
De Maand hett en Dörmeter vun ruch weg 12 km. Sien middlere Dicht liggt bi 1,5 g/cm³. Dat ist düüdlich weniger as de Dicht vun de Eer, wat dorop henwiest, dat Francisco tomehrst ut Wateries besteiht. De Sworversnellen bedriggt an de Bavenflach ungefäähr 0,0025 m/s². Dat is man jüst 0,03% vun den Weert op de Eer. De dörsnittlich Temperatur an de Bavenflach liggt bi -184°C. De Albedo vun den Maand is mit 0,07 ok bannig lütt – blots 7% vun da infallende Sünnlicht warrt wedder afstrahlt, wat Francisco to en teemlich düsteren Himmelskörper maken deit.
Kommun Kvæfjord

De **Kommun Kvæfjord** (saamsch: *Giehtavuona gielda*) is ene Gemeend in dat Amt Troms in Norwegen. Se hett 3.067 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 522,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Borkenes. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Andøy, in’n Oosten an Harstad, in’n Süden an Tjeldsund un Lødingen, un in’n Westen an Sortland.

## Demografie

2004 weren 2,1 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Kvæfjord (norweegsch)
Kommun Kvænangen

De **Kommun Kvænangen** (saamsch: *Návuona gielda*) is ene Gemeend in dat Amt Troms in Norwegen. Se hett 1.387 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 2.110,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Burfjord. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt an Loppa in’n Noorden, Alta in’n Oosten, Kautokeino in’n Süden, Nordreisa in’n Süüdwesten, un Skjervøy in’n Westen.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 106,61 Mannslüüd. 2004 weren 1,8 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Kvænangen (norweegsch)
Kommun Kåfjord

De **Kommun Kåfjord** (saamsch: *Gáivuona gielda*) is ene Gemeend in dat Amt Troms in Norwegen. Se hett 2.261 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 997,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Olderdalen (Kåfjord). De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden un Oosten an Nordreisa, in’n Süden an Storfjord, un in’n Westen an Lyngen.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 107,04 Mannslüüd. 2004 weren 2,8 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Kåfjord (norweegsch)
Kommun Larvik

De **Kommun Larvik** is ene Gemeend in dat Amt Vestfold in Norwegen. Se hett 41.211 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 530,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Larvik. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun liggt an de Küst un grenzt in’n Noorden an Lardal, in’n Oosten an Andebu un Sandefjord, un in’n Westen an Porsgrunn un Siljan.

## Demografie

2004 weren 6,2 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Larvik (norweegsch)

]
Kommun Lebesby

De **Kommun Lebesby** (saamsch: *Davvesiidda gielda*) is ene Gemeend in dat Amt Finnmark in Norwegen. Se hett 1.391 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 3.458,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Kjøllefjord. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noordwesten an Nordkapp, in’n Noordoosten an Gamvik, in’n Oosten un Süden an Tana un in’n Westen an Porsanger.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 117,86 Mannslüüd. 2004 weren 7,3% vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Lebesby (norweegsch)
Kommun Lom

De **Kommun Lom** is ene Gemeend in dat Amt Oppland in Norwegen. Se hett 2.455 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.945,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Fossbergom. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noordwesten an Skjåk, in’n Noorden an Lesja, in’n Oosten un Süüdoosten an Vågå, in’n Süden an Vang un in’n Süüdwesten an Luster.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 108,77 Mannslüüd. 2004 weren 3,2 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Lom (norweegsch)
Kommun Lier

De **Kommun Lier** is ene Gemeend in dat Amt Buskerud in Norwegen. Se hett 21.874 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 302,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Lierbyen. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Modum un Hole, in’n Oosten an Bærum, Asker un Røyken, in’n Süden un Westen an Drammen, un in’n Westen ok an Nedre Eiker un Øvre Eiker.

## Demografie

2004 weren 8,6 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Lier (norweegsch)
Eerdhistorie

De **Eerdhistorie** is dat Rebeet ut de Naturhistorie, de sik speziell mit dat Entstahn un den Verloop vun de Ännern vun uns Planeten Eer befaat. Dorto tellt ünnerscheedlich Forschensrebeden:

De Afkummst un de Entwickeln vun de Eer as en Ganz’ is en Saak vun de Kosmologie. Spezieller op dat Sünnsystem un de Galaxie betogen is de Historie wat, dat in de Planetologie ünnersocht waart, wiel dat Rebeet vun de unbelevten Natur vun de Geologie un ehr Eerdwetenschopplich Deelrebeden afdeckt warrt.

Woans de Planten und Deerten op de Eer entstah sünd un sik verännert hebbt is Saak vun de Paläontologie, de sik in Paläobotanik un Pläozoologie ünnerdeelen lett. Un opletzt befaat sik de de Klimahistorie mit dat verännern vun’t Weder över de Johrmillionen un -milliarden.

För’t Torechtfinnen in de Eerdhistorie sünd een Reeg vun Tietöllern un Perioden fastleggt worrn. De Indelen vun de Eerdhistorie is in de Geoloogsch Tietskala weddergeven.

## Kiek ok na bi
* Eerdtietöller
* Eerdentstahn
* Geoloogsch Tietskala
* Histoorsch Geologie
Kommun Løten

De **Kommun Løten** is ene Gemeend in dat Amt Hedmark in Norwegen. Se hett 7.290 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 369,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Løten. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt an Hamar in’n Westen, Åmot in’n Noorden, Elverum in’n Oosten, Våler in’n Süüdoosten un Stange in’n Süüdwesten.

## Demografie

2004 weren 2,8 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Løten (norweegsch)
Kommun Marnardal

De **Kommun Marnardal** is ene Gemeend in dat Amt West-Agder in Norwegen. Se hett 2.171 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 397,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Heddeland. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun liggt in’t Binnenland un grenzt an Lindesnes un Audnedal in’n Westen, Evje un Hornnes in’n Noorden, Vennesla un Songdalen in’n Oosten un Søgne un Mandal in’n Süden.

## Demografie

2004 weren 4,9 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Marnardal (norweegsch)
Kommun Melhus

De **Kommun Melhus** is ene Gemeend in dat Amt Süüd-Trøndelag in Norwegen. Se hett 14.176 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 696,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Melhus. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Trondheim, in’n Oosten an Klæbu un Selbu, in’n Süden an Midtre Gauldal, un in’n Westen an Meldal, Orkdal un Skaunr.

## Demografie

2004 weren 2,5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Bekennte Inwohner

* Magnar Estenstad (1924–2004), norwegischer Skilanglooper

* Oddvar Brå (* 1951), Skilanglooper

* Toralf Engan (* 1936), Skispringer

* Kisti Huke (* 1977), Jazzsingersche
## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Melhus (norweegsch)
Argentit

**Argentit** (fröher ok as **Sülvergleem** begäng) is en Ierz ut de Mineralklass vun de Sulfiden un Sulfosolten mit en Stoffproportschoon Metall:Swevel (Selen, Tellur) > 1:1. Dat Mineral kristalliseert in’m kuubschen Kristallsystem mit de Tohopensetten Ag2S un billt tomeist wörpelförmig bit oktaedrische Kristallen, Dendriten oder ok massige Gestalt vun grau bit swatte Klöör.

Argentit kummt nich so faken vör. Cheemsch sehn is dat en Sülversulfid, dat to 87&nbsp;% ut Sülver besteiht. Tomehrst bargt Argentit ok lütte Andelen an Blie, Kopper oder Iesen.

## Naam
Nöömt is dat Mineral na dat latiensch Woort *argentum* för Sülver.

## Modifikatschoon

Argentit is en Hoochtemperatur-Modifikatschoon, de blots bit to en Temperatur vun 173°C bestännig is. Wenn dat Mineral wieter afköhlt, wannelt sik dat in monoklin Akanthit üm, de aver faken de butere Kristallform bibehollt (Paramorphoos).

## Vörkamen
Argentit entsteiht hydrothermal in Sülverierz-Gäng, tomeist in Sellschop mit Akanthit, Sülver, Pyrargyrit un verscheeden annere Sülversulfiden.

Vörkamen gifft dat ü.a. in Düütschland bi Freiberg, Schneeberg, in’n Swartwoold un de Ierzbargen. In’t Utland sünd Vörkamen in Mexico, Peru, Norwegen, Spanien, Tschechien, Ungarn un op Sardinien.

## Morphologie
Argentit stellt sik faken in vertogen, mannigfaltig grupperte, reguläär Kristallen dor. Faken wiest dat en hoor, draht-, boomförmig, knütt oder tähnig Form op. Bito kummt dat ok in plattig, eerdig oder massige Gestalt vör oder as Anflaag in annere Metallen vör. In de Form is dat Argentit aver tomeist düchtig unrein (Sülverswart).

## Verwennen
Neven dat Akanthit is Argentit en vun de bedüdensten Rohstoffen för’t Winnen vun Sülver.
Kommun Modalen

De **Kommun Modalen** is ene Gemeend in dat Amt Hordaland in Norwegen. Se hett 354 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 384,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Modalen. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Høyanger, in’n Oosten an Vik, 
in’n Süden an Vaksdal un in’n Westen an Lindås un Masfjorden.

## Demografie

2004 weren 0,8 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Modalen (norweegsch)
Kommun Moss

De **Kommun Moss** is ene Gemeend in dat Amt Østfold in Norwegen. Se hett 28.182 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 63,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Moss. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Vestby, in’n Oosten an Våler un in’n Süden an Rygge.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 94,93 Mannslüüd. 2004 weren 10,7 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

### Börgermeesters

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Moss (norweegsch)
Kommun Mosvik

De **Kommun Mosvik** weer ene Gemeend in dat Amt Noord-Trøndelag in Norwegen. Se hett 893 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 218,0 km² harrt. De Sitt vun de Verwalten weer in Mosvik. De Kommun bruukte offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche. To'n 1. Januar 2012 is de Gemeende mit Inderøy vereenigt wurrn.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 109,64 Mannslüüd. 2004 weren 0,7 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Mosvik (norweegsch)
Kommun Målselv

De **Kommun Målselv** (saamsch: *Málatvuomi gielda*) is ene Gemeend in dat Amt Troms in Norwegen. Se hett 6.578 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 3.321,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Moen. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Lenvik, Balsfjord un Storfjord, in’n Süden an Bardu, un in’n Westen an Sørreisa.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 107,04 Mannslüüd. 2004 weren 1,7 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Målselv (norweegsch)
Kommun Måsøy

De **Kommun Måsøy** (saamsch: *Muosátsullo gielda*) is ene Gemeend in dat Amt Finnmark in Norwegen. Se hett 1.376 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.136,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Havøysund. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenztn an Kvalsund, Porsanger un Nordkapp.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 112,31 Mannslüüd. 2004 weren 3,3% vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Måsøy (norweegsch)
Kommun Narvik

De **Kommun Narvik** (saamsch: *Narviika*) is ene Gemeend in dat Amt Nordland in Norwegen. Se hett 18.365 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 2.029,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Narvik. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noordwesten an Evenes, in’n Noorden an Skånland, Gratangen, Lavangen un Bardur, un in’n Westen an Ballangen.

## Demografie

2004 weren 5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Narvik (norweegsch)
Kommun Nittedal

De **Kommun Nittedal** is ene Gemeend in dat Amt Akershus in Norwegen. Se hett 19.722 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 186,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Nittedal. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Lunner un an Nannestad, in’n Oosten an Gjerdrum, in’n Süüdoosten an Skedsmo, un in’n Süden un Westen an Oslo.

## Demografie

2004 weren 7,7 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Nittedal (norweegsch)
Kommun Nome

De **Kommun Nome** is ene Gemeend in dat Amt Telemark in Norwegen. Se hett 6.571 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 434,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Ulefoss. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Sauherad un Bø, in’n Oosten un Süden an Skien, in’n Süden an Drangedal un in’n Westen an Kviteseid.

## Demografie

2004 weren 5,3 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Nome (norweegsch)
Kommun Nord-Aurdal

De **Kommun Nord-Aurdal** is ene Gemeend in dat Amt Oppland in Norwegen. Se hett 6.425 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 908,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Fagernes. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noordoosten an Gausdal un Nordre Land, in’n Oosten an Etnedal, in’n Süüdoosten an Sør-Aurdal, in’n Süüdwesten an Gol, in’n Westen an Hemsedal, un in’n Noordwesten an Vestre Slidre un Øystre Slidre.

## Demografie

2004 weren 4,7 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Nord-Aurdal (norweegsch)
Kommun Norddal

De **Kommun Norddal** is ene Gemeend in dat Amt Møre un Romsdal in Norwegen. Se hett 1.808 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 941,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Valldal. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noordwesten an Stordal, in’n Noorden un Oosten an Rauma, in’n Süüdoosten an Skjåk, un in’n Süden un Oosten an Stranda.

## Demografie

2004 weren 3,4 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Norddal (norweegsch)
Kommun Nord-Fron

De **Kommun Nord-Fron** is ene Gemeend in dat Amt Oppland in Norwegen. Se hett 5.843 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.145,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Vinstra. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Sel, in’n Oosten un Süden an Sør-Fron, in’n Süüdwesten an Øystre Slidre un in’n Westen an Vågå.

## Demografie

2004 weren 2,6 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Nord-Fron (norweegsch)