open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
List vun Herrschers mit den Naam Leopold

**Leopold** weer de Naam vun düsse Herrschers:

## Leopold I.
* Leopold I. (HRR), Kaiser (1640–1705) vun dat Hillige Röömsche Riek
* Leopold I. (Belgien), König vun Belgien (1831–1865) 
* Leopold I. Groothartog vun de Toskana is: Leopold II. (HRR)  
* Leopold I. (Mähren), Hartog vun Olmütz (1102/1105–1157) 
* Leopold I. (Habsborg), Hartog vun Öösterriek (1308–1326) 
* Leopold I. (Anholt-Dessau) (de Ole Dessauer), Först (1693–1747) 
* Leopold I. (Lippe), Först (1789–1802) 
* Leopold I. (Öösterreich) (de Vörnehme), Markgreve (976–994) 
* Leopold I. (Seckau) († 1291), Bischop vun Seckau 
* Leopold I. (Steiermark) (de Brave), Markgreve (1122−1129) 

## Leopold II.
* Leopold II. (HRR) (1790–1792), Kaiser vun dat Hillige Röömsche Riek
* Leopold II. (Belgien) (1865–1909), König vun Belgien
* Leopold II. (Toskana) (1824–1859), Groothartog
* Leopold II. (Habsborg) (1328–1344), unner Umstänn kort Regent in Böveröösterriek/Tirol 
* Leopold II. Maximilian (Anhalt-Dessau) (1747–1751), Först 
* Leopold II. (Lippe) (1802–1851), Först 
* Leopold II. (Öösterriek) (de Schöne; 1075–1095), Markgreve 
* Leopold II. vun Schönfeld (ok Luitpold vun Scheinfeld; † 1217), Bischop vun Worms un Erzbischop vun Mainz 

## Leopold III.
* Leopold III. (Belgien), König vun Belgien (1934–1951) 
* Leopold III. (Habsborg), Hartog vun Öösterriek (1365–1386) 
* Leopold III. Frederik Franz (Anholt-Dessau), Först (1751–1817) 
* Leopold III. (Lippe), Först (1851–1875) 
* Leopold III. (Öösterriek) (de Hillige), Markgreve (1095–1136) 

## Leopold IV
* Leopold IV. (Habsborg) (de Dicke; 1371–1411), Hartog vun öösterriek (1386–1411) 
* Leopold IV. Frederik (Anholt-Dessau), Hartog (1817–1871) 
* Leopold IV. (Lippe), Först (1905–1918),
Philiris sublutea

***Philiris sublutea*** is en Oort vun Bottervagels ut de Familie vun de Lycaenidae. De Oort levt op dat Eiland Neeguinea.

## Subspecies
**Philiris sublutea sublutea* (vun West Irian bet na Papua New Guinea)
**Philiris sublutea extensa* Tite, 1963 (West Irian: Arfak Mountains, Angi Lakes)

## Nahwies
Leopold (Vörnaam)

**Leopold** is en Vörnaam for Jungs un Mannslüde. 

## Wo he herkamen un wat he bedüden deit
Leopold is en Form vun den Ooldsassischen Naam **Liutbald**. De sett sik tohopen ut de Naamsülven *liut* (dat heet *Lüüd* oder *Volk*) un *bald* (dat heet *tapper*, *kühn*). De tweete Sülv *bald*/*bold* finnt sik meist bloß bi Jungsnaams. 

Bekannt wurrn is de Naam ok dör den Hilligen Leopold. He weer Markgreve vun Öösterriek un leev vun 1075 bit 1136. Hillig spraken wurrn is he avers eerst na 1663. Vun em hett ok de *Leopoldsbarg* in Wien sien Naam. Vunwegen düssen Hilligen gifft dat den Naam Leopold fökener in'n Süden vun Düütschland, as in'n Norden.
Auriculigerina miranda

***Auriculigerina miranda*** is eene Oort vun Seesnick, eene marine Gastropod (=een Stamm vun Snicken) un Mollusk (=Weekdeert) in de Familie Eulimidae. De Spezie is de eenzig künnig Spezie uit de Geslecht *[[Auriculigerina]]*.

De Spezie levt an disse Oorte:

* Europääsch Waterflach

## Weblenken
* Een Bild vun Auriculigerina miranda gift dat in'n engelsch Wiki: Copyright-Problem.
* Register vun marine Spezies
* Encyclopedia of Live

## Nahwies
The Importance of Being Earnest

**The Importance of Being Earnest** betekent

* *[[The Importance of Being Earnest (Theaterstück)|The Importance of Being Earnest]]*, Theaterkummedie vun Oscar Wilde ut dat Johr 1894,
* *[[The Importance of Being Earnest (1932)|The Importance of Being Earnest]]*, düütsch Verfilmen vun dat Theaterstück vun Franz Wenzler ut dat Johr 1932,
* *[[The Importance of Being Earnest (1952)|The Importance of Being Earnest]]*, brietsch Verfilmen vun Anthony Asquith ut dat Johr 1952,
* *[[The Importance of Being Earnest (2002)|The Importance of Being Earnest]]*, Verfilmen vun Oliver Parker ut dat Johr 2002,
* *[[The Importance of Being Earnest (2011)|The Importance of Being Earnest]]*, Filmfaten vun de Broadway-Produkschoon ut dat Johr 2011.
(633) Zelima

**(633) Zelima** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 12. Mai 1907 vun den düütschen   Astronom August Kopff in Heidelbarg opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 9,73. 

Woher de Naam kummt, weet man nich.
Brazzaville

**Brazzaville** is de Hööftstadt vun de Republiek Kongo mit 1.115.773 Inwahner (Stand 1. Januar 2005). Se is dormit ok de gröttste Stadt vun dat Land. En wiethen sichtbor Wohrteeken vun de Stadt is de 106 Meter hooch Tour Nabemba.

## Historie
Nömmt wurrn is de Stadt nah Pierre Savorgnan de Brazza ut Frankriek, de 1883 in Franzöösch-Kongo en Statschoon anleggen dee, ut de sück de Stadt entwickeln dee. De Statschoon leeg up dat rechte (nöördliche) Ufer vun de vun den Stroom Kongo bild Pool Malebo. Um dat Johr 1900 hebbt dor etwa 5.000 Inwahner leevt.

## Weblenken
Metropolregion Madrid

De **Metropolregion Madrid** is eene Comarca in de Autonomen Gemeenschap Madrid in Spanien. In düsse Rebeed leven mehr as 5,84 Mio. Minschen. Düsse Tosammensluut is op'n Rebeed vun'e Metropolregion vun Madrid (Flach ca. 4.609,7 km²), wo ca. 6,38 Millionen Minschen leven.

## Ünnerindelen vun'e Metropolregion Madrid

## Weblenken
* AUDES5 projekt
NGC 1931

**NGC 1931** is en Objekt ut’n Katalog NGC. Dat is en apenen Steernhopen verbunnen mit en kombineerten Emisschoons-/Reflekschoonsnevel in dat Steernbild Föhrmann. Dat Objekt is an’n 4. Februar 1793 vun’n Astronom Wilhelm Herschel opdeckt worrn.

Bi dat Objekt hannelt sik dat üm en Hopen vun junge hitte Steerns mittenmang den Emisschoonsnevel, ut den de Steerns entstahn sünd. De hele Kumplex hett en schienboren Dörmeter vun 3 Bagensekunnen un hett vun de Eer en Afstand vun ruchweg 7.000 Lichtjohren.

## Kataloog-Naams
NGC 1931, C 0528+342, Ced 49, IRAS 05281+3412, LBN 173.92+00.24, LBN 810, Min 1-81, OCISM 102, OCl 441, OCl 441.0, RAFGL 5144, SH 2-237, WB89 653, [T70] 10, [TP72] 23	 	 	

## Borns


## Weblenken
* NASA/IPAC Extragalactic Database
* SIMBAD Astronomical Database
* SEDS
Kommunen in Spanien

De **Kommunen in Spanien** (span. municipios, IPA: [muniˈθipjos]; sing. municipio) sünd de lüttsten politischen Eenheiten in’t Land. Jede Kommun is Deel vun en Provinz, un de sünd Deel vun en Autonomierebeet (17 Rebeden un Ceuta un Melilla). In eenige vun de Autonomierebeden gifft dat ok Landkreisen (span. comarcas) oder Gemeenverbännen (span. mancomunidades).

Allens tosammen gifft dat mit Ceuta un Melilla 8.112 Kommunen in Spanien. Wat de Tall vun de Inwahners angeiht, gifft dat grote Ünnerscheden. De lüttste Gemeen hett 9 Inwahners (Villarroya (La Rioja) in 2012), Madrid, de gröttste Stadt vun Spanien, hett 3.233.527 Inwahners (2012).

## Översetten

## Nawies
Hassel

**Hassel** betekent

* Hasselbusch, Boom, an den Hasselnööt wasst,
* Hassel, Gemeen in’n Landkreis Stendal, Sassen-Anholt,
* Hassel, Gemeen in’n Landkreis Neenborg, Neddersassen,
* Hassel, Oort in de Gemeen Wiefelstäe in’n Landkreis Ammerland, Neddersassen,
* Hassel, Oort in de Gemeen Swonewebel in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen,
* Hassel, Oort in de Gemeen Heemsbünnen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Hassel, Oort in de Gemeen Jesborg in’n Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Hassel, Oort in de Stadt Sulingen in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen,
* Hassel, Oort in de Gemeen Scholen in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen,
* Hassel, Oort in de Stadt Bargen in’n Landkreis Celle, Neddersassen,
* Hassel, Oort in de Stadt Gelsenkiärken, Noordrhien-Westfalen,
* Hassel, Oort in de Gemeen Reichshof in’n Oberbergschen Kreis, Noordrhien-Westfalen,
* Hassel, Oort in de Stadt Selm in’n Kreis Unna, Noordrhien-Westfalen,
* Hassel, Oort in de Stadt Sankt Ingbert in’n Saarpfalz-Kreis, Saarland,
* Hassel, Oort in de Gemeen Droyßig in’n Burgenlandkreis, Sassen-Anholt,
* Hassel, Oort in de Gemeen Weiler zum Turm in Luxemborg,
* Hassel, Stroom in Sassen-Anholt, de in de Rappbode münnt,
* Hassel, Eiland von de Amerikaanschen Jumferneilannen.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Haßel, Oort in de Gemeen Will in’n Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Haßel, Oort in de Gemeen Achem in’n Landkreis Veern, Neddersassen.

**Hassel** is de Familiennaam von

* Anke Hassel (* 1965), düütsche Soziologin,
* Clement van Hassel (1920–2003), belgischen Karambolagespeler,
* Danny Hassel (* 1967), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Egon Hassel (* 1955), düütschen Inschenör,
* Florian Hassel (* 1964), düütschen Journalist,
,
* Georg Hassel (1770–1829), düütschen Geograaf,
* Georg Hassel (1800–1851), düütschen Pädagoog,
* Gertrud von Hassel (1908–1999), düütsche Malerin un Pädagogin,
* Hans Hassel (1860–1932), düütschen Jurist,
* Horst von Hassel (* 1928), düütschen Politiker,
* Jan von Hassel (* 1974), düütschen Organist un Jurist,
* Kai-Uwe von Hassel (1913–1997), düütschen Politiker,
* Karl Ewald Hassel (1810–?), düütschen Mediziner,
* Karl-Heinz von Hassel (1939–2016), düütschen Schauspeler,
* Kaspar Hassel (1877–1962), noorweegschen Seiler,
* Michael von Hassel (* 1978), düütschen Fotograaf un Künstler,
* Odd Hassel (1897–1981), noorweegschen Chemiker,
* Paul Hassel (1838–1906), düütschen Archivar,
* Samuel Friedrich Hassel (1798–1876), düütschen Sänger, Schauspeler un Komiker,
* Sanneke van Hassel (* 1971), nedderlandsche Schrieversche,
* Sven Hassel (1917–2012), däänsch-spaanschen Schriever,
* Sverre Hassel (1876–1928), noorweegschen Polarforscher,
* Theodor von Hassel (1868–1935), düütschen Offzeer,
* Tina Hassel (* 1964), düütsche Journalistin,
* Ulrich von Hassell (1881–1944), düütschen Politiker un Diplomaat,
* Valentin Van Hassel (1852–1938), belgischen Dokter un Schriever.

Kiek ok bi: Hassell, Haßel.
Volksbank Keden

De **Volksbank Keden** eG (offiziell *Volksbank Kehdingen Niederlassung der Ostfriesische Volksbank eG*) is en Telg von de Oostfreesch Volksbank. Seet von de Volksbank mit acht Filialen in’n Noorden von’n Landkreis Stood (Land Keden) is Drochters. De Bank höört to’n Genossenschaftsverband.

De BLZ is 200 697 86 un de BIC GENO DEF1 DRO. De Bilanzsumm weer an’n 31. Dezember 2011 241 Millionen Euro. De Bank hett 45 Mitarbeiders.

Blangen Drochters hett de Volksbank Filialen in Doornbusch, Aßel, Bützfleet, Wischhoben, Freeborg, Öderquart un Balje.

## Historie

De Spoor- un Dorlehnskass Drochters hett sik an’n 18. Januar 1896 grünnt. 1950 hett de Bank den ne’en Naam Kedener Spoor- un Kreditbank kregen.

1966 is de Spoor- un Kreditbank Drochters mit de Spoor- un Dorlehnskassen Bützfleet un Wischhoben tohoopgahn. De Bilanzsumm is dor von 9,5 Millionen op 16,1 Millionen D-Mark stegen. 1988 is de Kedener Spoor- un Kreditbank mit de Volksbank Noordkeden to de Volksbank Keden tohoopgahn. De Bilanzsumm bedriggt to disse Tied 165 Millionen D-Mark.

2014 is de Volksbank Keden mit de Oostfreesch Volksbank dör Fusion tohoopgahn. Dat Volksbanken tohoopgaht, de-ehr Rebeed nich tohoophängt (twüschen Keden un Oostfreesland sünd üm un bi 130 Kilometer Luftlien), gifft dat ans meist gornich. De Grund, dat dat in dissen Fall anners kamen is, weer, dat de Volksbank Keden veel in de Schippfohrtsfinanzerung aktiv weer. Dör de Krise in de Schippfohrt is ok de Volksbank in Scheevlaag kamen. De Oostfreesch Volksbank is jüstso in de Schippfohrtsfinanzerung aktiv un dorüm hebbt de twee Banken beslaten tohooptogahn. De Alternative för de Volksbank Keden weer en Fusion mit de Volksbank Stood-Cuxhoben ut de Region, aver op en Versammlung an’n 7. Mai 2014 hett de Mehrheit beslaten, mit de Bank ut Leer tohooptogahn. För de acht Filialen in Keden hett de Oostfresch Volksbank en Bestandsgarantie för fiev Johr geven.

Den letzten Vörstand bet 2014 hebbt Dietmar Bruß un Björn Großmann billt, de Vörsitter von’n Opsichtsraad weer Friedhelm Schröder.

### Geschäftsföhrers

* 1896-1914: Heinrich Thoborg
* 1914-1953: August Kröncke
* 1953-1970: Johannes Hugo Vöge
* 1970-1989: Ernst Porth

## Weblenken

* Websteed von de Volksbank (hoochdüütsch)
Volksbank Stood-Cuxhoben

De **Volksbank Stood-Cuxhoben** eG is en Volksbank mit Seet in Stood. De Bank höört to’n Genossenschaftsverband un hett 19 Filialen in’n Landkreis Stood, Landkreis Cuxhoben un op Helgoland. Den Vörstand billt Reinhard Dunker un Henning Porth, de Vörsitter von’n Opsichtsraad is Axel Lohse.

De BLZ is 241 910 15 un de BIC GENO DEF1 SDE. De Bilanzsumm weer an’n 31. Dezember 2011 877 Millionen Euro. De Bank hett 225 Mitarbeiders, 17.300 Maten un 41.300 Kunnen mit 80.000 Konten (Stand 2012).

Blangen Stood hett de Volksbank 11 Filialen in Buxthu, Cuxhoben, Helgoland, Hemmoor-Warstood, Himmelpoorten, Jörk, Kumbarg, Lee, Olenwoold, Oterndörp un Steenkark.

SB-Standöörd gifft dat söss in Worenhüüs in Buxthu, Cuxhoben un Stood un een in en egen Gebüüd in Duhnen.

## Historie

An’n 1. Januar 2000 sünd de Volksbank Stood un de Volksbank Cuxhoben-Hadeln dör Fusion to de ne’e Volksbank Stood-Cuxhoben tohoopgahn.

2013 stünnen de beiden Vörstänn Dunker un Porth vör Gericht. De Volksbank harr 1998/1999 en Mehrfamilienhuus finanzeert, dat gegen dat Borecht verstött. Dat harr de Boherr ok weten un dat Huus liekers boot. De Stadt Cuxhoben hett in’n Januar 2006 den Boherrn denn opfeddert, dat dat Huus afreten warrt. De Boherr hett sik dor gegen wehrt, aver de Stadt wull dat Huus afreten hebben. Dor hett denn de Volksbank an’n 7. April 2010 en Breef an’n Cuxhobener Börgermeester Arno Stabbert schreven, dat de sik dat doch noch ees wedder överleggen schullen. Dor hett denn instahn: *Gerne sind wir bereit, eine Spende in Höhe von 50 000 Euro an die Stadt Cuxhaven zu entrichten, wenn Sie dafür eine Ausnahmegenehmigung erteilen*. Dat hett Stabbert as Versöök von Korrupschoon ansehn un de Vörstänn von de Volksbank bi de Polizei angeven. De beiden sünd an’n 17. Juni 2013 to 60 Dagsätz (je 24.000 Euro) un de Volksbank to en Bröök von 15.000 Euro veroordeelt worrn.

De Filialen in Döös, Grootweurn, Helmworth un Loomst sünd to’n 28. April 2017 dichtmaakt worrn.

### Volksbank Stood

De Volksbank Stood hett sik an’n 26. März 1887 grünnt. De eersten Filialen buten Stood weren in Buxthu un Basbeek. De drüdde Filiaal is 1957 in de *Hemsothstraat* in Loomst grünnt worrn.

### Volksbank Cuxhoben-Hadeln

De Spoor- un Vörschußvereen is an’n 3. Dezember 1880 von 21 Börgers in Cuxhoben grünnt worrn. Ut’n Spoor- un Vörschußvereen is later de Volksbank Cuxhoben worrn. To’n 1. Juli 1993 sünd de Volksbank Cuxhoben un de Haadler Volksbank dör Fusion to de Volksbank Cuxhoben-Hadeln tohoopgahn. De Haadler Volksbank is 1892 grünnt worrn.

### Helmworth

De Spoor- un Dorlehnskass Helmworth is 1892 grünnt worrn. Dat letzte Gebüüd von de Volksbank an de *Hauptstraat* is 1964 boot worrn. De Filiaal hett an’n 28. April 2017 dichtmaakt.

## Literatur

* Horst Jarck: *1892–1992: 100 Jahre Hadler Volksbank. Eine Chronik der Hadler Volksbank eG und ihrer Vorgängerinstitute 1892–1992.* Oterndörp 1992

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed von de Volksbank (hoochdüütsch)
Forst Ooldkeden

De **Forst Ooldkeden** weer en Naturschuulrebeed bi Ooldkeden in de Gemeen Wingst, Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

Dat Naturschuulrebeed mit dat Kennteken NSG LÜ 067 weer 19&nbsp;Hektar groot. Dat leeg süden von Kumbarg an’n Rand von de Wingst un schull en Kolonie von Fischreihers schulen, de dor leevt hett. De Vagels hebbt in de olen Füchten bröödt, de dor stahn hebbt. De Füchten hebbt dör den Schiet von de Reihers, dör Storm un dör Borkenkävers düchtig wat mitkregen un müssen rümmaakt warrn. De Reihers sünd dor nu nich mehr to finnen.

Dat Rebeed is an’n 6.&nbsp;Mai 1977 ünner Naturschuul stellt worrn. Disse Status hett in’n Juli 2012 denn wedder ophöört. Tostännige ünnere Naturschuulbehöörd weer de Landkreis Cuxhoben.

## Footnoten
Ooldkeden

**Ooldkeden** () is en Oort in de Gemeen Wingst (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Ooldkeden liggt an de Noordwestkant von de Wingst. In’n Noordwesten löppt de Neehuus-Bülkauer Kanaal an dat Dörp langs. Bi Ooldkeden liggt ok de Forst Ooldkeden, de von 1977 bet 2012 ünner Naturschuul stünn.

De Naveröörd sünd Westercaadwisch in’n Noorden, Kumbarg in’n Noordoosten, Höden in’n Oosten, Watermöhl in’n Süüdoosten, Westerhamm un Tollboom in’n Süden, Oppeln in’n Süüdwesten un Au in’n Westen.

## Historie

Bi Ooldkeden hett de Jöödsche Karkhoff in de Wingst legen, de von 1767 bet 1926 bruukt worrn is.

### Inwahnertall

### Religion

Ooldkeden is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Kumbarg.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Ooldkeden liggt an de Kreisstraat 22, de in’n Noorden in Kumbarg an de Bundsstraat 73 ran löppt un in’n Süden bi Tollboom an de K&nbsp;21.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 26 Kilometer in’n Noordwesten von Ooldkeden an de B&nbsp;73.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg.

## Footnoten
Höden (Gemeen Wingst)

**Höden** () is en Oort in de Gemeen Wingst (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Höden liggt an de Noordoostkant von de Wingst.

De Naveröörd sünd Voigtding in’n Noordoosten, Öberndörp in’n Oosten, Watermöhl un Dobrook in’n Süden, Westerhamm un Tollboom in’n Süüdwesten, Ooldkreden in’n Westen un Kumbrg in’n Noordwesten.

## Historie

### Religion

Höden is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Kumbarg.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

In Höden liggt de Kamelientucht von Peter Fischer, de mit en Schaugoorn verbunnen is. De Tüchter tellt to de wichtigsten Kamelientüchters op de Welt.

### Freetied

In Höden liggt dat Swemmbad Wingst.

### Verkehr

Höden liggt bi de Bundsstraat 73, de in’n Noordwesten över Kumbarg, Neehuus un Oterndörp na Cuxhoben löppt un in’n Süüdoosten över Hemmoor/Warstood/Basbeek na Stood. Lüttjere Straten loopt ans na Ooldkeden, Tollboom un Westerhamm.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Wingst in Watermöhl an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg.

## Footnoten
Tollboom (Wingst)

**Tollboom** () is en Oort in de Gemeen Wingst (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Tollboom liggt an de Westkant von de Wingst. In’n Westen löppt de Neehuus-Bülkauer Kanaal an dat Dörp langs.

De Naveröörd sünd Ooldkeden un Kumbarg in’n Noordoosten, Höden un Watermöhl in’n Oosten, Westerhamm un Bargkamp in’n Süüdoosten, Grift in’n Süden, Oppeln in’n Süüdwesten un Au in’n Noordwesten.

## Historie

De Naam kummt dorvon, dat dor fröher an de Grenz von dat Kaspel Oppeln na dat Kaspel Kumbarg en Tollboom stahn hett. An dissen Tollboom hett later dat Gasthuus Butt stahn.

### Inwahnertall

### Religion

Tollboom is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Kumbarg.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Kultur

### Verenen

De Schützenvereen Wingst-Tollboom is 1910 grünnt worrn un fiert jümmer an’t eerste Wekenenn in’n Juli sien Schützenfest.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Tollboom liggt an de Kreisstraat 21, de in’n Westen na Bülkau an de Landsstraat 144 ran löppt un in’n Süüdoosten över Westerhamm, Bargkamp, Süderbusch, Ellerbrook un Wittenmoor na Bröckelbeek löppt. Na Noorden löppt von Tollboom de K&nbsp;22, de in Kumbarg an de Bundsstraat 73 rangeiht.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg.

## Footnoten
Hartwig Steenken

**Hartwig Steenken** (* 23. Juli 1941 in Twustern; † 10. Januar 1978 in Hannober) weer en düütsch Springrieder. 

He gellt noch hüüd as en vun de best Stilisten in Springsaddel vun all Tieden. Sien gröttsten Spood harr he tosommen mit de Mähr *Simona*, mit de he ünner annern 1974 in Hickstead Weltmeester wurr. He hett ok en dunkelbruun Hannoveraner Wallach as Springpeerd utbildt, de nah sien Dood ünner Paul Schockemöhle as Deister en vun de spoodriekst Springpeer vun de Welt wurr.

Hartwig Steenken is an’ 10. Januar 1978 up de Intensivstatschoon vun de Medizinisch Hoochschool Hannover storven, nahdem he siet en Autounfall in Juli 1977 in Kolenweie in’t Koma leeg.

## Wat he schafft hett
* Olympisch Spelen 
** 1972 in München: Goldmedaille Mannschap, up *Simona* (gemeensam mit Hans Günter Winkler,  Gerd Wiltfang un Fritz Ligges)
* Weltmeesterschap
** 1974 in Hickstead: Goldmedaille Eenzel up *Simona*
* Europameesterschap
** 1971 in Aken: Goldmedaille Eenzel up *Simona*
** 1975 in München: Goldmedaille Mannschap, Sülvermedaille Eenzel up *Erle*
* wiedere
** dreemal Düütsch Meester (1969, 1970, 1973) jeweils up *Simona*
** 1973 Sieger vun dat Düütsch Springderby in Hamborg up *Simona*
** 1974 Sieger vun dat Düütsch Springderby in Hamborg up *Kosmos*

## Weblenken
* Hartwig Steenken in de Datenbank vun Sports-Reference.com (engelsch)
* Utführlich Artikel to dat Leven vun Hartwig Steenken

## Literatur
* Eckhard F. Schröter: *Das Glück dieser Erde. Leben und Karriere deutscher Springreiter*. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfort a. M. 1980. ISBN 3-596-23019-5
Rebecca

**Rebecca** betekent

* Rebecca, en Vörnaams för Fronslüüd,
* *[[Rebecca (Roman)|Rebecca]]*, Roman vun Daphne de Maurier ut dat Johr 1938,
* *[[Rebecca (Film)|Rebecca]]*, US-amerikaanschen Speelfilm vun Alfred Hitchcock na den Roman ut dat Johr 1940,
* *[[Rebecca (1952)|Rebecca]]*, philippienschen Film ut dat Johr 1952,
* *[[Rebecca (1963)|Rebecca]]*, indischen Film ut dat Johr 1963,
* *[[Rebecca (1997)|Rebecca]]*, brietsch-düütsche Feernseh-Minireeg na den Roman ut dat Johr 1997,
* *[[Rebecca (Musical)|Rebecca]]*, düütsch Musical na den Roman ut dat Johr 2006,
* Rebecca, japaansche Musikgrupp.
Gemeen Hagen (1974–2013)

**Hagen** weer en Gemeen in’n Landkreis Cuxhoben in Neddersassen mit 3805 Inwahners. De Sitt von de Samtgemeen Hagen weer ok in de Gemeen Hagen.

## Geografie

De Navergemenen weren Braamst in’n Noordwesten, Wolsbuddel in’n Süden, Uthleer in’n Süüdwesten, Sands op en lütt Stück in’n Westen un Driftseth in’n Noordwesten.

## Historie

De Gemeen Hagen hett sik an’n 1. März 1974 ut de Gemenen Hagen, Dörphagen un Kassbrook billt.

Von 1971 af an weer de Gemeen Deel von de Samtgemeen Hagen.

An’n 1. Januar 2014 is de Gemeen Hagen denn tohoop mit de ganze Samtgemeen Hagen oplööst un Deel von de ne’e Gemeen Hagen worrn.

### Inwahnertall

## Politik

### Gemeenraad

### Börgermeesters

### Wapen

Dat Wapen von de Gemeen wiest op sülvern Grund en gröne Eek mit acht gollen Eckern. De Eek driggt en lütter Wapenschild mit roden Grund un twee sülvern Bremer Slötels.

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Delbarestivale

**Delbarestivale** – meestens kört as **Delba** oder **Delbar** betekent – (ok **Delcorf**) is en Appelsort, de in de Boomschool *Delbard* in de Gemeend Malicorne / Kanton Commentry in Frankriek ut en Krüüzung vun Stark Jon Grimes un Golden Delicious entstahn is un siet 1982 verbreedt wurr. 

## Beschrieven
Dat hannelt sück um en meest as Tafelappel bruukt Sömmerapel, de af Midden August riep un bit Oktober/November lagerfähig is. 

De Appel hett en middlere bit groot Grött, is hooch baut un is faken walzenförmig. De Sort hett en glatt Schill mit grööngeel Grundfarv un up de vun de Sünn anschiend Siet röötlich Striepen. De Smack is aromatisch, sööt-mildsuer. 
De starkwassen Boom vertwiegt sück blots swack un sien Äste gaht steil nah baben. De neegt stark to Alternanz.

De Sort wurrd hööftsächlich in’ Erwerbsanbau plant. Wegen hör Krankheitsanfälligkeit (Schorf, Mehldau, Spinnmilben etc.) is de Sort för den extensiven Anbau (to’n Bispeel in’ Huusgorden) nich to bruuken.

## Mutanten
Dat gifft mit *Ambassy*, *Celeste*, *Bruggers Festivale*, *Eversdijk*, *Monidel*, *Apache* un *Sissired* eenig Mutanten vun Delbarestivale, de in hör Eegenschapen afwieken.

## Literatur
* Manfred Fischer: *Farbatlas Obstsorten*, Ulmer Verlag, Stuttgart 2003, ISBN 3-8001-5547-8.

## Weblenken
* https://web.archive.org/web/20120603081910/http://www.vbogl.de/Obstsorten/Tafelsorten/Delbarestivale.html
* http://www.lwg.bayern.de/gartenbau/obstbau/17643/linkurl_0_10.pdf (PDF-Datei; 344&nbsp;kB)
* http://obstgrossmarkt-grimm.de/apfel/delbarestivale.htm 
* https://web.archive.org/web/20160304100750/http://www.fueglister.ch/produkte/details.aspx?SortenID=111

## Kiek ok
List vun de Appelsorten
Jonathan Hivert

**Jonathan Hivert** (* 23. März 1985 in Cambray-les-Tours) is en franzöösch Radrennfohrer.

Jonathan Hivert wurr 2003 in de Junioren-Klass sowohl bi den Cyclocross, as ok in’t Straatenrennen franzöösch Viezmeester. 2005 belegg he bi dat U23-Rennen Paris-Mantes-en-Yvelines ok noch en tweeten Platz. Gegen Enn’ vun de Saison fohr he bi dat  ProTour-Team Crédit Agricole as Stagiaire. Siet 2006 weer he Hivert Profi bi den franzööschen Rennstall. 2009 geev he en Een-Johr-Gastspeel bi Skil-Shimano un wessel dornah to Saur-Sojasun.

## Wat he schafft hett
;2008
* een Deelstreck Circuit de Lorraine

;2010
* Grand Prix de la Marseillaise

;2011
* een Deelstreck Ruta del Sol
* Paris-Troyes
* Klasika Primavera

;2012
* een Deelstreck Tour de Romandie

;2013
* Gesamtwertung Étoile de Bessèges
* twee Deelstrecken Vuelta a Andalucía

;2017
* Gesamtwertung, Punktewertung un een Deelstreck Vuelta a Castilla y León

;2018
* Gesamtwertung, Punktewertung un twee Deelstrecken Tour du Haut-Var
* een Deelstreck Paris–Nizza
* Tour du Finistère

## Teams
* 2006 Crédit Agricole
* 2007 Crédit Agricole
* 2008 Crédit Agricole
* 2009 Skil-Shimano
* 2010 Saur-Sojasun
* 2011 Saur-Sojasun
* 2012 Saur-Sojasun
* 2013 Sojasun
* 2014 Belkin-Pro Cycling Team
* 2015 Bretagne-Séché Environnement
* 2016 Fortuneo-Vital Concept
* 2017 Direct Énergie
* 2018 Direct Énergie

## Weblenken
* Jonathan Hivert up Radsportseiten.net
Pragmaatsche Sanktschoon (Röömsch Recht)

En **Pragmaatsche Sanktschoon**, (up Latiensch: *Sanctio pragmatica/Pragmatica sanctio*) is in dat Röömsche Recht in de Late Antike en Gesett, dat de Kaiser in en fierlichen Akt rutgahn lett. Normolerwiese hannelt sik dat bi *sanctiones pragmaticae* um Orders vun den Kaiser, de sik mit sunnerliche Fäll befaten doot, oder wo de Kaiser Regeln upstellt for bestimmte Lüde oder for en bestimmt Rebeet. Ganz akraat kann een gor nich seggen, wie sik en Pragmaatsche Sanktschoon verschelen deit vun annere Aktschonen, wo de Kaiser mit Recht setten deit. De Begreep is vun dat 5. Johrhunnert an to finnen, man dat lett, as wenn Konstantin de Grote em toeerst bruukt harr. Ut de Antike is de *sanctio pragmatica pro petitione [[Vigilius|Vigilii]]* vun Kaiser Justinian I. hüdigendags noch an'n meisten bekannt. Dor hett de Kaiser siene Gesettböker (Codex, Digesten, Institutschonen]] in dat Johr 554 in Italien mit in Kraft sett, nadem he Italien ut de Ostgoten ehre Hand reten harr. Dor hett he ok in gellen laten, wat ostgootsche Herrschers in dat Johr 500 an Senat un Volk vun Rom Land verschenkt harrn. Man wat Totila anordent harr, dat is dor in torüch nahmen wurrn. 

In dat Middelöller un´in de fröhe Neetied is de Begreep, de ut dat röömsche Recht stammen deit, bruukt wurrn, wenn en Herrscher in sien Land en sunnerlich fierlichen Besluss (Edikt) drapen harr, wo he en wichtige Angelegenheit vun den Staat dör en Grundgesett in regelt hett. De Saak is denn so ankeken wurrn, dat se for all Tieden gellen scholl un dat dor rein gor nix an ännert weern dröff. Bekanntest Bispeel in de Gemarken vun de Düütsche Spraken is de Pragmaatsche Sanktschoon vun 1713. Dor hett de Kaiser Karl VI. vun dat Hillge Röömsche Riek, de sülms keen Söhn harr, in kloor stellt, dat siene Dochter Maria Theresia up den Thron kamen scholl. 

## Belege
NGC

**NGC** is afkört för

* National Geographic Channel, en Spartensenner vun den Medienkunzern News Corp.,
* National Guideline Clearinghouse, Datenbank för Leitlienen vun’t US-amerikaansche Gesundheitsministerium,
* New General Catalogue, en astronoomschen Kataloog vun Nevels, Steernhopens un Galaxien,
* Nintendo GameCube, Videospeelkonsool vun Nintendo.
Pragmaatsche Sanktschoon

**Pragmaatsche Sanktschoon** betekent

* Pragmaatsche Sanktschoon, na dat Röömsche Recht en Kaiser (oder König) sien fierlichen Akt vun Gesettgeven,
* Pragmaatsche Sanktschoon (1438), Pragmaatsche Sanktschoon vun Bourges), rutgeven vun König Karl VI. vun Frankriek. He hett dor de franzöösche Karken meist heel un deel in de Hand vun den König mit brocht,
* Pragmaatsche Sanktschoon (1549), rutgeven vun Kaiser Karl V. Dor warrt in bestimmt, dat de Spaanschen Nedderlannen „up ewig ungedeelt“ arvt weern schollen,
* Pragmaatsche Sanktschoon (1713), rutgeven vun Kaiser Karl VI. Dor warrt in bestimmt, dat siene Döchter Maria Theresia un Maria Anna Vorrang hebben schollen bi de Throonfolg,
* Pragmaatsche Sanktschoon (1830), rutgeven vun König Ferdinand VII. vun Spanien. Dor warrt in kunnig maakt, dat sien Vadder 1789 dat Saalsche Gesett afschafft harr.
Pragmaatsche Sanktschoon (1713)

De **Pragmaatsche Sanktschoon** vun 1713 weer en Gesett, dat de Röömsch-düütsche Kaiser Karl VI. fierlich rutgahn laten hett. Dor hett he in bestimmt, dat de Habsboger Länner „up ewig ungedeelt“ blieven schollen un dat de Throon vun dat Hillge Röömsche Riek arvt weern konn vun siene Dochter Maria Theresia. 

Karl VI. hett de wichtige Mächte in Europa dor vun to overtügen wüsst, dat se de Pragmaatsche Sanktschoon annahmen hefft. 1740 is he ohne männliche Nafolgers sturven. Siene Dochter Maria Theresia is denn avers toeerst doch nich vun all Sieten as Arv vun de Habsborger Länner annahmen wurrn. De Krieg um de Nafolg in Öösterriek is utbraken un eerst 1748 is Maria Theresia annahmen wurrn, nadem de Verdrag vun Aken unnertekent wurrn weer.
Röömsch Recht

**Röömsch Recht** is toeerst mol de Naam vun dat Recht, so as dat in de Antike in de Stadt Rom un in dat Röömsche Riek gullen hett. De Borns vun dat antike röömsche Recht sünd in den Corpus Iuris Civilis tohopensammelt wurrn. In dat Middeloller sünd se, sunnerlich in Bologna, wedder funnen wurrn un sünd denn bit in dat 19. Johrhunnert in de meisten Staten in Europa ankeken wurrn as de Borns vun dat Recht, wo een sik an to holen hett. Vundeswegen kann ok dat Recht, dat in't Middeloller un in de fröhe Nutied in Europa gullen hett, *röömsch Recht* nömmt weern. 

Wieldes de Römers allerhand Inventschonen, de dat in de Antike geev, man bloß afkeken harrn vun de olen Greken, hefft se dat röömsche Recht ganz alleen tostanne brocht, ohn greeksche Vorbiller. Man Begreepe un Argumentatschonen ut de greeksche Philosophie hefft dor denn doch en Rull bi speelt, as dat röömsche Recht tohopenstellt wurrn is. De Wetenschop vun dat röömsche Recht, warrt just so, as de röömsche Philologie *[[Romanistik]]* nömmt.
Codex Iustinianus

De **Codex Iustinianus** is een vun veer Deele vun dat Wark, dat later den Naam Corpus Iuris Civilis kregen hett. En good Deel vun dat so nömmte Röömsche Recht is dor also in upschreven. Düsse Schrift is vun Kaiser Justinian I. an'n 13. Februar 528 in Updrag geven wurrn dör de *Constitutio de novo codice componendo* (ok *Constitutio Haec* nömmt). Dor hett de Kaiser in verlangt, all Gesette vun de Kaisers vör em schollen tohopenstellt weern, wenn se noch gellen döen. De Lüde, de düssen Updrag kregen harrn, hefft allerhand Vullmachten harrt un dröffen de Wetten afkörten un aktueller maken. De Kaiser weer dortieds noch nich lang in't Amt, man he harr dat dor up afsehn, de Eenheit vun dat Rechtswesen in dat Röömsche Riek in de late Antike wedder her to stellen. 

Vör den *Codex Iustinianus* weern vun private Hand al fröher de kaiserlichen Konstitutschonen sammelt wurrn dör Gregorius (2. bit 3. Johrhunnert n. Chr., *[[Codex Gregorianus]]*) un Hermogenian (293-294 n. Chr., *[[Codex Hermogenianus]]*). Ok en amtliche Sammlung dör  Theodosius II. (438 n. Chr., *[[Codex Theodosianus]]*) harr dat al geven.
Habsborg

De **Habsborg**, in jüngere Tied ok *Slott Habsborg* nömmt, is en Borg in de Swiez. Se liggt in de Gemarken vun de Gemeende Habsborg in den Kanton Aargau up den Kamm vun den Wülpelsbarg up en Hööchde vun 505 m over NN. Bekannt is se as Stammborg vun dat Huus Habsborg. Mit düssen Huus gung dat bargrop, as dat toeerst de Gemarken um de Borg umto in'e Hand kregen hett. Den eersten Steen schall um 1020/30 Radbot leggt hebben. Otto II. weer 1108 de eerste ut düt Adelshuus, de in Urkunnen as Greve vun Habsborg na to wiesen is. 

De Habsborgers hefft man bloß bi tweehunnert Johre in düsse Borg leevt. As se jummers mächtiger wurrn weern, hefft se de Borg gegen 1220/30 verlaten. Se duch jem denn to minne un konn sik nich sehn laten gegen annere Slötter. Achterna hefft se de Borg utlehnt an Deenstlüde. As dat Aargau in dat Johr 1415 von de Ole Eedgenotenschop erovert wurrn weer, hefft de Habsborgers ehre ole Stammborg endgüllig verlaren. Midderwielen harrn se avers Wien utboot to dat Zentrum vun ehre Herrschop. Vun 1804 af an höört de Borg den Kanton Aargau to. 

In dat eerste Viddel vun dat 11. Johrhunnert sünd de eersten Bowarke tostanne kamen. Mit de Tied is de Habsborg grötter wurrn un to en Dubbelborg utboot wurrn. An'n Anfang vun dat 13. Johrhunnert weer se an'n gröttsten. Nadem de Habsborgers uttrocken weern, is de öllere, vördere Deel vun de Borg in'n Osten tohopenfullen un to en Ruine wurrn. De jüngere, achterste Deel vun de Borg in'n Westen steiht bit up den hüdigen Dag. Blot wenig is dor later an ännert wurrn. In de Johre 1978/83 un 1994/95 hefft Archäologen de Borg unnersocht. Vun 1948 steiht se unner den Kanton sien Denkmalschutz un höört to de Kulturgöder, de in de Swiez vun grötteren Weert sünd. De Palas warrt vun 1979 af an as Restaurant bruukt. En Museum over de Borg un ehre Geschicht is dor ok mit bi.
Maria Theresia

**Maria Theresia** (ok Marie Therese oder Maria Terese) is de Naam von

* Maria Theresia vun Neapel-Sizilien (1772–1807), Kaisersche vun Öösterriek,
* Maria Theresia vun Neapel-Sizilien (1867–1909), Förstin vun Hohenzollern-Sigmaringen,
* Maria Theresia (1717–1780), Erzhartogsche vun Öösterriek un Königin vun Ungarn, Fro vun Kaiser Franz I. vun Lothringen,
* Maria Theresia vun Öösterriek (1767–1827), Königin vun Sassen,
* Maria Theresia vun Öösterriek (1816–1867), Dochter vun Erzhartog Karl vun Teschen,
* Maria Theresia vun Öösterriek-Toskana (1801–1855), Königin vun Sardinien-Piemont, Dochter vun Ferdinand III.,
* Maria Theresia vun Öösterriek-Toskana (1862–1933), Hartogsche vun Toskana, Fro vun Erzhartog Karl Stephan vun Öösterriek,
* Maria Theresia vun Savoyen, Hartogsche vun Savoyen,
* Maria Theresia vun Savoyen (1756–1805), den Grafen vun Artois siene Fro, he weer de latere franzöösche König Karl X.,
* Maria Theresia vun Savoyen (1803–1879), Fro vun Hartog Karl II. Ludwig vun Parma, König vun Etrurien,
* Marie Thérèse Louise vun Savoyen (1749–1792, Hoffdame vun Königin Marie Antoinette, ok unner den Naam Marie-Louise von Savoyen-Carignan,
* Maria Theresia vun Spanien (1638–1683), Dochter vun König Philipp IV., Fro vun Ludwig XIV.,
* Maria Theresia vun Spanien (1726–1746), Dochter vun König Philipp V., Fro vun Kroonprinz Louis Ferdinand,
* Maria Theresia vun Spanien (1882–1912), Dochter vun König Alfons XII., Fro vun Prinz Ferdinand Maria vun Bayern,
* Marie Therese vun Portugal (1855–1944), Fro vun Erzhartog Karl Ludwig vun Öösterriek,
* Mudder Maria Theresia (*Wilhelmine Bonzel*; 1830–1905), hett den Orden in Olpe grünnt.

**Maria Theresia** betekent ok

* *[[Maria Theresia (Film)|Maria Theresia]]*, Film mit Paula Wessely (1951).
Propan

**Propan** is en brennbor Gas ahn Klöör, dat to de Kohlenwaterstoffen tellt. In de Stoffgrupp un homologen Reeg vun de Alkanen steiht Propan an drüdde Steed.

## Egenschoppen
Propan is en Gas ahn Klöör un Röök mit en Smöltpunkt vun -187,7&nbsp;°C un en Kaakpunkt vun −42&nbsp;°C. De kritische Punkt liggt bi 96,8&nbsp;°C un 4,2&nbsp;MPa. De kritische Dicht liggt bi 0,22&nbsp;g·cm−3. De Lööslichkeit bi bedriggt bi 20&nbsp;°C 75&nbsp;mg·l−1 in Water.

In hoge Stoffkunzentratschonen kann Propan släperig maken un stickig wirken. Butendem is Propan sworer as Luft. 

Propan lett sik bito bannig licht tünnern un billt bi Volumenandeelen twüschen  2,12&nbsp;% un 9,35&nbsp;% in Luft explosive Mischen. De Tünnertemperatur liggt bi 470&nbsp;°C (na DIN 51794), de Heizweert bedriggt 93&nbsp;MJ·m−3.

## Winnen un Bruuk
Bi’t Föddern vun Eerdgas warrt Propan as Nevenprodukt wunnen un in Eerdöölraffinerien bi’t Cracken vun Eerdööl herstellt.

Dat Gas warrt in fletigen Tostand (Fletiggas) as Brenn- oder Heizgas insett, to’n Bispeel in Autos as Autogas, bi’n Bedrief vun Hittluftballons, in Brennanlagen, bi’t Kaken, to’n Opbereiden vun Warmwater oder in Gasgrills. Dorbi verbrennt dat Propan to Kohlenstoffdioxid un Water:
:\mathrm{C_3H_8 + 5\ O_2 \longrightarrow  3\ CO_2 + 4\ H_2O}

As Küllmiddel hett Propan de Beteken *R290* un warrt in Köhlschränk un Warmspumpen insett. In Australien warrt R290 al in mehr as een Million Auto-Klimaanlagen insett. Propan hett en lütt Potential för’t globale Ophitten, grippt de Ozonschicht nich an un kann ansteed vun R12 , R22 , R134a un annere Fluorchlorkohlenwaterstoffen insett warrn. Olle Anlagen künnt dormit aver nich eenfach opfüllt warrn, vunwegen de Brennborkeit vun Propan. Dorför gellt sünnere Sekerheitsvörschriften.

Butendem kann Propan as Bestanddeel vun Driefgas in Spröhdosen as Levensmiddeltosatzstoff E&nbsp;944 un Softairs, as ok to’n Herstellen vun Ethylen un Propen bruukt warrn. 

## Lagern
Propan warrt ünner Druck fletig maakt un in Gasbuddels oder Tanks lagert. Bito kann dat ok in Höhlen ünner de Eer twüschenlagert warrn. Inlagert warrt vör allen in de Maanden, in de wenig bruukt warrt, üm denn in’n Winter den grötteren Verbruuk affangen to künnen.

## Borns


## Weblenken

* Technische Daten Fletiggas
Desmond Llewelyn

**Desmond Wilkinson Llewelyn** [ˈdɛzmənd ˈwɪlkɪnsn̩ ləˈwɛlɪn] (* 12. September 1914 in Newport; † 19. Dezember 1999 in Eastbourne) weer en walis’schen Schauspeler, de vör allen dör sien Rull as „Q“ in tallrieke James-Bond-Filmen bekannt worrn is. In de Rull stellt he den Baas vun’t Afdeel vun britischen Geheemdeenst dor, de för de technische Utrüstung tostännig is. 

## Leven un Wark
Llewelyn weer de Söhn vun en Bargwarksingenieur. Eerst wull he Preester warrn, man wiel sien Schooltiet in’t Internat vun Radley hett he an tallrieke Theaterpradukschonen mitarbeit un fünn Spaaß doran. Bald hett he ok lütte Rullen in Theaterstücken un Filmen annahmen. To Anfang vun’n Tweeten Weltkrieg deen he as Ünneroffizier in de britischen Armee. In’t Johr 1940 is he in Frankriek vun de Düütschen fangennahmen worrn un weer fief Johren lang in Kriegsfangenschop. In’t Oflag IX A/Z harrn de Fungenen en Fluchttunnel graavt. Man, an’n Avend vör de plaanten Flucht, as Llewelyn an’t Arbeiten weer, is he opdeckt worrn un kreeg teihn Daag Isolatschoonshaft.

Na’n Krieg hett Llewelyn sien Theaterloopbahn wieterföhrt. In’t Johr 1963 is he för den tweeten Bond-Film *[[From Russia with Love (Film)|From Russia with Love]]* as Tüüchmeester „Q“ anstellt worrn. In de Johren dorna hett Llewelyn in meist all Bond-Filmen mitspeelt un is dormit een vun de Schauspelers, de an’n fakensten de sülve Filmfigur dorstellt hebbt. Ofschoonst Llewelyn in 17 Bond-Filmen dorbi weer un sien Rull fakener as jede annere Schauspeler in de Filmreeg speelt hett, kummt he liekers blots op ruchweg 30 Minuuten, de he op de Lienwand to sehn is .

Llewelyn hett aver ok in tallrieke annere Filmen mitspeelt, as to(Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyden Bispeel 1981 in en Faten vun *[[(Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde|Dr. Jekyll un Mr. Hyde]]*.

Doodbleven is Llewelyn an de Naklapp vun en Autounfall, den he in de Grafschop East Sussex harr in de Neeg vun Firle op’n Torüchweg vun en Autogrammstunn harr. He seet sülvst an’t Stüer, as he mit en anner’t Auto frontal tosamenstött is. In’t Krankenhuus vun Eastbourne is he an sien sworen Besehren storven. Bi sien Gräffnis hett Roger Moore, de as eenzige Bond-Dorsteller kamen weer, de Truerreed hollen.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Llewelyn is in’t Johr 1997 mit den düütschen DIVA-Award uttekent worrn.

## Weblenken
* 

## Borns
Hugo Chávez

**Hugo Rafael Chávez Frías** [] (* 28. Juli 1954 in Sabaneta; † 5. März 2013 in Caracas) weer en venezolaansch Offizier un Politiker. Van 1999 bit to sien Dood weer he Staatspräsident vun Venezuela, nehm wiels sien Amtstiet diverse Verfaatensännern vör un hett deelwies mit Sünnervullmachten per Dekret regeert.

Mit sien Programmatik hett sück Chávez up sien Vörbild Simón Bolívar beropen un de sien Insatz för en vereent Süüdamerika, woran he sück mit sien Bolivarisch Revolutschoon ünner Integratschoon vun sozialistisch un marxistisch Ideen ansluuten dee. De fröhere Oberstleutnant hett Anfang vun de 1980er Johren de Ünnergrundbewegen Movimiento Bolivariano Revolucionario 200 grünnd. Nah en scheefgahn Putschversöök, de hüm landswiet bekannt maken dee, keem he för twee Johr in Haft. He hett denn de Movimiento Quinta República grünnd un wunn 1998 die Präsidentschapswahlen. Bi de Wahlen 2000, 2006 un 2012 wurr he dreemal nahnanner weer wählt. 

Of Chávez sien Amtstiet as demokraatsch legitimeert oder völmehr diktatorisch bewert wurrn moot, is bit hüüd Gegenstand vun Debatten.

## Privates
Chávez wurr as Söhn vun den ehmalgen Dörpschoolmeester Hugo de los Reyes Chávez un sien Fru Elena Frías de Chávez in den westvenezolaanschen Bundsstaat Barinas boren. He weer tweemal verheiraadt un harr veer Kinner (Rosa Virginia, María Gabriela, Hugo Rafael und Rosinés). Storven is he an de Folgen vun en Krebserkrankung.

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Offiziell Websteed vun Hugo Chávez

## Enkeld Nahwiesen
Udo Paschedag

**Udo Paschedag** (* 27. September 1954 in Wienghuom’m) is en düütschen polietschen Beamten.

Paschedag hett na dat Abitur an de Universität Mönster Juristeree studeert un denn sien Referendariat an dat Landgericht Essen maakt. Na dat twete Staatsexamen in Düsseldörp hett he 1984 in Neddersassen den Richterdeenst in de Verwaltungsgerichtsborkeit anfungen. 1987 is he Dezernent för Ümwelt, Weertschop un Verkehr, Jöögd un Sozialen Kraam bi’n Landkreis Cuxhoben worrn. In dat sülve Johr is Paschedag Richter an dat Verwaltungsgericht op Levenstied worrn. Von 1991 bet 1992 weer he Referent bi dat Neddersassische Binnenministerium in Hannover un von 2001 bet 2003 bi dat Bundsümweltministerium in Berlin. 2003 is he Referatsbaas bi dat Bundsümweltministerium worrn.

Von 1996 bet 2010 weer Paschedag för Bündnis 90/De Grönen in’n Kreisdag von’n Landkreis Stood.

An’n 16. Juli 2010 is he ünner Minister Johannes Remmel Staatssekretär in dat Ministerium för Klimaschutz, Ümwelt, Bueree, Natur- un Verbrukerschutz von Noordrhien-Westfalen worrn. In’n Februar 2013 is he Staatssekretär in dat Neddersassische Ministerium för Eten, Bueree, Verbrukerschutz un Landsentwicklung worrn.

An' 3. September 2013 hett de Landsregeeren beslooten, hüm in den eenstwieligen Ruhestand versetten to laaten. Grund dorför weer mit, dat he sück en bannig dicken Deenstwagen leist harr un in den Tosommehang falsch Angaven maakt hemm sall.

Paschedag is verheiraadt un hett een Kind.

## Weblenken

* Levensloop von Udo Paschedag op de Websteed von’n MELV Niedersachsen (hoochdüütsch)
Plewert

Plewert (up hochdüts: Upleward) ist en lüttje Loog an de Westkant van Oostfreesland, 10 km noordwestelk van Emden, an de Noordsee. Plewert hört to de Gemeen Krummhörn in d´ Landkreis Auerk, in Nedersassen. De Küstengewesten sünd hier dör Dieken sekert, de lopend un besünners in de lesd Jahren mit völ Geld un Gedoo verhoogt wurrn. Dat 1300 Jahr oll Plewert hört siet 1972 mit 19 anner Logen um Pesem to d´ Gemeen Krummhörn. In d´ Dezember 2012 leven in Plewert 395 Minsken up 577 ha platt Land. 

In d´ Middent up de Keern van de oll Warf steiht siet 700 Jahr uns gotske Kark. Mit de Tied wurrn daar hennig Backsteenhusen sünner Plaan, krüz un quer, umto baut. Blot de groot oll Plaatsen, kieken akkeraat mit hör staatske Vörennen na de Kark.

Histoorje:

Um 1400 kregen de Edellü ut de lokaal Höövdlingsstamm dat gladd vermeet een Waterslöss  in d´ Nordwesten van Plewert, achter de Kark, to bauen. De Börg deende de Ofwehr van Tegenspölers bi Krieg un Elend. Mitunner hebben bi dat Spill ok Seerovers Schuul söcht, wenn se sük vör de Hambörger Kooplü verstoppen mussen. 1782 wurr de Börg sleten, um neet to seggen, ofreten.

Al 1744 full Plewert mit heel Oostfreesland an Preußen. In de Tied moken prüske Penntjelickers de Listen van Kaptaal, Minsken, Husen un Deren. Noch froher gaffen geestelk Heren de Örder an de Mester, de muss de Registers föhren, umdat he schrieven un reken kunn. Daarna existeren 1756 in Plewert 13 Handwarkers, in anner Logen gaff dat meest mehr Lü de up egen Foten stunnen un hör Deenst anboden. Hier warken dree Linnenwevers un twee Schusters, een Böttcher, Backer, Snieder, Smidd, Timmermann un een Barbutz. Twee Kooplü hanneln mit sowat, as Solt, Seep, Tabak un Soda. ---  Domaals seen de Minsken: Wi bruken keen Gold, aver Solt.

Verkehr:

Over Jahrhunnerte gaff dat natürelke Düpden un de Minsken groven mit holten Schoffels Depen, so wurr uns Krummhörn mit een dicht Nett van Wateraders dörtrucken. Mit de Tied kreeg de Schipperee dat drock, bito laggen ok mennig Hammerkhusen un Plaatsen an de Depen tüsken Emden un Greet. Loogsschippers brochen Personen, ok Veeh, Korn un anner Gewaß ut de Buurderee na Emden un för de Loogstes up Umtour Waren mit, waar se de Schipper in Vörut um anwassen.

En körl Ungemack för de Dörpschippers broch 1890 de Kleinbahn mit sük. Recht Tegenwind kwamm aver na 1900 up, as in de Krummhörn de Wegen klinkert wurden. Na de eerst grood Krieg wurr dat Geschäft för de Schipperee al mau. Na de tweede Weltkrieg brochen de Fenntjes wall noch maal Törf un nammen Klei, of Mess weer mit. För uns Kinner was dat domaals heel wat, man an de Depen dee man to minn un so sleep de Schipperee in.

1963 wurr de Kleinbahnbedriev instellt un de Schienen ofbaut. Postbussen overnammen de Personenbefödderung un Frachtgood wurr up LkWs transporteert.

Vandaag erinnert een bi Plewert gelegen Hammerkplaats „Erbsenbinderei“ noch, dat daar froger völ Arvten anbaut wurrn. 1864 gung de Plaats in een Stiftung over, heetde van do of an, Seethesche Fräuleins Stift, un word nu mit van de Domänenamt verwalt.

## Weblinks
Andreas Ebertus

**Andreas Ebertus** (* 12. Juli 1479 in Grünberg; † 22. August 1557 in Wriezen) weer en düütsch lutherisch Theoloog.

Andreas Ebertus studeer in Prag, Leipzig un Wittenberg. Dornah harr he in Neiße un Ottmachau riek Pfründe, hett sück aber bald de Lehr vun Luther towendt un keem wohrschienlich 1535 in dat noch kathoolsch Frankfort (Oder), wo he ünner de Familien vun dat Patriziat, insbesünnere de Familien Winse, Sporn un Affen, reformatorisch Predigten hull, weswegen he aber ok bald weer flüchten muss. Nahdem de protestantisch Lehr 1539 vun den Kurfürsten in Brannenburg inführt wurr, kreeg Ebertus en Pfarrstäe in Wriezen.

Sien Söhn Jakob wurr Perfesser för Theologie in Frankfort (Oder).

In Frankfort (Oder) is en Straat nah Andreas Ebertus nömmt wurrn.
Pierre Viette

**Pierre Edmond Leon Viette** (* 29. Juni 1921; † 30. April 2011) weer en franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog.

He hett wiels de Düütsch Besetten in Frankriek in' Tweeten Weltkrieg de Universität Dijon besöcht un hett sien gesamte beroplich Loopbahn an dat Muséum national d’histoire naturelle in Paris verbrocht. He hett sück up de Systematik vun de Insekten, vör allen up de vun Bottervagels spezialiseert. He hett över 400 wetenschaplich Artikel verfaat. 

1978 kreeg he för sien Wark de Karl-Jordan-Medaille. 

## Böker
* *Die Nachtfalter Europas und Nordafrikas. Ein Taschenbuch für Biologen und Naturfreunde* (tosommen mit Pierre Claude Rougeot, översett un herutgeven vun R. Ulrich Roesler)

## Literatur
* Benoît Dayrat: *Les botanistes et la flore de France, trois siècles de découvertes.* Publications scientifiques du Muséum national d’histoire naturelle 2003.
* Jean Lhoste: *Les Entomologistes français. 1750-1950.* 1987.

## Enkeld Nahwiesen