open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adrie van der Poel

**Adrianus Aloysius Jacobus „Adrie“ van der Poel** (* 17. Juni 1959 in Hoogerheide) is en ehmalger nedderlannsch Radrennfohrer. Sien Profiloopbahn gung van 1981 bit 2000. 

## Karriere
As Amateur weer van der Poel för de Natschonalmannschap vun de Nedderlannen Deelnehmer an de Internatschonale Freedensfohrt 1982. He keem dor as 69. vun de Gesamtwertung in’t Teel.  He weer Deelnehmer vun de Olympisch Sömmerspelen 1980 in Moskau.

To‘n Anfang vun sien Loopbahn weer van der Poel Straatenfohrer un wunn tallriek wichtige Rennen. Ünner annern weer he Sieger bi de Flannern-Rundfohrt, bi Paris–Tours, bi de Clásica San Sebastián un de Meesterschap vun Zürich. 1983 wurr he Viezweltmeester in’t Straatenrennen. Dorneben hett he twee Tour de France-Deelstrecken wunnen un hett ok för een Dag dat Geel Trikot dragen.

He weer nich blots bi Straatenrennen spoodriek, sonnern tonehmend ok in’n Cyclocross. Bald sett he sück hier in de Weltspitz fast un hett af de 1990er Johren blots in disse Disziplin fohren. 1996 wurr he  Weltmeester un weer 1997 Sieger in de Weltcup-Gesamtwertung; buterdem reck he bi Weltmeesterschapen fiev Mal den tweeten Platz (1985, 1988–91) un tweemal den darten Rang (1992, 1999).

1984 wurr Adrie van der Poel bi de *Siziliaansch Week* wegen Dopings mit Ephedrin dree Maand sparrt un muss tosätzlich noch en Geldstraaf betallen. Later kreeg he wegen Wedderhalen nochmal en Straaf, de aber to Bewährung utsett wurr. 

In dat nedderlannsch Hoogerheide wurrd siet 1988 jedes Johr en Cyclocrossrennen utdragen, dat siet 2003 den Naam „GP Adrie van der Poel“ drocht. Van der Poel harr 1999 dit Rennen wunnen.

## Persönliches
Van der Poel is de Schwegersöhn vun den franzööschen Radrennfohrer Raymond Poulidor un Vader vun de Radrennfohrers David un Mathieu van der Poel.

## Wat he schafft hett
* Meesterschap vun Zürich (1982)
* Paris–Brüssel (1985)
* Clásica San Sebastián (1985)
* Piel vun Brabant (1985)
* Flannern-Rundfohrt (1986)
* Nedderlannsch Meester Straatenrennen (1987)
* Paris–Tours (1987)
* 9. Deelstreck Tour de France (1987)
* Lüttich-Bastogne-Lüttich (1988)
* 16. Deelstreck Tour de France (1988)
* Étoile de Bessèges (1988)
* Amstel Gold Race (1990)
* Circuito de Getxo (1991)
* Cyclocross-Weltmeester (1996)

## Teams
* 1981–1982: DAF Trucks
* 1983: Jacky Aernoudt-Rossin
* 1984–1986: Kwantum Hallen-Decosol-Yoko
* 1987–1988: PDM-Concorde
* 1989: Domex–Weinmann
* 1990: Weinmann–SMM–Uster
* 1991–1992: Tulip Computers
* 1993: Mercatone Uno-Zucchini
* 1994: Collstrop-Willy Naessens
* 1995: Collstrop-Lystex
* 1996–2000: Rabobank

## Enkeld Nahwiesen


## Weblinks
* Adrie van der Poel in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Indrag in de Datenbank vun Olympedia.org (engelsch)
Klippdassen

De **Klippdassen** *(Procaviidae)* (op Hoochdüütsch ok "Schliefer", op Engelsch "Hyrax" oder op Afrikaans "Dassie" nöömt) sünd en Familie vun Söögdeerten, de vör allens in Afrika un ok op de araabsche Halfinsel to finnen sünd.

To düsse Familie höört de Oorden Klippdass (*Procavia*), de Boomklippdass *(Dendrohyrax)* un de Buschklippdass *(Heterohyrax)* (ok Steppenklippdass oder Geelplackklippdass nöömt).

Fröher woorn de Deerten verkehrt to de Gnaagdeerten to ornt, man ehr neegsten Verwandten sünd de Elefanten un de Seeköh. Anners as ehr grootwussen Verwandtschop sünd de lütten Klippdassen unbannig gode Klatterers.

Üm dat ehr Oortgenoten vör Roofdeerten warnt sünd, köönt de Klippdassen luut schien, wat ok Mischen düchtig opschrecken kann, dor se af un an so as Mischenkinner klingen doot. Mit düsse Krakeel sünd de Deerten 2025 sogor op Social Media viral gungen. De männlichen Klippdassen köönt aver ok mit ehren komplexen Gesäng op de Wiefken en goden Indruck maken, wobi de Wiefken besünners op dat Rhythmusgeföhl vun de Männken achtgeevt.

## Borns
Slott Walzin

**Slott Walzin** ist en Slott in den belgischen Weiler Walzin in Wallonien. De hörrt to de ehmalg Gemeend Dréhance un is hüüd Deel vun de Gemeend Dinant in de Provinz Namur. Dat liggt up en mehr as 50 Meter hooch Feld mit Blick up en Mäander vun de Lesse. 

## Geschichte
In dat 11. Johrhunnert wurr an de glieker Stäe en Borg baut, wohrschienlich up Veranlaaten vun Théoduin vun Bayern (Förstbischop vun Lüttich) oder vun Conon de Montaigu, Graf von Rochefort un Deelnehmer an de Krüüztüüg vun Gottfried von Broth. De Borg weer en vun de gröttsten in Belgien. Se deen as Överwakens- un Vörverteidigungsposten för de Stadt Dinant. De eenzige Togang nah Dinant ut den Süüden weer över de Walzin-Furt.

An‘n 16. September 1237 hemm de Förstbischop vun Lüttich un Heinrich IV. (Hartog vun Limburg) en Verdrag över Walzin slooten. 

Nahdem dat Gebäude 1793 vun de franzöösch Armee deelwies verneelt un dornah wieder verfallen weer, wurr dat af 1850 in dormals modischem Stil nee upricht un tüschen 1930 un 1932 umbaut so as dat nu utsücht. 

Slott Walzin is hüüd Privateegendom un kann nich besichtigt wurrn.

## Weblinks
Gabriele Iwersen

** Gabriele Iwersen** borene Grigoleit (* 25. Oktober 1939 in Berlin; † 7. Dezember 2025 in Ollnborg) weer en düütsch Politikerin (SPD) un Bundsdagafordnete.

## Leven
Iwersen hett 1958 hör Abitur maakt un studeer ansluutend bit 1964 Architektur un Städtebau an de Technische Universität Berlin. Nah dat Studium weer se för een Johr mit en Stipendium vun den DAAD in Stanford, Kalifornien. Nah hör Rückkehr hett se as Bauleiterin un Architektin arbeit.

Hör Mann Heiko is vör hör storven. Mit hüm harr se twee Kinner, Wipke und Iwar.

## Politik
Iwersen is 1971 de SPD bitreeden, af 1976 weer se Liddmaat vun den Raat vun de Stadt Willemshaven un af 1986 Börgermeesterin vun de Stadt. 1990 wurr se in den Bundsdag wählt, den se bit 2002 dörgängig anhörrn dee.

## Weblinks
* Biografie Düütsch Bundsdag

## Enkeld Nahwiesen
Amy Benkenstein

**Amy Benkenstein** (* 27. November 1990 in Berlin) is en düütsch-georgsch Schauspelerin. 

## Leven
Se is in Berlin-Buch upwussen un hett van 2012 bit 2016 an de Hochschule für Schauspielkunst Ernst Busch studeert. Wiels hör Studium speel se an dat Düütsch Theater Berlin un an dat Theater an der Parkaue. Hör Feernsehdebüt geev se 2018 in de Romanverfilmung vun Lutz Seiler sien *Kruso* ünner de Regie vun Thomas Stuber.

De Super8-Film *Dawn* (Regie: Nikolai Brokolovsky) weer de Winner bi dat renommeert *Straight 8*-Festival in Grootbritannien, in den se de Hööftrull övernehm. Toletzt speel se de Elsie Schön in den Hööftcast vun de RTL+-Reeg *Das Haus der Träume* ünner de Regie vun Sherry Hormann un Umut Dag, för hör Dorstellung wurr se 2023 för den Düütschen Schauspeelpries nomineert.

Se is vun hör Vaders Siet mit den georgschen Choreografen George Balanchine (boren as Georgi Melitonowitsch Balantschiwadse) verwandt.

Amy Benkenstein leevt in Berlin.

## Filmografie (Utwahl)
* 2018: Kruso
* 2019: Harter Brocken: Der Geheimcode
* 2019: Cleo
* 2020: Kommissar Dupin: Bretonisches Vermächtnis
* 2020: Polizeiruf 110: Der Verurteilte
* 2022: Das Haus der Träume
* 2022: Helgoland 513
* 2025: Levi Strauss und der Stoff der Träume (Feernsehreeg, 4 Folgen)
* 2025: Im Namen der Wahrheit – Traue niemandem (Feernsehfilm)
* 2025: München Mord: Eine echte Täuschung (Feernsehreeg)

## Weblinks

* Amy Benkenstein bi Crew United
* Amy Benkenstein bi de Agentur Above The Line

## Enkeld Nahwiesen
Plattbeats

**Platbeats** is een Lederwettstriet, dat junge Lüüd mehr plattdüütsche Musik maakt. Den Wettstriet gifft dat siet 2018. Dorbi ween köönt Singers und Bands, de im Dörchsnitt ünner 35 Jahr olt sünd (fröher bet to 30 Johren) und „moderne Musik“ maakt.

## Beschrieven
Wiel de öllere Platt-Wettstriet Plattsounds blots för Bands und Singers ut Neddersassen wöör, wull Thorsten Börnsen en Wettstriet för heel Noorddüütschland angahn. Lüüd, de keen plattdüütsch versteiht, künnt ehr Leed vun Engelsch or Hochdüütsch översetten laten. De fardigen Leeder sünd tomeist op de Websiet laden to'n Nalustern. Stütt kreegt de Wettstriet vun Länderzentrum für Niederdeutsch, KND (Kompetenzzentrum für Niederdeutschdidaktik), de Beopdraagte vun de Bunnsregeren för Kultur un Medien un de Ohnsorg-Theater. Jed en Johr is de Finaal in en anneren Oort in Noorddüütschland.

## Winners

## Weblinks

* Internettoptritt vun Plattbeats (hoochdüütsch)
## Footnoten
Lennon von Seht

**Lennon von Seht** (* 1996 in Niemünster) is en düütsch Ledermaker, de siet 2022 ok plattdüütsche Musik maakt. Wiel Plattdüütsch nich sien Modderspraak wöör, hett he dorför anfangen, de Spraak to lehren. Sien Leder geiht um Familie, Frünschop un Beleevnisse.  2022 wöör he to’n eersten Maal bi de Lederwettstriet Plattbeats dorbi, en Johr later hett he de Wettstriet denn wunnen. 2023 hett he över sien Heimatstadt Niemünster en Leed schreven un 2025 jüst dor bi en Demo för Demokratie  Musik maakt.

## Uttekens
* 2023 wöör he de Winner vun de Songcontest Plattbeats.

## Warken
* 2024: *Lieder Macher Leben* (CD, MODI Music)
* 2022: *Vom Wachsen* (CD, Egenverlag)

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen

## Weblenken
* Websiet vun Lennon von Seht

## Footnoten
Uns Timmel

**Uns Timmel e. V.** is en Vereen ut Timmel (in Landkreis Auerk), de siet 2011 all söven Johr en opwendig Theater-Produkschoon över de Geschicht vun den Oort maakt.

För de 2025 Theaterstück „Timmel unner Strom“ hebbt 45 Freewillige de Kulissen boot un üm un bi 100 Schauspelers hebbt mitmaakt. Bi de Premiere weren 1000 Besökers dorbi, all 15 plaant Upföhren weren utverköfft. Tosomen hett bummelig 16.000 Lüüd dat Stück ankiekt.

## Upföhrungen
* 2011 *De Schippers van Timmel*
* 2018 *De Steerns över Timmel*
* 2025 *Timmel unner Strom*

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Theaters

## Weblenken
* Internettoptritt vun Uns Timmel e.V. (hoochdüütsch)

## Footnoten
Niederdeutsches Theater Braunschweig

Dat **Niederdeutsche Theater Braunschweig** wöör 1925 grünnt un is de tweetöllst Theater in Brunswiek. 2025 hett dat Theater sien 100. Boortsdag fiert.

## Upföhrungen (Uttoog)
* 2012 *Swieg still, Jung!* (Lustspeel vun Fitzgerald Kusz, översett vun Hartmut Cyriacks un Peter Nissen)
* 2023 *Ik söök een Mann, de nich kann* (na de Book vun Gaby Hauptmann "Suche impotenten Mann fürs Leben", för Theater överarbeidt vun Florian Battermann, översett vun Heino Buerhoop)
* 2019 *Föhlst du de Regen?* (Lustspeel vun Frank Pinkus, översett vun Herma Cornelia Janssen)
* 2020 *Kalenner Deerns* (Lustspiel vun Tim Firth, översett vun Markus Weise)
* 2023 *Een kommodigen Avend* (Lustspiel vun Ingo Sax)
* 2025 *Plattdüütsch för Anfängers* (Lustspiel vun Sönke Andresen, översett vun Annie Heger)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Theaters

## Weblenken

* Internettoptritt vun Niederdeutsches Theater Braunschweig e.V. (hoochdüütsch)

## Footnoten
Rockwark

**Rockwark** is ene noorddüütsche Musikgrupp ut Bremen, de „Hardrock un Rock mit plattdüütsche Texten“ maakt. De Texten schrievt Singersche Karin Dittmers un Gitarr-Speler Martin Olding.

Mit de ukrainsche Singersche Mari Cheba dat Leed *Oktober* rutgeven, as en Teken för Tosomenhoolt mit de Ukraine un för Freden. 2024 weren se bi den Leeder-Wetstriet Lied International för Plattdüütsch dorbi, sünd aver blots op den vörletzt Platz kamen.

## Uttekens
* 2021 hebbt se den Wettstriet Best op Platt vun de Bremschen Börgerschop wunnen.

## Warken
* *Fo Jümme* CD, 2022

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen

## Weblenken
* Websteed vun de Grupp (hoochdüütsch)

## Footnoten
Ove Thomsen

**Ove Thomsen** (* 1989 in Flensborg) is en düütsch Schriever und Musiker. Upwachsen in Noordfreesland, leevt he nu in Hamborg. Vun 2010 bet to 2020 hett he mit sien Grupp OVE Musik maakt. Siet 2021 maakt he mit Deniz Jaspersen as *Deniz & Ove* Musik för Kinners. De Niederdeutsche Bühne Flensburg föhrt sien Book *Regen in’n Kopp* siet Februor 2026 as mobiles Theaterstück in Scholen in Sleswig-Holsteen op.

## Uttekens
* Sien Book *Regen in’n Kopp. Regen im Kopf* wöör as dat Plattdüütsche Book vun’n Johr 2022/23 vun de Carl-Toepfer-Stiftung uttekennt.

## Warken
**Böker**
* *Regen in'n Kopp. Regen im Kopf* Jumbo-Verlag 2023, ISBN 978-3-8337-4615-4

**Alben**
* 2013: *Ove, wenn & aber*. OVE, (Watt'n'Sound)
* 2016: *Ich will mir nicht so sicher sein*. OVE, (Tapete Records)
* 2019: *Abruzzo*. OVE, (Tapete Records)
* 2023: *Bällebad*. Deniz & Ove, (Oetinger Audio)
* 2023: *Looping*. Deniz & Ove, (Oetinger Audio)

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
* Websiet vun Ove Thomsen

## Footnoten
Klookluustert

**Klookluustert** is en plattdüütsche Podcast över Wetenschop un Sellschop, de siet 2024 vun de Nedderdüütschsekretariat rutgeven warrt. Dat geiht um heel ünnerscheedliche Themen, över de sonst op Platt selten schnackt warrt. Twee vun de veer Reegs dreiht sik dorbi um plattdüütsche Spraakpolitik.

In de Stremels sünd tomeist Facklüüd to Gast, wobi vel vun jüm dat eerste Mal op Platt över ehr Fackrebeet snackt. Dorüm schall *Klookluustert* ok to den Utbo vun de Spraak bidregen – to jeedeen Stremel is in de Shownotes oder op de Websteed vun’t Nedderdüütschsekretariat en List vun Wöör to'n Thema to finnen.

Stütt geven för dat Projekt hett de Beopdraagte vun de Bunnsregeren för Kultur un Medien (BKM).

## Stremels

### Eerste Reeg (2024)

### Tweete Reeg (2024): Spraakpolitik för Platt

### Drütte Reeg (2025): Allens üm Duersamkeit

### Veerte Reeg (2025): Klookluustert op Törn – ünnerwegens in’t Spraakrebeet

## Weblinken
* Klookluustert – en plattdüütschen Podcast över Wetenschop un Sellschop
* ''Klookluustert'' bi Apple Podcasts
* ''Klookluustert'' op YouTube
* ''Klookluustert'' bi Deezer
* ''Klookluustert'' op Spotify
* ''Klookluustert'' op Amazon Music

## Footnoten
Plattfunk

**Plattfunk** weer een Podcast op Plattdüütsch. Vun 2020 bet to 2022 hebbt Thorsten Börnsen und Nikos Saul vom Zentrum für Niederdeutsch in Holstein (ZfN) in ehren den Podcas över Gott un de Welt schnackt. Themen wören to’n Bispiel plattdüütsche Kinnerböökers, Missingsch un Musik. In de letzte Folg wör de Ministerpräsident von Sleswig-Holsteen, Daniel Günther, to Gast un hett vun sien Betog to Plattdüütsch, Spraakpolitik un Musik vertellt.

## Weblinken

* Plattfunk der Podcast
* ''Plattfunk'' bi Spotify
* ''Plattfunk'' bi YouTube

## Footnoten
PLATTform

**PLATTform** is een Rundfunkprogramm op Plattdüütsch. Af den 5. Januor sennt in Sleswig-Holsteen de *PLATTform* op Plattdüütsch. Vun Mandag bet Sünnavend gifft dat jeden Dag en halve Stünn Sennen bi den Apen Kanal Sleswig-Holsteen, mit aktuellen Narichten und journalistische Bidrääg över Schehn up de Welt un in de Region.

## Beschrieven
*PLATTform* is en Projekt vun de Schleswig-Holsteinischen Heimatbund e.V. (SHHB). Se warrt vun de Medienanstalt Hamborg/Sleswig-Holsteen (MA HSH) mit Geller vun dat Land Sleswig-Holsteen föddert. Kooperatschoonspartner sünd de Apen Kanal Sleswig-Holsteen (OKSH) un de Norddüütsche Rundfunk (NDR). Mit Stütt vun 369.800 Euro schall dat Projekt toeerst dree Johr lopen.

To'n Start sünd Alina Dwenger un Karsten Tolle an modereeren. Vun Maandag bet Freedag heet ehr Sennen „luut & düütlich“ un an Sünnavend gifft dat noch de „Wekenschau“. Se lööpt bi de Apen Kanals Kiel, Lübeck un Westküste to ünnerscheedlichen Tieden. Op de Websteed vun Heimatbund kann een de Sennen laters Nahören un enkelte Narichten sünd ok op Social Media to finnen. För de Sennen nütten se de Sass’sche Schrievwies.

## Weblenken

* PLATTform: Kanals un Senntieden
* PLATTform: Sennen to'n Nahören

## Kiek ook bi
* Plattdüütsch Radioprogramm

## Footnoten
Božidar Đurašević

**Božidar Đurašević** (* 26. April 1933 in Belgrad; † 23. Januar 2022 ok dor) weer en serbsch Schachspeler. Đurašević kreeg 1957 vun de FIDE den Titel Internatschonaler Meester tospraken. 

Für Jugoslawien hett he an de Schacholympiaden 1956 un 1958 deelnommen.  

## Enkeld Nahwiesen


## Weblinks
* Indrag bi chessgames.com (engelsch)
Op’n Weg na’n roden Planeten

**Op’n Weg na’n roden Planeten** is en Reeknerspeel för Kinners un junge Lüüd, de Plattdüütsch lehren wüllt. Rutkamen is dat to’n End vun Johr 2025. In Momang is dat blots to’n Spelen mit de Browser dor, mobile Apps schüllt aver dorto kamen. Dorhinter steckt dat Lännerzentrum för Nedderdüütsch tosomen mit de Speelprogrammerers vun Studio Monstrum. Stütt geven hett dat Bundsministerium för’t Binnere vun Düütschland.

## Weblenken

* Op’n Weg na’n roden Planeten

## Footnoten
2026

## Wat passeert is
### Politik un Sellschap
* 3. Januar: De Vereenigten Staten hemm bi en Angreep up Venezuela de sien Staats­chef Nicolás Maduro fangen nommen un buten Land brocht.

### Kunst un Kultur

### Sport
* 3. Januar: De engelsch Dartspeler Luke Littler hett to'n tweeten Mal de Darts-Welt­meester­schap wunnen.

### Weertschap
* 1. Januar: Dat Land Bulgarien is in den Euroruum upnommen wurrn.
* 17. Januar: Nah mehr as 20-johrig Verhanneln is dat Freehannelsafkommen EU-Mercosur in Asunción vun Sieden vun de EU un Vertreedern vun de Mercosur-Staaten ünnerschreven wurrn.

### Religion

### Katastrophen un Terroransläge
* 1. Januar: Bi de Brandkatastrophe vun Crans-Montana kommt um de 40 Minschen to Dood un mehr as 100 wurrn deelwies swoor besehrt.

## Boren

## Storven
* 2. Januar: Horst Witzler, düütsch Footballtrainer (* 1932)
* 11. Januar: Louis Eugene Brus, US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger (* 1943)
* 1. Februar: Rita Süssmuth, düütsch Politikerin, Bundsministerin un Präsidentin Düütsch Bundsdag (* 1937)
* 2. Februar: Ken Peplowski, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1959)
* 5. Februar: Friedrich G. Beckhaus, düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker (* 1927)
* 6. Februar: Wolfgang Mahnke, Bioloog un plattdütschen Schriever (* 1937)
* 6. Februar: Bruno Parma, jugoslaawsch-sloweensch Schachspeler (* 1941)
* 18. Februar: Josef Piontek, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer (* 1940)
* 2. März: Günther Bredehorn, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter (* 1935)
* 8. März: Anthony James Leggett, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger (* 1938)
* 14. März: Christopher Albert Sims, US-amerikaansch Ökonom un Nobelpriesdräger (* 1942)
* 31. März: Kees Kuijs, nedderlannsch Footballnatschonalspeler (* 1931)

## Nobelpriesen
* Medizin oder Physiologie: 
* Physik: 
* Chemie: 
* Literatur: 
* Freeden: 
* Wertschapswetenschapen:
Bruce Eisenbeil

**Bruce Eisenbeil** (* 21. August 1963 in Chicago) is en US-amerikaansch  Jazz-Gitarrist un Komponist vun dat Modern Creative.

Bruce Eisenbeil is in Plainfield (New Jersey) upwussen un fung mit veer Johr up de Gitarre to spelen. Mit 15 Johren harr he sien eerst professionelle Upträen. Tonächst Autodidakt, harr he later Ünnerricht bi Joe Pass, Howard Roberts, Joe Diorio un Dennis Sandole. In den 1980er Johren speel he in Rhythm-and-Blues-Bands as ok mit Jeff Buckley un Paul Gilbert.
1992 hett he en dree Week düern Tournee dör Brasilien maakt; he leevt un arbeit siet 1995 in New York City. In den Loop vun sien Karriere (he hett ok as Mechaniker arbeit) speel he ünner annern mit Cecil Taylor, David Murray, Evan Parker, Rob Brown,  Ellery Eskelin, Steve Swell, Karl Berger, William Parker, Kent Carter, Lisle Ellis, Milford Graves, Badal Roy, Andrew Cyrille, Jay Rosen, William Hooker un Lou Grassi. 1997 hett he in’n Trio mit Rob Brown un Lou Grassi sien Debütalbum *Nine Wings* up dat Avantgarde-Label CIMP upnommen; ünner eegen Naam hett Eisenbeil denn en Reeg vun wiederen Alben, ünner annern up Label as ESP-Disk, Konnex Records, Cadence Jazz Records, CIMP un Nine Winds, herutbrocht. 2006 is he up dat Montreal Jazz Festival un dat *Silent Art Festival* in Baukem uptreeden.

## Diskographisch Henwiesen
**Alben ünner eegen Naam**
* *Nine Wings* (CIMP, 1997) mit Rob Brown, Lou Grassi
* *Mural* (CIMP, 1999) mit J. Brunka, Ryan Sawyer
* *Opium* (CIMP, 2001) mit David Taylor, Michael Attias, Jay Rosen
* *Carnival Skin* (Nemu, 2006)
* *Inner Constellation* (ESP, 2007)
* *Solar Forge* (ESP-Disk, 2008) Trio Eisenbeil/Tom Blancarte un Andrew Drury

**Alben as [[Sideman]]**
* Steve Swell: *Particle Data Group* (Cadence, 2000)

## Weblinks
* Webpräsenz
* Indrag bi Allmusic

## Borns
* Richard Cook, Brian Morton: *[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz Recordings]].* 8. Uplaag. Penguin, London 2006, ISBN 0-14-102327-9.
Palermo

**Palermo** is en Stadt un de Hööftstadt von de Autonome Region Sizilien. De Stadt hett 625.956 (31.12.2024) Inwahners up en Flach van 158 km². Se is de fieftgröttste Stadt vun Italien un wurr in dat 8. Johrhunnert v. Chr. grünnd.

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* George Wallington (1924-1993), US-amerikaansch Jazzmusiker

## Weblinks

* d Internetpräsenz vun de Stadt Palermo (italieensch)
* s Fremdeverchehrsamt
Binnenminister

En **Binnenminister** is en Minister vun en Staat oder en Bundsland, de för de Binnenpolitik tostannig is, för de Polizei un son Kraam. Sien Ministerium is dat Binnenministerium. De Binnenminister dröpt sik af un to mit de ännern Binnenministers op de Binnenministerkonferenz.
Emmi för Plattdüütsch

De **Emmi för Plattdüütsch** is ene Utteken vun de Präsidentin vun de Sleswig-Holsteensch Landdag gifft dat siet 2011. All twee Johren verleiht se de Pries „Emmi för Plattdüütsch in Sleswig-Holsteen“ tosomen mit de Kultur-Ministersche und den Schleswig-Holsteinische Heimatbund. Mitmaken künnt Kinners un junge Lüüd un Gruppen ut Ehrenamt, de in Sleswig-Holsteen en Projekt op Plattdüütsch produzeert hebt. De Winners kreegt en „Emmi“ – en  Bildhauerwark vun en Seejumfer. Dat gifft süss Slääg, aver de Pries ward nich jümmers in jeden Slag utgeven. Af un to wart ok mehr as een Institutschoon in een Slag uttekennt. Wokeen de Pries mit na Huus nimmt, beslut en Jury mit Maat vun de „AG Bildung“ des „Beirates Niederdeutsch“ bi'n Landdag. Dorvör gifft dat de Plattdüütsch School-Segel „Do mol wat op Platt“. 

## Winners

## Footnoten
Plato

**Plato** oder **Platon** betekent

* Platon, greekschen Philosoph
* Plato, Exarch vun Ravenna  (646 bis 649)
* Platon, Komödiendichter in’t klassische Athen
* Platon, indo-greekschen König
* Platon, Söhn vun Lyakon.

**Plato** betekent ok

* Plato (Familiennaam),
* Plato, hannöversch Adelsgslecht
* Plato (Maankrater),
* (5451) Plato, Asteroid,
* Plato vun Tivoli, Mathematiker un Översetter,
* Grad Plato, Eenheid vun de Stammwört bi dat Beerbroen。
* Plato Island, Insel in de Grupp vun de Danger-Inseln, Antarktis

**Plato** is de Naam vun düsse Öörd

* in den Verenigten Staten:
** Plato Center (Illinois)
** Plato (Indiana)
** Plato (Iowa)
** Plato (Kentucky)
** Plato (Minnesota)
** Plato (Missouri)
** Plato (New York)
** Plato (Virginia)
* in Kolumbien
** Plato (Kolumbien), Gemeen in dat Departamento del Magdalena

**PLATO** is kort för

* PLATO, **PLA**netary **T**ransits and **O**scillation of stars, een Projekt vun de ESA,
* Plateau-Observatorium, kort *PLATO*, Observatorium in de Antarktis
* PLATO, een vun de eersten Grootreekner-Computersystemen
* Plattdeutsches Tonarchiv.

**Kiek ok bi:**

* Platow
* Plathow
* Plateaux
Juraj Druska

**Juraj Druska** (* 31. August 1994) is en slowaaksch Schachspeler, de siet 2025 Schach-Grootmeester is. 2025 reck he sien letzte Grootmeesternorm 6,5/9 Punkten bi de slowaaksch Meesterschap in Piestany.

## Karriere
2012 wunn he de CH18-Kategorie vun de slowaaksch Jöögdmeesterschapen. 2015 kreeg he den Titel vun en Internatschonalen Meesters (IM). He hett sück för den Schach-Weltpokal 2021 qualifizeert, bi den he in de eerst Runn Mircea Pârligras (1,5/0,5) besiegen dee, bevör he in de tweet Runn gegen Jorden van Foreest (1,5/0,5) ünnerlegen weer.

He hett an de Schacholympiaden 2022 und 2024 deelnommen. In de düütsch Schachbundesliga speelt he aktuell (2026) för USV TU Dresden. Sien hööchste Elo-Tall harr he in’n August 2022 mit 2530.

## Weblinks
* FIDE-Koort
* Indrag bi chessgamescom (engelsch
* Partien bi 365chess.com

## Enkeld Nahwiesen
CSD Colo-Colo

De **Colo-Colo** (*Club Social y Deportivo Colo-Colo* / *CSD Colo-Colo*), is en chileensch Footballvereen ut Santiago. Grünnt wurrn is he an'n 19. April 1925. De Trainer vun de Footballmannschap heet Fernando Ortiz. Dat Stadion vun de Vereen is dat Monumental-Stadion, dat över 43.000 Plätz verföögt.

## Weblenken

* Offiziell Websteed vun Colo-Colo (spaansch)
Aserbaidschaansche Wikipedia

De **Aserbaidschaansche Wikipedia** (Aserbaidschaansch: *Azərbaycanca Vikipediya*) is de Wikipediauutgaav op Aserbaidschaansch un is an’n 21. Januar 2002 opstellt worrn. De Uutgaav het in’n   211.115 Artikels.

## Footnoten


## Weblenken
* Az.wikipedia.org
Sidney Altman

**Sidney „Sid“ Altman** (* 7. Mai 1939 in Montreal, Kanada; † 5. April 2022 in Rockleigh, New Jersey) weer en kanaadsch Physiker un Biochemiker. He kreeg tosommen mit Thomas Robert Cech 1989 den Nobelpries för Chemie för dat Opdecken vun de katalytisch Eegenschapen vun RNA.

## Leven
Sid Altman is as Kind vun en Immigrantenfamilie upwussen un hett Physik an dat Massachusetts Institute of Technology un later Biophysik an de University of Colorado studeert, wo he 1967 sien Doktertitel kreeg. Later wurr he Perfesser an de Yale University. 1987 wurr he Fellow vun de American Association for the Advancement of Science, 1988 wurr he in de American Academy of Arts and Sciences wählt. 1990 wurr he in de National Academy of Sciences vun de USA un in de American Philosophical Society upnommen. 2016 kreeg he de Lomonossow-Goldmedaille vun de Russische Akademie vun de Wetenschapen, deren utwärtig Liddmaat he 2019 wurr.

Sien bahnbrekend Forschungen to de RNA fungen an dat Medical Research Council Laboratory of Molecular Biology vun Francis Harry Compton Crick un Sydney Brenner in Cambridge, UK, an.

Bi dat Ünnersöken vun de komplizeert Perzessfolg, in de ünner Mitwarken vun söss RNA-Molekülen de codeert Informatschoon vun de DNA to de Herstellung vun de entsprekend Proteine führt, hett Altman dat Enzym *[[Ribonuklease#RNase P|RNase P]]* opdeckt, dat de Endstücke vun en vun de intermediären RNA-Moleküle afspalt. Nah teihn Johren Forschungsarbeit kunn Altman nahwiesen, dat dat ünnersöcht Enzym nich as sonst en Protein weer, sonnern en Kombinatschoon vun en RNA-Stück un en Protein. Dorbi weer dat RNA-Stück wesentlich för de spezifische katalytische Wirkung.

## Privates
He weer mit Ann M. Körner verheiraadt und harr twee Kinner. He 1984 harr he ok de amerikaansch Staatsangehörigkeit.

## Weblinks

* Indrag up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)
* Beschrieven vun sien  Nobelpries-kröönt Forschungsarbeit (engelsch)
* Autobiografie (engelsch)
* Altman sien Webupträe an de Yale-University
*  (engelsch)
* academic.tree (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Hans-Ulrich Rülke

**Hans-Ulrich Rülke** (* 3. Oktober 1961 in Tuttlingen) is en düütschen Politiker vun de Freie Demokratische Partei (FDP).

He is siet 2009 Frakschoonsvorsitter vun de FDP/DVP-Frakschon in’n Landdag vun Baden-Württemberg un siet 2006 Afgeordneter in dit Landesparlament. Rülke weer Listenvörslöpper vun sien Partei bi de Landdagswahlen 2016 un 2021.

## Politische Loopbaan
Rülke wöör 2006 för’t eerst in’n Landdag vun Baden-Württemberg wählt. Na den Törüchtreden vun Ulrich Noll wöör he 2009 to’n Frakschoonsvorsitter vun de FDP/DVP-Frakschon wählt.

Siet 2013 is he ok Stellvertreter-Vörsitter vun de FDP in Baden-Württemberg. Siet 2025 is he Vörsitter vun de FDP in Baden-Württemberg.

## Enkeld Nahwiesen


## Borns
* Profil op de Nettsiet vun den Landdag Baden-Württemberg
* Profil op fdpbw.de
Juri Wassiljewitsch Malyschew

**Juri Wassiljewitsch Malyschew** (, wetenschaplich Transliteratschoon **; *&nbsp;27. August 1941 in Nikolajewsk, Oblast Stalingrad, Russische SFSR; † 8. November 1999 in Swjosdny Gorodok, Oblast Moskau, Russland) weer en  sowjeetsch Kosmonaut.

## Utbillen
Nahdem Juri Malyschew van 1949 bit 1957 de Böverschool in Nr. 24 in Taganrog, Oblast Rostow, Russische SFSR besöcht harr, is he de sowjeetsch Luftstrietkräften bitreeden. 1963 hett Malyschew sien Utbillen an de Luftwappenhoochschool in Tschugujew, Oblast Charkow, Ukrainische SSR afslooten. Dat Juri-Gagarin-Kosmonautentrainingszentrum hett den Piloten an‘n 7. Mai 1967 as Ruumfohrer utwählt. Sien Grundutbillen för Kosmonauten *OKP*, de för hüm in’n Mai 1967 anfung, hett Malyschew an‘n 18. August 1969 spoodriek afslooten. He hett denn noch de Militärakademie vun de Luftstrietkräfte „J. A. Gagarin“ in Monino besöcht, de he 1977 ebenfalls spoodriek afsluuten dee.

## Deenst as Kosmonaut
### Saljut 6 EP-6
As Kommandant vun de sösste Gastmannschap vun Saljut 6 hett he gemeensam mit Wladimir Wiktorowitsch Aksjonow 1980 mit Sojus T-2 disse Wiederentwicklung vun dat Sojus-Ruumschipp. De Mission düer van 5. Juni 1980 bit 9. Juni 1980 (3 Daag und 22 Stünnen).

### Saljut7 EP-1
Malyschew weer as Kommandant för de Mission Saljut 7 EP-1 vörsehn, de mit dat Ruumschipp Sojus T-6 de eerste Besööksmannschap to de nee Ruumstatschoon Saljut 7 bringen sull. Mit Jean-Loup Chrétien hörr eerstmals en westeuropääsch Kosmonaut to de Mannschap. Wegen Problemen mit sien Hart wurr Malyschew ut de Mannschap nommen un dör Wladimir Dschanibekow ersett.

### Saljut 7 EP-3
1984 floog he mit Sojus T-11 to de Ruumstatschoon Saljut 7, vun deren dart Gastmannschap (neben hüm noch Gennadi Michailowitsch Strekalow un de Inder Rakesh Sharma) he Kommandant weer. Up Saljut 7 weern de Kosmonauten Leonid Denissowitsch Kisim, Wladimir Alexejewitsch Solowjow un Oleg Jurjewitsch Atkow as Langtietbesatten. De Rückkehr to de Eerde weer mit Sojus T-10. Sien Mission düer van’n 4. bit 11. April 1984.

## Nahfolgende Tätigkeit un Privates
Nahdem he an’n 2. Juli 1988 ut dat Kosmonautencorps utscheeden weer, wurr Malyschew kört dornah stellvertreeden Baas vun de Hööftafdeelen vun dat Kosmonautentrainingszentrum. Sluutend wurr Juri Malyschew to’n Oberst vun de Reserve vun de russische Luftstrietkräfte befördert. He is an’n 8. November 1999 in dat Sternenstädtchen bi Moskau storven

Malyschew weer verheiraadt un harr twee Kinner. 

## Utteknungen
Juri Malyschew kreeg folgende Utteknungen un Orden:

* Tweemal Held vun de Sowjetunion (1980, 1984)
* Fleegerkosmonaut vun de UdSSR (1980)
* Tweemal Leninorden (1980, 1984)
* Ashoka Chakra Orden vun de Republiek Indien (1984)

## Literatur
* 

## Weblinks

* spacefacts.de: Körtbiografie

## Enkeld Nahwiesen
Johannes Zumtaugwald

**Johannes Zumtaugwald** (* 4. Januar 1826 in Zermatt; † 1900) weer en Bargführer ut de Anfangstiet vun den Zermatter Alpinismus.

## Leven
Johannes Zumtaugwald, Söhn vun Johann Joseph un Maria Katharina Zumtaugwald, weer en Zermatter Bargführer, de eenige Eerstbestiegen up prominente Swiezer Veerdusender ünnernommen hett, dorünner den höchsten komplett in de Swiez stahn Barg, den Dom (4545&nbsp;m), un den hööchsten Swiezer Barg överhoopt, de Dufourtipp (4634&nbsp;m). He weer de jüngere Bröer vun Matthäus Zumtaugwald un de öllere Bröer vun Stefan Zumtaugwald, denen ähnlich spektakuläre Eerstbestiegen gelungen; deelwies gungen se ok tosommen in de Seilschapen. Betallt wurrn de Ünnenehmungen dör engelsch Gäste as Leslie Stephen, den lateren Mitbegrünner vun den London Alpine Club, oder de beid Geistlichen Charles Hudson (Eerstbestieger vun den Matterhorn 1865) un John Llewelyn Davies.

Dank den US-amerikaanschen Alpinisten Henry Fairbanks Montagnier (1877–1933) sünd de Führerböker vun de dree Bröers Zumtaugwald erhollen bleeven un geven umfangriek Informatschonen över de Touren vun disse Anfangstiet vun den Alpinismus. So wurrd bispeelswies för 1862 en Versöök vun Johannes Zumtaugwald dokumenteert, dat Matterhorn to bestiegen, wobi he den Tipp aber nich reckt hett.

De Naam Zumtaugwald, de sück bit in dat Laatmiddelöller torüchverfolgen lett, stammt vun den Stammsitt vun de Familie in‘n Taugwald af, de dicht bi Zermatt liggt. De oltinseeten Familie hett mehrere Meier vun dat Freegericht Zermatt as ok eenige Preester hervörbrocht.

## Eerstbestiegen
* 1855 Monte-Rosa-Dufourtipp över Westgrat, 4634&nbsp;m. De Erstbesteigung funn an’n 1. August 1855 dör en vun Charles Hudson leit Seilschap statt. Wiedere Deelnehmer weern John Birkbeck, Edward J. W. Stephenson un de Bröers Christopher un James G. Smyth. De Bargführer Johannes un Matthäus Zumtaugwald ut Zermatt un Ulrich Lauener ut Lauterbrunnen hemm den Engländern den Weg bahnt.
* 1858 Dom över Festigrat, 4545&nbsp;m 11. September 1858 vun J. Llewellyn Davies, Johannes Zumtaugwald, Johann Kronig un Hieronymous Brantschen.
* 1859 Rimpfischhorn, 4199&nbsp;m ( 9. September 1859 mit Leslie Stephen, Robert Liveing, Melchior Anderegg
* 1862 Täschhorn över Kinflank, 4491&nbsp;m 30. Juli 1862 dör Stefan un Johannes Zumtaugwald, J. Llewelyn Davies, J.W. Hayward un Peter-Josef Summermatter över NW-Flank (Kinflank) direkt vun Randa ut.

## Enkeld Nahwiesen
Rita Süssmuth

**Rita Süssmuth** (* 17. Februar 1937 as *Rita Kickuth* in Wupperdal; † 1. Februar 2026 in Neuss) weer en düütsch Pädagogin, Hoochschoolperfessersche un Politikerin (CDU). Se weer van 1985 bit 1988 Bundsministerin för Jöögd, Familie un Gesundheit (af 1986 Jöögd, Familie, Fruen un Gesundheit) un van 1988 bit 1998 Präsidentin vun den Düütschen Bundsdag.

## Weblinks

* DNB-Katalog
* Anja Arp: *[https://www1.wdr.de/radio/wdr5/sendungen/zeitzeichen/zeitzeichen-rita-suessmuth-100.html Rita Süssmuth wird Bundestagspräsidentin (an‘n 25.11.1988)]* In: WDR5, „ZeitZeichen“, 25.&nbsp;November 2023, (Podcast, 14:27&nbsp;Min.)
*
Kein schöner Tod II

**Kein schöner Tod II** is es Dörpkrimi, de 2025 in Wohlde in Süden vun Kreis Sleswig-Flensborg dreiht woorn is.  De Film is een Projekt vun Vereen Treenezauber in Wohlde. Dat Besünnere: De heele Dörp künnt mitmaken un se hebbt keen Text vorgeven. Jeedeen künnt op hochdüütsch oder plattdüütsch schnacken as se wüllt, solang dat to de Geschicht passen doot. De Film *Kein schöner Tod* wöör 30 Johren toför in sülvige Dörp makt woorn. Siet November 2025 warrt de Film in Kinos un Gasthüüs in Norden vun Sleswig-Holsteen wiest.

## Weblenken

* Websteed vun Projekt

## Footnoten
Wedderstand (Boelement)

De **Wedderstand** () is een tweepolig passiv elektrisch Boelement. Dat Element realiseert enen ohmschen Wedderstand in elektrischen un elektronischen Schaltungen. Wedderstänn warrt to’n Bispeel bruukt:

* den elektrischen Stroom to begrenzen
* den elektrischen Stroom in ene Schaltung optodelen
* den elektrischen Stroom in ene Spannung ümtowanneln un em (indirekt) to meten
* de elektrische Spannung in ene Schaltung optodelen
* elektrische Energie in Warmsenergie ümtowanneln

En *linearen Wedderstand* (daarmang tellt alle Wedderstänn, mit enen Wedderstandsweert, in’n Ünnerscheed to *nichlinearen Wedderstänn*, vun den kenen wiederen Parameter afhängt) stellt enen elektrischen Stroom proportschonaal to de anleggt elektrische Spannung un ümkehrt in. He deent so as Stroom-Spannungs-Kunverter oder as Spannungs-Stroom-Kunverter.

## Weblenken

* Katalog vun 1933
* Wedderstand as Boelement - electronicsplanet
Differentschaalglieken

Ene **Differentschaalglieken** oder **Differenzialglieken** is ene mathemaatsche Glieken för ene söökte Funktschoon vun ene oder mehr as een Variabeln, in de ook Afleiden vun düsse Funktschoon vörkaamt. Vele Natuurgesetten köönt mit Differentschaalgliekens formuleert warrn. Differentschaalgliekens sünd so en wichtig Warktüüg vun mathemaatschen Modellen. Daar beschrivt ene Differentschaalglieken bi, woans sik düsse Grötten to enanner in Relatschoon verännert. Differentschaalgliekens sünd ene wichtige Ünnersööksaak vun de Analysis, de de Lösungstheorie vun Differentschaalgliekens ünnersöcht. Nich alleen vunwegen dat för vele Differentschaalglieken kene explizite Lösungsdarstellung mööglich is, warrt vele so’ne Gliekens dör numeersche Verfahrens mit överslaan Lösungen lööst. Ene Differentschaalglieken kann dör een Richtungsfeld daarstellt warrn.

## Literatuur

* G. H. Golub, J. M. Ortega: *Wissenschaftliches Rechnen und Differentialgleichungen. Eine Einführung in die Numerische Mathematik*. Heldermann Verlag, Lemge 1995, ISBN 3-88538-106-0.
* T. Imkamp, S. Proß: *Differentialgleichungen für Einsteiger*, Springer 2019, ISBN 978-3-662-59830-6
* G. Oberholz: *Differentialgleichungen für technische Berufe.* 4. Oplaag. Verlag Anita Oberholz, Gelsenkiärken 1995, ISBN 3-9801902-4-2.
* P.J. Olver: *Equivalence, Invariants and Symmetry*. Cambridge Press, 1995.
* L. Papula: *Mathematik für Ingenieure und Naturwissenschaftler Band 2*. Viewegs Fachbücher der Technik, Wiesbaden 2001, ISBN 3-528-94237-1
* H. Stephani: *Differential Equations: Their Solution Using Symmetries.* Edited by M. MacCallum. Cambridge University Press, 1989.
* H. Benker: *Differentialgleichungen mit MATHCAD und MATLAB*. Springer-Verlag, Berlin / Heidelbarg / New York 2005.

## Weblenken

* Matroids Matheplanet: *[http://matheplanet.com/matheplanet/nuke/html/article.php?sid=525 Differentialgleichungen.]* Anleiden to’n Lösen vun verscheden Differentschaalgliekens mit Bispelen (hoogdüütsch)
* Mathematik-Online Kurs to’n Thema ''Differentschaalgliekens'' vun de Universität Stuttgart (hoogdüütsch)
* Dörte Haftendorn: Differentialgleichungen: Numerik, Beispiele, Isoklinen, … Universität Löönborg (hoogdüütsch)
* Arthur Mattuck: ''Differential Equations''. Academic Earth – MIT (engelsch)

## Footnoten
Denis Kadrić

**Denis Kadrić** (* 12. Juni 1995 in Frankfort an’n Main) is en bosnisch Schachspeler, de siet Mai 2022 för den montenegrinischen Schachverband speelberechtigt is.

1992 truck de Familie vun Denis Kadrić nah Düütschland un kehr 1998 nah Bosnien torüch. As Denis fief Johr olt weer, harr hüm sien Vader de Regeln vun dat Speel bibrocht.

De bosnische Eenzelmeesterschap kunn he 2013 in Cazin winnen. He speel för Bosnien bi veer Schacholympiaden: 2012 bis 2018.

2011 wurr hüm vun de FIDE de Titel Internatschonaler Meister (IM) tospraaken, 2015 wurr he Grootmeester. Sien hööchste Elo-Tall weer 2594 in‘n Oktober 2016.

## Weblinks
* FIDE Koort
* Homepage
* Indrag bi Chesstempo
* Indrag bi chessgames.com

## Enkeld Nahwiesen
Christel Fries

**Christel Fries** (* 1956) is en düütsch Schrieversche un Stadtföhrersche, de ehr Geschichten op plattdüütsch vertellt. 

As „Opsteekfru Stine“ föhrt se Gäst dör Eckernföör. Siet 2015 is se Vörsittersche vun de Arbeitsgemeenschop vun de Stadtföhrers un Stadtföhrerschen (in de Heimatgemeenschop Eckernföör) un siet 2025 Vörsittersche vun de Plattdüütsch Gill in Eckernföör. Dor organiseert se Lesens vun annere Schrievers, Diskuschonen, Musik- un Kulturveranstalten op platt un höllt sülvst Lesens in lokale Inrichten as Scholen un in Olenhüüs. Siet 2022 is se ok Lidmaat in Plattdüütschen Raat Sleswig-Holsteen.

## Utteken
* In Februor 2026 woor se mit de Ehrennadel vun dat Land Sleswig-Holsteen uttekent för ehren Insatz för de plattdüütsche Spraak.

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Footnoten
Journalismus

**Journalismus** (vun ) betekent de perioodsche publizistische Arbeid vun Journalisten un Journalistschen bi de Press, in Online-Medien oder in’n Rundfunk mit de Aufsicht op Themen opmarksaam to maken un de Lüüd mit Informatschonen to versorgen, de för de Sellschop relevant sünd.

## Literatuur
**Handböker un Enzyklopädien**

* Gabriele Hooffacker, Klaus Meier: 'cLa Roches Einführung in den praktischen Journalismus: Mit genauer Beschreibung aller Ausbildungswege Deutschland, Österreich, Schweiz'c. 20. OPLAAG. Springer VS, Wiesbaden 2017 (gelbe-reihe.de).  Websteed to’n Book mit mehr Informatschonen to’n praktischen Journalismus, ISBN 978-3-658-16657-1.
* Claudia Mast (Ruutgeversche): 'cABC des Journalismus: Ein Handbuch (Praktischer Journalismus)'c. 13. Oplaag. Köln 2018, . 
* Henning Noske: *Journalismus: Was man wissen und können muss. Ein Lese- und Lernbuch.* Klartext, Essen 2015, ISBN 978-3-8375-1432-2.
* Paul-Josef Raue, Wolf Schneider: 'cDas neue Handbuch des Journalismus und des Online-Journalismus'c. 3., överarbeidt Oplaag. Reinbeek 2020, . 
* Stephan Ruß-Mohl: 'cJournalismus: Das Hand- und Lehrbuch'c. Frankfort an’n Main 2016, . 
* Christopher H. Sterling (Ruutgever): *Encyclopedia of journalism.* 6 Bännn. Sage, Thousand Oaks u.&nbsp;a. 2009 (engelsch), ISBN 978-0-7619-2957-4.
* Siegfried Weischenberg (Ruutgever): 'cHandbuch Journalismus und Medien'c. UKV, Konstanz 2005, . 

**To bestimmten Themen**

* Mark Briggs: *Journalism 2.0: How to Survive and Thrive.* J-Lab: The Institute for Interactive Journalism, University of Maryland, Philip Merrill College of Journalism, 2007 (engelsch; ).
* Noam Chomsky & Edward S. Herman: *Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media.* Pantheon Schocken Books 2002, ISBN 978-0-375-71449-8 (engelsch).
* Hans Heinz Fabris: 'cMassenmedien: Instrumente der „Skandalisierung“ oder „Vierte Gewalt“? Zum Kontrollpotential der Medien'c. In: Christian Brünner (Ruutgever): 'Korruption und Kontrolle'c. Böhlau, Wien 1981, , S. 239–264. 
* Markus Kaiser (Ruutgever): *Special Interest: Ressortjournalismus – Konzepte, Ausbildung, Praxis.* Econ, Berlin 2012, ISBN 978-3-430-20145-2.
* Manfred Rühl (1980): *Journalismus und Gesellschaft. Bestandsaufnahme und Theorieentwurf*. Mainz: v. Hase & Koehler, ISBN 3-7758-0975-9.
* Lars Schäfers, Jochen Sautermeister: *Konstruktiver Journalismus: Theologisch-medienethische Annäherungen an ein neues Berichterstattungsmuster* (=&nbsp;*Kirche und Gesellschaft.* Nr. 452). Ruutgeven vun de Kathoolschen Soziaalwetenschoplichen Zentraalstell Mönchengladbach. Bachem Medien, Köln 2018, ISBN 978-3-7616-3280-2.
* Stefan Schulz: *Redaktionsschluss: die Zeit nach der Zeitung.* Hanser, München 2016, ISBN 978-3-446-25070-3.
* Jan Eike Welchering: *Überfällig. Der deutsche Journalismus und die Menschenwürde (= Reihe Pons Theologiae; Band 3)*, Tübingen 2020, ISBN 978-94-036-1179-2.

## Weblenken

* 
* Linkkatalog to’n Thema Journalismus bi curlie.org (ehemals DMOZ).
François Remetter

**François Joseph Remetter** (* 8. August 1928 in Strasbourg; † 30. September 2022 ok dor) weer en franzöösch Footballspeler. 

De Doorhöder fung sien Loopbahn bi FC Metz an, wo he bit 1953 bleev, bevör he för en Saison bi FC Grenoble anhüürn dee.  Dornah speel he bit 1957 bi FC Sochaux-Montbéliard, dornah jewiels för een Saison bi Girondins Bordeaux, Limoges FC un Le Havre AC. Van 1960 bit 1964 weer RC Strasbourg sien Vereen, den sück twee Johr bi FC Limoges ansluuten deen, bevör he sien Loopbahn bit 1968 bi Pierrots Vauban Strasbourg utklingen leet.

För de franzöösch Natschonalmannschap hett he van 1953 bit 1959 insgesamt 26 Lännerspelen maakt. He hett mit de Mannschap an de Footballweltmeesterschap 1954 deelnommen, un ok an de Footballweltmeesterschap 1958, speel dor aber in de eerst beid Spelen swaak un wurr denn dör Claude Abbes ersett.

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Olympisch Winterspelen 2026/Biathlon

Bi de **[[Olympisch Winterspelen 2026]]** in Mailand un Cortina d’Ampezzo funnen elf Wettbewarfen in’n **[[Biathlon]]** statt. Oort vun de Veranstaltung weer de Antholz-Anterselva Biathlon Arena in Antholz.

Veer Daag bevör de Spelen anfungen, hett en Dopingfall up den olympischen Biathlonsport en Schadden schmeeten. De för de italieensch Mannschap nomineert Biathletin Rebecca Passler wurr up den verboden Warkstoff Letrozol test un eerstmal suspendeert.

## Bilanz
### Medaillenspegel

## Ergevnisse Mannlüüd
### Sprint 10 km



Datum: 13. Februar 2026, 14:00 Uhr 


### Verfolgung 12,5 km



Datum: 15. Februar 2026, 11:15 Uhr 


### Eenzel 20 km



Datum: 10. Februar 2026, 13:30 Uhr 


### Massenstart 15 km



Datum: 20. Februar 2026, 14:15 Uhr 


### Staffel 4 × 7,5 km



Datum: 17. Februar 2026, 14:30 Uhr 


## Ergevnisse Fruen
### Sprint 7,5 km



Datum: 14. Februar 2026, 14:00 Uhr


### Verfolgung 10 km



Datum: 15. Februar 2026, 14:45 Uhr


### Eenzel 15 km



Datum: 11. Februar 2026, 14:15 Uhr


### Massenstart 12,5 km



Datum: 21. Februar 2026, 14:15 Uhr


### Staffel 4 × 6 km



Datum: 18. Februar 2026, 14:45 Uhr


## Ergevnisse Mixed
### Staffel 4 × 6 km



Datum: 8. Februar 2026, 14:05 Uhr


## Weblinks
* Biathlon bi de Olympisch Winterspelen 2026 in de Datenbank vun *Olympedia.org* (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Aliotta Haynes Jeremiah

**Aliotta Haynes Jeremiah** weer en US-amerikaansch Rockgrupp, de van 1970 bit 1977 aktiv weer.

De Vorgängerband harr de Naam *Aliotta Haynes* un bestunn ut den Bassisten Mitch Aliotta, den Slagtüüchspeler Ted Aliotta un den Gitarristen Skip Haynes. Ted hett de Grupp aber glieks nah ehr Debütalbum „Aliotta Haynes Music“ (1970) verlaaten un wurr dör den Keyboarder John Jeremiah ersett. As Aliotta Haynes Jeremiah hemm se hör glieknamig Album 1971 herutbrocht, dat ok hör letzt för dat Label Ampex weer.

De Band harr 1972 mit den Titelsong „Lake Shore Drive“ vun hör 1973 herutbrocht Nahfolgealbum „Lake Shore Drive“ en regionalen Hit in’n Ruum Chicago. Dat Album weer en Hommage an den Lake Shore Drive, en Uferstraat in Chicago.

De 1992 herutkamen Quicksilver-CD-Kompilatschoon „Lake Shore Drive“ enthull nich de beid Songs „Leaving Chicago A.M.F.“ un „Long Time Gone“ (en Medley mit „When I Was a Cowboy“) vun dat Originalalbum „Big Foot“ ut dat Johr 1973, dorför aber den Titelsong von „Slippin' Away“ (1977) as ok neeere Upnahmen. „Lake Shore Drive“ wurr 1996 to dat 25-johrig Jubiläum as Doppel-CD-Set tosommen mit wiederen Songs vun de Band nochmal herutbrocht.

Die Band harr 1978 en Gastupträe in den Feernsehfilm „Sparrow“ un speel dorin en Rockband, deren Singer wiels en Upträe dör en Stroomslagg dood blifft. 

„Lake Shore Drive“ weer up den Soundtrack vun den Film „Guardians of the Galaxy Vol. 2“ (2017) to höörn.

## Doodsfälle
Leven deiht vun de Grupp nümms mehr.
* Keyboarder John Jeremiah is an’n 5. Dezember 2011 in Chester, Illinois storven.
* Mitchell A. Aliotta, ebenfalls Liddmaat vun de Rotary Connection, is an’n 21. Juli 2015 in dat Öller vun 71 Johren storven.
* Skip Haynes is an’n 2. Oktober 2017 storven.
* Ted Aliotta, dat letzte levend Liddmaat vun de Grupp, is an’n 21. März 2025 in dat Öller vun 78 Jahren in Berwyn, Illinois storven.

## Discographie
**Aliotta Haynes Music* (LP) (Ampex 10108) 1970
**Aliotta Haynes Jeremiah* (LP) (Ampex 10119) 1971
**[[Lake Shore Drive (album)|Lake Shore Drive]]* (LP) (Big Foot 714) 1973
**Slippin' Away* (LP) (Little Foot 711) 1977
**Lake Shore Drive* (CD) (Quicksilver QSCD-1019) 1992
**Songs* (CD) (Quicksilver QSCD-1025) 1994
**Lake Shore Drive at 25* (2-CDs) (Quicksilver QSCD-1033) 1996
**United Airlines: Chicago, Our Kind Of Town* (CD) (EMI-Capitol) 1998
**Bob Stroud's Classic Rock Roots Vol. II* (SRO Productions) 1999

## Enkeld Nahwiesen
Wehopp

De **Wehopp** *(Upupa epops)* is en Vagel mit en opfälligen Fedderkleed ut orangschen un swart-witten Feddern. An sien Kopp hett he lange orangsche Feddern mit swarten Toppen. Sien Snavel is lang un smaal. De Wiefken seht gliek ut, sünd aver en beten lütter un bleker.

Allgemeen möögt de Wehopps dat dröög un warm, worüm se in Noorddüütschland nocheens rorer sünd as in Süüddüütschland un Oostdüütschland. Man wegen de Klimawannel breedt se sik wieder ut un de lütte Populatschoon in Düütschland is an't wassen. Wintertiets treckt se na Afrika. Doch över'n Winter 2025/2026 schall en Exemplor in Ollnborg (Oldb) blieven sien.

## Borns
Kibbuz

En **Kibbuz** (hebrääsch קבוץ, engelsch Kibbutz) is en Oort, wo Juden gemeenschoplich vör allens Landweertschop bedrieven doon, man ok in annern Branchen togang sünd. Vundaag sünd all Kibbuzim in Israel, dat hett aver na de Holocaust ok welk in't besette Düütschland för juudsche Displaced Persons geven.

De eerste Kibbuz is 1910 vun en zionistschen Grupp ut Wittrussland bi'n See Genezareth grünnt worrn. Kibbuzim worrn na sotschalistschen Idealen opboot, man vundaag sünd se mehrstendeels in Privatbesitt övergahn.

De Maten vun en Kibbuz warrt Kibbuzniks nöömt. De Kibbuzniks harrn op de Staatsgrünnen vun Israel 1948 un op de Politik vun'n jungen Staat groten Infloot.

## Borns
Andrea Kimi Antonelli

**Andrea Kimi Antonelli** (* 25. August 2006 in Bologna), meest blots **Kimi Antonelli** nöömt, is en italieensch Automobilrennfohrer, de siet de Saison 2025 för dat Mercedes AMG F1 Team as Nahfolger vun Lewis Hamilton fohrt. Siet 2019 weer he Liddmaat vun dat Mercedes-F1-Nahwussteams.

Sie Loopbahn fung as Söbenjohriger in’n Kartsport an un weer dor in verscheeden  Kategorien vun disse Disziplin spoodriek. Ok in de Formel 4 kunn he eenige Erfolge fiern. De Formel 3 hett he översprungen un is direkt in de Formel 2 anfungen, wo he ok Siege haalt hett. 

In sien eerst Formel-1-Saison keem he glieks up Rang 7 in de Gesamtwertung. An‘n 14. März 2026 wurr Antonelli mit de Pole Position in‘n Großen Preis vun China de jüngste Polesetter vun de Formel-1-Geschichte, un wunn in’n Ansluss sogor dat Rennen (vör George Russell un Lewis Hamilton) un wurr somit de jüngste Sieger vun all Tieden. 

## Dokumentarfilme
* *The Seat (2025)*

## Weblinks

* Kimi Antonelli in de Driver Database (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen