open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johann Christian Friedrich Eisendecher

**Johann Christian Friedrich Eisendecher** (* 30. Oktober 1774 in Hannover; † 1842) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Eisendecher is 1774 as Söhn von Maria Sophia Luise, borene Iffland (1747–1823; en Süster to August Wilhelm Iffland), un Wilhelm Christian Eisendecher (1741–1804) in Hannover boren un an’n 3. November döfft worrn. He is an’n 2. September 1787 ehrenhalver an de Universität Göttingen immatrikuleert worrn. An’n 10. November 1792 hett he sik richtig an de Universität inschreven un Juristeree studeert. 1795 hett he sien Afsluss maakt un is denn in’n hannöverschen Staatsdeenst gahn. He weer 1798/1799 Auditer bi dat Amt Otterbarg. 1800 is he as Auditer in dat Amt Lüchow gahn un dor 1801 bet 1803 Amtsschriever supernumerär ween.

He is in de Tied von dat Königriek Westfalen 1810 Ünnerpräfekt von’n Distrikt Neenborg worrn.

1818 is he Amtmann von dat Amt Emden worrn un 1819 tosätzlich Stadtkommissar. 1836 is he denn as Amtmann in dat Amt Niestadt wesselt un hett dor 1839 den Rang von en Oberamtmann kregen.

Christian Carl Philipp Eisendecher (üm 1805–na 1857), de later ok Amtmann weer, is sien Söhn ween.

## Footnoten
Oosterweed (Landkreis Oosterholt)

**Oosterweed** () is en Dörp in de Gemeen Worpsweed in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.

De Oort is nu mit Worpsweed kumplett tohoopwussen. Üm Worpsweed rüm gifft dat ok de Öörd Westerweed, Süüdweed un Noordweed.

## Geografie

De Naveröörd sünd Weyerdelen in’n Noorden, Umbeek in’n Noordoosten, Bargdörp in’n Oosten un Worpsweed in’n Süüdwesten.

## Historie

Heinrich Vogeler hett 1895 en Kaat in Oosterweed köfft un hett to de eerste Generatschoon von Künstlers in de Künstlerkolonie Worpsweed höört.

De Oort hett vör 1852 to dat Amt Oosterholt tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Leendaal. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt. 1932 is dat Deel von’n ne’en grötteren Kreis Oosterholt worrn.

De Oort is an’n 1. Oktober 1936 mit Oostendörp, en Deel von Waakhusen, Worpheim un Worpsweed to de Gemeen Worpsweed tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Oosterweed is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Zion-Kark in Worpsweed.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Oosterweed liggt bi de Landsstraat 153, de in’n Noordoosten över Mevenst un Huttenbusch na Korlshöben geiht un in’n Süden över Worpsweed na Leendaal.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27. De Opfohrt 17 Dreeeck Bremen-Industriehavens liggt so 20 Kilometer in’n Süüdwesten von Oosterweed.

De nächste Bahnhoff is so bi 13 Kilometer wied weg in’n Westen in Oosterholt-Scharmbeek an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben.

## Footnoten
Oosterweed

**Oosterweed** betekent

* Oosterweed, Oort in de Gemeen Worpsweed in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen,
* Oosterweed, Oort in de Gemeen Gnarrenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

Kiek ok bi: Osterwe.
Dieter Muscheid

**Dieter Muscheid** (* 15. Mai 1943 in Koblenz; † 2. März 2015 in Nassau) weer en düütsch Politiker (SPD).

## Leven un Berop

Muscheid weer Richter bi dat Amtsgericht Koblenz. Van 1979 bit 1999 hörr he över fiev Wahlperioden den Landdag Rhienland-Palz an. 1991 wunn he dorbi dat Direktmandat in den Wahlkreis Koblenz un kunn dormit de linksrhiensch Stadtdeelen vun Koblenz vertreeden. Dorto weer he ok Liddmaat vun den Koblenzer Stadtraat un dor Fraktschoonsvörsitter vun de SPD. In Koblenz weer he Dezernent för dat Ordnungsamt as ok för Brand- un Katastrophenschuul, ferner Vörsitter vun de Entsörger un Dezernent för Sport, Jöögd un Soziales. Van 1999 bit 2007 weer Muscheid Börgermeester vun de Stadt Koblenz. 2010 hett hüm de SPD-Oortsvereen Lützel för 40 Johre Liddmaatschap ehrt. He is nah en lang swoor Krankheit in en Krankenhuus in Nassau storven.

Muscheid weer verheiraadt un harr twee Döchter as ok een Steefsöhn.

## Weblenken
* Dieter Muscheid in de er Rhienland-Pälzisch Personendatenbank

## Enkeld Nahwiesen
Oosterweed (Landkreis Rodenborg)

**Oosterweed** () is en Dörp in de Gemeen Gnarrenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

## Geografie

De Naveröörd sünd Öös in’n Noorden, Fohrendaal in’n Noordoosten, Klenkendörp in’n Oosten, Friedrichsdörp un Langenhusen in’n Süüdoosten, Gnarrenborg, Brillitermoor un Hasselhorst in’n Süüdwesten, Brillit in’n Westen un Basdaal in’n Noordwesten.

## Historie

Oosterweed kummt mööglicherwies an’n 17. März 986 as *Ostanuuidi* toeerst in en Oorkunn von König Otto III. vör, in de he dat Verhältnis twüschen dat Klooster Heeßel un dat Arzbisdom Bremen regelt. Dat is aver ok mööglich, dat sik *Ostanuuidi* op Osterwe in de Gemeen Snevern betütt.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Kuhs in’n Kanton Beverst höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1851 to dat Gericht Beverst tohöört, ut dat 1851 denn dat Amt Beverst worrn is. 1859 is de Oort an dat Amt Bremervöör kamen. Na 1885 weer dat in’n Kreis Bremervöör, de 1932 mit’n Kreis Zeven to’n ne’en un grötteren Kreis Bremervöör tohoopgahn is. 1977 is dat Deel von’n Landkreis Rodenborg worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Oosterweed is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Christophorus-Kark in Öös. Vör 1891 hett de Oort noch to dat Kaspel von de Johannes-de-Döper-Kark in Karkwist höört.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

De Karkhoff von Oosterweed liggt an de *Öser Straat*.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Oosterweed liggt an de Kreisstraat 104, de in’n Oosten an de K&nbsp;102 ran löppt un in’n Westen na Brillit un dor an de Bundsstraat 74 ran. In’n Noorden gifft dat noch en lüttjere Straat na Öös.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27. De Opfohrt 9 Wulsdörp liggt so 30 Kilometer in’n Noordwesten von Oosterweed.

De nächste Bahnhoff is so bi twölv Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Bremervöör an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu.

### Scholen

In Oosterweed liggt de Grundschool Klenkendörper Möhl.

## Literatur

* *Festschrift 1000 Jahre Osterwede: 986–1986.* 1986
* Michael Ehrhardt: *Brillit: Osterwede, Franzhorn, Rübehorst, Hasselhorst, Brillitermoor ; die Geschichte des Dorfes und seiner Ortsteile.* 1995

## Footnoten



## Weblenken
Glengyle

**Glengyle** is en Whisky-Brenneree in Campbeltown op dat Halfeiland Kintyre in Schottland. De Brennereehüüs sünd in de schottischen Denkmollisten in de Katgeorie&nbsp;B inordent.

## Historie
De Brenneree weer 1872 grünnt un 1873 fardig stellt. As in de 1910er Johren dat Gewarf mit den Whisky ünner de weertschoppliche Depresschoon un vun de Prohibitschoon in de USA bedrapen weer, güng de Verkööp stark torüch. 1919 müss de Destille den verköfft warrn. Kort later, in’t Johr 1924, hett de Brenneree wedder den Besitter wesselt, de een Johr later de Produkschoon afbreken laten un de Restbestännen vun den Whisky in’t Lager verköpen de. De Versöök vun Maurice Bloch de Brenneree wedder apen to maken is opgeven worrn, as de Tweete Weltkrieg utbroken is. Bloch weer to de Tiet tosamen mit sien Broder ok al in’n Besitt vun de Brenneree Glen Scotia, de jüst so in Campbeltown sitten deit. In de 1950er Johren geev dat dör de Firma *Campbell Henderson Ltd.* en ne’en Versöök de Glengyle-Destille wedder in Bedrief to nehmen, man ok dat hett nich klappt.

Eerst Enn 2000 is de Brenneree dör *Mitchell’s Glengyle&nbsp;Ltd.* wedder in Stand sett un moderniseert worrn. Dat Seggen hett siet denn Hedley Wright, en Nafohr vun den Firmengrünner William Mitchell, de ok al de Destille Springbank in Campbeltown ünner sien Regeer hett. De Brennblasen för de Glengyle-Destille weern vun de Brenneree Ben Wyvis övernahmen, de dor blots en poor Johren in’n Insatz weern, bit de Destille 1976 dicht maakt worrn is.

## Produkschoon
Glengyle höört to dat schottische Whiskyrebeet Campbeltown. Dat Water för de Produkschoon stammt ut den Crosshills Loch. Na de över 75-johrige Ünnerbreken, is 2004 de eerste Whisky herstellt worrn. Produzeert warrt blots twee Maanden in’t Johr, wat in’t Johr ruchweg 60.000&nbsp;l bringen deit. De Whisky ut de Glengyle-Brenneree warrt nich ünner den Naam vun de Brenneree in’n Hannel bröcht, man kriggt den Naam **Kilkerran**. Dat hett to’n een den Grund, dat ut Traditschoon de Campbeltown-Whiskys nich mit en „Glen“ in’n Naam to versehn (dat gäälsche Woort för *Daal*). To’n annern schall hinnert warrn, dat de Whisky mit en Vatted Malt verwesselt warrt, de ok Glengyle heet. Butendem weer dat nich mööglich, de Rechten an den Naam to kriegen.

## Kiek ok
List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 3-596-15868-0.

## Borns
Linkwood

**Linkwood** is en Whisky-Brenneree, de süüdlich vun Elgin, Schottland, op en ruchweg veer Hektar groot Stück Land liggt, dat as’n Park anleggt is. De opstaute Burn of Linkwood, en Tostroom vun’n Lossie, gifft Köhlwater för de Produkschoon.  

## Historie
De Destille is – so warrt dat vermodt – üm un bi 1825 vun Peter Brown grünnt. Sien Plaan weer, mit de Destille de Produktivität vun de Lännereeen vun de Seafield Estates grötter to maken, de vun em verwalt worrn sünd. Brown is 1869 doodbleven, twee Johren later hett sien Söhn William Brown (†1893) de Brenneree vullstännig nee opboet un de Anlagen vergröttert. Vun 1897 bit 1933 höör se to dat Ünnernehmen *Linkwood-Glenlivet Distillery Co Ltd.*. 1933 weer se denn vun de *Scottish Malt Distillers Ltd.* övernahmen.

Wiel den Tweeten Weltkrieg stünn de Bedrief still. 1962 is de Anlaag renoveert worrn. Dorbi weer de Brenneree ümboet und de Brennblasen weern uttuuscht. Dorbi is denn ok de egene Dampmaschien stillleggt worrn, un de Bedrief an’t elektrische Nett anslaten worrn. Dör den Neebo vun dat Brennhuus (*Linkwood B*) is de Destille 1971 mit veer Brennblasen vergröttert worrn. Twüschen 1985 un 1990 is de olle Brenneree (*Linkwood A*) dicht wesen. 1992 is de hele Brenneree an den Besitter *United Distillers & Vintners* verköfft worrn, un dormit an Diageo.

De Destille kann ok besöcht warrn, man dorför mutt een vörher anropen. En Besökerzentrum gifft dat nich.

## Produkschoon
*Linkwood* warrt to dat schottische Whiskyrebeet Speyside rekent. Na olle Stüerünnerlagen sünd af 1825 mit twee Brennblasen ruchweg 4.500&nbsp;l in’t Johr produzeert worrn. As de Destille 1871 vergröttert weer, steeg de Produkschoon op 227.000&nbsp;l in’t Johr. 1897 weer se noch mol vergröttert un künn dormit de Produkschoon in’t Johr meist verdubbeln. Woveel de Brenneree vundaag produzeert is nich publiek, man kann aver ruchweg vun en Produkschoonsvolumen vun över 2.000.000&nbsp;l utgahn.

Blots 2&nbsp;% vun den herstellten Whisky warrt as Single Malt op’n Markt bröcht. De gröttste Deel dorgegen warrt för Blended Whiskys verbruukt, so as Bell’s, White Horse, Dimple, Johnnie Walker oder Haig.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Daniel Lerner: *Schottischer Whisky*. Aktualiseerte Neeutgaav. h.f.ullmann (Tandem Verlag), Königswinter 2005, ISBN 3-8331-2215-3.

## Borns


## Weblenken

* The Definitive Scotch Whisky Information Website (engelsch)
* Linkwood Distillery Profile op Malt Madness (engelsch)
Marsberg

**Marsberg** is ene Stadt in’t Suerland in den Hoochsuerlandkreis in den Regerensbezirk Arensperg in Noordrhien-Westfalen. Marsberg weer in de Hanse. 2013 harr se 19908 Inwahners. De Fläck is 182,22 km². De Postleettall is 34431. De Börgermeester is Thomas Schröder vun de CDU. Marsberg gifft dat in de aktuell Foorm siet 1975, as Obermarsberg un Niedermarsberg mit anner Gemenen tohoop gungen sünd. 
De Stadt hett een Bohnhoff un Fernbussen. De GF vun de Borussia Dortmund GmbH & Co. KGaA, Hans-Joachim Watzke, is in Jerlinghousen, wat nu to de Gemeen höört, baren. 70 % vun de Inwahner vun Marsberg sünd kathoolsch un 19 % evangeelsch. Een annere Hansestadt, mit ähnliche Soziaalstruktuur un nich wiet af is Smalmereg.

## Gemenen, de an de Stadt grenzen

*Brailen
*Diemelsee
*Diemelstadt
*Lechtenogge
*Oarolsen
*Wönnenberg
*Waberich

## Stadtbezirken

## Historie
Villicht weer hier bit Korl de Grote dat wichtigste Hilligdoom vun de Sassen. Dor worr de St. Peterkark, een vun de eerste Karken in Westfalen, boot. In't 13. Johrhunnert worr Obermarsberg Stadt. De Arzbischop vun Köln weer Landsherr. 

## Weblenken

* Websteed vun Marsberg (hoochdüütsch)
Osterwe

**Osterwe** () is en lütten Oort in de Gemeen Snevern in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Grotenwe.

## Geografie

De Oort liggt in de Lümbörger Heid. An’n Noordrand von’n Oort liggt dat Naturschuulrebeed Moor bi Osterwe. 500 Meter in’n Noorden löppt de Beek Ruschweed an den Oort langs, in den ok de Osterwe’er Beek münnt, de direkt dör den Oort flütt. In’n Westen von Osterwe liggt de Soltbarg, de 71 Meter över NN hoog is.

De Naveröörd sünd Eggersmöhl in’n Noorden, Issell in’n Oosten, Snevern in’n Süüdoosten, Grotenwe in’n Westen un Haswe in’n Noordwesten.

## Historie

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Lünzen in’n Kanton Töst höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Lauenbrüch in’n Kanton Töst.

De Oort hett vör 1852 to de Amtsvaagdie Snevern in dat Amt Rodenborg tohöört. Von 1852 bet 1859 weer dat in dat Amt Snevern un von 1859 bet 1885 in dat Amt Soltau. Na 1885 weer dat in’n Kreis Soltau. 1977 is dat Deel von’n Landkreis Soltau-Fambossel worrn, de siet 1. August 2011 Landkreis Heidkreis heet.

De Oort hett al von öllers to de Gemeen Grotenwe tohöört un is an’n 1. März 1974 tohoop mit Grotenwe Deel von de Gemeen Snevern worrn. Sietdem höört de Oort binnen de Gemeen to de Oortschop Grotenwe, de en egen Oortsvörsteiher hett.

### Inwahnertall

### Religion

Osterwe is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Peter-un-Paul-Kark in Snevern.

För de Kathoolschen is de St.-Ansgar-Kark in Snevern tostännig, de siet 1. November 2006 to de St.-Maria-Karkengemeen in Soltau tohöört. De St.-Ansgar-Kark is 1963 boot un an’n 1. Januar 1964 egenstännige Karkengemeen worrn. Vörher is dat Rebeed ok al von de St.-Maria-Kark in Soltau betreut worrn.

De Doden warrt op’n Karkhoff Grotenwe begraven.

## Weertschop un Infrastruktur

För Osterwe is de freewillige Füürwehr Grotenwe mit tostännig.

### Verkehr

In Osterwe krüüzt sik de Straten *Haswe’er Weg* un *Osterwe’er Schoolweg/Na’n Soltbarg*. De Haswe’er Weg geiht in’n Noordwesten na Haswe un in’n Süüdoosten na Snevern. De Osterwe’er Schoolweg geiht na Issell an de Kreisstraat 31 un de Straat *Na’n Soltbarg* geiht na Grotenwe an de K&nbsp;30. De K&nbsp;30 löppt von Grotenwe in’n Süüdoosten na Snevern un in’n Noordwesten an Fintel langs na Vahl un Lauenbrüch an de B&nbsp;75. De K&nbsp;31 löppt von Issell in’n Noordwesten över Eggersmöhl na Wessloh un in’n Süüdoosten na Snevern an de L&nbsp;170.

De nächste Autobahn is de Autobahn 7 (Afsnidd Hamborg–Hannover). De Opfohrt 43a Snevern liggt so 20 Kilometer in’n Oosten von Osterwe an de B&nbsp;3.

De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Snevern an de Heidbahn.

## Footnoten
Winnenmerg

**Winnenmerg** is ene Stadt in’t Suerland in den Hoochsuerlandkreis in den Regerensbezirk Arensperg in Noordrhien-Westfalen. Winnenmerg weer in de Hanse. 2013 harr se 12.788 Inwahners. De Fläck is 147,95 km². De Postleettall is 59955. De Börgermeester is Werner Eickler vun de CDU. In't Middelöller krüzden sick de Fernstraten vun Köln noh Leipzig un von Saust noh Frankfort an’n Main. Winnenmerg hett vele ole Fackwarkhüüs. In de Wintersportsaison gifft dat een Iesenbahnverbinnen nah Holland.  In't Rebeet vun de Stadt is de Born vun de Ruhr. Bi Winnenmerg sünd dat Skiliftkarussell Winterberg, vele  Skiliften, Skipisten, Loipen, de St.-Georg-Schanz, annere lütte Skisprungschanzen un een 
Bobbohn.

## Gemenen, de an de Stadt grenzen

*Bad Berleburg
*Hallenberg
*Medebach
*Äaulwer
*Smalmereg
*Willingen

## Oortsdelen

## Stadtroot
*CDU: 18 Seten
*SPD: 13 Seten  
*FDP: 2 Seten

## Weblenken

* Websteed vun Winnenmerg (hoochdüütsch un nedderlannsch)
Royal Lochnagar

**Royal Lochnagar** is en Whisky-Brenneree in Ballater, Aberdeenshire, Schottland. Se liggt in de Neeg vun’n Stroom Dee ruchweg twee Kilometers den Stroom daal vun’t Slott Balmoral Castle, dat in’n Besitt is vun de königliche Familie. Ehrn Naam hett de Destille vun den Barg Lochnagar dicht bi. De Bowarken vun de Brenneree-Anlaag sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie B inordent.

## Historie
De Brenneree is 1845 vun John Begg grünnt worrn. Queen Victoria hett 1848 dat Slott Balmoral köfft un weer noch dat glieke Johr to Besöök bi de Destille, woneem se denn ok den Whisky versöcht hett. Begg weer to’n Hoffleverer maakt un so künn de Destille vun doran den Binaam *Royal* drägen. Vun 1916 an weer de Brenneree in’n Besitt vun de Distillers Company Ltd. un is dormit inst vun de Diageo (vörher *United Distillers*) övernahmen worrn. De *Royal Lochnagar* warrt hüüt as Deel vun de Classic Malts vun den Kunzern vermarkt.

## Produkschoon
De Brenneree tellt eher to de lütteren schottischen Destillen. Se höört to dat schottische Whiskyrebeet Highlands un betütt ehr Water för de Produkschoon ut de Scarnock Springs. För de Meesch warrt vör allen öörtlich anboeten Gassen bruukt. Brennt warrt mit blots twee Brennblasen.

An’n bekanntsten is de 12-johrige Single Malt *Royal Lochnagar*, den dat ok in’n Supermarkt to köpen gifft. Dorto gifft dat noch sünnere Original-Affüllen un ok welke vun unafhangige Affüllers. Bito is de Whisky ok Bestandeel vun verschedene Blends as vun’n Johnnie Walker (Gold un Blue Label) oder vun’n Dimple.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Weblenken
Pieter Hellendaal

**Pieter Hellendaal**, *de Öllere*, (* 1. April 1721 in Rotterdam; † 19. April 1799 in Cambridge) weer en nedderlannsch Komponist, Organist un Violinist.

## Leven
Nah all en kört künstlerisch Ünnerwiesen hett man Hellendaal 1733 as Organisten an de St.-Nicolas-Kark in Utrecht beropen. Dit Amt harr he bit 1737 inne. In dat sülvig Johr is he denn mit 16 Johren en Studienreis dör Italien antreeden, de bit 1743 düern dee. 

De Johren 1740 bit 1742 verbroch he in in Padua, as Schöler vun Giuseppe Tartini, den beropensten Geiger ut sien Tiet. Ut Italien torüch, hett Hellendaal weer enige Tiet in Holland warkt. 1744 oder 1745 kunn he mit *Söss Violin Sonaten* to'n eersten Mal en Wark in Druck geven. De Johren 1749 bit 1751 verbroch he mit en Musikstudium an de Universität Leiden.
  
1752 gung he nah London, wo he bald de Bekanntschap vun Georg Friedrich Händel maken dee. 1754 drüff he Händel bi de Upführen vun de sien *Acis und Galatea* sogor to Hand gahn. Af 1760 verdeen sück Hellendaal sien Levensünnerhollen as Organist vun de St. Margaret's Church in King's Lynn, Norfolk. Dit Amt harr he bit 1762 inne.

Dat Pembroke College vun de Universität Cambridge hett Hellendaal 1762 as Organist instellt. Dor leev un wark Hellendaal bit an sien Levensenn'. 1777 hett man hüm mit dat Amt vun de Organisten an de Peterhouse Chapel betroot. In dat Öller vun 78 Jahren is Pieter Hellendaal an' 19. April 1799 in' Cambridge storven.

In Hellendaal sien fröh musikalisch Wark is de Infloot vun Tartini to erkennen, den denn in dat Laatwark dör Händel verdrängt wuurd 

Sien glieknamig Söhn Pieter Hellendaal (de Jüngere),(* um un bi 1756 in London; † nah 1801) weer Violinist un Klarinettist.

## Warken (Utwahl)
* 6 Sonaten för Violine un B.c. Op.1 (Amsterdam, um un bi 1745)
* 6 Sonaten för Violine un B.c. Op.2 (Amsterdam, 1748)
* *[[Concerto grosso|Six grand concerto]], Op.3 * (London, 1758) - Huntigdon: King's Music, 1991 Repr. d. Ausg. 
* *Six Solos* för Violine un B.c. Op.4 (London, 1777)
* 8 Sonaten för Cello un B.c. Op. 5
* *Three Grand Lessons* för Cembalo oder Fortepiano, Violine un Cello (um un bi 1790, London)
* 11 Sonaten för Violine un B.c. (handschriftlich, Fitzwilliam Museum Cambridge)
* *A collection of psalms and hymns for the use of parish churches* (1793)

## Weblenken
* Noten un Audiodateien vun Pieter Hellendaal in dat International Music Score Library Project
Griesenwarder

**Griesenwarder** weer en Warder in de Elv bi Hamborg.

Griesenwarder hett sik üm 1200 rüm ut en Deel von Gorieswarder billt, dat to de Tied bilütten uteneenfullen is. Later is Griesenwarder mit Rugenbargen tohoopfaat worrn un billt nu den Noorddeel von Waltershoff. De fröhere Griesenwarder Haven hett dor von sien Naam hatt.

Polietsch is Griesenwarder 1768 mit’n Gottörper Verdrag an Hamborg kamen. Vörher hett dat to dat Hertogdom Holsteen höört.
Good Moor

**Good Moor** () is en Stadtdeel von Hamborg in’n Bezirk Horborg.

## Geografie

Good Moor liggt op Moorgrund an’n Rand von de Masch von de Elv na de Geest. Dat Land warrt to en groten Deel noch för de Bueree bruukt un is mehrstendeels Gröönland. An’n Süüdwestrand flütt de Seevkanaal langs. Dat Water flütt över de Neelanner Wettern na de Elv hen af.

De Naveröörd sünd Neeland in’n Noorden, Bullenhusen in’n Oosten, Groot Moor un Lütt Moor in’n Süüdoosten, Mäkelfeld in’n Süden, Rönnborg in’n Süüdwesten un Wilstörp un Horborg in’n Westen.

## Historie

1540 hett Hertog Otto I. den Seevkanaal dör dat Mäkelfeller Moor graven laten. De Kanaal weer för den Transport dor, schull de Horbörger Binnenmöhlen andrieven un helpen, dat Moor to koloniseren. Otto sien Enkel Willem August hett 1630 sien Kanzler Johann von Drebber en free Good in dat Moor schenkt. To disse Domään Kanzlershoff hett veel Land in’n hüdigen Stadtdeel höört.

Dat Herrnhuus in Good Moor is 1713 boot worrn. Dat Gebüüd is 1910 wedder afreten worrn, as de Rangeerbahnhoff an’n Hauptbahnhoff Horborg utboot worrn is.

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Horborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Horborg. An’n 1. April 1937 is de Oort mit dat Groot-Hamborg-Gesett von de prüüßsche Provinz Hannover an de Stadt Hamborg wesselt.

In’n Eersten Weltkrieg sünd ölven Soldaten ut Good Moor fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 22.

### Inwahnertall

### Religion

Good Moor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannis-Kark in Horborg, dat tohoop mit de Dreefaltigkeitskark de Karkengemeen Trinitatis billt.

För de Kathoolschen is de Franz-Joseph-Kark in Wilstörp tostännig. Von 1864 bet 1914 weer de St. Maria-Kark in Horborg för de Kathoolschen tostännig. Disse beiden Karken billt siet 2006 tohoop de Karkengemeen St. Maria-St. Joseph.

## Politik

För de Wahlen to de Hambörger Börgerschop un de Bezirksversammlung tellt Good Moor to’n Wahlkreis Horborg.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht an’n Grootmoordamm.

### Verenen

As freewillige Füürwehr is de Füürwehr Rönnborg-Good Moor för Good Moor un Rönnborg tostännig. In’n Schüttensport hett Good Moor tohoop mit Groot un Lütt Moor een Schüttenvereen, den *Schüttenvereen Moor*.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Good Moor liggt an de Straat *Grootmoordamm*, de in’n Oosten na Groot Moor löppt un von dor ünner nannern na Bullenhusen, Over un Hössen wiederföhrt. In’n Noordwesten geiht de Grootmoordamm na Horborg un münnt dor in de Bundsstraat 73. Lüttjere Straten gifft dat noch na Mäkelfeld un Rönnborg.

De Autobahn 1 löppt mernnmank dör Good moor. De Opfohrt 38 Horborg liggt so bi dree Kilometer in’n Noorden von Good Moor. Noch dichter bi is de Opfohrt 5 Horborg-Midd op de A&nbsp;253 twee Kilometer in’n Noordwesten.

De nächste Bahnhoff is so bi twee Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Hauptbahnhoff Horborg an de Nedderelvbahn, de Bahnlien Wanne-Eickel–Hamborg un de Bahnlien Hannover–Hamborg.

## Footnoten



## Weblenken
Adolphe Braeckeveldt

**Adolphe Braeckeveldt**, ok *Adolf Braeckeveldt*,  (* 6. Oktober 1912 in Sint-Denijs-Westrem; † 4. August 1985 in Lovendegem) weer en belgisch Radrennfohrer.

As Junior wurr Adolphe Braeckeveldt 1934 Dart bi de belgisch Straatenmeesterschap. Van 1935 bit 1944 weer he Profi. De gröttsten Erfolge in sien Loopbahn weer en Sieg bi de La Flèche Wallonne 1937, dree Siege – 1936, 1938 un 1939 – bi den Grand Prix de Wallonie as ok sien Sieg bi de Belgien-Rundfohrt 1937. Ebenfalls 1937 wurr he Veert bi de Flannern-Rundfohrt un 1938 Dart in de Gesamtwertung vun de Luxemburg-Rundfohrt. 

Eenmal, 1937, is Braeckeveldt bi de Tour de France an den Start gahn un wunn tietgliek mit den Düütschen Heinz Wengler en Halfdeelstreck.

## Weblenken
* Adolphe Braeckeveldt in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Middelburg

**Middelburg** es ne Staut en Nadalaunt. De Staut es de Hauptstaut von Seeland on liggt oppe Haulfinsel Walcheren.

## Jeschichte
De Jeschichte von Middelburg funk em 9. Joahundat ooda aum End vom 8. Joahundat aun. De eltste Erwäninj von Middelburg schriewt äwa dree tjleene Derpa ("borgs") en Walcheren (donn ne Insel). 844 woa en Klooster jebüt, waut daut bott dem Tachentijchjoarige-Tjrich jeef, auss de nuadlijche Nadalaunt de Onnaufhenjichkjeit von Spaunje kräje.

Middelburg es 1217 ä Jemeent woare. Em Meddelella es se en wijtijchet Zentrum vom Haundel von Enjlaund onn de flomse Städa. 
Noh den 2. Welttjrich woa daut Stautzentrum so väl aus mäajlijch so hanstallt aus daut emol wea.

Nohdäm et wada oppbüt woa, kjräjch Middelburg väl vom oolden Charakta. 

De frähjoa flomse Mennistejemeent jeft es fom 16. Joahundat ooda wea üt daut 18. Joahundat, de Noafolj von twee flomse Jemeente.

## Belegen
Flagg vun Amsterdam

De **Flagg vun Amsterdam** is de offizielle Flagg vun de nedderlannsch Hööftstadt Amsterdam. Se besteiht ut dree horizontaal Striepen Root-Swaart-Root un wiest up den swaarten Striepen dree witt Andreaskrüüzen. Inführt wurr de Flagg an’ 5. Februar 1975.

## Bedüüden

De Farven vun de Flagg leiden sück vör allen ut dat Wappen vun de Stadt Amsterdam, oder beter vun dat Schild in dat Wappen, af. De Bedüüden vun de Farven un de witt Krüüzen kennt man nich. De Oorsprung kunn luut de Stadt Amsterdam in dat Wappen vun de Familie Persijn liggen, de inst en groot Deel vun dat Land um de Hööftstadt hör eegen nennen kunn. .

In de Wappen vun twee anner nedderlannsch Städer, Dordrecht un Delft, betreckt sück de middlere Striepen up Water. Betreckt man dat nu up Amsterdam, so würr de swaart Striepen för den Stroom Amstel stahn. Sowohl de Farven as ok de Krüüzen finnen sück in de Flaggen  vun de Gemeenden Ouder-Amstel un Amstelveen.

## Historie

In dat 17. Johrhunnert entstannen all mehrere Entwürfe för en Stadtflagg, de allesamt up dat Wappen vun Amsterdam footen deen. Ünner annern geev dat en horizontal in söben Striepen Witt-Root-Swaart-Witt-Swaart-Root-Witt ünnerdeelt Exemplar, dat links vun de Midden verschaven dat dormalige Wappen vun de Stadt wies. Bit 1975 wurr  allerdings inoffiziell en in de Farven Root-Witt- Swaart hollen Flagg bruukt. Ok de wies dat Wappen vun Amsterdam. En anner fröhere Flagg is de nedderlannsch Flagg mit dree swaart Krüüzen in de Midden.

## De ''Verzetsvlag''

1947 wurr dör de Stadt dör Königin Wilhelmina en so nömmt  „Verzetsvlag“ (nedderlannsch) för „Wedderstandsflagg“) geeven. Dat passeer ut Anlaat vun de Inführen vun den nee Stadt-Wahlspröök *Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig*, (“Heldenhaft, Entslooten, Warmhartig“). Dat nee Motto wurr Amsterdam wegen sien Verdeensten in’ Tweeten Weltkrieg tospraaken.

De Flagg wiest dat Wappen vun de Stadt up witten Grund un is hüüd meest blots noch up  Gedächtnisfiern för den Krieg to sehn.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
Alexander Wassiljewitsch Priwalow

**Alexander Wassiljewitsch Priwalow** (russisch: Александр Васильевич Привалов); * 6. August 1933 in Pjatniza, Rajon Solnetschnogorsk, Oblast Moskau; dood upfunnen an'n 19. Mai 2021) weern en sowjeetsch Biathlet.

Priwalow lhett bi sien Inträe in de Armee de Militärpatrouille kennen lernt, disse Wettbewarf hörr dor to de begäng Sportwettbewarfen. He harr in de Jöögd Langloop bedreeven, weer vun den Scheetsport begeistert un fung as 23-Johriger mit de noch jung Sportoort Biathlon. He is för den Vereen Dynamo Moskau antreeden un woog to sien Aktiventeit 85&nbsp;kg bi en Körpergrött vun 1,83&nbsp;m. All glieks bi sien eersten Wettkamp wurr he nah blots twee Scheetfehler Tweet. He qualifizeer sück för de *Sbornaja* un nehm an de Biathlon-Weltmeesterschapen 1959 in Courmayeur deel. Bi den Sieg vun Wladimir Melanin keem he up den 11. Platz. Spoodrieker weer he dat Johr dornah. He wunn de Bronzemedaille bi de Premiere vun den Biathlonsport bi de Olympisch Winterspelen 1960 in Squaw Valley. Wiel he so goot Scheeten kunn wurr he de best vun dat sowjeetsch Quartett achter  Olympiasieger Klas Lestander un Antti Tyrväinen un wunn dormit de eerste sowjeetsch Biathlon-Medaille bi Olympisch Spelen. 1961 wunn Priwalow twee Sülvermedaillen bi de Weltmeesterschap. In' Eenzel wurr he blots vun Kalevi Huuskonen slahn un weer gemeensam mit Walentin Pschenizyn un Dmitri Sokolow ok Tweet bi noch inoffiziellen Staffelwettbewarf achter de Finnen.

Noch mehr Vördeelen vun sien Scheetstärke harr he bi de Olympisch Winterspelen 1964 in Innsbruck. Ofschons he ünner 46 Deelnehmer blots de 16. Looptiet recken dee, wunn he dank fehlerfree Scheetleistung de Sülvermedaille achter sien ebenfalls fehlerfree bleeven Mannschapskameraden Wladimir Melanin un hett Olav Jordet up Platz dree verwiest.

Priwalow wurr UdSSR-Meester in' Eenzel 1960, 1961 (fraglich), 1964 un 1965 as ok 1966 mit der Staffel. Nah dat Enn vun sien Loopbahn hett he en Utbillen an dat Moskauer Institut für Körperkultur un Sport afslooten un wurr Trainer. Af 1966 traineer he tonächst de sowjeetsch, later de russisch Mannschap. Bi de Olympisch Spelen 1968, 1972 1976 un 1980 weer he de verantwortlich Trainer vun de Sowjetunion, 1994 weer he för de russisch Fruenmannschap tostännig. Priwalow weer verheiraadt mit Jelena Priwalowa un harr twee Kinner.

In'n Mai 2021 weer Priwalow to en plaant Ünnersöken in't Krankenhuus un wurr an'n 17. Mai entlaaten. An den Avend vun den Entlaatensdag hett he nich up Anroopen reageert un vun sien Verwandten weer ok nümms bi hüm. As an'n 19. Mai de Döör vun sien Wahnen apen maakt wurr, hett man Priwalow dood Upfunnen.

## Weblenken
* Alexander Priwalow in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
* Billergalerie mit Photos ut dat Leven un de Karriere vun Priwalow (russisch)
* Porträt un Interview mit Alexander Priwalow (russisch)

## Enkeld Nahwiesen
Petra Behle

**Petra Behle** (* 5. Januar 1969 in Offenbach  as *Petra Schaaf*) is en ehmalge düütsch Biathletin.

## Biathlonkarriere
Nahdem de Familie nah Mittenwald umtrucken weer, hett Petra Behle mit acht Johren Skifohren lehrt un fung mit deb Langloop an. 1986 keem se up dat Ski-Internat in Willingen. Dor hett hör hör dormalig Trainerin Renate Schinze to'n Biathlon brocht. Petra Behle is för den SC Willingen antreeden. Se wurr 1988 de jüngste düütsch Weltmeesterin in' Biathlon, as se in' Sprint vör Eva Korpela un Anne Elvebakk wunn. Mit veer Eenzel- un fiev  Staffelgoldmedaillen is se nah Magdalena Neuner de tweet-spoodriekste düütsch WM-Deelnehmerin vun all Tieden (Stand: 12. März 2011). Trotz hör överragen Weltmeesterschapsergevnisse kunn se aber bi dree Olympisch Spelen kien Eenzelmedaille winnen, aber jewiels en Medaille mit de Staffel. Ähnlich gung hör dat in' Weltcup: Mit twintig wunnen Rennen hörrt se ok hier to de spoodriekst Fruen &nbsp;– Magdalena Forsberg as Best wunn 42 Rennen. Den Gewinn vun en Eenzel- oder gor den Gesamtweltcup hett Petra Behle nich schafft, twee darte Platzen in' Gesamtweltcup weer hör best Ergevnis.

## Beroplich Werdegang
Van 1998 bit 2007 weer se bi den ZDF as Biathlonexpertin to sehn. Tosommen mit Christa Haas un af de Wintersaison 2006/2007 mit Norbert König modereer se de Live-Överdragen vun de Wettbewarfen. Hör Nahfolger in de Positschoon wurr Sven Fischer.

## Sportfunktschonärin
Petra Behle is persönlich Liddmaat vun dat NOK un Aktivensprekerin in de Landssportkonferenz Hessen. Todem is se Liddmaat in' Gutachterutschuss vun de Düütsch Sporthülp. An de European Business School hett se 2003 en Utbillen to en  Sportökonomin spoodriek maakt.

## Privatleven un Engagement
1994 hett se den Langlöper Jochen Behle heiraadt, vun de se sück in' April 1999 weer trennt hett. An' 30. Januar 2009 hett se nochmal heiraadt. Petra Behle wahnt to Tiet in Biebertal. Se is ehrenamtlich as Schermherrin vun de Tour der Hoffnung tätig, en Prominentenradtour, mit deren Hülp jedes Johr Spenden to Gunsten vun krebskrank Kinder sammelt wurrn.

## Wat se schafft hett
;Olympische Winterspiele:
* 1992: Sülver (Staffel)
* 1994: Sülver (Staffel)
* 1998: Gold (Staffel)

;Weltmeesterschapen:
* 1988: Gold (Sprint)
* 1989: Gold (Eenzel), Bronze (Mannschap)
* 1990: Sülver (Mannschap), Bronze (Eenzel)
* 1991: Gold (Eenzel)
* 1992: Gold (Mannschap)
* 1993: Gold (Eenzel)
* 1995: Gold (Staffel), Sülver (Mannschap)
* 1996: 2x Gold (Staffel, Mannschap)
* 1997: Gold (Staffel)

;Gesamtweltcup:
* 2x Platz 3 (1991/92; 1995/96)

;Weltcupsiege:
* 20

## Literatur
* Ernst Probst: Superfrauen 12 - Sport. Biographien berühmter Sportlerinnen in Wort und Bild. 1. Uplaag. 2001, ISBN 3-935718-04-7, Petra Behle: Die beste Biathlon-Sportlerin, S. 27–28. 

## Weblenken
* Websteed vun  Petra Behle
* [Petra Behle in de Datenbank vun de [IBU] (engelsch)]
* Petra Behle in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Martin John Evans

**Sir Martin John Evans** (* 1. Januar 1941 in Rodborough bi Stroud, Gloucestershire) is en britisch Genetiker vun Waliesch Afstammen. He kreeg den Nobelpries för Physiologie oder Medizin in dat Johr 2007. He wurr dorbi tosommen mit Oliver Smithies un Mario Renato Capecchi för de Forschung an de Knockout-Muus uttekent. Evans is en Pionier vun de Erforschung vun embryonaal Stammzellen vun de Muus, en wesentlich Warktüüch to dat Ertüügen vun  Knockout-Müüs.

Evans hett 1963 sien Afsluss an dat Christ’s College vun de Universität Cambridge maakt. 1969 kreeg he den Doktertitel (PhD) an dat University College London. Van 1969 bit 1978 hett he an dat Institut för Anatomie un Embryologie vun dat University College London arbeit un Studenten ünnerricht. Af 1978 weer he an dat Department of Genetics an de Universität Cambridge. Siet 1999 is he Perfesser an de Cardiff University.

## Privates
Mit sien Fru Judith hett he twee Söhns.

## Utteknungen
* 1993 - Fellow of the Royal Society
* 1999 - March of Dimes Prize in Developmental Biology
* 2001 - Albert Lasker Award for Basic Medical Research tosommen mit Mario Renato Capecchi un Oliver Smithies
* 2002 - Ehrendokter vun de Mount Sinai School of Medicine, New York, USA
* 2004 - Knighthood (Queen’s New Years Honours) för sien Deenste in den Beriek vun de Medizin
* 2007 - Nobelpries för Physiologie oder Medizin tosommen mit  Mario Renato Capecchi undOliver Smithies
* 2009 - Copley Medal

## Weblenken
* Martin John Evans up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)
* Biografie (engelsch)
Robert Preston

**Robert Preston** (* 8. Juni 1918 in Newton Highland, Massachusetts; † 21. März 1987 in Montecito, Kalifornien) weer en US-amerikaanschen Schauspeler.

## Leven un Wark
Robert Preston, de mehrere Musikinstrumenten spelen de, keem op de High School in Los Angeles to’n eersten mol mit de Schauspeleree in Kuntakt. Dat hett he utboet un speel dorna in Theaters in Pasadena, ünner annern mit Lüüd, der laterhen Stars worrn sünd, so as Dana Andrews un Victor Mature. Cecil B. DeMille hett em denn för de Filmloopbahn opdeckt. Ünner de Regie vun William A. Wellman weer he blangen Gary Cooper un Ray Milland in den Klassiker *Beau Geste* (dt.: *Drei Fremdenlegionäre*; 1939) to sehn. Glieks dorna hett he wedder mit Cooper as Partner in *North West Mounted Police* (dt.: *Die scharlachroten Reiter*; 1940) mitspeelt. Wegen den Tweeten Weltkrieg müss he sien Loopbahn ünnerbreken.

As he ut Europa torüch weer hett he wedder mit veel Spood an’n Broadway speelt. Sien Dörbrook harr he mit de Rull as *Professer Hill* in dat Musical * The Music Man*, för de he mit den Tony Award uttekent worrn is. Dat Musical is 1962 verfilmt worrn, wobi he wedder he glieke Rull övernahmen hett. 1982 speel he blangen Julie Andrews in Blake Edwards sien Kummedie *Victor Victoria* den schwulen Ünnerholer *Toddy*. För disse Rull is he för en *Oscar* nomineert wesen. Sien letzten Optritt in’t Kino harr he 1984 in den Science-Fiction-Film *The Last Starfighter*.
 
Preston is 1987 an Lungenkrebs doodbleven.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Preston weer för sien Filmwark twölf mol för Priesen vörslahn, dorünner eenmol för den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Nevendorsteller|Best Nevendorsteller]]* för *Victor Victoria*. Uttekent weer he mit söven Priesen, so as ünner annern mit:
* 1963: den *[[Golden Laurel]]* in de Kategorie *Best Musicaldorsteller* för *The Music Man*
* 1982: den *[[NBR Award]]* in de Kategorie *Best Nevendorsteller* för *Victor Victoria*
* 1982: den *Pries för’t Levenswark* vun de *[[Los Angeles Film Critics Association Awards]]*
* 1982: den *[[NSFC Award]]* in de Kategorie *Best Nevendorsteller* för *S.O.B.*
* 1984: den *[[Bronze Wrangler]]* in de Kategorie *Fiktiv Feernsehdrama* för *September Gun*

## Weblenken
* 
* Robert Preston in de Internet Broadway Database
Vörwohl

**Vörwohl** () is en lütten Oort in de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen. Dat höört to de Oortschop Ohlenst mit bi.

## Geografie

De Ohlenster Quellseen doot nich wied weg in’n Süüdwesten von’n Oort liggen.

De Naveröörd sünd Ax in’n Noorden, Schrum, Lübbs un Hambargen in’n Noordoosten, Olenbüttel in’n Oosten, Ströh un Sandhusen in’n Süüdoosten, Freißenbüttel in’n Süden, Büttel un Hülsbarg in’n Süüdwesten un Ohlenst in’n Noordwesten.

## Historie

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Hambargen in’n Kanton Oosterholt höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Oosterholt tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt. 1932 is dat Deel von’n ne’en gröttern Kreis Oosterholt worrn.

De Oort is to Anfang von dat 20. Johrhunnert Deel von de Gemeen Ohlenst worrn. Vörher weer dat en egene Gemeen. An’n 1. März 1974 is dat tohoop mit Ohlenst Deel von de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Vörwohl is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Willehadi-Kark in Scharmbeek.

För de Kathoolschen is de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek tostännig.

## Kultur

### Verenen

De freewillige Füürwehr von Ohlenst is för Vörwohl mit tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Vörwohl liggt an de Kreisstraat 4, de in’n Süüdoosten över Olenbüttel na Spreddig an de Bundsstraat 74 ran geiht un in’n Noordwesten na Ohlenst.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27. De Opfohrt 13 Uthleer liggt so 14 Kilometer in’n Westen von Vörwohl.

De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Süüdoosten in Olenbüttel an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben.

### Scholen

De Kinner ut Vörwohl gaht na de Grundschool Heilshorn. De Grundschool Ohlenst, op de de Kinner vörher gahn sünd, hett mit dat Enn von dat Schooljohr 2016/2017 dichtmaakt.

## Footnoten
Vorwohlde

**Vorwohlde** is de hoochdüütsche Naam von

* Vörwohl, Oort in de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen,
* Vorwohle, Oort in de Gemeen Sulingen in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen.
Rudolf Steinmetz (Theoloog, 1863)

**Rudolf Steinmetz** (* 29. November 1863 in Celle; † 28. Februar 1940 in Hannover) weer en düütschen Theoloog.

Steinmetz is 1863 as Söhn von en borene Deichmann un den Celler Pastoor Hermann Christian Ludwig Steinmetz (6. Mai 1831–25. August 1903) in Celle boren. He hett von 1882 bet 1885 an de Universitäten Leipzig, Erlangen un Göttingen Theologie studeert. 1887 is he Rekter in Dorum worrn un 1889 Pastoor an de Marienkark in Neenkarken. 1906 hett he dat Amt as Supperndent in Dransfeld övernahmen un 1911 in Münnen.

He is 1925 as Nafolger von August Marahrens Generalsupperndent von de Generaldiözees Stood mit Seet in Hannover worrn. Nadem de Natschonalsozialisten 1933 de Macht övernahmen hebbt, is he von sien Amt trüggtreden.

Blangenbi hett he in de *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte* en Reeg Bidrääg över de Generalsupperndenten binnen de Evangeelsch-luthersche Landskark Hannover rutbröcht.

He hett Auguste Cölle (1863–1950) freet. Mit ehr harr he veer Söhns un twee Döchter: Hermann (1890–1976), Friedrich (* 1891), Marie Luise (1893–1975), Ernst (* 1894), Bernhard (1896–1981) un Eva (1900–1992).

## Warken

* *Die Generalsuperintendenten in den Herzogtümern Bremen-Verden.* In: *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte* 10, 1905
* *Die Generalsuperintendenten von Calenberg.* In: *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte* 13, 1908
* *Die Generalsuperintendenten von Hoay-Diepholz.* In: *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte* 16, 1911
* *Die Generalsuperintendenten von Lüneburg-Celle.* In: *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte* 20, 1915
* *Die Generalsuperintendenten von Grubenhagen und auf dem Harz.* In: *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte *, 1936
* *Die Generalsuperintendenten von Hildesheim.* In: *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte*, 1939
* *Die Generalsuperintendenten von Bockenem.* In: Jahrbuch der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte*, 1939
* *Die Generalsuperintendenten von Göttingen.* In: *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte*, 1934/1935
* *Die Generalsuperintendenten von Grubenhagen und auf dem Harz.* In: *Zeitschrift der Gesellschaft für niedersächsische Kirchengeschichte'' 41, 1936

## Footnoten
Sandhusen (Gemeen Oosterholt-Scharmbeek)

**Sandhusen** () is en Dörp un Oortschop in de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen. Bi Sandhusen höört ok Neddersandhusen bi.

## Geografie

In’n Oosten von’n Oort liggt dat Naturschuulrebeed Moor bi Neddersandhusen. Dat Water flütt över den Möhlenbeek na de Hamm hen af.

De Naveröörd sünd Ströh un Spreddig in’n Noorden, Verlüssmoor in’n Noordoosten, Neddersandhusen, Olendamm, Wulfsborg un Düvelsmoor in’n Oosten, Pennigbüttel in’n Süden, Wist un Westerbeek in’n Süüdwesten, Freißenbüttel in’n Westen un Vörwohl un Olenbüttel in’n Noordwesten.

## Historie

Sandhusen is 1780 as Moorkolonie grünnt worrn.

De Watermöhl in Sandhusen-Myhl is 1795 anleggt worrn.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Oosterholt in’n Kanton Oosterholt höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Oosterholt tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt. 1932 is dat Deel von’n ne’en gröttern Landkreis Oosterholt worrn.

1928 is Neddersandhusen Deel von de Gemeen Sandhusen worrn.

De Oort is an’n 1. März 1974 Deel von de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek worrn un billt sietdem en Oortschop mit egen Oortsvörsteiher binnen de Gemeen.

### Inwahnertall

### Religion

Sandhusen is evangeelsch-luthersch präägt un höört siet 1. Oktober 1992 to dat Kaspel von de Emmaus-Kark in Pennigbüttel. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Willehadi-Kark in Scharmbeek höört.

För de Kathoolschen is de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek tostännig.

De Doden warrt op’n Karkhoff Pennigbüttel begraven.

### Wapen

Dat Wapen von Sandhusen wiest op blauen Grund över en grönen Barg en sülvern un rood Windmöhl. De Schildfoot is dör en Wellenlien aftrennt un deelt. Vörn is op roden Grund en swart-sülvern Tollboom to sehn un achtern op gollen Grund en sülvern Escher.

### Oortsvörsteihers

* opstunns: Jens Tietjen

## Kultur

### Verenen

De Turn- un Sportvereen Sandhusen is 1965 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

Sandhusen hett en egene freewillige Füürwehr, de 1936 grünnt worrn is.

### Verkehr

Dör Sandhusen löppt de Bundsstraat 74, de in’n Noordoosten över Wallhöben, Kuhs un Basdaal na Bremervöör to geiht un in’n Süüdwesten över Oosterholt-Scharmbeek un Hu’e na Bremen-Noord. Lüttjere Straten gifft dat in’n Westen na Freißenbüttel un in’n Oosten na Düvelsmoor.

De Opfohrt 16 Bremen-Noord op de Autobahn 27/270 liggt so 14 Kilometer in’n Süüdwesten von Sandhusen.

De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Olenbüttel an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben.

### Scholen

De Oort hett en Kita un mit de Grundschool Sandhusen en egen Grundschool, de 1911 boot worrn is. Dat is en Butensteed von de Grundschool Pennigbüttel.

## Footnoten
Schildfoot

De **Schildfoot** is in de Heraldik (Wapenkunn) en Deel von’t Wapen. Dat is groff dat ünnere Drüddel.

De Schildfoot kann en normal Feld ween, op dat Heroldsbiller to sehn sünd. Faken deent de Schildfoot aver as Ünnergrund, op den Heroldsbiller in dat Hauptfeld staht, wasst oder swemmt.


Bild:Wappen Wiendorf (Mecklenburg).svg|graden Schildfoot
Bild:Wappen Hohenfelde.svg|bagen Schildfoot
Bild:DEU Wismar COA.svg|Wellenschildfoot
Bild:Wappen-Sietland.png|Dreebarg


## Weblenken
Carl August Moritz Schlegel

**Carl August Moritz Schlegel** (* 25. September 1756 in Zerbst; † 29. Januar 1826 in Horborg) weer en düütschen Theoloog.

Schlegel is 1756 as Söhn von Johanna Christiana Erdmuthe, borene Hübsch (10. April 1734–21. Januar 1811), un den Hoffpreddiger Johann Adolph Schlegel (17. September 1721–16. September 1793) in Zerbst boren. Twee von siene Bröder weren August Wilhelm Schlegel un Friedrich Schlegel, Johann Elias Schlegel weer sien Unkel. He hett later an de Universität Göttingen Theologie studeert. Na dat Studium weer he toeerst Huuslehrer von en Herrn von Lützow in’t Mekelbörgsche. He is 1785 Pastoor an de St.-Nicolai-Kark in Bothfeld un 1790 Archidiaken an de Dreefaltigkeitskark in Horborg worrn un weer denn von 1796 bet 1816 Supperndent von de twete göttingsche Inspekschoon un Pastoor von de Jacobi-Kark in Göttingen. 1817 hett he sien Dr. theol. maakt. Von 1816 bet to sien Dood 1826 weer he eersten Pastoor an de Dreefaltigkeitskark in Horborg un Generalsupperndent von de Generaldiözees Horborg.

He hett an’n 8. Juni 1784 in Hamborg Anna Christiana Trummer (27. März 1757–31. August 1843) freet. De beiden harrn de Kinner Marie Christiane Wilhelmine (23. April 1785–11. März 1846), Johann Adolph August (10. Oktober 1788–9. März 1840) un Marianne Henriette Amalie (* 25. Juli 1797). Schlegel is 1826 in Horborg doodbleven un an’n 3. Februar 1826 in Wilstörp begraven worrn.

## Footnoten