open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benromach

**Benromach** is en Whisky-Brenneree in Forres, Morayshire, Schottland. Dat Molteree-Huus is in de schottischen Denkmollisten  in de Kategorie B inordent.

## Historie
De Brenneree is vun de Bröder Duncan un John MacCallum vun de Brenneree *[[Glen Nevis]]* in Campbeltown un F. W. Brickmann grünnt worrn. Dorto weer 1898 de *Benromach Distillery Company* in’t Leven ropen. Mit den Bo hebbt se den Architekt Charles Doig beopdraagt, de ok al annere Brennereen plaant un boet hett. De Arbeiten hebbt noch dat glieke Johr anfungen. De Whiskyprodukschoon füng in’n Mai 1990 an, man al 1907 weer de Brenneree stillleggt, vunwegen dat Brickmann in Geldnoot kamen weer. Ünner den Naam *Forres Distillery* hebbt de MacCallum-Bröder versöcht, alleen över de Runnen to kamen, man 1910 hebbt se wedder opgeven un de Brenneree wedder stillleggt. 1911 hebbt se ehr an *Harvey McNair & Co* verköfft, de de Destille vun 1912 bit 1914 bedreven un se na den Eersten Weltkrieg an John Joseph Calder wieterverköfft hebbt. De hett se foorts wietergeven an de *Benromach Distillery Ltd*, de 1919 grünnt weer un de Destille bit 1925 bedreven hett.

Wedder weer de Produkschoon instellt, ditmol bit 1937, as de Brenneree vun Joseph Hobbes köfft weer, de se al een Johr later an *Train & McIntyre* wieterverköfft hett. *Train & McIntyre* weer 1952 denn vun de *Distillers Company Limited* (DCL) övernahmen, de de Brenneree an dat Dochterünnernehmen *Scottish Malt Distillers Ltd* (SMD) övergeven hett. 1966 weer de Destille renoveert, 1968 weern de Moltbodden in en Lagerhuus ümboet un 1974 weern vun de SMD twee ne’e Brennblasen inboet. An’n 24. März 1983 is de Brenneree denn noch mol wedder stilllegt worrn. As de DCL vun de *United Distillers* (vundaag: Diageo) övernahmen worrn is, weern ünner annern de Brennblasen afmonteert. De utrüümte Brenneree mitsams de Lagerbestännen is 1993 denn vun *Gordon and MacPhail* opköfft worrn, de de Destille renoveert un mit twee ne’e Brennblasen utrüst hebbt. An’n 15. Oktober 1998 weer de Destille offiziell dör Prinz Charles nee apenmaakt.

## Produkschoon

De Destille Benromach höört to dat schottische Whiskyrebeet Speyside. Dat Water för de Produkschoon kummt ut de Chapelton Borns. In de Brenneree gifft dat en Meeschfatt (*mash tun*) ut Eddelstahl vun ruchweg 1,5&nbsp;t un veer Gäärfatten (*wash backs*) ut Lärkenholt tpo 11.000&nbsp;l. Brennt warrt in Brennblasen, de mit Damp hitt maakt waart. Dat gifft een *wash still* vun 7.500&nbsp;l un een *spirit still* vun 5.000&nbsp;l.

Ünner de Produkten vun Benromach is ok en Whisky, de ut Gasten ut ökoloogschen Anbo wunnen warrt (Benromach Organic).

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main, 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Borns


## Weblenken
Flagg vun Japan

De **Flagg von [[Japan]]** (japaansch:|日章旗 *Nisshōki* ‚Sünnenwappenflagg‘ bzw.  日の丸}} *Hi no Maru*‚Sünnenschiev‘) wiest up witten Grund en nau in de Midden anordneten grooten zinnoberrooden Kreis as Sünnensymbol.

## Upbau

Dat Siedenverhältnis vun de Natschonalflagg bedrocht 2:3, de Dörmeter vun de Sünnenschiev bedrocht 3/5 de vun de kört Siet vun dat Rechteck vun de Flagg. Korrekt Maaten weer bispeelswies en Flagg mit 1,50&nbsp;m Breedt un 1&nbsp;m Hööcht mit en Sünnenschiev vun 60&nbsp;cm Dörmeter.

## Historie

Inführt wurr de Flagg an' 5. August 1854. All in de Tiet vun de Meiji-Restauratschoon in dat Johr 1868 wurr se as Natschonalflagg ankeeken. Ofschons dat Sünnenschiev-Design 1870 offiziell för Flaggen to See ingührt wurr, wurr se formell eerst an' 13. August 1999 to de Natschonalflagg verklort. 1999 wurr dat Siedenverhältnis vun 7:10 up 2:3 ännert. Todem weer luut Vörschrift van  1870 de Sünnenschiev licht um 1/100 to'n Mast hen versett. In de hüüdig Version liggt de Schiev in't Zentrum.

## Wiedere Flaggen vun Flaggen Japan

De Version mit de 16 root Strahlen *([[Kyokujitsuki]])* wurr bit Enn' vun den Tweeten Weltkrieg vun de japaansch Strietkraften bruukt. Siet 1954 wurrd se weer för de japaansch Marine bruukt. 

De Standarte vun Kaiser Akihito wiest en golden, 16-blödrige Chrysanthemenblööt (in stiliseert Form), de sück in dat Zentrum vun en root Flaag befindt. Dat Siedenverhältnis bedrocht  2:3.


Flag of JSDF.svg|9:11  Flagg vun de  Bodden&shy;sülvstverteedigungs&shy;strietkraften
Naval Ensign of Japan.svg|2:3  Flagg vun de  Meeres&shy;sülvstverteedigungs&shy;strietkraften
Flag of the Japanese Emperor.svg|2:3 Standarte vun den Kaiser


## Weblenken

* Flags of the World - Japan (engelsch)
* ''Japan Fact Sheet: National Flag and Anthem'' (engelsch; PDF; 410&nbsp;kB)
Burl Ives

**Burl Icle Ivanhoe Ives** (* 14. Juni 1909 in Hunt City, Illinois; † 14. April 1995 in Anacortes, Washington) weer en US-amerikaansch Folk-Singer, Schriever un Schauspeler.

## Leven
In den 1930er Johren fung Ives an, as Musiker dör dat Land to trecken. In de 1940er Johren harr he en anseggt Radiosennen. 1948 hett he sien eerst Book schreven *The Wayfaring Stranger*.

1946 speel Ives den singenden Cowboy in den  Film *Smoky, König der Prärie*. To de völ anner Films, in de he mitspeelt hett, tellen *Jenseits von Eden* (1955), *Die Katze auf dem heißen Blechdach* (1958), *Weites Land* (1958), woför he en Oscar as best männlich Nebendorsteller wunn, as ok *Unser Mann in Havanna* (1959) nah den Roman vun Graham Greene.

In de 1940er Johren harr he mit eenig olt Folksongs Spood, dorünner "Lavender Blue“ (sien eerst Hit, en Folksong ut dat 17. Johrhunnert), „Foggy Foggy Dew“ (en irisches Volksleed), „Blue Tail Fly“ (en Leed ut den Börgerkrieg) un „Big Rock Candy Mountain“ (en olt Hobo-Song).

In de 1950er Johren hett Ives mit dat Komitee för unamerikaansch Umtriebe tosommenarbeit un hett Pete Seeger un anner mögelk Kommunisten denunzeert.

In de 1960er Johren fung Ives an, Country-Titel to singen. 1962 harr he dree Top 20 Hits Hits mit „A Little Bitty Tear“, „Call Me Mr In-Between“ un „Funny Way of Laughing“. Ebenfalls 1962 gelung hüm mit *Mary Ann Regrets* sien letzt Top 40 Hit. Woll kunn he sück in de folgen beid Johren noch veer mal in den Charts platzeeren, allerdings blots up de ünnere Ränge.

He hett ok bi mehreren Feernsehproduktschonen mit, ünner annern as Verteller bi den Puppentrickfilm *Rudolf Rotnase* (1964), bi *Pinocchio* (1968) un *[[Roots (Feernsehserie)|Roots]]* (1977). In *Rudolf Rotnase* sung he ok sien spoodriekst Stück „Holly Jolly Christmas“.

He weer tweemal verheiraadt un harr een Söhn ut sien eerst Ehe. Burl Ives is mit 85 Johren an Krebs storven.

## Filmrullen (Utwahl)

## Utteknungen
* 1958: Golden Globe as best Nebendorsteller in The Big Country
* 1959: Oscar as best Nebendorsteller in The Big Country
* 1963: Grammy för best Country- un Western-Upnahm („Funny Way of Laughing“)

## Anmarken


## Weblenken
* 
* DNB-Katalog]
* Offiziell Websteed (engelsch)
(126) Velleda

**(126) Velleda** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 5. November 1872 vun den franzöösch Astronom Paul Pierre Henry in Paris opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit vun den Asteroiden bedrocht 9,3.

Nömmt wurrn is de Himmelskörper nah Veleda, en germaansch Presterin un Seherin.

Velleda hett en Dörmeter vun 44,8 km. Se hett en hell silikatriek Böverflach mit en Albedo vun 0,17. In rund 5 Stünn un 22 Minuten roteert se üm de eegen Ass.
Lehrerseminar Beers

Dat königlich prüüßsche **Lehrerseminar Beers** hett von 1876 bet 1925 bestahn. Dor sünd Schoolmeesters för de Volksschool utbillt worrn. Dat Seminar hett an’t Bornholt in Beers legen.

## Historie

Nadem dat Amt Beers 1859 oplööst worrn is, sünd veel Beamte ut Beers wegtagen. As Utgliek schull Beers en Seminar kriegen. Dat hett aver en ganze Tied duurt, bet dat würklich kamen is.

De Grundsteen för dat Seminar is an’n 9. Juli 1874 leggt worrn. Dat Gebüüd is 1876 trech worrn un an’n 16. Oktober 1876 hett dat Seminar sien Arbeid opnahmen. De eerste Direkter weer Hermann Reinecke, de later Stadtschoolinspekter in Berlin weer. Dat Gebüüd is ut Backsteen un hett en Middeltrakt mit dree Etaaschen. De twee Flögels an de Sieden hebbt twee Etaaschen. 1898 hett de Präparandenanstalt ok noch en egen Gebüüd kregen, dat vondaag to de Grundschool Beers höört.

De Schoolmeesters sünd dree Johr lang an dat Seminar utbillt worrn, nadem se vörher ok al dree Johr op de Präparandenanstalt weren. Dat Seminar harr Platz för üm un bi 100 Seminaristen.

Nadem Prüßen beslaten hett, dat de Schoolmeesters in Tokumst an Pädagoogsche Akademien utbillt warrn schöölt, hett dat Seminar 1925 dichtmaakt. In dat Gebüüd is denn de Düütsche Oberschool intagen, de ok vondaag noch as Neddersassisch Internatsgymnasium besteiht.

## Lüüd

* 1881–1884: Friedrich Plettke
* Friedrich Seebode
* 1888–1891: Gustav Lepler
* 1894–1897: Fritz Husmann
* Johann Jacob Cordes
* –1908: Georg Brinke
* 1906–1912: Heinrich Hünecke
* 1906–1912: Walter Zimmermann
* Adolf Lentze
* –1925: Karl Gustav Freese

## Literatur

* Ernst Beplate: *Das Bederkesaer Seminar - vom Lehrerseminar zur Pädagogischen Hochschule*. Beers 1991
Port Ellen (Brenneree)

**Port Ellen** is de Naam vun en ehmolige Whisky-Brenneree in den Oort Port Ellen op dat schottische Eiland Islay. En Deel vun de Bowarken sünd in de britischen Denkmollisten in de Kategorie B inordent.

## Historie

Grünnt worrn is de Brenneree 1825 dör Alexander Kerr Mackay. 1836 güng se in den Besitt vun John Ramsay, 1920 weer se vun Iaian Ramsay of Kildalton, en Neffe vun John Ramsay, an *James Buchanan & Co.* un *John Dewars & Sons Ltd.* verköfft, de 1925 mit de *Distillers Company Limited* (DCL) tohopengahn sünd. 1929 weer de Brenneree to’n eersten mol dicht maakt. Eerst 1966 is se wedder apen maakt worrn, nadem se moderniseert un de Tall vun de Brennblasen op veer verdubbelt weer. 1973 is en Molteree mit veel Ruum dorto boet worrn, de ok vundaag noch in Bedrief is un de Destillen Ardbeg, Caol Ila, Lagavulin un deelwies ok Bunnahabhain, Kilchoman un Laphroaig versorgen deit. De Törf, de to’n Drögen verfüürt warrt, kummt ut dat *Castlehill [[Moor]]* in de Neeg.

In’n Mai 1983 is de Brenneree denn wedder dicht maakt worrn, 1987 weer se an de *United Distillers* (UD) verköfft. Deelen vun de Anlaag weern dorna afmonteert, 1992 is denn de Lizenz för de Whiskyprodukschoon opgeven worrn, de bit dorhen bi *Low, Robertson & Co* legen hett. Dormit stünn fast, dat de Brenneree nich weder apen maakt warrt. Grote Deelen vun de Destille sünd intwüschen afreten worrn. De Lagerhüüs weern aver lange Tiet noch vun de Brenneree Lagavulin nütt. 2008 geev dat al en Twüschenfall in de Brenneree, as in’n November een vun de Gastensilos in sik tosamenfallen is un ruchweg 80&nbsp;t Gasten en Goorntuun vun’t Navergrundstück ünner sik begraavt hett.

## Produkschoon
Port Ellen höör to dat schottische Whiskyrebeet Islay un hett ehr Whisky mit Water ut den Leorin Loch herstellt. De Brenneree harr een Meeschfatt (*mash tun*) vun mehr as 5,5&nbsp;t un acht Gäärfatten (*wash backs*) mit tosamen 240.000&nbsp;l. Brennt weer in twee *wash stills* to 28.000&nbsp;l un twee *spirit stills* to 25.000&nbsp;l. Dormit harr de Destille en Kapizität vun ruchweg 800.000&nbsp;l in’t Johr. De Whiskys ut de Brenneree warrt mit de Tiet roor op’n Markt, sünd aver jümmer noch to köpen. Man, se warrt ok jümmer dürer. As dat bi de Islay-Whisky begäng is, hebbt ok de Whiskys ut Port Ellen en törfigen Röök un Smack.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Literatur
* Ralf Bernhardt, Hans Georg Würsching: *The Port Ellen Single Malt Whisky Collector’s Guide*. Cluaran Verlag, Einhausen 2003, ISBN 3-9809344-1-1.

## Weblenken

* Port Ellen Whisky Archiv
Johannes Meyn

**Johannes Meyn** (* 7. Februar 1891 in Altno; † 13. Februar 1945 in Götzdörp) weer en plattdüütschen Schriever.

Meyn is 1891 in Altno boren. He hett ünner den Schrieversnaam *Frank Hörn* dat plattdüütsche Book *Wellendörp Söhne* rutbröcht.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Wellendörp Söhne. Een lustig Spill in 3 Optög.* Hermes, Hamborg [1938]

Hoochdüütsch:
* *Heimat am Strom.* 1937

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Erich Sievert

**Erich Sievert** (* 15. Oktober 1928 in Kuhs) is en plattdüütschen Schriever.

Sievert is 1928 as Söhn von en Schoolmeester in Kuhs boren. In’n Tweten Weltkrieg weer he Marienhelper un na’n Krieg op en Oberschool in Aimbeck. He hett na dat Abitur Pädagogik studeert un is 1951 Schoolmeester an de Volksschool in Gnarrenborg un denn in Zittens worrn. 1965 is he Middelschooldirekter worrn un later Mitgrünner un eersten Direkter von de Kooperative Gesamtschool in Tarmst. He is 1992 in Rohstand gahn. Von 2009 bet 2014 weer he Baas von dat Archiv von de Gemeen Tarmst.

Sievert hett 1953 siene Fro Marga freet. De beiden hebbt dree Söhns.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Geschichten ut Tarms.* Sülvsverlag, Tarmst 2007

Hoochdüütsch:
* *Ein Rückblick auf die 40-jährige Geschichte der Vereinigung Tarmstedter Heimatfreunde: 1958 - 1998.* 2000

## Weblenken

## Footnoten
Bernhard Fricke

**Bernhard Fricke** (* 1914 in Töst; † 1997) weer en plattdüütschen Schriever.

Fricke is 1914 in Töst boren. He weer Dörpsmidd in Duhrn un hett later de Smeed in dat Kiekbarg-Museum bedreven. Blangenbi hett he twee plattdüütsche Böker schreven.

## Warken

* *Wie bunt geiht’t doch in’n Leben to. In Töst un ok noch annerswo...* B. Fricke, Duhrn 1986, ISBN 3-925076-05-0
* *Dor güng ick lang. De Smett ut Duhrn vertellt.* B. Fricke, Duhrn 1988, ISBN 3-925076-13-1

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Friedrich Eickenrodt

** Carl Heinrich Eickenrodt** (* 22. August 1808 in Oosterholt; † 27. September 1881 in Hannover) weer en düütschen lutherschen Theoloog.

Eickenrodt is 1808 as Söhn von en Amtsvaagd in Oosterholt boren. He hett Theologie studeert un is 1839 Pastoor an de Marienkark in Himmelpoorten worrn, 1851 Inspekter an dat Lehrerseminar in Stood un 1859 Pastoor an de Martinskark in Olendörp. 1865 is he as Pastoor un Supperndent na Saans wesselt un 1868 Geistlichen Raad in dat Kunsistorjen in Hannover worrn. Von 1871 af an weer he ok noch Generalsupperndent von de Generaldiözees Hoya-Deefholt.

## Literatur
* Philipp Meyer: *Die Pastoren der Landeskirchen Hannovers und Schaumburg-Lippes seit der Reformation*, 2 Bde., Göttingen 1941/42, Bd. 1, S. 339, 411, 516; Bd. 2, S. 230
Lehrerseminar Stood

Dat **Lehrerseminar Stood** hett von 1789 bet in de Johren 1920 bestahn. Dor sünd Schoolmeesters för de Volksschool utbillt worrn. Dat Seminar weer vör 1890 an de Seminarstraat in Stood un na 1890 an de Harsfeller Straat.

## Historie

Dat Seminar is 1789 op private Initiative von de Kunsistorialrääd Albrecht Anton Watermeyer (31. Mai 1737-2. Februar 1809) un Georg Alexander Ruperti grünnt worrn. Von 1815 af an hett dat von de Regeren Geld toschaten kregen. Dat Seminar is 1822 denn ganz von de Regeren von dat Königriek Hannover övernahmen worrn un weer denn en königlich hannöversch Lehrerseminar. Dat weer tostännig för de Hertogdömer Bremen un Veern un dat Land Hadeln.

De Schoolmeesters sünd dree Johr lang an dat Seminar utbillt worrn, nadem se vörher ok al dree Johr op de Präparandenanstalt weren.

An’n 27. Oktober 1890 is dat Seminar utsiedelt ut de Stadt an de Harsfeller Straat. Dat ne’e Gebüüd weer ut Backsteen un harr en Middeltrakt mit dree Etaaschen. De twee Flögels an de Sieden harrn twee Etaaschen. Dat Seminar harr Platz för üm un bi 90 Seminaristen, von de 30 direkt in dat Seminar ünnerbröcht weren. Dat Seminar harr ok en Övungsschool mit söven Klassen. Düsse Övungsschool hett dat siet 1833 geven.

Nadem Prüßen beslaten hett, dat de Schoolmeesters in Tokumst an Pädagoogsche Akademien utbillt warrn schöölt, hett dat Seminar in de Johren 1920 dichtmaakt. In dat Gebüüd von dat Seminar is 1929 denn dat Athenaeum intagen.

De Doovstummenanstalt in Stood, de von 1857 bet 1932 bestahn hett, hett von 1857 bet 1870 bi dat Seminar bihöört.

## Lüüd

Schölers:
* Heinrich Otto Reddersen
* Johann Jakob Hoops
* Johannes Trüper
* Wilhelm Nack
* Heinrich Schriefer
* Johann Dietrich Plate
* Johann Ganten
* Ludwig Alpers
* Ferdinand Alpers
* Karl Waller
* Klaus Köster
* Bernhard Ahlers
* 1892-1895: Hinrich Zahrenhusen
* 1898-1902: Hinnerk Braasch
* 1899-1902: Louis Biester
* Heinrich Behnken
* Heinz Dodenhoff
* 1912-: Willi Wegewitz
* 1920-1923: Karl Dönselmann
* -1925: Harry Garms

Meesters:
* Albert Lemmermann
* Klaus Schröder
* Fritz Köhne

### Seminarinspekters/Seminardirekters

* 1815–1838: Johann Georg Schilling
* –1851: Ernst Ludwig Cammann
* 1851–1859: Friedrich Eickenrodt
* 1859–1869: Schmidt
* 1. Juni 1869–1874: G. W. Flügge
* 1874–1885: Carl Diercke
* 1885–1893: Ludwig Dietrich Jüngling
* 1893–1897: Hermann Ludwig Schlemmer
* 1898–1902: Schulz
* 1902–1919: Kramm

## Footnoten
Andreas Bauer (Skispringer)

**Andreas „Andi“ Bauer** (* 21. Januar 1964 in Oberstdorf) is en ehmalger düütsch Skispringer un is to Tiet Cheftrainer vun dat Skisprung-Weltcup-Daamenteam.

## Loopbahn
An' 30. Dezember 1980 geev he sien Debüt in' Skisprung-Weltcup un reckt bi dat Springen in sien Heimat Oberstdorf den 71. Platz. An' 1. Januar 1982 kunn he in Garmisch-Partenkirchen eerstmals mit den 3. Platz up dat Podium kommen. Nah wiedere goot Springergevnisse in de Saison keem he in den Skisprung-Weltcup 1981/1982 up den 10. Platz in de Weltcup-Gesamtwertung. Bi de Olympisch Winterspele 1984 in Sarajevo reck he den 11. Platz vun de Normalschanze un den 7. Platz vun de Grootschanze. An' 1. Januar 1987 kunn he mit den Sieg in Garmisch-Partenkirchen sien gröttsten Spood fiern. 1992 hett he sien aktiv Skisprungkarriere afslooten.

Nahderhen weer he Assisent vun Reinhard Heß. Aktuell hörrt he den  SC 1906 Oberstdorf an un weer Bundstrainer bi de Nordisch Kombinatschoon, verantwortlich för dat Skispringen. Siet de Saison 2011/2012 betrüet he dat Skisprung-Weltcup-Daamenteam as Cheftrainer.

## Wat he schafft hett
### Weltcupsiege

### Weltcupplatzeeren

## Weblenken
* Statistik up de FIS-Websteed (engelsch)
* Andreas Bauer up Sports-Reference.com (engelsch)
Asher Brown Durand

**Asher Brown Durand** (* 21. August 1796 in Jefferson Village, hüüd Maplewood, New Jersey; † 17. September 1886 in Maplewood, New Jersey) weer en US-amerikaansch Maler vun de Hudson River School as ok Tekner, Koppersteker un Illustrater.

He weer de Bröer vun de Steker Cyrus Durand (1787-1868) un vun den Goldschmitt un Steker  John Durand (1792-1820).

Durand weer de eerste amerikaansch Maler, de vör de Natur arbeiten dee. 

## Warken (Utwahl)
* 1855: „Die erste Ernte in der Wildnis“ (Ööl up Lienwand; 81,5x122 cm; The Brooklyn Museum of Art, New York)

## Literatur
* Allgemeines Künstlerlexikon Bd. 31, 2002, S. 134.

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Biografie (engelsch)
Ardbeg (Brenneree)

**Ardbeg** is en Whisky-Brenneree an’t Süüdöver vun’t Eiland Islay (Schottland) in de Neeg vun Port Ellen. Se is to Tiet in Besitt vun Moët Hennessy Louis Vuitton.

## Historie
De Wörteln vun de Destille Ardbeg gaht torüch bit in’t Johr 1794, as an den Oort vun de Brenneree Swartbrenners un Smugglers Whisky brennt hebbt. Na en Razzia dör den Toll müssen de jemehr Produkschoon aver opgeven. 1815 is denn de gesettliche Brenneree ünner den Naam *Ardbeg* (vun’t Schottsch-Gäälsche *ard bheag* – „lütte Anhööchd“) wohrschienlich vun John McDougall grünnt worrn. Dokumenteert is de Bedrief siet 1817. Se bleev bit 1959 in Besitt vun de Familie.

In’t Johr 1977 is de Firma vullstännig vun *Hiram Walker (Allied Lyons)* övernahmen worrn un weer vun *Allied Distillers* bedreven. Af März 1981 weer *Ardbeg* stillleggt, bit se in’n November 1989 wedder apenmaakt worrn is – man ahn de egen Molteree. In’n Juli 1996 is se noch mol wedder dicht maakt worrn. In’n Februar 1997 is se an *McDonald & Muir* gahn, de ok Glenmorangie un Glen Moray bedreven hebbt. In Sommer dat glieke Johr is de produkschoon wedder opnahmen worrn. Dat Ünnernehmen un dormit ok de Brenneree Ardbeg is denn in’n Oktober 2004 vun *[[Moët Hennessy Louis Vuitton]]* (LVMH) köfft worrn.

## Produkschoon

*Ardbeg* höört to dat schottischen Whiskyrebeet Islay. De Destille betütt ehr Water för de Produkschoon ut den Loch Arinambeast un den Loch Uigeadail. Dat Molt för den Whisky warrt över de Molteree vun de Whisky-Brenneree Port Ellen betogen un hett en Phenolandeel vun  56,2&nbsp;ppm. Dat maakt den Whisky törfig-rookig in Röök un Smack. En licht medizinischen Inslag is tyypsch för de Whiskys vun Ardbeg, wegen den hogen Phenolandeel.

De Breneree hett en Meeschfatt (*mash tun*) vun 4,5&nbsp;t ut Eddelstahl un söss Gäärfatten (*wash backs*) to 23.500&nbsp;l. Dree dorvun sünd ut Lärkenholt, de annern dree ut Douglasienholt. Brennt warrt mit Binnenpannen, de mit Damp hitt maakt warrt, toeerst in den *wash still*, de bit to 18.279&nbsp;l faten kann, dorna in den *spirit still*, de en Volumen vun 16.957&nbsp;l hett.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Gavin D. Smith, Graeme Wallace: *Ardbeg. A Peaty Provenance*. GW Publishing, Thatcham 2008, ISBN 978-0-9554145-6-5.
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 978-3-596-15868-3

## Weblenken

* Offizielle Websteed vun Ardbeg
* all offiziellen Ardbeg-Affüllen
Scott LaFaro

**Rocco Scott LaFaro** (* 3. April 1936 in Newark, New Jersey; † 6. Juli 1961 in Flint (New York) bi Geneva, New York) weer en US-amerikaansch Jazzmusiker. He gellt as en vun de  innovativsten un inflootrieksten Bassisten in de Jazzgeschichte.

## Leven un Wark
LaFaro is in en musikalisch Familie upwussen, sien Vader speel in völ Big-Bands. He sülvst fung in sien Grundschooltiet mit dat Klaveerspeel an, wiels de Junior High School hett he Bassklarinette lehrt, üm denn wiels de High-School up Tenorsaxophon umtostiegen. Eerst in' Sömmer vör sien Inträe in't College to'n Musikstudium hett he Kontrabass lehrt, wiel en Striekinstrument Plicht för Musiklehrer wer. Nah dree Maand up dat College hett he beslooten, sück up den Bass to konzentreeren.

LaFaro hett dat College verlaaten, um in de Big Band vun Buddy Morrow mittowarken. Nah en Tournee dör dat ganze Land hett he de Band in Los Angeles weer verlaaten, um in de Musikszene dor sien Glück to versöken. He funn dor ok gau Arbeit un kreeg bald den Roop as en vun de best jung Bassisten. 1959 hett he sück nah Upträen mit Grötten as Chet Baker, Percy Heath, Victor Feldman, Stan Kenton un Benny Goodman den Trio vun Bill Evans anslooten. In disse Tiet fallt ok en Tosommenarbeit mit Ornette Coleman.

LaFaro is bi en Autounfall in Flint, dicht bi Geneva, New York to Dood kommen, twee Daag nahdem he Stan Getz up dat Newport-Festival begleit harr un kien twee Week nah de wegwiesen Upnahmen ut dat Village Vanguard mit Bill Evans. De Upnahmen wurrn as *[[Sunday at the Village Vanguard]]* un *[[Sunday at the Village Vanguard|Waltz for Debby]]* rutgeven.

Scott LaFaro wurr in sien kört Karriere vör allen dör sien Speel in dat Bill-Evans-Trio en vun de inflootrieksten Bassisten vun de Jazzgeschichte. An de Stäe vun den klassischen Walking Bass hett he en bedüüden freeer Speel sett, dat as en Oord Gegenmelodie to dat Speel vun Bill Evans betekent wurrn kann.

:*LaFaro speel mit virtuoos Technik, begeev sück faken för lang Soli in de höhgeren [[Register (Musik)|Register]] vun dat Instrument un hett sück faken dorför entscheeden, Gegenmelodien anstatt traditschonell Walking Bass-Lienen to spelen.* 

Tosommen mit den Slagtüüchspeler Paul Motian wurr dormit den Triospeel en nee Richt geven, de mehr up annähernd Gliekberechtigung tüschen Klaveer un Bass footen dee, statt up de alleenig  Begleiten vun den Pianisten dör de beid anner Mitwarken, as dat bispeellswies Erroll Garner maakt hett. Nah Ansicht vun den Bassisten Dave Holland is de Bass dör LaFaro to en veert Melodiestimm vun en Quartetts wurrn. Ok in technisch Hensicht wurr LaFaro to'n Maatstaff för de folgen Bassistengeneratschoon.

## Ehrungen
2003 wurr he in de Big Band and Jazz Hall of Fame upnommen.

## Literatur
*Helene Lafaro-Fernandez: *Jade Music - the life and music of Scott LaFaro*, University of North Texas Press 2009

## Weblenken
* DNB-Katalog

## Enkeld Nahwiesen un Anmarken
Horst Kuhlins

**Horst Kuhlins** (* 28. Januar 1938 in Cuxhoben; † 9. Dezember 2013) weer en plattdüütschen Schriever.

Kuhlins is 1938 in Cuxhoben boren. He weer Schauspeler bi de Döser Speeldeel.

He weer verheiraadt mit siene Fro Renate.

## Warken

* *Twüschen Kratz- un Hafersand. Plattdeutsche Erzählungen und Gedichte.* Grafik Werkstatt, Builefeld 1994

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Bernhard Uphus

**Bernhard Uphus** (* 8. März 1886 in Meppen; † 13. Juni 1960 ok dor) weer en plattdüütschen Schriever.

Uphus is 1886 as Söhn von en Discher in Meppen boren un dor ok opwussen. He weer denn op dat Lehrerseminar in Exin un is Schoolmeester in Hännstäe, von 1908 bet 1914 in Dohren un denn bet 1951 as Schoolbaas an de Dörpschool in Häimßen ween.

## Warken

* *De dröge Jan. Lustspiel in 4 Aufzügen.* Bühnenvolksbundverlag, Berlin [1930]
* *De Dokterbur oder Doktor Allwissend. Ein emsländisches Gaukelspiel in einem Vorspiel und vier Akten.* Sülvsverlag, Meppen [1947]

## Weblenken
Walter Klie

**Walter Klie** (* 26. Dezember 1910 in Wisch/Geversdörp; †) weer en plattdüütschen Schriever.

Klie is 1910 as Söhn von den Schoolmeester in dat Schoolhuus Wisch in Geversdörp boren un in Wellen un Frellsdorp opwussen. Von 1931 bet 1933 weer he op de Pädagoogsche Akademie in Kiel un is 1934 Schoolmeester an de eenklassige Dörpschool in Parnwinkel worrn. As de Volksschool in Parnwinkel 1974 oplööst worrn is un de Kinner na de Middelpunktschool in Sürsen kamen sünd, is Klie in Rohstand gahn.

Klie weer Grünner von de Parnwinkler Speeldeel.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Parnewinkeler Geschichten. Vertellt und sammelt von eenen von de letzten Dörpsschoolmesters.* Zeller, Zeven 1991

Hoochdüütsch:
* *Kleine Dorfchronik Parnewinkel.* Sürsen 1993

## Weblenken
Claus Günther

**Claus Günther** (* 1931 in Horborg) is en plattdüütschen Schriever.

Günther is 1931 in Horborg boren. He hett as Schriftsetter arbeidt, Druckereekoopmann lehrt un as Korrekter, Warvtexter un Journalist arbeidt. 1992 is he in Rente gahn.

He is verheiraadt un hett een Dochter.

## Warken

* *Limericks Plattdüütsch : 160 humoristische Gedichte aus und über Norddeutschland.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2005, ISBN 3-87651-291-3
* *Steernteken op Platt.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2007, ISBN 978-3-87651-326-3

## Weblenken
Hans-Joachim Meyer (Schriever)

**Hans-Joachim Meyer** (* 22. Mai 1942 in Insterborg) is en plattdüütschen Schriever.

Meyer is 1942 in Insterborg boren. Nadem de Familie 1945 an’t Enn von’n Tweten Weltkrieg ut Oostprüßen flücht is, hett he in Obbens leevt. He keem 1948 in de School un hett von 1951 af an in Horborg leevt. Dor hett he 1961 an dat Friedrich-Ebert-Gymnasium dat Abitur maakt. He hett en poor Semester Chemie studeert, dat Studium aver afbraken un is 1965 Anstellten bi dat Statistische Landsamt Hamborg worrn. Later weer he dor Programmerer. In’n Juni 2007 is he in Rente gahn.

Meyer weer in de DKP un later bi De Linke. He is apen schwul un in siene plattdüütschen Böker is Homosexualität ok en groot Thema. Ok Geschichten op Noordfreesch hett he schreven.

Bi den Schrievweddstried *[[Vertell doch mal]]* hett he 1997 mit de Geschicht *Söben Daag för een Penn* den drüdden Platz maakt. Bi den noordfreeschen Schrievweddstried *[[Ferteel iinjsen!]]* hett he 2001 mit de Geschicht *Bluat fuar tau Stünen* den eersten Platz maakt.

## Warken

* *Jan, mien Fründ.* (översett ut dat Sweedsche, Peter Pohl: *Janne, min vän*) Jahn & Ernst, Hamborg [1998], ISBN 3-89407-201-6
* *Klöönsnack fief na twölf. Un anner lütte Happen, de nich jümmer smecken doot. Opdischt in de Stadt Horborg an de Elv.* Sülvsverlag, Horborg 2000
* *De Liek vun’n Hastedtplatz. Een Geschicht twüschen Krimi un Seep-Oper tohoopfantaseert in de Stadt Horborg an de Elv.* Sülvsverlag, Horborg 2001
* *Horborg kann mi geern hebben! Un anner plattdüütsche Vertellen. En bunten Struuß vun Blomen, Brennetteln un Dießeln, plückt in de Stadt Horborg an de Elv.* Sülvsverlag, Horborg 2007
* *De Kommunistische Partei ehr Manifest.* 2012
* *Lenni in’t Glück. De dulle Geschicht över veer Jungs vun ganz ünnen. Utklamüüstert in de Stadt Horborg an de Elv.* Sülvsverlag, Horborg 2014

## Weblenken
Ferteel iinjsen!

**Ferteel iinjsen!** (noordfreesch för *Vertell ees!*) is en Schrievwettstriet, de von NDR 1 Welle Nord utropen is un tohoop mit dat Nordfriisk Instituut all twee Johr vergeven warrt. Dat eerste Maal *Ferteel iinjsen!* geev dat 2001. De Winnergeschichten warrt mit 500, 300, 250 un 100 Euro belohnt. De Priesgeller kaamt von de Spoorkassen ut de Region.

## Winners
Adolf C. H. Bening

**Adolf C. H. Bening** (* 22. Dezember 1875 in Horborg; †) weer en plattdüütschen Schriever.

Bening is 1875 as Söhn von en Koopmann in Horborg boren. 1876 is de Familie na Niemünster tagen. Bening güng dor op de Börgerschool un hett Timmermann lehrt. He weer op dat Technikum in Hildburghausen un von 1897 bet 1899 as Soldaat in Oppeln. He hett denn in verscheden Städer in Middeldüütschland as Techniker arbeidt, ünner annern in Kassel un Kattowitz. In’n Eersten Weltkrieg is he Soldaat ween. He is verwunnt worrn un keem in Fungenschop.

Bening hett 1913 dat plattdüütsche Book *Vertelling’s vun Krischan Witt* rutbröcht. He hett in’n Dialekt von Niemünster schreven.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Warken

* *Vertelling’s vun Krischan Witt.* Dittmann, Niemünster [1913]

## Weblenken
Bernhard Koch

**Bernhard Koch** (* 1962 in Hemmoor) is en plattdüütschen Schriever.

Koch is 1962 in Hemmoor boren un in Wohlenbeek opwussen. He weer op dat Gymnasium Warstood, hett denn in Zivildeenst in Oterndörp un Stood maakt un hett Volksweertschopslehr, Oostslawistik un Skandinavistik an de Universität Hamborg studeert. Na dat Studium weer he fre’en Journalist, ünner annern för *[[Talk op Platt]]* un bi NDR 90,3. He is Redaktör bi *[[Dat Blatt op Platt]]* un leevt in Hals­ten­bek.

## Warken

* *Steernkinner un stumme Vogels.* Hinstörp, Rostock 1997, ISBN 3-356-00745-9
* *Se hett mi küsst! Un anner Geschichten op Platt.* Mohland, Goldebek 2006, ISBN 3-86675-000-5

## Weblenken
August Bruns (Schriever)

**August Bruns** (* 15. Mai 1847 in Niendörp; † 1921 in Bremerhoben) weer en plattdüütschen Schriever.

Bruns is 1847 in Niendörp boren. He weer op de Realschool in Göttingen un op dat Lehrerseminar in Allefelle. He weer Schoolmeester an verscheden Öörd, ünner annern in Lutterberg, Ewerchötzen, Dransfeld, Aachen un Göttingen. 1886 is he Tekenlehrer in Bremerhoben worrn.

## Warken

* *Snurren und Witze. Plattdeutsche Gedichte in südhannoverscher Mundart. Heft 1.* Sülvsverlag, Göttingen 1880
* *Snurren und Witze. Plattdeutsche Gedichte in südhannoverscher Mundart. Heft 2.* Berlin, 1882
* *Krischan Pampel. Biller ut den französchen Krige; von Potthilmessen bet Metz. Plattdeutsche Dichtungen in südhannoverscher Mundart.* Gude, Hilmssen 1889

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Hans-Hermann Wichern

**Hans-Hermann Wichern** (* 26. Dezember 1921 in Tiss; † 9. Juni 1993 in Wehldörp) weer en plattdüütschen Schriever.

Wichern is 1921 in Tiss boren. He weer in’n Tweten Weltkrieg Soldaat un is swoor verwunnt worrn. He is denn in’n Oktober 1943 Schoolmeester in de eenklassige Volksschool in Wehldörp worrn un weer later an de Scholen in Jeem un Elsdörp. In’n Februar 1982 is he in Rohstand gahn.

Wichern weer Börgermeester von Jeem un Afornten in’n Kreisdag von’n Landkreis Rodenborg.

## Warken

* *Geschiechten üm den Heidhümpel.* Sülvsverlag, Wehldörp 1986. - 39 S.

## Weblenken
Max Brinckman

**Max Brinckman** (* 18. Dezember 1846 in Goldbarg; † 22. Mai 1927 in Horborg) weer en Ünnernehmer un plattdüütschen Schriever.

Brinckman is 1846 as öllsten Söhn von Elise, borene Burmeister (1821–1904), un den plattdüütschen Schriever John Brinckman in Goldbarg boren. He is in Güstrow na School gahn un hett veer Johr lang in Rostock bi en Holthannel en Lehr as Koopmann maakt. Na de Lehr güng he na Hamborg un denn na Horborg. Dor hett he sik 1869 mit en Holthannel sülvstännig maakt. 1896 hett he de *Harburger Leinoel- und Firnisfabrik Brinckman & Co.* grünnt un 1906 de *Harburger Oelwerke Brinckman & Mergell*. 1913 is he Königlich Prüüßschen Kommerzienraad worrn.

1912 hett he en Book op Plattdüütsch schreven, in dat he ut siene Schooltied berichten deit. Dat Book is in Güstrower Platt schreven.

1908 hett Brinckman in Güstrow en Born mit de Figurn *Voß un Swinegel* stift, den Wilhelm Wandschneider maakt hett. De Born schall an John Brinckman denken laten.

Brinckman weer verheiraadt un harr den Söhn Max John Brinckman (25. Januar 1881-10. März 1963), de denn ok dat Leid över de Fabriken övernahmen hett.

## Warken

* *Allerhand Dummjungs-Geschichten ut mien Schooltid.* Opitz, Güstrow 1912

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Karl Gustav Freese

**Karl Gustav Freese** (* 6. Dezember 1903 in Geestendörp; † 4. Juni 1944 bi Ambleteuse) weer en plattdüütschen Schriever.

Freese is 1903 as Söhn von en Seemann in Geestendörp boren. He weer op dat Lehrerseminar in Auerk un bet 1925 in Beers. Na dat Seminar hett he toeerst as Furrmann, Huuslehrer un Schriever arbeidt, bet he 1929 sien eerste Steed as Schoolmeester kregen hett. He is denn fakener ümtagen un weer denn toletzt Schoolmeester in Giersdörp-Schanzendörp. In’n Tweten Weltkrieg is he as Soldaat intagen worrn un an’n 4. Juni 1944 bi Ambleteuse in Frankriek fullen.

Sien Speel *De Wieberhoff* is 1975 von dat Ohnsorg-Theater as Film för dat Feernsehn optekent worrn. Dat is ünner den hoochdüütschen Titel *Der Weiberhof* lopen.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Volk ünner’n Joch.*
* *Narre Dood. En nedderdütsch Märken in 4 Biller.* Mahnke, Veern 1938
* *Een Klock blifft stahn.*
* *De Wieberhoff. Komödi in veer Uptöög.* Mahnke, Veern [1943] (toeerst opföhrt an dat Staatstheater Ollnborg an’n 26. Mai 1943)
* *Hill Christ. Een nedderdütsch Krippenspeel.* Bärenreiter, Kassel 1949
* *Schoster-Komeedie. Een nedderdütsch Speel in dree Törns.* Hermes, Hamborg [ca. 1950]

Hoochdüütsch:
* *Zur Geschichte des Hellweger Moores (Kreis Verden a. d. Aller) 1785-1940.* Archiv für Landes- und Volkskunde von Niedersachsen 1942/11, S. 88-128

## Weblenken
Hans-Joachim Dammann

**Hans-Joachim Dammann** (* 1948 in Obbens) is en plattdüütschen Schriever.

Dammann is 1948 as Söhn von en Buur in Obbens boren. He hett bi Airbus arbeidt un leevt vondaag in Buxthu. He schrifft ünner annern siet 2005 plattdüütsche Texten för dat *[[Stader Tageblatt]]*.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Op’n Weg. Plattdüütsche Geschichten.* Mohland, Goldebek 2009, ISBN 978-3-86675-094-4
* *Loot dat Zicken! Plattdüütsche Geschichten.* Edition Temmen, 2011, ISBN 978-3837870121

Hoochdüütsch:
* *Die Este: Von der Quelle bis zur Mündung.* (mit Marlis Dammann), Atelier im Bauernhaus, 2012, ISBN 978-3881323550

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Sophie Armster

**Sophie Armster** (borene *Plaat*; * 1760 in Stood; † 19. Dezember 1832 ok dor) weer en düütsche Schrieversche.

Plaat is 1760 in Stood boren. Se hett den Militärmusiker Johann Georg Armster († 1841) freet. Von 1794 af an hett dat Poor in Stood leevt. Johann Georg Armster hett dat Eckhuus twüschen Lüttje un Grote Smeedstraat köfft un dor en Gasthuus inricht. 1825 hett dat Gasthuus den Naam *Stadt London* kregen un later den Naam *Londoner Schenke*. Ok en Kaakschool hett Armster in Stood bedreven.

1828 is in’n Stoder Verlag Pockwitz de eerste Oplaag von Armster ehr Kaakbook rutkamen, dat den Titel *Neues auf vieljährige Erfahrung gegründetes Kochbuch* harr. Dit Book hett 14 Oplagen sehn, de letzte 1898.

Na’n Dood von Armster un ehren Mann hett jemehr Söhn Friedrich Adolph (1800-1843) dat Gasthuus övernahmen. As Friedrich Adolph 1843 ok doodbleven is, hett siene Weetfro Helene dat Gasthuus wiederföhrt. Dat Gasthuus is in’n April 1869 denn in Konkurs gahn.
Rinje Bernd Behrens

**Rinje Bernd Behrens** (* 17. August 1934 in Bremen; † 17. April 2022) weer en plattdüütschen Schriever.

Behrens is 1934 in Bremen boren un in Wersermünn un Debst opwussen. He is denn Schoolmeester worrn, weer Studiendirekter un is vondaag in Rohstand. He leevt in Langen.

1962 is he Liddmaat von de Männer vom Morgenstern worrn un dor 1972 ok as Schriftföhrer in’n Vörstand wählt worrn. He weer siet 1971 Redaktör bi dat *Niederdeutsche Heimatblatt*, wat en Bilaag von de Nordsee-Zeitung in Bremerhoben is. Blangenbi is he ok Schauspeler an de nedderdüütsche Bühn „Waterkant“ in Bremerhoben. Siene plattdüütschen Böker hett he deelwies ünner den Schrieversnaam *Uvo Wilhelm* schreven. Blangen plattdüütsche Theaterstücken schrifft he ok Böker över Familienkunn un Historie ut siene Heimatregion.

1999 hett he för sien Insatz för de Männer vom Morgenstern den Hermann-Allmers-Pries kregen un 1997 dat Bundsverdeenstkrüüz an’t Band. 2014 hett de Börgerstiftung Bremerhoben em ehren Förderpries geven.

Behrens is verheiraadt un hett twee Kinner.

## Warken

* *De Schatzkist. Komödie in drei Akten.* Mahnke, Veern 1990
* *De goden Lüüd. Spiel in fünf Akten.* Mahnke, Veern 1994
* *As wenn nix wesen weer. Ein Stück vom Ende des Dritten Reiches in 5 Akten.* (översett ut dat Rhienlandsche, von Karl Schmalbach sien *Als ov nix jewäss wür*) Mahnke, Veern 1995
* *Kattenjammer. Ein plattdeutscher Schwank in einem Aufzug.* Mahnke, Veern 1996
* *Hackelümmels. Komödie in drei Aufzügen.* Mahnke, Veern 1997
* *Dütmal Valentine. Komödie in einem Akt.* Mahnke, Veern 1998
* *De Brodermoord. Eine mordlustige Komödie in drei Akten.* Mahnke, Veern 2000
* *Wiehnachtsmann, dar büst du ja! Ein heiteres plattdeutsches Stück über eine ungewöhnliche Bescherung.* Mahnke, Veern 2000
* *De schöne Striet. Plattdeutsche Komödie in einem Akt.* Mahnke, Veern 2001
* *Peter kümmt inkognito. Plattdeutsche Komödie in fünf Akten.* Mahnke, Veern 2003
* *Indianer un Piratens. Komödie in einem Akt.* Mahnke, Veern 2004
* *De verkehrte Kuffer. Lustspiel in 5 Akten.* Mahnke, Veern 2006
* *De Cousinendag. Komödie in drei Akten.* Mahnke, Veern 2011

Översett:
* Ludger Quiter: *Dat Töttchenhotel. Lustspiel in drei Aufzügen.* (mönsterlandsch), Veern 2002
* Ludger Quiter: *Peter kümp inkognito. Komödie in fünf Akten.* (mönsterlandsch) Mahnke, Veern 2004
* Rainer Schepper: *Fritz Kaptain un siene Süsters. Ne mordslustige Kummelje in drei Akten.* (mönsterlandsch) Mahnke, Veern 2005

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Westerbeek

**Westerbeek** betekent

* Westerbeek, Oort in de Gemeen Sassenborg in’n Landkreis Gifhorn, Neddersassen,
* Westerbeek, Oort in de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen,
* Westerbeek, Oort in de Gemeen Eversdörp in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Westerbeek, Oort in de Gemeen Kappeln in’n Kreis Stemmert, Noordrhien-Westfalen,
* Westerbeek, Oort in de Gemeen Lienen in’n Kreis Stemmert, Noordrhien-Westfalen,
* Westerbeek, Beek, de in de Meh münnt.
Pegida

**Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes** (**PEGIDA**, **PEgIdA** oder **Pegida**) is en Vereen ut Dresden, de meent, Düütschland un Europa kemen jummers mehr unner Infloot vun den Islam. He will sik dor gegen stellen. De Liddmaten, de in düssen Vereen dat Seggen hefft, organiseert vun den 20. Oktober 2014 af an jede Week en Demonstratschoon in Dresden gegen de Utlänner- un Asylpolitik. Lieke Demonstratschonen gifft dat ok in annere düütsche Städer. 

Soziolwetenschoplers meent, de Lüde, de dor mitmaken döen, hören to’n Deel to de Borgerliche Klass un to de Konservativen, weern to’n annern Deel avers ok Rechtspopulisten un Rechtsextremisten. In Düütschland warrt dor to’n Deel butt over diskuteert, ob mit de Lüde, de Pedida in Gang brocht hefft un de dor mitmaakt, snackt weern scholl oder nich. In en Reeg vun Städer in Düütschland gifft dat Gegendemonstratschonen. Lüde ut de Wetenschop un ut de Politik un ok Journalisten seggt, man scholl sik konstruktiv ut’neen setten mit Themas, de vun Pegida up’t Tapeet brocht wurrn sünd, as mit de Sekerheit in Düütschland, Innwannerung un Integratschoon un sunnerlich ok mit dat Mitmaken vun Borgerslüde in de Politik vun en Demokratie. 

## Veranstalters
Lutz Bachmann hett de Demonstratschonen in Gang brocht un vormols ok de wichtigsten Reden holen. He seggt, Pegida weer ut en Facebook-Grupp rutwussen, de sik in’n Oktober 2014 funnen harr ut Protest gegen den Besluss vun de Bundsregeerung, Militärmateriol un Wapen an de Arbeiderpartei vun Kurdistan ut to levern, ofschoonst düsse Partei in Düütschland verbaden is. Denn weern ok noch Kurden un annere Muslime in Hamborg un Celle up’e Straten up’nanner losgahn. Siet de Tied laadt he jede Weken to en „Avendspazeergang“ in. He hett seggt, Wahlplakate vun de CDU ut de 1960er Johre mit den Spröök „Rettet die abendländische Kulur“ weer dat Vorbild ween, for de Bewegung ehren Naam. Vunwegen dat de Spazeergang jummers up’n Maandag is un de Lüde faken roopt: „Wi sünd dat Volk“ stellt sik Pegida in de Traditschoon vun de Maandagsdemonstratschonen 1989/1990 in de DDR.

## Tahlen
Bi de eerste Demonstratschoon an’n 20. Oktober  2014 unner dat Motto „Sunner Gewalt un vereent gegen Glovens- un Stellvertrederkriege up düütschen Grund“ hefft bi 350 Lüde mitmaakt. Bi jede Demonstratschoon, de achterna keem, sünd dat denn mehr Lüde wurrn. An’n 5. Januar 2015 sünd dat denn bi 18.000 ween, as dat groff taxeert wurrn is. Na den Anslag up Charlie Hebdo in Paris an’n 7. Januar schöllt dat mehr as 25.000 Lüde ween hebben.  

## Belege
Glenburgie

**Glenburgie** is en Whiskybrenneree in de Neeg vun Forres, Morayshire, Schottland.

## Historie
De Destille Glenburgie is 1810 vun William Paul ünner den Naam **Kinflat Distillery** grünnt worrn. De Produkschoon güng aver offiziell eerst 1829 los. In’t Johr 1870 is Kinflat dicht maakt worrn un acht Johren later ünner den Naam *Glenburgie-Glenlivet* nee apen maakt. 1884 weer de Brenneree an Alexander Fraser&nbsp;&&nbsp;Co. verköfft, de 1925 bankrott gahn sünd. Dorna hett Donald Mustad dat Regeer bi Glenburgie övernahmen. 1927 weer de Destille vun James&nbsp;&&nbsp;George Stodart Ltd. övernahmen, as de Produkschoon nich lopen de. 1930 hett Hiram Walker sösstig Prozent vun de Andeelen köfft, den Rest den 1936.

Glenburgie is 1958 renoveert worrn. Twee Brennblasen (vun’n Tyyp *Lomond Still*), de vörher bi Inverleven insett weern, sünd nee inboet worrn, und de Single-Malt-Whisky, de dormit brennt worrn is, keem ünner den Naam *Glencraig* in’n Hannel. De Molteree is dicht maakt worrn. De *Lomond stills* sind 1981 gegen traditschonelle *pot stills* uttuuscht worrn. In’t Johr 1987 is Hiram Walker denn vun Allied Lyons övernahmen worrn. In de Johren 2004/2005 is de Destille för ruchweg 4,3&nbsp;Millionen&nbsp;£ nochmol vullstännig renoveert worrn. Siet de Tiet is de Brenneree op’n aktuellen Stand vun de Technik, un de hele Brennafloop kann vun een Person dör Knööp Drücken kontrolleert warrn.

## Produkschoon
De Destille Glenburgie höört to dat schottische Whiskyrebeet Speyside. Dat Water för de Produkschoon kummt ut öörtliche Borns, dat Molt warrt ut frömme Moltereen (Robert Kilgour in Kirkaldy) betogen. In de Brenneree gifft dat en Meeschfatt (*mash tun*) ut Eddelstahl vun 4,7&nbsp;t un dörteihn Gäärfatten (*wash backs*) to 23.500&nbsp;l. Brennt warrt hüüt in twee *wash stills* to 11.750&nbsp;l un twee *spirit stills* to 15.000&nbsp;l, de mit Damp hitt maakt warrt.

De Whisky ut de Brenneree warrt to’n gröttsten Deel för de bekannten Blends *[[Ballantine’s]]* un *[[Teacher’s]]* verbruukt. As Originalaffüllen is 2002 en 15-johrigen Single-Malt in de *Special Distillery Bottlings Serie* vun Allied rutkamen. Af un an sünd vun unafhangige Affüllers ok noch *Glencraig* Single-Malts to finnen, de bit 1981 produzeert weern. Man, de warrt inwtüschen teemlich roor.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.
Wolfgang Vockel

**Wolfgang Vockel** (* 19. Dezember 1955 in Cuxhoben) is en düütschen Kommunalpolitiker.

Vockel is 1955 in Cuxhoben boren un weer von 1962 bet 1966 op de Grundschool Ritzbüttel. Na de Grundschool is he 1966 op dat Gymnasium Cuxhoben ween un hett dor 1974 sien Abitur maakt. Von 1974 bet 1976 weer he bi’n Wehrdeenst bi de Luftwapen. 1976 bet 1979 weer Vockel denn in’n Vörbereitungsdeenst mit anschließender Loopbahnprüfung för den gehobenen allgemenen Verwaltungsdeenst in dat Land Neddersassen. Vockel hett in de Johren 1980 bet 1983 an de Verwaltungsakademie Oostwestfalen-Lippe in Deppelt studeert. Von 1979 bet Oktober 1986 weer he Beamten bi de Stadtverwaltung in Cuxhoben un denn von 1. November 1986 bet 31. August 1995 Samtgemeendirekter bi de Samtgemeen Hadeln un Stadtdirekter von de Stadt Oterndörp.

An’n 1. September 1995 is de parteilose Vockel as Börgermeester von de Stadt Tauberbischofsheim in Baden-Württemberg wählt worrn. In’n Juni 2003 (93,47 %) un Juni 2011 (74,64 %) is he mit grote Mehrheit wedderwählt worrn.

2004 weer Vockel as Parteilosen ünnerstütt von de CDU Kannedaat för den Posten as Böverbörgermeester von Konstanz.

Vockel is ok in’n Kreisdag von’n Main-Tauber-Kreis un dor in de CDU-Frakschoon.

## Weblenken
* Biografie von Wolfgang Vockel op tauberbischofsheim.de (hoochdüütsch)

## Footnoten
Johann Pieper

**Johann Pieper** (* 20. Dezember 1903 in Greetsiel; † 13. August 1985 in Oterndörp) weer en neddersassischen Politiker von de SPD.

Pieper is 1903 in Greetsiel boren un na de School von 1924 bet 1933 Beroopssoldaat ween. 1934 is he toeerst Supernumerar worrn un is 1936 as Stüürinspekter anstellt worrn. 1949 is he Stüürböverinspekter worrn. Pieper weer en Reeg Johren lang Sachgebietsleiter för Vollstreckung, Lohnstüür un Bueree. 1949 müss em dat rechte Böverbeen amputeert warrn. Von 1946 bet 1963 weer he Vörsitter von’n Bedrievs- un Personalraad bi dat Finanzamt Oterndörp. 

Pieper weer Vörsitter von’n Oortsvereen von de SPD un Liddmaat in’n Kreisvörstand. Ok in’n Vörstand von’n Ünnerbezirk, Bisitter in’n erweiterten Bezirksvörstand un Liddmaat von’n Kommunalutschuss von’n Bezirk Noord-Neddersassen von de SPD weer he.  

1948 is Pieper Raadsherr in de Stadt Oterndörp worrn. 1951 is he Afornten in’n Kreisdag von’n Landkreis Land Hadeln worrn un weer en Reeg Johren Frakschoonsvörsitter von de SPD in Kreisdag un Stadtraad. He weer Viez-Börgermeester von Oterndörp un Viez-Landraad von’n Landkreis Land Hadeln. In de föffte Wahlperiood von’n 27. Juli 1965 bet to’n 5. Juni 1967 un de sösste Wahlperiood von’n 6. März 1970 bet to’n 20. Juni 1970 weer he Afornten in’n Landdag von Neddersassen.
Adalbert Herwig

**Adalbert Herwig** (* 5. April 1901 in Allendorf; † 17. Juni 1961 in Wene) weer en düütschen Politiker von de NSDAP.

Herwig is 1901 in Allendorf boren un weer eerst op de Volksschool un denn op de Hannelsschool. Von 1919 bet 1921 weer he bi dat Jägerkorps von Chappuis un dat Reserve-Jäger-Bataillon 11 (Marburg). Dor hett he bi de Gefechten 1919/1920 in dat Rhienland un in Oberschlesien mitmaakt. He hett denn in de Holtbranche arbeidt un weer von 1927 af an Landarbeider.

Nadem he al siet 1922 to verscheden Wehrverbänn tohöört hett, is Herwig an’n 1. August 1929 in de NSDAP rin, in de he mit de Tied verscheden Funkschonen harr (ünner annern as Gauamtsleiter). Üm de sülve Tied güng he ok in de SA rin, in de he an’n 8. April 1931 Standartenführer worrn is un denn Brigadeführer von de SA-Brigade 59 (Oberharz).

Von März 1933 bet Mai 1945 weer Herwig Afornten von de NSDAP in’n Rieksdag, in den he as Kannedaat in’n Wahlkreis 15 (Oosthannover) rinkamen weer. Von 1. Dezember 1936 bet 1942 weer he ok Börgermeester von de Stadt Oterndörp.
Samtgemeen Geestoort

De **Samtgemeen Geestoort** () weer en Rebeetsverband in’n Noordwesten von’n Landkreis Wersermünn. De Samtgemeen is to’n 1. Januar 1971 ut de Gemenen Bramel, Schippdörp un Sells billt worrn. Mit de Kommunalreform in Neddersassen von’n 1. März 1974 is de Samtgemeen denn in de Gemeen Schippdörp opgahn.