open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
22. November

## Wat passeert is
* 2005: Angela Merkel (CDU) wurrd vun den Düütschen Bundsdag as eerste Fru in de Historie vun de Bundsrepubliek Düütschland in dat Amt vun den Bundskanzler wählt.
* 2013: Magnus Carlsen ut Norwegen wurr in Chennai de 16. Schachweltmeester, as he den Titelverteediger Viswanathan Anand mit 6,5:3,5 besiegen kunn. 

## Boren
* 1710: Wilhelm Friedemann Bach, düütsch Muskant un Komponist († 1784)
* 1860: Amandus Weinreich, plattdüütschen Theoloog un Prediger († 1943)
* 1862: Otto Bremer, düütschen Germanist un Phonetiker († 1936)
* 1812: Johann Peter Friedrich Biedenweg, plattdüütsch Schriever († 1874)
* 1913: Gardnar Mulloy, US-amerikaansch Tennisspeler († 2016)
* 1917: Andrew Fielding Huxley, engelsch Biophysiker, Physioloog un Nobelpriesdräger († 2012)
* 1932: Günter Sawitzki, düütsch Footballnatschonalspeler († 2020)
* 1932: Robert Vaughn, US-amerikaansch Schauspeler († 2016)
* 1937: Willi Höfig, plattdüütsch Lyriker un Kolumnist († 2023)
* 1949: Reiner Geye, düütsch Footballnatschonalspeler († 2002)
* 1958: Jamie Lee Curtis, US-amerikaansch Schauspelerin un Schrieverin
* 1963: Ingvar Eggert Sigurðsson, iesländsch Schauspeler
* 1966: Véronique Claudel, franzöösch Biathletin
* 1967: Boris Becker, düütsch Tennisspeler
* 1969: Jiřina Pelcová, tschechisch Biathletin
* 1973: Chad Trujillo, US-amerikaansch Astronom
* 1976: Torsten Frings, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1983: Peter Niemeyer, düütsch Footballspeler
* 1984: Scarlett Johansson, US-amerikaansch Schauspelerin

## Storven
* 1907: Asaph Hall, US-amerikaanschen Astronom (* 1829)
* 1963: John Fitzgerald Kennedy, US-amerikaansch Politiker un Präsident (* 1917)
* 1964: George Tomasini, US-amerikaansch Filmeditor (* 1909)
* 1986: Scatman Crothers, US-amerikaansch Singer, Komponist un Schauspeler (* 1910)
* 1996: Annemarie Assmann, hoog- un plattdüütsche Schauspelersch un Höörspeelsprekersch (* 1938)
* 1997: Hans-Joachim Gernentz, düütschen Spraakwetenschopper (* 1918)
* 2006: Rolf Hornig, düütsch Politiker, Schriever un Landdagsafordneter (* 1919)
* 2010: Bernhard Dücker, plattdüütsch Schriever (* 1912)
* 2011: Paul Motian, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1931)
* 2021: Noah Gordon, US-amerikaansch Schriever (* 1926)
* 2023: Sture Ohlin, sweedsch Biathlet (* 1935)
* 2024: Jürgen Thormann, düütsch Schauspeler, Speelbaas un Synchroonsnacker (* 1928)
1905

## Wat passeert is
* Albert Einstein finnt de Speziell Ralativitätstheorie rut
* In den Bremer Stadtdeel Walle warrt Europa sien hööchsten Watertoorn henstellt
* 23. Februar: In Chicago warrt Rotary International grünnt
* 3. Mai: De DSC Arminia Bielefeld warrt grünnt as „1. Bielefelder FC Arminia“
* 20. Oktober: De Footballvereen Galatasaray wurrd in Istanbul grünnd.

### Kunst un Kultur
* 10. Dezember: Dat Stück Mudder Mews vun Fritz Stavenhagen warrt toeerst opföhrt.

## Boren
* 7. Januar: Ernst Molis, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Noordrhien-Westfalen († 1977)
* 28. Januar: György Kulin, ungaarsch Astronom († 1989)
* 3. Februar: Paul Ariste, eestnisch Linguist († 1990)
* 14. März: Herbert Heinicke, düütsch Schachmeester († 1988)
* 23. März: Lale Andersen, düütsche Singersche un Schauspelersche († 1972)
* 25. März: Albrecht Mertz von Quirnheim, düütsch Offizier un Wedderstandskämper († 1944)
* 30. März: Ernst Stadtkus, plattdüütsch Schriever († 1987)
* 8. April: Ilka Chase, US-amerikaansch Schauspelerin und Schrieverin († 1978)
* 8. April: Bernt Evensen, norweegsch Iesflinklöper († 1979)
* 18. April: George Herbert Hitchings, US-amerikaansch Biochemiker un Nobelpriesdräger († 1998)
* 8. Mai: Red Nichols, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1965)
* 16. Mai: Henry Fonda, US-amerikaansch Schauspeler († 1982)
* 9. Juni: Fritz Kukuk, plattdüütschen Schriever ut Himmighiusen († 1984)
* 17. Juni: Don Kirkpatrick, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1956)
* 21. Juni: Jean-Paul Sartre, franschen Philosoph un Schriever († 1980)
* 30. Juni: John Van Ryn, US-amerikaansch Tennisspeler († 1999)
* 1. Juli: Peter Tobaben, düütsch Politiker, Landdagsafordneter vun Neddersassen un Bundsdagsafordneter († 1972)
* 29. Juli: Johann Cramer, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1987)
* 20. August: Jack Teagarden, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1964)
* 24. August: Alphonse Trent, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1959)
* 25. August: Robert Fiedler, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1974)
* 1. September: Friedrich Ernst Hunsche, hoochdüütsch un plattdüütsch Schriever († 1994)
* 19. September: Theodor Blank, düütschen Politiker un Bundsminister († 1972)
* 23. September: Tiny Bradshaw, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1958)
* 6. Oktober: Helen Wills Moody, US-amerikaansch Tennisspelerin († 1998)
* 16. Oktober: Ernst Kuzorra, düütsch Footnatschonalballspeler († 1990)
* 19. November: Tommy Dorsey, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1956)
* 27. November: José Beltrão, portugeesch Springrieder († 1948)

## Storven
* 4. Januar: Theodore Thomas, US-amerikaansch Violinist un Dirigent (* 1835)
* 18. Januar: Hinnerk Dunkhase, Grünner vun de freesche Klootscheterverband (* 1857)
* 5. Februar: Joseph Jansen, düütsch Landschapsmaler (* 1829)
* 24. März: Jules Verne, franzööschen Schriever (* 1828)
* 19. Mai: Harry Galt, britschen Kolonialbeamten in Uganda
* 5. August: Julius Stinde, düütschen Chemiker, Journalist un Schriever (* 1841)
* 26. Oktober: Johann Caspar Herterich, düütsch Maler (* 1843)
* 30. November: Samuel Lipschütz, US-amerikaansch Schachspeler (* 1863)
1910

## Wat passeert is
### Sport
* 15. Mai: As Footballafdelen vun de *Hamburg-﻿St. Pauli Turnverein 1862* worr de FC St. Pauli grünnt.

### Wetenschop un Technik
* De BASF mellt dat Haber-Bosch-Verfohren för de Ammoniak-Synthees to’n Patent an.

## Boren
* 4. Januar: Hilde Schrader, düütsch Swemmsportlerin († 1966)
* 9. Februar: Peanuts Holland, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1979)
* 9. Februar: Jacques Monod, franzöösch Biochemiker un Nobelpriesdräger († 1976)
* 24. Februar: Clyde Hart, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1945)
* 24. Februar: Karl Hugo Strunz, düütsch Mineraloog († 2006)
* 28. Februar: Johannes Gorski, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1995)
* 1. März: Archer John Porter Martin, britisch Chemiker un Nobelpriesdräger († 2002)
* 7. März: Kurt Frost, hooch- un plattdüütsch Schauspeler un Schriever
* 23. März: Akira Kurosawa, japaansch Filmspeelbaas († 1998)
* 23. Mai: Scatman Crothers, US-amerikaansch Singer, Komponist un Schauspeler († 1986)
* 23. Mai: Artie Shaw, US-amerikaansch Jazz-Klarinettist, Arrangeur, Komponist, Bandleader un Schriever († 2004)
* 3. Juni: Alfons Deloor, belgisch Radrennfohrer († 1995)
* 22. Juni: Konrad Zuse, düütsch Bauingenieur, Utfinner un Ünnernehmer († 1995)
* 7. Juli: Louis Duerloo, belgisch Radrennfohrer († 1977)
* 14. Juli: Paul Chocque, franzöösch Radrennfohrer († 1949)
* 8. August: Sylvia Sidney, US-amerikaansch Schauspelerin († 1999)
* 23. August: Giuseppe Meazza, italieensch Footballspeler un -trainer († 1979)
* 28. August: Tjalling Charles Koopmans, US-amerikaansch Ökonom un Nobelpriesdräger († 1985)
* 11. September: Gerhard Schröder düütschen Politiker vun de CDU († 1989)
* 16. September: Karl Kling, düütsch Formel 1-Rennfohrer († 2003)
* 10. Oktober: Johann Urbanek, öösterrieksch un düütsch Footballnatschonalspeler († 2000)
* 11. November: Carl Alvar Wirtanen, US-amerikaansch Astronom († 1990)
* 29. November: August Lenz, düütsch Footballnatschonalspeler († 1988)
* 29. Dezember: Ronald Harry Coase, britisch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2013)

## Storven
* 4. März: Johan Vaaler, norweegsch Utfinner (* 1866)
* 26. März: Auguste Honoré Pierre Charlois, franzöösch Astronom (* 1864)
* 21. April: Mark Twain, US-amerikaansch Schriever (* 1835)
* 5. Juni: Felix Stillfried, plattdüütschen Schriever (* 1851)
* 4. Juli: Giovanni Schiaparelli, italiensch Astronom (* 1835)
* 13. August: Florence Nightingale, engelsch Krankensüster (* 1820)
* 10. September: Emmanuel Frémiet, franzöösch Bildhauer (* 1824)
* 16. Oktober: Wilhelm Fricke, plattdüütsch Schriever un Fotograf (* 1843)
* 20. November: Leo Tolstoi, russisch Schriever (* 1828)
* 15. Dezember: Toni Wübbens, plattdüütsch Schrieverin (* 1850)
1796

## Wat passeert is

## Boren
* 8. Januar: Ludwig Terfloth, plattdüütsch Schriever un Koopmann († 1887)
* 15. März: Gustav Jung, plattdüütsch Schriever un Paster ut Brannenborg († 1892)
* 21. August: Asher Brown Durand, US-amerikaansch Maler († 1886)
* 1. Dezember: Heinrich Köppen, düütsch Bookhändler († 1885)

## Storven
* 21. Juli: Robert Burns, schottsche Dichter († 1759)
* 17. November: Katharina de Grote, Zarin vun Russland (* 1729)
Kerstin Stegemann

**Kerstin Stegemann** (* 29. September 1977 in Rene-Mesem) is en ehmalge düütsch Footballspelerin. De Verteedigerin (Natschonalmannschap) un Middelfeldspelerin (Vereen) speel för de Bundsligamannschaft vun de Fruen SG Wattenscheid 09 (in Wattsche) un för de düütsche Natschonalmannschap.

Anfungen mit Footballspelen is se bi *Germania Hauenhorst*. 1993 is se bi VfB Rheine anfungen, wo se en Johr speelt hett. De nächst Vereen weer denn FC Eintracht Rheine. 1998 is se för twee Johr nah FCR Duisburg gahn. Mit disse Vereen is se 200 ok düütsch Meester wurrn. In de Saison 200/2001 hett se för FFC Flaesheim-Hillen speelt. De Vereen is aber pleite gahn un se is to FC Heike Rheine wesselt, wo se bit 2007 speelt hett. Denn is Heike Rheine afsteegen. Se harr denn bi mehrere Spitzenclubs anfangen kunnt, het sück denn aber för Wattenscheid 09 entscheeden. To de Saison 2008/2009 hett se bi HSV Borussia Friedenstal anhüert. En Johr later is se to FSV Gütersloh 2009 wesselt. 

Se is kien Filigrantechniker, sondern eher en robust Spelerin, aber dorför grundsolide. Tüschen 1995 un 2009 hett se 191 Mal för de düütsch Natschonalmannschap speelt. 2010 hett se hör aktiv Loopbahn afslooten.

Van Berop ut is se technisch Teknerin, is aber siet 1998 bi de Bundswehr un mittlerwiel Beroopssoldat.

## Spood

* Weltmeesterin 2003 , 2007
* Europameesterin 1997, 2001, 2005, 2009 
* Olympische Bronzemedaille 2000, 2004 
* Düütsch Meisterin 2000 
* Hallenpokalwinnerin 2000, 2003.

Mit 191 Länderspelen (Stand: 14. September 2009) is se nah Birgit Prinz de erfolgriekste Spelerin. Nah de Europameesterschap 2009 hett se hör Karriere beend.
25. Januar

## Wat passeert is
* 1077: Den düütschen Kaiser Hinrich IV. sien beröhmten Gang na Canossa. He geiht to Foot na de italieensche Borg un will dor den Paapst Gregor VII. bidden, he müch doch den Karkenbann vun em afnehmen. 

## Boren
* 1759: Robert Burns, schottsche Dichter († 1796)
* 1876: Waldemar Uhde, plattdüütsch Schriever († 1931)
* 1891: Wellman Braud, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1966)
* 1904: Ernst Blum, düütsch Footballnatschonalspeler († 1980)
* 1923: Arvid Carlsson, sweedsch Pharmakoloog un Nobelpriesdräger († 2018)
* 1923: Ursula Kurz, plattdüütsch Lyrikerin († 2018)
* 1929: Benny Golson, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2024)
* 1933: Corazon Aquino, philippiensche Politkersche un Präsidentin († 2009)
* 1937: Christa Heise-Batt, plattdüütsche Schrieversche
* 1938: Hein Thies, plattdüütsch Schriever un Spraakaktivist († 2023)
* 1940: Jürgen Sundermann, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer († 2022)
* 1949: Paul Maxime Nurse, britisch Biochemiker un Nobelpriesdräger
* 1951: Hans-Jürgen Dörner, düütsch Footballnatschonalspeler för de DDR un Footballtrainer († 2022)
* 1962: Birgit Meyn-Horeis, düütsch Politikerin un Landdagsafordnete vun Neddersassen
* 1967: Wawau Adler, düütschen Tater un Jazz-Gitarrenspeler
* 1968: Matthias Wahls, düütsch Schachspeler
* 1982: Noemi, italieensche Singersche
* 1984: Stefan Kießling, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1985: Marco Parolo, italieensch Footballnatschonalspeler
* 2000: Remco Evenepoel, belgisch Radrennfohrer

## Storven
* 1854: Charles-Louis Jules David, franzöösch Diplomat un Gräzist (* 1783)
* 1907: René Pottier, franzöösch Radrennfohrer (* 1879)
* 1908: Michail Tschigorin, russisch Schachmeester (+ 1850)
* 1960: Beno Gutenberg, düütsch-amerikaansch Seismoloog (* 1889)
* 1965: Staf Nees, belgisch Komponist (* 1901)
* 1977: Benno Eide Siebs, düütsch Jurist un Heimatforscher (* 1891)
* 1990: Ava Gardner, US-amerikaansch Schauspelerin (* 1922)
* 1995: John Smith, US-amerikaansch Schauspeler (* 1931)
* 2005: Ray Peterson, US-amerikaansch Singer (* 1939)
* 2011: Barrie Lee Hall junior, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1949)
* 2014: Gyula Sax, ungaarsch Schachspeler (* 1951)
30. Juni

## Wat passeert is
### Katastrophen
* 1908: In Sibirien passeert dat Tunguska-Begeevnis. Dat weer en Exploschoon, de ehrn Grund man jümmers noch nich nau kennt. De harr mehr Stärk as dat 1000fache vun de Hiroshima-Bomb. Man nimmt an, dat dat en Meteoriteninslag weer.
* 2009: Yemenia-Floog 626 ennt bi de Anfloog up de Komoren mit den Afstört över den Indischen Ozean, wobi 152 vun 153 Passagieren un Besatzunglidmaten to Dood kaamt. En lütt Deern överleevt dat Unglück.

### Politik
* 2010: Krischan Wulff vun de CDU warrt in'n drüdden Wahlgang to'n Präsidenten vun de Bundsrepubliek Düütschland wählt. 

## Boren
* 1470: Karl VIII., König vun Frankriek († 1498)
* 1748: Jean Dominique Comte de Cassini, franzöösch Astronom un Kartograaf († 1845)
* 1861: Johann Hermann Bauer, öösterrieksch Schachmeester († 1891)
* 1884: Franz Halder, düütsch General in' Tweeten Weltkrieg († 1972)
* 1905: John Van Ryn, US-amerikaansch Tennisspeler († 1999)
* 1917: Lena Horne, US-amerikaansch Singerin un Schauspelerin († 2010)
* 1926: Peter Alexander, öösterrieksch Schauspeler, Singer un Ünnerhollenskünstler († 2011)
* 1926: Paul Berg, US-amerikaansch Biochemiker, Molekularbioloog un Nobelpriesdräger († 2023)
* 1926: Herbert Müller, düütsch Kommunalpolitiker un Heimatforscher († 1995)
* 1927: Shirley Fry-Irvin, US-amerikaansch Tennis- un Badmintonspelerin († 2021)
* 1941: Otto Sander, düütsch Schauspeler († 2013)
* 1949: Barrie Lee Hall junior, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2011)
* 1954: Sersch Sarkissjan, Staatspräsident vun Armenien
* 1959: Vincent D’Onofrio, US-amerikaansch Schauspeler
* 1959: Brendan Perry, britisch Musiker un Multiinstrumentalist
* 1964: Martin Weinek, öösterrieksch Schauspeler un Speelbaas

## Storven
* 1708: Christian Eberhard, Fürst vun Oostfreesland ut dat Huus Cirksena (* 1665)
* 1971: Georgi Dobrowolski, sowjeetsch Kosmonaut (* 1928)
* 1971: Wiktor Pazajew, sowjeetsch Kosmonaut (* 1933)
* 1971: Wladislaw Wolkow, sowjeetsch Kosmonaut (* 1935)
* 2002: Hermann Braun, düütsch Ieskunstlöper (* 1925)
* 2009: Ernst Leuenberger, Swiezer Gewerkschafter un Politiker (* 1945)
* 2016: Don Friedman, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1935)
25. Mai

## Wat passeert is

## Boren
* 1778: Claus Harms, lutherschen Pastoor († 1855)
* 1834: John Tebbutt, austraalsch Astronom († 1916)
* 1888: Miles Malleson, engelsch Schauspeler un Dreihbookschriever († 1969)
* 1889: Gustav Könsen, plattdüütsch Schriever († 1957)
* 1909: Alfred Kubel, düütsch Politiker un Ministerpräsident vun Neddersassen († 1999)
* 1924: Marshall Allen, US-amerikaansch Jazzmusiker
* 1931: Georgi Michailowitsch Gretschko, sowjeetsch Kosmonaut († 2017)
* 1936: Hannes Demming, düütsch Schoolmeester, Schauspeler un plattdüütsch Schriever
* 1951: Krunoslav Hulak, jugoslaawsch bzw. kroaatsch Schachspeler († 2015)
* 1952: Jens Kristiansen, däänsch Schachspeler

## Storven
* 1856: Rudolph Bay, däänsch Komponist (* 1791)
* 1947: Johann Peter Klassen, plautdietsch Schriever un Prediger (* 1868)
* 1979: Willi Eggers, plattdüütschen Schriever (* 1911)
* 1998: Todd Witsken, US-amerikaansch Tennisspeler (* 1963)
* 1999: Horst Frank, düütsch Schauspeler (* 1929)
* 2008: Ernst Stuhlinger, düütsch-amerikaansch Atom-, Elektrotechnik- un Raketenwetenschopler (* 1913)
* 2014: Ernst "Larry" Evers, düütsch Musiker (* 1951)
* 2021: Hans-Cord Graf von Bothmer, düütsch Politiker un Landdagsfordneter vun Neddersassen (* 1936)
* 2025: Günther Boekhoff, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* 1938)
Thomas Bayer

**Thomas Bayer** (* 1948 in Mainz) is en düütsch Schauspeler, Speelbaas un Intendant.

He haar all as Schauspeler un Speelbaas Engagements in Hamborg. As Intendant weer he an de Stadttheater in Lüünborg un Stralsund tätig. 1994 is he denn Intendant vun dat Ohnsorg-Theater in Hamborg wurrn.

He wull dat Theater komplett nee gestalten. As eerst hett he dorto de Dramaturgen Hartmut Cyriacks un Peter Nissen rutschmeten. He wull dor ok en ganz anner Programm fohren (to'n Bispeel Musical, Kinnerchor). Aber dat wull nümms mitmaaken, weder Schauspelers, noch dat Publikum un ok de Presse hett dor tegen west. Ennen van Leed weer, dat he 1995 weer kündigt hett.
Pliozän

Dat **Pliozän** is en eerdhistoorsch Epoch in de Periood vun dat Neogen. Anfungen hett dat Pliozän vör 5,33 Millionen Johren un weer vör 1,8 Mio. Johren wedder to End.

Bit vör enige Johren weer dat Pliozän noch Deel vun dat Tertiär un sien end weer togliek de Grenz to dat Quartär. Na de Neeindeelen warrt dat nu aver to dat Neogen rekent. Vör dat Pliozän liggt de öllere Epoch vun dat Miozän, dorna folgt de jüngere Epoch vun’t Pleistozän, also de Iestiet, mit den fakenen Wessel vun Kolt- un Warmtieten.

## Ünnerdeelen
Dat Pliozän sülvst warrt noch mol in dree ünnerscheedlich Stopen indeelt (vun oolt na jung):
* Zancleum, dat is dat ünnere (fröhe) Pliozän vun 5,332-3,600 Ma vör vundaag.
* Piacenzium, dat is dat middlere Pliozän vun 3,600-2,588 Ma vör vundaag.
* Gelasium, dat is dat bövere (late) Pliozän vun 2,588-1,806 Ma vör vundaag.

## Klima
In’t Pliozän weer dat Klima in Europa noch warm, aver de langsome Afköhlen hett al de bevörstahend Iestiet ankünnigt. In dat Gelasium sünd de Poolkappen veriest, womit na de hüütig Definitschoon dat Quartär mit de Iestieten losgahn is.

## Geologie
In dat Pliozän füng de Landbrüch twüschen Noord- un Süüdamerika an, sik to billn, wat en grötteren Influss harr op dat Utbreden vun Deeroorden, t.&nbsp;B. vun de Snüsseldeerten vun Afrika över Asien na Noord- un Süüdamerika. De süüdmaerikaansch Deertenwelt, de sik dorvör alleen un isoleert wieterentwickelt harr, hett sik nu verännert. In Europa sünd in’t middlere Pliozän de Deinotherien utstorven, dat is en fröhen Twieg, en Ünnerfamilie vun de Snüsseldeerten. 

De alpidische Bargenbilln, de in’t Neogen un vör allen in’t Miozän aflopen de, keem in’t Pliozän to’n End. Dorbi weern de Alpen, de Karpaten un ok dat Himalaya opfalt worrn. De groten Sedimentmassen, de sik in europas Evenen un tektonischen Becken aflagert harrn, wünd in’t Pliozän blots noch vun teemlich dünne Schichten överdeckt worrn, bevör denn de Gletscher un dat mit de Ies transporteerte Schuttmassen ut de eersten groten Kolttieten de hüütige Landschap prägt hebbt.

## Kiek ok
* Eerdhistorie
* Eerdentstahn
* Geoloogsch Tietskala

## Literatur
* Ernst Probst: *Deutschland in der Urzeit*, C. Bertelsmann, München 1986
Konrad Hansen

**Konrad Hansen** (* 17. Oktober 1933 in Kiel; † 9. August 2012 in Heikendörp) weer en düütschen Schriever, Speelbaas un ehmalger Intendant vun dat Ohnsorg-Theater.

Nah sien Studium vun Germanistik, Philosophie, Volksweertschap un Theologie in Kiel un Freiburg im Breisgau weer he eerst Redakteur un denn Programmgestalter vun de Abteilung Hörfunk bi Radio Bremen. Vun 1979 (oder 1980) bit 1986 weer he Intendant vun dat Ohnsorg-Theater, dornah (1987 bit 1994) vun de Nedderdüütsche Böhn in Flensborg. Hüdtodag leevt he in Grootsolt in’n Kreis Sleswig-Flensborg.

To sien Warken hörrn de Stücke *Die Männer vom Meer*, *Simons Bericht*, *Die Rückkehr der Wölfe*, *Der wilde Sommer* (allens Romans),  *Twüschen Himmel un Eer*, *Vun Minschen un Lüüd* (Erzählungen),  *Sünst geiht’t danke* (Plattdüütsch Gedichten) un *Geiht narms bunter to as in’t Leben* (Höörbook).

## Utteknungen

* 1962 Hans-Böttcher-Pries vun de Stiftung F.V.S. to Hamborg (för ‚Den Eenen sien Uhl‘).
* 1975 Fritz-Stavenhagen-Pries vun de Stiftung F.V.S. to Hamborg (för dramatisch Wark).
* 1984 Quickborn-Pries vun de ‚Quickborn‘, Vereenigung för nedderdüütsch Spraak un nedderdüütsch Schriftdom e.V., Hamborg.
* 1992 Nedderdüütsch Literaturpries vun de Stadt Kappeln.
* 1996 Kulturpries vun de Kreis Sleswig-Flensborg.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers
Stimmbrook

De **Stimmbrook** oder **Stimmwessel** is de Phaas in de Entwickeln vun en ranwassend Minschen, in de sik de Stimm düdlich verännert un vullkamen utbillt. Dat passeert bi Jungs as ok bi Deerns, man bi Jungs is de Ünnerscheed tomeist grötter un fallt mehr op. To de Tiet vun den Stimmwessel wasst de Kehlkopp – as ok de hele Rest vun’n Lief. De Stimmlippen warrt dorbi länger un dorüm warrt de Stimm deeper.

De Stimmbrook verlöpt bi Deerns vun’n 10. bit to’n 15. Levensjohr, bi Jungs vun’n 11. bit to’n 16. Levensjohr. Wo gau un wanneer dat nipp un nau vör sik geiht, kann bi jeden wat ünnerscheedlich wesen, je na Verloop vun de Pubertät. Allgemeen hett sik de Entwickeln un de Afloop vun de pubertären Vörgäng in de letzten Johrteihnten na vör verlagert un dormit ok de Stimmbrook. De Ünnerscheed twüschen de Jungen- un de Männerstimm bedriggt tomeist ein Oktaav (Proportschoon 2 to 1). Ok de Deernsstimm kann gegenöver de Froensstimm bit to en lütte Terz deeper wesen (Proportschoon 1,2 to 1).

De Stimmwessel steiht in engen Tosamenhang mit de Entwickeln vun de Geslechtsdeelen. Warrt bi en Jung de Klöten wegmaakt (Kastratschoon), denn finnt de Stimmbrook gor nich statt, he warrt denn en Kastraat.

## Vöroordeel
Wiet verbreedt is de Ansicht, dat en Jung wiel sien Stimmwessel nich singen dröff, wieldat he sik woll anners sien Stimm för all Tiet utschinnen künn. Dör de moderne Forschen is disse Ansicht bit hüüt nich nawiest worrn, man dat Gegendeel ok nich. Bitherig Insichten wiest, dat en Jung, de mit sien Stimm vör un wiel den Stimmwessel regelmatig öövt, keen Stimmbrook in’n Sinn vun dat Woort hett. De Verännern is denn mehr en langsomen Vörgang.

## Literatur
* Günther Habermann: *Stimme und Sprache*. 2. Auflage. Thieme, Stuttgart 1986, ISBN 3-13-556002-3
* Rudolf Schilling: *Über Stimmwechselgeschichten*. In: *Folia Phoniatrica* Vol. I, Fasc. 2 1948, New York, Basel: Separatum, pp. 70-96.
Scheed

**Scheed** betekent

* Scheed, Oort vun Fudderaal, wo Blankwapen mit de Kling vöran rinsteken warrt,
* Scheed, Geslechtsdeel vun de Froonslüüd,
* Scheed, Splittlien an’n Kopp vun’n Hoorwirbel na de Steern,
* Blattscheed, Blattgrund bi Grasoorden un Doldenblötlers,
* allgemeen en Grenzlien (to’n Bispeel twüschen Feller oder Rieken). In’n Speziellen betekent man:
** Wederscheed, Grenz, woneem sik faken dat Weder ännert,
** Klimascheed, Grenz, tomeist geograaphsch/geoloogsch Formatschonen, de to ünnerscheedlich Klima op beide Sieten föhrt,
** Waterscheed, Grenzverloop vun dat Afströömrebeet för’t aflopen Water ut Nedderslääg vun en Stroomsystem.
Walter Ruppel

**Walter Ruppel** (* 17. April 1927 in Hamborg; † 22. Dezember 2016 ok dor) weer en düütschen Schauspeler,  Theaterschriever un ehmalger Intendant vun dat Ohnsorg-Theater.

He hett eerst bi dat Theater im Zimmer arbeit un denn an’t Thalia Theater, wat he denn tosommen mit Peter Striebeck bit 1985 för en Tiet vun twee Johr leidt hett. He weer aber ok Intendant in Regensborg un Bremerhoben. Vun 1985 (oder 1986) bit 1994 weer he denn Intendant vun dat Ohnsorg-Theater.

Ruppel hett dat Ohnsorg-Theater wieder nah vörn brocht, indem he ok weer klassisch Stücke upnehmen de un de Speelbaas Ilo von Jankó haalt hett, de ganz begeistert vun de Schauspeler weer, de nich so völ diskuteeren deen. Ruppel is mit dat Theater aber ok in’t Utland gahn (Tokio, New York). Dorbi kunn Ruppel noch nich eenmal plattdüütsch snacken.

Wiels he gesundheetlich anslahn weer, muß he vör de Tiet torüchtreden.
Günther Siegmund

**Günther Siegmund**  (* 16. Mai 1927 in Hamborg; † 20. Mai 1981 an’n Gardasee) weer en nedderdüütsch Schriever, Schauspeler und Theaterspeelbaas. Van 1970 bit 1979 weer he Intendant vun dat Ohnsorg-Theater. 

## Leven
As he negen Johr olt weer, hett Siegmund, Schöler vun de Middelschoolmeester un Volksschauspeler Otto Lüthje, in’n Ensemble vun dat Ohnsorg-Theater en Dwargkönig speelt. 

Mit 20 Johren fung he an – inspireert dör dat Theater – to schrieven. 

In de 1960er Johren weer he ok Speelbaas, ünner annern bi en paar vun de erfolgrieksten Feernsehinszeneeren, so as *[[Der verkaufte Großvater|Opa wird verkauft]]*, *Mein Mann, der fährt zur See* oder *Der möblierte Herr*.

Nahdem Hans Mahler storven weer, wurr Siegmund 1970 to’n Intendanten vun dat Ohnsorg-Theaters beropen. Ünner hüm hett dat Huus en gewisse Moderniseeren erfohren, die Tall vun de Oorupföhrungen steeg, ne’e Schrievers, de modern un to’n Deel ok tietkritisch Themen verarbeiden deen, wurrn wunnen, so as Konrad Hansen oder Walter A. Kreye. Siegmund sülvst schreev ok noch för dat Theater, hett to'n Bispeel *Mudder Mews* bearbeit un weer, as he Intendant weer, ok wieder henn Speelbaas. 

Neben Dramen un Lustspelen schreev Siegmund ok Määrkenspelen, Höörspelen un Geschichten. Aber ok lütte Arbeiten, so as Shanty-Texte, höören to sien Wark. 

Günther Siegmund hett sien eegen Geschichten ok vördragen as Rezitator, so as up de Schallplatt *Lapüster*, up de he sien bekannt  Wiehnachtsgeschichten *Un dat gift doch’n Wiehnachtsmann*, *Wiehnachten op See* und *Ward allns ehrlich deelt* leest hett.

Twee Johr nah sien Afscheed vun dat Ohnsorg-Theater is Siegmund storven. 

## Filmwarken (Utwahl)

## Weblenken
*
Bagen

**Bagen** (Mehrtall: Bagens) betekent

* Bagen, en Begreep ut de Geometrie,
* Bagen, en Wapen, üm Pielen aftoscheten,
* Bagen, en Konstrukschoon, de wat överspannt,
* en Bagen Papeer,
* Bagen, en Staff op den Horen spannt sünnt, mit den een op Striekinstrumenten Musik maakt.
Grundschool Siemswold

De **Grundschool Siemswold** is de Grundschool in dat Dörp Siemswold in den Landkreis Auerk in Oostfreesland. Blangen de Siemswolder gaht ok de Kinners ut Ihlowerfehn op de School. Alltohoop sünd dat 189 Schölers in de Klassen 1 bet 4. Lehrers gifft dat bi teihn.

De Grundschool Siemswold hett vun 2001 af an bet 2003 toeerst dat Ünnerrichten op Plattdüütsch utprobeert. In Mathematik, Saakünnerricht, Religion un Kunst hett de Lehrerin Grete Saathoff ehr Schölers allens op Platt vertellt. Bi dissen Test hulpen hett de Oostfreesch Landschop. 2006 hebbt se dat noch wedder in ene vun de twee eersten Klassen utprobeert un dat schall nu opminnst bet 2010 wiederlopen, dat disse Klass ok Ünnerricht op Platt hett.
Christian Seeler

**Christian Seeler** (* 22. November 1958 in Hamborg) is en düütsch Schauspeler un Intendant vun dat Ohnsorg-Theater in Hamborg.

## Leven
Seeler is 1958 as Söhn von de Politikers Ingrid un Senator Hans-Joachim Seeler boren. De Ex-Vörstand vun de *LLoyds Fonds AG*, Joachim Seeler, is sien Broder. De Familie hett toeerst in Barmbek leevt un is 1962 na Bramfeld tagen. Na dat Abitur hett Seeler en koopmännsche Lehr bi dat Hannelshuus August C. Toepfer maakt.

1982 is he noch as Schauspeler in Ohnsorg-Theater uptreden, weer denn aver van 1984 bit 1992 koopmännisch Direkter von dat Theater. Dorto hett he dat Ünnernehmen Nordtour mit grünnt. Dat is dat Ünnernehmen, mit de dat Ohnsorg-Theater up Tour geiht. 

Nahdem Walter Ruppel wegen sien Gesundheit de Intendantsposten upgeven muss, un dat mit Thomas Bayer nicht klappt hett, weer dat man meest logisch, dat Christian Seeler dat övernehmen de. In eenig Quellen wurrd seggt, dat he dat 1996 övernommen hett.

Seeler is verheiraat mit siene Fro Bärbel un hett dree Kinner. Bärbel un Christian Seeler leevt in Kiebitzreeg bi Elmshorn.
Wolfgang Sieg

**Wolfgang Sieg** (* 22. Oktober 1936 in Hamborg; † 11. September 2015 ok dor) weer en düütschen Schoolmeester un Schriever.

Opwussen is Sieg in Quickborn un Hamborg. He hett in Hamborg un Kiel de Fächer Theologie, Philosophie, Germanistik un Historienwetenschop studeert un denn as Schoolmeester in un üm Elmshoorn. Op en ehmoligen Buernhoff in Seester, ’n beten af vun de velen Lüüd, hett he de Roh funnen, vele vun sien Warken to schrieven, bevör he wedder torüch na Elmshoorn togen is. Dor leev he lang mit sien Familie.

In de Mitt vun de 1960er Johren hett he anfungen, Höörspelen op Plattdüütsch un Romanen op Hoochdüütsch to verfaten. Man kennt em as Schriever vun satirsche un humoristische Kortgeschichten, de he op Hoochdüütsch, Plattdüütsch un Missingsch schreven un leest hett. Bekannt worrn is Wolfgang Sieg as Kolumnist för de Satiretietschrift *[[Pardon (Tietschrift)|Pardon]]* (1972 bit 1980), as Schriever vun sammelte Geschichten un as Mitarbeider vun de Sennenreeg *[[Hör mal ’n beten to]]* in’t Radioprogramm vun’n NDR. Af und to schreev he ok satirische Glossen in dat Heimatdaagblatt „Elmshorner Nachrichten“. 1994 un 1999 hett Sieg den Hans-Henning-Holm-Pries un 2007 den Nedderdüütschen Literaturpries vun de Stadt Kappeln kregen.

1991 hett Sieg an’t Dreihbook vun den Film *[[Karniggels]]* mitarbeidt un dor ok en lütte Nevenrull in speelt.

## Warken
* *Der Mann in der Anschlagsäule*, 1967
* *Säurekopf*, 1968
* *Wahnungen*, 1974
* *Siegfrieds Tarnkappe*, 1976
* *Die Geheimorganisation*, 1976
* *Blutfleck auffe Häkeldecke*, 1977
* *Schön leise sein beim Hilfeschrein*, 1978
* *Der wahnsinnige Rhabarber*, 1980
* *un hool dat Muul von Politik*, 1982
* *Rech (Proost)*, 1983
* *Sigi Sünnschien sien Stories*, 1985
* *Struwwelpeters Haarausfall*, 1986
* *Dr. Eternus*, 1987
* *Ohlsdorf lebt*, 1989
* *Engel inne U-Bahn*, 1992
* *Överall Bockelbüttel*, 1995
* *Schräge Vögel*, 1996
* *Wahnsinnige Geschichten*, 1999
* *Luter lütte Katastrofen*, 2003
* *Luter lütte Sünnenstrahlen*, 2004
* *Dat kannst ruhig luut seggen!* Jung, Kiel 2006, ISBN 3-89882-067-X
* *De deit di nix, de will bloots speln!* Jung, Kiel 2008, ISBN 978-3-89882-095-0
Elfi Hoppe

**Elfi Hoppe** (* 18. Juli 1943 in Labiau) is en düütsch Theaterschauspelerin.

Up Anraten vun hör Öllern hett se aber eerst Kinnergoornersche lehrt un in Konstanz arbeidt. Mit 24 Johr ist se aber doch up de Schauspeelschool in Heidelbarg gahn. De nächste Stationen vun hör Karriere weern denn Staatstheater Kassel, ETA-Hoffmann-Theater Bamberg, Koblenz un Lübeck. Siet Januar 1976 weer se denn an dat Staatstheater in Ollnborg. Se is de eenzige Schauspelerin, de de Beteken Charaktschauspeler in Verdrag stahn hett. Insgesamt 140 verscheeden Rullen hett se all speelt. 

As eerste Fru in Neddersassen hett se de Titel Kammerschauspelerin kregen. 2007 hett se sück ut dat faste Ensemble vun dat Staatstheater verafscheed. 2002 wurr se to'n Ehrenliddmaat vun dat Staatstheater nöömt. 

## Weblenken
* Hör Porträt up de Websteed vun dat Staatstheater Ollnborg (hoochdüütsch)
* https://www.oldenburger-onlinezeitung.de/kultur/theater/staatstheater-ovationen-fuer-kammerschauspielerin-elfie-hoppe-32829.html
20. August

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 1119: König Hinrich I. vun England sleiht en Angreep vun den franzööschen König Ludwig VI. up de Normandie torüch in de Slacht vun Brémule. 
* 1205: Hinrich warrt to’n Kaiser vun dat Latiensche Kaiserriek in Konstantinopel kröönt

### Wetenschoppen un Technik
* 1975: De Ruumsond *[[Viking 1]]* warrt vun de NASA op’n Weg na’n Mars bröcht.

## Boren
* 1867: Richard Reinhard Emil Schorr, düütsch Astronom († 1951)
* 1883: Robert Lehr, düütsch Politiker († 1956)
* 1884: Rudolf Bultmann, evangeelschen Theologen († 1976)
* 1884: Hermann Hagedorn, plattdüütsch Schriever († 1951)
* 1890: Cees ten Cate, nedderlannsch Footballnatschonalspeler († 1972)
* 1900: Harry Wolff, düütsch un plattdüütsch Schriever († 1943)
* 1905: Jack Teagarden, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1964)
* 1913: Roger Wolcott Sperry, US-amerikaansch Neurobioloog un Nobepriesdräger († 1994)
* 1916: Richard Stücklen, düütsch Politiker un Bundsminister († 2002)
* 1922: Irmgard Harder, plattdüütsch Schrieverin († 2012)
* 1925: Hans Eck, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen
* 1936: Hideki Shirakawa, japaansch Nobelpriesdräger för Chemie
* 1943: Jiggs Whigham, US-amerikaansch Jazzmusiker
* 1948: Cees van Kooten, nedderlannsch Footballnatschonalspeler un -trainer († 2015)
* 1949: Hans-Heinrich Ehlen, düütsch Politiker
* 1966: Enrico Letta, italieensch Politiker un Ministerpräsident
* 1967: Chhewang Nima, nepaleesch Bargstieger († 2010)
* 1968: Patrick Evenepoel, belgisch Radrennfohrer

## Storven
* 1823: Paapst Pius VII. (* 1742)
* 1865: Andrei Iwanowitsch Stackenschneider, russisch Architekt (* 1802)
* 1915: Paul Ehrlich, düütsch Chemiker, Mediziner, Forscher, Seroloog un Nobelpriesdräger (* 1854)
* 1942: Rudolf Spielmann, öösterrieksch Schachspeler (* 1883)
* 1952: Kurt Schumacher, Vörsitter vun de SPD (* 1895)
* 1999: Josane Sigart, belgisch Tennisspelerin un Gerechter manken de Völker (* 1909)
* 2008: Mario Bertok, kroaatsch Schachspeler (* 1929)
* 2009: Hans Biallas, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1918)
* 2013: Marian McPartland, US-amerikaansch Jazzmusikerin (* 1918)
* 2015: Egon Bahr, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1922)
16. September

## Wat passeert is

## Boren
* 1820: Alwine Wuthenow, plattdüütsch Schrieverin († 1908)
* 1880: Carl Carls, düütsch Schachmeester († 1958)
* 1883: Cyrille Van Hauwaert, belgisch Radrennfohrer († 1974)
* 1910: Karl Kling, düütsch Formel 1-Rennfohrer († 2003)
* 1925: B. B. King, US-amerikaansch Bluesmusiker († 2015)
* 1927: Peter Falk, US-amerikaansch Schauspeler († 2011)
* 1936: Claus Seibel, düütsch Fernsehjournalist († 2022)
* 1939: Semakula Kiwanuka, ugandsch Historiker un Politiker
* 1943: Oskar Lafontaine, düütsch Politiker un Bundsminister
* 1944: Adrianus Schenk, nedderlannsch Iesflinklöper
* 1948: Rosemary Casals, US-amerikaansch Tennisspelerin
* 1949: Franz-Josef Pauly, düütsch Footballspeler
* 1969: Laurent Desbiens, franzöösch Radrennfohrer

## Storven
* 655: Martin I., Paapst (* um un bi 600]
* 1911: Edward Whymper, engelsch Bargstieger (* 1840)
* 1932: Ronald Ross, engelsch Mediziner un Nobelpriesdräger (* 1857)
* 1944: Oswald Kanzler, düütschen Politiker von de SPD (* 1833)
* 1960: Gennadi Nikititsch Olonkin, russisch-norweegsch Funker un Polarforscher (* 1898)
* 1972: Jan de Natris, nedderlannsch Footnatschonalballspeler (* 1895)
* 1989: Bruno Heck, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1917)
* 2012: Friedrich Zimmermann, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1925)
* 2013: Annedore Christians, plattdüütsche Schrieversche un Künstlersche (* 1926)
* 2016: António Mascarenhas Monteiro, kapverdisch Politiker un Präsident (* 1944)
* 2020: Anneliese Kiehne-Tecklenburg, plattdüütsch Schrieverin (* 1925)
* 2021: Frank Pinkus, düütsch Schriever († 1959)
Johann Focke

**Johann Focke** (* 8. Juni 1848 in Bremen; † 10. Dezember 1922 in Bremen) weer en Syndicus vun den Bremer Senaat. He hett dat Focke-Museum in siene Vaderstadt grünnt. Dor is he ok de Baas vun ween. To sien 70. Geboortsdag hett dat dorüm sien Naam kregen. 

## Leven
Johann Focke hett up Afkaat studeert. As he dor fardig mit weer, füng he 1875 an un arbeit as Sekretär vun de Regeern för den Bremer Senat. Bito kümmer he sik ok üm de armen Lüde (Armenpleger) un um dat Arbeitshuus. He weer ok Stellvertreder vun den Standesbeamten. 

## Dat Museum
Vun 1881 af an hett Focke sik vörnahmen, dat he de Bremensien, de he tohopensammelt harr, enerwegens utstellen woll. Denn konnen ok anner Lüde sik dat mol ankieken. As de Stadtbibliothek 1900 in Bremen in ehr nee Huus bi'n Bahnhoff introcken weer, is dat ole, vörmalige Katharinenklooster free wurrn. In'n Krüüzgang konn he denn dat „Historisch Museum“ upmaken. Korte Tiet later weer dat dor al to eng un he kreeg för sien Utstellen dat vörmalige Olenhuus an de Grotenstraten. Dat is in'n Tweeten Weltkrieg in'n Dutt gahn. Hüdigendags is sien Museum in dat ole Goot „Riensbarg“ in den Bremer Oortsdeel Swachhusen ünnerkamen. 1918 hett dat Museum to Focke sien Ehren den Naam kregen: „Focke-Museum für bremische Altertümer“

Johann Focke is de Vadder vun Henrich Focke, de Flegers boot hett un de Focke-Wulf AG mit grünnt hett. 

## Weblinks
* https://web.archive.org/web/20050406025050/http://focke-museum.de/geschichte.htm
711

## Wat passeert is
* Slacht an den Rio Guadalete. Arabers un Berbers ünner Tariq ibn Ziyad winnt gegen de Westgoten ünner jem ehren König Roderik. Nu hefft se free Bohn un könnt de Iberisch Halfinsel innehmen. 

## Boren

## Storven
* (vor den 2. März): Childebert III., Frankenkönig vun Austrien un Neustrien.
Hans Egon Reinert

**Hans Egon Reinert** (* 24. September 1908 in Saarbrücken; † 23. April 1959 ok dor) weer en düütschen Politiker vun de CDU. 

Vun Berop weer he Avkaat. Vun Januar 1956 bit Juni 1957 weer he Minister för Justiz, Ünnericht un Volksbildung in Saarland. An 4. Juni 1957 is he to’n Ministerpräsident vun dat Saarland wählt wurrn. 

Sien besünners Verdeenst weer de Eenigung vun dat christlich Lager in Saarland, indem hüm dat gelungen is, de ehmalgen CVP-Lidmaaten in de CDU to integreeren. 

To’n Ennen bringen kunn he sien Arbeit nich, wiels he bi en Verkehrsunfall to Dood keem.
Johannes-Gillhoff-Pries

De **Johannes-Gillhoff-Pries** warrt elk Johr an Lüüd vergeven, de bi Literatur, Literaturwetenschop un Publizistik wat toweeg bröcht hebbt. Dat gifft en Fokus op Mekelborg un Nedderdüütschet, de Pries is aver nich an ene Region oder ene Spraak bunnen. He is na den Schriever Johannes Gillhoff nöömt. Gillhoff sien Neffe Gerhard Gillhoff hett em 1978 stift. 1980 hett em denn de Kulturkreis Mekelborg in Hamborg toeerst vergeven. Siet 1993 warrt he vun den Kulturkreis tohoop mit de Gillhoff-Gesellschop vergeven. Vun dor an denn op de Gillhoff-Daag in Glaisin elk Johr in’n Juni. Siet 2006 maakt de Gillhoff-Gesellschop dat alleen. De Pries is mit keen Geldpries verbunnen. Vörslääg för de Priesdregers dröfft de Vörstänn vun Kulturkreis un Gillhoff-Gesellschop un all Lüüd, de em al kregen hebbt, maken.

## Winners (unvullstännig)

* 1980: Otthinrich Müller-Ramelsloh
* 1982: Ulrich Schacht
* 1983: Walter Kempowski
* 1990: Hartmut Brun
* 1992: Jürgen Borchert
* 1997: Manfred Brümmer
* 1998: Ursula Kurz
* 2001: Günter Pilgrim
* 2003: Siegfried Neumann
* 2004: Eberhard Barbi
* 2005: Joachim Reppmann för sien Forschung to dat Nedderdüütsche in Amerika
* 2006: Ralf Wendt
* 2007: Cornelia Nenz
* 2008: Karl-Heinz Madauß för sien Roman-Reeg *Oll Hinning vertellt*
* 2009: Eldon L. Knuth för sien Forschen to dat Utwannern von Mekelbörgers na Amerika
* 2010: Fathy Batah för sien Översetten von *Jürnjakob Swehn, der Amerikafahrer* na’t Araabsche
* 2011: Wolfgang Kniep för sien Gesamtwark as plattdüütschen Ledermaker un Schriever
## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Priesen

## Weblenken

* Websteed vun de Bemsen-Dagfahrt (hoochdüütsch)
8. Juni

## Wat passeert is

## Boren
* 1630: Wolf Caspar von Klengel, Architekt un Baumeester ut Sassen († 1691)
* 1810: Robert Schumann, düütsch Komponist († 1856)
* 1823: Hans Daniel Johan Wallengren, sweedsch Pastor, Entomoloog un Lepidopteroloog († 1894)
* 1827: Minna Ziel, düütsch Malerin († 1871)
* 1848: Johann Focke, Bremer Syndicus un Grünner vun dat Focke-Museum († 1922)
* 1867: Frank Lloyd Wright, US-amerikaanschen Architekt († 1959)
* 1882: Selma Zwienicki, een vun de fiev Oppers bi de Riekspogromnacht in Bremen († 1938)
* 1887: Bruno Peyn, plattdüütsch Schriever († 1970)
* 1907: Georges Speicher, franzöösch Radrennfohrer († 1978)
* 1916: Francis Harry Compton Crick, britisch Physiker un Biochemiker, Opdecker vun de DNA un Nobelpriesdräger († 2004)
* 1918: Robert Preston, US-amerikaansch Schauspeler († 1987)
* 1921: Suharto, indoneesch Politiker un Präsident van 1967 - 1998 († 2008)
* 1930: Robert Aumann, US-amerikaansch-israeelsch Mathematiker, Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger 
* 1936: Kenneth Geddes Wilson, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger († 2013)
* 1942: Jacques Dubochet, Swiezer Biophysiker un Nobelpriesdräger
* 1942: Horst Wolter, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1947: Eric Frank Wieschaus, US-amerikaansch Bioloog un Nobelpriesdräger
* 1955: Griffin Dunne, US-amerikaansch Schauspeler, Speelbaas un Filmproduzent
* 1955: Tim Berners-Lee, Uutfinner vun dat Internett
* 1959: Surab Sturua, georgisch Schachspeler
* 1967: Jasmin Tabatabai, düütsch-iraansch Schauspelerin un Musikerin
* 1986: Ben Hermans, belgisch Radrennfohrer

## Storven
* 632: Mohammed, Prophet vun den Islam (* 570)
* 1845: Andrew Jackson, US-amerikaansch Politiker un US-Präsident (* 1767)
* 1876: George Sand, franzöösch Schrieverin (* 1804)
* 1929: Luis Johnson Valor, chileensch Maler (* 1887)
* 1961: Olav Bjaaland, norweegsch Skifohrer un Polarforscher (* 1873)
* 1968: Ludovico Scarfiotti, italieensch Auto-Rennfohrer (* 1933)
* 1970: Nicola Pende, italieensch Endokrinoloog (* 1880)
* 2006: Robert Donner, US-amerikaansch Schauspeler (* 1931)
* 2011: Heinrich Ohm, plattdüütsch Schriever (* 1923)
* 2017: Morten Ågheim, norweegsch Skispringer (* 1980)
* 2018: Johann Bruns, düütsch Politiker und Landdagsafordneter vun Neddersassen (* 1932)
* 2024: Klaus Töpfer, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1938)
22. Oktober

## Wat passeert is
* 741: Dat Frankenriek warrt unner Karl Matell siene beiden Söhns Pippin un Karlmann updeelt.
* 2012: Wegen Doping nimmt de Weltradsportverband UCI Lance Armstrong all Titel siet den 1. August 1998 weer af un sparrt hüm tietlevens.  

## Boren
* 1511: Erasmus Reinhold, düütsch Astronom un Mathematiker († 1553)
* 1811: Franz Liszt, ungaarsch Komponist un Pianist († 1886)
* 1844: Louis Riel, Indianerföhrer in Kanada († 1885)
* 1844: Sarah Bernhardt, fransch Schauspelersche un Weltstar († 1923)
* 1861: Francis Louis Sperry, US-amerikaansch Chemiker († 1906)
* 1881: Kristian Prestrud, norweegsch Polarforscher († 1927)
* 1881: Karl Zoeppritz, düütsch Eerdwetenschoppler un Seismoloog († 1908)
* 1892: Hans Albrecht Freiherr von Rechenberg, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 1953)
* 1903: George Wells Beadle, US-amerikaansch Bioloog un Nobelpriesdräger († 1989)
* 1914: Delbert Lamb, US-amerikaansch Iesflinklöper († 2010)
* 1917: Joan Fontaine, US-amerikaanisch-britisch Filmschauspelerin  († 2013)
* 1919: Doris Lessing, britisch Schrieverin un Nobelpriesdrägerin († 2013)
* 1933: Donald Herod Peterson, US-amerikaansch Astronaut († 2018)
* 1936: Wolfgang Sieg, düütsch Schoolmeester un plattdüütsch Schriever († 2015)
* 1938: Christopher Lloyd, US-amerikaansch Schauspeler
* 1942: Eberhard Piltz, düütsch Journalist († 2011)
* 1943: Jan de Bont, nedderlännschen Kameramann, Filmspeelbaas un Filmproduzent
* 1944: Doris Kunstmann, düütsch Schauspelerin 
* 1948: Uta Stammer, Schauspelerin un Hörspeelsnackerin († 2018)
* 1952: Jeff Goldblum, US-amerikaansch Schauspeler
* 1954: Kai-Uwe Bielefeld, düütsch Verwaltensbeamter un Kommunalpolitiker
* 1962: Steven Smith, britisch Springrieder

## Storven
* 1383: Ferdinand I., König vun Portugal (* 1345)
* 1683: Philips Angel (van Middelburg), nedderlannsch Maler (* 1616)
* 1859: Louis Spohr, düütsch Vigelienspeler, Komponist un Dirigent (* 1784)
* 1900: Anders Askevold, norweegsch Landschaps- un Deertenmaler (* 1834)
* 1906: Paul Cézanne okzitaanscher Maler (* 1839)
* 1949: Henry Slocum, US-amerikaansch Tennisspeler (* 1862)
* 2014: Rinnat Safin, sowjeetsch Biathlet (* 1940)
Günter Fuhlisch

**Günter Fuhlisch** (* 1. August 1921 in Cottbus; † 4. September 2013 in Hamborg) weer en düütsch Orchesterbaas un Basuunist. 

## Biografie
Günter Fuhlisch studeer an de Hoochschool för Musik un Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“ Leipzig (Landskonservatorium der Musik zu Leipzig) Basuun, Klaveer un Kompositschoon. Nah de Tweete Weltkrieg speel he in amerikaansch Jazzclubs in Hamborg, wo de Bandleader Juan Llossas up hüm upmarksam wurrn is un hüm nah dat BFN-Orchester halt hett. De Soldatensender British Forces Network hett Konzerte vun dat Orchester jeden ut de *Hamburger Musikhalle* överdrogen. 

1951 hett Fuhlisch de Grupp "Günter Fulisch und seine Solisten" grünnd, mit de he groote Erfolge verboken kunn. Sien Leed "Der alte Seemann kann nachts nicht schlafen" platzeer sück in de Version vun Lieselotte Malkowski in de Top Ten vun de düütsche Hitparade vun dat Johr 1951. 1952 hett he in de düütsch Revuefilm *Tanzende Sterne* mitmakt. Van 1953 bit 1978 weer Günter Fuhlisch för de NDR as Arrangeur, Komponist, Rundfunk- un Schallplattenproduzent tätig. Bit 1984 leed he dat  Orchester vun de Sendung *[[Hamburger Hafenkonzert]]*. Fuhlisch speel 1983 bis 2004 mit de Swingband *Eine kleine Jazzmusik*; 1998 grünn he en ein Jazzquintett mit Ladi Geisler. He is ok up Upnahmen vun Benny de Weille un Franz Thon to hören.

2001 wurr Fuhlisch als *Louis-Armstrong-Gedächtnis-Priesdräger* un 2002 hett he de Biermann-Ratjen-Medaille as Utteknung kregen.

## Weblenken
*Kurzbiografie
* Eine kleine Jazzmusik
* L. Armstrong-Gedächtnis-Preis
*Presseportal: NDR trauert um Gunter Fuhlisch
13. August

## Wat passeert is
* 13. August - 15. August 29 v. Chr.: Gaius Julius Caesar Octavianus, Caesar sien Grootneffen, treckt in'n Triumph in Rom in un warrt alleenigen Herrscher vun dat Röömsche Riek. 
* 1876: De eerst Bayreuther Festspelen fangt an mit de vullständig Upführen vun den *Ring des Nibelungen* vun Richard Wagner.

## Boren
* 1576: David Vinckboons, nedderlannsch Maler († 1632)
* 1651: Balthasar Permoser, bedüüdend Bildhauer ut de Barock († 1732)
* 1671: Jean-Alphonse Turrettini, Genfer Theoloog († 1737)
* 1822: Heinrich Louis d’Arrest, düütsch-däänsch Astronom († 1875)
* 1833: Lucido Maria Parocchi, italieensch Kardinal († 1903)
* 1890: Friedrich Ernst Peters, hooch- un plattdüütsch Schriever († 1962)
* 1899: Alfred Hitchcock, britsch-amerikaansch Speelbaas un Filmproduzent († 1980)
* 1901: Walter Giesker, düütsch Politiker un Landdagsafordneter van Neddersassen  († 1976)
* 1909: Skinnay Ennis, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1963)
* 1914: Gudrun Genest, düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin († 2013)
* 1918: Frederick Sanger, britisch Biochemiker un tweefack Nobelpriesdräger († 2013)
* 1919: George Shearing, britisch-US-amerikaansch Jazzmusiker († 2011)
* 1940: Dirk Sager, düütsch Journalist († 2014)
* 1945: Aleksander Klima, poolsch Biathlet
* 1946: Bernard Labourdette, franzöösch Radrennfohrer († 2022)
* 1971: Moritz Bleibtreu, düütsch Schauspeler
* 1981: Daniel Deußer, düütsch Springrieder

## Storven
* 1902: Hieronim Derdowsczi, kaschuubsch Schriever (* 1852)
* 1910: Florence Nightingale, engelsch Krankensüster (* 1820)
* 1913: Georg Arnould, düütsch Marine- un Kriegsmaler (* 1843)
* 1917: Eduard Buchner, düütsch Chemiker un Nobelpriesdräger (* 1860)
* 1934: Chato, Indianeranführer (* üm un bi 1860)
* 1949: Alfred Carl Christian Balzer, Timmermann, Bedriefsraat un Politiker in Bremerhoben (* 1898)
* 1956: Jakub Kolas, wittrussch Dichter un Schriever (* 1882)
* 1984: Tigran Petrosjan, armeensch-russisch Schachspeler un Weltmeester (* 1929)
* 1985: Johann Pieper, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* 1903)
* 1994: Friedrich Ernst Hunsche, hoochdüütsch un plattdüütsch Schriever (* 1905)
* 1994: Manfred Wörner, düütsch Politiker, Bundsminister, NATO-Generalsekretär (* 1934)
* 2003: Helmut Rahn, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1929)
* 2003: Nicolaus Dreyer, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter (* 1921)
* 2003: Lothar Emmerich, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1941)
* 2013: Jean Vincent, franzöösch Footballnatschonalspeler un Footballtrainer (* 1930)
* 2014: Erich Leist, düütsch Footballspeler (* 1935)
* 2022: Inse-Marie Ortgies, düütsch Politikerin un Landdagsafordente vun Neddersassen (* 1944)
Eschweiler

**Eschweiler** (Latein: *Ascvilare*, Dialekt: *Aischwiile*) is en Stadt in'n Kreis Aken in’ Bunnsland Noordrhien-Westfalen un hett ruch 56.000 Inwahners, de up en Flach van 76,559 km² leevt. De Hööchde is 110–262 m ö. NN. Siet 1858 is Eschweiler Stadt. Eschweiler weer bet 1944 ene Bergbustadt. Borgen, de Blausteinsee, St. Peter un Paul met de Lederpieta und de Rosenmontagstoog sünd to’n Bispeel besünners Sehenswürdigkeeten.

Postcode: 52249 (*oolt: 5180*). Vörwahl: 02403.

Iesenbahn: *Eschweiler Hbf*, *Eschweiler-West*, *Eschweiler-Talbahnhof*, *Eschweiler-Nothberg* un *Eschweiler-Weisweiler*.

Autobahn: A 4 *Eschweiler-West*, *Eschweiler-Ost* un *Weisweiler*.

## Weblenken
* Websteed vun de Stadt Eschweiler (hoochdüütsch)
Francisco Dick Neufeld

**Francisco Dick Neufeld** (* 1971) is en mexikaanschen Politiker.

Dick Neufeld is en Mennoniten ut de Mennoniten-Kolonie La Honda in Zacatecas. He güng mit 16 vun de School af un hett op Farmer lehrt. Mit 19 hett he denn in de Meieree anfungen arbeiden un is dor later Manager worrn. He is för de Partei för Natschonale Akschoon den 1. Juli 2007 as Afornten för den XVII. Wahldistrikt (Gegend vun Juan Aldama) in’n Kongress vun Zacatecas intagen. Ünner de Mennoniten geev dat verschillen Menen to sien Kandidatur. De Mennoniten hollt sik vun wegen ehr Religion bi Politik jümmer trüch. Veel Lüüd weren bang, dat sien Amt to veel Verännerung bringt. Siene Stimmen hett he vör allen bi de spaanschen Mexikaners kregen.