open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gemeen Otterbarg

**Otterbarg** () is en Flecken un en Eenheitsgemeen in’n Landkreis Veern in Neddersassen mit . 

## Geografie
De Navergemenen sünd Vörwark in’n Noorden, Horß in’n Noordoosten, Reeßen, Söttmer un Hellweeg in’n Oosten (de letzten fiev in’n Landkreis Rodenborg), Langwedel in’n Süüdoosten, Achem un Eiten in’n Süden, Bremen in’n Westen un Leendaal un Grasbarg in’n Noordwesten (de beiden in’n Landkreis Oosterholt).

## Historie

De Gemeen Otterbarg is an’n 1. Juli 1972 ut de olen Gemenen Otterbarg, Hu’e, Otterst, Posthusen un Northauen tohoopleggt worrn. Disse fiev Gemenen billt vondaag Oortschoppen binnen de Gemeen Otterbarg.

### Inwahnertall

## Politik

### Gemeenraad

;Liddmaten:
* 2011:
*: As Börgermeester: Horst Hofmann
*: CDU: Werner Bahrenburg, Ralf Dreesmann, Dirk Gieschen, Rainer Hinrichs, Michael Kallhardt, Fabian Langhans, Reiner Meyer, Klaus Rebentisch, Hannah Schwarz-Kaschke, Reiner Sterna, Ute Witgen
*: SPD: Stefan Bachmann, Helmut Blohm, Ute Dietrich, Gerd Gollenstede, Johann Heller, Helmut Prossner, Annegret Reysen, Reiner Schnäpp
*: FGBO: Tülay Ulusoy, Tim Weber, Holger Wieters-Froehlich
*: Gröne: Angela Hennings, Erika Janzon, Benjamin Rohmeyer, Ludwig Schwarz, Thomas Sprengel
*: Linke: Jürgen Baumgartner
* 2016:
*: As Börgermeester: Horst Hofmann
*: CDU: Werner Bahrenburg, Norman Behrens, Dirk Gieschen, Hartmut Henke, Rainer Hinrichs, Michael Kallhardt, Fabian Langhans, Klaus Rebentisch, Reinhard Schloo, Hannah Schwarz-Kaschke, Reiner Sterna
*: SPD: Bianca Fischinger, André Herzog, Annegret Reysen, Reiner Schnäpp, Veit-Gunnar Schüttrumpf, Hans-Jörg Wilkens
*: FDP: Horst Köntges
*: Linke: Jürgen Baumgartner
*: Gröne: Angela Hennings, Erika Janzon, Ludwig Schwarz
*: FGBO: Uwe Dammann, Mathias Grabs, Wilfried Mittendorf, Petra Ruers, Tim Weber, Holger Wieters-Froehlich 

### Börgermeesters

### Gemeendirekters

### Wapen un Flagg

Dat Wapen von de Gemeen wiest op blauen Grund över en sülvern Schildfoot ut Wellenlienen en gollen Otter, de en sülvern Fisch in’t Muul höllt un ut dat Water hoogstiggt.

Dat Water steiht för de Wümm un de Otter as sprechendes Wapen för den Oort Otterbarg.

De Flagg wiest en breden gelen Middelstriepen, op den dat Wapen liggt, un baven un ünnen twee blaue Striepens.

## Weertschop un Infrastruktur

De Hauptoord Otterbarg gellt na dat Regionale Ruumordnungsprogramm as Grundzentrum för de Öörd in de Ümgegend.

### Scholen

De Gemeen is Dreger von dat Gymnasium Otterbarg.

De Gemeen bedrifft ok dree Kitas: een in Otterbarg-Bahnhoff, een in Quelkhoorn un een in Posthusen.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Tein Jahr un dree Daag

**Tein Jahr un dree Daag** is en plattdüütsch Theaterstück vun Ivo Braak. Dat is en eernsthaft Spill in dree Akten. Dat Stück höört to de dree Stücken, de Braak glieks na’n Tweten Weltkrieg schreven hett un de sik mit zeitnahen Themen beschäftigen.

Dat eerste Maal opföhrt worrn is dat Stück an’n 11. Januar 1954 as Höörspeel in’n Radio bi Radio Bremen. In’n Theater keem dat Stück toeerst an’n 6. Mai 1955 bi de Nedderdüütsche Bühn Glückstadt op de Bühn. 

De Bühnenrechten liggt bi’n Mahnke-Verlag in Veern.

## Wo dat üm geiht

Dat Stück speelt in’n Harvst 1948. Jüst teihn Johr is dat her, dat bi de eenzige Jood in’t Dörp doodbleven is, nadem welk vun de Dörpslüüd em dör’t Dörp jaagt hebbt. Dat weer meist vergeten, wat domals passeert weer, as opmal twee Lüüd ut de Stadt in’t Dörp kaamt un rutfinnen wüllt, wat dat weer mit dissen Jood. Nu kummt allens wedder hooch.

De eerste Akt speelt an en Sünndagnamiddag op de Deel bi Janjakob Lau, de twete an’n Maandagavend in de Stuuv bi Paster Bünz un de drüdde Akt an’n Deensdagnamiddag op’n Fellen.

## Rullen

* Janjakob Lau, Buur
* Anke, sien Dochter
* Greet, Huushöllersch
* Niss Brandt, Jungbuur
* Julus Stüker, Naverbuur
* Jens, sien Söhn
* Korl Wichmann, Naverbuur
* Alwin Lass
* Pastor Bünz
* Frauke, sien Dochter
* De Richter
* Schendarm
* Twee Lüüd

## Druckt

* *Tein Jahr un dree Daag.* Eernsthaftig Spill in 3 Akten, Mahnke-Verlag, Veern 1954
Bern

**Bern** (franz. *Berne*, ital. *Berna*, rätoromaansch *Berna*, berndüütsch *Bärn*) is en Stadt in de Swiez un Hööftoort vun de Kanton Bern un de facto de Hööftstadt vun de Swiez. Mit 128.000 Inwahner up en Flach vun 51,60 km² is Bern nah Zürich, Genf und Basel de veertgröttste Swiezer Stadt.

De Stadt is 1191 grünnd wurrn un siet 1218 Free Rieksstadt. 1353 is se de Olde Eidgenossenschap betreden.

Nah de groode Füer vun 1405 is de Oldstadt nee in Sandsteen in de Stil vun de Renaissance upboot wurrn. Dit Stadtensemble mit de stiltypisch Arkaden is meest vullstännig erhollen un siet 1983 up de List vun de UNESCO-Weltkulturarv. 

## Literatur
* Bernhard Furrer: *Schweizerische Kunstführer GSK*, Band 553-555: *Die Stadt Bern*, Bern 1994, ISBN 3-85782-553-7

## Weblenken

* Offizielle Websteed vun de Stadt Bern
* Bern Tourismus
* Berchtold Weber: Historisch-topographisches Lexikon der Stadt Bern
* Karte mit weiteren Infos der Stadt Bern
Leederkroom

**Leederkroom** weer en plattdüütsche Folkband, de ok veel Skiffle-Musik maakt hett. 1987 hebbt sik Werner Miebach, Gerd Pillip, Anna Riggers, Dörte Gudat, Karsten Mayntz un Wolfgang Hilke, de all ut de Ümgegend vun Buxthu stammt, tohoopfunnen un harrn an’n 11. März 1988 in dat Abthuus in Buxdhuud ehrn eersten Optridd. Ehr Afscheedskunzert hefft se an’n 15. September 2012 up den Kiekbarg in de Gemeen Rosengoorn geven. 

## Warken

* *Wi mokt allens platt.* CD
* *Wedder dor.* CD
* *Wiehnachtsmarkt an’n Kiekebarg.* CD, 2008
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
Liwwät Böke

**Liwwät Böke** (boren Knapke; * 1807; † 1882) weer en Fro, de 1834 na Amerika utwannert is un en plattdüütsch Daagbook schreven hebben schall, dat 1987 dat eerste Maal rutgeven worrn is. Dat is nawiest, dat dat Daagbook en Fälschung is.

Elisabeth Knapke is 1807 as Dochter vun en Hüermann in Nienkerken boren. 1834 is se na Amerika utwannert un hett dor in Cincinnati Bernard „Natz“ Böke heiraadt. Se hebbt denn in Maria Stein in’n Mercer County leevt. Ehr ganz Leven lang schall se Daagbook schreven hebben. Alltohoop so bi 1100 Sieden. En Deel op Hoochdüütsch, aver den gröttsten Deel op Plattdüütsch. Dit Daagbook schall denn lang op irgendeen Dackbodden legen hebben.

1987 hett Luke B. Knapke dat Book in’e Hann kregen, in’t Engelsche översett un rutgeven. Dat Book hett veel Anklang funnen. De Geschicht vun en starke Pioneer-Fro keem good an. Gau al hebbt sik aver ok Kritikers mellt. Welk vun de Biller in dat Daagbook weren bi Bernhard Winter klaut, de lang na Liwwät Böke leevt hett. Denn weren dor welk Anachronismen in un ok mit de Spraak stimm wat nich. Mal weer dat allerbest Hoochdüütsch, un denn mit’n nächsten Satz weer dat man kuum mehr to verstahn, wat dat bedüden schull.

Antonius Holtmann vun de Universität Ollnborg geiht dorvun ut, dat dat Book in’t 20. Johrhunnert fälscht worrn is. Vun en Amerikaner, de wohrschienlich düütsche Vörfohren harr un noch Plattdüütsch kunn, aver kuum wat vun Hoochdüütsch afkennen dee. To’n Bispeel is en Text Deel vun dat Daagbook, den Liwwät Böke för’n düütschen Schoolünnerricht in Ohio schreven hebben will. Se schrifft dorvun: *Diese Lexionen geschrieben um dem Ortsgericht für Schulen, den Staatenhaus, Columbus Ohio zu verbessern, Fehler und Irrtümer Sache des Textkritikens, zum besser werden – und sich besseren Zustände die Hochdeuches Sprechende Katolischeren Kinder und Schulenlehrer(in). Das Papier und Tinte waren versorgen der Staat.* Un denn kaamt 102 Sieden Text in allerbest Hoochdüütsch. An en annere Stell hett Liwwät Böke en Koort, op de ok Willemshaven op is. Noorden vun Willemshaven is en Groden intekent, de eerst na’n tweten Weltkrieg indiekt worrn is. De Fälschung is dorvun wohrschienlich nich besünners oolt. Holtmann geiht dor aver vun ut, dat Luke B. Knapke nich de Fälscher is. Liekers warrt dat Book aver en Weert torekent, denn in em is veel vun dat Ohio-Plattdüütsch vun dat 20. Johrhunnert fasthollen.

## Böker

* Luke B. Knapke: *Liwwat Boke, 1807-1882, pioneer: The story of an immigrant pioneer woman and her husband who settled in western Ohio as told in her own writings and drawings.* Minster Historical Society, Minster 1987

## Weblenken

* Siet vun de Universität Ollnborg to dat Book (hoochdüütsch)
Römers

**Römers** betekent

* Römers, Börgers von dat Röömsche Riek,
* Römers, Inwahners von de Stadt Room in Italien.

Kiek ok bi: Römer, Roemers.
Römer

**Römer** betekent

* Römer, Börger von dat Röömsche Riek,
* Römer, Inwahner von de Stadt Room in Italien,
* Römer, en Familiennaam (för Lüüd mit düssen Naam kiek dor),
* Römer, en Maandkrater,
* Römer, Oort von Glääs,
* Römer, Gebüüd in Frankfort an’n Main, Hessen,
* Römer, düütsch Ünnernehmen,
* (2897) Ole Römer, en Asteroid.

Kiek ok bi: Römers.
Fork

De **Fork** oder ok **Greep** is en Warktüüch, dat in de Bueree oder ok in’n Goorn veel bruukt warrt. De Fork besteiht ut en langen Greep mit iesern Tinnen (oder Stahltinnen) vörn an.

Formen vun de Fork:

* Haufork, dree Tinnen (gifft ok welk mit blot twee Tinnen), för dat Vörgeven vun Hau un Grassilo to’n Bispeel, Forken för Grassilo sünd aver faken noch en beten massiver boot as de Forken för dat temlich lose Hau,
** en besünnere Form vun de Haufork is de Stakelfork, de en langen Greep hett, dat een dat Hau dor mit op’n Böhn oder op’n Ackerwagen forken kann,
* Messfork, veer Tinnen (gifft ok welk mit fief Tinnen), för’t Utmesten,
** en besünnere Form vun de Messfork is de Messhaken, de ok veer Tinnen hett, de aver in’n rechten Winkel afbagen sünd, brukt ward de toon Afhaken vun'n Meßwagen. Dormit wern lütte Humpen makt, de denn mit de Meßfork ut'n ein smeten wören,
* Maisfork, söss Tinnen (köönt ok mehr wesen), för dat Vörgeven vun Maissilo to’n Bispeel,
* Kartuffelfork, acht, negen un noch mehr Tinnen, de vörn lütte Gnubbels hebbt un nich spitz sünd, dat een de Kartuffeln nich opspießt,
*Rövenfork, söss Tinnen, extra stabil, mit so welke Gnubbels wie an de Kartuffelfork,
*Steenfork, twölf un mehr Tinnen, toon Steen tohoop kleien op'n Acker,
* Graavfork, veer Tinnen, wat massiver boot, warrt mehr in’n Goorn to’n Graven bruukt,


Bild:Pitchfork in July 2006.jpg|Haufork
Bild:July 2006 781.jpg|Messfork
Bild:Mulch Fork 001.JPG|Maisfork
Bild:Bar spade.jpg|Graavfork


Dör de spitzen Tinnen is de Fork ok en Born för Arbeidsunfäll in de Bueree. Fröher hebbt de Buurn de Fork aver ok as eenfache Wapen bruukt, de nich veel kösten deen, wenn se sik mal verdedigen müssen. 

## Weblenken
Definitschoon

En **Definitschoon** leggt formal un mööglichst akraat fast, wat en Begreep meent. Dat Woort stammt vun latiensch *de* ‚vun ... weg‘ un *finis* ‚Grenz‘ un meent Afgrenzen.

En Definitschoon hett twee Delen:
* de Begreep, de defineert warrt is dat *Definiendum*. Dat is latiensch för ‚dat, wat to defineren is‘.
* de Beschrieven, de verkloort, wat dat nu is, heet dat *Definiens*, dat is latiensch för ‚dat, wat defineren deit‘.

Definitschonen speelt en wichtige Rull in de Naturwetenschoppen, un besünners in de Mathematik. 

Wenn een wat definieren will, denn gifft dat ünnerscheedliche Mööglichkeiten. De eenfachste is, eenfach to beschrieven, wat en Woort meent. Dat geiht aber ok formeller.

## De Definitschoonsglieken
Besünners in de Mathematik warrrt geern en Glieken opstellt. 
Wenn een en Definitschoon formell opschrifft, geiht dat mit dat Äquivalenzteken "≡". Dorbi steiht dat Definiendum links un dat Definiens rechts, t.B.
: Appelboom ≡ en Boom, an den Äppel wasst
Dormit warrt de Begreep Appelboom mit dat Aaft defineert, wat an em wasst.

## Rekursive Definitschoon
In de Mathematik gifft dat ok noch de rekursive Definitschoon. Bi disse Oort vun formelle Definitschoon warrt en Begreep mit sik sülvst definieert un dat geiht so:
# toeerst defineert wi en Koppel mit tominnst een Element. Dat is de Grundkoppel.
# denn warrt mit disse Elementen annere Elementen fastleggt, de denn ok to de Koppel tohöört
# all de Rest warrt per Definitschoon utslaten.

Dormit kann een t.B. de natürlichen Tallen defineren:
# "0" is en natürliche Tall.
# Jedeen natürliche Tall hett en direkten Nafolger, de üm een grötter is. Disse Tall is ok en natürliche Tall.
# Allens, wat denn noch nich dortohöört, is keen natürliche Tall.
Katie Leung

**Katie Liu Leung** (* 8. August 1987 in Motherwell, Schottland) is en schottisch Schauspelersche. Se is dör ehr Rull as *Cho Chang* in de Harry Potter Filmreeg bekannt worrn, wat ehr eerste Arbeit för’t Kino weer.

## Leven
Katie Leung is de Dochter vun Peter Leung un Kar Wai Li, de aver scheedt leevt. Se wahnt tosamen mit ehr twee Bröder un ehr Süster bi’n Vadder, de in Glasgow en chinees’sch Restaurant hett.

Ahn vörher al Insichten in de Schauspeleree hatt to hebben, hett sik Leung bi en Casting för den veerten Deel vun de Harry-Potter-Verfilmen ünner 4.000 annere för de Rull vun *Cho Chang* dörsett. De Schrieversche vun de Harry Potter Böker, Joanne K. Rowling wull för de Rull geern en ganz nee un unbekannt Gesicht hebben. In de glieken Rull is Leung ok in de beiden folgenden Filmen ut de Reeg to sehn.

## Filmografie

## Filmpriesen un Utteken
Wunnen hett Katie Leung opstunns noch keen Priesen, man se weer 2008 nomineert för den MTV Movie Award in de Kategorie *Best Söten* tosamen mit Daniel Radcliff.

## Websteden
Eduard Edert

**Eduard Edert** (* 31. August 1880 in Olschlo; † 27. August 1967 in Heikendörp) weer en düütschen Politiker un plattdüütschen Schriever.

Edert weer Schoolmeester un harr ok en Dokter maakt. So 1910 weer he Schoolmeester in Kiel un hett sik dor ok för den Wandervogel insett. Na 1921 weer he Oberschulraat in Flensborg. 1949 hett he as unafhängigen Kandidaten bi de Bundsdagswahl 1949 mitmaakt. De CDU, FDP un DP harrn in sien Wahlkreis keen Kandidat opstellt un hebbt em lever ünnerstütt. Se menen, dat weer de eenzige Mööglichkeit, to verhinnern, dat de SSW de Wahl in Wahlkreis üm Flensborg winnt. So hett he 48,0 % vun de Stimmen kregen (SSW 31,4 %) un dat schafft in’n Bundsdag rintokamen. As unafhängige Kandidaten hebbt dat ans blot noch twee schafft, all beid 1949, un sietdem keeneen mehr. He weer bet 1953 in’n Bundsdag un weer Frakschoonsgast vun de CDU/CSU. He is in disse Tiet ok de Baas vun’n Sleswig-Holsteenschen Heimatbund wesen.

Sien Book *Dat harr noch leeger warrn kunnt* schall sik över 100.000 Maal verköfft hebben un is bet 1992 in 19 Oplagen rutkamen.

## Warken

* *Der Schuster von Tondern.* Hansen, Glückstadt 1910 (5 Oplagen)
* *Das nationale Selbstbestimmungsrecht in Südschleswig.* (mit Hans Hedtoft), Kopenhagen 1952
* *Dat harr noch leeger warrn kunnt. Schleswig-holsteinischer Humor.* Wachholtz-Verlag, Niemünster 1961 (19 Oplagen)
* *Lose Blätter.* Westholstein. Verl.-Anst. Boyens, 1964

## Footnoten



## Weblenken
Systool

De **Systool** (afleidt vun’t gr. συστολή „Tosamentrecken“) betekent de Phaas vun’n Bloodkreisloop, wenn dat Hart sik tosamentehn un dat Blood ut de Hartkamern utsmieten deit. Dat Gegendeel dorto is de Diastool, wenn sik dat Hart wedder entspannt un Blood nafüllt warrt. Dat Blood warrt dör dat Tohopentrecken ut de Hartkamern rutdrückt. De Systool beschrifft de Druckleistung vun’t Hart.

De Duer vun de Systool blifft teemlich gliek, ok wenn sik de Hartfrequenz (*Puls*) ännert. De Diastool dorgegen ännert ehr Läng düchtig. Bi en utwassen Minschenduert de Systoll ruchweg 300 Millisekunnen.

De Systool vun de Hartkamer warrt in en korte mechaansche Anspannungsphaas un en länger duern Utsmietphaas ünnerdeelt. In de Anspannungsphaas sünd de Kamern mit Blood füllt, de Seil- un Taschenklappen sünd slaten. De Druck warrt grötter. In de tweeten Phaase warrt de Druck in de Kamern grötter as de Blooddruck in’n Truncus pulmonalis („Lungenstamm“) un Aorta un de Taschenklappen gaht apen. Denn kann dat Blood in de groten Bloodfatten inströmen.

De mechaansche Utsmietphaas fangt an:
* in’t Phonokardiogramm oder auskultatoorsch mit den eersten Harttoon
* in de Echokardiografie mit dat Apengahn vun de Aortenklapp
* in’t EKG mit de R-Tack

Se geiht to Enn:
* in’t Phonokardiogramm oder auskultatoorsch mit den tweeten Harttoon.
* in de Echokardiografie mit dat Sluten vun de Aortenklapp
* in’t EKG mit de T-Bülg

Vör de Systool sünd de Hartkamern wiet un vull mit Blood. De Vörhöff sünd dorgegen tosamentogen. Beid Hartkamern treckt sik wiel de Systoll gliektietig tosamen un dat Blood warrt utsmeten in de Lungenarterie un in de Aorta. Vun dor ut strömt dat Blood sien Weg in de Lungen un dör den Lief. De Vörhöff wiet sik to glieken Tiet un füllt sik wedder mit Blood. De Togang to de Hartkamern warrt wiel de Systool dör Seilklappen dicht maakt, vun wegen dat keen Blood in de Vörhöff torüchlopen kann. Na de Systool kummt de Diastool, in de de Muskel afslappen doot. Dorbi strömt dat Blood ut de Vörhöff dör de Seilklappen, de nu apengaht, in de Hartkamern in. De Taschenklappen sünd nu dicht, dat dat Blood, dat wiel de Systool utsmeten worrn is, nich wedder in’t Hart torüchlöpt.

Wiel de Systool, is de Hartmuskel nich anregbor (afsluut Refraktärität).

## Kiek ok
* Diastool
* Puls
* Pulsamplitude
Joachim Slüter

**Joachim Slüter** (* üm 1490 in Döms; † 19. Mai 1532 in Rostock) weer en düütschen Geistlichen un Reformater.

Slüter weer de Söhn vun’n Fährmann Kutzer ut Döms an de Elv. De Vader is fröh al doodbleven un de Moder hett denn en Slüter heiraadt. Vun 1517 gifft dat den eersten Nawies, dat he in Rostock Preester weer. Vun 1518 af an is he an de Universität Rostock inschreven wesen. 1521 hett he an de St. Petri-Kirchspeelschool in Rostock arbeidt. 1523 is he dör Hertog Hinrik as Kaplan an St. Petri insett worrn. 

De Stell weer al länger nich besett wesen, denn de Hertöög kunnen sik nich op en Nafolger eenigen. Slüter füng hier nu an, de Reformatschoon intoföhren. So hett he ok anfungen, op Plattdüütsch to preddigen. Bi de kathoolsche Kark keem Slüter dor nich good mit an. Mit Moord hebbt em welk sogor droht. 1525 is he een Tied ut de Stadt rut, so dul weer dat. De Raat vun de Stadt Rostock hett aver to em hollen. 1528 hett he Katharina Jelen heiraadt, de Dochter vun en Rostocker Smidd.

1525 hett Slüter en plattdüütschen Katechissen un Gesangbook rutgeven. 1526 is denn ok noch en Gebeedbook un 1530 en twete verbeterte Oplaag rutkamen. 1531 keem dat *Dubbelte Gesangbook* rut. Dor stünnen Luther sien *[[Joseph Klug|Klugsch Gesangbook]]* op Plattdüütsch un Leder, de he sülvst sammelt harr, in. 1531 is Rostock den  offiziell evangeelsch worrn.

Slüter is op’n Kirchhoff vun St.-Petri begraven. An de Steed vun sien Graff is 1862 en Denkmal för em boot worrn un de Straat *Vör dat Petridoor* hett den Naam *Slüterstraat* kregen.

## Warken

* *Ein gar schönes und sehr nützliches Gesangbuch*: 1525. *Eine schöne und sehr nützliche christliche Unterweisung*: 1525. Rutgeven vun Gerhard Bosinski. Reprint vun de Original-Utgaav vun 1525. Zentralantiquariat der DDR, Leipzig 1986, ISBN 3-7463-0026-6 

## Literatur

* Gerhard Bosinski: *Das Schrifttum des Rostocker Reformators Joachim Slüter*. Berlin: Evangelische Verlagsanstalt; Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen 1971, Diss., Univ. Rostock, ISBN 3-525-55332-3
Diastool

De **Diastool** (afleidt vun’t gr. διαστολή „Utwieten, Dehnen“) betekent de Phaas vun’n Bloodkreisloop, in de dat Blood in de Hartkamern inströmt. Dat Gegendeel dorto is de Systool.

Bi de Diastool slappt de Hartmuskel af. In en EKG ist dat de Phaas, de twüschen en T-Bülg (mitünner ok U-Bülg) un de dorop folgen P-Bülg liggt. Se warrt Indeelt in de:
* Entspannungsphaas: dat is de Tiet na de Systool, in de noch all Hartklappen slaten sünd.
* fröhe Füllphaas: de Hartkamern suugt dor dat Blood in, wobi de Taschenklappen dicht sünd, man de Seilklappen apen staht.
* late Füllphaas: de Vörhöff treckt sik tohopen un „schufft“ so noch ’n beten Blood in de Hartkamer. Dorna fangt de Systool mit de Anspannungsphaas an un de Klappen sluut sik wedder.

## Kiek ok
* Systool
* Puls
* Pulsamplitude
Rollo333

**Rollo333** is en plattdüütschen Singer ut Hemmoor. Siet 2006 is Rolf Peters as Rollo333 ünnerwegens un singt Leder op Platt. En bestimmten Musikstil hett he nich, he singt allens vun Folk un Rock bet Soul.

## Alben

* *Platt. Folksoulmischings.* Merlin Sound Products, 2007

## Weblenken

* Websteed vun Rollo333 (plattdüütsch/hoochdüütsch)
Gunnar Gunnarsson

**Gunnar Gunnarsson** (* 18. Mai 1889 in Fljótsdal; † 21. November 1975) weer en ieslandschen Schriever. Sien Böker hett he aver op Däänsch schreven.

Gunnar is 1889 as Söhn vun en armen Buurn op Valþjófsstað in Fljótsdal boren un dor ok opwussen. He hett sien Moder fröh verloren un weer ok blot op Volksschool. Eerst mit 18 güng he denn noch twee Johr op de Volkshoochschool in Askov. 1912 keem sien eersten Roman rut, *[[Af Borgslægtens Historie]]*. In datsülve Johr hett he ok sien Fro, Franzisca Antonia Josephine Jørgensen, heiraadt. 1913 un 1914 kemen de twete un drüdde Deel rut un mit’n drüdden Deel harr he sik den al en Naam maakt un sien Book verköff sik in Däänmark temlich good. Dat Book, dat alltohoop veer Delen hett, hannelt vun dree Gneratschonen vun en ieslandsche Familie un vun twee Bröder. De ene mutt sik entscheiden twischen sien kreative Intressen un Drööm un sien Plichten in de Familie. De annere schient en bösen Chrakter to hebben, kummt aver in’n drüdden Deel dör Deenst an annere geläutert trüch. Mit dit Book harr he sik glieks as Schriever etableert.
De Eerste Weltkrieg hett veel Pessimismus in sien Schrieveree rinbröcht. Vun 1920 bet 1940 hett he veel över polietsche un soziale Saken schreven un över dat Tohoopwarken vun de nordischen Länner. He weer veel in Däänmark un ok in Düütschland ünerwegens un hett över de nordischen Länner dozeert.
1939 keem he na Iesland trüch un hett sik in Skriðuklaustur en Huus boot. 1948 is he na Reykjavík tagen un Gunnar hett dat Huus in Skriðuklaustur den ieslandschen Staat schenkt. In dat Huus sitt nu dat Gunnarsson-Institut. In Reykjavík hett he anfungen, sien egen Böker in’t Ieslandsche to översetten. 1975 is he doodbleven. He is tohoop mit sien Fro, de een Johr na em doodbleven is, op Viðey begraven.

## Warken

* *Digte.* (1911)
* *Ormarr Ørlygsson. Af Borgslægtens Historie.* (1912)
* *Gæst den enøjede. Af Borgslægtens Historie.* (1913)
* *Den danske frue på Hof. Af Borgslægtens Historie.* (1913)
* *Den unge Ørn. Af Borgslægtens Historie.* (1914)
* *Livets Strand.* (1915)
* *Varg i Veum.* (1916)
* *Drengen.* (1917)
* *Små Skuespil.* (1917)
* *Små Historier.* (1918)
* *Edbrødre.* (1918)
* *Salige er de enfoldige.* (1920)
* *Ringen.* (1921)
* *Dyret med glorien.* (1922)
* *Små historier.* (1922)
* *Den glade gård.* (1923)
* *Leg med strå.* (1923)
* *Skibe på himlen.* (1925)
* *Natten og drømmen.* (1926)
* *Det nordiske rige.* (1927)
* *Den uerfarne rejsende.* (1927)
* *Hugleik den hårdtseljende.* (1928)
* *Svartfugl.* (1929)
* *Island.* (1929)
* *En dag tilovers.* (1929)
* *Jón Arason.* (1930)
* *Rævepelsene.* (1930)
* *Verdens Glæder.* (1931)
* *Vikivaki.* (1932)
* *De blindes Hus.* (1933)
* *Jord.* (1933)
* *Hvide-Krist.* (1934)
* *Sagaøen.* (1935)
* *Gråmand.* (1936)
* *Advent.* (1937)
* *Trylle og andet Smaakram.* (1939)
* *Brandur på Bjarg.* (1942)
* *Sjælemesse.* (1953)
* *Sonate ved havet.* (1955)
Jonathan (Appel)

**Jonathan** is en Huusappel (*Malus domestica*) ut de USA.

De Appelsoort is ut en Samling vun de Sort Esopus Spitzenbarg tostannen kamen, man mit wovun annere Soort de krüüzt worrn is, dat weet nümms nipp un nau. Funnen worrn is de Appelsoort üm 1800 op den Hoff vun Philip Rick in Woodstock. To’n eersten mol beschreven weer de Appel in’t Johr 1826 vun J. Buel, de em na *Jonathan Hasbrouck* ut Kingston nöömt hett, Vun em harr he de eersten Appels vun disse Soort toschickt kregen.

De Jonathan is en middelgroten, düsterroden Appel mit en fien-süerlichen Smack, de sik düchtig goot för lnge Tiet lagern lett. De Oorn is Anfang September, riep to’n Geneet is he vun’n Dezember bit April. In’n CA-Lager kann de Appel 250 Daag lagert warrn.

De Bedüden vun dissen Appel is bannig torüchgahn. Vundaag is he man blots noch en roren Nischenappel. De Boom driggt rieke Büüt un is blots wenig fienföhlig gegen Frost. Man, he bruukt en ordigen Snitt un is ’n beten anfällig gegen Mehldau.

## Kiek ok
* List vun de Appelsorten

## Weblenken
* Aaftsorten vun Düütschland antiquarisch Fachbook över mehr as 300 Aaftsorten
Kuli

**Kuli** betekent

* Kuli, Daglöhner in’n Ruum Süüdoostasien,
* Kuli, Rajon in de Republiek Dagestan,
* Kuli, lütten Wagen to’n Schuven vun’t Reisgepäck op Flaaghavens un Bahnhöff,
* Kuli, Redschap to’n Anböhren un Transpoerteeren vun Redschoppen,
* Kuli, Afkörten för den Kugelschriever,
* Ökelnaam för’n düütschen Showmaster Hans-Joachim Kulenkampff.
Jakob Bernoulli

**Jakob Bernoulli** is de Naam von

* Jakob I. Bernoulli (1655–1705), Swiezer Mathematiker un Physiker,
* Jakob II. Bernoulli (1759–1789), Swiezer Physiker,
* Johann Jakob Bernoulli (1831–1913), Swiezer Archäoloog.
Jericho

**Jericho** betekent

* Jericho, in de Bibel nöömte palästinensische Stadt,
* Jericho, Stadt in Vermont, USA,
* Jericho, Stadt in New York, USA,
* Jericho, Stadt in Arkansas, USA,
* Jericho, Stadtdeel von de Stadt Oxford, England,
* Jericho, mehrere Typen von militäärsche Raketen von Israel,
* Jericho-Trumpet, Sirenen, de bit Mitt von’n Tweten Weltkrieg an düütsche Stuka-Bombers insett weern,
* *[[Jericho (Feernsehreeg)|Jericho]]*, US-amerikaansche Feernsehreeg,
* *[[Clive Barker’s Jericho]]*, en Videospeel,
* Then Jerico, britsche Rockband ut de 1980er Johren.

**Jericho** is de Familiennaam von

* Chris Jericho (* 1970), kanaadschen Wrestler un Musiker.

Kiek ok bi: Jerichow, Jericó.
Idared

**Idared** is en Soort vun’n Huusappel (Malus domestica).

De Appel Idared is 1935 vun de Idaho Agricultural Experiment Station (IAES) tücht worrn, de to’n Campus vun de University of Idaho in Moscow (Idaho), USA, höört. Dorbi hannelt sik dat üm en Krüzen ut de Soort Jonathan un den Wagenerappel. Siet 1942 is de Idared in’n Hannel to köpen.

Idared hett en fast, knackig un saftig Fruchtfleesch vun meist witte Klöör. Sien Smack is fiensüerlich. De Grundklöör vun Appel is geelgröön, de Deckklöör geiht in’t Düster- bit Purpurroot över. De Schaal wiest tomeist Punkten op.

De Appel is goot egent för Soßen un to’n Kokenbacken. Vun wegen dat he blots wenig Zucker bargt, is de Soort ok för Diabetikers egent.

De Idared bleiht vun de tweeten Aprilhälft bit Anfang Mai. De Oorn fangt Mitt vun’n Oktober an un tütt sik bit Anfang November. De Appel hollt sik bit Enn vun’n Januar, in’t CA-Lager ok bit Juni. De Soort egent sik för’n Anbo in warmere Lagen un kann an schuulte, sünnige Steden ok noch höger as 500&nbsp;m över’n Seespegel anboot warrn. Normalerwies warrt de Idared op en frostharden Stammbillner vereddelt. To beobachten is ’n lichte Anfalligkeit för Mehldau un ’n lütten Ümfang ok för Schorf.

## Kiek ok
* List vun de Appelsorten

## Weblenken
* Aaftsorten vun Düütschland antiquarisch Fackbook över mehr as 300 Aaftsorten
Ni’jlusen

**Ni’jlusen** oder **Ni’jluusn** ( „Nijlüsen“, ) is en Dörp in de Provinz Oaveriessel in’n Ossen van de Nedderlannen. Dor leevt üm un bi 5930 Lüüd (2008). Ni’jlusen liggt in de Gemeende Dalsen; annere Öörd vun düsse Gemeende sünd Dalsen, Oldlusen, Lemelerveld un Hoonhorst. Dat Dörp liggt in dat Vechtedal vun Oaveriessel, mank de Strööm de Riest un de Vechte, un neet wiet vun de Provinzhööftstadt Zwolle.

Grünnt wurrn is Ni’jlusen vun Moorsiedlers vun de Luessener Compagnie in dat 17. Johrhunnert. In dat 19. un 20. Johrhunnert keem langs Ni’jlusen dat wichtige Kanal de Dedemsvaort. Dat Dörp weer bit 2001 en Gemeende, keem denn aver to Dalsen. Bannig wichtig weer in dat 20. Johrhunnert de Fohrradindustrie (de Fabrik Union).

In Ni’jlusen ward neben dat Nedderlannsch ok Neddersassisch snackt.

## Beropene Inwahners
* Willem Jan baron van Dedem (1776-1851), Initiater vun den Kanal de Dedemsvaort
* Hendrik Entjes (1919-2006), Perfesser för Neddersass’ Spraak un Literatur
* Manon Flier (1984), Volleyballspelerin vun de Nedderlannsche Natschonalmannschop
* Jan Zantinge (1927-1996), Neddersass’sch Schriever
Hermann Wette

**Hermann Wette** (* 16. Mai 1857 in Herbern; † 10. August 1919 in Wiesloch) weer en plattdüütschen un hoochdüütschen Schriever.

Wette is 1857 as Söhn vun en Koopmann in Herbern boren. he güng in Mönster op Gymnasium un op dat Collegium Augustinianum Gaesdonck. In Bonn, München, Halle un Wien hett he Medizin studeert un 1880 in München sien Dokter maakt.

Vun 1881 af an weer he Dokter in Köln un hett dor in’ sülve Johr noch de Schrieverin Adelheid Humperdinck heiraadt. Later hett he in Iesenack un Darmstadt leevt.

1910 hett he för sien Wark den Pries vun de Johannes-Fastenrath-Stiftung kregen.

Wette is 1919 62 Johr oold in ene Heil- un Pleeganstalt in Wiesloch doodbleven.

## Warken

* *Was der Wind erzählt. Poesien in niederdeutscher Mundart.* Ahn, Köln 1884
* *Eckbert. Drama in fünf Akten.* Berlin 1886
* *Elsi, die seltsame Magd. Schweizer Volksstück in zwei Aufzügen.* Musik von A. Mendelssohn. Ahn, Köln, Berlin, Leipzig [ca. 1892]
* *Widukind. Drama in fünf Aufzügen.* Rimbach und Licht, Köln 1894
* *Westfälische Gedichte.* Rimbach und Licht, Köln 1896
* *Der Bärenhäuter. Teufelsmärchen.* Ahn, Berlin, Köln, Leipzig 1897
* *Fridolin, der Bettlerkönig. Eine Maienmär.* Hübscher und Teufel, Köln 1899
* *Krauskopf. Ein Entwicklungsroman.* 3 Bänn, Grunow, Leipzig 1903-1909
* *Simson. Tragödie in fünf Akten nach Worten des Alten Testaments.* Fr. Wilh. Grunow, Leipzig 1904
* *De Spökenkiker. Die Geschichte einer verirrten Menschenseele.* Grunow, Leipzig 1907
* *Jost Knost, der Herkules von Latop. Eine Geschichte.* Fr. Wilh. Grunow, Leipzig 1908
* *Neue westfälische Gedichte.* Grunow, Leipzig 1909
* *Pingsteblaumen. Neueste westfälische Gedichte.* Grunow, Leipzig 1910
* *Peter Schlemihl. Modernes Teufelsmärchen in fünf Akten.* Grunow, Leipzig 1910
* *Wunderliche Heilige. Drei Novellen.* Reißner, Dresden 1912
* *Westfälische Kriegsgedichte.* Diederichs, Jena 1914
* *Ostara. Kriegsmysterium 1914/15.* Kayser, Iesenack 1915
* *Helden und Händler. Ein Gedicht in Stabreimen.* Deutschnationale Buchhdlg., Hamborg 1915
* *Katt un Mus. Lied mit Klavierbegleitung. (mit [[Engelbert Humperdinck]]), Brockhaus, Leipzig 1916
* *Hermann Wette. Mauderspraok. Kleine Auswahl aus seinen Gedichten.'' Bes. von H. Luhmann. Münster: Aschendorff und Bielefeld-Bethel: Gieseking 1965

## Weblenken
São Salvador do Mundo

**São Salvador do Mundo** is en Verwaltensrebeet (Concelho) vun’t Eiland Santiago in de Republiek Kap Verde. De Concelho ümfaat blots de een Karkengemeen *São Salvador do Mundo*.

## Geografie
De Distrikt São Salvador do Mundo is noch düchtig jung. Eerst in dat Johr 2005 is dat Rebeet vun den Concelho Santa Catarina afsplitt worrn. De Distrikt umfaat blots de Lännereen rund üm de Stadt Picos un stellt mit ruchweg 31 km² den lüttsten Distrikt op dat Eiland dor.

De Concelho liggt mittenang dat Eiland. De Landschap is bargig, man de Hoochbargens vun’t Naturschuulrebeet *Serra de Pico da Antónia* leegt wieter in’n Süüden un tellt nich mehr to dat Rebeet. Blangen de Distrikthööftstadt mit den Sitt vun de Verwalten gifft dat op dat Rebeet blots noch en poor Dörper, de keen grote Bedüden hebbt. Dör dat Rebeet föhrt aver een vun de beiden wichtigsten Straten, de Tarrafal in’n Noorden mit Praia in’n Süden vun’t Eiland verbinnt.
Zuudvene

**Zuudvene** oder **Sevene** (Nedderlannsche Spraak: *Zuidveen*) is en lütt Dörp jüst ünner de Stadt Stienwiek in de Provinz Oaveriessel, in’n Ossen vun de Nedderlannen. Zuudvene liggt in de Gemeende Stienwiekerlaand in’n ‚Kopp vun Oaveriessel‘, dat Rebeet mank de dree Provinzen Fryslân, Drenthe un Flevolaand. Langs Zuudvene geiht de Provinzweg N333.

To’n eersten Mal snackt se vun Zuudvene in 1386. Dor hett man bit in dat 20. Johrhunnert jümmer Torf wunnen. Um 1550 kemen Siedler ut de Provinz Fryslân - vele Mennoniten dorto - un anner Rebeete na Zuudvene. 1779 brook en grote Brand ut. Noch lange Tiet hebbt se in Zuudvene un Stienwiek seggt: *„Wedden om een hallefien [en Geldstück], Zuudvene staot in de braand.“* 1825 keem en Stormfloot, in de in ganz Oaveriessel mehr as 300 Minschen doodbleven sünd.

In 1840 hett Zuudvene etwa 1000 Inwahners; an’t End vun’t 19. Johrhunnert blot noch halv sovööl. De Mennoniten hadden in Zuudvene bit 1848 ehr egen Karkgemeende.

In Zuudvene warrt neben dat Nedderlannsch ok Neddersassisch (dat Stellingwarfs) snackt.
Johan Sigfrid Sirén

**Johan Sigfrid Sirén** (* 27. Mai 1889 in Ylihärmä; † 5. März 1961 in Helsinki) weer en finnisch Architekt.

To sien bekannst Bowarken tellt dat Parlamentsbowark (finn. *Eduskuntatalo*, schwed. *Riksdagshuset*) vun de Finnisch Rieksdag, wat 1931 fardig wurrn is.

Bit 1957 lehr Sirén as Perfesser för Architektuur an de Technisch Universität Helsinki.

## Literatur
* *Lexikon der Kunst*, E. A. Seemann, Leipzig 2006

## Weblenken

* Siren in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Ilhéu Rabo do Junco

De **Ilhéu Rabo do Junco** is en lütt Eiland, dat nich bewahnt is un to de Inselgrupp Ilhas do Barlavento in de  Republiek Kap Verde höört. 

## Geografie
De Ilhéu Rabo do Junco liggt ruchweg en halven Kilometer vör de Westküst vun’t Eiland Sal, vör dat Halfeiland, dat de *Baía da Murdeira* na Noorden hen begrenzt. Sien Naam het dat lütte Eiland vun den *Rabo do Junco*, en Tügenbarg nipp un nau an de Küst, wat de veerthööchste Barg op dat Eiland Sal is.

Dat Eiland hett’n dreeeckige Form un mitt an de längsten Siet ruchweg 200&nbsp;m. Se hett en Flach vun ungefähr 10.000&nbsp;m² un en Hööch bit hööchstenfalls 20&nbsp;m. Wassen deit op dat Eiland so goot as nix un en Bedüden för de Weertschop oder annere Rebeden hett se ok nich. Vun de Natur her is dat Eiland mol en Vulkan wesen un kann as Seamount betekent warrn, de mit de Tiet verweddert un even woorn is. Vör lange Tiet weer dat Eiland noch mit dat Eiland Sal verbunnen.
John Bailey

**John Bailey** is de Naam von

* John Bailey (1750–1819), en schottschen Landweert un Utfinner vun’n eersten Ploog, de na mathemaatsch Grundsätz boot worrn is,
* John Bailey (1786–1835), US-amerikaanschen Politiker,
* John Bailey (1876–1954), austraalschen Politiker un Gewerkschafter,
* John Bailey (* 1942), US-amerikaansch Kameramann un Speelbaas,
* John Bailey (1914–1989), britsch Schauspeler,
* John Bailey (* 1931), brietschen Gitarrenboer un Schriever,
* John Bailey (* 1954), austraalschen Rugby-League-Speler un -Trainer,
* John Bailey (* 1957), engelschen Footballspeler,
* John Bailey (* üm 1966), US-amerikaanschen Musiker,
* John Bailey (* 1969), engelschen Footballspeler,
* John Frederick Bailey (1866–1938), austraalschen Botaniker un Goornboer,
* John Mosher Bailey (1838–1916), US-amerikaanschen Politiker.
Maud Ackermann

**Maud Ackermann** (* 1965 in Berlin) is en düütsch Synchroonsnackerin, de siet 1973 regelmatig Spreker- un Synchroonarbeiten maakt.  

## Leven un Wark
Se hett en utdruckstark, charakteristisch Stimm un is besünners as *Georg(ina)* in de öllere Folgen vun de Höörspeelserie  *Fünf Freunde* nah de Bookserie mit de sülvig Naam vun Enid Blyton bekannt. Aber ok in anner Höörspelen un Warfclips weer hör Stimm to höörn. In Speelfilmen het se ünner annern hör Stimm Julia Roberts, Nastassja Kinski, Demi Moore un Sandra Bullock leht. Hüüdtodag hett se sück hööftsächlich up dat Synchroonsnacken verleggt un maakt meest kien Höörspelen mehr.  

## Utwahl vun hör ne’ere Synchroonarbeiten
* Tia Carrere in "Wayne’s World", "High School High", "Relic Hunter"
* Claudia Schiffer in "Black and White"
* Charakter *Jasmin* in "Aladdin"
* Elizabeth Shue in "Cocktail"
* Nastassja Kinski in "Tödliche Geschwindigkeit"
* Kristy Swanson in der 3. Staffel von "Allein gegen die Zukunft"
* Jennifer Beals in "Flashdance"
* Sandra Bullock in "Spurlos"
* Helen Hunt in "Only You"
* Jennifer Jason Leigh in "1000 Morgen", "Backdraft – Männer, die durchs Feuer gehen" und "Ich glaub ich steh im Wald (Fast times at Richmond High)"
* Demi Moore in "Ghost"
* Julia Roberts in "Mystic Pizza"
* Heather Thomas in Ein Colt für alle Fälle (Staffel 5)
* Cynthia Watros in Lost

## Weblenken
* 
*mit Foto
Christian Coulson

**Christian Coulson** (* 3. Oktober 1978) is en britschen Schauspeler. An’n bekanntesten is wohrschienlich sien Rull as *Tom Marvolo Riddle*, also den jungen *Lord Voldemort*, in den tweeten Deel ut de Harry Potter-Reeg *Harry Potter and the Chamber of Secrets*.

Coulson Güng na de *Westminster School* in London un weer vun 1990 bit 1997 Liddmaat vun’t britische National Youth Music Theatre. He hett an de University of Cambridge studeert, woneem he 2000 an’t Clare College sien Afsluss in Engelsch maakt hett. Wiel sien Tiet an de Uni hett he dor ok Theater speelt, ünner annern de Titelrull in dat Brecht-Drama *[[Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui]]*. In sien professchonell Loopbahn hett Coulson utermaatig gode Kritiken as Bühnendorsteller kregen. Aver för ok sien Feernseh- un Filmrullen kreeg he veel Acht.

As in en Interview mit den Speelbaas David Yates to höörn weer, speelt Coulson in den sössten Deel vun de Harry-Potter-Reeg *Harry Potter and the Half-Blood Prince* aver nich wedder de Rull vun Tom Riddle.

## Filmografie (Utwahl)

## Borns


## Websteden

*Foto vun Christian Coulson
Oaveriessel

**Oaveriessel** ( ) is en Provinz vun de Nedderlannen. Dat liggt in’n Osten vun’t Land un grenzt to de Düütsche Bundslänner Neddersassen un Noordrhien-Westfalen, un in de Nedderlannen to de Provinzen Freesland, Drenthe, Gelderlaand un Flevoland. De Hansestadt Zwolle is de Hööftstadt vun de Provinz. Dat gifft hüüd 25 Gemeenden; bit 2001 gaff dat 44 Gemeenden.

De grootste Stroom is de Iessel in’n Süüdwesten. (De Naam vun de Provinz kummt dorher, dat in dat Middelöller de Gegend bi’t Rebeet vun’t Bisdom Utrecht höört hett, un vun Utrecht ut sehn över de Iessel liggt.) De dree wichtigste Kanalen sünd dat Twentekanaal, dat Kanaal Almelo-De Haandrik un dat Zwolle-IJsselkanaal. Zwolle is en Knotenpunkt in’t Nedderlandsche Iesenbahnnett. Dat gifft in de Provinz ok en lütt Flughaven, Enschede Airport Twente bi de Stadt Eanske.

De Tanknbaarg bi Oldnzel hett ene Hööchde vun 82 m över NN un is dat hoogste Punkt vun de Provinz. Twischen de Dörpen Heldern un Holtn liggt de Sallandse Heuvelrug; en Deel dorvun höört to’n Nationaal Park Sallandse Heuvelrug. De Bült in dat Rebeet ward 'Bargen' nennt, dorto de Haarlerbarg un de Hoolterbarg. In de Kopp vun Oaveriessel gefft dat dat Naturschutzrebeet De Wieden, de Natschonalpark De Weerribben un to’n Bispeel dat Waterdörp Gietern mit ehr lütten Grachten un Holtbrüchen.

In Oaveriessel warrt neben dat Nedderlannsch ok Neddersassisch snackt. De dree Gruppen vun dat Neddersassisch in Oaveriessel sünd dat Tweants (in de Region Twente in’n Osten), dat Stellingwarfs (in de Kopp vun Oaveriessel in’n Nordwesten), un dat Sallaans (in Sallaand, dat Rebeet dortwischen). De Spraak löppt över de Staatsgrenz; in dat düütsche Rebeet an de Grenz snackt de Lüüd dat Graafschupper Platt un dat Mönsterlänsk.
Landkreis Ammerland

De **Landkreis Ammerland** leggt noordlich von Ollnborg in de Landschap Ammerland. He hett .

Opdeelt is dat Ammerland in sääs Gemeenden: Apen, Edewecht, Raas, Westerstär, Wiefelstee un Twischenahn. De Kreisstadt is Westerstär, wo sik ok de Kreisverwaltung befindt. Bekannt is dat Ammerland for siene Boomschooln un de velen Rodedendern, de dat Ammerland jedet Johr in een Bleutenmeer verwandelt. Bööm ut’t Ammerland begröönt sogar denn Champs-Elysées in Paris.

## Historie

Mit de Drüdde Verordnung över den Neeopbo von dat Riek von’n 28. November 1938 sünd de Utdrück för de Verwaltungsbezirke in dat Düütsche Riek eenheitlich maakt worrn. Dorüm hett sik to’n 1. Januar 1939 de Naam von *Amt Ammerland* op *Landkreis Ammerland* ännert.
Westerstäe

**Westerstäe** is de Kreisstadt von’t Ammerland, een Landkreis in Noorden von Neddersassen. Dor wahnt 22.399 Inwahners (Stand 31. Dezember  2016) up 179,23 km². De Stadt ehr Naam is to’n eersten Mol in en Urkunn ut dat Johr 1123 to lesen.

## Bekannt Lüüd ut de Stadt
* Heiko Schmelzle (*1970), Politiker un Bundsdagsafordneter
Ööschen

**Ööschen** (Biologen-latiensch *Anemone*) sünd en Geslecht vun üm un bi 150 Blödenplanten ut de Familie vun de Hahnenfootplanten.

In de Blomen is Protoanemonin in, wat för Minsch un Veeh giftig is. In frisch Veehfoder dröff also nich to veel an Ööschen in wesen. Wenn de Planten opdröögt oder ok kaakt warrt, denn wannelt sik dat Gift in Anemonin, wat nich mehr giftig is.


Bild:Anemone nemorosa 01012005.jpg|Witt Ööschen
Bild:Ranunculus repens-bgiu.jpg|Geel Ööschen
Bild:LeberblümchenHepaticaNoblis.jpg|Blaag Ööschen


## Kiek ok bi
* 

## Weblenken
Fedder (Mechanik)

In de Technik sünd **Feddern** Saken ut Iesen, Stahl un anner Metallen, af un an ok anner Stoffen. Dat Kennteken is, dat se feddern doot. Dat heet, se sünd elastisch un een kann se tosomendrücken un utnannertrecken un denn geiht se dorna wedder in ehr ole Form trüch. Dat gifft Spiralfeddern un Bladdfeddern. Ok bi dat Auto un de Iesenbahn un bi Wagen warrn Feddern bruukt, dat dat mehr Komfort gifft.
Fedder (Biologie)

En **Fedder** is wat ut Hoorn, wat de Vagels op den Lief hebbt un wat se warm hollt un wo se mit fleegt. Dat gifft verscheden Feddern, to’n Flegen un to’n Warmholln. De to’n Warmholln sünd de Dunen. De warrt ok för gode Fedderbedden bruukt. Ok en Deel vun de Sauriers harr Feddern hatt. Vun de stammt de Vagels ok af.
Neeland

**Neeland** betekent

* Land, dat nee wunnen worrn is, to’n Bispeel de Grodens,
* Neeland, Stadtdeel vun Hamborg,
* Neeland, Oort in de Gemeen Wischhoben in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Neeland, Oort in de Gemeen Engelschopp in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Neeland, Oort in de Gemeen Buxthu in’n Landkreis Stood, Neddersassen.
Breevoort

**Breevoort** (nedderlandsch: *Bredevoort*) is de eenzige Stadt in de Gemeende Aalten in den Achterhook, Provinz Gelderlaand in de Nedderlannen.

De ole Festungstadt Breevoort is vanaf 1818 Deel van de Gemeende Aalten. In dat Middelöller geev dat in Breevort en Borg. De Borglüüd weren de Verdedigers van dat fröhere Slott van Breevoort. De Herrn van Breevoort möken van de fröhere Vörborg en Festung, de van 1326 bet 1795 Hööfdstadt van de Herrlichkeit Breevoort was (wat nu de Gemeenden Aalten un Wenters sünd). De Grote Grachte un de Möllebastion erinnert noch an disse Tied.

De historische Wichtigkeit van Breevoort seht man ook doran, dat Königin Beatrix den Titel „Vrouwe van Bredevoort“ driggt. De Möhl van Breevoort hett den Naam „Prins van Oranje“ wat ok de Verbunnenheit mit dat Huus van Oranje wiest.

Hendrickje Stoffels (1626-1663) is de bekanntste van Geboort Breevoortsche. Se was in dat 17. Johrhunnert Schildersmodel un Levenspartner van Rembrandt van Rijn.

Breevoort is in de Nedderlannen vörall bekannt as Bökerstadt. De Gondelfahrt elk Johr an’t letste Wekenenn van August un dat eerste Wekenenn van September treckt alltied vele Besökers.

## Gallerie

Bild:Bredevoort_1634.jpg|Breevoort 1634
Bild:Bredevoort_aalterpoort.jpg|Den Aalterpoorte
Bild:Bredevoort 1711-1732.png|Breevoort festung 1711-1732


## Weblenken
Pedro Subercaseaux Errázuriz

**Pedro Subercaseaux Errázuriz** (*&nbsp;10. Dezember 1880 in Rom, Italien; †&nbsp;3. Januar 1956 in Santiago de Chile) weer en chilensch Maler, de dör sien illustrativen Gemälde to de Historie vun Chile un Argentinien bekannt wurrn is. Subercaseaux Errázuriz weer de Söhn vun den Botschafter un Malers Ramón Subercaseaux Vicuña. 

## Galerie

Bild:Descubrimiento de Chile por Diego de Almagro.jpg|*Descubrimiento de Chile por Diego de Almagro*(Dat Opdecken vun Chile dör Diego de Almagro)
Bild:Primera Misa en Chile.jpg|*Primera misa en Chile*(Die eerst Mess in Chile)
Bild:Lautaro (de Pedro Subercaseaux).jpg| *Lautaro*
Bild:Abrazo_de_Maipú_2.jpg|*El Abrazo de Maipú*(Slacht vn Maipú)
Bild:Battle of Chacabuco.jpg |*Batalla de Chacabuco*(Slacht vun Chacabuco)
Bild:JuraIndependencia.jpg|*Jura de la Independencia*(De Unafhängigkeitsswoor)
Bild:Pedro_Subercaseaux_-_Abordaje_de_Arturo_Prat.jpg|*Abordaje de Arturo Prat*(De Enterung dör Arturo Prat)
Bild:Cabildoabierto-Subercaseaux.jpg|*Cabildo Abierto de Buenos Aires*(De Cabildo vun Buenos Aires


## Externe Galerien

* www.redchilena.com (spaansch, mit noch mehr Biller)
Aap

**Aap** betekent

* Apen, en Grupp vun Deerten,
* Aap, Gemeen in’n Landkreis Ammerland, Neddersassen,
* Aap, en Seil op Seilscheep.
Arp

**Arp** (ok in de öllere Form **Erp**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.
## Herkamen
Arp hett to kriegen mit dat ooltsassische Woort *Erp*, angelsassisch: *Eorp*, wat so veel bedüden deit, as *vun dunkel Farv* oder *bruun*. Later weer ok de Form *Erpe* bekannt. Üm dat Johr 1300 rüm is dor denn *Arp* vun wurrn. De Naam bedutt denn so veel, as *de Brune*, oder ok: *De mit de dunkeln Haar*. Dat kann avers ok bedüden: De *[[Baar]]*. 

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düssen Vörnaam kaamt ok de plattdüütschen Tonaams Arp un Arpe vun her. De bedüüt denn so veel, as : *Ut Arp sien Familie* oder ok *Vun Arp sienen Hoff*
## Lüde mit düssen Naam
*Arp Schnitger, bekannten Orgelmaker ut Schmalenfleth

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Paap

**Paap** hett fröher en Goddsmann betekent. Mit de Reformatschoon hett de Utdruck denn en slechten Biklang kregen, denn he stünn vör allen för kathoolsche Goddslüüd.

Paap is aver noch jümmer en wiedverbreedten Familiennaam bi de Plattdüütschen un Nedderlandschen.

## Lüüd mit düssen Naam

* Arjenne Paap (* 1981), nedderlandsche Handballspelerin,
* Frits Paap (* 1986), nedderlandschen Footballspeler,
* Jochem George Paap (* 1969), nedderlandschen DJ,
* Simon Paap (1789–1828), nedderlandschen Dwarg,
* Tallima Paap (1710–1768), eestnischen Preddiger,
* Willem Paap (1856–1923), nedderlandschen Avkaat un Schriever.

Kiek ok bi: Paape, Pape.
Gelderlaand

**Gelderlaand** is en Provinz vun de Nedderlannen. Dat liggt in’n Osten vun’t Land un grenzt to dat düütsche Bundsland Noordrhien-Westfalen un to de Nedderlansche Provinzen Oaveriessel, Limborg, Noord-Braobant, Süüd-Hollaand, Utrecht un Flevolaand, vun de letzten trennt dör dat Veluwemeer. De Hööftstadt is Arnem. Wietere wichtige Städer sünd Nimwaege (de grootste Stadt in de Provinz), Apeldoorne un Ede.

De Provinz hett dree grote kulturell-landschoppliche Rebeden: de Betuwe (bekannt vun de Anbo vun Frücht), de Veluwe (dat grootste unünnerbrokene Forstrebeet vun de Nedderlannen) un de landweertschoppliche Achterhook (ok de Graafschap nennt). In de leste twee Rebeete snackt de Lüüd Neddersassische Mundarten, wiel de Mundarten vun de Betuwe to de Nedderfranksche Spraken höört.
Sidney Charles Bartholemew Gascoigne

**Sidney Charles Bartholemew Gascoigne** (* 11. November 1915 in Napier, Niegseeland; † 25. März 2010 in Canberra) weer en austraalsch Astronom. 

1937 hett he de Master of Science an de Universität Auckland kregen un 1941 en Doktertitel vun de Universität Bristol. Van 1964 bit 1980 weer he as Professer an de Australian National University in Canberra tätig, siet 1966 is he Lidmaat vun de Australian Academy of Science. 

He hett ünner annern asphärische Korrektoren för Speegelteleskope entwickelt, de deren Sichtfeld wieder maken. Se wurrn to’n Bispeel in de Irénée du Pont un Henrietta Swope Teleskopen vun dat Las Campanas-Observatorium insett.

He weer mit de Könstlerin ''Rosalie Gascoigne'' verheiraat un harr dree Kinner. 

## Weblenken
* ''Biographie'' (engelsch)
* Crompton, Bob, ''Interview with Professor Ben Gascoigne'', Australian Academy of Science, 2000 (engelsch)
Gascoigne

**Gascoigne** is de Familiennaam von

* Alvary Gascoigne (1893–1970), brietschen Diplomaat,
* Caroline Gascoigne (1813–1883), brietsche Schrieversche un Dichterin,
* George Gascoigne (üm 1525–1577), engelschen Dichter,
* Paul Gascoigne (* 1967), brietschen Footballspeler,
* Rosalie Gascoigne (1917–1999), austraalsche Bildhauersche,
* Sidney Charles Bartholemew Gascoigne (1915–2010), austraalschen Astronoom.

Kiek ok bi: Gascoine, Gascoyne.