open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Traditional Jazz

**Traditional Jazz** ok **Trad Jazz** nömmt, gellt as en Stilrichtung vun den Jazz, de sück Anfang vun de 1940er bit in de 1950er Johren vör allen in angloamerikaansch Länner as Grootbritannien oder Australien dörsett hett un ok noch hüüd tallriek Anhänger hett. De *Traditional Jazz* is en musikalisch Adaption vun den Old Style / New Orleans Jazz un vun den Dixieland. Britisch un austraalsch Musiker un Bands hebbt de Stil vun hör Vörbiller as bispeelswies Sidney Bechet, Bix Beiderbecke, Muggsy Spanier oder King Oliver kopeert.

Dat is umstreden, of de Begreep *„Trad Jazz“* as Musikbegriff för Puristen vun den  traditionellen Jazz *per se* gültig ist, wiel sück in de Musizierpraxis vun Bands as  Chris Barber oder Lonnie Donegan ok Elemente vun de lokalen europäischen Musikstile mit den oorsprünglich afroamerikaanschen Jazzelementen vermischten, as t.B. Folk oder de Skifflemusik. Deelwies is, insbesünnere in de Band vun  Alex Welsh, ok en Dörlässigkeit to’n Modern Jazz to beobachten.

In de 1950er un anfangend 1960er wurr *Traditional Jazz* bevörtoogt to’n  Skip Jive oder nah Swingdance-Elementen danzt. De meest  Anhänger vun den *Trad Jazz* bevörtoogen dorbi ehder en „traditionell“ Instrumenteeren, de sück an de klassisch New Orleans Jazz orienteert un meest mit en Solo an’t Enn vun dat Stück end. International hett sück letztlich aber ehder de Modern Jazz dörsetten können, de sück Plattenlabels as t.&nbsp;B. Blue Note verschreeven hebbt.

## Literatur
* Carr, Ian; Fairweather, Digby; Priestley, Brian. *Jazz: Rough Guide*, Stuttgart: Metzler, ISBN 3-476-01584-X
Spartacus

**Spartacus** oder **Spartakus** betekent

* Spartacus († 71 v. Chr.), röömsch Slaav un Gladiator,
* *[[Spartacus (Roman)|Spartacus]]*, Roman vun Howard Fast över den Gladiator,
* *[[Spartacus (1960)|Spartacus]]*, Film vun Stanley Kubrick ut dat Johr 1960,
* *[[Spartacus (2004)|Spartacus]]*, Film vun Robert Dornhelm ut dat Johr 2004,
* Spartacus, franzöösche Pop-Grupp ut de 1980er Johren,
* *[[Spartacus (Album)|Spartacus]]*, Album vun de düütschen Rockgrupp Triumvirat,
* **, Feernsehreeg ut dat Johr 2010,
* Spartakusbund, Vörlöpergrupp vun Kommunistischen Partei vun Düütschland,
* Spartakusopstand, Generalstreik un Kämp in Berlin vun 1919.
Ursula Heyer

**Ursula Heyer** (* 15. Februar 1940) is en düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin. 

Heyer hett den Schauspeelberop lernt un hett in tallriek TV-Produktschonen mitwarkt, so as in *[[Mein Gott, Willi!]]*, *[[Wolffs Revier]]*, *[[Tatort]]* oder in de Serie *[[Die Nervensäge]]*. 

Bekannter wurrn is se aber as Synchroonsnackerin vun Joan Collins in de amerikaansch Feernsehserie Denver-Clan. Ok Candice Bergen hett se hör düütsch Stimm geven. Se hett aber ok in Kinofilmen as *Zwölf Mädchen und ein Mann* oder *Schöner Gigolo, armer Gigolo* mitspeelt. Van’ 22. August bit 18. November 2008 weer se as *Annegret Wittkamp* in de Seepenoper „Verbotene Liebe“ to sehn.
 
Heyer leevt in Berlin un arbeidt dor hööftsächlich as Theaterschauspelerin. Se is mit den Schauspeler Rainer Brandt verheiraadt.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblink
*
Feederschipp

En **Feederschipp** (Utspraak „Fiederschipp“, vun Engelsch *feeder vessel* oder *feeder ship*; vun *to feed* = fodern, versorgen) is en Frachtschipp, dat sunnerlich for den Transport vun Containers oder Autos boot wurrn is. Dat verdeelt de Fracht for grote Seescheepe un Seehabens un levert de dor to. En Feederschipp nummt siene Ladung an den Containerterminal up. Feederscheepe könnt ok mit egene Laadböme utstafeert sien un denn ok lüttjere Habens anlopen, wo dat an de Kajen keen Kraans oder keen Containerbruggen gifft. Feederscheepe sund en moderne Form vun de olen Kümos. 

Düsse Schippstyp is togange as Tobringer un Verdeeler for de groten Container- un Autoterminals in Seehabens un Deepwaterhabens, de vun bannig grote Scheepe anlopen weern könnt. Vun un to düsse Habens bringt de Feeder siene Fracht to lüttje Küsten-, Kanal- un Binnenhabens. 

Feederscheepe weert ok insett, wenn sik dat for en groot Containerschipp nich lohnen deit, wegen man blot en poor Containers en Haben an to lopen. Annere Grünn könnt ween, wenn de Haben for groten Deepgang to sied is oder wenn dat nich noog Plätze to’n Anleggen for grote Scheepe gifft.

Feederscheepe verscheelt sik in de Grötte. Dat hangt dor vun af, wo se unnerwegens sund. In Europa könnt de meisten vun düsse Scheepe en poor Hunnert TEU verschippen. De gröttsten Scheepe, de in’n Verkehr na de Habens in de Oostsee insett weert (Baltic Max Feeder), bringt dat up um un bi 1.400 TEU. In Ostasien sund ok Feederscheepe unnerwegens, wo veel mehr as 1.000 Containers mit verschippt weern könnt. Se bringt ehre Ladung to de gröttern Scheepe hen, de 5.000 bit 8.000 Containers dregen könnt. In de Binnenschipperee weert jummers mehr Containerscheepe bruukt. De neesten Scheepe vun de Jowi-Klass bringt bit to 500 TEU vun de Habens an de Rhien-Münnen in dat Binnenland. 

## Kiek ok bi
*Unifeeder
* J. J. Sietas

## Belege
Gerd von Rundstedt

**Karl Rudolf ''Gerd'' von Rundstedt** (* 12. Dezember 1875 in Aschersleben; † 24. Februar 1953 in Hannober) weer en düütsch Offizier, toletzt Generalfeldmarschall in den Tweeten Weltkrieg un führ wiels den gesamten Krieg militärisch Grootverbände (Heeresgruppen) an mehreren Fronten. Sien wichtigst Position weer de vun den Oberbefehlshabers West, de he – mit mehreren Ünnerbreeken – tüschen 1940 und 1945 inneharr. Rundstedt wurr nah den Krieg wegen Kriegsverbreken anklagt. Wegen sien slecht Gesundheitstostand wurr dat Verfohren aber nie to'n Afsluss brocht. 

## Nahkriegstiet

Siet Mai 1945 in britischer Kriegsgefangenschap, wurr Rundstedt wegen Kriegsverbreken anklagt. Hüm wurr ünner annern Massenmord in de besett sowjeetsch Rebeeden vörsmeeten. Dat hett man mit den so nömmt Reichenau-Befehl begründt, de vun de von Rundstedt to dissen Tietpunkt ünnergeven Feldmarschall Walter von Reichenau erlaaten wurr. In dissen wurrd unverhohlen to de Vernichtung vun dat „jüdischen Untermenschentums“ uproopen. Man hett nahwiest, dat Rundstedt dissen Befehl kenn, de för good befunnen hett un dormit „voll einverstanden“ weer. 

Upgrund vun sien slecht Gesundheitstostand un vun sien hooch Öller keem dat aber nicht to en Oordeel. Sien krank Hart geev de Briten den Anlaat, hüm in Mai 1949 ut de Gefangenschap to entlaaten, wiel in de Kriegsgefangenschap all de Generalfeldmarschälle Walther von Brauchitsch, Werner von Blomberg, Wolfram von Richthofen un Ernst Busch storven ween un man bang weer, dat sien Dood in Gefangenschap in Westdüütschland, dat man intüschen as Verbündeten ansehn dee, to anti-britisch Krawallen führen kunn. 

Generalfeldmarschall Gerd von Rundstedt is 1953 in Hannober storven un wurr up den Stadtkarkhoff Stöcken bisett.

## Literatur
* Günther Blumentritt: *Von Rundstedt: The Soldier and the Man*. 1952
* Charles Messenger: *The last Prussian. A biography of field marshal Gerd von Rundstedt*. Brassey's (UK), London, Oxford et. al. 1991, ISBN 0-08-036707-0
* Detlef Vogel: *Generalfeldmarschall Gerd von Rundstedt*. In: Gerd R. Ueberschär (Hrsg.): *Hitlers militärische Elite. Von den Anfängen des Regimes bis Kriegsbeginn*. Band 1. Primus Verlag, Darmstadt 1998, ISBN 3-89678-083-2, Seite 223-233
* Rudolf Günter Huber: *Gerd von Rundstedt. Sein Leben und Wirken im Spannungsfeld gesellschaftlicher Einflüsse und persönlicher Standortbestimmung*. Peter Lang Verlag, Frankfurt am Main 2004, ISBN 3-631-51933-8
* Johannes Hürter: *Hitlers Heerführer. Die deutschen Oberbefehlshaber im Krieg gegen die Sowjetunion 1941/42*. Oldenbourg, München 2006, ISBN 978-3-486-58341-0
** darin: *Gerd von Rundstedt* (Biogramm), S. 656 f.
* Michael Schadewitz: *Zwischen Ritterkreuz und Galgen. Skorzenys Geheimunternehmen Greif in Hitlers Ardennenoffensive 1944/45*. Helios-Verlag, Aachen 2007, ISBN 978-3-938208-48-9

## Weblinks

* von Rundstedt in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Tabellarisch Biografie vun dat Düütsch Historsch Museum

## Enkeld Nahwiesen
Rudolf Hartmann

**Rudolf Hartmann** (* 11. Dezember 1885 in Demern; † 5. März 1945 in’t KZ Mauthausen) weer en plattdüütschen Schriever un kommunistischen Politiker.

Hartmann is 1885 as Söhn von en mekelbörgsch Grootbuur in Demern boren un hett na dat Abitur in Bützow Geschichtswetenschop, Nationalökonomie un Philosophie in Freiburg, Berlin, Rostock un Erlangen studeert. Dat Studeren hett he 1912 aver nageven. He hett denn twee Johr bi sien Vader mitarbeidt un is to Anfang von’ Eersten Weltkrieges as Soldaat intagen worrn. He weer en poor Maal verwunnt un is to’n Kriegsgegener worrn un wull ok keen Offzeer warrn. Na twee Johr Fangenschop in Frankriek keem Hartmann 1920 na Demern trügg un hett dat Schrieven anfungen. In’n April 1922 hett he den *Freiheitsbund Demern* grünnt. Na Diskuschonen mit Politikern von de KPD, ünner annern Hugo Wenzel, is Hartmann mit 40 annere Liddmaten von’n Freiheitsbund in de KPD ringahn.

1923 is Hartmann mit de höögste Stimmentall von all KPD-Kannedaten in’n Landdag von Mekelborg-Strelitz rinwählt worrn un weer dor bet 1927 in. 1926/27 weer he ok in de Bezirksparteileitung von de KPD von Mekelborg in. 1928 weer he Maat von dat europääsch Buurnkomitee un 1931 Afornter op’n Europääschen Buurnkongress. He dee sik aver bilütten ut de aktive Politik trüggtehn un hett as Buur, Schriever un Privaatgelehrten op sien Buurhoff leevt.

In de Nazitied hett Hartmann, de sied 1933 sülvs nich mehr schrieven dröff, fakener verfolgte KPD-Maten hulpen. In’n Dezember 1942 denn is he denunzeert un afhaalt worrn vonwegen Defätismus un „wehrkraftzersetzende“ Utsagen. He keem vör Gericht un kreeg in’n April 1943 twee Johr Haft, de he in dat Tuchthuus Dreibergen-Bützow afsitten schull. Na dat Enn von de Haftstraaf hett dat Riekssekerheitshauptamt befahlen, dat he in Haft blieven schull un he keem na dat KZ Sachsenhausen. As se Sachsenhausen rüümt hebbt, keem he na Mauthausen. Dor is he denn glieks na’t Ankamen in de  Gaskamer ümbröcht worrn.

In Demern steiht hüüd en Gedenktafel för Rudolf Hartmann vör dat Ernst-Barlach-Gymnasium, dat von 1961 bet 2001 na Hartmann Rudolf-Hartmann-Gymnasium heten harr. In welk Öörd in Mekelborg heet ok Straten na em, ünner annern in Schöönbarg. En groten Deel von sien plattdüütsch Wark is eerst veel later von sien Söhn Rainer Hartmann rutbröcht worrn.

## Warken
* *Riemels, Vertellers und Graffsprüch*. Rostock 2002, ISBN 3-935171-75-7
* *Buernwies mit ein Ogenplinkern*. Rostock 2002, ISBN 3-89954-010-7
* *Wie läwt uns rut ut't Paradies*. Rostock 2004, ISBN 3-89954-034-4
* *Dat Leigen mütt tau hürn wäsen* Rostock 2005, ISBN 3-89954-137-5
* *Von all’s ein bäten as Mankkaakt äten* Rostock 2007, ISBN 978-3-89954-243-1

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Fabian von Schlabrendorff

**Fabian Ludwig Georg Adolf Kurt von Schlabrendorff** (* 1. Juli 1907 in Halle/S.; † 3. September 1980 in Wiesbaden) weer en düütsch Jurist as ok Offizier un Wedderstandskämper vun den 20. Juli 1944.

## Leven
Fabian von Schlabrendorff weer nah sien Studium un nahdem he sein Dokter in Juristeree makt harr, as Assistent för Herbert von Bismarck (Gut Lasbek/Pommern), den Staatssekretär in’t preußischen Binnenministerium, tätig. Beid weern tegen de Natschonalsozialisten. Von Schlabrendorff hett later Luitgarde von Bismarck, en Enkelin vun de Wedderstandskämperin Ruth von Kleist-Retzow heiraadt.

All fröh hörr von Schlabrendorff to de konservativ Gegner vun den Natschonalsozialismus. As Leutnant der Reserve wurr he 1942 to’n Adjutanten vun Oberst Henning von Tresckow, wat sien Vedder weer un en vun de führend Köpp vun de militärischen Wedderstand gegen Hitler. Schlabrendorff hett sück denn an verscheeden Staatsstriekplääns bedeeligt. He weer meest geheim Verbindungsmann tüschen Tresckows Hööftquartier an de Ostfront un de Verswörergrupp in Berlin um Ludwig Beck, Carl Friedrich Goerdeler, Hans Oster un Friedrich Olbricht. In’ März 1943 is en Attentatsversöök tegen Hitler, an de he maatgevend bedeeligt weer, fehlslahn.

Nah den 20. Juli 1944 wurr Schlabrendorff verhaft un in dat Gestapo-Gefängnis nah Berlin verleggt. Ok, wenn se hüm foltert hebbt, seggt hett he nix över de Verswörer un deren Plääns. In’ Februar 1945 weer de Prozess tegen Schlabrendorff vör den Volksgerichtshoff in Berlin ansett. Bi en Bombenangreep an’ 3. Februar wurrn groot Deelen vun dat Gerichtsgebäude kört un kleen schaaten. Ok de Präsident vun de Volsgerichtshoff, Roland Freisler, keem dorbi to Dood. Bi sien Dood hull he de Akte vun Schlabrenndorf in de Hand. 

Schlabrendorffs Fall keem so eerst in’n März nee vör Gericht. Ünner Henwies up de Folterungen wurr he denn vun den Volksgerichtshoff ünner den Vörsitt vun Wilhelm Crohne freespraken. In de folgend Maanden wurr  Schlabrendorff nahnanner in verscheeden Konzentrationslager verleggt: Sachsenhausen, Flossenbürg, Dachau. An’ 24. April 1945 wurr Schlabrendorff gemeensam mit etwa 140 prominent Insassen ut twalf verscheeden Natschonen (deren SS-Wachmannschap den Befehl harr, disse Häftlinge nich levend in Feindeshand fallen to laaten) nah Niederdorf (Südtirol) transportiert. Dissen Transport hett Wichard von Alvensleben as Hauptmann vun de Wehrmacht befreit.. De Häftlinge wurrn an’ 4. Mai 1945 vun amerikaanichen Truppen endgültig befreit.

Nah den Krieg hett Schlabrendorff wedder as Jurist arbeit. Van 1967 bit 1975 weer he Richter an’t Bundsverfatengericht.

## Warken
* *Offiziere gegen Hitler.* Zürich 1946 (TB Goldmann, München 1997, ISBN 3-442-12861-7)
* *Begegnungen in fünf Jahrzehnten.* Tübingen 1979

## Weblenken
* von Schlabrendorff in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Fabian von Schlabrendorff: „Sie alle tragen Schuld“ (Gedenkreed an’ 20. Juli 1957) (PDF-Datei; 63 kB)
* „Ein Patriot gegen Hitler“ (Klennerblatt vun dat Deutschlandradio van’ 1. Juli 2007)
* Personenaamdatei

## Enkeld Nahwiesen
Mona Barthel

**Mona Barthel** (* 11. Juli 1990 in Bad Sebarg) is en düütsche Tennisspelersche.  
## Karriere
Nah ehrn Abitur füng Mona Barthel in September 2009 ehr Profi-Loopbahn an. In de Schooltied stünn se op Platz 498 vun de Tennis-Weltranglist. 2009 het se Opsehn maakt, as se in dat Halffinale vun dat mit 75.000 US-Dollar doteerten ITF-Turneers in’t brittschen Shrewsbury kummen is. As Qualifikantsche wunn se in’t Hööftfeld över de an Positschoon 1 sette Tschechin Lucie Hradecká (WTA 60).
In’t Johr 2010 hett Mona Barthel 3 ITF-Titel wunnen. In’n Januar wunn se dat 10.000 US-Dollar-*ITF-Turnier* in’t brittschen Wrexham. In’t Endspeel slah se Anne Kremer (LUX). Den gröttsten Spood in ehr Karriere harr se mit den Turneersieg in’n Enkelt und Dubbelt vun dat 50.000 US-Dollar-*ITF-Turniers* in’t belgiesch Torhout. In’t Enkeltendspeel wunn de Qualifikantsche Mona Barthel över de Kanaadsche Rebecca Marino. In’t Dubbel wunn se tosamen mit Justine Ozga (GER) över de tschechisch-russische Poor Hana Birnerová / Jekaterina Bytschkowa. An' 14. Januar 2012 hett se hör eerst Turnier up de WTA-Tour in Hobart mit en 6:1, 6:2 tegen de topsett Yanina Wickmayer (Belgien) wunnen. Dorför kreeg se denn ok en Priesgeld vun 37.000 Dollar. 

Se hett denn ok an dat Tennisturnier bi de Olympisch Spene 2012 in London deelnommen, is aber all glieks in de eerst Runn utscheeden.  

### Enkeltsiegen

### Dubbeltsiegen

### Enkeltendspeel

### Dubbeltendspeel

## Websteed

*Websiet vun Mona Barthel (hochdüütsch)
*WTA-Profil vun Mona Barthel (engelsch)
*ITF-Profil vun Mona Barthel (engelsch)
Meret Becker

**Meret Becker** (* 15. Januar 1969 in Bremen) is en düütsche Schauspelersche un Singersche. Se is de Dochter vun Monika Hansen und Rolf Becker, de Steefdochter vun Otto Sander, as ok de Süster vun Ben Becker.

## Leven un Loopbahn
Na eerste lütte Rullen, is Becker 1992 in den Film *Kleine Haie* en grötter’t Publikum opfallen, as dorna ok in *Rossini – oder die mörderische Frage, wer mit wem schlief*. Se is al vun Anfang an en beten fastleggt op en Oort vun „Aschenputtel“-Rullen, wat se sülvst nich as Nadeel ansehn deit. Se weer mol in’n Interview dorop ansnackt, segg dorto aver, dat se ok al rieke, vertogene Gören speelt harr, aver eenfach nich na en riek Öllernhuus utsütt. Se meen, dat künn an ehr Tähnen liggen – de harrn wat vun’n Rott.

An de Siet vun ehrn Broder Ben Becker hett se 1995 in sien Theaterstück *Sid & Nancy* de een vun de Titelrullen speelt. Beckers Grootmudder weer de Komikersche Claire Schlichting. 

Meret Becker weer vun 1996 bit 2002 mit Alexander Hacke verheiraat. De beiden heebt en Dochter. Se is mit Hacke utenanner gahn, as se sik 2000 in Danny Bruder vun „Das Department“ verkeken harr.

## Filmografie (Utwahl)

## Theaterrullen (Utwahl)
* 1994: Im weißen Rößl vun Ralph Benatzky, Bar Jeder Vernunft in Berlin
* 2002: Therapie Zwecklos, Bar Jeder Vernunft in Berlin
* 2008: Blackbird vun David Harrower, Hamborger Kamerspelen
* 2008: Nibelungenfestspelen in Worms
* 2008: *Das große Geheimnis der Brüder Grimm*, Musical vun Konstantin Wecker, Frankfort an’n Main

## Diskografie
*1995: *Meret Becker & [[Ars Vitalis]] 1993-1995* (live in de *Bar Jeder Vernunft* in Berlin)
*1996: *Noctambule* (live in de *Bar Jeder Vernunft* in Berlin)
*1998: *Nachtmahr*
*2001: *Fragiles* (mit Ulrike Haage un Buddy Sacher vun Ars Vitalis)
*2005: *Pipermint ... das Leben, möglicherweise* (Filmmusik)

## Utteken
* 1992: Adolf-Grimme-Pries, as beste Nawassschauspelersche (*Fremde, liebe Fremde*)
* 1994: Bayerisch Filmpries för de beste Nevenrull (*Das Versprechen* un *Die Sieger*)
* 1997: Berliner Boor
* 1998: Golden Kamera as beste Schauspelersche (*Comedian Harmonists*)
* 1998: Düütsch Filmpries as beste Nevendorstellersche (*Comedian Harmonists*)
* 2004: Max-Ophüls-Pries – Filmmusikpries vun de Saarland Medien GmbH

## Weblenken

*Literatur vun un över Meret Becker in’n Kataloog vun de Düütschen Natschonalbökeree 
*Offizielle Websteed vun Meret Becker
*Biografie op film-zeit.de
Sabine Leutheusser-Schnarrenberger

**Sabine Leutheusser-Schnarrenberger** geb. Leutheusser (* 26. Juli 1951 in Minden) is en düütsch Politikerin vun de FDP. Se weer van 1992 bit 1996 Justizminister vun Düütschland un is dat noch mal siet den 28. Oktober 2009. 

## Leven

### Utbillen un Berop

Nah dat Abitur 1970 hett se in Chöttingen un Builefeld Juristeree studeert. Se hett 1975 dat Eerst un 1978 dat Tweet juristisch Staatsexamen afleggt. Van 1979 bit 1990 weer se bi dat Düütsch Patentamt in München tätig, toletzt as Leitend Regierungsdirektorin.

### Familie

Hör Vader Horst Leutheusser weer Afkaat un as CDU-Liddmaat van 1964 bit 1969 stellvertredend Börgermeester vun Minden. Wolfgang Stammberger, van 1961 bit 1962 ok Bundsjustizminister, weer hör Unkel. 

Hör Mann, Ernst Schnarrenberger, is an‘ 23. Februar 2006 storven. Se leevt in Feldafing.

### Partei

Siet 1978 is Leutheusser-Schnarrenberger Liddmaat vun de FDP. Se hörrt den  Freiburger Kreis un den linksliberalen Flögel an de FDP an. Siet 1991 hörrt se to de FDP-Bundsvörstand. Siet 1993 is Leutheusser-Schnarrenberger Liddmaat in dat Präsidium vun de FDP.  

Siet Dezember 2000 is se todem Landsvörsittersche vun de FDP Bayern. 

### Afordntentätigkeit

Leutheusser-Schnarrenberger is siet den bayerischen Kommunalwahlen van 2002 Liddmaat vun den Kreisdag Starnberg.

Siet 1990 is se ok Liddmaat vun den Düütsch Bundsdag un is bit jetzt immer över de Landeslist intrucken.  

## Wat se schreeven hett

* *Vorratsdatenspeicherung – Ein vorprogrammierter Verfassungskonflikt*. In: Zeitschrift für Rechtspolitik, 2007, S. 9 ff.
* ''Auf dem Weg in den autoritären Staat''. In: *Blätter für deutsche und internationale Politik*, Ausgabe 1/2008, S. 62-70

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken

* Leutheusser-Schnarrenberger in de Kataolug vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Websteed vun Sabine Leutheusser-Schnarrenberger
* Profilsiet vun Sabine Leutheusser-Schnarrenberger up abgeordnetenwatch
* Biografie bi de Düütschen Bundsdag (inkl. Liddmaatschapen in Gremien vun den Bundsdag, Liddmaatschapen in sonstig Gremien un verapentlichungsplichtig Angaven)
* Global Panel Foundation
* Website vun de Stiftung ProJustitia
* ''„Damit wird ein Paradigmenwechsel eingeleitet“''. Berliner Zeitung, 9. November 2007
* Personennaamdatei
Béatrice Romand

**Béatrice Romand** (* 16. April 1952 in *Birkadem* dicht bi Algier) is en franzöösch Schauspelerin.

Romand wurr för dat düütsch Publikum hööftsächlich dör hör Rullen in Filmen vun Éric Rohmer as bispeelswies *Le genou de Claire* (düütsch: Claires Knie; de eerst Tosommenarbeit),  *Conte d’automne* oder *Le Rayon vert*, aber ok dör de  *Charlotte („Charlie“)* in de Vöravendserie *[[Graf Yoster gibt sich die Ehre]]* bekannt. 

Mit 8 Johren hett se in’n Algerienkrieg mit hör Öllern hör Heimat verlaaten. In Paris studeer se klassisch Danz, Fotografie un Kunst, bevör se mit 16 Johren to’n eersten Mal för de sössdeelig Feernsehprodukschoon *Mauregard* vör de Kamera stunn. Se hett in mehr as 30 Film- un Feernsehprodukschonen mitwarkt

Twee vun hör Tosommenarbeiten mit Éric Rohmer wurrn uttekent. De *Motion Picture Arts Club of New York* hett hör schauspelerisch in *Claires Knie* 1970 mit den Pries för de *Most Promising Actress* (völversprekenst Schauspelerin), un för de Hööftrull vun de *Sabine* in  *Le beau mariage* kreeg se up dat Filmfestival vun Venedig 1982 de Utteknung *Beste Schauspelerin*.

As Speelbaas bzw. Produzentin harr se Andeel an wiederen, to’n Deel mit Priesen uttekent Kört- un Dokumentarfilmen.

Hüüd leevt Béatrice Romand mit hör Familie in de Region Limousin.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 
* Homepage (Engelsch)
Digital Subscriber Line

**Digital Subscriber Line** (**DSL**) is de Naam för en Reeg vun Standards för’t Överdrägen von Daten. Dor bi warrn de Daten gauer (bit to 500 Mbit/s) överdragen, as bi annern Överdrägungsstandards. Dat is better as en Telefonmodem (bit to 56 kbit/s) oder ISDN (64 kbit/s pro Kanal).

De Standard is för de Kommunikatschoon twischen DSL-Modem un DSLAM, dor dör warrt en Verbinnen to’n Togangsserver in’t Internett opbuut. Mit de warrn denn de Informatschonen to de Datenöverdrägung uthannelt.

De egentliche Verbinnen warrt över Nettwarkprotokollen op de hogen Schichten vun’t OSI-Modell herstellt.

## Belege
Containerbrüch

En **Containerbrüch** oder **Containerbrugge** is en grote Anlaag to'n Bören vun Containers. Dor höört en Kraananlaag mit to, en Loopkatt un en Transportanlage mit Scheenen. Containerbruggen staht in Containerterminals vun grote Containerhabens an de See un an de Ströme in dat Binnenland. Dor weert Göder mit umslahn. De Anlaag is en Brugge twuschen Schipp un Kaje. Dor könnt Containerscheepe slank un günstig mit be- un utladen weern. Vunwegen datt de Wetten dat so vörschrievt, warrt se vun en *Bruggenfohrtüüchföhrer* bedeent un arbeit' nich automaatsch. 
Up de Landsiet weert de Containers an en anner Fohrtüüch overgeven oder to en Lagerplatz henbrocht, oder just vun dor afhoolt un to dat Schipp brocht. For den Transport vun de Containers up den Terminal weert Portalheevwagens, Reach-Stackers un automaatsche Transportsysteme bruukt, as dat Automated Guided Vehicle (AGV) oder dat Automated Lift Vehicle (ALV). De Transport warrt faken vun en Reekner stutt'. 

## Literatur
Brinkmann, B.: Seehäfen – Planung und Entwurf. Berlin, New York: Springer 2005

## Kiek ok
* Habenweertschop
* Container
* Containerschipp
* Feederschipp
Unifeeder

**Unifeeder** is en Tobringer-Unnernehmen för Containers un sitt in dat däänsche Århus. Dor hannelt sik um dat grottste Transportunnernehmen vun siene Aart in Noordeuropa bi.

## De Bedriev
De Unifeeder A/S is 1977 as en Agentur för Seefohrt un Linienfohrt upmaakt wurrn. Se befaat sik mit Deenste, as Transport, Speditschoon, Schippsmakleree un Containerleasing. An'n meisten is dat Unnernehmen togange mit den Unifeeder-Containerfeederdeenst. He hett mit meist 40 Feederscheepe, de all chartert sund, dat grottste Tobringer-Nett in den Kortstrecken-Verkehr för Containers. Bovento kann een bi Unifeeder ok den Döör-to-Döör-Deenst bestellen, wo de ganze Transport (vun Döör to Döör) in overnahmen warrt. Dat Unnernehmen hett sien Sitt in Arhus. Dor sund um un bi 80 Mitarbeiders togange. Alltohopen arbeit' bi de Firma bi 300 Lüde in tein Kontore un in acht Länner. 2009 hett de Unifeeder knapp 256 Millionen Euro innahmen. 

## Weblenken
*Homepage vun dat Unnernehmen (engelsch)
William Benjamin Lenoir

**William Benjamin „Bill“ Lenoir** (* 14. März 1939 in Miami, Florida; † 26. August 2010 in Albuquerque, New Mexico) weer en US-amerikaansch Astronaut.

## Leven

Lenoir harr 1961 sien Bachelor un 1962 sien Master jeweils in Elektrotechnik vun dat Massachusetts Institute of Technology (MIT) kreegen. 1965 absolveer he en Promotionsstudium to‘n Ph.D. in Elektrotechnik un Informatik an dat MIT. Van 1964 bit 1965 weer Lenoir Utbiller an dat MIT un wurr dor 1965 Assistenzperfesser för Elektrotechnik.

## Astronautentätigkeit

In‘ August 1967 wurr Lenoir as Weetenschapsastronaut vun de NASA utwählt. Während sien Utbildung absolveer he ok en Floogutbillen up de Laughlin Air Force Base in Texas. Lenoir weer in de Ersatzmannschap för de Missionen Skylab 3 und Skylab 4, wat de tweet un darde Mission to de Skylab-Ruumstation weern.

Van September 1974 bit Juli 1976 hett Lenoir ünner annern an en Projekt vun de NASA för en Kraftwark in‘ Weltruum arbeit.

### STS-5
Lenoir weer Missionsspezialist bi disse Mission, de an‘ 11. November 1982 mit de Ruumfähr Columbia start is. Disse Mission weer de eerste Floog vun en Space Shuttle, bi de kommerziell Satelliten utsett wurrn.  Kummandant weer Vance DeVoe Brand, Pilot Robert Franklyn Overmyer un as Missionspezialisten werrn Lenoir und Joseph Perceval Allen an Bord. Neben dat Utsetten vun de beid Satelliten geev dat ok noch mehrere Experimente, de se dörführt hebbt. En Butenbordinsatz vun de Astronauten Lenoir un Allen wurr eerst verschaaben (Lenoir harr sück den Maagen an Pepperschooten verdurben) und wurr denn ganz afseggt, wiel dat Probleme mit en Ruumantoog geev. Nah fiev Daag is Lenoir mit de Columbia up de Edwards Air Force Base in Kalifornien land. Disse Mission bleev denn ok de eenzig Insatz vun Lenoir.

## Nah de NASA

Lenoir is 1984 ut de NASA utscheeden uni s to de Beraderfirma Booz Allen Hamilton wesselt. Van Juni 1989 bit April 1992 weer he nochmals för dat NASA-Management tätig un wurrn dornah Viezpräsident vun dat Afdeelen *Applied Systems* bi Booz Allen Hamilton.

## Privates

William Lenoir weer tweemal verheiraadt un harr dree Kinner. Sien eerst Fru Elizabeth Frost weer van 1979 bit 1984 Börgermeestersche vun El Lago (Harris County, Texas) Sien tweet Fru Terri Waite weer Ingenieurin bi de NASA.
Lenoir is an sien Koppverletzungen, de he sück nah en Fohrradunfall twee Daag vörher totrucken harr, storven.

## Enkeld  Nahwiesen


## Weblenken

* NASA: Biografie (engelsch)
* spacefacts.de: Körtbiografie
Soterus

**Soterus**, ok **Soter**, († 174 oder 175) ok as *Paapst vun de Warmhartigkeit* betekent, weer as Nahfolger vun Anicetus Bischop vun Rom van 166 bit 174 oder 175.

Soter wurr in Fondi (Italien) boren un is, so de Legende, as Märtyrer to Tiet vun de Christenverfolgungen ünner Marcus Aurelius storven. He wurr in de  Calixtus-Katakombe in Rom begraven.

Sien Gedenkdag ist de 22. April.

*Soter* (greeksch **Σωτήρ**) bedüüd *Retter, Heiland, Erlöser*. Sien Nahfolger wurr den Eleutherus.

## Weblenken
* in dat Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon
* Indrag in de Catholic  Encyclopedia (engelsch, Utgaav 1913)
*Gesamtwark vun Migne Patrologia Latina mit Inholtsverteken
* Soterus in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Generalstaff

As **Generalstaff** wurrd in de düütsch Militärhistorie faken de Summ vun all speziell utbildt  Generalstaffoffiziere betekent, de de böverste militärisch Führung toarbeiten deiht. Up de anner Siet wurrd dormit ok en bestimmte Institutschoon betekent, de hööchst militärisch  Kommandobehörde vun vööl Strietkräften. De Baas is de *Generalstaffschef*. De Generalstaff is hüüd in de meest Länner dat Ministerium för’t Verdeffenderen nahordendt. De entsprekend Kommandobehörde vun de Seestrietkräften in völ Staaten is de *Admiralstaff* oder de Admiralität.
François Fillon

**François Charles Amand Fillon** (franzöösch: [fʀɑ̃ˈswa ˈʃaʀl aˈmɑ̃ fiˈjɔ̃]) (* 4. März 1954 in Le Mans, Sarthe) is en franzöösch Politiker (UMP) un weer van' 17. Mai 2007 bit to'n 15. Mai 2012 Premierminister vun Frankriek. Van 2002 bit 2004 weer he Minister för Arbeit un Sozialwesen. Dornah weer he bit 2005 Minister för Bildung un Forschung. Bi de Wahlen to’n franzööschen Staatspräsidenten 2017 weer Fillon ünner de Kandidatschen un Kandidaten in de eerste Rund.

## Weblenken
* 
* De Blog von François Fillon
* Biografie up de Siet vun den franzöösch Premierminister
* Fillon in de Katalog vun de Düütsche Natschonalbökeree
* Personennaamdatei

## Nawiesen
Neestwüschenwand

De **Neestwüschenwand** (latiensch *Septum nasi*) is de Wand, de twischen de twee Nüstern in de Nees liggt. To de Neestwüschenwand höört Binngeweev (*Pars membranacea*), Gnuus (*Cartilago septum nasi*), wat Knaken von’t Seevbeen (*Lamina perpendicularis ossis ethmoidalis*) un wat Knaken von’t *[[Vomer]]*. Vörn in de Neestwüschenwand is en Nett ut lütte Bloodfatten, de Locus Kiesselbachi.

To’n Na-Achtern-Trecken von de Neestwüschenwand warrt de Muskel *[[Musculus depressor septi nasi]]* bruukt. De Nerven, de na de Neestwüschenwand föhrt, sünd de Nervus nasopalatinus un de Nervus ethmoidalis anterior. An Slagadern gaht na Neestwüschenwand de Arteria ethmoidalis anterior, de Arteria ethmoidalis posterior, de Arteria sphenopalatina, de Arteria palatina major un en Twieg von de Arteria labialis superior.

Bi’n Övergang twüschen Gnuus un Vomer is de Neestwüschenwand wat dicker, wat bi Vullwussene fakener bi’t Lufthalen dör de Nees stören kann. De Neestwüschenwand liggt in en knökern Rill von’n Keevknaken.

Wenn dat in de Neestwüschenwand rinblött, to’n Bispeel bi en braken Nees, denn billt sik en Neestwüschenwand-Bloodbuul. Bi en Slag op de Nees kann ok de Gnuus von de Neestwüschenwand ut de knökern Rill utglippsen (Subluxation). Dat Bruken von Drogen so as Kokain, welk Krankheiten un en poor annere Oorsaken köönt to en Lock in de Neestwüschenwand föhren.

Wenn de Neestwüschenwand nich nipp in de Midd liggt, denn is dat en Septumdeviation (krumme Neestwüschenwand). Dat kummt fakener vör un kann bi’t Lufthalen stören un Snurken oder Neesblöden utlösen oder slimmer maken. En Operatschoon (Septumplastik) is vandaag keen grote Saak mehr un geiht ok recht gau. 

As Smuck warrt fakener dör de Neestwüschenwand en Lock staken un en Neesring dragen.
Containerterminal

En **Containerterminal** (**CT**) oder **Containerhabens** sund Seehabens oder Binnenhabens, wo sunnerlich Containers in umslahn weert. En Containerhaben hett en oder en ganze Reeg vun Terminals mit ehre Bruggen. De Habens weert vun lüttjere Tobringers (Feederscheepe), man ok vun de groten Containerscheepen anlopen. Up dat Terminal weert denn de Containers, de vun de Scheepen na den haben brocht wurrn sund, lagert un wieter transporteert, meist mit Hölp vun Iesenbahn oder Lastkraftwagens. De gröttsten Containerhabens in Düütschland sund Bremerhaben un Hamborg. Containers, mit Hölp vun Containerbruggen, umladen („umslahn“) weert twuschen Containerscheepe (ok Feederscheepe), de in'n Containerhaben ankaamt, un Landfohrtüge, as Lastkraftwagens oder Iesenbahnen, oder blot man twuschen Iesenbahnen un LKWs. Up'n Terminal weert se ok twuschenlagert, wenn dat mit de Wieterfohrt noch wat duert. Containerterminals speelt en sunnerliche Rull in de natschonalen un internatschonalen Transportkeden. Se sund de Knutten, wo de Transportwege tohopenlopen doot. To de Upgaven vun so en Terminal höört ok, datt Fracht in Containers tohopenfaat warrt un datt de Containers dor lagert un verdeelt weert.

## De Funktschoon as Puffer un Spieker
De ganz unnerscheedliche Tied för den Transport up de Straten oder up de Scheenen un de langen Fohrtieden mit Scheepe maakt dat nödig, dat de Containers in en Terminal over de Tied hen so verdeelt un wietergeven weert, datt jummers Containers dor sund, de afhoolt weern könnt. De Containerterminals sund up düsse Aart en *Pufferspieker*, de dat mit sien groten Lagerplatz mööglich maakt, dat keen Stau up kummt, man ok keen Tied, wo nix los is. 

So is dat nich nödig, datt de verschedenen Transport-Fohrtüge för Land- un Seeverkehr een up dat annere töven mütt. Wenn de Terminalplatz mit System bedreven warrt, denn is dat jummers in Sicht, wo de Scheepe liggen doot, wo de Containers in dat Schipp staut sund un wo se achterher hen mütt. Blots, wenn dat allens plaant is, könnt de Kraans bitieds de richtige Positschoon innehmen un de Scheepe könnt den haben slank wedder verlaten. 

Just so is dat in en leifigen Bedriev kloor, datt de Töge in dat Terminal so gau, as man mööglich so vull as man mööglich laden weert. Denn sund de Schenen, wo dat ja man ok nich unbannig veel vun gifft in so'n Terminal, slank wedder free un könnt för den neegsten Transport bruukt weern. 

## Europa
Containerumslag in 1000 TEU

## Belege


## Kiek ok bi
* Multimodal Verkehr
* Intermodal Verkehr
Lastkraftwagen

En **Lastkraftwagen**, ok **Lastwagen** oder **Laster** nömmt, is en Kraftfohrtüüch mit en stieven Rahmen. Bruukt warrt dat sunnerlich for den Lastverkehr un höört dor also to de Nutzfohrtüge mit. Faken warrt dat Woort afkört mit **LKW** oder **Lkw**. Normolweg besteiht en Lastwagen ut en Dreeg-Stell, meist en Ledderrahmen, en passlichen Andriev, en Fohrerhuus un en Upbo to'n Dregen vun de Last oder Fracht. 

Lastkraftfohrtüge weert in lichte, middelsware un sware Lasters unnerdeelt. Dor geiht dat na Gewicht bi. Man vun de Behörden warrt ok en Reege vun Fohrtügen as LKW ankeken, de up dat Stell vun en Pkw upboot sund, wenn se Lasten transporteern könnt. Bi bestimmte Lütttransporters un Kombinatschoonskraftwagens kann sogor een un datsülvige Fohrtüüchmodell mol as Pkw (Lüttbus) un mol as Lkw (Leverwagen) gellen. Annere Lüttlasters sund unner annern Kastenwagens, Hoochdackkombis un lüttje Pritschenwagens.
Tonnage

De **Tonnage** gifft an, wo veel Platz för Fracht un Ladung up en Schipp is. Düssen Platz ut to reken, is nödig for de Afgaven, de betahlt weern mütt, um dor de Kosten for Habens, Lüchtfüers oder for dat Utbaggern vun de Fohrrinn mit af to decken. Düsse Afgaven weert  denn faken *na Tonnage* betahlt.

Dat Upmeten vun Scheepe na Tonnage is an'n 18. Juli 1982 in Kraft träen un is 1994 internatschonal to Plicht maakt wurrn. Dordör weert nu all Scheepe up desülvige Oort upmeten. De *Tonnage* is an Stäe vun de *Bruttoregistertonnen* un *Nettoregistertonnen* träen. Nee is dor bi, datt dat internatschonal man blot noch een Brutto- un Nettotonnage gifft.

* De *Brutto-Tonnage* warrt utrekent mit en Formel, wo dat Schippsvolumen unner dat Bovendeck un de ganze Platz in de Rüüme over dat Bovendeck tohopenfaat warrt. Dat Volumen in m³, wat so tohopenrekent warrt, warrt mal nahmen mit en Fakter (en Logarithmus vun de m³). De Tahl, de denn rutkummt, gifft nich de Tonnen oder m³ an, man steiht for de Brutto-Tonnage. 

*De *Netto-Tonnage* is en Tahl, de sunnerlich den Inholt vun den Laderuum vun en Schipp angifft, wo de Fracht oder de Passageere in upnahmen weert. Bi dat Utreken vun de Netto-Tonnage warrt utgahn vun de Brutto-Tonnage, un denn weert al Rüüme, Kamern un Plätze, de nich for de Fracht (oder Passageere) bruuklt weert, dor vun aftrocken. 

## Geschichte
De Utdruck *Tonn* is upkamen to en Tied, as de Scheepe utmeten wurrn sund na de Tahl vun „Tonnen“, dat weern de Fatten, de se transporteern konnen. Verschedene Habenstäder hefft dor unnerscheedliche Maate bi nahmen. So weer dat nödig, en allgemeen Maat to'n Vergliek to Grunne to leggen, t.B. de „Lüübsche Tonn“, de in Lübeck fastleggt wurrn is. To desülvige Tied is ok in „Lasten“ angeven wurrn, wo veel en Schipp dregen kann. 

## Tons
In Grootbritannien sund bit gegen 1870 *tons* na *Builder’s Measurement* bruukt wurrn. De sund utrekent wurrn na de Formel:
:tons (bm) = ((L - 3/5B) × B × 1/2B) / 94, dorbi heet L...Längde in Foot, B...Breede in Foot.

## Registertonnen
De *Registertonn* is en oolt Maat för dat Volumen vun en Schipp, also nich för de Masse, de dat Schipp dregen kann, man för den Platz de dor is. Een Registertonn sund 100 engelsche Kubikfoot oder 2,8316846592&nbsp;m³.

Dorbi is en Unnerscheed maakt wurrn twuschen *Bruttoregistertonnen*, kortweg *BRT* (engelsch GRT, *Gross Registered Tons*) un *Nettoregistertonnen*, kort *NRT* (engelsch *Net Registered Tons*)

De BRT hett dat ganze Schipp bedrapen, also allens, wat an Platz in'n Rump weer, dorto, wat in de Luken over Deck un in de Boten over Deck an Platz weer. 

Up de NRT is een kamen, wenn een vun de BRT wat aftagen hett, sunnerlich de
* Kajüten un Kamern for de Mannschop
* De Brugge
* Maschinenruum, Böötkamern
* Ballasttanks
* Pumpenkamern
* Warkstäen, Spieskamern un Hucks. 

To'n Deel sund düsse Kamern nich na den würklichen Ruum-Inholt berekent wurrn, man veel höger ansett wurrn, vunwegen bestimmte Utnahmen un Regeln. 

Afgaven for de Habens, for de Kanal-Döörfohrt oder for Lotsen sund ut de NRT utrekent wurrn.
Jimmy McPartland

**James Dugald „Jimmy“ McPartland** (* 15. März 1907 in Chicago, Illinois; † 13. März 1991 in Port Washington, New York) weer en US-amerikaansch Jazz-Kornettist, de traditschonellen Jazz in‘ Chicago-Stil speel.

## Leven un Wark

McPartland fung all mit fiev Johr an, Violin to lernen und mit 15 Johren speel he up dat Kornett, as Liddmaat vun de „Austin High Gang“. Dat weer en Grupp vun jung witt Jazzmusikers, de sück ut en High School in de wohlhabend Chicagoer Vöroort Austin kennen dee, (so as Eddie Condon, Frank Teschemacher un Bud Freeman). Sien eerst Job weer bi de Blue Friars mit Freeman (Tenorsaxophon), Teschemacher (Klarinett), sien ölleren Bröer Dick McPartland (Banjo, Gitarr), James Lanigan (Bass, Tuba, Violin), Joe Sullivan (Piano) un Dave Tough (Slagtüüch). 1924 övernehm he de Nahfolge vun Bix Beiderbecke bi den Wolverines (Bix harr hüm sülvst vörslahn). 1927 bit 1929 weer he bi Ben Pollacks Band as Hööftsolist neben Benny Goodman. 1926/27 arbeit he mit Art Kassel un weer 1927 Deelnehmer vun de berühmt Upnahmen vun Ex-Austin High Gang-Musikers bi McKenzie un Condons Chicagoans (mit Condon, Freeman, Gene Krupa, Lanigan, Sullivan, Mezz Mezzrow, Teschemacher). 1929 gung he nah New York City, wo he in eenig lüttgeren Combos speel, kehr aber 1930 nah Chicago torüch un speel 1931 bit1932 bi Russ Columbo un 1933 bit 1935 in de Harry Reser-Band. 

Van 1936 bit 1941 leit McPartland en eegen Band, de bit 1941 bestunn un populär in‘ Middleren Westen un New York weer. Dorin spelen u. a. George Wettling, Joe Harris, Rosie McHargue, Royce Brown un Joe Rushton. 1942 wurr he in de US-Armee intrucken un nehm an de Landung in de Normandie deel. As Suldat droop he ok sien latere Fru, de engelsch Jazzpianistin Marian McPartland, in Belgien, wo se in de Truppenbetreuung tätig weer. 1945 wurr he entlaaten, bleev aber noch en Johr bi de USO (United Service Organization, privat Truppenbetreuungsorganisation) bevör he mit sien Fru 1946 weer in de USA truck. Se hebbt sück woll 1970 scheeden laaten, bleeven aber Frünnen und hebbt ok wiederhenn mitnanner speelt. En paar Week vör sien Dood hebbt se nochmals heiraadt. 

Nah den Krieg weer he Liddmaat vun Willie „The Lion“ Smith´s Band (mit Jimmy Archey, Pee Wee Russell, Pops Foster un George Wettling), de 1954 en Grammy för den Soundtrack to de Film *After Hours* kreegen. He arbeit in de folgend Johrteinten mit Eddie Condon, Art Hodes un anner Veteranen vun de Chicago Szene, faken as Leader. He speel tietlevens up dat hüm vun Bix Beiderbecke vermaakt Kornett un is kört för sien 84. Geburtstag an Lungenkrebs storven.

## Ehrungen
Jimmy McPartland is in de American Jazz Hall of Fame upnommen wurrn un 1992 in de Big Band and Jazz Hall of Fame.

## Weblenken
* McPartland bi Internet Movie Database
* Bio bi Redhotjazz
Tahl

En **Tahl**, **Tall** oder **Tohl**  is en abstrakten Gegenstand vun de Mathematik. Se warrt unner annern to'n Tellen, in'e Reeg bringen un Meten bruukt. De Tahl gifft an, wo veel vun en Saak dor is (Antahl), wo groot de Unnerscheede sund (Substraktschoon) un wo sik dat mit de Grötte verhöllt. 

## Wo de Tahlen bruukt weert
In de Mathematik weert Tahlen in de Mengenlehr ut'neen holen. Vunwegen ehre Egenorden verscheelt sik verscheden Mengen vun Tahlen, as de natürlichen, helen, ratschonalen oder rejellen Tahlen. För dat Dorstellen vun Tahlen gifft dat verschedene Tahlen-Systeme, as dat Dualsystem oder dat Dezimalsystem, wat ganz begäng is. 

Mannig een Tahl kann avers mit Hölpe vun düsse Systeme nich heel un deel utdrückt weern, sunnerlich gellt dat för de irratschonalen Tahlen. För Tahlen ut düsse Menge weert denn egene Tahlwöör oder -teken bruukt, as bi de Krinktahl \pi un Euler siene Tahl e

### Kardinaltahlen
De Kardinaltahl warrt bruukt, wenn mit Tahlen angeven weern schall, wo veel vun en Saak dor is. 

* „Ik hebb sess Appels.“
* „De weegt 1,8 Kilogramm.“ 

### Ordinaltahlen
De Ordinaltahl warrt bruukt, wenn mit Tahlen en Ordnung beschreven warrt. 

* „He wahnt in Huus Nummer 14.“ Hier warrt nich blot en Huus mit en Nummer kenntekent, man dat warrt dor ok in eene Reege mit brocht. 
* „Bi den Wettstried hett se den drudden Platz maakt.“

### Wichtige [[Tahlenmenge]]n

* Natüürliche Tahlen
** Primtahlen
* Heele Tahlen
* Ratschonale Tahlen
* Rejelle Tahlen
* Komplexe Tahlen

## Kiek ok bi

* Arithmetik (dat „Reken mit Tahlen“)
* List vun sunnerliche Tahlen
* Schrievwies vun Tahlen
* Tahlennaams
* Ziffer
* Numerologie

## Literatur

* Heinz-Dieter Ebbinghaus et. al.: *Zahlen*. Springer, Berlin 1992, ISBN 3-540-55654-0.
* Georges Ifrah: *Universalgeschichte der Zahlen*. Parkland, Köln 1998, ISBN 3-88059-956-4.

## Weblenken

*
Artikel "Ziffer" aus Meyers Konversationslexikon
* [Artikel "Zahl" aus Meyers Konversationslexikon](https://web.archive.org/web/20071228215045/http://lexikon.meyers.de/meyers/Zahl_(Zahlen))
Foot (Lief)

De **Foot** (m., pl.: Feut, Fööt) is de ünnerste Deel vun dat Been. Bi welk vun de Deerter heten de Feut ok Poten. 

Bi den Minschen is de Foot temlich groot. He hett fief Töhn, de gröttste is de Grote, dorno kummt de Middelfoot un denn de Footwöddel. Wenn dat üm Gahn un Stahn geiht, is de Foot een wichtig Deil. Mit de veel Muskeln gliekt de Foot alle Bewegung ut un sorgt för een sekeren Stand un Gang.

Faken hebbt de Lü Schoh an de Feut. Wenn nich, sün de Feut barft.

## Weblenken
Betty Nuthall

**Betty May Nuthall Shoemaker** (* 23. Mai 1911 in Surbiton, England; † 8. November 1983 in New York) weer en engelsch Tennisspelerin. 

Se weer de eerste Nich-US-Amerikanerin, de de amerikaansch Meesterschapen wunn. 1927 hett se as 16-johrig noch tegen Helen Wills verloren, 1930 wunn se den aber den Titel tegen Anna Harper. 1931 wunn se bi de franzöösch Meesterschapen tegen Hilde Krahwinkel in’t Halffinale, verlor denn aber dat Endspeel tegen Cilly Aussem. 

1977 wurr se in de International Tennis Hall of Fame upnommen.

## Weblenken
* Betty Nuthall in de International Tennis Hall of Fame (engelsch, mit Bild)
Friedrich Holst

**Friedrich Holst** (*Fritz Holst* nöömt; * 14. Juli 1912; † 19. Januar 2000) weer en düütschen Heimatforscher un Schriever.

Nadem Holst in Pension gahn weer, hett he anfungen, de Geschicht von sien Heimatdörp Gröpel un de Gemeen Esdörp optoschrieven un 1981 *Grupilinga und die Töchter, die Geschichte der Gemeinde Estorf* rutgeven. Later hett he denn ok Kröönken to welk annere Gemenen in de Ümgegend schreven.

## Böker

* *Grupilinga und die Töchter, die Geschichte der Gemeinde Estorf.* 1981
* *Roland und die Kraniche.* 1983
* *Drei Dörfer und ihre Geschichte. Geschichte der Gemeinde Burweg.* 1985, ISBN 3-925076-08-5
* *Hügelgräber, Dörfer und Höfe. Die Geschichte der Dörfer Heinbockel und Hagenah.* Sülvsverlag von de Gemeen, 1989
Mel Zelnick

**Mel Zelnick** (* 28. September 1924 in New York City; † 21. Februar 2008 in Mayer, Arizona) weer en US-amerikaansch Jazz-Slagtüüchspeler. 

Zelnick wurr Enn’ vun de 1940er Johren bekannt, as he in de Band vun Benny Goodman speel. He hett ok an Goodmans Session 1948 mit Stan Hasselgård (*At Klick*) mitwarkt. He arbeit denn bi Marian McPartland (*Great Britains*, 1952), Stan Getz, Les Elgart, Boyd Raeburn, Chubby Jackson, Pete Rugolo, Peggy Lee un Nat King Cole. In de 1940er un 50er Johren weer he as Jazz-Slagtüüchspeler bi New Yorker Radiostationen beschäftigt; buterdem arbeit he in dat Orchester vun dat New Yorker Paramount Theater. 

In de 1960er Johren führ he en Musikgeschäft; in de 80er Johren weer he Distriktmanager för de Firma *Slingerland Drums*; dorneben weer he twintig Johr lang as Begleitmusiker för Clare Willey tätig. Zelnick is ok up Plattenupnahmen vun Fats Navarro (*[[The Fabulous Fats Navarro]]*) un Don Elliott (1955) to hören.

## Enkeld Nahwiesen
Gunnar Nordahl

**Gunnar Nordahl** (* 19. Oktober 1921 in Hörnefors; † 15. September 1995 in Alghero, Sardinien) weer en sweedsch Footballspeler. 

He weer Störmer un hett mit de Natschonalmannschap vun Schweden 1948 de Goldmedaille bi de Olympisch Spelen wunnen. Den gröttsten Deel vun sien Loopbahn hett he aber in Italien speelt. As spoodriekst Dorschütt in de Historie vun de AC Mailand hörrt he to de best Dorschütten in de Historie vun de Serie A un wurr fiev Mal Dorschüttenkönig vun de Liga. Neben veer sweedsch Meesterschapen wunn he twee Meestertitel in Italien.

Tüschen 1942 un 1948 hett he in 33 Länderspelen 43 Doren schaaten. 1948 is he as Profi nah Italien wesselt und kunn dorum nicht mehr in de Natschonalmannschap spelen. 

1947 weer he Footballer vun dat Johr in Schweden. 1961 hett he sien Karriere beend. 

## Weblenken
* Bild up physast.uga.edu
* Nordahl in de Datenbank vun Weltfußball.de
* Nordahl in de Datenbank vun Sports-Reference.com (engelsch)
Beeß

**Beeß** () is en Dörp in de Gemeen Esdörp in den Landkreis Stood, Neddersassen. Bi Beeß höört ok de Öörd Forst un Huud to.

## Geografie

Dat Dörp liggt direkt bi de Oost. De Naveröörd sünd Gröpel in’n Noorden, Öölm in’n Süden un Neer-Ochenhusen in’n Westen op de anner Siet Oost.

## Historie

Vör 1885 weer dat Dörp Deel von de Böörd Olendörp binnen dat Amt Himmelpoorten. 1885 is de Oort denn Deel von’n Kreis Stood worrn un 1932 von’n Landkreis Stood.

Beeß weer en temlich lütte Gemeen un hett sik dorüm 1965 mit Olendörp un de twee annern lütten Gemenen Bossel un Brobargen to de Samtgemeen Olendörp tohoopslaten. Düsse Samtgemeen harr man söven Johr Bestand. Denn hett dat de Gemeenreform in Neddersassen geven. Beeß is dorbi an’n 1. Juli 1972 Deel von de Gemeen Esdörp worrn. Gliektiedig is en ne’e, düüdlich gröttere Samtgemeen Olendörp grünnt worrn, to de de Gemeen Esdörp un dormit ok Beeß höört hett. Disse Samtgemeen harr Bestand bet to’n 1. Januar 2014, as de Samtgemeen Olendörp mit de Samtgemeen Himmelpoorten to de Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten tohoopgahn is.

In’n Eersten Weltkrieg sünd acht Soldaten ut Beeß fullen oder vermisst, in’n Tweten Weltkrieg weren dat 21 Soldaten.

### Inwahnertall

: * von 1910 af an sünd Huud un Forst mittellt

### Religion

Beeß is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Martinskark in Olendörp.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

## Kultur

De Schüttenvereen Beeß is 1950 grünnt worrn.

Bi’n Beßer Karkhoff steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

An Beeß langs na Öölm un Esdörp geiht de Landsstraat 114. Na de anner Sied Oost kummt een blot över Bremervöör oder över de Fähr in Gröpel.

In Tokumst schall dat bi Huud an de L&nbsp;114 en Opfohrt op de plaante Bundsautobahn 20 geven.

De nächsten Bahnhööv sünd in Bremervöör an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu, wat so bi ölven Kilometer weg is, un in Himmelpoorten an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg, wat so bi 15 Kilometer weg is.

### Scholen

Beeß hett keen egen School mehr. Na Grundschool gaht de Kinner na de Grundschool Esdörp, op Haupt- un Realschool na dat Schoolzentrum Olendörp, op Gymnasium na de Vincent-Lübeck-School in Stood oder na dat Gymnasium Bremervöör.

## Lüüd

De Fotograaf Günter Zint wahnt siet 2011 in Beeß.

## Böker

* Friedrich Holst: *Grupilinga und die Töchter, die Geschichte der Gemeinde Estorf.* 1981

## Footnoten



## Weblenken
66 v. Chr.

## Wat passeert is
* Pompeius warrt Befehlhebber vun de Römers gegen Mithridates VI..

## Boren

## Storven
*
68 v. Chr.

## Wat passeert is
* Catilina warrt Stattholler vun de röömsche Provinz Africa un plünnert ehr ut. 

## Boren

## Storven
* Antiochos vun Askalon, antiken Philosophen (* twuschen 140 un 125 v. Chr.)