open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kurt Vajen

**Kurt Vajen** (* 15. Mai 1936 in Ahusen; † 1. Dezember 2020) weer en düütschen Politiker von de CDU (later bi de REP).

Vajen is 1936 in Ahusen boren. He weer bet 1951 op de Volksschool un hett denn en Lehr in de Bueree maakt. 1960 is he Landweertschopsmeester worrn. Von dat Johr an weer he denn as Buur sülvstännig in Wensbrock. He is in de Junge Union rin un 1966 ok in de CDU. Vajen weer vereedigten Landweertschoplichen Goodachter un Saakverstännigen bi de Landweertschopskamer Hannover. He weer Maat von’n Opsichtsraad von dat Överlandwark Noord-Hannover un Verbandsvörsteher von’n Waterversorgungsverband för den Landkreis Rodenborg.

1972 is he Afornten in’n Kreisdag von’n Landkreis Rodenborg worrn un weer dor denn ok Viez-Landraad. 1974 is he Raadsherr un Börgermeester von de Gemeen Brookel un de Samtgemeen Bootel worrn. Börgermeester weer he bet 1990 un Samtgemeenbörgermeester bet August 1988. Von 1975 bet to de Kreisreform 1977 weer he Landraad von’n Landkreis Rodenborg. Na 1977 weer he wedder Viez von’n Landraad. Bi de Landdagswahl 1978 is he för den Wahlkreis Rodenborg Maat von’n Landdag von Neddersassen worrn. He weer dor von 1978 bet 1990 (negente bet ölvente Wahlperiood) Afornten. Nadem he in’n September 1989 de Republikaners bipeddt is, is he ut de CDU rut, bevör de CDU em utsluten kunn. Bet an dat Enn von de Wahlperiood in’n Juni 1990 weer he in’n Landdag denn Afornten ahn Frakschoon. Bi de Wahl 1990 hett he sik as Kannedaat förde Republikaners opstellen laten, is aver nich in’n Landdag intagen.

Vajen is Grünner un Vörsitter von’n Vereen *Vereenigung von fröhere Kommunalpolitikers* in Rodenborg.

## Kuntrovers
1986 is rutkamen, dat Vajen as Börgermeester in mehr as een Fall de Kommunalwahl in Brookel manipuleert hett. He is mit Breevwahlünnerlagen na Wählers gahn, de för sik un jemehr Verwandte wählen schullen. Ernst Albrecht, Ministerpräsident von Neddersassen, hett aver liekers to em hollen, üm de Mehrheit in’n Landdag von een Stimm von CDU un FDP nich op’t Speel to setten. Ok as Vajen 1988 nachtens mit twee Promill Alkohol in’t Blood von Polizisten anhollen worrn is un sik gegen de Polizisten wehrt hett, is he Afornten bleven. Vajen hett 1988 en Geldstraaf von 18.000 Mark kregen un müss för negen Maand den Föhrerschien afgeven.

An’n 2. September 1989 hett sik de CDU-Frakschoon in Neddersassen denn doch von Vajen trennt un dorbi de Mehrheit in’n Landdag verloren. De SPD-Politiker Oswald Hoch, de kort vörher eerst in’n Landdag narückt is, hett en lütte Tied later kunddaan, dat he ut de SPD-Frakschoon utpeddt un hett as Afornten ahn Frakschoon Albrecht sien Mehrheit von 78 Stimmen för de CDU/FDP gegenöver 77 Stimmen för SPD un Gröne bet an dat Enn von de Wahlperiood in’n Juni 1990 sekert.

## Footnoten
Uwe Santjer

**Uwe Santjer** (* 23. Oktober 1965 in Cuxhoben) is en düütschen Politiker von de SPD.

Santjer is 1965 in Cuxhoben boren. He hett en Lehr as Optrecker maakt. He hett denn later blangen den Beroop Heilpädagogik an de Fachhoogschool Hannover studeert un mit en Diplom afslaten.

Santjer is 2001 in’n Stadtraad von Cuxhoben wählt worrn un is een von de ehrenamtlichen Börgermeesters von de Stadt. Bi de Landdagswahl in Neddersassen 2013 (17. Wahlperiood) is he mit 44,5&nbsp;% von de Stimmen för den Wahlkreis Cuxhoben in’n Landdag von Neddersassen wählt worrn. 2017 hett he nochmals dat Direktmandat haalt.

## Weblenken

* Santjer sien Websteed (hoochdüütsch)
Birgit Meyn-Horeis

**Birgit Meyn-Horeis** (* 25. Januar 1962 in Öberndörp) is en düütsche Politikerin von de SPD.

Meyn-Horeis is 1962 in Öberndörp boren. Se weer na de Grundschool in Öberndörp op de Realschool Kumbarg un op de högere Hannelsschool in Cuxhoben. Na de School hett se en Lehr as Verwaltungsanstellte bi de Samtgemeen Hadeln in Oterndörp maakt un dor na de Lehr ok wieder arbeidt. 1986 is se in de SPD rin. 1993 hett se ophöört to arbeiden un is in Erziehungsurlaub gahn. 1994 is se Maat von de Gewerkschaft ver.di worrn. Bi de Landdagswahl 1994 is se för den Wahlkreis Hadeln in’n Landdag von Neddersassen wählt worrn. Se weer von 1994 bet 2003 in’n Landdag (13. un 14. Wahlperiood).

En Tied weer se ok Börgermeestersche von de Gemeen Öberndörp. Siet de Wahl 2016 is se för de SPD Maat in’n Stadtraad von de Stadt Hemmoor.
Hans Berner

**Hans Berner** (* 31. Juli 1885 in Steinbach-Hallenberg; † 17. April 1962 in Hannover) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Berner is 1885 as Söhn von Max Berner (later Oberverwaltungsgerichtviezpräsident) in Steinbach-Hallenberg boren. He hett Juristeree studeert un is 1907 Gerichtsreferendar worrn. 1912 is he Regerungsassesser un Hülpsarbeider bi dat Landraadsamt von’n Kreis Ottweiler worrn un 1913 bi dat Landraadsamt von’n Kreis Leh. In’n Eersten Weltkrieg weer he in en Feldattillerie-Regiment un weer toletzt Hauptmann. In’n Dezember 1918 hett he bi de Regerung in Königsbarg anfungen un is 1919 Regerungsraad worrn. 1921 hett he kommissarsch dat Amt as Landraad von’n Kreis Goldap övernahmen un is dor 1922 richtigen Landraad worrn. An’n 22. Juli 1932 hett he den Posten as kommissarschen Polizeipräsident in Königsbarg övernahmen un weer denn von’n 4. Oktober 1932 bet 29. November 1933 richtigen Polizeipräsident. To dit Datum is he von de Natschonalsozialisten in einstweiligen Rohstand versett worrn. In’n Februar 1934 is he Oberverwaltungsgerichtsraad in Berlin worrn un in’n Dezember 1941 Richter an’n Rieksverwaltungsgerichtshoff in Berlin. Von Januar 1940 bet 1945 weer he aver an dat Binnenministerium afkummandeert. Na’n Tweten Weltkrieg hett em de Regerungspräsident Wilhelm Ellinghaus na Hannover haalt. In’n März 1946 is he toeerst Verwaltungsgerichtsdirekter worrn, en poor Weken later Regerungsdirekter un denn Viezpräsident von de Regerung in Hannover. 1951 is he in Rohstand gahn. Na disse Tied weer he in’t Präsidium von’n DRK-Landsverband Neddersassen.

1917 hett he Elisabeth Mittmann freet. De beiden harrn twee Döchter.

## Warken

* *Die Meierhöfe, Kötner- und Beibauerstellen in Bessinghausen und Börry, Amt Grohnde, Kreis Hameln-Pyrmont.* Niedersächsischer Landesverein für Familienkunde, Hannover 2007
* *Schwarzrotgoldene Schubertiade.* Türmer, München 1959
* *Gawaiten, Kreis Goldap. Ein Beitrag zur Geschichte des Dorfes, namentlich zur Entwicklung seines bäuerlichen Besitzes.* Verwaltungsamt d. Reichsbauernführers, Reichshauptabt. 1, Gosler 1937
* *Aufsätze zur Geschichte des Kreises Goldap.* [Heimatvereen], Goldap 1934
* *Die Besiedelung der Kirchspiele Szittkehmen und Dubeningken.* [Polizeipräsidium], Königsbarg 1932
* *Die Behling's in Hajen und Polle.* Sülvsverlag, Goldap 1929
* *Stammfolge des Geschlechtes Berner II aus Keßlar in Thüringen.* Sülvsverlag, Goldap 1926, 2. Oplaag
* *Stammfolge der Familie Berner II. aus Keßlar in Thüringen.* C. A. Starke, Görlitz 1913 

## Footnoten
Aberlour (Brenneree)

**Aberlour** [Abəɹ'lur] is en Whisky-Brenneree in Charlestown of Aberlour, Schottland. Se höört to Tiet to Chivas Brothers Ltd. för den franzööschen Kunzern Pernod Ricard.

## Historie
De Brenneree *Aberlour* hett en wesselrieke Historie achter sik. Grünnt weer se dat eerte mol in’t Johr 1826 vun James Gordon un Peter Weir. De Destille is aver afbrennt un weer in’t Johr 1879 vun James Flemming nee wedder opboet, ruchweg een Miel wiet weg vun de ollen Steed. 1892 is de Brenneree an *R. Thorne & Sons* verköfft worrn. 1898 geev dat noch mal en groot Füer, bi dat en groten Deel vun de Brennereeanlag un ok vun den lagerten Whisky tonichten keem. Utlööst weer de Brand dör en Explosion in de Möhl. Ünner dat Rageer vun den Architekt Charles Chree Doig is de Destille wedder opboet worrn. Twüschen 1917 un 1919 weer de Produkschoon instellt. Een Johr later is de Brenneree vun *W.H. Holt & Sons* övernahmen worrn, de ehr 1942 an James Donald Stewart verköfft hett. Produzeert weer to de Tiet nich. 1945 hett wedder de Besitter wesselt un de Anlaag güng an *S. Campbell & Sons Ltd.*. De egen Moltboddens sünd 1962 dicht maakt worrn, dorför sünd 1973 twee ne’e Brennblasen inboet worrn. 1974 is *S. Campbell & Sons Ltd.* vun *Chivas Bros. Ltd.* övernahmen worrn, de in’t Johr 2001 as Dochter in den franzööschen Kunzern Pernod Ricard opgahn is.

## Produkschoon
De Brenneree *Aberlour* höört to dat schottische Whiskyrebeet Speyside. Dat Water för de Produkschoon warrt ut Borns an’n Ben Rinnes nahmen. In de Brenneree gifft dat twee Meeschfatten to 12&nbsp;t un söss Gäärfatten ut Eddelstahl to 70.000&nbsp;l. Brennt warrt in twee *wash stills* to 21.120&nbsp;l un twee *spirit stills* vun tosamen 35.456&nbsp;l, de dör Damp hitt makkt warrt. De Whisky warrt in Sherry- un Bourbonfatten lagert. In’n Rhamen vun sien Whiskyreis hett Alfred Barnard de dormols noch junge Brenneree in’t Johr 1886 besöcht un naue Opteken över de Inrichten maakt. To de Tiet weern een *wash still* un een *spirit still* in Bedrief, de 7.300 un 5.550&nbsp;l faten künnen.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Ralf Bernhardt, Hans Georg Würsching: *The Aberlour Single Malt Whisky Collector's Guide*. Cluaran Verlag, Einhausen 2003, ISBN 3-9809344-0-3.
* Alfred Barnard: *Die Whiskybrennereien des Vereinigten Königreichs*, Monsenstein und Vannerdat, Mönster, 2012. ISBN 978-3-86991-497-8. Originalutgaav: A. Barnard: *The Whisky Distilleries of the United Kingdom*, Harper’s Weekly Gazette, London, 1887.

## Weblenken
Linda Emond

**Linda Emond** (* 22. Mai 1959 in New Brunswick, New Jersey) is en US-amerikaansche Schauspelersche.

## Leven un Wark
Emond hett 1989 ehr eerste Filmrull in *God’s Will* speelt. Een vun ehr gröttsten Rullen harr se 1993 in dat Feernsehdrama *I Can Make You Love Me* an de Siet vun Brooke Shields. In de Independent-Kummedie *Almost Salinas* vun 2001 harr se een vun de Hööftrullen.

Emond hett ok Theater speelt un weer in Chicago – woneem se fiefmol för den *Jeff Award* vörslahn weer — un in New York City to sehn. Ehr Rull in dat Stück *Life x 3* hett ehr 2003 en Nomineren för den *[[Tony Award]]* inbröcht, as ok för den *Outer Critics Circle Award*. För ehr Rull in *Homebody/Kabul* is se mit den *[[Obie Award]]* un den *Lucille Lortel Award* uttekent worrn un weer för wietere Priesen vörslahn.

## Rullen (Utwahl)

## Weblenken
* 

## Borns
Peter Del Vecho

**Peter Del Vecho** (* 18. April 1966 in Boston, Massachusetts) is en US-amerikaanschen Filmproduzent, Produkschoonsmanager un Synchroonsnacker.

## Leven un Wark
Del Vecho hett an de Boston University dat Fack *Theaterprodukschoon* studeert un mit den Bachelor of Fine Arts afslaten. In de Anfangstiet vun sien Loopbahn hett he bi tallrieke Theaters in New York City un an de Oostküst vun de USA arbeit, bit he opletzt an’t Guthrie Theater in Minneapolis weer. Vun dor is he 1995 denn as *Associate Producing Director* na de Walt Disney Animation Studios wesselt. Den gröttsten Spood harr he bit nu mit den Animaschoonsfilm *Frozen* ut dat Johr 2013 för den he tosamen mit Chris Buck un Jennifer Lee ’n Reeg vun Priesen kregen hett.

Del Vecho is verheiraat un Vadder vun Tweeschen. He hett en Flegerschien för Lichtflegers un is mit sien egen Ultralichtfleger in un üm Los Angeles ünnerwegens.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Del Vecho weer för sien Filmwark bit hüüt (März 2015) ölven mol för Filmpreisen nomineert. Uttekent weer he bit nu söss mol:
* 2013: mit den *[[ACCA]]* in de Kategorie *Best animeert Speelfilm* för *Frozen*
* 2014: mit den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscars/Best Animatschoonsfilm|Best Animatschoonsfilm]]* för *Frozen*
* 2014: mit den *[[BAFTA Award|BAFTA Children’s Award]]* in de Kategorie *BAFTA Kids Vote – Feature Film* för *Frozen*
* 2014: mit den *[[PGA Award]]* in de Kategorie *Rutragen Produzent vun animeerte Speelfilmen* för *Frozen*
* 2014: mit den *[[VES Award]]* in de Kategorie *Rutragen Animatschoon in en animeerten Speelfilm* för *Frozen*
* 2014: mit den *[[OFTA Film Award]]* in de Kategorie *Best Animatschoonsfilm* för *Frozen*

## Weblenken
* 

## Borns
Gustav Leopold Klein

**Gustav Leopold Klein** (* 25. Januar 1794 in Klein Sunkeln; † 12. Februar 1862 in Kowalken) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Klein is 1794 as een von acht Kinner von Marie Eleonore, borene Schulz-Gronden (1760–4. September 1823), un Karl Ludwig Klein (27. Februar 1749–14. Februar 1830) in Klein Sunkeln boren. Klein hett Privaatünnerricht kregen un hett 1810 anfungen, an de Universität Königsbarg Juristeree to studeren. Sien Studium hett he ünnerbraken, üm an de Befre’ungskriege gegen Napoleon deeltonehmen. He weer 1813/1814 freewilligen Jäger un 1815 as Sekondeleutnant in dat twete Landwehrinfanterieregiment. 1815 is he Hülpsarbeider bi de Regerung Gumbinnen worrn un 1818 Kreissekretär bi dat Landraadsamt in’n Kreis Lötzen. Dor weer he en Tied lang ok Verwalter för dat Amt as Landraad, ünner annern 1826 na’n Dood von Landraad Karl Theodor von Przyborowski. He hett sik as sien Nafolger beworven, is aver nich nahmen worrn. 1827 is Klein wegen Deenstunfähigkeit in Rohstand versett worrn. He hett in de eerste Hälft von dat Johr 1829 von Gustav Mielke dat Good Kowalken köfft un na disse Tied dat Good bewirtschaft. Von 1835 bet 1837 weer he Kreisdeputeerten in’n Kreis Goldap. 1835 weer he ok al interimistisch Verwalter för dat Amt as Landraad, nadem Landraad Gotthold Samuel Abraham Seemann doodbleven is. He is 1836 as Kannedaat för den Landraad opstellt worrn. Dat Binnenministerium hett denn aver en ne’e Wahl anordnet. He is denn mit 16 von 24 Stimmen wedder as Kannedaat wählt worrn. 1837 is he toeerst kommissarsch un 1838 richtig Landraad von’n Kreis Goldap worrn. Klein weer 1845 tiedwies Zivilkommissar för dat Afsenken von de groten Masuurschen Seen, wat militäärsche Grünn harr. Bet 1855 weer he ok Grenzkommissar för de Grenz na dat Königriek Polen. Dat Amt as Landraad harr he bet 1856, as he in Rohstand versett worrn is. Na em is Bruno Freiherr von Schrötter Landraad ween.

Klein weer Maat in’n Provinziallanddag Prüßen un von 1850 bet 1852 för den Wahlkreis Gumbinnen 6 Maat von dat Prüüßsche Aforntenhuus. 1850 weer he Afornten in dat Erfurter Unionsparlament för den Wahlkreis 5 (Darkehmen, Angerburg, Goldap) von de Provinz Prüßen.

Klein hett 1816 Henriette Hauke (16. Juli 1796–18. März 1847) freet. De beiden harrn den Söhn Hermann Leo Klein (1826–1871).

## Footnoten
Klaus Schmetjen

**Klaus Schmetjen** (* 19. Mai 1919 in Kutenhult; † 17. Dezember 1994 in Bremervöör) weer en düütschen Politiker von de CDU.

Schmetjen is 1919 in Kutenhult boren. Na de School hett he en Lehr in de Bueree maakt. An’n 1. September 1938 is he in de NSDAP rin (Matennummer 6947340). 1938 is he to’n Arbeidsdeenst intagen worrn. Na de Tied bi’n Arbeidsdeenst weer he in de Wehrmacht un Soldaat in’n Tweten Weltkrieg. Von 1947 bet 1960 hett he Ehrenämter in de Riederee un bi de Landjugend övernahmen. 

Von 1956 bet 1991 weer Schmetjen Börgermeester von Kutenhult. In de sülve Tied weer he ok Afornten in’n Kreisdag von’n Landkreis Stood. Dor weer he en Reeg Johren lang Viez-Vörsitter von de CDU-Frakschoon un tweten Viez-Landraad. Von 1972 bet 1991 weer he in’n Samtgemeenraad von de Samtgemeen Freenbeek. In de eerste Wahlperiood weer he dor ok Viez-Samtgemeenbörgermeester.

Von’n 20. Mai 1963 bet 20. Juni 1978 (föffte bet achte Wahlperiood) weer he för den Wahlkreis Bremervöör Maat von’n Landdag von Neddersassen.

Schmetjen weer Maat in’n Opsichtsraad von dat Överlandwark Noord-Hannover, den Opsichtsraad von de Stoder Saattucht un den Verband Rinnerprodukschoon Neddersassen. Siet 1950 weer Schmetjen Maat in’n Vörstand von dat Kreislandvolk.

Schmetjen hett dat Bundsverdeenstkrüüz kregen un dat Verdeenstkrüüz 1. Klass von’n Neddersassischen Verdeenstorden.

He hett 1947 sien Fro Anna freet. De beiden harrn dree Kinner.

## Footnoten
Dia (Maand)

**Dia** (ok *Jupiter LIII*) is een vun de lütten Maanden vun’n Jupiter.

## Opdecken un Naam
De Maand weer an’n 5. Dezember 2000 vun de Astronomen Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández un Eugene A. Magnier opdeckt un kreeg de vörlöpige Beteken **S/2000 J 11**. Dorna künn de Maand aver lange Tiet nich wedder funnen warrn un gell dorüm as verloren. Eerst in’n September 2012 is publiek maakt worrn, dat de Maand wedder opdeckt worrn is. Sien offiziellen Naam hett de Maand an’n 7. März 2015 kregen. Nöömt is he nu na Dia, de in de mykenischenen Mythologie as Fro so veel as Zeus dorstellen deit. In de greekschen Mythologie is Dia de Ehfro vun Ixion.

## Ümloopbahn
Dia kreist in en middleren Afstand vun 12.174.000&nbsp;km üm Jupiter un bruukt dorför ruchweg 274 Daag un 10 Stünnen. De Ümloopbahn wiest en Exzentrizität vun 0,21 op un is üm 28,3° gegen de öörtliche Laplace-Even neegt, de ruchweg mit de Bahneven vun’n Jupiter tosamenfallen deit. Wegen ehr Bahnegenschoppen warrt Dia to de Himalia-Grupp tellt, de na den Maand Himalia betekent is.

## Egenschoppen
Dia hett en Dörmeter vun üm un bi 4&nbsp;km. Ehr Dicht warrt op 2,6 g/cm³ schätzt, wat dorop sluten lett, dat de Maand vör allen ut Silikat-Steen besteiht. Mit en Albedo vun 0,04 wiest Dia en bannig düstere Böverflach op – blots 4&nbsp;% vun dat Licht, dat ankummt, warrt ok wedder torüchstrahlt. Ehr schienbore Helligkeit liggt bi 22,4m.

## Weblenken
* ''Satellites of Jupiter'' (Opdecken); 5. Januar 2001 

## Borns
Omer Beaugendre

**Omer Beaugendre** (* 9. September 1883 in Salbris; † 20. April 1954 in Salbris) weer en franzöösch Radrennfohrer. 

He weer Profi in de Jahren van 1906 bit 1921, sien meesten Spood harr he aber in de Johren  1908 bit 1912. So wunn he 1908 de Rennen Paris–Tours un Paris–Lille. Bi de Lombardei-Rundfohrt in dat folgen Johr muss he sück mit Platz 2 achter Giovanni Cuniolo Tofräe geven. 1910 wunn he denn doch dat Rennen Nizza–Genua.

Sien öllere Bröers Joseph un François weern ok Radrennfohrer. 

## Weblenken
* Omer Beaugendre in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Hapkeit

**Hapkeit** is en bannig roor Mineral ut de Mineralklass vun de ‚Elementen‘. Dat Mineral kristalliseert in’t kuubsche Kristallsystem mit de cheemschen Tosamensetten Fe2Si. Ut Sicht vun de Chemie is dat also en Iesen-Silizid. Bit nu is Hapkeit blots in Form vun mikrokristalline, massige Aggregaten funnen worrn, de en sülvirge bit wittgele Klöör hebbn.

## Historie un Naam
Dat Mineral is eerst in’n April 2004 in en Maandmeteorit ut dat Rebeet Dhofar in Oman opdeckt worrn. De IMA hett dat noch dat glieke Johr as Mineral annahmen.

Nöömt is Hapkeit na den Professer Bruce Hapke, de dat Mineral al 1973 vörutseggt hett.

## Vörkamen
Hapkeit billt sik ut Gasen, de Iesen bargt. Disse Gasen sett sik in’n luftleddigen Ruum na den Inslag vun en Meteorit op de Maandböverflach af.

Sien Tyyplokalität is de Maandmeteorit Dho 280, de in dat omaansche Rebeet Dhofar funnen worrn is. Blangen disse Fundsteed künn Hapkeit ok noch in Maandstenen vun’t Mare Crisium nawiest warrn, dat de Ruumsond Luna 24 vun ehr Misschoon mitbröcht hett.

## Kristallstruktur
Hapkeit kristalliseert in’t kuubsche Kristallsystem in de Ruumgrupp *Pm*3*m* (Ruumgruppen-Tall 221) mit den Gidderparameter *a*&nbsp;=&nbsp;2,831&nbsp;Å un een Formeleenheit op en Elementarzell.

## Borns


## Literatur
* M. Anand, L. A. Taylor, M. A. Nazaraov, J. Shu, H-K. Mao, R. J. Hemley: ''New Lunar Mineral HAPKEITE'' (PDF; 257&nbsp;kB), in: *Lunar and Planetary Science*, Band XXXIV (2003)

## Weblinks
*Mineralienatlas:Hapkeit (Wiki)
Lene Gammelgaard

**Lene Gammelgaard** (* 18. Dezember 1961) is en däänsch Juristin, Journalistin,  Psychotherapeutin un Bargstiegerin. Se weer de eerste skandinaavsch Fru up den Tipp vun den Mount Everest. 

Se weer 1996 wiels dat vun Jon Krakauer in sien Book „In eisige Höhen“ beschreeven Unglück an den Mount Everest as betallen Teamliddmaat vun de Expeditschoon vun Scott Fischer un Anatoli Nikolajewitsch Bukrejew dorbi un schreev doröver in hör Book „Die letzte Herausforderung. Wie ich die Tragödie am Mount Everest überlebte“.

Lene Gammelgaard besitt en Ünnernehmensberaderfirma, bedeeligt sück an Motivatschonsseminaren un veranstalt ok eegen Seminare.

## Warken
* *Everest - vejen til toppen*, 1996, Kopenhagen : Aschehoug.
* *Mit livs kamp, 14 måneder i Nepal for min datter*, 2009, Kopenhagen : Politiken.
* *Die letzte Herausforderung*, 1999, München : Econ-und-List-Taschenbuch-Verlag. ISBN 3-612-26694-2.

## Weblenken
* DNB-Katalog
* Websteed vun Lene Gammelgaard
Monotheismus

**Monotheismus** (gr. μόνος *mónos* „alleen“ un θεός *theós* „Gott“) betekent Religionen oder Lehren vun de Philosophie, de (bloß) man *een* Gott kennen un gellen laten doot. Düsse Gott deit denn allens umfaten un unner em oder blangen em gifft dat keen annere Gödder. In de Religionswetenschop warrt he unnerscheden vun den Polytheismus, de allerhand verscheden Gödder kennen un verehren deit. Bi Religionen, de twaars en ganze Reeg vun Gödder kennt, man sülms bloß een vun jem verehren doot, warrt vun Monolatrie snackt. De Begreep „Monotheismus“ is toeerst in dat 17. Johrhunnert bi den engelschen Theologen un Philosophen Henry More bruukt wurrn. De Monotheismus is en Form vun den Theismus. 

## Monotheistische Religionen
Hüdigendags gifft dat de monotheistischen Religionen Jodendom, Christendom, Islam, Jesidendom, Sikhismus, Bahaidom un Zoroastrismus.
Koran

De **Koran** oder **Qur'an** [qurˈʔaːn] (القرآن al-qurʾān, dat heet de Lesung, Rezitatschoon, Vordrag) is de Hillige Schrift vun den Islam. Na de Moslems ehren Gloven hett Gott (araab. *[[Allah]]*) sik openbaart an den Propheten Mohammed un allens, wat he em seggt hett, is mit Hölp vun den Engel Gabriel in den Koran dikteert wurrn. He is in en sunnerliche Riemelprosa schreven, de up araabsch *sadsch* (سجع saǧʿ) nömmt warrt. De Koran besteiht ut 114 Suren, de ehre Antahl an Verse bannig verscheelt. Na de eerste Sure, de man kort is, weert de Suren, de denn kaamt, vun de langste na de körtste sorteert. En wichtig Kennteken vun den Koran is, datt he sik faken mit sik sülms befaten deit un dat he ok for sik sülms tügen deit. Ok de meisten islaamschen Lehren, de sik mit den Koran ut'neen sett, hefft ehre Grundlage in dat, wat de Koran sülms over sik utseggen deit.

## De Koran as Grundlage vun den Gloven
Na den islaamschen Gloven stellt de Koran Gott sien Woort in Araabsche Spraaken dor. Dor mutt up höört weern. He is de wichtigste Born vun dat islaamsche Gesett (Scharia), en annern Born is de Sunna vun den Propheten Mohammed. De Koran warrt avers ok ankeken as en Vörbild vun araabsche Rhetorik un Dichtkunst. Siene Spraken hett bannig inwarkt dor up, wie sik de araabsche Grammatik entwickelt hett. 

In dat Araabsche warrt de Koran *karim* (eddel, wördig) nömmt. Bi Moslems, de Düütsch snacken doot, warrt he faken „de Hillige Koran“ nömmt. 

Na den islaamschen Gloven geiht de Koran torüch up en Urschrift in'n Himmel (*Umm al-Kitāb*, vgl. Sure&nbsp;3:7; 43:4) un is in den Maand Ramadan (vgl. Sure 2:185), in „de Nacht, de dor to bestimmt weer“ (vgl. Sure 97 „Al-Qadr“) vun Gott daalstüert wurrn in de unnersten Gemarken vun den Himmel. Vun hier ut hett Mohammed in de twintig Johre, de he as Prophet togange weer, jummers, wenn dat so wiet weer, allens Nödige nipp un nau to weten kregen. So as dat na Mohammeed sien Cousin Ibn ʿAbbās un sien Schöler Mudschāhid ibn Dschabr vertellt wurrn is, hett Mohammed de eerste Openbarung in de Höhle in den Barg Hira kregen Dor hannelt sik dat um de eersten fiev Verse vun Sure&nbsp;96 bi. Se fangt an mit de Wör: 

: اقرأ باسم ربّك الّذي خلق iqraʾ bi-smi rabbika ’llaḏī ḫalaq

: Spreek in den Naam vun dien Herrn, de tostann brocht hett!

## Belege
Abrahamitsche Religionen

**Abrahamitsche**, **abrahamsche** oder **Abraham siene Religionen** weert de monotheistischen Religionen nömmt, de sik up Israel sien Stammvader Abraham un den sien Gott betreckt. In den Koran is Abraham sien Naam  *Ibrahim*. De Beteeken „abrahamitsch“ usw. warrt bruukt, wenn bi dat Gespreek twuschen Anhängers vun düsse Religionen kloor maakt weern schall, datt se dor en gemeensomen Grund in hefft, datt se all up Gott sien Bund mit Abraham torüch gaht. So kann denn düütlich maakt weern, datt se nich bloß en vun den annern verscheelt, man dat se doch tosamen höört. De Begreep stellt also de Klammer twuschen de Religionen dor.
* Dat Jödendom: All Jöden weert in de Bibel „Abraham siene Kinner“ nömmt, se stammt all ut een Lien vun em af.
* Dat Christendom: For dat Nee Testament hett Jesus Christus for all, de gloven doot, wohr maakt, wat Gott Abraham toseggt harr. Dör den Gloven weert so ok de Christen to Gott siene Kinner.
* De Islam: Dor warrt (Ibrahim (Prphet)|Ibrahim]] as Stammvader vun all Kinner vun sien Söhn Ismael ankeken. Se kriegt na den islaamschen Gloven vun Gott toseggt, datt he jem Kinner schenken un sien Segen geven will, ehr ok Abraham sien annern Söhn un Arven, Isaak dat toseggt kriggt. Bovenhen is he in den Koran de eerste Prophet na Adam un Eva, de all Minschen den eenzig wohren Gott kunnig maken deit.

## Belege
Hadith

**Hadith** (حديث ḥadīṯ, dat heet „Vertellen“, „Bericht“) is de Naam for allens, wat upschreven wurrn is over den Propheten Mohammed, wat he seggt hett un wat he daan hett, un wat annere Lüde maakt hefft, wenn de Prophet sik dor nich gegen ütert hett. Dat Woort warrt bruukt for allens tosamen, wat dor upschreven wurrn is, man ok for de enkelten Schriften. Vunwegen datt enkelte Schriften towielen tohopen faat weert, warrt dor de Plural *Hadithe* (أحاديث aḥādīṯ) for bruukt. 

In den Islam sünd de Hadithe unbannig wichtig, vunwegen, datt allens, wat de Prophet maakt hett (Sunna) for de Anhängers vun düssen Gloven as Normen ankeken weert. Achter den Koran sünd se de tweete Born for de islaamsche Lehr over dat, wat een doon un wat een laten schall (*[[Fiqh]]*). De Hadithe maakt dat na islaamsche Lehr mööglich, datt de Minschen, de Mohammed sülms nich mehr kennen lehrt hefft, doch sehn könnt, wat he maakt un seggt hett. Vundeswegen warrt dat Lehren vun de Hadithe hüdigendags jummers noch as en vun de wichtigsten Twiege vun de islaamschen religiösen Wetenschoppen ankeken. 
En Hadith besteiht ut twee Deele: Toeerst weert de Lüde upföhrt, de düssen Hadith overlevert hefft (*[[Isnad]]*). Denn kummt de Text an sik (*matn*). Just so is ok de *Chabar* (خبر ḫabar) tohopensett. Dat is en „Naricht“ ut de fröhe islaamsche Literatur, de vertellen deit, wat passeert weer, wenn dat Religion oder Sellschop bedrepen deit. De Hadith as „Naricht“ over den Propheten Mohammed is is also en spezielle Form vun den Chabar. Towielen warrt de Begreep *Chabar* avers ok liek  mit Hadith bruukt. En annern Begreep, de hen un wenn liek mit *Hadith* bruukt warrt, is *Athar* (أثر aṯar, dat heet: Spoor, Teken). Dor sünd sunnerlich Vertellen mit meent, de Mohammed siene Mackers (Sahāba) toschreven weert. Bi dat Rechtspreken speelt se en Rull un weert as normativ ankeken. De Begreep kann avers ok bruukt weern, as en Woort for en Bericht over den Propheten sülms.

## Belege
Neefeld (Hamborg)

**Neefeld** is een Stadtdeel vun Hamborg in’n Bezirk Horborg. De Fläck is 15,5 km² un de Tahl vun de Inwahners 4481 (31. Dezember 2013).

## Geografie

Neefeld liggt in de Masch von de Elv in Oolland. Neefeld grenzt an de Hamborger Stadtdelen Cranz, Francop, Finkwarder un Neegraven-Fischbeek un an de Gemenen Jörk (Landkreis Stood) un Vosshusen (Landkreis Horborg) in Neddersassen.

## Historie

Vör 1852 hett dat Rebeed to dat Gericht Nincop tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Jörk. Von 1885 bet 1932 weer Neefeld in’n Kreis Jörk un is denn Deel von’n Landkreis Horborg worrn. 1929 is ut de Gemenen Nincop un Hasselwarder de Gemeen Neefeld worrn. An’n 1. April 1937 keem de Gemeen Neefeld mit dat Groot-Hamborg-Gesett vun den Landkreis Horborg na Hamborg. Blots den Seehoff müss de Gemeen dorbi an de Gemeen Hoov afgeven. In de Johren 1950 un 1960 is för Gastarbeiders, de op de Warft J. J. Sietas arbeidt hebbt, en Wahnsiedlung bi’n Seehoff anleggt worrn. Düsse Seehoff-Siedlung liggt, anners as de Seehoff sülvs, op dat Rebeed von Neefeld.

## Delen vun den Stadtdeel
Nöördlich in den Stadtdeel liggt Hasselwarder, wat de evangeelsch-lutheersche Kark St. Pankratius hett. 
Wieder süden in’n Stadtdeel liggt Nincop, wat vun Nedderlännern gründ’t worr.
Westlich in den Stadtdeel liggt dat Kurdenviddel Seehoff, vun dat de Sozialstruktuur Tekens vun de vun Gelsenkiärken hett. Dor is een Filaal vun de Spoorkass Stood-Oolland.

## Wahlen

### Landslistenstimmen bi de Börgerschopswahl 2015
*SPD: 51,6 % (över den Dörsnitt)
*CDU: 15,9 % (op den Dörsnitt)
*DE LINKE: 5,6 % (ünner den Dörsnitt)
*FDP: 8 % (över den Dörsnitt) 
*GRÖNE: 7,7 % (ünner den Dörsnitt)
*AfD: 7,5 % (över den Dörsnitt)

 

### Börgerschopswahl 2011 (Landsstimmen ahn Breefwahl)
*CDU: 25,2 % 
*SPD: 46,4 % 
*GRÖNE: 5,8 % 
*DE LINKE: 4,9 % 
*FDP: 11,0 % 

### Börgerschopswahl 2008 (Landslistenstimmen ahn Breefwahl)
*CDU: 45,8 % 
*SPD: 35,6 % 
*GRÖNE: 5,4 % 
*FDP: 6,1 % 
*DE LINKE: 3,8 % 

### Börgerschopswahl 2004 ahn Breefwahl
*SPD: 26,8 % 
*CDU: 47,5 % 
*Gröne: 9,0 % 
*FDP: 4,3 % 
*Partei Rechtsstaatlicher Offensive: 1,1 % (ünner de Top 10 in Hamborg)
*Pro DM/Schill: 6,1 % (ünner de Top 10 in Hamborg)

## Weertschop un Infrastruktur

Neefeld hett de Warft J. J. Sietas, een Filiaal vun de Volksbank Lümborger Heid un een vun de Hamborger Spoorkass (in Hasselwarder). De Filiaal von de Hamborger Spoorkass maakt to’n 30. September 2017 dicht. 

## Minschen ut Neefeld
* Arp Schnitger (1648–1719), Örgelbooer
* Matthias Arfmann (* 1964), Musikproduzent
* Konstantin Graudus (* 1965), Schauspeeler
* Deniz Barış (* 1977), Footballspeeler
* Hermann Jonas, ehemaalschen Baas vun de Freewillige Füerwehr Hamborg

## Borns
Julie Carraz-Collin

**Julie Carraz-Collin** (* 25. August 1980) is en ehmalge franzöösch Biathletin.

Julie Carraz is 2001 eerstmals in en Europacuprennen in Ridnaun an den Start gahn un keem in' Sprint glieks up Platz 11. Hör Debüt in' Biathlon-Weltcup folg 2002 in Östersund. Dor wurr se 35. in' Sprint. 2003 schaff se mit de Staffel, to de neben hör ok Sandrine Bailly, Sylvie Becaert un Corinne Niogret hörrn deen, mit en darten Platz in Oberhof en ganz goot Ergevnis. To dat Enn' vun de Saison is se tietwies ok weer in' Europacup antreeden. In Gurnigel wunn se dorbi den Sprint un de Verfolgung. Julie Carraz-Collin nehm an de Europameesterschapen 2003 in Forni Avoltri deel, ebenso an de kontinentale Titelkämpe dree Johr later in Langdorf, wo se mit de Staffel up den fievten Platz keem. 

In'  Europacup wunn Carraz veer Rennen, teihn Mal kunn se ünner de best Dree loopen. 2004 is se to'n eersten un eenzigen Mal bi Biathlon-Weltmeesterschapen an den Start gahn. In Oberhof reck se as 28. in' Sprint eerstmalig en Ergevnis ünner de best 30 un somit de Punkteränge vun den Weltcup. Ansluutend is se bi de Militärweltmeesterschapen start un reck en 15. Platz in' Sprint un en 16. Platz in' Skilangloop. In' Sömmer is se denn noch bi de Weltmeesterschapen in' Sömmerbiathlon antreeden, ahn aber en vörderen Platz to recken. Af de Saison 2004/05 wessel se vermehrt tüschen Welt- un Europacup. To Midden vun de Saison 2006/07 wurr Carraz nah mehr as een Johr Ünnerbreeken weer in' Weltcup insett. Dreemal kunn se nu de Punkteränge recken, best Ergevnis weer en 26. Rang in dat Eenzel vun Lahti. 

In de Saison 2007/08 in Ruhpolding kunn se tosommen mit Marie Laure Brunet, Marie Dorin un Pauline Macabies en för de unerfohren Staffel ganz gooden veerten Platz recken.  

In den folgen Wettkamptieden hett sück Julie Carraz-Collin kontinuierlich stiegert un kunn as 11. in dat Eenzel vun Pokljuka in de Saison 2009/2010 hör gröttsten Spood fiern. 2011 hett se hör Loopbahn afslooten. 

## Weblenken
* [Julie Carraz-Collin in de Datenbank vun de [IBU] (engelsch)]
Claude Criquielion

**Claude Criquielion** (* 11. Januar 1957 in Lessines; † 18. Februar 2015 in Aalst) weer en belgisch Radrennfohrer. Sien Profi-Karriere fung1979 an un gung bit 1991. In de Tiet hett he 57 Siege errungen. He weer 1984 Weltmeester in't Straatenrennen.

## Biographie
Criquielion fung sien Profiloopbahn 1979 bo dat belgisch Radsportteam Kas-Campagnolo an. 

Sien grööttste Spood weer de Titelgewinn bi de Profiweltmeesterschapen in Barcelona 1984, bi de he 14 Sekunn vör Claudio Corti dat Teel recken dee. De Versöök dissen Spood noch mal to schaffen misslung bi de Weltmeesterschapen 1988 in Ronse, as he in en dree Mann stark Tippgrupp kört vör dat Teel mit Steve Bauer annanner raaken dee un to Fall keem, so dat de an den Stört nich bedeeligt Maurizio Fondriest Weltmeester wurr. Criquielion, de dör den Stört blots up Platz 11 keem, hett Bauer ansluutend ahn Spood verklagt.

Criquielion hett tüschen 1979 un 1990 jedes Johr de Tour de France bestreeden un kunn de Runfohrt elf Mal bit to Enn' dörfohren, dorünner fiev Mal ünner de best Teihn. Sien best Platzeeren gelung hüm dorbi 1986, as he in de Gesamtwertung up den fievten Platz keem. De best Platzeeren bi de anner *[[Grand Tours]]* reck he as Dart vun de Vuelta a España 1980 un as Söbent vun de Giro d’Italia 1989.

Ok bi de Klassikern weer Criquielion spoodriek. So wunn he 1987 de Flannern-Rundfohrt as ok 1985 un 1989 den La Flèche Wallonne.

To de Saison 2000 övernehm he den Posten vun den Sportdirekter bi dat Team Lotto, wo he bit Enn' vun de  Saison 2004 bleev. 2005 wurr he Sportlich Direkter vun de belgisch Mannschap Landbouwkrediet-Colnago, bi de ok sien Söhn Mathieu as Radrennfohrer beschäftigt weer.

An' 18. Februar 2015 is Criquielon an den Folgen vun en Slaganfall storven. Sien Familie hett en Organspende tostimmt.

## Wat he schafft hett

## Teams
*1979: KAS-Campagnolo
*1980: Splendor-Admiral
*1981: Splendor-Wickes
*1982: Splendor-Wickes
*1983: Splendor-Euroshop
*1984: Spenco
*1985: Hitachi-Splendor
*1986: Hitachi-Marc-Splendor
*1987: Hitachi
*1988: Hitachi-Bosal
*1989: Hitachi
*1990: Lotto-Super Club
*1991: Lotto-Super Club

## Weblenken
* Claude Criquielion in de Datenbank vun de Tour de France (franzöösch)
* Claude Criquielion in de Datenbank vun Radsportseiten.net

## Enkeld Nahwiesen
Gliese 832c

**Gliese 832c** is en Exoplanet, de wegen de Masse för en Super-Eer hollen wurrd. Gliese 832c hörrt neben Gliese 667c un Kepler-62e to de dree eerdähnlichsten Planeten hensichtlich de Instrahlung vun hör Steern un de Masse. De Planet is sösstein Luchtjohren vun de Eer weg un hett de fievfack Masse vun de Eer. He umkreist den rooden Dwarg Gliese 832. Gliese 832c befind sück in de binnere habitable Zoon. Een Johr up Gliese 832c düert 16 Daag.
 

## Opdecken
Gliese 832c wurr vun dat Team vun den Astronomen Robert A. Wittenmyer an de Australia University of New South Wales (UNSW) opdeckt. He wurr mit de  Radialgeschwindigkeitsmethode opdeckt. De Steern, den Gliese 832c umkreist weer all 2009 bekannt un heet Gliese 832. 

## Bewahnbarkeit
Up Gliese 832c herrscht annähernd de Temperatur, de ok up de Eer herrscht, ofschons de Sünn, um de Gliese 832c kreist, en root Dwarg is. Allerdings is de Planet wegen de hooch Dicht vun de Atmosphäär nich bewahnbar.

## Weblenken
* lainfo.es: Allgemeenes 
* Robert A. Wittenmyer an der Australia University of New South Wales |Australia University of New South Wales (UNSW) Entdeckung ,der Planet ist nicht bewohnbar.
Robert A. Wittenmyer

**Robert A Wittenmyer** is en austraalsch Astronom. 

He is beschäftig an de University of New South Wales, Sydney Australien un leit dor en Team, dat den Exoplaneten Gliese 832c opdeckt hett.

He is todem Baas vun en internatschonal Söökteam för Exoplaneten, an dat Australien, China un de USA bedeeligt is un is ok Liddmaat vun dat *[[Anglo-Australian Planet Search]]*.

## Opdecken
* Nu2 Canis Majoris b
* HD 159868c
* Gliese 832c

## Enkeld Nahwiesen
Limenitis lorquini

***Limenitis lorquini*** is en Bottervagel (Dagfalter) ut de Familie de Eddelfalter (Nymphalidae). Dat Oort-Epitheton ehrt den franzööschen  Entomoloog Pierre Joseph Michel Lorquin.

## Markmalen
### Falter
De Falter recken en Flögelspannwiet vun 51 bit 67 Millimeter. De Grundfarv vun de Flögelböversiet vun all Flögels is swaart un vun en breet witt Querband dörtrucken, dat blots dör swaart Adern ünnerbraaken is. En witt  Diskalfleck is swaaker utbildt. Oorttypisch is en länglich orangebruun Fleck dicht an den Apex vun de Vörderflögl. De Flögelünnersiet wiest en rootbruun Grundfarv mit ähnlich witt Tekenelementen as de Böversiet.

### Ei
De Eier sünd blass gröön farvt, schimmern licht sülvern un wurrn eenzeln an de Ünnersiet vun de Nehrensplant afleggt.

### Ruup
Utwussen Rupen hemm en afwesseln bruunelk un wittelk Farv. De Kopp is bruun un drocht twee lütt, dunkel, zackte Höörns. In de Midden vun den Abdomen befind sück en saddelförmig Utbuchten. In dat Gesamtutsehn stellen se en Vagelschiet-Mimese dor.

### Pupp
De saddelförmig Utbuchten vun de Ruup is bi de Pupp düchtig düütlich höckeroordig utbildt. De Grundfarv is wittgrau. Flögelscheeden un Höcker sünd dunkler graubruun. 

## Verbreeden un Levensruum
*Limenitis lorquini* kummt in de westlich Bundsstaaten vun USA as ok den westlichen Provinzen vun Kanada vör un besiedelt hööftsächlich Barg- und Stroomdaalen, Lichtungen, Waldränder as ok Aaftgoordens.

## Levenswies
De Oort bild in de nördlich Regionen en Generatschoon in een Johr, deren Falter vun Juni bit August fleegen. In Kalifornien wurrn mehrere Generatschonen bild, de vun April bit Oktober fleegen. De Falter suugen to de Upnahm vun Nehren an Blööten, af un an ok an Exkrementen. De Ruupen nehren sück vun de Blööt vun verscheeden Planten, dorto tellen *[[Prunus]]*-, Wilgen- (*Salix*), un Pappeloorten (*Populus*). De jewiels letzte Generatschoon överwintert half utwussen in en Hibernarium.

## Belege
### Eenkeld Nahwiesen




### Literatur
* James A. Scott: *The Butterflies of North America.* Stanford University Press, Stanford, Kalifornien 1986, ISBN 0-8047-1205-0

## Weblenken
Glen Scotia

**Glen Scotia** is en Whisky-Brenneree in de Stadt un dat togliek egenstännige Whiskyrebeet Campbeltown op dat Halfeiland Kintyre in Schottland. De Hüüs vun de Brennereeanlaag sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie&nbsp;B inordent. De Naam bedüüt so veel as „Daal vun de Schotten“.

## Historie
De Brenneree weer 1832 vun *Steward, Galbraith&nbsp;&&nbsp;Co.* ünner den Naam *Scotia Distillery* grünnt. In ehr wesselhafte Historie hett se faken ok Tieten hatt, in de se över Johren nich produzeert hett. As bi vele annere Destillen ok, lööp dat Gewarf mit den Whisky bit to’n Enn vun’t 19. Johrhunnert teemlich goot, so dat de Brenneree *Glen Nevis Distillery* dorto köfft worrn is, üm de grote Nafraag bedenen to künnen. 1919 is se denn an de *West Highland Malt Distillers&nbsp;Ltd.* (W.H.M.D.) övergeven worrn, de ok al annere Brennereen op dat Halfeiland Kintyre besitten de. En poor Johren later is de Firma aver bankrott gahn un all ehr Brennereen müssen dicht maakt warrn. En ehmolig Liddmaat vun de W.H.M.D, Dancun MacCallun, hett 1924 versöcht de Brenneree wedder to beleven. Man, al 1928 weer dat dormit wedder vörbi.

Acht Johren later hett de *Bloch Brothers Limited* dat Gewarf övernahmen, de ok al de Scapa-Brenneree besitten deen. Dorna keem en spoodrieke Tiet bit de Destille 1954 an Hiram Walker verköfft weer, de vör allen dör den Canadian Club bekannt worrn is. Blots een Johr later wessel se wedder den Besitter un keem na de Firma *A.&nbsp;Gillier&nbsp;&&nbsp;Co*, de sülvst 1970 wedder vun de *Amalgamated Distillers Products&nbsp;Ltd.* övernahmen weer. In de Johren 1979 bit 1982 is de Brenneree vun Grund op renoveert worrn. De Produkschoon weer aver 1984 wedder ünnerbroken un lööp ok eerst 1989 wedder an, as de Brenneree vun *Gibson International* köfft worrn is. Ok de Firma hett sik aver nich över Water hollen künnt un müss 1994 Insolvenz anmellen. De Konkursmasse – de Destille un de lagerte Whisky – güngen an den hüütigen Besitter *Glen Catrine Bonded Warehouse*. De Produkschoon füng aver eerst 2000 wedder an.

## Produkschoon
Glen Scotia höört to dat schottische Whiskyrebeet Campbeltown un betütt ehr Water för de Produkschoon vun’n Crosshill Loch. In de Brenneree gifft dat en Meeschfatt un söss Gäärfatten to 17.000&nbsp;l ut COR-TEN-Stahl. Brennt warrt in een *wash still* vun 16.000&nbsp;l un een *spirit still* vun 12.000&nbsp;l.

## Kiek ok
List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London u. a. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 3-596-15868-0.

## Borns


## Weblenken
Surab Sturua

**Surab Sturua** (* 8. Juni 1959 in Tiflis) is en georgisch Schachspeler. 

He hett de Landsmeesterschapen vun Georgien in de Johren 1975, 1955, 1981, 1984 und 1985 wunnen un hett sien  Heimatland bi de Schacholympiaden 1992 bit 1998, 2002 un 2004 vertreeden. 

1991 un 1996 hett he jewiels dat Schacturnier vun Biel up sien Naam schreeven. 1991 kreeg he vun de FIDE den Grootmeestertitel.

Intüschen is he ok as Schachtrainer tätig un betrüet ünner annern Keti Zazalaschwili.

## Weblenken
* Partien vun Sturua up chessgemas.com (engelsch)
* FIDE-Koort (engelsch)

### Enkeld Nahwiesen
Mattias Nilsson

**Mattias Nilsson Jr.** (* 19. Februar 1982 in Östersund) is en ehmalger  sweedsch Biathlet.

Nilsson hörr siet 2002 to den sweedschen Natschonalkader. Bi de Olympisch Winterspelen 2006 in Turin keem he in’ Sprint unverwacht up den 7. Platz. Sien beste Platzeeren in’ Weltcup reck he in de Saison 2005/2006 an Holmenkollen un 2007/2008 in Pokljuka, beid mit Platz 3 in’ Sprint. He weer ok Liddmaat vun de sweedsch Staffelmannschap, de in de Saison 2004/2005 den eersten sweedschen Sieg över 4x 7,5 km halen dee. Ok in dat Johr 2010 hett he weer an de Olympisch Winterspelen deelnommen. Sien best Resultat weer de 34. Platz in’ Eenzel. Mit de Staffel reck he Platz 4. 

Nilsson is de Bröer vun de Biathletin Anna Maria Nilsson. 2011 muss he sien Loopbahn wegen gesundheitlich Probleme (Hart) afsluuten. 

## Weblenken
* [Mattias Nilsson in de Datenbank vun de [IBU] (engelsch)]
Olympisch Winterspelen 2006/Biathlon

Bi de **[[Olympisch Winterspelen 2006|XX. Olympisch Winterspielen 2006]]** wurrn 10 Wettbewarfen in' **[[Biathlon]]** utdragen. Nee in dat Programm upnommen wurrn Rennen mit Massenstart (Mannlüüd 15 km, Fruen 12,5 km).

Utdragensoort weer *San Sicario* up dat Rebeet vun de Gemeend Cesana Torinese, 97 Kilometer westlich von Turin. Dat Gelände liggt up en Hööcht vun 1620 bit 1680 Metern, de Tokiekerkapazität bedroog 4628.

## Resultate

## Mannlüüd

### Sprint (10 km)



**Datum:** 14. Februar 2006, 13:30 Uhr

Sven Fischer winnt sien eerste Eenzel-Goldmedaille bi Olympisch Winterspelen.
Wolfgang Perner (AUT), oorsprünglich as Veert führt, un Wolfgang Rottmann (AUT), oorsprünglich as 27. noteert, wurrn nahderhen in April 2007 disqualifizeert.


### Verfolgung (12,5 km)



**Datum:** 18. Februar 2006, 14:30 Uhr
* Wolfgang Perner (AUT) un Wolfgang Rottmann (AUT) wurrn nahderhen in’ April 2007 disqualifizeert.


### Massenstart (15 km)




**Datum:** 25. Februar 2006, 10:00 Uhr


### Eenzel (20 km)



**Datum:** 11. Februar 2006, 13:00 Uhr

* Michael Greis is de eerste Olympiasieger vun disse Spelen.

* Wolfgang Perner (AUT) wurr nahderhen in’  April 2007 disqualifizeert.


### Staffel (4 x 7,5 km)




**Datum:** 21. Februar 2006, 12:00 Uhr: 17 Staffeln weer an’ Start.


## Fruen

### Sprint (7,5 km)




**Datum:** 16. Februar 2006, 12:00 Uhr


### Verfolgung (10 km)




**Datum:** 18. Februar 2006, 12:30 Uhr


### Massenstart (12,5 km)




**Datum:** 25. Februar 2006, 12:00 Uhr

Uschi Disl hett hör letzt olympisches Rennen bestreeden,
in dat se hör all tosoommen negente olympisch Medaille haalt hett.


### Eenzel (15 km)



**Datum:** 13. Februar 2006, 12:00 Uhr  De oorsprünglich Tweete Olga Pyljowa wurr positiv up de Innahm vun dat Dopingmiddel Carphedon test, worup se hör Süplvermedaille afgeeven muss.


### Staffel (4 x 6 km)




**Datum:** 23. Februar 2006, 12:00 Uhr


## Medaillenspegel

## Footnooten
Clynelish

**Clynelish** is en Whisky-Brenneree in de Neeg vun Brora, Schottland.

## Historie
De eerste Brenneree mit den Naam *Clynelish* weer 1819 vun George Granville Levison-Gower, den tweeten Marquis of Stafford un lateren Duke of Sutherland grünnt. De hüütige Destille *Clynelish* is 1967 direkt blangen de ollen Brenneree boet worrn. Üm jem to ünnerscheden weer de olle Clynelish-Brenneree en tietlang as *Clynelish A* un de ne’e as *Clynelish B* betekent. Sinn vun den Neebo weer, de olle Destille aftolösen, so dat de in’n Mai 1968 stillleggt weer.

Man, al in’n April 1969 lööp de Produkschoon in de ollen Destille wedder an. De hett dorophen den Naam Brora kregen, un de ne’e Destille weer nu blots noch *Clynelish* nöömt. De beiden Brennereen hebbt noch bit 1983 parallel produzeert, bit de *Brora*-Destille denn duersom dicht maakt worrn is. De *Clynelish*-Brenneree höört siet 1987 to *United Distillers* (UD), de 1998 vun *[[Diageo]]* övernahmen worrn is. Man eerst 1990 weer die Lizenz vun *Ainslie&nbsp;&&nbsp;Heilbron&nbsp;Ltd.* op *United Malt and Grain Distillers* (UMGD), den ne’en Naam vun *Scottish Malt Distillers* (SMD), överdragen.

## Produkschoon

*Clynelish* höört to dat schottische Whiskyrebeet Highlands. Dat Water för de Produkschoon stammt ut den Clynemilton Burn, wiel dat Molt ut de Moltereevun Glen Ord köfft warrt. De Brenneree heet en Meeschfatt vun 12,5&nbsp;t ut Stahl un acht Gäärfatten to 58.600&nbsp;l ut Lärkenholt. Brennt warrt mit dree *wash stills* to 17.000&nbsp;l un dree *spirit stills* to 19.000&nbsp;l, de dör Damp hittmaakt warrt.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main, 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Weblenken
Olympisch Winterspelen 2002/Biathlon

Bi de **[[Olympisch Winterspelen 2002|XIX. Olympisch Spelen 2002]]** in Salt Lake City wurrn acht Wettbewarfen in’ **[[Biathlon]]** utdragen. Utdragensoort weer *Soldier Hollow* in Park City. 

## Resultate

## Mannlüüd
### 10 km Sprint





Datum: 13. Februar



### 12,5 km Verfolgung





Datum: 16. Februar



### 20 km Eenzel



Datum: 11. Februar



### 4 x 7,5 km Staffel





Datum: 20. Februar



## Frauen
### 7,5 km Sprint





Datum: 13. Februar



### 10 km Verfolgung





Datum: 16. Februar



### 15 km Eenzel





Datum: 11. Februar



### 4 x 7,5 km Staffel





Datum: 18. Februar



## Medaillenspegel
Richard Vahsel

**Richard Vahsel** (* 9. Februar 1868 in Hohnhorst bi Hannober; † 8. August 1912) weer en düütsch Kapitän un Polarforscher.

He hett toeerst Deenst up de Hamborg-Amerika-Lien maakt, bit he up Wunsch vun Kapitän Hans Ruser as 2. Offizier to de Gauß-Expeditschoon, de eerst düütsch Polarexpeditschoon 1901 bit 1903 ünner de Leitung vun Erich von Drygalski stött is.

Ansluutend weer he Kapitän vun dat Polarschipp *[[Deutschland (Schipp, 1904)|Deutschland]]* bi de Tweete Düütsch Antarktisexpeditschoon ünner Wilhelm Filchner. He is denn aber wiels de Drift in dat Packies in dat Weddell-Meer an en Krankheit storven. 

Nach hüm is de Vahselbucht nömmt wurrn. 

## Weblenken
* Foto
* Todesdatum auf southpole.com (engelsch)
* Erich von Drygalski: Zum Kontinent des eisigen Südens, Georg Reimer Verlag, Berlin 1904, af Siet 34 ff.]
Parkmore (Brenneree)

**Parkmore** weer en Whisky-Brenneree in Dufftown, Moray, Schottland. Se höör dormit to dat schottische Whiskyrebeet Speyside un leeg in de Neeg vun de vundaag noch aktiven Destillen Glendullan un Glenfiddich. De Bowarken vun de Anlaag sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie&nbsp;B inordent.

## Historie

De Destille is 1894 vun de *Parkmore Distillery&nbsp;Co.* 1894 grünnt worrn, üm Malt-Whisky to produzeren. Üm 1900 is de Brenneree vun *James Watson&nbsp;&&nbsp;Co.* övernahmen worrn, de 1923 sülvst vun *John Dewar&nbsp;&&nbsp;Sons* övernahmen worrn sünd. Twee Johren later güng se an de Distillers Company Ltd. (*DCL*) un opletzt 1930 an de Scottish Malt Distillers (*SMD*), de 1931 den Bedrief stillleggt hebbt. De Lagerhüüs weern noch wat länger bruukt. Tallrieke Hüüs vun de Brenneree staht ok vundaag noch. Se gellt as de Brenneree ut de Tiet vun’n Whiskyboom to’n Enn vun’t Viktoriaansche Tietöller, de an’n besten överduert hett.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Weblenken

* Biller un Informatschonen zur Brennerei bei scotlandsplaces.gov.uk