open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voltlage

**Voltlage** is eene Gemeende in de Samtgemeende Nienkercken im Westen van’n Landkris Ossenbrügge in Neddersassen. 

## Geografie
### Geografische Lage
Voltlage liggt im westlicken Bramgau an Övergang tau’t Tecklenburger Land.

### Noabergemeenden
Voltlage grenzt im Noorn an Fössenau un Määsen, im Ossen an Nienkercken, im Süün an Recke und im Wessen an Hopsten (oale Kris Stemmert, Nordrhein-Westfalen).

### Gemeendeupteilung
Gemeendedeele:
*Höckel
*Voltlage - Sitz van de Verwaltung
*Weese

### Religionen
Voltlage is taun grooten Deel katolschk.
De Hookaldaar un de Sienaldäre van de Kercken wecke in’t Joar 1766 gewieht was koamt van den Bildhauer Johann Heinrich König (1705-1784) ut Mönster.

## Poltik
### Gemeenderat
*CDU 10 Sitze 

*Greune 1 Sitz

(Stand: Kommunalwahl am 10. September 2006)

### Bürgermesters

* –31. Oktober 2016: Bernhard Egbert
* 1. November 2016–: Norbert Trame 

### Wappen
Dat Wappen besteiht ut dre Ähren, wecke de Deele van Voltlage symboliseert un een brockenes Wagenrad, weckes för de Patronin Katharina von Alexandrien van de Kercken steiht.

## Kultur und Sehenswürdigkeiten

### Museen
Heimatmuseum in Höckel.

### Bauwerke
De Grundsteen för de katholschke Kercken St. Katharina was lecht in’t Joahr 1752. Bet dau de Inweihung durde dat gaut dre Joahre. Van buten maakt de Kercken nen schlichten Indruck aber innen drin giv dat eenen van de schönsden Barockaldäre innen Umkris. Dor is ok eene seltene Klausung-Orgel, wecke faste reneveert wern mott.

## Wirtschaft und Infrastruktur

### Bildung
Overberggrundschule, Schulleeder: Dolores Speer

## Lüe
### Ehrenbürger
* August Mönter (ehem. Bürgermester van Voltlage)
* Pastor Hermann Rotermann i.R.

### Kinner van de Gemeende
*1754, 1. Mai in Voltlage, Ortsteil Höckel, Bernhard Heinrich Overberg, † 9. November 1826 in Mönster, Theologe un Pädagoge
*August Hülsmann,* 1948 in Weese, Provinzial van de Dütschke Ordensprovinz van de Herz-Jesu-Priester bet 1. August 2007

## Weblinks
Internetseete von Voltlage (hoochdüütsch)
Callirrhoe (Maand)

**Callirrhoe** (ok *Jupiter XVII*) is en vun de lütten buteren Maanden vun’n Planet Jupiter. Opdeckt weer de Maand an’n 6. Oktober 1999 vun de Astronomen Timothy B. Spahr, Jim V. Scotti, Robert S. McMillan, Jeff A. Larsen, Joe Montani, Arianna E. Gleason un Tom Gehrels in’n Rahmen vun’t Spacewatch-Projekt. De Wetenschopplers hebbt den Maand toeerst aver för en Asteroiden hollen. Eerst ni’n Juli 2000 hett Timothy Spahr rutfunnen, dat dat en wieteren Maand vunvn Jupiter weer. Nöömt is de Maand nu na Kallirhoe, de in de greekschen Mythologie de Moder vun Ganymed is. De vörlöpige Beteken vun den Maand weer toeerst **S/1999 J 1**.

## Ümloopbahn
Callrrhoe löpt op en Ümloopbahn in en middleren Afstand vun 24.102.000 km vun’n Planeten. För een Ümloop bruukt de Maand ruchweg 759 Daag. De Bahn hett en grote Exzentrizität vun 0,283 un is üm 147,1&nbsp;° gegen den Äquater vun’n Jupiter neegt. De Bewegen vun den Maand is dormit retrograd, dat heet, dat sik Callrrhoe gegen den de Richt vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn is liek as en poor annere Maandbahnen ok. Disse Maanden warrt dorüm tohopenfaat to de Pasiphae-Grupp, nöömt na den gröttsten Maand ut de Grupp.

## Egenschoppen
Callirrhoe hett en middleren Dörmeter vun üm un bi 7&nbsp;km un tellt dormit to de lütten Maanden. De Böverflach vun den Maand wiest en Albedo vun blots 0,04 op – dat heet, dat blots 4&nbsp;% vun dat infallend Licht wedder torüchstrahlt warrt. Dorüm is de Maand ok bannig düster. De Dicht warrt op ruchweg 2,6 g/cm³ schätzt. Dorut warrt vermodt, dat Aitne vör allen ut Silikat-Steen opboot is. Ok dor is de Maand liek de annern lütten Maanden vun’n Jupiter.
Don Carlos (Spanien)

**Don Carlos** (*&nbsp;8. Juli 1545; †&nbsp;24. Juli 1568 in Madrid) weer de Söhn vun König Philipp II. vun Spanien un siene eerste Fro, Prinzess Maria vun Portugal. 

## Leven

De Mudder is storven, as Don Carlos boren weer. Na de Geboort weer en poor Daag lang allerhand scheef gahn. As öllsten legitimen Söhn weer he de Thronarv (Infant) vun Spanien. He hett en Puckel harrt un weer geistig torüchbleven. Ünner Ümstänn hung dat tosamen mit de neege Verwandtschop vun siene Öllern. Carlos weer baven de Maten swack. Eerst mit dree Johren lehr he Lopen. In de veerte Generatschoon vun siene Vöröllern geev dat bloß sess Vöröllern un nich, as normolerwiese, 16 Vöröllern. Siene Groot-Grootmudder weer Johanna vun Kastilien mit den Ökelnaam „Johanna, de Verrückte“. As ehr Mann mit 28 Johren storven weer, is se tietleevs in de Borg vun Tordesillas achter Trallen holen wurrn. 

In dat Johr 1560 hett de Adel vun Spanien Carlos as Infanten gellen laten. Sien Vadder hett avers nich to veel vun em holen. As de Achtigjöhrige Krieg mit de Nedderlannen losgüng, hett de König nich sien Söhn, man Fernando Álvarez de Toledo as Feldherr dor henstüürt. Dat weer de drüdde Hartog vun Alba. Dor stell sik Carlos gegen sien Vadder. Ut schiere Vergrelltheit hett he en List tohopenstellt mit de Lüde, de he afsluuts nich utstahn konn. An de eerste Steed stunn dor sien Vadder. In dat sülbige Johr hett he sien Vadder sien leefst Peerd doot maakt. Al ehrder weer upfullen, dat he en gruligen, venienschen Keerl weer. Al Densten, de nu mol üm em to ween mössen, leven gefährlich. Jummers weer dat mööglich, dat he jem angriepen un slahn dö. Ok Deerter hett he geern quäält. 

Vunwegen dat he sien Söhn begööschen wull, hett Philipp em to'n Minister in'n Staatsraat maakt. Toeerst is dat ok ganz goot gahn. Man denn hett he wedder afsunnerliche Saken maakt. Dor hett sien Vadder em de Upgave wedder wegnahmen. Denn wull he utkniepen na de Nedderlannen, man sien Vadder hett em in't Kaschott bringen laten. Dor weer dat unbannig heet un de Infant hett den Updrag geven, de Steenbodden schull bit an dat Knee unner Water sett weern. Dor lä he denn stunnenlang in un hett unbannige Massen vun scharpe Pasteten dalslaken. Dor hett he denn noch Liters vun ieskoolt Water to drunken. As he mitkreeg, dat de Dood nich mehr wiet weg weer, wull he sien Vadder noch mol sehn, man de kreeg dat nich över't Hart. Dor is he denn storven, ehr he vör Gericht kamen is. 

Dat Philipp sien Söhn an'e Siet hett maken laten, hett sik nie nich bewiesen laten. Dat lett avers wohrschienlich, dat de Prinz sik dootfreten un -sapen hett. He harr al ehrder versöcht, sik süms ümtobringen. Dor harr he Demantringen üm dalslaken un nix to sik nahmen.

## In de Literatur
Beröhmt wurrn is besunners Friedrich Schiller sien Theaterstuck Don Carlos vun 1787. Up den sien Grundlaag hett Giuseppe Verdi later siene Oper Don Carlos schreven. Dat Don Carlos wat mit siene Steefmudder Elisabeth vun Valois harrt hebben schall, is bloß Snackeree.
Wegmaken vun dat Schaamhoor

Dat **Wegmaken vun dat Schaamhoor** is in vele Kulturn ut ästheetsche oder hygieensche Grünn begäng. Methoden, de Schaamhoor bi Mann oder Fro wegtomaken, sünd to’n Bispeel dat Raseren oder dat Epileren (mit Wass, mit en Pinzett oder duurhaftige Epilatschoon per Laser).

In’n Islam höört dat Wegmaken vun de Schaamhoor to dat Ideal vun de Fitra. Fitra is dat Utsehn vun’n Körper, so as Allah dat hebben will. Dorto höört blangen dat wegmaakte Schaamhoor to’n Bispeel ok dat de Mannslüüd besneden sünd.

In dat 20. Johrhunnert hett sik in de westliche Kultur dat kahle Schaamdreeeck dörsett. Na ene Studie vun Wilkinson sünd in Düütschland 60 % vun de jungen Froonslüüd twischen 20 un 29 Johr raseert un in de Grootstadt sogor 81 %. Hier hett dat vör allen ästheetsche Grünn. Faken kummt nich dat ganze Hoor raf un dor blifft en „Lannbahn“ stahn.

Ganz vun hygieensche Grünn präägt weer dat Raseren vun de Schaamhoor bi Soldaten in’n Eersten Weltkrieg, de sik vör Lüüs wohren wullen.

## Footnoten
Sheela na Gig

**Sheela na Gigs** sünd Steenfigurn vun Froon, de jemehr Puus wiest. Disse Figurn gifft dat veel in de keltschen Rebeden in Irland un Grootbritannien. Üm un bi 140 vun disse Figurn un Reliefs sünd hüüt noch nableven, bi 100 in Irland un bi 40 in Grootbritannien. Se doot vör allen an Karken un Borgen vörkamen.

## Naam

De Naam Sheela na Gig kummt toeerst bi de Königlich Iersche Akademie in de *Proceedings of the Royal Irish Academy 1840-44* vör, för en Relief an de Kark in Rochestown, Graafschop Tipperary. Ok de Keltoloog John O'Donovan bruukt den Utdruck 1840 för ene Figur in desülve Graafschop. De Utdruck kummt temlich seker ut de iersche Spraak, aver wat dat nu jüst bedüden deit, dat is nich gewiss. Twee Ansätz sünd *Sighle na gCíoch* („Ole Hex mit Titten“) oder *Síle-ina-Giob* („Sheila [Froonsnaam] op ehrn Achtersten“).

## Bedüden

Wat de Sheela na Gigs to bedüden hebbt, dor sünd sik de Facklüüd nich eens. James Jerman, Anthony Weir un Eamonn Kelly to’n Bispeel wiest dor op hen, dat de Figurn in de Rebeden mehr vörkaamt, wo de Anglo-Normannen al fröh Foot faat hebbt, un dor weniger, wo de Kelten de Böverhand behollen hebbt. Se meent, de Figurn sünd dorvun nich original keltsch, man stammt ut Frankriek oder Spanien un sünd mit de Normannen in dat 12. Johrhunnert na de brietschen Eilannen kamen. Se sünd villicht mit de Waterspuckers verwandt un schöölt toglieks Dood un dat Böse afwiesen.

Na Joanne McMahon un Jack Roberts sünd de Sheela na Gigs vun en vörchristlichen Fruchtborkeitskult nableven un eerst later in de Anfangstiet vun dat Christendom in de Karken verboot worrn.
Hans Dirks

**Hans Dirks** (* 1912 in Nordenham; † 31. März 2008) weer de Ehrenbaas vun’n Ollnborger Spieker.

Dirks is 1912 in Nordenham boren un hett 1932 sien Abitur maakt. Denn hett he bet 1937 in Kiel studeert un weer Schoolmeester in’t Ollnborger Land. 1939 müss he as Soldat in’n Krieg un hett em bet to’n Enn mitmaakt. Vun 1946 af an weer he Schoolmeester in Babenstroh. Dor hett he ok den Heimatvereen un de Georg-Ruseler-Gesellschop mit op de Been stellt. 1954 keem he as Schoolmeester na Westerstäer un weer vun 1962 af an Konrekter an de Hössenschool.

In’n Ollnborger Heimatbund De Spieker hett Dirks 1954 den Meesterkring op de Been stellt un weer dor bet 1979 ok de Baas. 1978 is he Baas vun’n Spieker worrn un harr dat Leid bet 1989. Dorna weer he de Ehrenbaas vun’n Spieker.

För sien Doon hett Dirks de Ehrennadel in Sülver vun’n Spieker kregen, dat Verdeenstkrüüz an’n Band vun’n Neddersassischen Verdeenstorden un de Graf-Anton-Günther-Medallje.

## Warken

* *Brauchtum im Oldenburger Land.* Holzberg, Ollnborg 1985, ISBN 3-87358-024-1
Asendorf

**Asendorf** oder up Platt ook **Asendörp** betekent

* Asendorf, Oort in de Gemeen Teutschenthal in’n Saalekreis, Sassen-Anholt.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Asendörp, Gemeen in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen,
* Asendörp, Gemeen in’n Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Asendörp, Oort in de Gemeen Kalletal in’n Kreis Lippe, Noordrhien-Westfalen.

**Asendorf** is de Familiennaam von

* Charlotte Asendorf (1919–2007), düütsche Schauspelerin,
* Christoph Asendorf (* 1955), düütschen Kunstwetenschopper,
* Claus Asendorf (* 1946), düütschen Jurist,
* Kurt Asendorf (1923–1999), düütschen Schriever un Heimaatforscher,
* Regina Asendorf (* 1961), düütsche Politikerin.

Kiek ok bi: Ahsendorf, Assendorp.
Asendörp (Landkreis Deefholt)

**Asendörp** is en Landgemeen in de Samtgemeende Brooksen-Vilsen in den Landkreis Deefholt in Neddersassen.

## Laag
De Gemeende liggt bi 36 km in'n Süden vun Bremen. In de Samtgemeende is se de tweet gröttste Oort. 

## Oortsdelen
De Samtgemeende Asendörp is 1973 uplööst wurrn. Asendörp is denn mit de Gemeenden Brebber, Essen, Graue, Haandorp, Hogenmoor, Kuhlenkamp un Uepsen tohopenfaat wurrn to de Landgemeen Asendörp. 

## Politik
### Gemeenderaat
Na de Wahlen vun'n 11. September 2011 sütt dat in'n Gemeenderaat so ut:
*CDU - 6 Sitten
*SPD - 2 Sitten
*Free Bündnis/Gröön - 3 Sitten

*UWG - 2 Sitten
*Free Bündnis: 2 Sitten

## Wat in Asendörp los is un wat een sik ankieken kann

### Museum
* Dat Automuseum Asendörp hett 1980 openmaakt. Dor weert bi 60 Fohrtüüg utstelt, tomeist Lüttwagens.
* De Museum-Iesenbahn Brooksen-Vilsen-Asendörp is de eerste Museumiesenbahn in Düütschland ween. Dor hannelt sik dat üm en Smallspoorbahn bi mit Sporen, de bloß 1.000 mm breet sünd. Bedreven warrt se vun'n Düütschen Iesenbahn-Vereen. 

## Weertschup un Verkehr
### Verkehr
De Bundsstraat 6 Hannober-Bremen föhrt just dör de Gemeende dör. 

### Wat suß noch bedreven warrt
**Füerwehr **
De Oortsfüerwehr Holthusen in'n Süüdkreis is en vun de besten Wettstrietgruppen in Düütschland. 

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Weblenken
Museumsiesenbahn
Arteria facialis

De **Arteria facialis** („Gesichtsarterie“) is de Arterie, de bi’n Minsch un bi Söögdeeren den gröttsten Deel vun de Strukturen neeg de Böverflach vun’t Gesicht mit Blood versorgt. Alleen Schaap un Zegen hebbt keen Arteria facialis. Dor warrt dat Gesichtsrebeet vun de Arteria transversa faciei versorgt, man de dortohörend Veen *Vena facialis* is ok bi disse Deeren utbillt.

De Arteria facialis hett ehrn Born as drütten Hööftstamm ut de buteren Halsslagader (Arteria carotis externa), bi Peerd un Rindveeh tosamen mit de Arteria lingualis as *Truncus linguofacialis*, de sik kort dorna in enkelte Bloodfatten opdeelt. De Arteria facialia lööpt ünner de Musculi stylohyoideus un digastricus dör un geiht an’n Vörderrand vun’n Musculus masseter vörbi an’n Ünnerkeevknaken (Mandibula). Dor liggt se in en Kaar vun’n Knaken (*Incisura vasorum facialium*) binnen. Dor kann man ok licht ehrn Pulsslag föhlen. Dorna liggt se ünner’t Platysma un twiegt sik denn ut’neen in ehr Endäst.

## Aftwiegen
* *[[Arteria sublingualis]]* („Ünnertungenarterie“), fehlt bi’n Minschen, bi Wedderkauers entsteiht se ut de Arteria lingualis
* *[[Arteria palatina ascendens]]* („Opstiegen Böhnarterie“) to’n Versorgen vun’n Rachen
* *[[Arteria submentalis]]* („Ünnerkinnarterie“), versorgt de Ünnerkeevseverdrüüs un angrenzen Strukturen
* *[[Arteria labialis inferior]]* („Ünnerlippenarterie“) na de Ünnerlipp
* *[[Arteria labialis superior]]* („Böverlippenarterie“) na de Böverlipp
* *[[Arteria angularis]]* („(Ogen-)Winkelarterie“) na de Nees un na’n binneren Ogenwinkel
Bi Peerd twiegt vun de Arterie facialis butendem de sietliche Nesenarterie (*Arteria lateralis nasi*) un de Nesenrücharterie (*Arteria dorsalis nasi*) af.

## Borns
* T.H. Schiebler (Rgv.): *Anatomie.* Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
* U. Gille: *Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia*. In: Salomon, F.-V. u. a. (Rgv.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 404-463. ISBN 3-8304-1007-7
Waliesch Spraaksellschop

De **Waliesch Spraaksellschop** (waliesch *Cymdeithas yr Iaith Gymraeg*, faken **Cymdeithas** nöömt) is en Akschoonsgrupp in Wales, de sik för de Rechten vun de waliesche Spraak insetten doot.

De Grupp is an’n 4. August 1962 in Pontarddulais grünnt worrn. En richtig Satzung harr se aver eerst vun’n 13. Mai 1963 af an. Besünner Bedüden för dat Grünnen vun Cymdeithas harr de Radioanspraak *[[Tynged yr Iaith]]* („Dat Schicksal vun de Spraak“) vun Saunders Lewis an’n 13. Februar 1962. De Eerste Akschoon vun de Grupp geev dat in’n Oktober 1962 op de Brüch Pont Trefechan in Aberystwyth. Mit sowat 40 Lüüd hebbt se dor en Sit-in maakt un för en halve Stünn de Straat blockt.

Cymdeithas hett denn en Kampagne maakt, mit de se sik för offiziellen Status vun dat Waliesche insetten deen, dat een to’n Bispeel de Stüürtell op Waliesch maken dröff, dat de School Waliesch lehren dröff, dat Wahlzedels, Postschiller, Geboortsoorkunnen un so wieder op Waliesch wesen dröfft. De Akschonen löpen över Zellen, vun de sik de eerste in’n April 1963 in Bangor ünner Leid vun Owain Owain grünnt hett. Dor hebbt se ok dat Blatt *[[Tafod y Ddraig]]* rutgeven. De Grupp sett op gewaltlose direkte Akschoon. För disse Akschonen sünd över de Tiet mehr as dusend Lüüd vör’t Gericht lannt un veel müssen achter Trallen. To Anfang vun de Johren 1970 füng Cymdeithas an, sik för en waliesch Radio un Feernsehn intosetten. Vun 1977 af an geev dat denn ok Radio Cymru, aver dat Verspreken, dat se ok en waliesch Feernsehn opmaken wüllt, hett de Konservative Partei 1979 wedder braken. Lüüd hebbt denn anfungen, jemehr Rundfunkbidrääg nich mehr to betahlen un annere sünd ut Protest op Rundfunkmasten ropkladdert oder hebbt Feernsehstudios besett. 1982 harrn se de Regeren sowied un S4C hett anfungen, sien waliesch Feernsehprogramm to sennen.

De Grupp besteiht to’n allergröttsten Deel ut Freewillige. De Grupp hett blot twee Lüüd anstellt in dat Hööftkontoor in Aberystwyth, een in dat Kontoor in Caernarfon un een Deeltiet-Anstellten in dat Büro in Llanfihangel ar Arth.

Wichtige Kampagnen vun de Grupp sünd *Cymru 2020* (se wüllt bet to dat Johr 2020 sekerstellt hebben, dat Waliesch duurhaftig bestahn blifft) un de Arbeit för en nee Sprakengesett in Wales, denn dat ole (Waliesch Spraakgesett vun 1993) tellt blot för’n Staat un nich för private Rebeden, to’n Bispeel dat in’e Ladens de Produkten ok op Waliesch uttekent sünd. Se maakt ok Druck, dat mehr Politikers Waliesch in de Natschonaalversammeln vun Wales bruken schöölt.

## Weblenken

* Websteed vun Cymdeithas (waliesch, engelsch)
Masuursch

**Masuursch** (maz. Mazurská Gádka) is de Spraak vun de Masuren in Oostpreußen.

Vun dat 14. Johrhunnert af an sünd Lüüd ut Masowien na dat süüdliche Oostpreußen kamen un hebbt dat Land besedelt, in dat na de langen Kämpf twischen den Düütschen Orden gegen de Prußen kuum noch Minschen leven. Se hebbt jemehrn poolschen Dialekt mitbröcht. Disse Spraak hett sik ünner de düütsche Herrschop düüdlich wannelt un is en ganz egen Dialekt worrn. Anners as de Polen in’n poolschen Staat weren de Masuren ünner düütsche Herrschop ok kene Katholiken man Evangeelsch.

Dat Masuursche hett temlich vele Wöör ut dat Prußische un dat Düütsche opnahmen. Mit dat 19. un fröhe 20. Johrhunnert geev dat en langsamen Spraakwannel un veel Masuren hebbt dat Masuursche opgeven un de düütsche Spraak övernahmen. Aver nich dat Hoochdüütsche, man vör allen den plattdüütschen Dialekt de vun de Düütschen in Oostpreußen snackt worrn is.

Na’n Zensus vun 1900 hebbt soveel Lüüd in de enkelten Landkreisen noch Masuursch snackt:
: 49,4 % in’n Landkreis Johannisburg, 
: 43,4 % in’n Landkreis Ortelsburg, 
: 35,1 % in’n Landkreis Lyck, 
: 31,7 % in’n Landkreis Neidenburg, 
: 30,3 % in’n Landkreis Sensborg, 
: 19,0 % in’n Landkreis Oletzko, 
: 10,9 % in’n Landkreis Osterode.

Masuursch weer en Dörpspraak, de Lüüd in’e Stadt hebbt mehrsttiets Plattdüütsch un Hoochdüütsch snackt.

Ünner de Natschonalsozialisten hett dat vun 1933 af an temlichen Druck op dat Masuursche geven. Goddsdeensten op Masuursch to’n Bispeel weren nu verbaden. As de süden Deel vun Oostpreußen 1945 an Polen fallen dee, do sünd de Masuren, de Düütsch snacken deen, jüst as de Düütschen na Düütschland verdreven worrn. Welk vun de Masuren, de noch richtig Masuursch snacken kunnen, harrn de Opschoon, för Polen to voteren un dor to blieven, wenn se ganz de poolsche Börgerschop annehmt. Dat schöölt so bi 160.000 Lüüd wesen hebben. Dat Land nee besedelt hebbt denn Polen, de sülvst an de Grenz na Wittrussland un de Ukraine verdreven worrn sünd. Vun de trüchblevenen Masuren sünd veel denn later noch as Spätutsiedlers na Düütschland gahn.

De wenigen nableven Masuren hebbt sik bald an de Polen assimileert un de verstreiten Masuren in Düütschland kunnen jemehr Spraak ok nich bewohren. Hüüt gifft dat blot noch enkelte Lüüd, de Masuursch snacken köönt, un de Spraak is jüst as de düütschen Dialekten Pommersch, Nedderpreußsch un Slesisch so good as utstorven.
Baarnborg

**Baarnborg** is en Flecken in den Landkreis Deefholt in Neddersassen.
## Laag
Baarnborg liggt tuschen den Dümmer See un dat Steinhuder Meer in de Midden twuschen Bremen un Minden. De Gemeen höört na de Samtgemeende Karkdörp to. De ehr Seet is in Karkdörp. 

## Historie
To'n eersten Mol steiht vun de Gemeen wat in en Urkunn ut dat Johr 1247 to lesen. 1285 warrt ok to'n eersten Mol wat vun en Borg mit Naam *Baarnborg* schreven. De is denn in dat Johr 1338 tohopen mit de Herrschop Olen-Brooksen na de Graafschop Hoya kamen. 1434 is de Hartog Wilhelm vun Bruunswiek-Lüümborg ankamen un hett de Borg innahmen. Achterna is se noch en paar Mol as Pand wiedergeven wurrn un amenne is se denn to Dutt fullen. Vun dat Dörp Baarnborg is to'n eersten Mol wat in dat Johr 1530 to höörn. Dor weer dat al en Flecken. 

## Politik
### Gemeenderaat
In den Gemeenderaat vun Baarnborg sitt 11 Raatlüde (Mannlüde un Froonslüde), all ohn Partei. 

### Börgermeester
De ehrenamtliche Börgermeester André Meyer is an'n 9. September 2001 wählt wurrn. 

## Wat los is in Baarnborg un wat een sik ankieken kann
### Bowarken
Bi de Baarnborger Kark sünd noch Delen vun de Muern vun de Kapell *To'n Hilligen Krüüz* ut dat 12. Johrhunnert to sehn. 

## Weertschup un Verkehr
### Verkehr
De Gemeende liggt dirkt an de B 61. De föhrt vun Minden na Sulingen. Fröher geev dat ok noch de Iesenbahnstreck Rahrn-Sulingen-Bassen, man dor is bloß dat Deelstück Baarnborg-Sulingen noch vun in Bedriev. In Baarnborg sitt de grote Firma Exxon Mobil. De föhrt Tankwagens mit Swefel un Eerdööl up düsse Streck. 

## Literatur
* Kratochwill-Gertich, Nancy: *Barenburg*, Sieten 159-164 *in:* Obenaus, Herbert (*Rutg.;* tohopen mit David Bankier un Daniel Fraenkel): *Historisches Handbuch der [[Jüdische Gemeinde|jüdischen Gemeinden]] in Niedersachsen und Bremen*, Band 1 un 2 (1668 S.), Chöttingen 2005 – 6 Seiten

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Weblenken
* Websteed vun de Samtgemeende
* De Baarnborger Bahnhoff
Plaggenhauer

De **Plaggenhauer-Verlag**  is en Verlag mit Sitt in Lümborg. Tohören deit de Signe Preis-Frese. Grünnt worrn is dat Een-Mann-Ünnernehmen in’t Vörjohr 2004 vun’n Journalist un Verteller Jan Graf. To de Tied harr dat sien Sitt noch in Krummbek. Later hebbt Signe Preis-Frese un Heiko Frese ut Lümborg den Verlag övernahmen. De beiden doot ok dat Plattschapp bedrieven.

Bi Plaggenhauer rutkamen sünd to’n Bispeel de Böker vun Heinrich Ohm un Warken vun Bolko Bullerdiek. Ok tohoop mit’n Sleswig-Holsteenschen Heimatbund hett Plaggenhauer Saken rutgeven, so as dat Book *So snackt wi in de Probstee*.

## Weblenken

* Websteed vun’n Verlag (hoochdüütsch)
Ledrastraat

De **Ledrastraat** is en wichtige Inkööpstraat in de Ooltstadt vun Nikosia. De Straat geiht vun’n Eleftheria-Platz bi een Kilometer vun Süüd na Noord. De Naam kummt vun dat ole Stadtkönigriek Ledra op Zypern. De Straat weer vun öllers her een vun de wichtigsten Inkööpstraten in de Binnenstadt vun Nikosia. In de Johren 1950 weer se aver ok Schauplatz vun Kämpf twischen Törken un Greken un weer sietdem twischen de Zonen vun Törken un Greken deelt. Dat noorden Enn höört to de Törksche Republik Noordzypern, dat süden Enn to de Republik Zypern. Dorvun hett de Straat sietdem ok ehr Zentrumsfunkschoon en beten an annere Straten verloren.

2008 hebbt de ne’e Präsident vun den greekschen Deel vun Zypern, Dimitris Christofias, un de Präsident vun Noordzypern, Mehmet Ali Talat, afmaakt, dat de Grenz dat eerste Maal siet de Johren 1950 apen maakt warrn schall. Klock 9 Oortstiet an’n 3. April 2008 hebbt se de Stratensperr apen maakt un veel Lüüd vun beide Sieden vun de Grenz kemen dat eerste Maal na de je annere Siet röver. Na bi twölf Stünnen weer de Grenz denn aver wedder dicht, denn de Greken seen, dat de Törken nich inhollen harrn, wat se afmaakt harrn. Törksche Sekerheitslüüd schullen sik ut de Gegend weghollen, wat se aver nich daan harrn. Dorvun schull de Grenz nu eerstmal wedder dicht maakt warrn.
Arteria carotis externa

De **Arteria carotis externa** (ACE) oder **Butere Halsslagader** is de Arterie, de den Kopp (Schädel un Weekdelen) un de böveren Halsorganen (Kehlkopp, Schilddrüüs, Rachen) as ok de harde Bregenhuut mit suerstoff- un nehrstoffriek Blood versorgt.

## Verloop
De A. carotis externa entsteiht dör Opgaveln vun de Arteria carotis communis (gemeensom Halsslagader), an de so nöömten *Bifurkatschoon* – de annere Twieg, de Arteria carotis interna (binnere Halsslagader), hett tomeist dat gröttere Lumen un versorgt den Bregen. De A. carotis externa liggt normalerwies vör (ventral) de A. carotis interna. Bi’n Minsch föhrt se twüschen den Musculus stylopharyngeus, den Musculus stylohyoidus un den achteren Deel vun’n Musculus digastricus dör un warrt dorbi vun’n Nervus hypoglossus över- un vun’n Nervus glossophyrangeus ünnerkrüüzt. In’n Keevwinkel deelt se sik in ehr Endäst, de *Arteria maxillaris* un de *Arteria temporalis superficialis*, op.

### Hööftäst vun de A. carotis externa
*Arteria thyroidea superior
*Arteria lingualis
*Arteria pharyngea ascendens
*Arteria facialis
*Arteria occipitalis
*Arteria auricularis posterior
*Arteria maxillaris
*Arteria temporalis superficialis

## Anatoomsch Vergliek
Bi en poor Söögdeerten (Wedderkauers, Swien) billt sik de buten vun de Schädelhöhl liggen Afsnitt vun de A. carotis interna na de Geboort wedder torüch. Dor övernimmt de Arteria carotis externa ok den gröttsten Deel vun de Bloodversorgen vun’n Bregen.

## Borns
* T.H. Schiebler (Hrsg.): Anatomie. Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
* U. Gille: Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia. In: Salomon, F.-V. u. a. (Rgv.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 404-463. ISBN 3-8304-1007-7
Reginald Lawson Waterfield

**Reginald Lawson Waterfield** (* 12. April 1900; † 10. Juni 1986 in Woolston, Somerset) weer en britsch Mediziner un Astronom.

Waterfield wurr nah en Frontinsatz in de Eerste Weltkrieg Dokter an dat Guy’s Hospital in London. 1927 bit 1929 hörr he to de Staff vun dat Johns Hopkins Hospital in Baltimore, Maryland, USA, gung aber dornah bit 1937 to dat Guy’s Hospital torüch. Denn folg en längere Kuruphollen in de Swiez. 1942 nehm he in Noordafrika an de Tweeten Weltkrieg deel, wurr verwund uni s denn ut de Armee utscheden. He gung den  weer nah dat Guy’s Hospital, kreeg aber 1949 Kinnerlähmung, wat hüm för de restlich 37 Johr vun sien Leven an de Rullstohl fesseln dee. He hett aber liekers an’ Guy’s Hospital wiederarbeid. Wiederhenn hett he de nah hüm nömmt  Waterfield Sphärocytometer entwickelt.

Ok in astronoomsch Hensicht weer Waterfield spoodriek. Utgahnd vun de Tatsache, dat he 1910 den Dagskometen sehn harr, fung he af 1913 intensiver mit de Himmelsbeobachtungen an. All in 194 hett he eerste Sünnupnahmen makt. In dat glieker Johr besöch he ok regelmatig de Mill Steernwacht in Dundee, wo he sien Forschungen mit en 250mm Refraktor wieder makt hett. 1916 drüff he en 150mm Cooke Refraktor vun de Industrielle J. Player in Cheltenham bruuken. Disse Teleskop hett he nahst erwurben un bit an sein Levensenn’ behollen. Lang Tiet hett he sück in eerster Linie för den Mars interesseert. De Planet hett he intensiv erforscht aber ok Sünnforschung hett he bedreben. Af 1932 hett he sück denn aber hööftsächlich de Kometenforschung widmet, ok wenn hüm dat nich gelungen is en „eegen“ Kometen to entdecken. He hett aber völ Upnahmen vun de Kometen Arend-Roland (1957) un Bennett (1970) makt. 

1916 is he in de Royal Astronomical Society (RAS) intreden. Van 1959 bit 1961 weer he deren Viezpräsident. Van 1931 bit 1942 weer he Direkter un van 1954 bit 1956 Präsident vun de Mars-Sektion vun disse Vereenigung. 

## Ehrungen
*1942: Jackson-Gwilt Medallje vun de Royal Astronomical Society.
*1969: Comet Medallje vun de Astronomical Society of the Pacific

Nah hüm is ok de Asteroid 1645 Waterfield nömmt wurrn.

## Weblenken un Borns
* http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1987JBAA...97..211H/0000211.000.html?high=45a8c0846218486
(1645) Waterfield

**(1645) Waterfield** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 24. Juli 1933 vun de düütsch Astronom Karl Wilhelm Reinmuth in Heidelbarg opdeckt wurrn is.

Der Asteroid is de beid britsch Astronomen Reginald Lawson Waterfield un William Francis Herschel Waterfield widmet.
Deep

En **Deep** is en Waterloop, de Binnenwater dör en Siel na de See afleidt warrt. Depen hören to dat System för dat Schulen van de Waterkant, wat togliek Water ut dat Binnenland aftütt. 

Faken is en Deep de Rest van en Priel, de överbleev as dat Land indiekt wurr. Man ok natürelke lüttje Stromen warrt Deep nöömt, nettso as van Minsken maakt Kanalen, Sloten un Meedjegötten.

Bispelen för Depen in Oostfreesland sünd dat Fehntjer Deep un dat Knockster Deep.
Vahl (Landkreis Rodenborg)

**Vahl** () is en Oort un Gemeen in de Samtgemeen Fintel in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) mit .

## Geografie
De Gemeen Vahl liggt in de ööstliche Mitt vun’n Landkreis Rodenborg (Wümm), twüschen de Gemenen Lauenbrüch in’n Westen un Fintel in’n Oosten. Na’n Süden hen besteiht Kontakt na de Eenheitsgemeen Scheeßl. In’n Noorden liggt de Landkreis Horborg, man de Grenz dorhen is blots ’n lütte Eck.

De Oort Vahl sülvst liggt inbett in en schön Landschapsbild, dat vör allen prägt is dör Landweertschap. Dör den Oort geiht de Beek Fintau. Blangen den Hööftoort höört to de Gemeen noch de Dörper Riep un Benkeloh.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Rodenborg (Wümm)]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie
De eerste Henwies op den Oort is vun 1180 in en Oorkunn vun den Bischop vun Veern to lesen, de to de Tiet de Borg *Valentlo* un angrenzen Lännereen köfft harr. En Sünnerheit vun Vahl weer üm 1700 rüm, dat de Feller ok ahn Braak bestellt warrn künnen. Dat geev dat narms anners in’t Karkenspeel Scheeßel, un so hett sik dor ok bit to’n Tweeten Weltkrieg de Bueree bannig maakt.

Liddmaat vun de Samtgemeen Fintel is Vahl 1970 dör freewilligen Tosamensluss mit de anneren veer Gemenen worrn.

### Religion

Vahl is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Tönjes-Kark in Fintel. Bet 1940 hett de Oort noch to dat Kaspel von de Lucas-Kark in Scheeßl höört.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

## Politik
### Gemeenraat
Siet de Kommunalwahl 2016 sett sik de Gemeenraat as folgt tosamen:

### Börgermeesters

## Kultur
De Gemeen is ländlich prägt. In de Gegend kann een fein Wannern un Utfohrten maken. De Gemeen hett bit 1940 to dat Karkspeel Scheeßel tohöört. Op de Verbinnen tode Scheeßeler Kark düüt ok vundaag noch de Scheeßeler Trachten hen, de in vele Vahler Hüüs to finnen sünd. Dat Zentrum vun de Gemeen warrt vundaag dör dat Dörpsgemeenschopshuus, den Kinnerspeelkreis un de Scheetanlaag billt.

In de Gemeen gifft dat ok en poor Verenen. Siet Mitt vun’t 20. Johrhunnert gifft dat all de Freewillig Füerwehr un den Schüttenvereen. Man ok de Sportvereen laadt to’n Mitmaken in. De is sünners bi’n Football düchtig aktiv.

## Verkehr
Vahl liggt an de K&nbsp;212 de över Fintel wieter na Snevern löpt. Op de annern Siet föhrt se dör Lauenbrüch un münnt dorachter denn in de B&nbsp;75 vun Hamborg na Bremen. De neegste Autobahnansluss is de Opfohrt 47 Zittens op de A&nbsp;1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De beiden Oortsdelen Riepe un Benkeloh leegt aver nich an de Kreisstraat, sünd aver över Nevenstraten doran anslaten.

## Literatur

* Claus Stamann: *Benkeloh, Riepe, Vahlde. Die Geschichte einer Gemeinde.* 2016

## Weblenken
Jumfer

**Jumfer** betekent

* Jumfer, en beten öllerhaftigen Utdruck för en unverheiraadt Deern oder Fro,
* Jumfern, en Insekt.
Oberharzisch

**Oberharzisch** is en Dialekt vun dat Arzgebirgsche.

In dat 16. Johrhunnert sünd op Initiativ vun Hinrick II. vun Brunswiek-Wulfenbüttel Barglüüd ut de Ierzbargen na’n Harz inwannert. Jemehr Dialekt hebbt se mitbröcht un so billt de Öörd Altenau (*Aldichnah* in de Oberharzer Mundoort), Andreasberg (*Annerschbarrich*), Clausthal-Zellerfeld (*Clasthol-Zallerfall*), Lautenthal (*Lautenthal*), Hahnenklee (*Hahneklee*), Schulenberg (*Schulnbarrich*), Wildemann (*Willemann*) un Bockswiese (*Bockswies*) bet vundaag en hoochdüütsch Spraakeiland binnen dat Oostfäälsche vun de Ümgegend.

## Literatur

* Karl-Heinrich Weidemeier: *Oberharzer Wörterbuch.* 8 Bänn, 1998-2004

## Weblenken

* Websteed mit Bispelen för Oberharzer Mundoort (hoochdüütsch)
List vun de Schaaprassen

Düt is en **List vun Schaaprassen**, de vun Minschen as Lüttveeh holen weert. Se sünd na de Länner tohopenstellt, wo se vun herstammen doot.

## Europääsche Rassen
### Düütschland
* Steenschaap
* Beynthemer Landschaap
* Bruun Bargschaap
* Brillenschaap
* Coburger Vossschaap
* Düütsch Merinoschaap
* Düütsch Swartkoppschaap
* Düütsch Wittkoppschaap
* Heidsnuck
** Griese Heidsnuck mit Höörn
** Witte Heidsnuck mit Höörn
** Moorsnuck
** Skudde
* Leineschaap (ole Tucht)
* Leineschaap (nee Tucht)
* Oostfreesch Melkschaap
* Pommersch Landschaap
* Rhöönschaap
* Swartbruun Bargschaap
* Wooldschaap
* Witt Bargschaap

### [[Nedderlannen (Europa)|Nedderlannen]]
* Blaue Texelaar
* Drents Heideschaap
* Flevolander
* Houtlandschaap
* Mergellandschaap
* Noordhollander
* Schoonebecker Heideschaap
* Texelaar
* Veluws Heideschaap
* Zwartbles

### [[Belgien]]
* Kempens Schaap
* Vlaams Kuddeschaap
* Vlaams Schaap

### [[Grootbritannien]]
* Hampshire-Down
* Jakobschaap
* Leicester-Schaap
* Lincolnschaap
* Lleyn-Schaap
* Scottish Blackface
* Shetland-Schaap
* Shropshire
* Soayschaap
* St.-Kilda-Schaap
* Suffolk-Schaap
* Wiltshire-Horn-Schaap

### [[Sweden]]
* Gotlandschaap
* Guteschaap

### [[Swiez]]
* Walliser Swartneesschaap 
* Walliser Landschaap 
* Witt Alpenschaap

### [[Frankriek]]
* Berrichon du Cher
* Chamonis 
* Ile de France
* Lacaune-Schaap 
* Ouessantschaap
* Pauillac-Schaap 
* Rouge de Roussillon

### [[Spanien]]
* Latxa (Baskenland un Navarra)
* Merinolandschaap 
* Merinofleeschschaap

### [[Ungarn]]
* Zackelschaap

## Afrikaansche Rassen
* Damara-Schaap (Ägypten, Namibia)
* Dorperschaap
* Dorset Horn
* Kamerunschaap 
* Somaliaschaap (Blackhead Persian)

## Amerikaansche Rassen
* Barbados-Blackbelly-Schaap (Karibik)

## Asiaatsche Rassen
* Awassi
* Bakhtiari
* Dumba
* Fettschwanzschaap
* Karakulschaap
* Kermani

## Austraalsche un Ozeaansche Rassen
* Corriedale (Neeseeland)

## Bi düsse Schaap is nich bekannt, wo se herkaamt
* Blaukoppschaap 
* Swartkoppschaap 
* Merinolangwullschaap
Zwartbles

De **Zwartbles** is en Schaapraass, de wohrschienlich vun dat Schoonebeker Heideschaap afstammt, dat fröher veel in Drenthe un Freesland holen wurrn is. Ok mank de Schoonebekers gifft dat Tieren mit de Bless, de bi dat Zwartbles to finnen is. De Zwartblessen sünd denn woll dör utsorteern tostanne kamen. De eersten Tüchter hefft jem denn krüüzt mit Melkschaap un Texelaar. 1975 geev dat nich mehr as bi 500 Zwartblessen, dormank veelen, de ehr Raass nich besunners rein weer. Vun dor af an is veel anners wurrn. Gifft midderwielen veel Frünnen vun düsse Raass vunwegen ehr gode Egenorten un ok, weil se so smuck utsütt. 2006 weern mehr as 4.000 Schaap inschreven in dat NZS-Stammbook. 

## Wat vun Schaap dat is
Dat Zwartbles is en groot un stevig Schaap mit gode Muskeln. Dat steiht hooch up de Poten un hett en langen, wullen Steert. Höörn gifft dat nich bi düt Schaap. De Ohren staht dwars af. Dat Fell is bruunswart un up den Kopp gifft dat de grote, witte Bless, wo dat ok sien Naam vun hett. Witt is dat ok an de unnersten Achterpoten un dat hett en witten Punkt an den Steert. De Wull is groff. Dat Schaap is goot fruchtbor un smiet tomeist twee oder ok dree Lämmer. Mit de Geboort geiht dat meist ganz eenfach af. Dat en Lamm nich dör dat Becken vun dat Auschaap passt, kümmt, anners as bi dat Texelschaap, bloß selten vör. De Zwartblessen geevt veel Milk un de Lämmer wasst gau. De Stammbooktüchter seht bi de Auschaap geern en Kielform mit veel Platz för de Lämmer un ok noog Platz för den Pansen. Dat leste is in de lesten Weken vun de Dracht nödig, dormit genug Foer upnahmen weern kann. 

## Kiek ok bi
* List vun de Schaaprassen

## Externe links

*De offiziell NZS websteed (Nedderlannsch)
Lümborg

**Lümborg** () is de Kreisstadt vun’n Landkreis Lümborg in Neddersassen. De Gemeen hett . Dat is dat Zentrum vun de Lümbörger Heid un liggt an de Ilmenau. Lümborg weer in de Hanse un harr Bedüden dör sien Solthannel.

De Stadt gellt na dat neddersassische Kommunalverfatensgesett as Grote sülvstännige Stadt.

## Historie

Dat eerste Maal in de Oorkunnen kummt Lümborg an’n 13. August 956 vör, as König Otto I. den Toll bi Lümborg dat Michelsklooster schenkt.

To’n 24. März 1849 is de Richtsborkeit von dat Klooster St. Michaelis in Lümborg oplööst worrn un de Abtsmöhl un de Hüüs in’n Grimm, Hohegoorn, Holthoff, Mönchsgoorn un de ne’e Tegelhoff sünd Deel von’n Gerichtsbezirk von de Stadt Lümborg worrn.

## Politik

### Börgermeesters

* 1945–1946: Werner Bockelmann, SPD
* 1946–1949: Ernst Braune, SPD
* 1949–1951: Paul Müller, DP
* 1951–1952: Erich Dieckmann, DP
* 1952–1954: Peter Gravenhorst, DP
* 1954–1955: Reinhold Kreitmeyer, FDP
* 1955–1958: Peter Gravenhorst, DP
* 1958–1961: Wilhelm Hilmer, SPD
* 1961–1964: Erich Drenckhahn, CDU
* 1964–1978: Alfred Trebchen, SPD
* 1978–1981: Heinz Schlawatzky, SPD
* 1981–1987: Horst Nickel, CDU
* 1987–1991: Jens Schreiber, CDU
* 1991–2021: Ulrich Mädge, SPD
* 2021-: Claudia Kalisch, Gruene

### Böverstadtdirekters

* 1946–1955: Werner Bockelmann, SPD
* 1955–1963: Walter Bötcher, FDP
* 1963–1984: Hans Heinrich Stelljes, ahn Partei
* 1984–1996: Reiner Faulhaber, CDU

### Stadtpartnerschoppen

* Scunthorpe, Vereenigt Königriek, siet 1960
* Naruto, Japan, siet 1974
* Clamart, Frankriek, siet 1975
* Ivrea, Italien, siet 1988
* Viborg, Däänmark, siet 1992
* Tartu, Eestland, siet 1993

Bavento gifft dat noch Partnerschaften binnen Düütschland, to’n Bispeel mit Kulmbach un Köthen.

## Weertschop un Infrastruktur

Lümborg billt en Böverzentrum för de Öörd in de Ümgegend.

## Borns


## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Arteria carotis interna

De **Arteria carotis interna** oder **Binnere Halsslagader** tellt to de Bloodfatten, de den Bregen mit Blood versorgt. Över de Arteria ophthalmica versorgt se ok dat Oog.

## Verloop
De Arteria carotis interna kummt an de „Karotisgavel“ tostannen, woneem sik de Arteria carotis communis optwiegt. De annere Ast is de tomeist lüttere Arteria carotis externa, de de buteren Andelen an’n Kopp un to’n Deel ok de Halsorganen versorgen deit. Twüschen de beiden bestaht vele Verbinnen (Anastomosen).

An de Steed, woneem de A. carotis interna afgeiht, den Sinus caroticus, leegt Druckrezepters, de ok as Presso- oder Barorezepters betekent warrt, un op den Blooddruck in’t arteriell System oppassen doot. De Informatschonen vun de Rezepters warrt an’n Bregen wietergeven. Dat is gliektietig ok dat Rezepterrebeet för den Karotissinusreflex. Butendem finnt sik an’n Anfang vun de A. carotis interna Chemorezepters in’n so nöömten Glomus caroticum, de den Andeel vun Kohlenstoffdioxid, Suerstoff un den pH-Weert in’t Blood faststellt.

In ehrn Afsnitt to Anfang liggt de A. carotis interna normalerwies achter (*dorsal*) de A. carotis externa. Se löpt den wieter na medial („op de Mitt to“) un kummt den an de Schädelbasis an. Se geiht denn dör den Canalis caroticus un maakt dorbi en Bagen. Glieks op de Binnensiet vun de Schädelbasis löpt se dör’n Sinus cavernosus. Se maakt noch en Bagen na achtern, den so nöömten *Syphon*, bevör den de A. ophthalmica na’t Oog hen aftwiegt. Dorna deelt se sik in de vördere (Arteria cerebri anterior) un de middlere (Arteria cerebri media) Bregenarterie. As’n roor Fall, kann ok mol de achtere Bregenarterie (Arteria cerebri posterior) primär ut de A. carotis interna togang kamen. Verbinnen vun de Bloodfatten vun beid Sieten un de Arteria basilaris billt tohopen den Circulus arteriosus cerebri.

De Arteria carotis interna warrt vun en symphatisch Nervengeflecht begleidt, dat vun böveren Grenzstrang herkummt.

## Anatoomsch Vergliek
Bi enige Söögdeerten (Wedderkauers, Swien) billt sik de buten vun de Schädelhöhl liggen Afsnitt vun de Arteria carotis interna na de Geboort wedder torüch. Dor warrt denn de gröttste Deel vun’t Bloodversogren na’n Bregen vun de Arteria carotis externa mit övernahmen.

## Pathologie
Sünners dat Anfangsstück vun de Arteria carotis interna is en Steed, de sünners geern arteriosklerotisch Plaques ansetten deit. De künnt dat Bloodfatt enger maken oder sogor afsluten. Wat ok passeren kann is en Embolie, de denn en Bregeninfarkt utlöst. De Dissekschoon is dat Billn vun en Reet, de ok wedder to en Fattversluten föhren kann. Dat is tomeist en Naklapp vun en traumatisch Sehr. In’n intrakraniellen Verloop, d. h. binnen den Schädel, kamt mitünner lütte Utsacken (Aneurysmen) tostannen, de in’n Fall vun’t Rieten to Subarachnoidalblöden föhren künnt.

## Borns
* T.H. Schiebler (Hrsg.): Anatomie. Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
* U. Gille: Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia. In: Salomon, F.-V. u. a. (Rgv.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 404-463. ISBN 3-8304-1007-7
Beynthemer Landschaap

Dat **Beynthemer Landschaap** is en Schaapraass ut de Graafschop Beynthem. Dat kann wat verdregen un bruukt nich veel Pleeg. Düt Schaap is de gröttste düütsche Heidschaap-Raass. Man verwandt mit de Heidschnucken is se nich. Veel mehr is düsse Raas ut nedderlannsche un düütsche Maschschaap ruttücht wurrn. Tämlich eng verwandt is dat Schaap mit dat Schoonebeker Schaap ut de Nedderlannen. 

Dat Bentheymer Landschaap is an de Schuft bi 75 cm hooch. De Bück weert 90 bit 110 kg swaar, de Aulämmer bringt dat up bit to 75 kg. Dat Schaap driggt witte Wull. Üm de Ogen to un an de Fööt hett dat düstere Placken. 

De Sellschop för dat Bewohren vun ole Raassen, üm de dat slecht steiht (Gesellschaft zur Erhaltung alter und gefährdeter Rassen, GEH) meent, düsse Raas konn bold utstarven. In de 1970er Johren geev dat bloß noch dree Tüchter in't Eemsland, de bi 50 Beynthemer in't Tuchtbook harrt hefft. 

In de Graafschop Beynthem, in dat Eemsland, in de gegend vun den Landkreis Deefholt un in annere Bundslänner, as in Brannenborg gifft dat hüdigendags bi 2.800 Tieren, de in dat Stammbook inschreven sünd. Vunwegen de EU-Richtlinie över dat Tolaten för de Tucht vun Schaapraassen, de nich an Scrapie krank weern könnt, is dat Beynthemer Schaap womööglich in Gefohr, denn bloß jedet 10. Schaap kann nich krank weern an de Scrapie-Süke. In dat Johr 2005 is dat Beynthemer Landschaap to dat Huusdeert vun't Johr utropen wurrn. 

## Kiek ok bi
* List vun de Schaaprassen

## Weblenks
* Wat dat mit de Raass vun dat Beynthemer Schaap up sik hett
** Bilder / Rassemerkmale: **
* Wat dat för en Raass is, dorto Fotos
* Mehr över de Raass bi den  ''Landes-Schafzuchtverband Weser-Ems''
* www.bentheimer-landschaf.de - Informatschoon över dat Beynthemer Landschaap
Max Lindow

**Max Lindow** (* 28. Mai 1875 in Fahrenwalde; † 25. April 1950 in Dargezin) weer en plattdüütschen Schriever in uckermarksch Mundort.

Lindow is 1875 in Fahrenwalde as Söhn vun’n Schoolmeester Johann Friedrich Wilhelm Lindow boren. He weer 1891 bet 1892 op de Präparandenanstalt in Joachimsthal un vun 1893 bet 1896 op dat Lehrerseminar in Prenzlau. He hett denn en Tiet as Schoolmeester in Brüssow arbeidt un vun 1908 af an in Prenzlau. Dor hett he mit Ernst Ziemendorf tosamm'n 1912 ok den plattdüütschen Vereen *Unnern Widenboom* grünnt. Mit siene Bidrääg in’n Uckermärkischen Kurier hett he as plattdüütschen Schriever in de Uckermark veel Frünn funnen. Ünner annern hett he ok dat Uckermarkerleed schreven. Begraven is he in Prenzlau.

In Prenzlau heet hüüt ok ene Straat un en School na em.

## Warken

* *Bi uns to Hus. Plattdütsche Gedicht’n un Geschicht’n in uckermarksch Mundort.* Vincent, Prenzlau 1921
* *De Piepershoff. Een Volksstück in 5 Uptög in Uckermarksch Mundort.* Vincent, Prenzlau 1922
* *Afsied van d’Stroot.* Vincent, Prenzlau 1925
* *Hans un de Ries’. En lustig Märchenspäl met Gesang in 4 Uptög.* Danner, Mühlhausen in Thüringen 1930
* *Unner’n Widenboom. Een plattdüütsch Liederbook för de Uckermark.* rutgeven von W. Groß un Max Lindow; Vlg. Vincent, Prenzlau

### Hoochdüütsch

* *Juhuuuu! - Kasperstücke für die Schule.* Verlag Julius Beltz, Berlin
* *Die Försterkinder.* Verlag Julius Beltz, Berlin
* *Sohnemann.* Verlag Julius Beltz, Berlin
* *Müllerfritz.* (Sohnemann Teil II), Verlag Julius Beltz, Berlin
* *Liebes Füchslein, lass dir raten (Tiergeschichten).* Verlag Julius Beltz, Berlin
* *Hans Unrast.* Franz-Schneider-Verlag, Leipzig 1932
* *Försterliesel.* Verlag Julius Beltz, Berlin 1938
* *Butzebutz (Tiergeschichten).* Verlag Julius Beltz, Berlin
* *Sonnenaugenkind.* Verlag Julius Beltz, Berlin
* *Soldat bleibt Soldat. Ein lustiges Soldatenstück.* 1937
* *Hüter der Scholle.* Bauernkomödie 1938
* *Die Schlacht von Angermünde 1420.* 1939

(De Böker in’n Verlag Julius Beltz Vlg. sünd rutkamen in de Reeg *Aus deutschem Schrifttum und deutscher Kultur*)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Julius Dörr

**Julius Dörr** (* 23. Juni 1850 in Prenzlau; † 8. Juli 1930 in Frienwolle) weer en plattdüütschen Schriever.

Dörr is 1850 in Prenzlau boren. 1881 warrt he Rendant vun de Spoorkass in Frienwolle, för de he 40 Johr lang arbeiden deit. 1930 is he in Frienwolle doodbleven un liggt dor ok op’n Karkhoff begraven.

## Warken

* *De Göderschlächter. För min plattdütsch Landslüd vertellt.* Mrose, Berlin 1884
* *Platt Land un Lüd.* 2 Bänn, Achilles/Draeseke, Frienwolle 1888/1889

### Hoochdüütsch

* *Bärbchen. Eine kleinstädtische Geschichte in fünf Verbündeln.* A. Mieck, Prenzlau 1886

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Arteria lingualis

De **Arteria lingualis** oder **Tungenarterie** is en Arterie, de bi Minschen un Deerten de Tung mit suer- un nehrstoffriek Blood versorgt.

De A. lingualis entsteiht bi’n Minsch as tweeten Hööftstamm ut de Arteria carotis externa (Butere Halssalgader), bi Peerd un Swien as *Truncus liguofacialis* („Tungen-Gesichts-Stamm“) tohopen mit de Arteria facialis. Bi Deerten twiegt dorvun kort na ehrn Oorsprung de Arteria palatina ascendens („Opstiegen Böhnarterie“) auf, de den Böhn un Rachen versorgt.

De Arteria lingualis verlöpt twüschen twee Muskels vun de Ünnertungenmuskulatur (Musculus hyoglossus un Musculus genioglossus) un tütt sik bit in de Spitz vun de Tung. Dorbi winnt se sik düchtig vun en Siet na de annere, üm de Bewegen vun de Tung utglieken to künnen.

## Borns
* T.H. Schiebler (Rgv.): Anatomie. Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
* U. Gille: Herz-Kreislauf- und Abwehrsystem, Angiologia. In: Salomon, F.-V. u. a. (Rgv.): Anatomie für die Tiermedizin. Enke-Verlag, Stuttgart 2004, S. 404-463. ISBN 3-8304-1007-7
Elljeroe

**Elljeroe** is ene Stadt in’n Landkreis Harz in Sassen-Anhalt. Blangen Elljeroe sülvst (Ökelnaam för de Elljeroers: *Langschlapers*) höört ok de Öörd Könnigshütte (Ökelnaam *Potterköppe*) un Reubeland to de Gemeen.

## Historie

Dat eerste Maal in de Oorkunnen vör kummt Elljeroe 1206 as *Alvelincherot* in ene Oorkunn vun Paabst Innozenz III. för dat Sticht Ganderssen.

De Inwahners vun Elljeroe hebbt den Ökelnaam *Langschlapers*. Vör lange Tiet, so geiht de Geschicht, schall een bi’t Swienhöden bi de Grenz vun Elljeroe na Hüttenroe de ole gollene Karkenklock vun dat fröhere Dörp Ertfelle funnen hebben. Nu weren Buurn ut beide Dörper in de Neegd togang un mank jem güng dat man glieks los, ’keen schull de Klock kriegen? Se möken also af, dat se sik annern morgen Klock söss wedder bi de Klock drepen wullen. Un so güngen se dor vun af. Annern morgen weren de Lüüd ut Hüttenroe Klock söss bi de Klock. Blot vun de Lüüd ut Elljeroe weer nix to sehn. Kemen un kemen nich. Harrn verslapen. Do hebbt de Hüttenroers de Klock op jemehrn Wagen stellt un sünd mit de Klock lostagen. So op halven Weg kemen dor aver opmal de Elljeroer op Sicht. Mit halsbrekern Tempo jagen se de Hüttenroer achterher un wullen jem inhalen. Do müssen de Hüttenroer sik spoden. Doch jüst do dee sik an’t achtere Rad en Splint lösen. Wenn dat Rad nu rafpultern dee, denn harrn de Elljeroers jem kregen. Aver verwegen as se sünd, do steek een vun de Hüttenroers sien Duum in’t Lock un so kunnen se ganz na Hüttenroe trüchkamen un de Elljeroers hebbt jem nich mehr kregen. Blot de Keerl, de mit sien Duum den Wagen an’t Lopen hollen harr, de mark nu mit groot Weehdaag, dat vun sien Duum man blot noch en Stuup nableven weer. Vun de Tiet an harrn de Hüttenroers jemehrn Naam *Stupedumen* weg un de Elljeroers, de to laat kamen weren, heten nu jümmer *Langschlapers*.

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)