Basksch-Ieslännsch Pidgin

Dat *Basksch-Ieslännsche Pidgin* weer een Pidgin, dat in’t 17. Jaarhunnert in Iesland snackt worrn is. Dat is dokumenteert in ieslännsche Mannuskripten uut datsülvige un tokamen Jaarhunnert. Dat Pidgin bestunn uut Basksche, Germaansche un Romaansche Wöör. Dat mag ween un dat hett sik in de Westfjorden vun Iesland ruutwickelt, ’neem de Manuskripten schreven worrn sünd. Man wieldat dat Pidgin veel Inflööd harr vun vele annere Europäsche Spraken, lett dat waarschienlicher, dat dat annerwegens ruutwickelt worrn is un na Iesland vun basksche Seilers bröcht worrn is.

In’t Mannuskript AM 987 4to, dat in’t Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies (Árni Magnússon Instituut för Ieslännsch-Studien) in Reykjavík hüüdt warrt, gifft dat twee basksch-ieslännsch Glossaren mit den Naam *Vocabula Gallica* (‚Französche Wöör‘) un *Vocabula Biscaica* (‚Biskayaansche Wöör‘). Gegen dat Enn vun *Vocabula Biscaica*, dat alltohoop wat 278 Wöör un korte Sätz hett, gifft dat een paar Sätz, ’neem de baskschen Indrääg mit Wöör uut Nedderlännsch, Engelsch, Franzöösch, Düütsch un Spaansch vermengeleert sünd. Dat Basksch-Ieslännsch Pidgin is vundaar keen Mischen uut Basksch un Ieslännsch, man twüschen Basksch un anner Spraken. Sien Naam kümmt daarher, dat dat in Iesland daalschreven un op Ieslännsch översett worrn is.

## Pidgin-Indrääg in Vocabula Biscaica

De Woordnummern sünd desülvigen as in AM 987 4to. De baskschen un ieslännschen Phrasen uut dat Mannuskript sünd vun Deen (1937:102-105). De modernen baskschen Indrääg sünd vun de Basksche Wikipedia un Franzöösche Wikipedia. De plattdüütschen Översetten baseert op de engelschen Översetten vun de Engelsche Wikipedia, de sülvst mannigmaal vun de baskschen Äquivalenten in de Glossaren afwiekt. To’t Bispell is *sagarduna* ‚cider‘ nich synonyym mit *Sydryck* ‚sour drink‘ (suren Drink).

### Wöör vun basksch Herkamen
***atorra**, *atorra* ‚Hemd‘
***balia**, *balea* ‚Bardenwaal‘
***berria**, *berria* ‚nee‘
***berrua**, *beroa* ‚warm‘
***biskusa**, Labourdsch Leenwoord *bizkoxa* ‚Keeks‘, hüdigendaags bedüüdt dat ‚Gâteau Basque‘ (verliek Spaansch *[[:es:wikt:bizcocho|bizcocho]]*, dat oorsprünglich vun’t Ooldfranzösche *[[:wikt:biscuit#fr etym|bescuit]]* kümmt.)
***bocata**
***bustana**, *buztana* ‚Steert‘
***eta**, *eta* ‚un‘
***galsardia**, *galtzerdia* ‚de Sock‘
***gissuna**, *gizona* ‚de Keerl‘
***locaria**, *lokarria* ‚de Krawatt/Binner/Senkel‘
***sagarduna**, *sagardoa* ‚de Cider‘
***ser**, *zer* ‚wat‘
***sumbatt**, *zenbat* ‚wo veel‘
***travala**, Ooldbasksch *trabaillatu*, verwannt mit Franzöösch *travailler* un Spaansch *trabajar* ‚arbeiden‘
***usnia**, *esnea* ‚de Melk‘
***bura**, ‚Botter‘, vun dat basksch-labourdsche Leenwoord *burra* (verliek Franzöösch *beurre*, Italieensch *burro* un Okzitaansch *burre*)

### Wöör vun germaansch Herkamen
***cavinit**, ooldnedderlännsch Äquivalent vun Neehoogdüütsch *gar nichts* or Plattdüütsch *keen bit niet*
***for** in’n Satz *sumbatt galsardia for*, kann vun vele verschillene germaansche Spraken afkamen
***for mi**, Engelsch ‚for me‘ (warrt as Subjekt un Objekt bruukt, ‚ik‘ un ‚mi‘)
***for ju**, Engelsch ‚for you‘ (warrt as Subjekt un Objekt bruukt, ‚du‘ un ‚di‘)

### Wöör vun romaansch Herkamen
***cammisola**, Spaansch *camisola* ‚Hemd‘
***fenicha**, Spaansch *fornicar* ‚rümhoren‘
***mala**, Franzöösch or Spaansch *mal* ‚leeg‘ or ‚böös‘
***trucka**, Spaansch *trocar* ‚uuttuuschen‘

Dat gifft ook noch vele annere französche un spaansche Wöör in'n Rest vun *Vocabula Biscaia* un de annern basksch-ieslännsch Glossaren. To’t Bispell is dat basksche *eliza* ‚Kark‘ an’n Anfang vun’t Glossaar verwannt mit dat französche *église* un dat spaansche *iglesia*. Dat is avers keen Teken för een Pidgin-Spraak man eer een Resultaat vun’n französchen und spaanschen Inflööd op de basksche Spraak döör de Jarenden. Basksch hett vele Leenwöör uut sien Naverspraken ruutleent. Butendem weren waarschienlich vele Lüüd vun de baskschen Crews, de na Iesland kemen, multilinguaal un spraken woll ook Franzöösch un/or Spaansch. Dat worr to’t Bispell verklaren, woso dat ieslännsche *ja* ‚jo‘ mit basksch *bai* un franzöösch *vÿ* (moderne Schrieven *oui*) översett warrt an’t Enn vun de *Vocabula Biscaia*.

## Geschicht vun de Glossaren
De Kopie vun *Vocabula Biscaia*, de behollen is, is vun Jón Ólafsson uut Grunnavík schreven worrn, de een öllere man nu verlaren Originaal kopeer. Düsse Kopie is Merrn vun de 1920er, tohoop mit *Vocabula Gallica*,  funnen worrn döör den ieslännschen Filologist Jón Helgason in de Arnamagnæan-Kollekschoon an de Universiteet vun Kopenhagen. He kopeer de Glossaren, översett de ieslännschen Wöör na Düütsch un stüür de Kopien to den Perfesser Christianus Cornelius Uhlenbeck an de Leiden University in de Nedderlannen. Uhlenbeck wuss veel af vun Basksch, man sietdat he in Rent güng vun de Universiteet in’t Jaar 1926 geev he de Glossaren an sien Dokteranden Nicolaas Gerard Hendrik Deen. Deen beraad sik mit den baskschen Wetenschappler Julio Urquijo Ibarra un verapentlich 1937 sien Dokterarbeid över de basksch-ieslännschen Glossaren. De Naam weer *Glossaria duo vasco-islandica* un dat weer schreven op Latiensch. Man liekers is een Grootdeel vun de Phrasen vun de Glossaren ook op Düütsch un Spaansch översett. 1986 is dat originale Mannuskript vun Däänmark torüchbröcht worrn na Iesland.

Dat gifft ook Bewesen för een drüdd, nutiedlich basksch-ieslännsch Glossaar. In een Breev nööm de ieslännsche Linguist Sveinbjörn Egilsson een Dokument mit twee Sieden, de "famose Wöör un Glossen" beinhöll, vun de he ölven Bispellen kopeer. Dat Glossaar sülvst is quiet gaan, man de Breev is jümmers noch behollen bleven an de National Library of Iceland. Dat gifft avers keen Pidgin-Elementen in dit Glossaar.

Vöör korte Tied is een veert basksch-ieslännsch Glossaar funnen worrn an de Houghton Library an de Harvard-Universiteet.

## Borns


## Bibliografie
*Bakker, Peter (1987): "A Basque Nautical Pidgin: A Missing Link in the History of fu", *Journal of Pidgin and Creole Languages* 2:1, Sieden 1–30.
*Bakker, Peter, et alii. (1991): *Basque pidgins in Iceland and Canada. Anejos del Anuario del Seminario de Filología Vasca "Julio de Urquijo"*, XXIII.
*Deen, Nicolaas Gerard Hendrik (1937): *Glossaria duo vasco-islandica*, Amsterdam; (doctoral dissertation re-printed in 1991 in *Anuario del Seminario de Filología Vasca Julio de Urquijo* Vol. 25, Nº. 2, Sieden 321–426).
*Guðmundsson, Helgi (1979): "Um þrjú basknesk-íslenzk orðasöfn frá 17. öld" in *Íslenskt mál og almenn málfræði* 1, Sieden 75–87.
*Holm, John A. (1989): *Pidgins and Creoles. vol. 2 Reference Survey*, "Cambridge Languages Surveys", Sieden 628–630.
*Hualde, José Ignacio (1984): "Icelandic Basque pidgin", *Journal of Basque Studies in America* 5, Sieden 41–59
*Hualde, José Ignacio (2009): Basque Words.
*Miglio, Viola Giulia (2008): "Go shag a horse!": The 17th-18th century Basque-Icelandic glossaries revisited *Journal of the North Atlantic, vol. I, 25-36.
*Yraola, Aitor (1983): "Um baskneska fiskimenn á Norður-Atlantshafi" *Saga'' 21, Sieden 27–38.