open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Utrecht

**Utrecht** is de Hööftstadt un de gröttste Stadt vun de Provinz Utrecht in de Nedderlannen. 2011 harr se 312.634 Inwahners. Dat Klima vun de Stadt is ozeaansch. De Naam vun de Stadt is ut den latienschen Naam vun de Stadt, Traiectum. 

In de Stadt befinnt sick de Universität Utrecht, een vun de nedderlannschen Universitäten mit dat hööchste Prestige. Dat gifft Tabak-, Beer-, Boomwull- un annere Industrien. De weltlich Macht vun de Bischöp kehm 1527 to en End, as se ehr Rechten an Kaiser Karl V. (HRR) verköffden. 

## Boodenkmale
*St.-Katharinenkathedraal in gootschen Stil, 1521 boot
*Universität
*Sint Jans Kerk
Schinkel

**Schinkel** betekent

* Schinkel, Gemeen in’n Kreis Rendsborg-Eckernföör, Sleswig-Holsteen,
* Schinkel un Schinkel-Oost, Stadtdelen von Ossenbrügge, Neddersassen,
* Schinkel, Oort in de Gemeen Rethwisch in’n Kreis Steenborg, Sleswig-Holsteen,
* Schinkel, Oort in de Gemeen Oederquart in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Schinkel, Oort in de Gemeen Wingst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

**Schinkel** is de Familiennaam von

* André Schinkel (* 1972), düütschen Schriever un Archäoloog,
* Ann-Katrin Schinkel (* 1989), düütsche Footballspelerin,
* Christiane Schinkel (* 1965), düütsche Politikerin,
* Enwald Schinkel († na 1535), Abt von dat Klooster Eldena, Rekter an de Universität Griepswoold,
* Gerd Schinkel (* 1950), düütschen Journalist un Ledermaker,
* Gerhard Schinkel (1925–1985), düütschen Politiker,
* Johann Schinkel (1730–1790), däänschen Generaalmajor,
* Johann Christoph Schinkel (1736–1787), Vader von Karl Friedrich Schinkel,
* Karl Friedrich Schinkel (1781–1841), düütschen Bomeester un Maler,
* Konrad Schinkel († 1682), Lübecker Börgermeester,
* Kurt Schinkel (1920–1979), düütschen Footballspeler,
* Manfred-Carl Schinkel (1935–2014), düütschen Richter,
,
* Susanne Schinkel (1780–1861), Fro von Karl Friedrich Schinkel.

Kiek ok bi: Schinckel, Schinkels, Tschinkel.
Burchard Heinrich von der Decken

** Heinrich von der Decken** (* 1761; † 1836) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von der Decken is 1761 as Söhn von Juliane Sophia, borene von dem Knesebeck, un Burchard Hinrich von der Decken (1729–1787) boren. He weer 1790 Auditer bi dat Amt Oosterholt un is dor bet 1794 to’n Titulär-Drost opstegen. Von 1794 bet 1800 weer he as Drost Baas von dat Amt Noordholt un denn von 1800 bet 1818 Amtmann von dat Amt Beers. 1818 is he denn as Amtmann in dat Amt Oosterholt wesselt. Dor is he bet to sien Dood 1836 Amtmann bleven. In Noordholt, Beers un toeerst in Oosterholt harr he den Charakter von en Drost, later den Charakter von en Oberhauptmann.

Sien Söhn weer  Alexander Georg Burchard von der Decken (19. August 1807–10. April 1896).
Amt Beers

Dat **Amt Beers** weer en Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Beers binnen de Landdrostie Stood. Dor hett groff dat Rebeed von de Samtgemeen Beers tohöört.

Dat Leid över dat Amt harr en Amtmann, de twete Beamte weer bet 1816 de Amtsschriever.

## Geografie

In’n Noorden von dat Amt leeg dat Land Hadeln, in’n Oosten dat Amt Bremervöör, in’n Süden dat Gericht Beverst, in’n Süüdwesten dat Amt Leh, in’n Westen dat Vaagdiegericht Land Wusten un in’n Noordwesten dat Hambörger Amt Ritzbüttel (Stand 1848).

## Bet 1852

Dat Amt Beers hett siet 1421 de Stadt Bremen tohöört. Nadem an’t Enn von’n Dörtigjohrigen Krieg Sweden dat Arzstift Bremen tospraken kregen hett, wull Bremen siene Rebeden in dat Arzstift nich an Sweden afgeven. Dorüm keem dat 1654 to’n Eersten Breemsch-Sweedschen Krieg, in den Sweden dat Amt Beers för sik innahmen hett. An’n 4. Dezember 1661 keem dat Amt gegen en Pandgeld von 40.000 Rieksdalers an Graaf Hans Christoph von Königsmarck. De Familie von Königsmarck hett dat Amt denn bet 1735 tohöört. In dat Johr is dat en königlich hannöversch Amt worrn, nadem dat Königriek Hannover dat Pandgeld von 1661 trüggtahlt harr.

To’n 1. Januar 1843 is dat Patrimonialgericht, dat dat Klooster Niewohl billt hett, oplööst worrn. Sietdem hett dat Klooster to’n Gerichtsbezirk von dat Amt Beers höört.

1848 weer dat Amt so 402,64 km² groot.

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Amt innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Wersermünnen un direkt to Frankriek. Beers weer in disse Tied in dat Königriek Westfalen de Seet von den Kanton Beers un in dat Kaiserriek Frankriek Seet von de Mairie Beers in’n Kanton Beverst. 1813 müssen de Franzosen dat Amt denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

### Öörd Stand 1848

## 1852-1859

Dat Amt Beers hett bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 in dat Königriek Hannover de Gemeen Holsseln an dat Amt Dorum un de Gemenen Debst (mit Debsterbüttel), Langen, Laven, Sievern, Spaden un Wehden an dat Amt Leh afgeven.

As Gericht för dat Amt is to’n 1. Oktober 1852 dat Amtsgericht Beers inricht worrn.

## Na 1859

1859 bi de nächste Verwaltungsreform is dat Amt Beers oplööst worrn un an dat Amt Leh fullen.

## Inwahnertall

## Amtlüüd

* –1683: Peter Christoph Wyneken
* –1741: Claus Hinrich Carl Christoph Wyneken
* 1742–1799: Wilhelm Heinrich Grote
* 1800–1818: Drost Burchard Heinrich von der Decken
* 1818–1848: Friedrich Philipp Gebhard Meyer
* 1848–1852: Friedrich Wilhelm Strücker
* 1852–1859: Friedrich von der Decken

### Amtsschrievers

* –1735: Ulrich
* 1735–1743: Johann Christian Heider
* 1743–1756: Carl Friedrich Meiners
* 1756–1760: Nicolaus Johann Mittag
* 1760–1769: Justus Hinrich Nanne
* 1769–1771: Johann Christian Bremer
* 1771–1776: Johann Daniel Gerhard Kitzow
* 1776–: Johann Conrad Friedrich Wiering
* –1789: Heinrich Wilhelm Isenbart
* 1789–1791: Carl Friedrich Hotzen
* –1795: Johann August Hintze
* ~1796: Daniel Jäger
* 1796–1808: Conrad August Scharf

## Footnoten
Ernst Lorenz Michael Rathlef

**Ernst Lorenz Michael Rathlef** (* 2. Januar 1742 in Langenhogen; † 14. Januar 1791) weer en düütschen Verwaltungsbeamten un Dichter.

Rathlef is 1742 as Söhn von’n Pastoor Ernst Ludwig Rathlef († 19. April 1768) in Langenhogen boren. He hett sik an de Universität Jena inschreven un dor Juristeree studeert. Later is he an de Universität Göttingen wesselt. Na dat Studium is he in’n hannöverschen Staatsdeenst gahn. An’n 30. November 1764 is he Auditer bi dat Amt Neenborg worrn un an’n 12. Juni 1765 bi dat Amt Niestadt. An’n 26. Mai 1768 is he in dat Amt Deepnau wesselt un an’n 22. Mai 1769 in dat Amt Langenhogen. Rathlef is denn an’n 3. Mai 1774 Amtsschriever bi dat Amt Winsen worrn un an’n 3. April 1777 in dat Amt Arzen. Von dor is he an’n 1. Mai 1787 as Amtsschriever in dat Amt Noordholt wesselt. He schull bald Amtmann warrn, aver dor is dat nich mehr to kamen. An’n 14. Januar 1791 is he doodbleven.

## Warken

* *Akademische Schrifft von den ältesten Hofämtern des durchlauchtigen Hause Braunschweig-Lüneburg.* 1764
* *Die Mohrin zu Hamburg. * Hamborg 1775
* *Vom Geiste der Criminalgesetze.* 1777
* *Beiträge zur Ökonomie des 18. Jahrhunderts.* Lümborg 1785
* *Serklaide.* Lemge 1788

## Footnoten
Amt Noordholt

Dat **Amt Noordholt** weer en Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Noordholt binnen de Landdrostie Stood.

## Historie

1706 hett de Oberamtmann von dat Amt Arzen, Jobst Heinrich Voigt, de Vörwarken Schöönoort, Pompdamm un Halvmaand un 1708 dat Good Noordholt in dat Wuster Neefeld köfft. Nadem Voigt sien Söhn Otto Ludwig Voigt 1736 ok doodbleven is, hebbt de Arven dat Rebeed an de Domänenkamer Hannover verköfft. De Kamer hett denn 1739 ok noch den Liether Hoff von de Familie von der Lieth köfft. Ut disse Rebeden is dat Amt Noordholt billt worrn.

In de Franzosentied von 1810 bet 1813 weer Noordholt Deel von de Mairie Spiek in’n Kanton Dorum.

An’n 5. Juni 1819 is dat Amt Noordholt oplööst worrn. Franzenborg keem denn an dat Land Hadeln un de Rest von dat Amt an dat Vaagdiegericht Land Wusten.

## Inwahnertall

## Amtlüüd

* ~1769: Amtsschriever Eide Dithmar Lübs
* –1787: Amtsschriever Christian Eberhard Schuster
* 1. Mai 1787–14. Januar 1791: Amtsschriever Ernst Lorenz Michael Rathlef
* 1791–1794: Amtmann Just Matthias Heinrich Brauns
* 1794–1800: Drost Burchard Heinrich von der Decken
* –1819: Amtsassesser Julius Carl Friedrich Erxleben

## Footnoten
Dordrecht

**Dordrecht** is een nederlannsche Stadt, wo de Wetenschopper un Politiker Johan de Witt baren is. 
Se liggt in de Provinz Süüd-Holland (hollannsch: *Zuid-Holland*). 
Arno Brok (von de Partei VVD) is siet Februar 2010 de Börgermeester vun de Gemeen Dordrecht. He fölgt op Ronald Bandell (von de PvdA), de disse Steed vun 2000 harr. De Stadt hett 122.089 Inwahner (Stand: 31.12.2023).

## Historie
De Stadt worr in't 12. Johrhunnert dat eerste Mol nöhmt, ünner den Naam *Thuredrech*. Se kreeg 1220 de Stadtrechten. In't Middelöller, nauer seggt nah 1421, as Dordrecht wedder an't Meer leeg, kreeg de Stadt een strateegsch Laag un worr een Zentrum vun den Levensmiddelhandel (vör allet Wien, Holt un Koorn) un een vun de sess gröttste Städer vun de Graafschop Holland. Dat oole Stadtzentrum tüügt von de rieke Vergangenheit. Ut disse Tiet besteiht een nah't Wienanborebeet Bordeaux nöömde Lagerhall *Bordeaux* un de Wienstraat. Dat 1253 grünnte Johan de Witt-Gymnasium is dat öllste humanistisch Gymnasium in de Nedderlannen. Den 14. Februar 1489 worrn twee Bünnisverdrääg in Dordrecht sloten, gegen den König vun Frankriek: Een twüschen dat Vereenigde Köönigriek un Öösterriek, un een anner twüschen Spanien un Öösterriek. 1619 geev dat in de Stadt de wichtig reformeerd Synood vun Doordrecht, mit Lü ut vele reformeerde Karken, bi de de Lehr, dat de Erwählung vun de Minschen dörch Gott vörbestimmt is, bestätigt worr. De Heidelbarger Katechismus un de Confessio Belgica worrn as Grundlaag vun den reformeerden Glooven annehmen. 

## Weblinks
Fritz Berner (Verwaltungsbeamten)

**Fritz Berner** (* 9. März 1911; † 2. November 1999) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Berner is 1911 boren. He weer von’n 1. April 1949 bet to sien Rohstand an’n 31. März 1976 Böverkreisdirekter von’n Landkreis Veern.

He weer verheiraadt mit Irene, borene Becker (5. August 1913–7. Januar 2007). Berner liggt begraven op’n Doomkarkhoff in Veern.

## Footnoten
Ludenhütt

De **Ludenhütt** () weer en enkelten Hoff in de Gemeen Wuster Noordseeküst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

De Oort hett fröher bi dat Dörp Wanhöden bihöört. Vondaag höört dat Rebeed aver to Millm.

## Geografie

Ludenhütt liggt op de Wuster Heid. In’n Noordwesten liggt de Flegerplatz Noordholt un in’n Süden dat Naturschuulrebeed Hogensteenforst. De Emmelk hett ehren Born an de Ludenhütt.

De Naveröörd sünd Wanhöden in’n Noordoosten, Krümpel in’n Süüdoosten, Kraansborg in’n Süüdwesten, Millm in’n Westen un Wusterheid in’n Noordwesten.

## Historie

De Naam von’n Oort kummt wohrschienlich dorvon, dat de eerste Minsch, de dor leevt hett, *Lude* heten hett.

Sporen von de Vörtied gifft dat in Form von’n Henkensteen, wat en Hünengraff weer, dat in de Neegd von Ludenhütt liggt.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Niewohl in’n Kanton Dorum höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1859 to dat Amt Beers tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

De Oort hett to de Gemeen Wanhöden höört. Wanhöden is an’n 1. Januar 1970 Deel von de Gemeen Noordholt worrn. De Gemeen Noordholt wedder is an’n 1. Januar 2015 Deel von de Gemeen Wuster Noordseeküst worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Ludenhütt weer evangeelsch-luthersch präägt un hett mit Wanhöden to dat Kaspel von de Krüüzkark in Olenwoold höört. 1973 is Wanhöden in dat Kaspel von de Kark to’n goden Heer in Noordholt wesselt.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

In’n Noorden von de Ludenhütt löptt de Kreisstraat 14 langs, de in’n Noorden över Wanhöden un Köstersweg na Godendörp un Franzenborg löppt. In’n  Westen löppt de Straat bi Noordholt an de Landsstraat 135 ran. Na Süüdoosten löppt en lüttere Straat na Krümpel un över de K&nbsp;14 geiht en annere lüttjere Straat na Millm in’n Süüdwesten.

De Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben) löppt dicht bi Ludenhütt langs. De Opfohrt 3 Noordholt liggt weniger as een Kilometer in’n Noordwesten von Ludenhütt.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Noordwesten in Noordholt an de Bahnlien Bremerhoben-Cuxhoben.

## Footnoten
Sankt Jürgen (Winsen)

**St. Jürgen** weer en Spital in Winsen.

Dat Spital is wat buten de Stadt Winsen as Leprosenspital anleggt worrn. In de Oorkunnen dükert dat 1401 toeerst op. De Stiftskapell is toeerst för 1445 nawiest. Von 1506 bet 1910 weren in dat Spital Prövners ünnerbröcht. Dat heet, dat ole oder kranke Lüüd dor Geld för betahlt hebbt, dat se in dat Spital en levenslang Recht harrn, dor to wahnen un pleegt to warrn. Dat hüdige Gebüüd is 1766 boot worrn un de Kapell 1750. Ehr Utsehn, so as wi dat vondaag kennt, hett se 1903 kregen. En Figur an’n Gevel von dat Spital wiest den hilligen Jürgen, na den dat Spital nöömt is, as Drakendöder.

Later is dat Gebüüd verfullen. Eerst in de Johren 1960 is dat wedder herricht worrn un an’n 22. Oktober 1966 hett dor en Museum apenmaakt. Dat Gebüüd is bet 1988 as Museum bruukt worrn. In dat Johr is dat Museum ümtagen in’n Marstall. Siet 1993 bruukt de Arbeiderwollfohrt dat Spital un de Kapell.

## Footnoten
Sankt Jürgen

**Sankt Jürgen** betekent

* Sankt Jürgen, Oortsdeel von Lübeck, Sleswig-Holsteen,
* Sankt Jürgen, Stadtbezirk in’n Stadtdeel Jürgensby, Flensborg, Sleswig-Holsteen,
* Sankt Jürgen, Oort in de Gemeen Leendaal in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen,
* Sankt Jürgen, Oort in de Gemeen Sleswig in’n Kreis Sleswig-Flensborg, Sleswig-Holsteen,
* Sankt Jürgen, von 1915 bet 1918 un von 1940 bet 1944 düütschen Naam von de Gemeen Saint-Jure in dat Département Moselle, Frankriek,
* St.-Jürgen-Kapell, Kapell in Borg op Fehmarn, Kreis Oostholsteen, Sleswig-Holsteen,
* Sankt-Jürgen-Kark, Kark in Bremen,
* Sankt-Jürgen-Kark, Kark in Flensborg, Sleswig-Holsteen,
* Sankt Jürgen, Kark in Hamborg,
* Sankt-Jürgen-Kark, Kark in Geddörp, Kreis Rendsborg-Eckernföör, Sleswig-Holsteen,
* Sankt Jürgen, Kark in Groov, Kreis Oostholsteen, Sleswig-Holsteen,
* Sankt-Jürgen-Kapell, Kapell in Itzho, Sleswig-Holsteen,
* Sankt-Jürgens-Kark, Kark in St. Jürgen, Landkreis Oosterholt, Neddersassen,
* Sankt-Jürgen-Kark, Kark in Kedenbrook, Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Sankt Jürgen, Kark in List op Sylt, Sleswig-Holsteen,
* St.-Jürgen-Kapell, Kapell in Lübeck, Sleswig-Holsteen,
* Sankt-Jürgen-Kark, Kark in Starkow, Landkreis Vörpommern-Rügen, Mekelborg-Vörpommern,
* St.-Jürgen-Kapell, Kapell in Wolgast, Vörpommern-Griepswoold, Mekelborg-Vörpommern,
* Sankt-Jürgen-Karkhoff, Karkhoff in Stralsund, Mekelborg-Vörpommern,
* Sankt-Jürgen-Karkhoff, Karkhoff in Kiel, Sleswig-Holsteen,
* Sankt-Jürgen-Karkhoff, Karkhoff in Husum, Sleswig-Holsteen,
* Sankt-Jürgen-Karkhoff, Karkhoff in Lübeck, Sleswig-Holsteen,
* Sankt Jürgen, Spital un Kapell in Winsen, Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Sankt-Jürgen-Sükenhuus, Sükenhuus in Traavmünn, Sleswig-Holsteen.
Heisenberg

**Heisenberg** betekent

* Heisenberg, Stadtdeel von de Stadt Aalen in’n Ostalbkreis, Baden-Württemberg,
* (13149) Heisenberg, en Asteroid,
* Pseudonym von de Figur *Walter White* in de Feernsehreeg Breaking Bad.

**Heisenberg** is de Familiennaam von

* August Heisenberg (1869–1930), düütschen Byzantinist,
* Benjamin Heisenberg (* 1974), düütschen Speelbaas un Schriever,
* Carl-Philipp Heisenberg (* 1968), düütschen Bioloog,
* Erwin Heisenberg (1900–1965), düütschen Chemiker,
* Jochen Heisenberg (* 1939), düütschen Physiker,
* Martin Heisenberg (* 1940), düütschen Neurobioloog un Genetiker,
* Valeria Heisenberg (* 1969), düütsche Künstlerin,
* Werner Heisenberg (1901–1976), düütschen Physiker.
Johann Christian von Danckwerth (Bremen)

**Johann Christian von Danckwerth** (* 1718 in Estörpe; † 26. Oktober 1791 in Bremen) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Danckwerth is 1718 as Söhn von Johann Christian von Danckwerth in Estörpe boren. He is mit sien Vader later na Engensen un Buxthu tagen. Von 1745 af an is he op dat Gymnasium Johanneum in Hamborg gahn un hett denn Juristeree studeert. He is 1747 hannöverschen Intendant in Bremen worrn un weer von 1769 bet 1791 as Gogreev Oberamtmann von dat Gogericht Achem.

Danckwerth is an’n 15. Juni 1776 dör en königlich Diplom in’n Adelsstand hoven worrn un hett denn *von Danckwerth* heten.

He hett 1749 Beata Louwisa Reinbeck (* 1731) freet. De beiden hebbt tohoop 14 Kinner hatt: Johann Christian Wilhelm (26. April 1750–26. Oktober 1791), Albrecht Friederich Wilhelm (* 24. September 1751), Eleonora Albertina Louise (* 28. Juli 1753), Johann Christian Wilhelm (10. Februar 1755), Johann Andreas Friederich (* 26. März 1756), Georgina Friederique Ferdinandine (* 14. April 1758), Georg (* 8. September 1760), Ludewig (* 10. April 1762), Carl (* 14. März 1764), Christian Wilhelm (* 29. Mai 1765), Johann Christoph (* 25. Oktober 1766), Louwisa Carolina (* 8. Mai 1768), Johann Christian (* 6. März 1770) un Sophia Georgine (* 25. Februar 1775). Begraven is he in’n Bremer Doom.

## Footnoten
Theodor Olbers

**Johann Caspar   Olbers** (* 9. Mai 1752 in Arbargen; † 26. Dezember 1815 in Neenborg) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Olbers is 1752 as Söhn von Anna Maria, borene Vogt (19. April 1728–17. Oktober 1798), un den Pastoor Johann Jürgen Olbers (7. September 1716–20. Dezember 1772) in Arbargen boren. Heinrich Wilhelm Olbers weer sien Broder. He hett an de Universitäten Leipzig un Göttingen Juristeree studeert, an’n 20. Februar 1776 sien Dr. jur. maakt un weer Avkaat in Bremen. He weer von 1792 bet 1803 hannöverschen Intendant in Bremen un as Gogreev Amtmann von dat Gogericht Achem. As dör den Rieksdeputatschoonshauptsluss de Doombezirk 1803 an de Stadt Bremen fullen is, is Olbers as Amtmann in dat Amt Neenborg wesselt. Ünnerbraken dör de Franzosentied von 1810 bet 1813/1814 is Olbers bet to sien Dood 1815 Amtmann in Neenborg bleven.

He hett 1777 Anna Dorothea Maria Schulenburg (28. Juli 1755–14. Februar 1830) freet. De beiden harrn de Kinner Heloise Theodore (1781–1781), Marie Friederike Emilie (1794–1835), Henriette Sophie (1783–1809), Nicolaus Theodor (* 1780), Johann Georg Theodor (* 1778) un Heloise Theobaldine (1782–1833).

## Warken

* *De Valore Monetae Mercatorum Auctoritate Mutato.* Dokterarbeid, 1776

## Footnoten
Johann Christian Danckwerth

**Johann Christian Danckwerth** is de Naam von

* Johann Christian Danckwerth, Amtmann von dat Amt Oold- un Neeklooster,
* Johann Christian (von) Danckwerth (1718–1791), Intendant in Bremen.
Olbers

**Olbers** betekent

* 13P/Olbers, en Komet,
* Olbers, en Maandkrater,
* *[[Olbers (1838)|Olbers]]*, Schipp von 1838,
* *[[Olbers (1851)|Olbers]]*, Schipp von 1851,
* *[[Olbers (1863)|Olbers]]*, Schipp von 1863,
* *[[Olbers (1925)|Olbers]]*, Schipp von 1925.

**Olbers** is de Familiennaam von

* Carl Olbers (1819–1892), sweedschen Theoloog,
* Georg Heinrich Olbers (1790–1861), düütschen Politiker,
* Heinrich Wilhelm Olbers (1758–1840), düütschen Astronoom,
* Johann Georg Olbers (1716–1772), düütschen Theoloog,
* John Waldemar Olbers (1880–1926), düütschen Reeder un Ünnernehmer,
* Theodor Olbers (1752–1815), düütschen Verwaltungsbeamten.
Christian Friedrich von Weißenfels

**Christian Friedrich von Weißenfels** (* 1688 oder 1689; † 23. April 1773 in Achem) weer en düütschen Verwaltungsbemten.

Von Weißenfels is 1688 oder 1689 as Söhn von Margarethe Christina, borene von Ehrenburg (1658–4. Dezember 1721), un Christoph Heinrich von Weißenfels (15. September 1649–13. November 1729) boren. He weer von 1715 bet 1769 as Nafolger von sien Vader Gogreev von dat Gogericht Achem.

He hett Maria Friederica Scharnhorst (üm 1693–3. April 1764) freet. De beiden harrn de Kinner Margarita Christina Eleonore (* 1717), Christian Heinrich Gustav (21. April 1719–1721) un 1720 noch en dood boren Kind.

## Footnoten
Christoph Heinrich von Weißenfels

**Christoph Heinrich von Weißenfels** (* 15. September 1649 in Stettin; † 13. November 1729 in Bremen) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von Weißenfels is 1649 as Söhn von en borene von Schevenbach un den Dokter Hans Georg von Weißenfels in Stettin boren. He harr toeerst Ünnerricht bi en Huuslehrer un weer later an de Universitäten Frankfort an de Oder un Griepswoold. Na dat Studium hett he in Stettin den Noordschen Krieg mitbeleevt. 1687 is he Agent för de sweedsche Kroon bi’n kaiserlichen Hoff in Wien worrn un 1691 Staatsraad för de Hertogdömer Bremen un Veern, Minister to Bremen för den neddersassischen Riekskreis un Scholarch för de breemsche Kathedraalschool. He weer von 1694 bet 1715 Gogreev von dat Gogericht Achem.

He hett in’n Februar 1682 Margaretha von Ehrenburg (1658–4. Dezember 1721; Dochter von Johann Christoph von Ehrenburg) freet. De beiden hebbt negen Kinner hatt, söss Söhns un dree Döchter. Ünner annern den Söhn Christian Friedrich von Weißenfels (üm 1689–23. April 1773), de na em dat Amt as Gogreev von dat Gogericht Achem övernahmen hett. Von Weißenfels is 1729 doodbleven un in’n Bremer Doom begraven.

## Footnoten
Heinrich Burchard Stegemann

**Heinrich Burchard Stegemann** (* 20. April 1715 in Dörpel; † 1. Dezember 1746 in Hannover) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Stegemann is 1715 as Söhn von Anna Elisabeth, borene Siegfriedt (1674–30. Oktober 1733), un Johann Diederich Stegemann (6. Dezember 1667–3. Juni 1744) in Dörpel boren un an’n 21. April in de St.-Viti-Kark in Baarnstrup döfft worrn. He weer Arvherr to Dörgeloh.

He weer von 1741 bet to sien Dood 1746 hannöverschen Intendant in Bremen.

Stegemann hett an’n 8. Juni 1745 in Dörgeloh Anna Dorothea Heumann († 1771) freet.

## Footnoten
Caspar Friedrich Renner

**Caspar Friedrich Renner** (* 20. März 1692 in Münnen; † 21. Mai 1772 in Bremen) weer en düütschen Verwaltungsbeamten un Dichter.

Renner is 1692 as Söhn von en Dokter in Münnen boren. He hett Juristeree an de Universitäten Jena un Halle studeert un weer von 1717 bet 1724 hannöverschen Intendant in Bremen. 1725 is he Struktuar von’n Bremer Doom worrn un 1738 Stadtvaagd in Bremen. 1760 is sien Söhn Johann Christoph Georg Renner sien Adjunkt worrn. Renner is bet to sien Dood 1772 Struktuar ween.

Renner hett sik blangenbi veel mit de ole plattdüütsche Spraak uteneensett. 1711 hett he mit *Reineke de Vos mit dem Koker* en tweten Deel von *Reynke de Vos* schreven. 1732 hett he ünner den Schrieversnaam *Franz Henrich Sparre* mit *Hennynk de Han* noch en tweet Wark rutbröcht, dat in’n Stil von *Reynke de Vos* hollen is. In dat Vörwoord hett he so daan, as wenn he dat Stück in en ole Handschrift ut dat 16. Johrhunnert funnen harr, üm de Lüüd to narren. Eerst later is rutkamen, dat he dat sülvens schreven harr.

He hett 1724 Marianna Brown (1707–1751) freet. De beiden harrn 16 Kinner, ünner annern den Söhn Johann Christoph Georg Renner. 1752 hett he in twete Eh Augusta Friederica Maritia von Weltzien (1719–1777) freet.

## Warken

* *[https://books.google.de/books?id=rGldAAAAcAAJ Reineke de Vos mit dem Koker].* Frytag, Wulffenbüttel 1711
* *[https://books.google.de/books?id=ExdLAAAAcAAJ Hennynk de Han].* [Bremen] 1732
* *[https://books.google.de/books?id=b5tQAAAAcAAJ Eine Handvoll Knittel-Gedichte].* Saurmann, Bremen 1738

## Literatur

* Ruth Hanna Lesser: *Caspar Friedrich Renner, 1692-1772. Ein Beitrag zum niedersächsischen Schrifttum des 18. Jahrhunderts.* H. Eichblatt, 1936

## Footnoten
Erich Prytz

**Erich Claesson Prytz** (* 1645; † 18. Mai 1706 in Rodenborg) weer en sweedsch-düütschen Verwaltungsbeamten.

Prytz is 1645 boren. He weer Landskämmerer in Falun un von 1672 bet 1683 Attilleriebookholler in Bremen. Na de Grote Redukschoon von 1680 hett Generalguvernör Henrik Horn 1683 Prytz as eersten bremen-veernschen Intendant in Bremen insett, de de Göder to verwalten harr, de dör de Redukschoon an dat Bremer Doomkapittel un de Ünnerstiften trüggfullen weren. Dit Amt harr he, bet em Johann Burmeister 1690 aflööst hett. He is denn von August 1691 bet to sien Dood 1706 Amtmann von dat Amt Rodenborg ween.

He hett Anna Maria Braasch freet. Mit ehr harr he de Dochter Anna Maria Prytz (29. September 1689–21. August 1729).

## Footnoten
Geversdorf

**Geversdorf** is de hoochdüütsche Naam von

* Geversdörp, Gemeen in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Gäbesdörp, Oort in de Gemeen Snevern in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen.
Ferdinand Carl Schmidtmann

**Ferdinand Carl Schmidtmann** (* 21. Februar 1793 in Melle; † 21. Oktober 1871 in Hoya) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Schmidtmann is 1793 as Söhn von Ludwig Joseph Schmidtmann (1764–1840) in Melle boren. He weer 1819 Auditer bi dat Amt Grönenberg, 1821 Amtsassesser supernumerär bi dat Amt Wittlage-Hunteburg, later Amtsassesser bi dat Amt Harpstäe un bet 1843 in dat Amt Celle. 1843 is he Amtmann von dat Amt Neehuus worrn. 1855 hett he den Rang von en Oberamtmann kregen. 1852 is ünner sien Leid in Neehuus de Bo von’n Neehuus-Bülkauer Kanaal anfungen. Schmidtmann is bet 1865 in Neehuus bleven.

He hett Auguste Emilie Friederike Franke freet. De beiden hebbt an’n 23. Juni 1830 en Söhn kregen, de aver al een Dag later doodbleven is.

## Footnoten
Koppel (Gemeen Heckthusen)

**Koppel** () is en Oort in de Gemeen Heckthusen in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört polietsch von öllers bi Klint mit bi. Koppel warrt vondaag mehrstendeels ok kumplett as Deel von Klint wohrnahmen, hett fröher aver as egen Dörp gullen.

## Geografie

Koppel liggt an de Geestkant hen na de Masch von de Oost.

De Naveröörd sünd Heckthusen in’n Noordoosten, dat Good Hutloh in’n Oosten, Burweg in’n Süüdoosten, Blomendol in’n Süden, Kronenborg un Klint in’n Süüdwesten un Ihlbeek un Bornbarg in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Heckthusen in’n Kanton Himmelpoorten höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1850 to dat Gericht Heckthusen höört. 1850 is dat denn Deel von dat Amt Himmelpoorten worrn, dor aver man twee Johr bleven un is 1852 an dat Amt Oosten kamen. 1885 is dat Amt Oosten in’n Kreis Neehuus opgahn. 1932 is de Oort an’n Landkreis Land Hadeln kamen un 1977 Deel von’n Landkreis Cuxhoben worrn.

Koppel höört von öllers to de Gemeen Klint. 1962 is de ole Gemeen Klint to de Samtgemeen an de Oost kamen. Disse Samtgemeen is denn an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen to de hüdige Gemeen Heckthusen worrn, to de Klint un Koppel nu tohöört.

### Inwahnertall

### Religion

Koppel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marienkark in Heckthusen.

För de Kathoolschen is de St.-Nikolaus-Kapell in Heckthusen tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

## Kultur

### Kriegerdenkmaal

Dat Kriegerdenkmaal von Klint steiht twüschen Klint un Koppel un erinnert an de 25 Fullenen ut’n Eersten Weltkrieg. Ok an de Lüüd, de in’n Tweten Weltkrieg fullen sünd, warrt erinnert. Man de staht nich mit Naams mit op dat Denkmaal.

## Weertschop un Infrastruktur

De freewillige Füürwehr Klint is för Koppel mit tostännig.

### Verkehr

Dör Koppel geiht de Landstraat 116, de in’n Oosten in Heckthusen an de Bundsstraat 73 rangeiht. In’n Westen löppt de L&nbsp;116 na Loomst wieder un geiht dor an de Bundsstraat 495 ran. Na Süden kummt een blot över de Brügg över de Oost in Heckthusen.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 2 Stood-Süüd liggt so 22 Kilometer in’n Süüdoosten von Koppel an de B&nbsp;73.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Heckthusen an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg, de direkt an dat Noordoostenn von Koppel liggt.

### Scholen

De Schölers ut Klint un Koppel gaht na de Grundschool Heckthusen. Later köönt se op de Oberschool Loomst wesseln oder alternativ op de Haupt- un Realschool Hemmoor. As Gymnasium is dat Gymnasium Warstood för den Oort tostännig.

## Footnoten
Arnold Johann Ludwig von Engelbrechten

**Arnold Johann Ludwig von Engelbrechten** (* 2. September 1730 in Celle; † 22. Februar 1796 in Neehuus) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von Engelbrechten is 1730 as Söhn von Henriette, borene Bacmeister (24. März 1698–8. Januar 1758), un Gottlieb Ludwig Engelbrecht (24. August 1689–12. Mai 1748) in Celle boren. Sien Vader is 1728 in’n Adelsstand opstegen. He hett 1748 anfungen, an de Universität Göttingen Juristeree to studeren. 1757 is he Amtsschriever in dat Amt Zeven worrn un 1760 in dat Amt Harsfeld. 1765 is he dor to’n Amtmann opstegen. He weer dat bet 1773 un is denn bet 1775 Gerichtsdirekter in Oterndörp worrn. Von 1775 bet 1796 weer he Oberamtmann von dat Amt Neehuus.

Von Engelbrechten hett an’n 14. Februar 1760 in Klooster Mariensee Sophie Catharina Amalie Everts freet. 1766 hett he in twete Eh Marianne Luise Sophie von Stade († 1814) freet.

## Footnoten
Glen Ord

**Glen Ord** is en Whisky-Brenneree bi Muir of Ord op dat Halfeiland Black Isle, Ross-shire, Schottland.

## Historie

De destille is 1838 vun Robert Johnstone un Donald McLennan grünnt worrn. 1947 müss sik Robert Johnstone ut dat Gewarf torüchtehn, 1955 güng de Brenneree an Alexander McLennan un Thomas McGregor. Na den Dood vun Alexander McLennan in’t Johr 1870 hett 1877 Alexander MacKenzie, de ne’e Ehmann vun McLennan sien Weetfro, de Brenneree övernahmen, bit se 1896 an *James Watson & Son* verköfft worrn is. De Brenneree is nu renoveert worrn un kreeg ok gröttere Moltboddens. Vun 1917 bit 1919 weer de Destille stillleggt. 1923 weer se an Thomas Dewar verköfft un güng 1925 an de *Distillers Company Limited* (DCL). Vun 1939 bit 1945 is de Brenneree wedder dichtmaakt wesen.

Vun 1958 bit 1966 weer bi *Glen Ord* en Reeg vun Experimenten maakt üm fasttostellen, wat dat in’n Smack wat utmaken deit, wenn de Brennblasen ünnerscheedlich hitt maakt warrt (Kahl, Ööl, Damp). Twee vun de Brennblasen weern op direkt Ööl-Füür ümstellt, de annern beiden bleven bi direklt Kahl-Füür. 1960 weern de mit Ööl anfüürten Brennblasen op Damp ümstellt. 1961 sünd de Tennmolteree (*Floor Maltings*) dicht maakt un de Kastenmoltanlagen (*Saladin Boxes*) inboet. In’t Johr 1966 weer de Tall vun de Brennblasen op söss vergröttert un se all weern op Damp-Füür ümstellt.

1968 weer op dat Land vun de Destille en grote Trummelmolteree (*Drum Maltings*) inricht, wobi de Brenneree ehr egen Molt sülvst noch bit 1983 ut de Kastenmoltanlaag vun 1961 betogen hett. 1985 is de Brenneree an de *United Distillers* gahn un dormit opletzt an Diageo.

En Tiet lang is de Whisky ok as *Glen Oran*, *Ord*, *Ordie* oder *Glenordie* verköfft worrn. Originalaffüllen ünner disse Naams sünd intwüschen bannig roor.

## Produkschoon

*Glen Ord* höört to dat schottische Whiskyrebeet Highlands. Dat Water för de Produkschoon stammt ut den Loch nam Bonnach un den Loch nam Euan. In de Destille gifft dat en Meeschfatt (*mash tun*) vun 12,5&nbsp;t as ok teihn Gäärfatten (*wash backs*). Brennt warrt in dree *wash stills* to 18.000&nbsp;l un dree *spirit stills* vun 15.500&nbsp;l, de mit Damp hitt maakt warrt. De Molteree, de 1968 boet worrn is, versorgt en grote Tall vun schottische Destillen.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Borns


## Weblenken
Detlef Reinhold von der Pahlen

**Detlef Reinhold von der Pahlen** (* üm 1685; † 29. Dezember 1723 in Neehuus) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von der Pahlen is üm 1685 as Söhn von Anna Hedwig, borene Clüver (1650–1722), un Hinrich von der Pahlen († 14. Oktober 1705) boren. He weer Arvherr op Holt un is an’n 16. November 1706 Liddmaat von de Ridderschop worrn. He weer von 1716 bet 1722 Amtmann von dat Amt Neehuus. In disse Tied is ok de grote Wiehnachtsfloot von 1717 fullen.

An’n 14. März 1721 is von der Pahlen Maat von de Stoder St.-Antonii-Bröderschop worrn un dor siet 1723 Rekenföhrer ween. Ok dat Neehüser Amthuus is in siene Tied boot worrn.

He hett Esther Renata von Wackerbarth (* 6. Dezember 1690; Dochter von August Hinrich von Wackerbarth) freet. De beiden harrn de Kinner August Heinrich (22. August 1707–26. April 1715), Anna Hedwig (* 13. August 1708), Maximilian (* 24. März 1710), Ludwig Wilhelm (12. September 1711–12. September 1712), Otto Magnus (6. November 1712–27. Juli 1713), Ludwig Wilhelm (* 20. April 1714), Susanna Juliana Renata (1716–27. November 1724), Augustus Christoffer (14. Mai 1718–29. Mai 1718), Carl Friedrich Beatus (2. April 1719–15. September 1719) un Friedrich Ludwig (* 2. September 1722).

## Footnoten
Gericht Heckthusen

Dat **Gericht Heckthusen** weer en Patrimonialgericht un Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Heckthusen binnen de Landdrostie Stood. Dor hett groff dat Rebeed von de hüdige Gemeen Heckthusen tohöört. Gerichtsherrn weren de Familie von Marschalck.

## Geografie

In’n Noorden, Oosten un Süden von dat Gericht leeg dat Amt Himmelpoorten un in’n Westen dat Amt Bremervöör (Stand 1848).

## Historie

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünnen in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Elvmünnen un direkt to Frankriek. Heckthusen weer in disse Tied de Seet von de Mairie Heckthusen in’n Kanton Himmelpoorten. 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

De Kriminalgerichtsborkeit för dat Gericht Heckthusen hett dat Amt Himmelpoorten an’n 1. Juli 1827 övernahmen.

1848 weer dat Gericht so 23,12 km² groot.

De Gerichtsherrn hebbt dat Gericht 1850 freewillig an’n Landsherrn afgeven. To’n 11. März 1850 is dat Gericht Heckthusen oplööst un Deel von dat Amt Himmelpoorten worrn.

### Öörd Stand 1848

## Inwahnertall

## Richters

* ~1830: Amtsassesser O. A. von Marschalck
* ~1840: Amtsassesser von Gruben
* ~1849: Amtsassesser von Reden

## Footnoten
Johann Julius Salder

**Johann Julius Salder** (* 25. August 1689 in Hannover-Neestadt; † 24. April 1761 in Neehuus) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Salder is 1689 as Söhn von Dorothea Regina Nürnberger (1665–28. August 1752), un Johann Valentin Salder (15. Januar 1633–24. September 1697) boren. He hett sik an’n 30. April 1707 an de Universität Helmstidde för en Studium von de Juristeree inschreven un is 1717 Kanzliesekretär bi de Justizkanzlie Stood worrn. 1723 is he Amtmann von dat Amt Neehuus worrn un hett dor 1731 den Rang von en Oberamtmann kregen. 1744 is Salder ok noch in’n Rieksadel hoven worrn un hett denn *von Saldern* heten. He is bet to sien Dood 1761 Oberamtmann bleven.

He hett an’n 31. August 1718 in Celle Sara Christiana Eleonora Bacmeister (3. Februar 1697–1758) freet. In twete Eh hett he 1759 Caroline Marie Louise von Stade († November 1774) freet.

## Footnoten
Johann Jobst Lohse

**Johann Jobst Lohse** (* 25. Oktober 1706 in Hannover; † 1773 in Neehuus) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Lohse is 1706 as Söhn von Sophia, borene Harten, un Franz Ludwig Lohse († 17. März 1723) boren. He hett sik an’n 10. Oktober 1726 an de Universität Helmstidde för en Studium von de Juristeree inschreven un is 1740 Amtsschriever in dat Amt Neehuus worrn. Na’n Dood von sien Vörgänger Johann Julius Salder is Lohse 1761 Amtmann von dat Amt Neehuus worrn un hett dor 1764 den Rang von en Oberamtmann kregen. He is bet to sien Dood 1773 Oberamtmann bleven.

He hett an’n 31. August 1718 in Celle Sara Christiana Eleonora Bacmeister (3. Februar 1697–1758) freet. In twete Eh hett he 1759 Caroline Marie Louise von Stade († November 1774) freet. Siene Dochter hett later Carl Friedrich Lodemann freet.

## Footnoten
Hermann Friedrich Ulrichs (Verwaltungsbeamten)

**Hermann Friedrich Ulrichs** (* 9. Oktober 1680 in Zeven; † 5. Mai 1732) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Ulrichs is 1680 in Zeven boren. Siet 1718 weer he in Bremen tostännig för de bremen-veernschen Kapittelgöder, de in de Stadt Bremen noch nableven weren. As de Bremer Doom 1720 an dat Kurförstendom Hannover övergeven worrn is, hebbt toeerst Ulrichs un de Intendant von de Intendantur Bremen, Caspar Friedrich Renner, all beid jemehr Ämter behollen. Eerst as Renner 1724 Struktuar worrn is, hett Ulrichs Renner sien Opgaven mit övernahmen un weer denn von 1724 bet to sien Dood 1732 hannöverschen Intendant in Bremen.

He hett an’n 16. April 1718 in’n St.-Petri-Doom in Bremen Catharina Elisabeth Burmeister freet. De beiden harrn de Kinner Moritz (* 2. Februar 1719), Ernst Friederich (* 27. Juni 1720), Maria Elisabeth (* 25. Januar 1722), Johann Friederich (9. Februar 1724–12. Juni 1795), Christian Eberhard (* 5. Januar 1725), Philip Ferdinand (* 4. September 1726) un Hermann Andreas (* 4. Januar 1728).

## Footnoten
Heinrich Philipp Tiling

**Heinrich Philipp Tiling** (* 1707 in Hoya; † 8. August 1779 in Hoya) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Tiling is 1707 as Söhn von Johann Philipp Tiling (30. Juni 1649–3. Juni 1707) boren un an’n 7. November 1707 döfft worrn. Sien Vader weer bi siene Geboort al dood. He weer Amtsschriever bi dat Amt Harpstäe, Amtmann in dat Amt Winsen un denn von 1768 bet 1779 Amtmann in dat Amt Himmelpoorten.

He is an’n 8. August 1779 in Hoya doodbleven un an’n 11. August in Bücken begraven worrn.

## Footnoten
Königriek Hannover

Dat **Königriek Hannover** weer en düütschen Staat, de von 1814 bet 1866 bestahn hett. De Hööftstadt weer Hannober.

## Historie

Dat Kurförstendom Bruunswiek-Lümborg (oder ok Kurförstendom Hannover) is 1810 Deel von dat Königriek Westfalen worrn. An’t Enn von dat Johr 1810 is en groten Deel denn von dat Königriek Westfalen an dat Kaiserriek Frankriek wesselt. As 1813/1814 de Franzosen wedder verdreven worrn sünd, hebbt sik de olen Staten wedder nee billt. Op’n Wiener Kungress is beslaten worrn, dat ut dat Kurförstendom Hannover en Königriek warrn schull.

Op’n Wiener Kungress is bito beslaten worrn, dat dat Königriek de Rebeden von de Graafschop Lingen, dat Hertogdom Arenberg-Meppen, de Graafschop Bentem, dat Hoogstift Hilmssen, de Stadt Gosler, Delen von dat Ünnereeksfeld un dat Förstendom Oostfreesland tokriggt.

Bet to’n Dood von Willem IV. weer Hannover mit Grootbritannien in Personalunion verbunnen.

In’n Krieg von 1866 stünn Hannover an de Sied von Öösterriek. Nadem Prüßen den Krieg wunnen harr, hebbt se dat Königriek Hannover annekteert. Hannover hett ophöört, as sülvsstännig Staat to existeren, un is ümwannelt worrn in de prüüßsche Provinz Hannover.

### Könige

* 1814–1820: Georg III.
* 1820–1830: Georg IV.
* 1830–1837: Willem IV.
* 1837–1851: Ernst August I.
* 1851–1866: Georg V.

## Verwaltung

Dat Königriek Hannover weer siet 1823 in Landdrostien indeelt un de füdder in Ämter un Städer. bito geev dat de Barghauptmannschop Clausthal.

* Landdrostie Auerk (Förstendom Oostfreesland un Harlingerland)
* Landdrostie Hannover (Förstendom Calenberg, Graafschop Hoya un Graafschop Deefholt)
* Landdrostie Hilmssen (Förstendom Göttingen, Förstendom Grubenhagen (ahn den Oberharz), Förstendom Hildesheim un Graafschop Hohnstein)
* Landdrostie Lümborg (Förstendom Lümborg)
* Landdrostie Ossenbrügge (Förstendom Ossenbrügge, Graafschop Bentem, Neddergraafschop Lingen, Hertogdom Arenberg-Meppen un de Kreis Emsbüren)
* Landdrostie Stood (Hertogdom Bremen, Hertogdom Verden un Land Hadeln)
* Barghauptmannschop Clausthal

## Literatur

* Mijndert Bertram: *Das Königreich Hannover – Kleine Geschichte eines vergangenen deutschen Staates*. Hahn, Hannover 2003, ISBN 3-7752-6121-4

## Weblenken
Amt

**Amt** betekent

* Amt, Tosamensluss von Handwarkers,
* Amt, in’n statusrechtlichen Sinn in dat Beamtenrecht,
* Amt, Mess in de kathoolsche Kark,
* Amt, en historisch Verwaltungsrebeed, dor von afleidt:
** Amt, Verwaltungsrebeed in Däänmark,
** Amt, Verwaltungsrebeed in Noorwegen (1662 bet 1919),
** Amt, Verwaltungsrebeed in Ollnborg (bet 1939),
** Amt, Verwaltungsrebeed in Hannover (bet 1885),
** Amt, Verwaltungsrebeed in Sleswig-Holsteen (bet 1867),
** Amt, bet 1758 de Begreep för en Oberamt in Württemberg,
** Amt, Verband von Kommunen:
*** Amt, Verwaltungsrebeed in Westfalen (1843 bet 1974),
*** Amt, Verwaltungsrebeed in de Rhienprovinz (siet 1928),
*** Amt, Verwaltungsrebeed in Nassau (1803 bet 1885),
*** Amt, Verwaltungsrebeed in Sleswig-Holsteen (na 1948),
*** Amt, Verwaltungsrebeed in Mekelborg-Vörpommern,
*** Amt, Verwaltungsrebeed in Rhienland-Palz,
*** Amt, Verwaltungsrebeed in’t Saarland.

**Amt** is de Familiennaam von

* Stefan Amt (* 1960), düütschen Architekt un Bohistoriker.
Cyrille Van Hauwaert

**Cyrille Van Hauwaert** (* 16. September 1883 in Moorslede ; † 15. Februar 1974 in Zellik (hüüd to *Asse*)) weer en belgischer Radrennfohrer.

Cyrille Van Hauwaert, nömmt „Leeuw van Vlaanderen“ („Lööw vun Flannern“), hörr to de fröher Winner vun Straaten-Klassikern un weer dat eerste belgisch Radsport-Idol. 1907 un 1909 wunn he *[[Bordeaux–Paris]]*, 1908 *[[Paris-Roubaix]]* as ok *[[Mailand–Sanremo]]*, jeweils as eerst Belgier. 1909 wunn he de eerste Deelstreck vun de *[[Tour de France]]*, droog för een Dag  – ebenfalls as eerst Belgier – dat „Geel Trikot“ un keem in de Gesamtwertung up Platz 5; in dat sülvige Johr wurr he ok noch belgisch Straatenmeester. 1910 wurde er Vierter in der Gesamtwertung der *[[Tour de France 1910|Tour de France]]*. He is ok bi söss Sössdaagrennen antreeden; tweemal, 1914 (mit John Stol) un 1915 (mit Jozef Van Bever), hett he dat Sössdaagrennen vun Brüssel wunnen.

Van Hauwaerts Renn-Erfolge hebbt för en Radsport-Boom in Belgien sörgt. 1911 hett Cyrille Van Hauwaert sien Autobiografie *Mijne Loopbaan* rutbrocht, de in dat sülvige Johr ünner den Titel *Ma carrière* ok up Franzöösch rutkeem. Wiels den Eersten Weltkriegs hett he sien aktiv Loopbahn afslooten. Nah den Krieg hett he de Fohrradfabrik „Cycles Van Hauwaert“ in Ronse grünnd un harr Funktschonen in' belgischen Radsportverband inne. Tüschen 1922 un 1961 ünnerhull Van Hauwaert sien Firma, mit Ünnerbreeken, en eegen Team.

In sien Heimatstadt Moorslede is en Straat nah Cyrille Van Hauwaert nömmt wurrn. 1983, to'n Anlaat vun sien 100. Gebortsdag, wurr dor ok en Denkmal för hüm tegenöver vun de städtisch Sporthall enthüllt. 1999 keem dat Book *Cyrille Van Hauwaert. Pionier van de Belgische wielersport*, herutgeven vun dat „Nationaal Wielermuseum“ in Roeselare herut.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Cyrille Van Hauwaert in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Cyrille Van Hauwaert in de Datenbank vun de Tour de France (franzöösch)
Speyburn

**Speyburn** is en Whisky-Brenneree in Rothes, Morayshire, Schottland. De Destille höört to de  Inverhouse Distillers&nbsp;Ltd. De Hüüs vun de Anlaag sünd deelwies in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie B inordent.

## Historie

Grünnt weer de Destille *Speyburn* in’t Johr 1897 vun John un Edward Hopkins. John Hopkins weer to de Tiet ok in Besitt vun de Brenneree Tobermory. He bestünn dorop, dat de Produkschoon noch in’t Johr 1897 anfangen schüll. Dat weer neemlich dat sösstigste Jubiläumsjohr vun’t Krönen vun de Queen Victoria. Arbeiters in dicke Kledaasch hebbt kort na Wiehnachten 1897 in de Brenneree, de noch keen Finstern oder Dören harr, dat eerste Fatt Whisky brennt.

De Brenneree Speyburn weer in de 1930er und 1940er Johren för korte Tiet dicht maakt un hett in de 1960er Johren to’n eersten mol Acht op sik togen, as dor de eerste Trummelmolteree (*Drum Malting*) in Bedrief nahmen worrn is. *Speyburn* weer to de Tiet een vun de modernsten Destillen op de helen Welt. Siet 1991 höört se to den Kunzern Inverhouse Distillers, wat vör de lütte Brenneree en Oort vun Levensversekerung dorstellt. Se liggt in en lütt Daal in en Woold in de Neeg vun den Stroom Spey, de sien Naam nich blots för de Brenneree man för dat hele Whiskyrebeet geven hett.

## Produkschoon
De Destille *Speyburn* höört to de lüttsten Brennereen vun Schottland. Se tellt to dat Whiskyrebeet Speyside un nimmt ehr Water för de Produkschoon ut den Granty Burn. Brennt warrt in de Destille in een *wash still* un een *spirit still* mit en Kapazität vun 2.000.000&nbsp;l in’t Johr.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Weblenken
Polazk

**Polazk** (; ; ) is een Stadt an der Düna in Wittrussland. Se höört to den Rajon Polazk in de Oblast Wizebsk. 2004 harr se 82.769 Inwahners. De Fläck is 36,74 km².

## Historie
Polozk is een vun de öllste oostslaawsche Städer. 
De Naam, oltoostslaawsch *Polotesk*  is vun den Stroom Polota.  
De Wikinger översetten dat nah *Palteskja* oder *Paltejsborg*. 
Dat eerste Mol worr Polazk in de Nestorchronik mit Murom un Belosersk nöömd. 1307 worr Polazk Deel vun't Groothertogdom Litauen un dat wichtigste Zentrum vun'n Hannel in't Groothartogdoom. 1498 kreeg Polazk de Stadtrechten.  
Polazk weer de Hööftstadt vun de Woiwodschop Połock in Polen-Litauen bet dat Eerste Delen vun Polen 1772. Donach worr dat blots een lütt Provinzstadt in Russland. Bi de franzöösche Invaschoon 1812 weern twee wichtige Slachten in Polazk. 

## Kulturell Arv
De Stadt hett de St. Sophienkathredraal (1044-1066). In Polazk sünd ok Kloosterbowarken ut dat 12. Johrhunnert. De eerste wittruss'sche Drucker Francysk Skaryna worr üm un bi 1490 baren.
Scott Millan

**Scott Alexander Millan** (* 1954 in Los Angeles, Kalifornien) is en US-amerikaanschen Toontechniker. 

## Leven un Wark
Scott Millan is de Söhn vun Lynn un Art Millan, de in de 1950er Johren as Film- un Feernsehschauspelers arbeit hebbt. He sülvst arbeit bi de Paramount Studios as Sound Director för Technicolor un is butendem Liddmaat vun’t „Board of Governors“ bi de Academy of Motion Picture Arts and Sciences.

He is bit hüüt (März 2015) negen mol för den *[[Oscar]]* nomineert wesen un hett veermol dormit uttekent worrn. Millan is verheiraat un hett twee Kinner.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Millan weer för sien Arbeitn bi’n Film al mehr as föfftig mol för Priesen vörslahn un tweeuntwintig mol is he uttekent worrn (Stand: März 2015). Wunnen hett he ünner annern:
* 1993: den *Primetime [[Emmy]]* in de Kategorie *Rutragen Toonmischen für en Drama-Minireeg oder Special* för *Stalin*
* 1996: den *[[BAFTA Award]]* in de Kategorie *Best Toon* för *Braveheart*
* 1996: den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Toon|Best Toon]]* för *Apollo 13*
* 2001: den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Toon|Best Toon]]* för *Gladiator*
* 2005: den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Toon|Best Toon]]* för *Ray*
* 2008: den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Toon|Best Toon]]* för *The Bourne Ultimatum*
* 2012: den *Pries för’tLevenswark* vun de *[[Cinema Audio Society]]* 

## Weblenken
Betty Brey

**Elizabeth Evadna Brey** (borene Mullen; * 23. November 1931 in Weissport, Pennsylvania; † 21. März 2015 in Lake Mary, Florida) weer en US-amerikaansch Swemmsportlerin. 

Brey nehm för de USA an de Olympisch Sömmerspelen 1956 in Melbourne deel, keem aber blots in de Vörlööp to’n Insatz. Tovör harr se all an de Panamerikansch Spelen 1951 un 1955 deelnommen un dorbi twee 2 Gold- un Sülvermedaillen wunnen. 

Nah hör aktiv Karriere wurr se Swemmlehrerin an de George Washington University.   

## Weblenken
* Betty Brey in de Datenbank vn Sportsreference.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen