open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seeaanten un Saagsnavels

De **Seeaanten un Saagsnavels** (Mergini) sünd en Tribus mank de Aantenvagels (Anatidae). De Aarden, de hier tohören doot, seht bannig unnerscheedlich ut un leevt ok bannig unnerscheedlich. De Seeaanten sünd lüttje bit grote Aanten, de dükern doot. De meisten Aarden hoolt sik up de See up, wenn nich just Brödeltied is. De Saagsnavels hefft sik spezialiseert up den Fischfang. 

## Wie se utsehn doot
Dat Ütere bi de Saagsnavels un Seeaanten verscheelt sik bannig. De groten Eideraanten seht jummers en beten butt un traag ut, gegen de lüttjeren Schell-, Ies- un Kraagaanten over, de na de Aart vun de Dükeraanten slaht. De Saagsnavels mit ehren lang uttrocken Snavel un ehren slanken, tämlich langen Hals, seht man wat fiener ut.

## Wo se leven doot
17 vun de 20 bekannten Aarden vun düsse Tribus leevt up de Noordhalfkogel. Bloß de Düüstere Saagsnavel is up de Süüdhalfkogel tohuse. 

## Systematik

To de Seeaanten un Saagsnavels weert düsse 20 Aarden ut negen Geslechter tellt, de dat hüdigendags noch geven deit: 

*Geslecht *[[Somateria]]* (Eideraanten)
**Eideraant, *Somateria mollissima*
**Staatsche Eideraant, * Somateria spectabilis*
**Plüüschkoppaant, *Somateria fischeri*
* Geslecht  *Polysticta*
**Bunte Aant, *Polysticta stelleri*
* Geslecht *Histrionicus*
**Kraagaant, *Histrionicus histrionicus*
* Geslecht *Clangula*
**Iesaant, *Clangula hyemalis*
* Geslecht *[[Melanitta]]*
** Amerikaansche Swatte Aant, *Melanitta americana*
** Amerikaansche Samtaant, *Melanitta deglandi*
**Swatte Seeaant, *Melanitta nigra*
**Brillen-Seeaant, *Melanitta perspicillata*
**Samtaant, *Melanitta fusca*
* Geslecht *[[Bucephala]]*
**Büffelkoppaant, *Bucephala albeola*
**Ieslandaant, *Bucephala islandica*
**Brillenaant, *Bucephala clangula*
* Geslecht *[[Mergus]]* (Saagsnavels)
**Düüstern Saagsnavel, *Mergus octosetaceus*
**Middelsaagsnavel, *Mergus serrator*
**Schuppen-Saagsnavel, *Mergus squamatus*
**Groten Saagsnavel, *Mergus merganser*
* Geslecht *Mergellus*
**Lüttjen Saagsnavel, *Mergellus albellus*
* Geslecht *Lophodytes*
**Kappen-Saagsnavel, *Lophodytes cucullatus*

## Borns
*Josep del Hoyo, Andrew Elliot, Jordi Sargatal: *Handbook of the birds of the world- Volume 1, Ostrich to Ducks*. - Lynx Edicions, Barcelona, 1992. ISBN 84-87334-10-5
*Janet Kear: *Ducks, Geese and Swans*. - Oxford University Press, 2005, ISBN 0198546459
*IUCN 2007. *2007 IUCN Red List of Threatened Species*

## Weblenken
Oostersood

**Oostersood** () is en Dörp in de Gemeen Worpsweed in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.

## Geografie

En poor hunnert Meter in’n Süden von Oostersood flütt de Rummeldeisbeek langs, de denn in’n Süüdwesten von dat Dörp in de Hamm münnt.

De Naveröörd sünd Noordsood in’n Noorden, Korlshöben un Glinst in’n Noordoosten, Hanst un Breddörp in’n Süüdoosten, Heudorp un Huttendorp in’n Süden, Bornrieh in’n Süüdwesten, Friedensheim un Vollerso in’n Westen un Giehlermoor un Meinershagen in’n Noordwesten.

## Historie

Oostersood is 1760 as Moorkolonie un Stratendörp mit 25 Füürsteden in dat Düvelsmoor grünnt worrn.

De Windmöhl in Oostersood is 1852 boot worrn. De Windmöhl hett 1930 tosätzlich en Dampmaschien un later en Elektromotoor kregen.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Gnarrenborg in’n Kanton Beverst höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to de Vaagdie Hambargen von dat Amt Oosterholt tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt. 1932 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Oosterholt worrn.

1929 sünd Noordsood un Meinershagen Deel von de Gemeen Oostersood worrn.

De Oort is an’n 1. März 1974 Deel von de Gemeen Worpsweed worrn.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 17 Soldaten ut Oostersood fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 27.

### Inwahnertall

### Religion

Oostersood is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Kark in Huttenbusch. Bet 1790 hett dat to dat Kaspel von de Cosmae-un-Damiani-Kark in Hambargen tohöört un is denn in dat Kaspel von de Paulus-Kark in Gnarrenborg wesselt. Eerst later is de Oort noch wedder wesselt in dat Kaspel von de Zion-Kark op’n Weyerbarg un dor denn in dat Kaspel von de Filialkark in Huttenbusch kamen.

För de Kathoolschen gifft dat in Worpsweed de Maria-Freden-Kapell, de to de Goden-Hirt-Kark in Leendaal höört. De Goden-Hirt-Kark höört siet 1. September 2012 to de Karkengemeen von de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek.

Dat Dörp hett keen egen Karkhoff. De Doden warrt op’n Karkhoff Huttenbusch begraven.

## Kultur

In Oostersood steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

### Verenen

Oostersood hett en egene freewillige Füürwehr, de 1943 grünnt worrn is, un en Schüttenvereen.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Oostersood liggt an de Landsstraat 165, de in’n Noordoosten na Korlshöben an de Landsstraat 122 ran geiht un in’n Süden över Huttenbusch na Weyerbarg. De L&nbsp;165 warrt krüüzt von de Kreisstraat 19, de in’n Westen na Vollerso un in Wallhöben an de Bundsstraat 74 ran geiht un in’n Süüdoosten in’n Landkreis Rodenborg in de K&nbsp;135 övergeiht un na Breddörp löppt.

De Opfohrt 16 Bremen-Noord op de Autobahn 27/270 liggt so 29 Kilometer in’n Süüdwesten von Oostersood.

De nächste Bahnhoff is so bi 14 Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Olenbüttel an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben. Von 1911 bet 1978 harr dat Dörp ok en egen Bahnhoff an de Bahnlien Stood–Oosterholt.

## Footnoten
Eduard Damköhler

**Eduard Damköhler** (* 13. März 1853 in Cattenstedt; † 26. Dezember 1934 in Blankenburg) weer en düütschen Schoolmeester, Volkskundler un Dialektoloog.

Damköhler is 1853 in Cattenstedt boren. He weer von Oostern 1866 bet Oostern 1874 op dat Gymnasium Blankenburg un hett denn bet Oostern 1877 an de Universität Göttingen klassische Philologie, Germanistik un Geschicht studeert. Dat Studium hett he mit dat Staatsexamen afslaten. Von Michaelis 1877 af an weer he an dat Gymnasium Helmstidde Kannedaat un wetenschoplichen Hülpslehrer. An’n 21. August 1879 is he dor as Gymnasiallehrer anstellt worrn. To Michaelis 1887 is he as Schoolmeester an dat Gymnasium Blankenburg wesselt.

## Warken

* *Mundartliches aus Cattenstedt am Harz.* S. 3-22 In: *Schulschriften aus Oldenburg u. Braunschweig* J. C. Schmidt, Helmstidde 1884
* *Zur Charakteristik des niederdeutschen Harzes.* Tausch und Grosse, Halle 1886
* *Nordharzer Wörterbuch. Auf Grundlage der Cattenstedter Mundart.* (rutgeven von’n Harzvereen för Geschicht un Öllerdomskunn), Huch, Queddelnborg 1927

## Footnoten



## Weblenken
Damköhler

**Damköhler** is de Familiennaam von

* Eduard Damköhler (1853–1934), düütschen Schoolmeester, Volkskundler un Dialektoloog,
* Gerhard Damköhler (1908–1944), düütschen Chemiker.
Fleet

**Fleet** betekent

* Fleet, en Waterloop,
* Fleet, fröheren Oort in’n hüdigen Stadtdeel Blomendal von Bremen,
* Fleet, vörmalig Oort bi Bützfleet in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Fleet, Oort in Dorset, England,
* Fleet, Oort in Hampshire, England,
* Fleet, Oort in Lincolnshire, England,
* Fleet, Oort in Alberta, Kanada,
* Fleet, Oort in Kentucky, USA,
* River Fleet, Blangenstroom von de Themse in London.

**Fleet** is de Familiennaam von

* Beth Van Fleet (* 1977), US-amerikaansche Volleyballspelerin,
* Charles Browne Fleet (1843–1916), US-amerikaanschen Pharmzeut,
* David Fleet (* 1954), kanaadschen Politiker,
* Frank Fleet (1848–1900), US-amerikaanschen Baseballspeler,
* Frederick Fleet (1887–1965), Utkiek op de Titanic,
* Greg Fleet (* 1960), austraalschen Komiker,
* James Fleet (* 1952), brietschen Schauspeler,
* James Van Fleet (1892–1992), US-amerikaanschen General,
* Jo Van Fleet (1915–1996), US-amerikaansche Schauspelerin,
* Jon Van Fleet (* 1982), US-amerikaanschen Pokerspeler,
* Mike Fleet (* 1938), brietschen Löper,
* Pat Fleet (* 1943), US-amerikaansche Sprekerin,
* Preston Fleet (1934–1995), US-amerikaanschen Ünnernehmer,
* Reuben Hollis Fleet (1887–1975), US-amerikaanschen Luftfohrtpionier,
* Stephan Szpak-Fleet (* 1979), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Stephen Fleet (1936–2006), brietschen Mineraloog,
* William Van Fleet (1852–1923), US-amerikaanschen Richter.
Fleet (Bremen)

**Fleet** () weer en Dörp, dat an dat Över von de Werser dicht bi Blomendal legen hett. De Oort hett to dat Amt Blomendal tohöört.

## Historie

Fleet leeg an dat Fleet *Donau*, dat de Bahrsplaat von de Werser aftrennen dee. De Naam *Donau* kummt wohrschienlich von *Dode Au*. In dat 19. Johrhunnert is dat Dörp jümmer mehr mit Blomendal tohoopwussen. 1862 is de Gemeen Fleet denn oplööst un Deel von de Gemeen Blomendal worrn.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Blomendal in’n Kanton Vesack höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

### Inwahnertall

### Religion

Fleet is evangeelsch-reformeert präägt un höört to dat Kaspel von de Kark in Blomendal.

## Weertschop

Von 1840 bet 1865 hett de Maschinenfabrik J. Frerichs & Co in Fleet seten, is denn aver na Oosterholt tagen.

## Lüüd

De Polarforscher Eduard Dallmann is 1830 in Fleet boren.

## Footnoten
Seegöse

***Seegöse*** oder ***Seegosen*** (*Branta*) sünd en Geslecht ut de Familie vun de Aantenvagels (*Anatidae*). Dor höört söss Aarden to:

## Soorten
* *[[Branta bernicla]]* (Wittmors; Rottgoos)
* *[[Branta canadensis]]* (Grote Kanadagoos)
* *[[Branta hutchinsii]]* (Lüttje Kanadagoos)
* *[[Branta leucopsis]]* (Gröönlandgoos)
* *[[Branta ruficollis]]* (Roothalsgoos)
* *[[Branta sandvicensis]]* (Hawaiigoos)

## Belege
Gösp

**Gösp** () is en Hoff in de Gemeen Swonewebel in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen. De Oort höört polietsch von öllers to Ne’enkarken mit to.

## Geografie

De Möhl Gösp liggt an de Swonewebler Beek/Möhlenfleet. In’n Süden liggt dat Gelänn von de Lützow-Kasern.

De Naveröörd sünd Hinnebeck in’n Noordoosten, Kroonsmoor in’n Oosten, Swonewebel in’n Süüdoosten, Ne’enkarken in’n Süüdwesten un Rade in’n Noordwesten.

## Historie

De Watermöhl von Gösp is 1430 von de Ridders von Stell boot worrn. De Ridders harrn de Möhl bet 1516. Denn hett de Besitter en poor Maal wesselt. 1823 hett Johann Laue de Möhl köfft. De hüdige Möhl is 1868 boot worrn. To de Tied is de ole Möhl kumplett afdragen worrn. Hermann Laue hett 1901 op de Watermöhl ok noch en Windmöhl opsett. Düsse Opsatz is 1913 in en Störm aver al wedder tweigahn. Ünner Hinrich Laue is de Bedriev 1954 instellt worrn. Ok vondaag höört de Möhl noch de Familie Laue to.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Swonewebel in’n Kanton Vesack höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Blomendal tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Blomendal. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Oosterholt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Gösp is evangeelsch-reformeert präägt un höört to dat Kaspel von de Michael-Kark in Ne’enkarken.

För de Kathoolschen is de St.-Ansgar-Kark in Swonewebel tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Gösp liggt en Stück af von de Landsstraat 149, de in’n Westen na Rekum geiht un in’n Oosten na Swonewebel.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27. De Opfohrt 14 Swonewebel liggt so acht Kilometer in’n Oosten von Gösp.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Farge an de Bahnlien Farge–Vesack. Dor föhrt de Lien RS&nbsp;1 von de Regio-S-Bahn Bremen/Neddersassen, de von Farge bet na Veern geiht.

## Footnoten
Glen Elgin

**Glen Elgin** is en Whisky-Brenneree bi Elgin, Morayshire, Schottland.

## Historie
Glen Elgin is 1898 vun William Simpson grünnt worrn, de fröher Manager bi de Brenneree Glenfarclas weer. Ünnerstütt weer he dorbi vun James Carle. De Produkschoon hett in’n Mai 1900 anfungen, weer aver al na fief Maanden wedder instellt. In’n Februar 1901is de Destille för 4.000 Pund Sterling op en Aukschoon an de *Glen Elgin-Glenlivet Distillery Co.* verköfft worrn. 1904 lööp de Produkschoon wedder an, man een Johr later weer se wedder ünnerbroken. 1906 hett de Wienhökerer *J. J. Blanche Co.* de Brenneree för 7.000 Pund köfft un füng wedder an to produzeern. Blanche is 1929 doodbleven un so weer de Brenneree wedder to verköpen. De *Scottish Malt Distillers (SMD)* hett ehr denn 1930 övernahmen. De Lizenz güng an de *White Horse Distillers*. 1964 is de Destille Glen Elgin renoveert worrn. Dorbi weer de Tall vun de Brennblasen op söss vergröttert. 1987 is se vun UDV/Diageo övernahmen worrn, 1992 weer se noch mol renoveert. 

## Produkschoon

De Brenneree Glen Elgin höört to dat schottische Whiskyrebeet Speyside. Se betütt ehr Water för de Produkschoon ut de Millbuies Springs. Dat Molt warrt vun de United-Distillers-Moltereen in Burghead un Roseisle anköfft. In de Brenneree gifft dat en Meeschfaat (*mash tun*) ut Eddelstahl vun 8,2 Tünnen un söss Gäärfatten (*wash backs*) to 40.600&nbsp;l. Brennt warrt in dree *wash stills* to 11.000&nbsp;l un dree *spirit stills* to 11.700&nbsp;l, de dör Dampspiralen hitt maakt warrt.

De Glen Elgin warrt to’n groten Deel för de Produkschoon vun Blendes Whisky bruukt. He is en Hööftkumponente vun den *[[White Horse (Whisky)|White Horse]]*. Siet 2005 warrt de 12-johrige Single Malt vun Glen Elgin in de Reeg vun de Classic Malts vun Diageo anboden.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Borns


## Weblenken
Autobahndreeeck Hamborg-Süüdwest

Dat **Autobahndreeeck Hamborg-Süüdwest** is en Autobahndreeeck in’n Süden von Hamborg (Stadtdeel Eißendörp, Bezirk Horborg). Dat Dreeeck liggt an de Autobahn 7. De A&nbsp;7 kummt von Noorden un geiht in’n Süüdoosten wieder. Na Süüdwesten geiht de A&nbsp;261 af. De A&nbsp;261 büddt en Afkörten na de A&nbsp;1.

En kort Stück achter dat Dreeeck doot de Affohrten 34 Marmsdörp (A&nbsp;7) un 2 Marmsdörp-Lüra (A&nbsp;261) liggen.

En direkten Övergang von de A&nbsp;7 von Süden her op de A&nbsp;261 is nich mööglich. Düsse Verkehr twiegt normalerwies al an dat Maschener Krüüz von de A&nbsp;7 op de A&nbsp;1 af. En Övergang bi dat Dreeeck Hamborg-Süüdwest is mööglich över de Affohrt 34 Marmsdörp, denn en kort Enn op de Bundsstraat 75 un denn över de Opfohrt 2 Marmsdörp-Lüra op de A&nbsp;261 rop.

## Historie

Dat Dreeeck is tohoop mit de A&nbsp;261 anleggt worrn, de in de Johren 1979 bet 1983 boot worrn is.

## Footnoten
Bookholter Dreeeck

Dat **Bookholter Dreeeck** is en Autobahndreeeck in’n Noordoosten von Neddersassen (Gemenen Rosengoorn un Bookholt). Dat Dreeeck liggt an de Autobahn 1. De A&nbsp;1 kummt von Westen un geiht in’n Oosten wieder. Na Noordoosten geiht de A&nbsp;261 af. De A&nbsp;261 büddt en Afkörten na de A&nbsp;7.

## Historie

Dat Dreeeck is tohoop mit de A&nbsp;261 anleggt worrn, de in de Johren 1979 bet 1983 boot worrn is. Na öllere Plaans schull dor later en Autobahnkrüüz von warrn, wenn de A&nbsp;261 na Süüdwesten wiederföhrt warrt. Düsse Plaans sünd opstunns aver opgeven.

## Footnoten
Gemeen Wasra

**Wasra** () is en Gemeen in’n Landkreis Heidkreis in Neddersassen mit .

De Stadt gellt na dat neddersassische Kommunalverfatensgesett as Sülvstännige Gemeen.

## Geografie

De Navergemenen sünd Visselhöövd (Landkreis Rodenborg) in’n Noorden, Bomlitz un Fambossel in’n Noordoosten, dat gemeenfre’e Rebeed Oosterheid in’n Oosten, Äsel in’n Süüdoosten, Hamstorp, Eickeloh, Hodenhagen un Böhm in’n Süden, Hüßel in’n Süüdwesten un Kerklinneln (Landkreis Veern) in’n Noordwesten.

## Historie

De Gemeen Wasra is an’n 1. März 1974 ut de olen Gemenen Olnboitzen, Benzen, Bookhorn, Düsshorn, Ebben, Full, Groten Eisderp, Hamwie’e, Hollige, Honerdingen, Hünzen, Idsen, Kerkboitzen, Lütten Eisderp, Krelingen, Nordkampen, Sneeheid, Sievern, Stellich, Witten Kampen, Vethem un Westenholt tohoopleggt worrn.

Düsse Öörd billt vondaag all Oortschoppen binnen de Gemeen Wasra mit egen Oortsvörsteiher.

### Inwahnertall

## Politik

### Gemeenraad

;Liddmaten:
* 2016:
*: As Börgermeester: Helma Spöring
*: CDU: Timo Albeshausen, Roland Ehlers, Fabian Helmke, Frank Helmke, Dieter Herzog, Uta Paschke-Albeshausen, Birgit Podlech, Birgit Söder, Torsten Söder, Helmut Unger, Hans-Joachim Wangnick
*: SPD: Elke Baunack, Cord Bergmann, Karl-Heinz Freitag, Thomas Gross, Hans-Henning Meyer, Hartmut Mindermann, Michael Petri, Jörg Schoechert, Bernd Schriewer, Christel Stelter
*: Gröne: Ellen Gause, Jürgen Hambrock, Holger Stolz
*: FDP: Tanja Kühne
*: WBL: Klaus Kunold, Herbert Meyer, Martin Plesse, Wolfgang Puschmann, Henning Schmale, Manfred Wenzel
*: AfD: Bastian Dürfeld, Oliver Schöpf, Michael Stewart

### Börgermeesters

### Wapen un Flagg

Dat Wapen von de Gemeen wiest op blauen Grund en op en roden Schildfoot ut Müürsteen en sülvern Raadhuus mit rood Dack, sülvern Krüüz an’n Gevel un sülvern Kugeln op de Toorns.

Dat Raadhuus stellt dat ole Raadhuus von Wasra ut dat Middelöller dor.

### Partnerschoppen

De Gemeen hett Partnerschoppen mit Gernrode in Sachsen-Anholt (siet 1990), Hibbing in Minnesota, USA (siet 2000), Kowel in de Ukraine (siet 2003) un Zaltbommel in de Nedderlannen (siet 1991).

## Weertschop un Infrastruktur

De Hauptoord Wasra billt en Middelzentrum för de Öörd in de Ümgegend.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Gemeen Witzendörp

**Witzendörp** () is en Gemeen in’n Landkreis Heidkreis in Neddersassen mit . 

## Geografie

De Navergemenen sünd Munste in’n Noordoosten, Fassbarg in’n Süüdoosten, Süüdheid un Bargen in’n Süden, op en lütt Enn in’n Süüdwesten dat gemeenfre’e Rebeed Lohheid,  dat gemeenfre’e Rebeed Oosterheid in’n Westen un Soltau in’n Noordwesten.

## Historie

De Gemeen Witzendörp is an’n 1. März 1974 ut de olen Gemenen Witzendörp, Baukel, Mebossel, Meinholt, Rergen un Serei tohoopleggt worrn.

Düsse Öörd billt vondaag all Oortschoppen binnen de Gemeen Witzendörp mit egen Oortsvörsteihers.

### Inwahnertall

## Politik

### Gemeenraad

;Liddmaten:
* 2016:
*: As Börgermeester: Uwe Wrieden
*: CDU: Christoph Drewes, Marie Christin Eilers, Christoph Euhus, Alexander Frahm, Wilhelm Hemme, Jan-Dirk Kohlmeyer, Gerhard Meyer, Ilse-Marie von Deylen
*: SPD: Hans-Heinrich Brüggemann, Burkhard Rogge, Katja Tank
*: UW: Kay Krauth, Joachim Otte, Olaf Schröder

### Börgermeesters

### Wapen un Flagg

Dat Wapen von de Gemeen wiest op sülvern Grund över en grönen Dreebarg in’n Schildfoot twee swarte, krüüzte Harken.

Dat Wapen is 1937 vergeven worrn un kummt af von de Familie von Witzendörp.

### Ehrenbörgers

Ehrenbörgers von Witzendörp sünd:

* 2006: Gustav Isernhagen (* 1937)

## Weertschop un Infrastruktur

De Hauptoord Witzendörp gellt na dat Regionale Ruumordnungsprogramm as Grundzentrum för de Öörd in de Ümgegend.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Nicolas vun Sweden

**Nicolas Paul Gustaf, Prinz vun Sweden, Hartog vun Ångermanland** (* 15. Juni 2015 in Stockholm) is dat jüngste Kind vun Prinzessin Madeleine un Christopher O’Neill.

Nah dat sweedsch Thronfolgegesett steiht he achter sien Tant Victoria vun Sweden, sien Cousine Estelle vun Schweden, sien Unkel Carl Philip vun Sweden, sien Moder un sien Süster Prinzessin Leonore up Platz söss vun de sweedsch  Thronfolge.

## Titel
Sien offiziell Titel luut: *Sien Königliche Hoheit Nicolas, [[Prinz]] vun [[Sweden]], Hartog vun [[Ångermanland]].*

## Enkeld Nahwiesen
Maschener Krüüz

Dat **Maschener Krüüz** is en Autobahnkrüüz bi den Oort Maschen in’n Noordoosten von Neddersassen (Gemeen Seevdaal, Landkreis Horborg). Dat Krüüz besteiht ut twee Delen, en Oostdeel un en Westdeel. De Westdeel knüppt de Autobahn&nbsp;39 an de A&nbsp;7 an. In’n Oostdeel een Kilometer in’n Oosten doot sik de Autobahnen A&nbsp;1 un A&nbsp;39 krüzen. Twüschen de beiden Delen liggt dat Daal von de Seev. Dat liggt op üm un bi 12 Meter över NN.

De Westdeel is as Gavelung anleggt, de Oostdeel as modifizeert Kleverbladd. De Modifikatschoon is, dat dat Ohr in’n Süüdoosten wat enger boot worrn is, von wegen de Gebüüd, de dor staht.

De A&nbsp;1 un de A&nbsp;7 draapt sik een Kilometer in’n Süden in dat Hoster Dreeeck al wedder.

## Historie

Dat Dreeeck is tohoop mit de A&nbsp;250 (nu Deel von de A&nbsp;39) anleggt worrn, de op dissen Afsnidd 1985 boot worrn is.
Gogericht Achem

Dat **Gogericht Achem** weer en königlich Gericht un Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Achem binnen de Landdrostie Stood. Dat weer groff en Rebeed, dat vondaag to de Gemenen Achem, Eiten, Langwedel un Otterbarg un to’n Stadtbezirk Bremen-Oost tohöört.

## Historie

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Wersermünnen un direkt to Frankriek. Achem weer in disse Tied de Seet von’n Kanton Achem. 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

1848 weer dat Gericht so 205,04 km² groot.

Mit de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 is dat Gogericht Achem oplööst worrn. De Buurschoppen Achem, Arbargen, Vierden, Bollen, Emßen, Hemeln, Mahndörp, Meyer- un Clüverdamm, Eiterdamm, Üsen, Uphusen, Bauen, Bassen, Booköss, Bössel, Eiten, Sao’ern, Schaphusen, Giersdörp un Schanzendörp, Grasdörp un Hagen un Grinnen sünd Deel von dat Amt Achem worrn. De Buurschoppen Cluvenhagen, Dauben un Ädelsen schullen toeerst an dat Amt Veern kamen, wat aver mit Verordnung von’n 28. September 1852 denn doch noch wedder trüggnahmen worrn is, so dat se mit an dat Amt Achem kamen sünd..

### Öörd Stand 1848

## Inwahnertall

## Baaslüüd

:*Gogreven:
* –1648: Otto Clüver
* 1646–1648: Peter Brandt
* 1647–1663: Hans Christopher von Königsmarck
* 1663–1672: Cord Christoper von Königsmarck
* 1672–1686: Otto Wilhelm von Königsmarck
* 1686–1694: Philipp Christoph von Königsmarck
* 1695–1715: Christoph Heinrich von Weißenfels
* 1717–1769: Christian Friedrich von Weißenfels
* 1769–1791: Johann Christian von Danckwerth, Oberamtmann
:*Amtlüüd:
* 1792–1803: Theodor Olbers
* 1803–1811: Kantonsmaire Kanton Achem von der Decken
* 1814–1815: Amtmann, later Oberamtmann Heinrich August Wilhelm Chüden
* 1815–1819: Amtsassesser, later Amtmann Georg Wilhelm Jordan
* 1819–1835: Amtsassesser, later Amtmann Julius Carl Friedrich Erxleben
* 1835–1836: Amtmann Johann Heinrich Koch
* 1836–1852: Amtmann Friedrich Georg Philipp Meyer

### Amtsschrievers

* 1782–1784: Albrecht David Kotzebue
* Johann Georg Meyer
* 1789–1791: Albrecht David Kotzebue
* 1791–: Justus Friedrich Wilhelm Hüpeden
* 1798–1814: Heinrich August Wilhelm Chüden (ünnerbraken dör de Franzosentied)

## Footnoten
List vun de Liddmaaten vun den Neddersassischen Landdag (3. Wahlperiood)

De **List vun de Liddmaaten vun den 3. Neddersassischen Landdag** enthollt all Afordneten, de in de 3. Wahlperiood (1955–1959) den Landdag Neddersassen anhörrt hemm. 

## Tosommensetten

Nah de Landdagswahl an’ 24. April 1955 hett sück de Landdag as folgt tosommensett:

CDU un DP hemm wiels de gesamte Wahlperiood en gemeensam Fraktschoon bild. FDP un  GB/BHE hemm van’ 27. September 1957 bit to’n 6. Oktober 1958 ebenfalls en gemeensam Fraktschoon bild. DRP, KPD un Zentrum harrn kien Fraktschonsstatus. An’ 5. November 1957 nehm de FDP/BHE-Fraktschoon de söss fraktschonslosen DRP-Liddmaaten up.

## Landdagspräsident
* Werner Hofmeister, CDU (1955–1957)
* Paul Oskar Schuster, CDU (1957–1959)

## Fraktschonsvörsitter
* SPD-Fraktschoon Robert Hoffmeister 
* CDU/DP-Fraktschoon Alois Scherf 
* GB/BHE-Fraktschoon Walter Hildebrandt (1955–1957 un 1958–1959)
* FDP-Fraktschoon Reinhold Kreitmeyer (1955–1956)Heinz Müller (1956–1957)Winfrid Hedergott (1958–1959)   
* FDP/GB/BHE-Fraktschoon Walter Hildebrandt (1957–1958)

## Afordnete
LWV = Landswahlvörslag

## Literatur
* Barbara Simon: *Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994: Biographisches Handbuch.* Niedersächsischer Landtag, Hannober 1996
Feldgöse

De **Feldgöse** oder **Feldgosen** (*Anser*) sünd en Geslecht mank de Echten Göse (Anserini) un höört to de Familie vun de Aantenvagels (Anatidae) mit to. Dor höört sess Aarden to, dormank de Aarden vun Göse, de in Middeleuropa bekannt un tohuse sünd. Ok de Huusgoos höört to düt Geslecht mit to. De Huusgoos is en Tuchtform vun de Graugoos, genetisch en beten wat mischt mit de Buckelgoos, de en Tuchtform  vun de Swaangoos is. Bovento weert de veer Aarden vun dat Geslecht „Chen“ mit to de Feldgöse rekent.

## Wie se utseht
All Aarden vun de Feldgöse sünd grote Vagels mit korte Been un langen Hals. De Snavel is stark un an siene Wuddel is he meist just so hooch, as lang. De Kiffränner gaht en beten na buten rut, so datt een de Tähne vun buten sehn kann. De Neeslöcker liggt tämlich in’e Midden vun den Snavel. 

De Feddern sitt an’n Hals man drang un sünd en beten wat länger. De Flunken sünd lang un loopt spitz to. De drüdde Fedder an’e Hand is de längste Swungfedder. De Steert besteiht ut 16 bit 20 Feddern.

## Wo se vörkamen doot
Feldgöse leevt up de Noordhalfkogel in de so nömmte Holarktis. Bloß man in’n Winter un wenn se up’n Tog sünd, kaamt se buten de Holarktis vör. 

## Aarden
Towielen weert de grote un de lüttje Sneegoos un de Kaisergoos in en egen Geslecht *Chen*  tohopen faat. All tohopen gifft dat tein Aarden:

### Anser
Dat Geslecht *Anser* besteiht ut düsse sess Aarden: 

### Chen
Dat Geslecht besteiht ut düsse veer Aarden:

## Literatur
* M. J. Brisson, Ornithologie I, Paris (1760), S. 58:6, 261 – Dat Geslecht warrt to’n eersten Moil beschreven dör Mathurin-Jacques Brisson von 1760
* Erich Rutschke: Wildgänse, Lebensweise - Schutz - Nutzung, Berlin: Parey, 1997
* H. Kolbe, Die Entenvögel der Welt, 5. Upl., Eugen Ulmer Verlag (1999) (nich rinkeken) - ISBN 3-8001-7442-1
* National Geographic Society, Field Guide to the Birds of North America, S.22; 2006

## Weblenken
Johann Martin Asmuss

**Johann Martin Asmuss**, ok *Asmuß* or *Aßmuss* schreven,(* 29. September 1784 in Lübeck; † 26. Juni 1844 in Derpt) was en düütschen Pädagoog, Mathematiker, Schriever un humoristschen Dichter, de ok’n beten wat up plattdüütsch schreev.

## Leven
Johann Martin Asmuss wurr as de Suhn van de Brannwienbrenner Ernst Martin Asmuss un Anna Magareth Koocken, in Lübeck boren. Van 1801 bet 1805 arbeid he in en Hannelshuus in Riga un begunn 1807 sien Pädagogikstudium an de Universität Derpt. In’n Johr 1809 möök he ene Studienreis na Yverdon-les-Bain in de Swiez un besöch ok Pestalozzi. He werrt denn Lehrer in Derpt un gründ 1810 ene Privatschool, wo he ok de Leidsmann is. He ünnerricht ok noch an anneren Scholen in Derpt. He ging denn ok bi as Syndikus an de Universität Derpt to arbaiden. He bleev den 26.Juni 1844 in Derpt dood.

Johann Martin Asmuss frigg Christine Luise Luhde. Sien Suhne Hermann Martin Asmuss was en Paläontloog un Entomoloog.

## Warken
### Plattdüütsch
*Plattdeutsche Gedichte. - Dorpat : Th. Hoppe, 1853. - 96 S.
*Plattdeutsche Gedichte. - Neue Aufl. - Dorpat : Th. Hoppe, 1855
*Tum fief un twintichsten Hochtietsdag unsers veelgeleeften Oldermanns Johann Chr. Friedrich Krafft un Siener broven Froen Helena Amalie geb. Hoeppener von eenen ollen Fründ am 28sten December 1834, (Revel, 1834)

### Hoogdüütsch
(Utwahl)
*Angebinde der drei Doctoren, Derpt (1816)
*Das Russische Rechenbrett (1831) 
*Der Livländische Hausfreund für Stadt und Land (1831)
*Dörptscher Kalender (1829 ff.); mit C. v. der Borg u. H. Schmalz
*Nur für Augenblicke, Für Herren und Damen (1842)

## Literatur
*Matthias C. Hänselmann: *Das deutsche Mundart-Sonett im 19. Jahrhundert. Entstehung, Entwicklung und Kontexte einer unmöglichen Gedichtform.* Heidelberg: Winter Verlag 2020, S. 103-110. *ISBN 978-3-8253-4765-9*

## Weblenken
*Baltsches Biographsches Lexikon
*Digitaal Tekstsammeln van öllerer Literatuur van Estland

## Nawiesen
Tödter

**Tödter** is de Familiennaam von

* Bernd Tödter (* 1975), düütschen Neonazi,
* Gun-Britt Tödter (* 1967), düütsche Schrieversche,
* Hermann Tödter (* 1933), plattdüütschen Schriever,
* Tetsche Tödter (* 1946), düütschen Comicteekner.
Hinck

**Hinck** is de Familiennaam von

* Hugo Hinck (1840–1876), düütschen Klassischen Philoloog un Bibliothekar,
* Jon Hinck (* 1954), US-amerikaanschen Jurist un Politiker,
* Walter Hinck (1922–2015), düütschen Germanist,
* Willy Hinck (1915–2002), düütschen Maler un Fotograaf.
Lütje

**Lütje** is de Familiennaam von

* Hanna Lütje (* 1978), düütsche Schauspelerin,
* Susanne Lütje (* 1970), düütsche Schrieversche.

Kiek ok bi: Lüthje, Lütt.
Gericht Swonewebel

Dat **Gericht Swonewebel** weer en Patrimonialgericht un Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Swonewebel binnen de Landdrostie Stood. Dor hett groff dat Rebeed von de hüdige Gemeen Swonewebel tohöört. Gerichtsherrn weren de Familien von der Wisch, von Swonewebel un Haltermann.

## Historie

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Elvmünnen un direkt to Frankriek. Swonewebel weer in disse Tied de Seet von de Mairie Swonewebel in’n Kanton Vesack. 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

1848 weer dat Gericht so 16,90 km² groot.

Bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 is dat Gericht Swonewebel Deel von dat Amt Blomendal worrn.

### Öörd Stand 1848

: * besteiht ut de enkelten Hööv un Hüüs: Damm (ok Swonewebel nöömt), Loog, Karkhoop, Reitbarg, Hühnensteen, Flassbarg, Hinnebeker Forth, Vörbargen, Klippeney, Trenthöben, Langenbarg, Hogenböken un Köhlhorst, Voshahl, Stillhorn, Lehmhorst, Geil, Töwerschenbarg, Siethlandswehr un Keller

## Inwahnertall

## Richters

* ~1800: Diedrich Rohdenburg, Cleve
* –1840: Avkaat Christoph Rudolph Rohdenburg, Cleve
* 1841–1852: Amtsassesser Ludolf Ulrich Fromme, Meyenborg

## Footnoten
Hermann Martin Asmuss

**Hermann Martin Asmuss**, ok *Asmuß* or *Aßmuss*(* 12. Mai 1812 in Derpt; † 6. Dezember 1859 ok dor) was en düütsch-baltschen Entomoloog un Paläontoloog un Perfesser an de Universität Derpt.

## Leven
Hermann Martin Asmuss wurr den 12. Mai 1812, as de Suhne van Johann Martin Asmuss un Christine Luise Luhde in Derpt, boren. He ging van 1826-30 up’t Gymnasium un studeer van 1830-34 Natuurwetenschoppen in Derpt. He möök 1835 sien Dokter an de Universität Königsbarg un was denn Privaatdozent an de Universität Derpt. 1839 wurr he dor Dozent un de vertreden Direkter van de zooloogschen Kabinett. Nadem he 1857 sien Magister meester was he van 1858 an af, as Perfesser för Zoologie togange. Butendat is he Studienraad wesen.

He was ’n Expeert för de Klassifikatschoon van Hemiptera. He graav os Paläontoloog Paläontologe in’n Aruküla-Höhlen in de devoonschen Sandsteen donne bi Derpt un sammel Fischfossilien ut’n Devon. De denn de Universität Dorpat un läter den Natuurkunnemuseum tohören. He was butendem en Liddmaat van de Natuurforschen Sellschop van Derpt, van de Grünnen in 1853 an.

De iraansche Eerdlöper *Uromastyx asmussi* het Asmuus sien Student Strauch na em nöömt. 1849 nööm Raimund Pacht de fossile Conchostraca-Gattung *Asmussia* na Asmuss.

## Literatuur
*Gedächtnisrede H. Asmuss, Sitzungsberichte der Naturforscher-Gesellschaft zu Dorpat. 1860. Bd. 1, H. 8, S. 346–353
*C. Grewingk. Das mineralogische Cabinet der Kaiserlichen Universität Dorpat. Nachtrag I. Dorpat, 1868

## Weblenken
*Asmussi magistritöö "Das vollkommenste Hautskelet der bisher bekannten Thierreihe" (Dorpat 1856) saksakeelsetes Vikitekstides
*The Eponym Dictionary of Reptiles. The Johns Hopkins University Press
*Asmuss siene Magisterarbaid "Das vollkommenste Hautskelet der bisher bekannten Thierreihe" (Derpt 1856)

## Nawiesen
Raimund Pacht

**Raimund Pacht** (* 27. November 1822 in Wolmar; † 14. Juli 1854 in Sint Petersborg) was en düütschbaltschen Geoloog un Paläontoloog.

## Leven
Raimund Pacht wurr den 27. November 1822 in Wolmar in Eestland boren. Pacht ging in Derpt to School un studeer an de Universität Derpt van 1841 af, in de eerst Medizin un denn Mineralogie un Geologie. 1847 kreeg he den Kanidanten-Graad un 1849 den Magister-Graad mit siene Arbaid * Der Devonische Kalk in Livland*. Naast studeer he in Leipzig un an de Bargakademie Freiberg födder un wurr 1852 in Berlin promoveert. Denn lehr Pacht Botanik in Naugard, Pernau un Derpt. Af 1853 kreeg he en Baantje as’n Konservater an’n Mineralogschen Kabinett in Sint Peterborg.

He befööt sik besunners mit dat Devoon üm de Oostsee un de Ümgiegend, as de europääsche Deel van Russland, rüm.
Raimund Pacht beschreev 1849 de fossile Branchiopodaoort *[[Asmussia membranacea]]*. He hett düt Geslecht na de Zooloog un Paläontoloog Hermann Martin Asmuss nöömt.

## Warken
*Der devonische Kalk in Livland. Ein Beitrag zur Geognosie der Ostseeprovinzen, Derpt 1849, 2. Uplaag 1859
*Geognostische Untersuchungen in den mittleren Gouvernements Russlands, zwischen der Düna und Wolga, in den Jahren 1850 und 1853, Verlag der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften 1858 (Rutgever Gregor von Helmersen)

## Weblenken
* Nachruf in Sitzungsberichte Naturforscher Gesellschaft in Dorpat 1855, 4, 75–77
* A. Kleesment: Raimund Pacht, in: Eesti teaduse biograafiline leksikon, Band 3, In’n Nett

## Nawiesen
Slagbeker Möhl

De **Slagbeker Möhl** () is en fröhere Möhl in de Gemeen Hornborg (Samtgemeen Hornborg) in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Historie

De Möhl is as Watermöhl an’n Slagbeker Möhlenbeek in’n Noorden von Hornborg anleggt worrn, de later in de Lüh münnt. Dat weer en Koorn- un Poppeermöhl.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Hornborg in’n Kanton Hornborg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to dat Gericht Hornborg tohöört un denn von 1852 bet 1859 to dat Amt Hornborg. Von 1859 bet 1885 weer dat in dat Amt Harsfeld un na 1885 in’n Kreis Stood. 1932 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Stood worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Slagbeek is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Leevfroon-Kark in Hornborg.

## Footnoten
Jacob Wilhelm Beverstein

**Jacob Wilhelm Beverstein** (* 15. Februar 1774 in Bremen; † 19. Februar 1839 ok dor) was en plattdüütschen Schriever un Dookbereder ut Bremen. Siene Öllern weern Ephraim Beverstein un Dorothea Holler. He frigg Valentina Sophie Elisabeth Vocke den 10. Oktober 1821. He is den 19. Februar 1839 dood bleven.

## Warken
*Glowwurdigen Bericht von Roland sine Geschicht' : Wat he siet sienen Kinnerjahren Hett alles belewt un erfahren ; uprichtig un echt As he't sulwst hett segt / J. W. Beverstein. - Bremen : Feilner, 1840. - 40 S.

## Weblenken

## Nawiesen
Daudiek

**Daudiek** () is en Oort in de Gemeen Hornborg (Samtgemeen Hornborg) in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

De Oort liggt op de Stoder Geest. An’n Süüdrand von Daudiek deit de Au langsfleten.

De Naveröörd sünd Dollern in’n Noorden, Hornborg in’n Noordoosten, Postmoor un Schragenbarg in’n Oosten, Bliersdörp in’n Süüdoosten, Issendörp in’n Süüdwesten un Rüstje in’n Noordwesten.

## Historie

De öllsten Sporen ut de Vörgeschicht in Daudiek sünd de Hünenbedden von Daudiek.

Daudiek weer fröher en Good von dat Klooster Harsfeld. Üm 1600 rüm hett de Hornborger Borgmann Berthold Schulte von der Lühe dat Good von dat Klooster köfft. Dat Goodshuus, dat Blangenhuus un de Möhl sünd denn 1609 boot worrn. In dat 18. Johrhunnert is dat Good an de Familie von Rönne övergahn un in dat 19. Johrhunnert an de Familie von Holleuffer. In’n Tweten Weltkrieg is Hans Albrecht von Holleuffer ahn Nakamen fullen un dat Good is dör Arvgang an de Familie Brümmel kamen, de dat Good ok vondaag noch tohöört.

De Gebüüd von dat Good staht vondaag ünner Denkmaalschutz. To dat hüdige Good höört 130 Hektar Ackerland, 15 Hektar Gröönland, 70 Hektar Holt un 10 Hektar Dieken.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Hornborg in’n Kanton Hornborg höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor ok wedder to de Mairie Hornborg in’n Kanton Hornborg.

De Oort hett vör 1852 to dat Gericht Hornborg un denn von 1852 bet 1859 to dat Amt Hornborg tohöört. Von 1859 bet 1885 weer dat in dat Amt Harsfeld un na 1885 in’n Kreis Stood. 1932 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Stood worrn.

Daudiek weer al jümmer mit Hornborg verbunnen. In dat 19. Johrhunnert weer Daudiek en Tied lang en egenstännig Goodsbezirk, is denn aver Deel von de Gemeen Hornborg worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Daudiek is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Leevfroon-Kark in Hornborg.

För de Kathoolschen is de St.-Marien-Kark in Buxthu tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Daudiek is de freewillige Füürwehr Hornborg mit tostännig.

### Verkehr

Daudiek liggt an en lüttje Blangenstraat von de Landsstraat 123, de in’n Noordoosten na Hornborg an de Bundsstraat 73 ran geiht un in’n Süüdwesten över Issendörp un Ohrens na Bargst. Dorbi krüüzt de L&nbsp;123 de L&nbsp;124, de na Harsfeld geiht.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 5 Hornborg liggt so söven Kilometer in’n Noordoosten von Daudiek.

De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Hornborg an de Nedderelvbahn.

## Footnoten





## Weblenken

* Websteed över dat Good (hoochdüütsch)
Brunckhorst

**Brunckhorst** is de Familiennaam von

* Arnold Matthias Brunckhorst (1670–1725), düütschen Komponist,
* Hinrich Brunckhorst (1903–1992), düütschen Politiker,
* Natja Brunckhorst (* 1966), düütsche Schauspelerin,
* Svenja Brunckhorst (* 1991), düütsche Basketballspelerin.

Kiek ok bi: Brunkhorst.
Brunkhorst

**Brunkhorst** is de Familiennaam von

* Angelika Brunkhorst (* 1955), düütsche Politikerin,
* Giselbert von Brunkhorst, Förstarzbischop von Bremen,
* Hauke Brunkhorst (* 1945), düütschen Soziaalwetenschopper,
* Nils Brunkhorst (* 1976), düütschen Schauspeler,
* Wilhelm Brunkhorst (1936–2007), düütschen Politiker.

Kiek ok bi: Brunckhorst.
Allwörden

**Allwörden** betekent

* Heinrich von Allwörden GmbH, düütsch Bäckeree-Ünnernehmen.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Allwöörden, Gemeen Freeborg in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

**Allwörden** is de Familiennaam von

* Ann Christin von Allwörden (* 1978), düütsche Politikerin,
* Horst von Allwörden (* 1964), düütschen Schriever,
* Peter von Allwörden (1842–1924), düütschen Fabrikant,
* Walter von Allwörden (1890–1962), düütschen Schauspeler,
* Wilhelm von Allwörden (1892–1955), düütschen Politiker.
Krönke

**Krönke** is de Familiennaam von

* Claus Krönke (1771–1843), düütschen Landschopsarchitekt,
* Martin Krönke (* 1953), düütschen Immunoloog.

Kiek ok bi: Kroenke, Kronke, Kröncke.
Ernst Ehlers

**Ernst Ehlers** is de Naam von

* Ernst Ehlers (1835–1925), düütschen Zooloog,
* Ernst Ehlers (1909–1980), düütschen SS-Obersturmbannführer.
Wolfgang Ehlers

**Wolfgang Ehlers** is de Naam von

* Wolfgang Ehlers (* 1921), düütschen Politiker (NPD),
* Wolfgang Ehlers (* 1953), düütschen Politiker (CDU).
Jürgen Ehlers

**Jürgen Ehlers** is de Naam von

* Jürgen Ehlers (1929–2008), düütschen Physiker,
* Jürgen Ehlers (* 1930), düütschen Iranist,
* Jürgen Ehlers (* 1948), düütschen Geograaf un Schriever.
Otto Ehlers

**Otto Ehlers** is de Naam von

* Otto Ehlers (1855–1917), düütschen Politiker,
* Otto August Ehlers (* 1901), düütschen Publizist un Verleger,
* Otto Ehrenfried Ehlers (1855–1895), düütschen Forscher un Schriever.
Ulrich Ehlers

**Ulrich Ehlers** is de Naam von

* Ulrich Ehlers (* 1940), düütschen Zooloog,
* Ulrich Ehlers (* 1944), düütschen Medienpädagoog,
* Ulrich Ehlers, düütschen Weertschopswetenschopper.
Wilhelm Ehlers

**Wilhelm Ehlers** is de Naam von

* Wilhelm Ehlers (1774–1845), düütschen Sänger un Speelbaas,
* Wilhelm Ehlers (1890–1952), düütschen Schriever,
* Wilhelm Ehlers (1908–1988), düütschen Klassischen Philoloog,
* Wilhelm Ehlers (1908–1998), düütschen Politiker (SPD),
* Wilhelm Ehlers, düütschen Bankmanager,
* Wilhelm Ehlers, düütschen Jurist.
Rathjen

**Rathjen** is de Familiennaam von

* Carl Rathjen (1855–1919), düütschen Maler,
* Friedhelm Rathjen (* 1958), düütschen Översetter, Literaturwetenschopper un Schriever,
* Henning Rathjen (* 1948), düütschen Draffrennfohrer, Trainer un Peertüchter,
* Jan Rathjen (* 1975), düütschen Basketballfunkschonär,
* Sebastian Rathjen (* 1982), düütschen Basketballspeler,
* Uwe Rathjen (1943–2019), düütschen Handballspeler.

Kiek ok bi: Ratjen, Rathgen, Rathje, Rathjens.
Ratjen

**Ratjen** is de Familiennaam von

* Christiane Ratjen-Damerau (* 1954), düütsche Politikerin (FDP),
* Dora Ratjen (1918–2008), düütsche Lichtathletin (intersexuell, sülve Person as Heinrich Ratjen),
* Hans-Harder Biermann-Ratjen (1901–1969), düütschen Politiker (FDP),
* Heinrich Ratjen (1918–2008), düütschen Lichtathlet (intersexuell, sülve Person as Dora Ratjen),
* Henning Ratjen (1793–1880), düütschen Jurist un Bibliothekar,
* Jörg Ratjen (* 1963), düütschen Schauspeler,
* Karl Gustaf Ratjen (1919–2010), düütschen Manager,
* Sebastian Ratjen (1972–2018), düütschen Politiker (FDP).

Kiek ok bi: Rathjen.
Gallabarg

De **Gallabarg** oder **Gallerbarg** is en lütten Barg in’n Süüdoosten von Solzhusen. De annern Öörd ümto sünd Eyendörp un Luhmöhlen. En Stück in’n Noordwesten von’n Gallabarg liggt de Paaschbarg.

## Geografie

De Barg liggt dicht bi de Steed, an de de Landsstraat 234 von de Landsstraat 216 afgeiht. Op’n Barg staht en poor Bööm, ümto doot Feller liggen. In’n Süden flütt de Noordbeek langs, de een Kilometer in’n Oosten in de Luh münnt.

## Historie

Von dat 13. Johrhunnert bet 1570 weer de Gallabarg de Richtsteed von’n Goh Solzhusen. In de Tied üm 1570 is dat Gohgericht oplööst worrn. In dat 20. Johrhunnert is dor en Gedenksteen opstellt worrn.

As later an’n Barg Sand afboot worrn is, sünd dor 1970 ok Knaken von henricht Lüüd vördaag kamen. 1971 un noch wedder to Anfang von de Johren 1990 hett dat Helms-Museum in Horborg denn Utgravungen an’n Gallabarg maakt. Dorbi sünd alltohoop 21 Gräver vördaag kamen.

## Weblenken
Spadener See

De **Spadener See** is en 16 Hektar groten See in en Moorrebeed bi Spaden (poor Kilometer in’n Oosten von Bremerhoben), de bet to 19 Meter deep is.

De See is eerst in de Johren 1960 anleggt worrn, as dor Sand för den Bo von de Autobahn 27 afboot worrn is. De Sand, de ünner dat Moor leeg, is mit en Suugbagger afboot un na de Bosteed von de Autobahn spöölt worrn.

De Öörd ümto sünd Spaden in’n Westen, Fehrmoor in’n Noordwesten, Wehden in’n Noordoosten, Laven in’n Oosten, Bramel in’n Süüdoosten un Schippdörp in’n Süden.

An’n See liggt en Campingplatz. De Freetiedanlaag is 1977 anleggt worrn.
List vun de Maanden vun Asteroiden

Disse **List vun de Maanden vun Asteroiden** wiest de natürlichen Maanden vun Asteroiden in’t Sünnsystem, sowiet se bekannt sünd. In de Tabell sünd ok de Maanden vun de Dwargplaneten binnen, vunwegen dat de vun de Internatschonalen Astronoomschen Union (IAU) en Asteroiden-Kataloogtall kregen hebbt un dormit ok as Asteroiden klassifizeert sünd. Dwargplaneten sünd in de Tabell mit swarten Rahmen dorstellt. Maanden, de **fett** schreven sünd, hebbt en Naam oder sünd tomindst goot beobacht. 

## List vun de bekannten natüürlichen Asteroiden-Maanden

## Möögliche wietere Maanden
För disse Asteroiden gifft dat Henwiesen op en Maand, man en Nawies gifft dat dorför opstunns noch nich.

## Weblenken
* Aktuelle List vun all Maanden vun Asteroiden un Dwargplaneten (engelsch)
Ruden

Dat **Ruden**, **Rugen** oder **Rusen**, ok **Feddern** nömmt, is dat Afsmieten un Tuuschen vun de Feddern bi Vagels. Hen un wenn warrt dor ok, unner hoochdüütschen Infloot, **Musern**, **Mutern** oder **Mausern** to seggt. 

Feddern versliet un mütt vundeswegen in bestimmten Afstand afsmeten un nee ansett weern. Stüürt warrt dat Ruden dör Hormone. De Hormonproduktschoon hangt af vun allerhand Indrück vun buten, as Temperatur, Licht un wielang de Dag is, un ok vun dat Freten. Meist weer de Feddern Stück um Stück uttuuscht, faken na en sunnerlich System. So könnt de Vagels ok bi dat Ruden wieter flegen. Man en Reeg vun Aarden kann bi dat Ruden nich flegen, vunwegen, datt de groten Feddern binnen ganz korte Tied (faken man bloß en poor Dage) heel un deel afsmeten weert un denn ok up een Mol nawassen doot. Düsse Aart vun Ruden gifft dat u. a. bi de Aantenvagels. 

## Literatur

* Lars Svensson: *Identification Guide to European Passerines.* 4. Uplage. Ugga, Stockholm 1992, ISBN 91-630-1118-2.
* G. Hummel: *Anatomie und Physiologie der Vögel.* Eugen Ulmer, Stuttgart 2000, ISBN 3-8252-2144-X, S. 203–204.
* Ute Hahn: *Vogelkrankheiten- Ursachen, Erkennung, Behandlung.* M. & H. Schaper, Allefelle-Hannober 1992, ISBN 3-7944-1001-7.

## Weblenken

* Ruden bi Grauaanten
Inchgower

**Inchgower** is en Whisky-Brenneree bi Buckie, Banffshire, Schottland

## Historie
1871 is de Brenneree **Tonichael** dichtmaakt worrn, as de Grundbesitter de Miete verdubbeln wull. De Neffe vun den Brennereebedriever, Alexander Wilson, hett dorophen in de Neeg vun de Stadt Buckie de Brenneree Inchgower grünnt. De Brenneree is 1903 dicht maakt un opgeven worrn, weer 1930 aver vun de Stadt Buckie wedder apenmaakt. In’t Johr 1936 güng se in den Besitt vun Arthur Bell&nbsp;&&nbsp;Sons, de de Destille in de 1960er Johren vun Grund op renoveren un moderniseren laten hebbt. Bito weern twee tosätzliche Brennblasen inboet. De Firma Arthur Bell&nbsp;&&nbsp;Sons is 1985 vun Guinness övernahmen worrn, de noch dat glieke Johr in den UDV-Kunzern opgahn is, de vundaag as Diageo firmeert.

## Produkschoon
De Brenneree höört to dat schottische Whiskyrebeet Speyside. Dat Water för de Produkschoon nimmt se ut de Borns vun de Menduff Hills. De Brenneree arbeit mit *Wash Stills* un twee *Spirit Stills*. De gröttste Deel vun den produzeerten Whisky warrt för’t Herstellen vun Blend-Whiskys bruukt, as ünner annern för *Bell’s*, *White Horse* un *[[Johnnie Walker]]*. Blots ruchweg 1&nbsp;% warrt as Single Malt op den Markt bröcht. De Brenneree kann nich besichtigt warrn.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Weblenken
Tullibardine

**Tullibardine** is en Whisky-Brenneree in Blackford, in de traditschonellen Graffschopp Perthshire, Schottland.

## Historie
Al in’t late 18. Johrhunnert un fröhe 19. Johrhunnert geev dat en Whisky in dat Rebeet vun Perthshire, de ünner den Naam *Tullibardine* (Schottsch-gäälsch för „Utsichts-Hövel“) bekannt weer. De hüütige Destille Tullibardine steiht op dat Rebeet vun en ehmolige Broeree, de vun William Delmé-Evans vun 1947 an in en Brenneree ümboet worrn is. He hett later ok de Brennereen vun Isle of Jura un Glenallachie plaant. De Destille is 1949 in Bedrief gahn. 1953 weer de Brenneree an *Brodie Hepburn Ltd.* ut Glasgow verköfft, de 1971 vun de *Invergordon Distillers Ltd.* övernahmen worrn is. De hebbt 1973 twee tosätzliche Brennblasen inboen laten. As Invergordon 1993 an *[[Whyte & Mackay]] Distillers Ltd.* gahn is, weer Tullibardine as nich mehr nödig ansehn un dicht maakt. 2003 hett en Kunsortium den Standoort för 1,1 Millionen Pund vun Whyte & Mackay köfft un de Produkschoon wedder opnahmen. Siet 2011 is de Destille in de Hand vun dat franzöösche Famillienünnernehmen Picard Vins & Spiritueux.

## Produkschoon

De Tullibardine-Brenneree höört to dat schottische Whiskyrebeet Highlands un betütt dat Water för de Produkschoon ut den Danny Burn. Brennt warrt in twee *wash stills* un twee *spirit stills* mit en Produkschoonsvolumen in’t Johr vun ruchweg 2.700.000&nbsp;l. De Brenneree kann besichtigt warrn un tellt woll to de an’n meisten besöchte Destillen vun Schottland (2010 weern ruchweg 120.000 Besökers tellt).

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Weblenken