Rocky Mountains

De **Rocky Mountains** (Uutspraak: ), ümgangsspraaklich ook **Rockies***,* sünd ene grote Bargkeed in’n Westen vun Noordamerika, de sik vun de Verenigten Staten bet na Kanada streckt.

Se sünd een Deel vun de Amerikaanschen Kordilleren un loopt rund 4800&nbsp;km vun de kanaadsche Provinz British Columbia in’n Noorden bet in den US-amerikaanschen Bundsstaat New Mexico in’n Süden. De höögste Topp in de Bargkeed is de Mount Elbert. De Rocky Mountains sünd ook ene grote Waterscheed in Noordamerika un billt de Grenz twüschen de Strööm, de in’n Atlantik fleet un de Strööm, de in’n Pazifik münnt.

De Rocky Mountains billen sik vöör rund 55 bet 80&nbsp;Millionen Jaren in de laramiedsche Orogenees, as sik verscheden Platen ünner de noordamerikaansche Plaat schoven un wied in’t Binnenland Bargen hoogdrücken. Vun de Tied an sünd de Bargen verweddert un Gletschers hebbt grote Dalen formt. Sied de leste Iestied leevt Minschen, so as Paläoindianers, in de Rocky Mountains. Na Expeditschonen vun Europäers, to’n Bispeel vun Alexander Mackenzie un de Lewis-un-Clark-Expeditschoon begunn de Bargbo un bröch meer Minschen in de Bargen.

De meisten hogen Bargen vun de Rocky Mountains staat in Colorado, dat in’n Snid  liggt. De Bargen sünd bi Touristen beleevt, de för Wintersport, so as Ski oder Snowboarding, un sommers for Mountain-Biking, to’n Wannern, Campen un Bargstiegen oder to’n Fischen un Jagen in de Bargen kaamt.

## Naam
De Naam vun de Bargen is uut dat Plains-Cree, een Dialekt vun de Algonkin-Spraak Cree, översett. Op Cree heet de Bargen , wat sik uut  ‘Steen’ un  ‘Barg’ tohoopsett, also so veel as „stenige Bargen“ bedüüdt oder denn op Engelsch överdregen *Rocky Mountains* heet.

De Europäers översetten den Naam uut dat Plains-Cree Woord för Woord. De Militäärkommandeur Jacques Legardeur de Saint-Pierre weer 1752 de Eerste, de den Naam op Franzöösch översett un as **' (vundaag op franzöösch **') daalschreven het.

## Geografie

De Rocky Mountains sünd de nöördlichste Deel vun de Amerikaanschen Kordilleren un streckt sik vun de Liard River in dat kanaadsche British Columbia bet na de US-amerikaansche Pecos River, enen Siedenstroom vun’n Rio Grande, in New Mexico. De Rocky Mountains sünd twüschen 110 un 480&nbsp;km breed. De höögste Barg is de 4401&nbsp;m hoge Mount Elbert in Colorado. De Mount Robson in British Columbia is mit 3954&nbsp;m de höögste Barg in’n kanaadschen Deel vun de Rocky Mountains.

De Rocky Mountains sett sik uut verscheden Bargkeden tohoop, de op de Oostsied över de Interior Plains tohöög staat, so as de Cristo Mountains in New Mexico un Colorado, de Front Range in Colorado, de Wind River-Range un de Big Horn-Mountains in Wyoming, de Absaroka-Beartooth-Ranges un de Rocky Mountain-Front in Montana so as ook de Clark Range in de kanaadsche Provinz Alberta.

De middelste Bargkeed sett sik uut de La Sal Range an de Grenz twüschen Utah un Colorado, de Abajo Mountains un Henry Mountains in’n Süüdwesten vun Utah, de Uinta Range in Utah un Wyoming, un de Teton Range in Wyoming un Idaho tohoop.

Op de Westsied liggt Bargkeden so as de Wasatch Range bi Salt Lake City, de San Juan Mountains in New Mexico un Colorado, de Bitterroots an de Grenz vun Idaho un Montana un de Sawtooths in de Midd vun Idaho. Dat Great Basin un dat Columbia River Plateau scheedt de Bargkeden in de Rocky Mountains vun anner Bargkeden in’n Westen af. In Kanada billt de Rocky Mountain Trench, de döör heel British Columbia löppt, de Westkant vun de kanaadschen Rockies.

Na de kanaadschen Geografen begünnt de kanaadschen Rocky Mountains süüdlich vun’n Liard River un in’n Oosten vun’n Rocky Mountain Trench, een Gravensysteem un groot Daal in’n Westen vun de Rocky Mountains. De Bargen, de sik na de Yukon un in’t Noordwest-Territorium streckt, tellt se nich daarto. De Bargen deelt sik in den Muskwa Range, den Hart Range un den Continetal Range. Anner Bargruppen na Noord to, so as den Selwyn Range, den Mackenizie Range, de Richardson Mountains oder de Brook Ranges in Alaska tellt de *[[Geological Survey of Canada]]* nich to de Rocky Mountains. De *[[Geological Society of America]]* daargegen bekiekt de Bargen as enen Deel vun de „Arktischen Rockies“.

In de Rocky Mountains liggt de grote noordamerikaansche Waterscheed, ene Linie an de Strööm op de Westsied in den Pazifik fleet un op de anner Sied in den Atlantik ströömt. Vun de Triple Divide Peak in’n US-amerikaanschen Glacier-Natschonaalpark fleet de Strööm nich alleen in de Atlantik un Pazifik, man ook in de Hudson Bay. Een Stück wieder na Noord to in Alberta fleet de Athabasca in’n Mackenzie River, de in de Beaufortsee, wat ene Siedensee vun de nöördliche Iessee is, afströömt.

Wichtige Strööm in de Rocky Mountains sünd:

In de Rocky Mountains leevt nich vele Minschen un Städer liggt wied uuteenanner. In’n Middel leevt veer Minschen op enen Quadraatkilometer un wenige Städer hebbt meer as 50.000 Inwaners. De Inwanertallen sünd man in de Tied twüschen 1950 un 1990 stark anwussen. Binnen veertig Jaren wuss de Inwanertall in Montana an de 35&nbsp;% un in Utah un Colorado üm 150&nbsp;%. De Inwanertallen in velen Städer in de Rocky Mountains hebbt sik twüschen 1972 un 2012 verdubbelt. Jackson in Wyoming is to’n Bispeel rund 260&nbsp;% anwussen; binnen 40 Jaren vun 1244 op 4472 Inwaners.

## Geologie

De öllste Steen in den Rocky Mountains is metamorphsch Steen uut dat Präkambrium un billt den Karn vun den noordamerikaanschen Kontinent. Ook de rund 1,7&nbsp;Millionen Jaren ole Steen Argillit, ene Aard Schever finnt sik in de Bargen. In’n Paläozoikum weer Noordamerika ünner sieden Water to liggen, so dat sik kilometerdicke Schichten Kalksteen un Dolomit aflagern deen.

In de süüdlichen Rocky Mountains, in dat hüdige Colorado, wurrn düsse olen Steen in’n Pennsylvanium (vöör ca. 300&nbsp;Millionen Jaren) to Bargen opfoolt. Düsse „Ancestral Rocky Mountains“ weren de Vöörlöper vun de Bargkeed vundaag. Se bestünnen grotendeels uut präkambrischen metamorphen Steen, de vun Kalksteenschichten, de sik in de siede See tovöör aflagert harrn, na baven drückt wurr. De Ancestral Rocky Mountains verweddern denn in’n laten Paläozoikum un fröhen Mesozoikum un hebbt veel aflagert Sedimentsteen nalaten.

In’t Mississippium (vöör ca. 350&nbsp;Millionen Jaren) stötten Terranen mit de westliche Kant vun Noordamerika tohoop, so dat sik in de Antler-Orogenees westen vun de hüdigen Rocky Mountains Bargen langs de Kant vun de noordamerikaansche Plaat opfolen. Över een Tied vun rund 270&nbsp;Millionen Jaren billen sik Bargen bloot an de noordamerikaansche Platenkant. Eerst vöör rund 80&nbsp;Millionen Jaren begunn de Orogonees ook wieder in’n Binnenland in de hüdigen Rocky Mountains. De Rocky Mountains vundaag schoven sik denn vöör 55&nbsp;Millionen Jaren in de laramiedsche Orogenees rop.

Wieder in’n Süden schoov sik de Farallon-Plaat in enen sieden Winkel ünner de noordamerikaansche Plaat, so dat sik de Bargen vergleken mit anner Subduktschoonszonen, in de sik Bargen normalerwies rund 300&nbsp;km vun de Platengrenz ropschuuvt, wieder in’t Binnenland hoogschoven.

De süüdlichen Rocky Mountains wurrn dör de Schichten vun permischen un pennsylvaanschen Sedimentsteen, de sik in de Ancestral Rocky Mountains formt harrn, hoogschaven. So’ne Sedimentrester wurrn faken in steilen Winkels langs de Flanken vun de Bargkeed ümböögt un sünd vundaag an velen Steden in de Rocky Mountains to seen, so as to’n Bispeel an de Dakota Hogback, ene Sandsteenformatschoon uut de fröhe Kriedtied an de Oostflank vun de hüdigen Rocky Mountains.

Na de laramiedsche Orogenees, weren de Rocky Mountains sachtens, so as dat Tibeetsch Hoogland, een rund 6.000&nbsp;m hoog Plateau. In’n verleden 60&nbsp;Millionen Jaren het Eroschoon de Felsen afslepen, den öller Fels dör ünner vöördaag bröcht un de Rocky Mountains so as se vundaag sünd formt.

In’n Pleistozän (vöör ca. 1&nbsp;Millioon – 70.000&nbsp;Jaren) un Holozän (vöör ca. 11.000&nbsp;Jaren) weren de Rocky Mountains vergletschert. Düsse Iestieden hebbt de Landschop vun de Bargkeed präägt un grote Keteldalen formt.

Alle düsse geoloogschen Perzessen hebbt veel verscheden Steen an de Böverflach brocht, to’n Bispeel vulkaansch Steen uut dat Paläogen un Neogen (vöör ca. 66–2,6&nbsp;Millionen Jaren) in de San Juan Mountains un anner Rebeden. De Eroschoon in dat Wyoming Basin het över Millionen Jaar een relativ platt Landschop formt. De Teton Range un anner Bargkeden in de Midd vun de nöördlichen Rocky Mountains bestaat uut braken un foolt Steen uut dat Paläozoikum un Mesozoikum, de över Karns vun magmaatschen un metamorphen Steen uut dat Proterozoikum un Archaikum liggt. Düsse öller Karns sünd in’n Teton Range rund 1,2&nbsp;Milliarden Jaren oold, in de Beartooth Mountains sogaar 3,3&nbsp;Milliarden Jaren.

## Klima

In de Rocky Mountains weit de Wind meest uut’n Westen. De Wind drivt so Wulken vun’n Pazifik vöör de Bargen, de sik daar staut un daalregent. So het de noordamerikaansche Pazifikküst överdöörsnidlich starken Nedderslag. De Great Plains achter de Rocky Mountains sünd daarför överdöörsnidlich dröög. Dat Wedder in de Rocky Mountains is so meist hevenschaddig un wulkig. Ene Uutnaam is dat Rebeed üm Yellowstone, dat ook wekenlang Schöönweddertieden hebben kann.

Dat Klima vun de Rocky Mountains is typisch för een Bargland. De Döörsnidstempertuur liggt bi üm de 6&nbsp;°C. Mit 28&nbsp;°C is de Juli de heetste Maand, de Januar is mit −14&nbsp;°C de küllste. De Nedderslag liggt över dat Jaar verdeelt bi 36&nbsp;cm.

De Sommer in de Rocky Mountains sünd mit 15&nbsp;°C un 15&nbsp;cm Nedderslag warm un dröög. In’n Juli dunnert un weddert dat in’n Snid 18 Stunnen. Sunnerlich in’n August veroorsaket de Dunnerwedder faken Wooldbränn.

De Winter sünd koold un natt, mit -2&nbsp;°C un hebbt döörsnidlich 29&nbsp;cm Nedderslag. Sneeschichten vun fiev bet söss Meter sünd nich raar; in’n Noorden kann de Snee sogaar 15 bet 18&nbsp;m dick warrn. Af un an weit winters man ook warmen Wind vun’n Pazifik. Düsse Wind heet Chinook un kann de Temperatur op enen Slag 20 bet 25&nbsp;°C anstiegen maken.

## Flora un Fauna

De Rocky Mountains deelt sik je na Boombestand un Aarden in verscheden Levensrüüm. In dat Hoogland un de alpine Tundra köönt kene Bööm wassen. De Great Plains liggt in’n Oosten vun de Rockies un sünd ene Grasslandschop, de op 550&nbsp;m över de See liggt. De alpine Tundra liggt baven de Boomgrenz, de in New Mexico op 3.700&nbsp;m un in de büterst Noorden bi de Yukon op 750m liggt.

### Flora

De *[[U.S. Geological Survey]]* tellt tein verscheden Wooldrebeden in de Rocky Mountains. In de Woold in de süüdlichen warmen un drögen Rebeden finnt sik Pinyon- un Geel-Fören mischt mit Machangelbööm oder Mischwoold mit Eken un Fören. In de Woold in de nöördlichen küller un natter Rebeden finnt sik besünners Douglasien, westamerikaansche Hemlockdannen, Küstenfören un amerikaansche Fledderespen oder Mischwoold uut Fören un Fichten. Dicht bi de Boomgrenz wasst veel Nadelbööm as Krummholt, to’n Bispeel Wittstamm- un Bostenfören.


Bild:Pinus edulis Torrey-UT.jpg|alternativtext=Ene Pinyon-Föör mit Bargen in’n Achtergrund|Pinyon-Föör(Pinus edulis)
Bild:Juniperus scopulorum, Yellowstone National Park, Montana 01.jpg|alternativtext= Ene Rocky Mountains-Machangel an enen Barghang|Rocky Mountains-Machangel(Juniperus scopulorum)
Bild:Pinus ponderosa scopulorum Custer State Park SD.jpg|alternativtext=Ene Rocky Mountains-Geel-Föör twüschen Felsen|Rocky Mountains-Geel-Föör (P. ponderosa var. scopulorum)
Bild:Pseudotsuga glauca forest.jpg|alternativtext=Een Holt uut Rocky Mountains-Dougalsien|Rocky Mountains-Dougalsien (Pseudotsuga menziesii var. glauca)
Bild:Tsuga heterophylla near Rainier.jpg|alternativtext=Ene Grupp Westamerikaansche Hemlockdannen mit Bargen in’n Achtergrund|Westamerikaansche Hemlockdannen (Tsuga heterophylla)
Bild:2013-10-06 15 04 21 Aspens during autumn along the Changing Canyon Nature Trail in Lamoille Canyon, Nevada.jpg|alternativtext=Grupp Amerikaansche Fledderespen|Amerikaansche Fledderespen (Populus tremuloides)


### Fauna
De Rocky Mountains sünd een wichtigen Levensruum för grote Söögdeerter, so as Wülv, Elken, Wapitis, Muuldeertharten, Wittsteertharten, Gavelbück, Sneezegen, Dickhoornschaap, Sülverdassen, Swartbaren, Grizzlybaren, Koyoten, Pumas, Lossen un Veelfraten.

De europääschen Kolonisten, de sik in de Bargen daallaten hebbt, harrn avers allerwegens enen negativen Inflood op de groten Söögdeerter, man ook op veel anner Aarden, so as op Üütsen, Fisch, so as de Cutthroat-Forellen un witte Stören oder Vagels, so as Wittsteert-Sneehöner, Trumpeterswaans, Wittkoppseeaadlers un Wannerfalken.

In de US-amerikaanschen Rocky Mountains sünd grote Roovdeerter so as de Grizzlybaar oder Wülv uutrott worrn. Se sünd man to’n Deel wedder ansedelt worrn, so as de Wülv in de Yellowstone-Natschonaalpark. Anner Aarden, de de dör Schuulprogrammen wedder toneemt, sünd to’n Bispeel de Wittkoppseeaadler un de Wannerfalk.

Bild:Yellowstone-wolf-17120-2.jpg|alternativtext=Wulf in’n Snee|Ansedelt Wulf in’n Yellowstone-Natschonaalpark
Bild:Rocky-mountain-elk.jpg|alternativtext=Twee Rocky Mountains-Wapitis|Mannliche Rocky Mountains-Wapitis (Cervus canadensis nelsoni)
Bild:Moose superior.jpg|alternativtext=Mannlich westkanaadsche Elk |Westkanaadsche Elk(Alces alces andersoni)
Bild:Mule buck elk creek m myatt (5489214303).jpg|alternativtext=Mannliche Muuldeerthart in’n Winter|Muuldeerthartbuck (Odocoileus hemionus)
Bild:Antilocapra americana.jpg|alternativtext=Mannliche Gavelbuck|Mannliche Gavelbuck (Antilocapra americana)
Bild:Mountain Goat Mount Massive.JPG|alternativtext=Sneezeeg op Felsen|Sneezeeg (Oreamnos americanus)
Bild:New Mexico Bighorn Sheep.JPG|alternativtext=Dickhoornschaap |Dickhoornschaap (Ovis canadensis)
Bild:Canadian Rockies - the bear at Lake Louise.jpg|alternativtext=Swartbaar|Swartbaar(Ursus americanus)
Bild:GrizzlyBearJeanBeaufort.jpg|alternativtext=Grizzlybaar in hogen Gras|Grizzlybaar (Ursus arctos horribilis)
Bild:Canada lynx by Michael Zahra (cropped).jpg|alternativtext=Kanaadsche Loss in’n Snee|Kanaadsche Loss (Lynx canadensis)
Bild:Wolverine 01.jpg|alternativtext=Veelfraat op een Boomstamm|Veelfraat (Gulo gulo luscus)
Bild:Bald eagle about to fly in Alaska (2016).jpg|alternativtext=Wittkoppseeaadler op Boomstuml mit Bargen in’n Achtergrund|Wittkoppseeaadler (Haliaeetus leucocephalus)


## Historie
### Vöörkoloniale Tied

Na de leste Iestied leven verscheden paläoindiaansche Gruppen in de Rocky Mountains un later indiaanasche Stämm, so as de Apachen, Arapaho, Bannock, Blackfoot, Cheyenne, Coeur d’Alene, Kalispel, Crow , Flathead, Shoshone, Sioux, Ute, Kutenai, Sekani, Dunne-za. Se jagen in de Bargdalen Deerter, de vundaag uutstorven sünd, so as Mammuts oder dat *Bison antiquus*, een Bison, dat rund 20&nbsp;% grötter weer as de Deerter vundaag. So as ook moderne Stämm trocken de Paläoindianers winters wegen de Bisonjagd in de Great Plains. In’t Vöörjaar trocken se wedder in de Bargen un füngen daar Fisch, jagen Wild so as Harten un Elken oder sammeln Beren.

### 16.–18.&nbsp;Jhd.

De spaansche Opdecker Francisco Vázquez de Coronado marscheer 1540 mit enen Trupp Soldaten un Misschonaren in de Rocky Mountains. 1610 grünnen de Spanier Santa Fe in de Rocky Mountains vun dat hüdige New Mexico. Vundaag is dat de öllste döörgaans bewaant Stad in de Verenigten Staten. De Spaniers bröchen Peer, Warktügen uut Metall un Füürwapen mit un slepen ne’e Krankheiden in. De ne’en Deerter un Technologien bröchen enen groten Wannel in de Kultuur vun de indiaanschen Gruppen in’n Gang. An de inslepen Krankeheiden güngen veel Indianers to Grunn. Se wurrn later vun eer Land verdreven oder in Kriegen uutrott.

De franzööschen Pelzhändler Pierre un Paul Mallet, de op een Reis döör de Great Plains in de Gegend üm de Born vun de Platte River in de Bargen kemen, gellt för de eersten Europäers, de düsse Barggrupp, de bi de lokalen Stämm slicht „stenige Bargen“, also op Engelsch „Rocky Mountains“, heet, to seen kregen.

Alexander Mackenzie het 1793 as eersten Europäer de Rocky Mountains överdweert. He het ook den Böverloop vun den Fraser River opdeckt un keem op’n 20.&nbsp;Juli bi Bella Cola in de hüdige kanaadsche Provinz British Columbia bet an de Pazifikküst. He weer so ook de eerste Europäer, de nöördlich vun Mexiko dweer döör heel Noordamerika reist is. 

De Lewis-un-Clark-Expeditschoon (1804–1806) weer de eerste wetenschopliche Expeditschoon in de Rocky Mountains, de Deerter, Planten un Steen in den Bargen sammel. 

Ook vöör de Expeditschoon leven al Europäers, de *[[Mountain Men]]*, in de Bargen. Se trocken in de Tied twüschen 1720 bet 1800 döör Bargen op Söök na Iesen-, Gold- un anner Arzvöörkamens un weren op Jaagd na Pelzen. De North West Company grünn 1799 dat Rocky Mountain House as een Hannelsposten bi dat hüdige Rocky Mountain Foothills in de moderne kanaadsche Provinz Alberta. De Konkurrent, de Hudson’s Bay Company grünn dichtbi dat Acton House. Düsse Hannelsposten denen de Europäers as Stüttpunkten bet in dat fröhe 19.&nbsp; Jhd. So to’n Bispeel ook för David Thompson sien Expeditschonen, de den Columbia River bet an de Pazfik uutforscht het.

De Londoner Verdrag vun 1818 het den 49. nöördlichen Bredengraad vun de Lake of the Woods bet an de „Stony Mountains“ as Grenz twüschen dat Verenigt Königriek un de Verenigten Staten fastleggt. De Rebeden westen vun de Rocky Mountains wullen de Verenigten Staten un dat Verenigt Königriek gemeensaam besetten. De Grenzstried in Oregon, de al opkamen weer, bleev noch unklaar.

1819 geev Spanien den Anspröök op sien Land noorden vun de 42.&nbsp;Breidengraad op un dat Territorium an de Verenigten Staten af.

### 19. un 20.&nbsp;Jhd.

 
 
In’n 19.&nbsp;Jhd. bröchen Pelzhändler un Opdeckers de eerste grote amerikaansche Präsenz in de Rocky Mountains in’n Gang. Enige wurrn recht bekannt, so as William Henry Ashley, Jim Bridger, Kit Carson, John Colter, Thomas Fitzpatrick, Andrew Henry un Jedediah Smith. Op den 24.&nbsp;Juli 1832 föhr Benjamin Bonneville den eersten Treck mit Waggons över den Süüdpass in Wyoming döör de Rocky Mountains. Jüstso wurrn na Mackenzie sien Expeditschoon 1794 westen vun de nöördlichen Rocky Mountains in de Regioon, de daarmaals New Caledonia heet un nu in dat kanaadsche British Columbia liggt, Hannelsposten för den Pelzhannel, so as Fort McLeod, Fort Fraser un Fort St. James, opricht.  

In’n Oregon Dispute verhanneln dat Verenigte Königriek vun Grootbritannien un de Verenigten Staten verhanneln in de tokamen Tied över de Grenz in Noordamerika. Se kemen man nich övereen. 1841 föhr James Sinclair, de *Chief Factor* vun de Hudson’s Bay Company, rund 200 Lüüd vun de Red River Colony na West to. Se schullen daar dat Fort Vancouver Stütt geven un so dat Columbia District as ene Kolonie för dat Verenigte Königriek sekern. De Treck överdweer de Rocky Mountains döör dat Columbia Valley, een Daal in de Rocky Mountain Trench bi dat hüdige Radium Hot Springs in British Columbia un reis denn na Süüd to wieder. Liekers geev Grootbritannien 1846 sienen Anspröök op dat Territorium in’n Columbia District süden vun de 49.&nbsp;Bredengraad op un sett mit de Verenigten Staten in’n Oregon Treaty de Grenz vun de Territorien fast.  

In’n 1840-er kemen Dusende över den Oregon Trail döör de Rocky Mountains an de noordamerikaansche Pazifikküst. De Mormonen hebbt sik 1847 bi de Grote Soltsee in dat hüdige Utah daallaten. Twüschen 1859 un 1864 keem in Colorado, Idaho, Montana un British Columbia Gold vöördaag, so dat de Goldruusch noch eenmaal Dusende Lüüd in de Bargen bröch un de Bargbo de eerste grote Industrie in de Rocky Mountains worrn is. 1869 weer de eerste transkontinentale Iesenbaanrout fardig un verbunn nu de Rocky Mountains mit de US-amerikaansche Oostküst. 1872 is in de Rocky Mountains de weltwied eerste Natschonaalpark, de Yellowstone-Natschonaalpark, grünnt worrn.

Op de kanaadsche Sied wurr de eerste transkontinentale Iesenbahnrout, de Canadian Pacific Railway, eerst 1885 fardig un leep nu över de Kicking Horse un de Rogers Pass döör de Rocky Mountains. Op Initschatiev vun de Candian Pacific Railway Company besloot dat kanaadsche Parlament groot Rebeden in den kanaadschen Rocky Mountains as schuult Gebeden uuttowiesen, so as de Jasper-, Banff-, Yoho- un de Waterton Lakes-Natschonaalpark. De Iesenbahnfirma wull so den Tourismus un daarmit ook Iesenbahnfahrten in de kanaadschen Rockies in’n Gang bringen. De Glacier-Natschnaalpark is jüstso op Initschatiev vun de Great Northern Railway Company grünnt worrn.

In’n Verloop vun dat 19.&nbsp;Jhd. hebbt sik meer un meer Minschen in de Dalen un de Bargbostäder vun de Rocky Mountains daallaten. To’n Enn vun’n 19. un to’n Anfang vun’n 20.&nbsp;Jhd. sünd denn Ideen rund üm Schuul för de Natuur un de Ümwelt starker opkamen. De US-amerikaansche Präsident Benjamin Harrison het daarüm 1891/92 verscheden Wooldreservaten in de Rocky Mountains uutwiesen. 1905 vergrötter de US-amrikaansche Präsident Theodore Roosevelt dat Medicine Bow Forest Reserve, dat vundaag de Rocky Mountain-Natschonaalpark is.

In’n Verloop vun’n 20.&nbsp;Jhd wuss de Tourismusbranche in de Rocky Mountains ran. Bueree, Holtbo un Bargbo bleven man ook wichtige Branchen in de Bargen.

## Industrie

In’n Rocky Mountains finnt sik veel bruukbaar Ressourcen, so as Kopper, Gold, Blee, Molybdän, Sülver, Wolfram un Zink. Dat Wyoming Basin un en poor lütter Rebeden hebbt grote Reserven an  Steenkölen, Eerdgas, Öölschever un Eerdööl. De Climax-Mien bi Leadville in Colorado weer de weltwied gröttste Produzent vun Molybdän, dat as Mischmetall in hittenfast Staal nödig is. Över 3000 Minschen arbeiden dunntomalen in de Mien. De Coeur d’Alene-Mien in’n Noorden vun Idaho produzeert Sülver, Blee un Zink. De gröttsten Steenköhlenmienen in Kanada liggt bi Fernie un Sparwood in British Columbia; anner Steenkölenmienen liggt bi Hinton in Alberta un in de nöördlichen Rocky Mountains bi Tumbler Ridge in British Columbia.

As negative Folg vun de Bargbo, präägt ook Schuttbargen un deelwies giftigen Affall de Rocky Mountains. Een prominent Bispeel is ene Zinkmien, de den Eagle River in’n Noorden vun Colorado 80 Jaren lang stark versmuddt het. De hogen Zinkkonzentratschonen sünd mit dat regelmatig Hoogwater in’t Vöörjaar uut de Mien in den Stroom spöölt worrn un hebbt Algen, Moos un denForellen-Bestand in’n Eagle River schaadt.

De Rocky Mountains hebbt een Reeg Sedimentbeken, de riek an Coal Bed Methane (CBM) sünd. Dat is Eerdgas, dat sik döör Bakterien oder hoge Temperaturen uut Kölen billt. Coal Bed Methane deckt rund 7&nbsp;% vun de Nafraag na Eerdgas in de Verenigten Staten af. De gröttsten Borns för Coal Bed Methane in de Rocky Mountains liggt in’t San Juan Basin in New Mexico un Colorado un in’t Powder River Basin in Wyoming. Tohoop hebbt de beiden Beken meer as ene Billion Kubikmeter Eerdgas. Dat Gas kann uut de Köhl lööst warrn, indem dat Water in de Kölen sprütt warrt un dat Gas so ruutkamen kann (dat heet hydraulisch Fracken).

Bueree un Wooldbo sünd wichtige Branchen in de Rocky Mountains. De Bueree ümfaat Ackerbo un Veetucht. De Buren drievt dat Vee in Trecks sommertieds op Weiden, de höger in de Bargen liggt un winters op Weiden, de deper liggt. Düt Systeem heet ook Transhumanz.

## Tourismus un Natschonaalparks

Millionen Minschen besöökt jeed Jaar de Rocky Mountains. De Besökers kaamt över heel dat Jaar henweg, summertieds to’n Wannern un Campen in de Naturreservaten  un Natschonaalparks, un wintertieds to’n Skilopen oder Snowboarding.

In de Rocky Mountains sünd ook jümmers wedder Touristen bi Unfäll üm’t Leven kamen, to’n Bispeel dör enen Fall vun steilen Klippen oder Steen, de daalfullen sünd. Bi anner Malören muss de Bargwacht to’n Bispeel Wannerer uut de Luft mit’n Helikopter redden. Anner Gefaren köönt Wooldbränn, Sneestörm un düchtig külle Temperaturen in de Nacht ween.

De gröttste Attraktschoon in de Rocky Nountains sünd de Natschoonaalparks, so as de weltbekannte Yellowstone-Natschonaalpark. De Naam „Yellowstone“ kümmt vun de Yellowstone River, de döör enen Canyon mit gele Stenen löppt. De sülve Naam hett ok de gröttste See in de Park. In’n Park givt dat veel Geysiren; de Bekanntste heet *Old Faithful*. De Park is Weltkultuurarv vun de UNESCO. 

De Natschonaalparks in de Rocky Mountains sünd:
;USA

* Yellowstone-Natschonaalpark
* Glacier-Natschonaalpark
* Rocky Mountain-Natschonaalpark
* Grand Teton-Natschonaalpark

;Kanada
* Jasper-Natschonaalpark
* Banff-Natschonaalpark
* Kootenay-Natschonaalpark
* Yoho-Natschonaalpark
* Waterton Lakes-Natschonaalpark
* Glacier-Natschonaalpark

## Biller


Bild:Rocky Mountains around Mount Ida, Rocky Mountains National Park 20110824 2.jpg|Rocky Mountains üm Mount Ida in’n Rocky Mountain-Natschonaalpark
Bild:Alberta Rocky Mountains (39358603442).jpg|Een Daal in de kanaadschen Rockies (Alberta)
Bild:Rocky Mountains Colorado.JPG|Rocky Mountains in Colorado
Bild:Trail Ridge Road, Rocky Mountains National Park 20110824 1.jpg|Trail Ridge Road in’n Rocky Mountain-Natschonaalpark
Bild:Moraine Lake 17092005.jpg|Valley of the Ten Peaks un Moraine Lake in’n Banff-Natschonaalpark, Kanada
Bild:Colorado rocky mtns.JPG|Rocky bi Ward, Boulder County, Colorado


## Literatuur

;Översicht
* Jill Baron: *Rocky Mountain Futures: An Ecological Perspective*. Island Press, 2002. ISBN 1-55963-953-9. Google Books.
* Sidford F. Hamp: *The Treasure of Mushroom Rock: A Story of Prospecting in the Rocky Mountains*. G. P. P
* Rick Newby: *The Rocky Mountain Region*. Greenwood Press, 2004. ISBN 0-313-32817-X. Google Books.
* Richard Cannings: *The Rockies: A Natural History.* Greystone Books / David Suzuki Foundation, 2007. ISBN 978-1-55365-285-4.

;Geografie
* G. P. V. Akrigg, Helen B. Akrigg: *British Columbia Place Names.* UBC Press, Vancouver 1997.
* Ernest G. Mardon, Austin A. Mardon: *Community Place Names of Alberta.* Golden Meteorite Press, Edmonton 2010.
* Ben Gadd: *Handbook of the Canadian Rockies.* Corax Press, 1995. ISBN 978-0-9692631-0-9.
* National Park Foundation: *Rocky Mountain National Park*. (online)

;Geologie un Geomorphologie
* Richard F. Madole u. a.: *Rocky Mountains.* In: William L. Graf (Ruutgevers): *Geomorphic Systems of North America. Decade of North American Geology, Vol. 2 (Centennial Special Edition).* Geological Society of America, Boulder 1987, S. 211–257.
* Halka Chronic: *Roadside Geology of Colorado.* Mountain Press Publishing Company, 1980. ISBN 978-0-87842-105-3.
* Joseph M. English, Stephen T. Johnston: *The Laramide Orogeny: What Were the Driving Forces?* In: *International Geology Review.* Band 46, Nr. 9, 2004, S. 833–838. DOI: 10.2747/0020-6814.46.9.833.
* K. L. Pierce: *History and Dynamics of Glaciation in the Northern Yellowstone National Park Area.* U.S. Geological Survey Professional Paper 729-F, Washington D.C. 1979.
* U.S. Geological Survey: *Geologic Provinces of the United States: Rocky Mountains.* (online)
* Ron Blakely: *Geologic History of Western United States.* Northern Arizona University.
* U.S. Geological Survey: *Coal-Bed Gas Resources of the Rocky Mountain Region.*

;Historie
* Princeton University Library: *Mackenzie: 1789, 1792–1797.* 
* Northwest Digital Archives: *Guide to the David Thompson Papers 1806–1845.* 2006. 
* National Park Service: *Lewis and Clark Expedition – Travel Itinerary.* 
* United States Department of State: *Treaties in Force.* Washington D.C.
* University of Washington Libraries: *Historical Context and American Policy.* Archivierte Online-Version, abgerufen am 20. Oktober 2025.
* University of Nebraska: *Mormon Trail – Digging In.* 
* Calisphere: *The Transcontinental Railroad.*

;Ökologie un Umwelt
* Jill Baron: *Rocky Mountain Futures: An Ecological Perspective.* Island Press, 2002. ISBN 1-55963-953-9.
* Ben Gadd: *Handbook of the Canadian Rockies.* Corax Press, 1995.

## Nettverwiesen

* *[https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/rocky-mountains Rocky Mountains].* In: *The Canadian Encyclopedia.* (engelsch, fransch).
*  (engelsch)
* Thomas J. Stohlgren: Rocky Mountains (PDF; 3,7&nbsp;MB), U.S. Geological Survey: Geologie, Vegetatschoonszonen (engelsch)
* U.S. Geological Survey: Geologie (engelsch)

## Footnoten