open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sönke Sönksen

**Sönke Sönksen** (* 2. März 1938 in Meldörp; † 15. November 2024) weer en düütsch Springrieder un Rietsporttrainer.

## Werdegang
Sönksen wurr as Söhn vun en Buernfamilie ut dat dithmarscher Meldörp boren. In dem Bedriev vun sien Öllern weern Peer vörhannen, up de he dat Rieden lehrt hett, Nah dat Daaggeschäft bleev Rieden as Freetietvergnögen, later kreeg Sönksen de Mögelkkeit, regelmatig to traineeren. Sien Trainer dorbi weer 12 Johren lang Otto Hinrichs.

1966 is  Sönksen in den Stall vun den Fleeschworen-Fabrikanten un Rietststallinhebber Werner Stockmeyer wesselt, wiel de en Berieder söken dee. 1965 harr de Vader vun Sönke all dat Peerd *Odysseus* an Stockmeyer verköfft, dat nah den Stallwessel weer in den Beritt vun Sönke Sönksen keem. Mit dissen wunn he 1967 den Grooten Pries vun  Neemünster. Bit to den Dood vun Werner Stockmeyer verbleev Sönksen in de sien Stall in Versmold, wo he ok hüüd noch leevt.

In de 1970er-Johren tell he to de spoodriekst Springrieder vun Düütschland, in dit Johrteihnt reck he ok sien groot Championatserfolge: Bi de düütsch Meesterschapen 1975 reck he mit *Kwept* den tweeten Platz (achter Alwin Schockemöhle mit Warwick Rex). In dat sülvig Johr drüff he för Düütschland bi de Europameesterschapen in München mit *Kwept* (ut den Stall Stockmeyer) starten: Mit de Mannschap wunn he de Goldmedaille, in de Eenzelwertung dorto noch de Bronzemedaille. Een Johr later nehm he, ebenfalls mit *Kwept*, an de Olympisch Spelen 1976 deel un wunn mit de Mannschap de Sülvermedaille (gemeensam mit Alwin Schockemöhle, Hans Günter Winkler un Paul Schockemöhle). Sien veert groot Championatserfolg folg 1978 mit *Kwept*: in dit Johr wurr he düütsch Meester.

Nah den Dood vun Werner Stockmeyer in dat Johr 1979 wurr de sien Stall uplööst. Sönksen wurr ansluutend för 13 Johren vun de Levensmiddelwerken Rau ut Hilter ünnerstütt.

Nah Afsluss vun sien Karriere nehm he 1992 en Trainerposten bi dat DOKR an de Siet vun den dormaligen Bundstrainer vun de Springrieders, Herbert Meyer an un weer bit 2001 rund 50 Mal Equipechef för düütsch Mannschapen bi Natschonenpriesen. Ok nah dat Enn vun disse  Trainertätigkeit bi dat DOKR is Sönksen as Trainer un Equipechef för düütsche Mannschapen, faken bi de Natschonenpriesen vun Hickstead, Dublin un Spruce Meadows, aktiv. Todem weer Sönke Sönksen siet dat Enn’ vun sien aktiv Sportlerkarriere as Wertungsrichter för Springprüfungen tätig.

Ut de Trainertätigkeit vun Sönke Sönksen sünd mehrere spoodriek Rieder hervörgahn: So hett to’n Bispeel de Düütsche Meestersche vun 2009 (Daamenwertung), Rebecca Golasch, bi Sönksen in’ Stall arbeit. Sönksen sien spoodriekst Schöler is de jetzige düütsche Disziplintrainer Springrieden, Heinrich-Hermann Engemann.

## Weblenken
* Sönke Sönksen in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
* Foto: Sönke Sönksen mit ''Kwept'', Olympische Spiele 1976

## Enkeld Nahwiesen
Cees ten Cate

**Caesar Herman „Cees“ ten Cate** (* 20. August 1890 in Ngawi, Jawa Timur; † 9. Juni 1972 in Amsterdam) weer en nedderlannsch Footballspeler un speel as Störmer. He hett sien dree Lännerspelen för de nedderlannsch Natschonalmannschap bi de Olympisch Spelen 1912 maakt. In dat Speel in’t Veertelfinale tegen de Mannschap vun Öösterriek hett he een Dor schaaten. Mit der nedderlannsch Mannschap hett he denn de Bronzemedaille wunnen. 

Cees ten Cate speel för de Koninklijke HFC in Haarlem. Nahdem he sien Studium afslooten hett is he weer torüch in sien Heimat Nedderlannsch-Indien trucken.

## Weblenken
* Cees ten Cate in de Datenbank vun Sportsreference (engelsch)
Hüttendorf

**Hüttendorf** betekent

* Hüttendorf, Oort in de Stadt Erlangen, Bayern,
* Hüttendorf, Oort in de Gemeen Bad Bleiberg, Bezirk Villach-Land, Kärnten, Öösterriek,
* Hüttendorf, Katastraalgemeen in de Gemeen Mistelbach, Bezirk Mistelbach, Niederösterreich, Öösterriek,
* Hüttendorf, Oort in de Stadt Ozimek, Woiwodschop Oppeln, Polen,
* Hüttendorf, Oort in de Gemeen Liberk, Královéhradecký kraj, Tschechien,
* Hüttendorf, Gemeen in dat Département Bas-Rhin, Frankriek.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Huttendorp, Oort in de Gemeen Worpsweed in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.
Wörpdörp

**Wörpdörp** () is en Dörp in de Gemeen Grasbarg in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.

## Geografie

De Oort liggt in dat Düvelsmoor. Dat Water ut dat Rebeed warrt över Gravens na de Wörp hen afföhrt.

De Naveröörd sünd Seehusen in’n Noorden, Tarms in’n Noordoosten, Wilst un Wilstermoor in’n Oosten, Grasbarg un Eekdorp in’n Süden, Worphusen un Schrötersdörp in’n Westen un Moorenn in’n Noordwesten.

## Historie

Wörpdörp is 1751 as 5,5 Kilometer lang Stratendörp un findörpsche Moorkolonie grünnt worrn. Allens tohoop sünd dor 51 Steden to 50 Morgen Land anleggt worrn.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 32 Soldaten ut Wörpdörp fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 64.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie St. Jürgen in’n Kanton Leendaal höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to de Moorvaagdie Huttenbusch in dat Amt Otterbarg tohöört un von 1852 bet 1885 to dat Amt Leendaal. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt, de 1932 mit’n Kreis Blomendal to’n ne’en un grötteren Kreis Oosterholt tohoopgahn is.

1968 sünd Eekdorp, Wörpdörp un Grasbarg to een Gemeen tohoopgahn. Düsse Gemeen is an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de nu düüdlich gröttere Gemeen Grasbarg worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Wörpdörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Findörp-Kark in Grasbarg.

För de Kathoolschen is de Goden-Hirt-Kark in Leendaal tostännig, de siet 1. September 2012 to de Karkengemeen von de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek höört. De Goden-Hirt-Kark is 1961 boot worrn.

## Kultur

In Wörpdörp steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

### Verenen

De Schüttenvereen Wörpdörp is 1876 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

För Wörpdörp is de freewillige Füürwehr Grasbarg tostännig, de fröher ok den Dubbelnaam Füürwehr Grasbarg-Wörpdörp dragen hett.

### Verkehr

De Dörpstraat dör Wörpdörp is de Landsstraat 133, de in’n Noordoosten över Tarms na Zeven geiht un in’n Süüdwesten na Leendaal un na Bremen rin. De L&nbsp;133 warrt in Wörpdörp von de Kreisstraat 10 krüüzt, de in’n Noordwesten na Worpsweed löppt un in’n Süden över Grasbarg na Rutendorp an de L&nbsp;154. An’t Süüdwestenn von dat Dörp geiht von de L&nbsp;133 de L&nbsp;153 af, de na Worpsweed un op Huttenbusch to föhrt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Wasra). De Opfohrt 19 Horn-Leh liggt so 16 Kilometer in’n Süüdwesten von Wörpdörp an de *[[Leendaler Heerstraat]]*.

De nächste Bahnhoff is so bi 16 Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Sao’ern an de Bahnlien Hamborg–Bremen. Op de Bahnlien Bremen–Tarms hett dat von 1900 bet 1956 Personenverkehr geven. Wörpdörp harr en egen lütten Bahnhoff an düsse Bahnlien.

### Scholen

De Kinner ut Wörpdörp gaht na de Grundschool Grasbarg.

## Footnoten
Ihl (Beek)

De **Ihl** is en üm un bi veer Kilometer langen Beek in Neddersassen un Bremen, de von rechts in de Leessem münnt.

De Born liggt twüschen Ihlpohl un Hu’e in dat Naturschuulrebeed Böver Ihldaal. Von dor flütt de Beek toeerst na Westen un denn na Süüdwesten vörbi an Ihlpohl un Borgdamm. In’n Süden von’n Oort Leessem münnt de Beek in de Leessem. Von dor flütt dat Water wieder över de Werser in de Noordsee.

Op en ganz Stück löppt de Beek ünner de Eer dör Röhren un is ok ans nich mehr besünners naturnah.
Flipchart

En **Flipchart** (ok **Flip-Chart**, engelsch för *Umblööden-[[Diagramm]]*, düütsch: Tafelschreibblock, so völ as Tafelschrievblock) is en visuell Hülpsmiddel anstäe vun en Schrievtafel, bispeelswies vun Vördrääg, Referaten, Bespreeken un bi Gruppenarbeit.

## Flipchartständer un -papeer
Dat Flipchart besteiht ut en groot Plaat (meest magnethaftend), baben en Klemmvörrichtung för dat Flipchartpapeer, ünnern en Aflaag för Stifte as ok en uttreckboren Ständer (af un to up Rullen). De Ständer hett dree Beenen, de meestens in de Längt anpasst wurrn könnt. 

Flipchartpapeer orienteert sück meest an dat Format B1 (100 cm × 71 cm, z.B. 99 cm x 68 cm) oder gelegentlich an A1 (84 cm x 59 cm).
Dat is meestens ahn Liens oder in en wiet Raster kareert, dörschrievfast för Filzschriever (70 bit 80 g/m²) un wurrd meestens in 20er-Blöcken leefert. Baben is dat locht un wurrd so up de Zapfen an den Flipchartständer steckt un mit de Klemmvörrichtung fast maakt. En Perforatschoon deent to dat Afrieten vun de Blööd.

Siet eenig Johren gifft dat ok digitale Flipcharts, de dat mögelk maaken, dat wat upschreeven oder malt is as PDF to sekern oder live to överdragen.

## Didaktik
De Vördragende schrifft mit dick Filzstiften (farvig Markern) up den Flipchart-Papeerblock. Teeknungen un Diagramme maaken den Inholt visuell erfohrbar. Mit Fettkrieden wurrn Flachen hervörhaben. Beschreeven Blööd könnt aftrennt un mit Kleevband oder an en Magnetliest an de Wand uphangt wurrn. Dordör ergifft sück en fortloopend Protokoll.

An en Flipchart kann en Thema ok interaktiv mit de Deelnehmers entwickelt un dokumenteert wurrn.

## Historie
Dat Flipchart wurr vun John Henry Patterson utfunnen. He weer US-amerikaansch Verdrievspionier un Ünnernehmensgrünner vun de NCR Corporation.

## Flipchartmoderatschoon

Bild:Flipchart ToDo-Liste.jpg|ToDo-List
Bild:Flipchart_Motivation03.jpg|Personalentwicklung
Bild:Flipchart_Reife_MA.jpg|persönlich Entwicklung
Bild:Flipchart_Wie_gehts.jpg|Bewertung
Bild:00-Coaching38-mindmap-1.JPG|Marketingmix


## Weblenken
Luitpold Popp

**Luitpold „Poidl“ Popp** (* 7. März 1893 in Nürnbarg; † 30. August 1968) weer en düütsch Footballspeler.

He speel tonächst för den FC Pfeil Nürnberg bevör he to’n 1. FC Nürnberg wesseln dee. In sien Tiet bi den Club keem he tüschen 1920 un 1925 up fiev Lännerspelen för de Düütsch Footballnatschonalmannschap. För den *Club* speel he van 1917 bit 1935. He broch dat up insgesamt 870 Spelen för den 1. FC Nürnberg, mit den he 1920, 1921, 1925 un 1927 Düütsch Meester wurr. 
De Rooker kunn bi de Düütsch Footballmeesterschap 1922 dat Wedderhalensendspeel wegen en Swaakheitsanfall nich bit to dat Enn vun de Partie spelen, woruphen Schiedsrichter Peco Bauwens dat Speel afbreeken dee. Sien letzt Endspeel um de düütsch Meesterschap hett he mit 41 Johren an‘ 24. Juni 1934 gegen den FC Schalke 04 bestreeden; de *Club* verlor aber mit 2 : 1.

Nah den Krieg truck Popp nah Wolnzach (Böverbayern), wiel he dor en Huus arvt harr. An‘ 30. August 1968 is he bi en Autounfall to Dood kommen.

## Enkeld Nahwiesen
Papagoyen

De **Papagoyen** oder **Papageien** (*Psittaciformes*) maakt mank de Vagels en egen Ornen ut. Justament warrt in de Systematik vun de Vagels allerhand umsmeten, wat bitherto fast stahn hett. Dat hett mit Unnersöken to de Phylogenese to doon. Bitherto sünd de Papagoyen in twee Familien indeelt wurrn. Een sünd de Kakadus un de annern de Papagoyen an sik. Kakadus könnt ehre Fedderhuben upstellen. Ehre Feddern sünd ok anners upboot, as bi de Papagoyen an sik: Jem fehlt de so nömmte Dyck-Struktur, wo sik dat Sonnenlicht in breken deit. De Papagoyen an sik hefft nu wedder keen Fedderhuben, man dat gifft de wecken Aarden, de könnt Feddern an’n Nacken upstellen as en Halskruse. 

All Papagoyen tohopen hoolt sik liekup un hefft en dannigen Snavel. Se freet Saat, Beeren, Früchte, Blöten un Knuppen, dorto ok Wuddeln. Dat gifft allerhand Aarden, de freet ok Insekten un de ehre Larven. Dat gifft Aarden, de treedt up in unbannige Swarms. So gifft dat Swarms bi de Nacktogenkakadu, dor höört ok mol mehr as 70.000 Vagels to.

Papagoyen weert al siet lange Tied as Huusdeerter holen. Dat gifft avers ok Gemarken in de Welt, dor weert se as Untüüch ankeken. Sunnerlich in Australien bringt se for de Bueree to'n Deel groten Schaden tostanne un weert vundeswegen verfolgt. 

## Literatur
* Tony Juniper, Mike Parr: *Parrots, A guide to parrots of the World*. Yale University Press 1998, ISBN 0-300-07453-0 (engelsch)
* Werner Lantermann: *Papageienkunde. Biologie, Verhalten, Haltung; Artenauswahl der Sittiche und Papageien.* Parey, Berlin 1999, ISBN 3-8263-3174-5
* Joseph M. Forshaw: *Australische Papageien* (twee Bänne), Bretten 1. düütsche Uplage (2003)

## Weblenken

## Belege


## Kiek ok bi
* List vun Vagels
Dreetöhnmöwe

De **Dreetöhnmöwe** (*Rissa tridactyla*), in Oostfreesland un up Helgoland ok **Miisk** nömmt, is en Vagel ut de Familie vun de Möwen. Bröden deit se an de Felsküsten un up de Klippen in de See in de Holarktis, tomeist bannig hooch up lüttje Bossems un Utluchten. Dor kann se sik good up den Platz instellen, den se hett. In Middeleuropa brott düsse Aart bloß man up Helgoland un an’n Bulbjerg an Dänemark siene Noordspitz. Se hollt sik meist up de See up un kummt bloß man to'n Bröden an'e Küst. Na dat Binnenland warrt düsse Möwe meist bloß dör bannigen Storm hendreben un is dor en roren Gast, sunnerlich in'n Winter. Freten deit se Seefisch, Weekdeerter un Kreeften, de se griepen deit, wenn se sik in't Water störten un dükern deit. In de lesten Johre speelt for dat Freten ok de Bifang vun de Fischeree jummers en gröttere Rull. 

De Dreetehnmöwen ehren Bestand hett tominnst in West- un Noordeuropa in de Johre siet 1900 unbannig tonahmen. Vundeswegen sünd se nich in Gefohr, ut to starven. 

## Kennteken
Dreetehnmöwen sünd 37-42 cm lang. De Flunken könnt se 93 - 105 cm ut'neen spannen. Dor sünd se nich veel grötter mit, as en Swattkoppmöwe. In't Hochtiedskleed sünd de Ruggen un de Uppersiete vun de Flunken grau, de Ennen vun de ütersten dree groten Feddern sünd swatt ohne witte Toppen. Kopp, Buuk, Unnerflunken un Steert sünd schier witt. De Steert hett man bloß en lüttje Gavel oder he is liek afsneden. De Been sünd bannig kort un dunker grau bit swatt. De achtersten Töhn sünd meist nich mehr dor, vundeswegen de wetenschoppliche Tonaam *tridactyla* un de plattdüütsche Naam. De Snavel is grööngeel. Strott un Ogenring lücht rood, de Iris is dunker. 
Heken un Seken hefft desülvige Farv, man in'n Döörsnitt sünd de Heken en beten grötter, as de Seken. 

In'n Slichtkleed sünd de achterste Upperkopp un de Achterhals blassgrau. De Strott ist blass roodgeel, de Ogenring is dunkerrood oder swatt. Mit dree Johren hefft de Jungvagels de Farven vun de Olen annahmen. 

Dreetöhnmöwen könnt leifig flegen un strengt sik dor nich bloß bi an, man laat sik ok vun'n Wind hoochböhren un drieven. Just, as de Stormvagels bruukt se dor ok den Upwind over de Wellen for. An Land röögt se sik nich groot un loopt man hööchstens en poor Träe.

## Weblenken

## Literatur
* Einhard Bezzel: *Kompendium der Vögel Mitteleuropas. Nonpasseriformes – Nichtsingvögel*. Aula, Wiesbaden 1985, S. 553–556, ISBN 3-89104-424-0.
* Urs N. Glutz von Blotzheim und Kurt M. Bauer: *Handbuch der Vögel Mitteleuropas*. Band 8/I, Charadriiformes (3. Deel) Schnepfen-, Möwen- und Alkenvögel. Aula, Wiesbaden 1999, ISBN 3-923527-00-4.
* Lars Svensson, Peter J. Grant, Killian Mullarney und Dan Zetterström: *Der neue Kosmos Vogelführer*. Kosmos, Stuttgart 1999, ISBN 3-440-07720-9.

## Kiek ok unner
* List vun Vagels
Scipione Lancelotti

**Scipione Lancelotti** (* 1527 in Rom; † 2. Juni 1598 ok dor) weer en Kardinal vun de röömsch-kathoolsch Kark. He weer Liddmaat vun de Kurie.

Paapst Gregor XIII. hett hüm an‘ 12. Dezember 1583 to’n Kardinal nömmt.

Lancelotti weer Unkel vun den lateren Kardinal Orazio Lancelotti.
Universität Versailles

De **Universität Versailles** (franzöösch: *Université de Versailles Saint-Quentin-en-Yvelines*) is en 1991 grünnd Technisch Hoochschool un Universität in Versailles, Frankriek. De UVSQ hett as Teel ünner de Top 500 vun de weltwiet führen Eliteuniversitäten intogahn.

## Weblenken

* UVSQ Homepage (engelsch) (franzöösch)

## Enkeld Nahwiesen un Anmarken
Kier

**Kier** betekent

* Kier, annern Utdruck för de Swattkoppmööw.

**Kier** is de Familiennaam von

* Anna Kier (üm 1910–?), kanaadsche Badmintonspelerin,
* Herfrid Kier (* 1935), öösterriekschen Musikhistoriker,
* Hiltrud Kier (* 1937), öösterrieksche Kunsthistorikerin,
,
* Udo Kier (1944–2025), düütschen Schauspeler,
* Volker Kier (* 1941), öösterriekschen Politiker.

Kiek ok bi: Kiehr, Keer, KIR.
Borgholz

**Borgholz** is een Deel vun de Stadt Bentreike  in Noordrhien-Westfalen, Düütschland un höört to’n Kreis Höxter.
De Dicht von de Inwohners liegt bi 80 Inwahners/km². Borgholz liegt in Oostwestfalen-Lippe 8 km wessen von de Werser. 
Borgholz liggt op en Hööchd vun 169 bet 371 m ö. NN.       

## Historie
All in een Urkunn vun 1295 worr Borgholz een Stadt nöömd. Dat geev dor een Borg.
Borgholz weer Liddmaat vun de Hanse. 
 In den Dartigjöhrigen Krieg worr Borgholz meer denn een Mol innehmen. An den Enn vun dissen Krieg harr Borgholz ca. 400 Inwahners.
In den Söbenjohrigen Krieg weern vun 1760 bet 1763 britsche Truppen in Borgholz. Vun 1807 bet 1813 weer Borgholz franzöösch. In Borgholz weer 
Borgholz is an sick röömsch-kathoolsch. De ehemaalsche Synagoog warrt vundaag soziolkulturell bruukt. Inst geev dat een jöödsche School un een jöödschen Karkhoff.  
Bet 1984 weer Borgholz an de Isenbahnlien Schirwe-Holtminnen. 
2010 word dat Theaterstück *Der Singerkrieg von Borgholz*, in dree Akten, von Laienschauspelern na dat Dreebook von H. Multhaupt opföhrt. Dat dreiht sick üm den so-nöömden *Singekrieg*, bi den 1809 Borgholz dat nee'e Gesangbook vun't Bisdom Patterbuorn nich op Hoochdüütsch singen wull. 

### Tall von de Inwahners

## Infrastruktuur
Borgholz hett keen Grund- oder Hööftschool mehr, blots een kathoolschen Kinnergoorn. De Freewillige Füerwehr Borgholz gifft dat siet 1921. Borgholz hett keen Bohnhoff. 
In Borgholz hollen twe Buslienen vun de *Weser-Egge-Bus Gesellschaft* un een vun de Deutsche Bahn. De Bundsstraat 241 löppt dörch Borgholz. 

## Footnoten



## Weblenks

* Websteed vun Borgholz (hoochdüütsch)
Ausen

**Ausen** (*hoochdüütsch Ahaus*) is een Stadt in'n Kreis Buorken in'n Regerensbezirk Mönster in Noordrhien-Westfalen in Düütschland. Se grenzt an de Gemenen Gronau, Legden, Stadloon un Vrene, as ok de nedderlandsche Gemenen Hoksebarge un Eanske. 
De Stadt is 151,24 km² groot. 2007 hebbt dor 39 277 Minschen leevt. De Börgermeestersche is Karola Voß. 80 % van de Fläck sünd Woold oder Landwertskupsfläck. 

## Geschicht
Üm 1120 word de Borg Ausen boot. 
1391 kreeg Ausen de Stadtrechten. 1406 hett de Förstbischof van Mönster, Otto IV. van Hoya, de Herrschop Ausen köfft.  Ausen weer Liddmaat vun de Hanse. 
An de Seed vun de Borg Ausen worr dat Slott Ausen boot, dat 1690 fardig stellt worr. 
De Stadt is nich blots regionaal dörch den Widerstand gegen dat *Transportbehälterlager Ahaus* un de Börgerinitatiev *Kein Atommüll in Ahaus e. V. (BI Ahaus)* bekannt. Dat Amt Wülln worr 1969 oplösst, 
Wülln un Ammeln kehmen to de Stadt Außen. 1975 worrn dörch dat Mönster/Hamm-Gesett, de Gemenen Alstää, Ottensteen und Wessem vun't Amt Wessen Bestandenen von de Stadt Ausen. De Stadt verleer denn ok den Seet van den Kreis, de tostännige Kreisstadt worr Borken. 

## Weblenk
* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Engelschen Kanal

De **Engelsche Kanal** (Franzöösch: *La Manche* (*Mauen*); Engelsch: *The English Channel*) is de See oder Seestraat twuschen Grootbritannien un Frankriek. Se verbinnt de Noordsee mit den Atlantik. De smallste Stäe ganz in'n Osten heet ok *Straat vun Dover* oder *Engde vun Calais*. In de Alldagsspraak warrt mit den *Kanal* faken düt Rebeed twuschen Calais un Dover meent. 

De Engelsche Kanal is in'n Döörsnitt bi 60 m deep. De deepste Stäe liggt bi 120 m. In den Kanal gifft dat unbannigen Verkehr vun  Seescheepen. Bi Floot steiht de Waterstroom vun West na Oost un bi Ebbe loppt dat Water annersrum. For de Sekerheit vun de Schipperee sünd dor Routen for de internatschonale Seefohrt inricht, de bit an de Düütsche Bucht henföhrt. 

Just vor de franzöösche Küst vun de Normandie liggt de Kanaleilannen. Dat is en Inselgrupp, de höört to den Brittschen Kroonbesitt (*Crown dependencies*). Dor hannelt sik dat um half-unafhängige Staten bi. De Insel Wight is dat gröttste Eiland in den Engelschen Kanal. Annere Eilannen vor de franzöösche Küst sünd de Chausey-Eilannen, Mont Saint-Michel, Tatihou un de Sint-Marcouf-Eilannen

De längsten Ströme, de in den Kanal utmünnen doot, sünd de Seine un de Somme.
Samtgemeen Land Hadeln

De **Samtgemeen Land Hadeln** is en Samtgemeen in’n Landkreis Cuxhoben, in de sik 14 Gemenen för dat Afwickeln von de Verwaltenssaken tohoopslaten hebbt. Se hett .

## Geografie

De Samtgemeen Land Hadeln grenzt in’n Noordoosten an de Samtgemeen Noordkeden (Landkreis Stood), in’n Süüdoosten an de Samtgemeen Hemmoor, in’n Süden an de Samtgemeen Loomst, in’n Süüdwesten an de Gemeen Geestland, in’n Westen an de  Gemeen Wuster Noordseeküst un in’n Noordwesten an de Gemeen Cuxhoben. Güntsied de Elv liggt in’n Noorden dat Amt Marn-Noordsee in’n Kreis Dithmarschen von Sleswig-Holsteen.

## Historie

De Samtgemeen is to’n 1. November 2016 billt worrn, as sik de ole Samtgemeen Land Hadeln un de Samtgemeen An’n Dobrook tohoopslaten hebbt.

### Inwahnertall

## Politik

To de Samtgemeen höört de Gemenen:
#Gemeen Belen
#Gemeen Bülkau
#Gemeen Godshem
#Gemeen Helmworth
#Gemeen Kumbarg
#Gemeen Lee
#Gemeen Neehuus
#Gemeen Neenkarken
#Gemeen Öberndörp
#Gemeen Oosterbrook
#Gemeen Oterndörp (Sitt vun de Verwalten)
#Gemeen Steenau
#Gemeen Wannen
#Gemeen Wingst

### Samtgemeenraat
De Samtgemeenraat vun de Gemeen besteiht blangen den Samtgemeenbörgermeester ut 40 wählte Raatsliddmaten.

### Samtgemeenbörgermeesters

### Wapen

Dat Wapen wiest vörn teihn swarte un gollen Striepen mit en schraag bagen grönen Rutenkranz dor op un achtern op grönen Grund un en swarten Schildfoot den hilligen Nikolaus von Myra in sülvern Ünnerrock, gröön Överrock mit gollen Rannen, gollen Schoh un Bischopsmütz, in de linke Hand en gollen Krummstaff un de rechte Hand to’n Swoor hoogböhrt.

De Deel vörn is dat Wapen von Sassen-Loonborg, to dat dat Land Hadeln fröher tohöört hett.

Dat is dat sülve Wapen wat von 2011 bet 2016 ok al de ole Samtgemeen Land Hadeln un bet 2010 de Samtgemeen Hadeln föhrt harrn.

## Weertschop un Infrastruktur

Dat Afwater ut dat Rebeed von de Samtgemeen warrt siet 2003 dör en Druckröhr von Oterndörp na dat Klärwark Cuxhoben pumpt. To de Tied hett dat Klärwark Oterndörp dichtmaakt.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed von de Samtgemeen (hoochdüütsch)
Karl Flink

**Karl Flink** (* 7. Dezember 1895 in Weilerswist; † 28. November 1958) weer en düütsch Footballspeler un - trainer.

## Leven
Karl Flink weer de Söhn vun en Weertsmann un fung as Turner an. Nahdem he an dat Städtisch Gymnasium in Brühl un den dortigen SV mit dat Footballspelen anfungen harr, hett he sück 1910 den Kölner Spitzenclub KBC anslooten, wo he sück langsam vun de achte Mannschap bit in de eerste Mannschap vörarbeiten dee. Wiels den Eersten Weltkrieg speel he as Gastspieler in Berlin bi BTuFC Viktoria 1889. Dor hett he 1919 en Utbillen as Football-Lehrer afslooten. Karl Flink wurr dreemal in de Berlin-Utwahl beropen, dreemal in de Utwahl vun Süüddüütschland un in de Utwahl vun Westdüütschland is he 20mal antreeden. Later is he över en Tätigkeiten för Borussia Neunkirchen (1918-1920) weer bi den Kölner BC land, wo sien aktiv Karriere 1925 utleep.

Flink hett an‘ 2. Juli 1922 vör 35.000 Tokiekers bi dat 0:0 gegen Ungarn sien eenzig Lännerspeel för Düütschland maakt. De blots 1,57&nbsp;m groot Middelfeldspeler rechter Löper keem dorbi ok blots to’n Insatz, wiel eenige Stammkräfte fehlen deen.

All in de 1920er Johren nehm Flink sien eerste Football-Lehrerstäe wohr, as he Trainer bi den  Siegburger SV 04 weer. In de 1930er Johren bedreev he de Gastweertschap Kölner Hof in Weilerswist. Tweemal, van 1934 bit to’n Harvst 1935 un van 1937 bit 1939, hett he Fortuna Düsseldörp traineert. Flink weer nah den Grünnen vun den 1. FC Köln in‘ Februar 1948 dor de eerste Trainer, bevör he in‘ Juli 1948 weer to Fortuna Düsseldörp gung. He hett de Fortuna bit to’n  Januar 1949 betrüet, as he vun Theo Breuer aflööst wurr. Later traineer he ünner annern den TSV Eller 04 un VfB Bottrop. Nah dat Enn‘ vun sien Trainerloopbahn bedreev he en Toto-Annahmestäe an den Düsseldörper Hööftbahnhof.

Karl Flink, de sück nah den Dood vun sien Fru nochmal verheiraadt harr, is mit 62 Johren an‘ 28. November 1958 storven.

## Literatur
* Jürgen Bitter: *Deutschlands Fußballnationalspieler*. Sport-Verlag Berlin 1997, ISBN 3-328-00749-0.
* Heiner Gillmeister: *Fußball im Kölner Land. Die Geschichte des SC Brühl*, Verlag Die Werkstatt Chöttingen 2012, ISBN 978-3-89533-881-6.

## Enkeld Nahwiesen
Kogge

En **Kogge** is en Schipp, dat inföhrt wurrn is, um for de Hanse Göder  to verfrachten.  Allerhand Städer an de Oostsee dreegt en Kogge in ehr Wapen. 

## Kennteken
De Kogge is as Typ um dat Johr 1200 rüm upkamen. Se is entwickelt wurrn ut en Aart Frachtschipp, so, as de Wikingers dat bruukt harrn, dat weer de Knarr. Boot weer se up rechten Kiel un Stevens un harr en Deck, dat ganz dör gung, oder ok man bloß to’n Deel. Wichtigst Kennteken weer, datt de Koggen, anners as de Scheepe bi de Wikingers,  en Stevenroder harrn. Dat geef man een Seil, dor hannel sik dat um Dwarstüüch bi. Anslahn weer dat an en Mast, de mittschipps, oder laten en beten wieter vörn stunn. 

De Kogge konn düütlich mehr Fracht föhren, as de Knarr. Dat Ladevermögen bestunn bi 200 bit 250 Tonns, un de Längde konn bit hen to 30 m bedregen.  De gröttere Fracht bedüüd, datt de Kogge mehr Kraft, also mehr Wind to’n Fohren nödig harr, as de Knarr. In de Johre twuschen 1200 un 1450 weer de grote Tied vun de Kogge, dor is se veel insett wurrn in Noord- un Oostsee, un vun bi 1300 rüm ok in de Middellannsche See. Vunwegen, datt de Kogge veel for de Hanse bruukt wurrn is, warrt se ok Hansekogge nömmt. As Frachtschipp is se aflööst wurrn dör den Hulk.

## Archäologie
Na dat Dröögleggen vun den Flevopolder sünd alleen man in de Nedderlannen 14 Koggen funnen, utbuddelt un konserveerd wurrn. 

### Kamper Kogge
Kampen hett as eenzigst Stadt in de Nedderlannen en Kogge rekonstrueert. De Kamper Kogge is naboot na en Wrack vun 1336, dat in den Flevopolder up de Hööchde vun Nijkerk funnen wurrn weer. De Timmerlüde harrn avers nich bloß düt Wrack oorntlich studeert, man ok in Archive nakeken, um so veel Informatschoon, as man mööglich weer, bi de Hand to hebben un intosetten. So is en Kogge tostanne kamen, de de Exemplare ut dat Middeloller man lieken deit. Se liggt an de Koggewarf in Kampen, in’n Butenhaben, an dat Över vun den Ijssel-Stroom. 

### Kogge bi Bremen
Nich bloß in de Nedderlannen, man ok in Düütschland sünd Koggen funnen un naboot wurrn. 1962 is bi Bremen dat Wrack vun en Kogge funnen wurrn. Dat Schipp weer 23 m lang un de Planken weern up Klinker sett. As Bojohr is dat Johr 1380 faststellt wurrn. Dat Wrack is utbuddelt un na Bremerhaben brocht wurrn. Dor hett dat Johrteinte to’n Konserveern in en cheemsche Lösung legen. Siet dat Johr 2000 is dat utstellt in dat Düütsche Maritime Museum in Bremerhaben.

## Weblenken
Beck

**Beck** betekent

* Beck, en Familiennaam (för Lüüd mit düssen Naam kiek dor),
* Beck, Muul von en Vagel,
* Beck, Eddelfamilie ut Baden,
* Beck von Leopoldsdorf, Eddelfamilie ut Öösterriek,
* Beck, en Manga von Harold Sakuishi,
* Beck, düütschen Karikaturist,
* Beck, US-amerikaanschen Musiker,
* Beck, engelsch Dröögmaat,
* Beck, Oort in de Gemeen Altötting in’n Landkreis Altötting, Bayern,
* Beck, Oort in de Gemeen Bomlitz in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen,
* Beck, Oort in de Gemeen Oberneukirchen in’n Landkreis Mühldorf am Inn, Bayern,
* Beck, Oort in de Gemeen Loihne in’n Kreis Herwede, Noordrhien-Westfalen,
* Beck, Oort in de Gemeen Radevormwald in’n Oberbergschen Kreis, Noordrhien-Westfalen,
* Beck, Oort in’n Covington County, Alabama, USA,
* Beck, Oort in’n Crittenden County, Arkansas, USA,
* Beck, Oort in’n Lee County, Arkansas, USA,
* Beck, Oort in’n Miller County, Arkansas, USA,
* Beck, Oort in’n Jefferson County, Missouri, USA,
* Beck, Oort in’n Teton County, Montana, USA,
* Beck, Oort in’n Lincoln County, Nebraska, USA,
* Beck, Oort in’n Lamb County, Texas, USA,
* Beck Grove, Oort op St. Croix, Virgin Islands, USA,
* Beck Hammock, Oort in’n Seminole County, Florida, USA,
* Beck Landing, Oort in’n Colleton County, South Carolina, USA,
* Beck Place, Oort in’n Natrona County, Wyoming, USA,
* River Beck, Stroom in South London, England, de in’n River Ravensbourne münnt,
* Automobiles Beck, franzöösch Autohersteller,
* Beck, US-amerikaansche Automark,
* Beck Engineering & Composits, Swiezer Hersteller von Sportwagens,
* Beck IPC, düütschen Hersteller von Stüerungstechnik,
* Beck’s, Beermark von de Broeree Beck,
* Beck’sche Universitätsbuchhandlung, Verlag un Bookhannel in Wien, Öösterriek,
* Christoph Beck & Söhne, düütschen Hersteller von optische Reedschoppen,
* Der Beck, Erlanger Grootbäckeree,
* Ludwig Beck am Rathauseck – Textilhaus Feldmeier, Koophuusünnernehmen ut München,
* Verlag C.H.Beck, düütschen Verlag,
* Beck Fastener Group, Nagel- un Klammernhersteller ut Öösterriek,
* Slott Beck, Slott in Bottrop-Kerkhellen, Noordrhien-Westfalen,
* Huus Beck, Herrnhuus in Hamm-Pelkum, Noordrhien-Westfalen,
* Huus Beck, Goodshuus in de Gemeen Loihne, Noordrhien-Westfalen,
* Haus Beck, Herrnhuus in Riäkelhusen, Noordrhien-Westfalen,
* Villa Beck, Villa in Wiesbaden-Biebrich, Hessen,
* Beck Peak, Barg in de Ross Dependency, Antarktika.

Kiek ok bi: Bäck, Baeck, Beeck, Beckh, Becke.
Mettjen

De **Mettjen** (Lumbricidae), ok **Maddiks**, **Madiks**, **Mecken**, **Meddiks** oder **Metten**, in annere plattdüütsche Kuntreien ok **Eulken**, **Pieren**, **Pierwörme**, **Purrewörmer** un **Uulewüpken** nömmt, towielen ok, as hoochdüütsch **Regenwörmer**, sünd Wörmer ut de Ornen vun de Minnerbössen (Oligochaeta). Mank den Stamm vun de Ringelwörmer (Anelida) höört se to de Klass vun de Gördelwörmer (Clitellata). In dat Johr 2008 sünd up de ganze Eer bi 670 Aarden vun Mettjen (ut de Familie Lumbricidae) bekannt ween. Tosätzlich warrt annahmen, datt dat noch en unbekannte Tahl vun Kryptospezies gifft, de sik in't Utsehn nich verscheelt, man nich to desülvigen Aarden hören doot.
In de Swiez un in Düütschland sünd hüdigendags 46 Aarden bekannt, in Belgien un de Nedderlannen man bloß 22, in Öösterriek 54. Nich all Aarden, de sik in Europa finnt, sünd dor al jummers tohuse ween. In'n Döörsnitt leevt se twuschen dree un fiev Johre lang. An'n bekanntesten sünd bi us de Normole Mettje (*Lumbricus terrestris*), de 9 bit 30 cm lang weern kann, un de Mestmettje (*Eisenia fetida*), de 6 -13 cm lang warrt. 

In Europa is meist kloor to sehn, wenn en Worm to de Mettjen (Lumbricidae) tohören deit, man in annere Eerddeele gifft dat en grote Tahl vun Ringelwörmer ut annere Familien, de up lieke Aart leven doot un ok Mettjen (oder earthworms) nömmt weert. De ganze Grupp is unner’nanner verwandt un wohrschienlich monophyleetsch. Se warrt na en gemeensomen Kennteken in de Morphologie, dat is dat mehrlagige Clitellum, Crassiclitellata nömmt. Dor höört, blangen de Mettjen (Lumbriciden) noch de Familien vun de Acanthodrilidae, Megascolecidae, Octochaetidae, Ocnerodrilidae, Eudrilidae, Hormogastridae, Lutodrilidae, Ailoscolecidae, Sparganophilidae, Glossoscolecidae, Kynotidae, Almidae un Microchaetidae to. Bi en Reeg vun düsse Familien hefft sik de Forschers noch in' Plünnen, wie de in de Taxonomie intodelen sünd. En Deert, dat buten Europa „Mettje“ nömmt warrt, kann vundeswegen ok to en annere Familie mank de Crassiclitellata tohören.

## Belege
Vörden (Nienkerken-Vörden)

**Vörden** () is een Deel vun de Gemeen Nienkerken-Vörden in’n Landkreis Vechte in Neddersassen.
Vechte hett 2419 Inwahners (Stand 30. September 2007). 
In de Musik gifft dat de Füerwehrkapell Vörden. Dicht bi de Borg is de kathoolsche Kark St. Paulus Apostel un de Kinnergoorn St. Paulus. Dat *Naturbad Vörden* hett een Böverflach vun 3.100 m².  Dat maakt den Indruck vun een natüürlich Waterlandskup. Vörden hett ok Sportverenen, Sporthallen un een Sportplatz. Dor is een Grundschool. Vörden hett de eenzig Karkengemeen vun de Evangeelsch-luthersche Lannskark vun Hannober, de in't Ollnborger Land liggt.

## Laag
Ossen vun Vörden liggt dat Grote Moor. 

## Geschicht

De eerste bekannte Urkunn mit Vörden worr 1341 schreven. In Middelöller worr in Vörden een Borg boot. Vörden weer in de Hanse. Vun 1643 regeerde in Vörden söben Johr Gustav Gustavson Graf von Wasaburg, de Söhn vun'n Swedenkönig Gustav Adolf op dat Slott Vörden. 
He weer de belangriekste Minsch in de Geschicht vun den Oord. Vörden weer de Seet vun eeen *Amt* vun dat Förstbisdom Ossenbrügge.  Dat höör in't 19. Jahrhunnert to 
Königriek Hannover un von 1866 to Preußen. Vun 1867 weer Vörden in'n Landkreis Bessenbrügge, de 1972 to'n Landkreis Ossenbrügge. 1974 kehm de Gemeen to de damaalsche Gemeen Nienkerken (Ollnborg), ofschoonst, mehr Inwahners vun de Gemeen willen, dat Vörden een Gemeen in'n Landkreis Ossenbrügge bleef. Sinds 1993 heet de Gemeen Nienkerken-Vörden. 

## Weblenks
Snavel

En **Snavel** (ok woll **Beck** nömmt), is dat Muul vun Vagels un en Reeg vun annere Deerter. 

De Snavel vun en Vagel besteiht ut hoornaardig Material. In de Evolutschoon vun de Vagels is he an de Stäe vun Keven un Tähne treden. Tähne sünd tämlich swaar, un for en Deert, dat flegen deit, is dat good, wenn dat so licht boot is, as dat man geiht. En Vagel bruukt sien Snavel unner annern, um Freten to griepen oder Büte doot to maken. Vunwegen, datt Tähne fehlt, kann he dor avers nich mit kauen. Dat Lüttmaken vun dat Freten mütt de Vagels anners lösen. En Reeg vun Vagelaarden hett en Kropp (en Utbucht vun dat Halsgatt in de Hööchde vun de Kehlen), wo de eerste Phaas vun dat Verdauen vor sik geiht. Achternah geiht dat Freten na den Magen hen. Vagels, de Saat freten doot, sluukt Steentjes daal. De hölpt in den Magen, dat Freten lütt to mahlen. Fleeschfreters sluukt (grote Deele) vun ehre Büte in en Stuck hendaal un breekt later de Deele, de se nich verdauen könnt, as Knaken, wedder ut as Breekbälle. 

De Form vun den Snavel hangt dor vun af, wat de Vagel freten deit. Lange, spitze Snavels kaamt vor bi Vagels, de Fisch freten doot un ehre Büte harpuneert, as bi Schittreegers. Korte, breede Snavels sütt man bi Saatfreters. Vagels, de sik vun Insekten nehren doot, as Drosseln, hefft smalle, spitze Snavels, de se to’n Fangen good insetten könnt.

## Weblenken
Ringelwörmer

**Ringelwörmer** (Anneliden, Annelida) oder ok **Liddwörmer** sünd Wörmer un höört vunwegen ehre Morphologie as en egen Stamm to de Stammgrupp vun de  Lophotrochozoen (Lophotrochozoa), de nu wedder to de Oormünner (Protostomia) torekent weert. Ringelwörmer weert in twee Klassen updeelt: Veelbössen (Polychaeta) un Gördelwörmer (Clitellata). De Gördelwörmer weert updeelt in Minnerbössen (Oligochaeta) un Ielen (Hirudinea). Alltohopen gifft dat bi 18.000 Aarden. De gröttsten bekannten Arden sünd *[[Megascolides australis]]* ut Australien, de bit hen to 3 m lang weern kann, un de Seeworm *[[Eunice aphroditois]]*, de um un bi genau so lang is un ut bit hen to 1000 enkelte Segmente bestahn deit. De lüttjesten Aarden leevt in dat Grundwater un in den Sandstrand an’e See. Se weert bit hen to 300 Mikrometers lang (Geslecht *Diurodrilus*), de Dwargwörmer vun de Aart *[[Dinophilus gyrociliatus]]* weert sogor bloß man 50&nbsp;Mikrometers lang.

## Wie se tohopenboot sünd

In de Evolutschoon sünd de Ringelwörmer gegen de eenfacker booten Wörmer over utboot wurrn un dor kumplexer bi wurrn. An’n wichtigstn sünd dor dat Coelom bi, wat de eenfacken Wörmer nich hefft, un datt se in  Segmente unnerdeelt sünd.  Dat Coelom hett Platz for kumplexe Organe. Vundeswegen könnt de Wörmer sik nu anners rögen. Huutmuskelslauch un Ingedöömsmuskeln könnt unafhängig vun’nanner röögt weern. De Upboo in Segmente maakt dat mööglich, datt enkelte Segmentafsnitte sunnerliche Upgaven overnehmen könnt (heteronom Segmenteren). Alltohopen besteiht de Ringelworm ut dree Regionen: 
#Kopp (Prostomium un Peristomium)
#Rump (lieke Segmente)
#Achterenn (Pygidium)

Bi enkelte Gruppen kann dat angahn, dat düsse Deele nich mehr düütlich to erkennen sünd.

## Belege


## Weblenken
Walk (Stadt)

**Walk** is en Stadt in de historische Landschup Livland in’t Baltikum. Dörch se löppt de Grenz vun Lettland un Eestland. De gröttere Deel vun de Stadt liggt in Eestland un heet Valga, de annere Deel is de lettsch Stadt Valka. 

## Geschicht
Inst weer de Fluss Gauja de Grenz twüschen lettgallsche und finno-ugrische Stämm. 
Dat eerste bekannte Mol worr Walk 1286 as ’’Pedele’’ nöömt. De juristisch Striedereen vun de Livländsch Konföderatschoon worrn vun 1419 op den jährlichen Landdag in Walk besnackt. Walk weer in de Hanse. 
Walk kreeg 1584 Stadtrechten. Se höör siet 1627 wegen den Poolsch-Sweedschen Krieg to Sweden. 1721 kehm Walk to’t Russ'sch Riek. 1783 worr se en Kreisstadt in’t Gouvernement Livland. Dat hett en Tonahm vun de Tall vun Letten mit sik brocht. 1901 worr de eerste Eest Börgermeester, wiels de düütschbaltsche Frakschon gegen en Bündnis vun Esten un Letten verloor. 1905 weer Walk en Zentrum vun de Revolutschoon. 1919 nehm de Armee vun Eestland de Stadt in. 1920 worr Walk twüschen Eestland un Lettland deelt. Man dat weer in de Tiet vun de Sowjetunion de facto en Stadt mit Minschen, de ünnerschedliche Spraken snacken döen. Siet de Unafhängigkeit vun de baltischen Länner geev dat wedder en Staatsgrenz twüschen den östlichen un den westlichen Deel vun de Stadt. De Kontrollsteden worrn 2007 mit dat Bitreden to den Schengenruum wedder ophaven.

## Bekannte Lüde ut Walk
* Woldemar von Glasenapp (1812–1895), düütschbaltisch Offizier, Vizeadmiral vun de kaiserlich russ'sch Flott un Gouverneur vun Archangelsk  
*Gerhardt Wilhelm von Reutern (1794–1865), düütschbaltisch Offizier un Moler  
*Alfons Rebane (1908–1976), Offizier von de eestnisch Armee, de later de SS bitreden is.
Giuliano Sarti

**Giuliano Sarti** (* 2. Oktober 1933 in Castello d’Argile; † 6. Juni 2017 in Rom) weer en italieensch Footballspeler un –trainer. 

## Loopbahn
### Vereen
Sien Karriere in den betallten Football fung Sarti 1954 bi de Fiorentina an, för de he  220 Spelen maakt hett.  1963 wessel he to Inter Mailand, wo he bit 1968 insgesamt in insgesamt 148 Ligaspelen antreeden is. Sien Loopbahn hett he 1969 afslooten, nahdem he noch 10 Spelen för Juventus Turin maakt hett.

Sien gröttste Erfolge hett Sarti bi Inter Mailand ünner Trainer Helenio Herrera hatt. As Doorhöder vun de *Grande Inter* bill he in de 1960er Johren tosommen mit Tarcisio Burgnich un Giacinto Facchetti dat legendäre Dreegestirn Sarti – Burgnich – Facchetti, dat de wichtigst Grundlaag för Inter sien Catenaccio bill. 

Mit Inter wunn de 1,78 m groot Sarti 1964 un 1965 sowohl den Europapokal vun de Landsmeester as ok den Weltpokal. 1967 wurr he in en Weltelf beropn, de to’n Anlaat vun den 65. Gebortsdag vun Ricardo Zamora gegen Spanien speel.

Sarti hett dree italieensch Meesterschapen wunnen, 1956 mit Fiorentina, 1965 un 1966 mit Inter. Italieensch Pokalsieger wurr he 1961 mit Fiorentina. In dat sülvig Johr wunn he mit disse Mannschap ok den Europapokal vun de Pokalsieger, muss aber in dat düppelte Endspeel för sien Mannschapskolleeg Albertosi wieken.

### Natschonalmannschap
In de italieensch Natschonalmannschap keem Sarti tüschen 1959 un 1967 blots achtmal to’n Insatz, wiel he mit Enrico Albertosi en starken Konkurrenten harr. 

### Sonstiges
Toletzt leev Sarti bi Florenz. Nah sien aktiv Loopbahn hett he 1970 noch den Vereen US Lucchese Libertas traineert.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken

* Sarti in de Datenbank vun Weltfußball.de (mit Bild
* Insatzzdaten vun Sarti in dat Archiv vun Inter Mailand (italieensch)
* Insatzdaten bi den italieenschen Verband (italieensch)
Elbe-Weser-aktuell

**Elbe-Weser-aktuell** (EWA) is en regional Wekenbladd ut Cuxhoben, dat köstenloos verdeelt warrt. Dat Bladd is an’n 12. Januar 1995 toeerst rutkamen. Bet 1999 weer Eberhart von Borstel Rutgever. 
Siet 1999 höört de Verlag *Elbe-Weser aktuell* to de *Rieck Medien Gruppe*. Rutgever is sietdem Dirk Schulte Strathaus ut Demost. Druckt warrt dat Bladd in dat *Druckhaus Rieck* in Demost.
Geschäftsföhrer in Cuxhoben is siet 1. Juli 2014 Manfred Schulz.

## Rebeed

Dat Wekenbladd warrt in dree Tostellrebeden verdeelt.
* Tostellrebeed A: Cuxhoben un Noordholt.
* Tostellrebeed B: fröhere Samtgemeen Land Wusten un de Stadt Geestland.
* Tostellrebeed C: de Samtgemenen Land Hadeln un Hemmoor (ahn de Gemeen Heckthusen).

Dormit warrt dat Bladd opstunns an üm un bi 66.000 Huushollen verdeelt. Dat Bladd hett ok en Smartphone-App.

## Format un Layout

De *Elbe-Weser-aktuell* bruukt von Anfang an dat Berliner Format (285 mm x 435 mm).

## Weblenken

* Websteed von Elbe-Weser-aktuell (hoochdüütsch)

## Footnoten
Prentzlow

**Prentzlow** (hoochdüütsch: *Prenzlau*) is de Kreisstadt vun den Landkreis Uckermark in Brannenborg. 
De Auto-Kenntekens sünd UM, ANG, PZ, SDT, TP. In’t ehemaalsche Dominikanerkloster Prentzlow is hüüt dat Kulturhistorische Museum, en  Gemäldegalerie un de KlosterLadenGalerie. De Stadt hett en Watertoorn. 

## Geschicht
Prentzlow is de historisch Hööftoort vun de Uckermark. 
In’t 10. – 12- Johrhunnert weer dor en slawsch Borgwall.  
Dat eerste bekannte Mol worr Prentzlow in en Urkunn ut dat Johr 1187 nöömt. Üm un bi 1250 worr dat Magdalenenkloster, dat later en Benediktinerinnenkloster weer, boot. Vör dat Grünnen vunst Kloster geef dat al de dorto hören Sabinenkark. In't Medelöller worrn ok annere Karken boot.  
In’t  Medelöller weer dat en vun de veer gröttste Städer von de Mark Brannenborg. 
In’t 17. Johrhunnert worr Prentzlow en Garnisonsstadt mokt. Siet 2011 hett de Stadt en Hybridkraftwark. Ü. a. Otto Grashof vun de Düsseldörper Molerschool, de Ünnernehmer un Aptheker Ernst Schering as ok de Diskusworpersche Sabine Engel worrn in Prentzlow baren.  

## Geografie
De Stadt liggt bi 100 km nöördlich vun Berlin un 50 km westlich vun  Stettin. 
De Fläck is 142,96 km2. De Tall vun Inwahners is bi 135 Einwohner je km2. 

### Oortsdeele

*Alexanderhof
*Blindow
*Dauer
*Dedelow
*Güstow
*Klinkow
*Schönwerder
*Seelöwe 

## Gemeenroot
*CDU 7 Seten
* SPD 7 Seten
* LINKE 6 Seten
* Bürgerfraktion 4 Seten
* Wir Prenzlauer 2 Seten
* FDP 1 Seet
* NPD 1 Seet

## Weblenken

* Websteed vun Prentzlow (hoochdüütsch)
Butendiek (Landkreis Oosterholt)

**Butendiek** () is en Deel von de Gemeen Leendaal in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen. En poor Hööv un Hüüs von Butendiek doot ok to’n Bremer Oortsdeel Borgfeld hören.

## Geografie

De Oort liggt in dat siede Land twüschen Wörp un Wümm. Dat Water ut dat Rebeed warrt över Gravens na de beiden Strööm hen afföhrt.

De Oort is op dree Sieden von de Landsgrenz na Bremen ümgeven. De Naveröörd sünd Leendaal in’n Noorden, Timmersloh in’n Noordoosten, Borgfeld mit Katrepel in’n Süden, Warf in’n Süüdwesten un Truperdiek un Truup in’n Westen.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Leendaal in’n Kanton Leendaal höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort leeg fröher in dat Gericht Borgfeld, dat siet 1666 to Bremen höört harr. As 1827 de Stadt Bremen den Haven in Bremerhoben grünnt hett, keem dat Land dor för von dat Königriek Hannover. As Utgliek hett Bremen en Deel von dat Dörp Butendiek an Hannover afgeven. Blots den Oostdeel hett Bremen behollen. Dorvon kummt dat, dat ok vondaag noch de Hööv an de oosten Sied von de *Butendieker Landstraat* to Bremen tohören doot. Bet 1885 hett dat Dörp denn to de Vaagdie Truup in dat Amt Leendaal tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt, de 1932 mit’n Kreis Blomendal to’n ne’en un grötteren Kreis Oosterholt tohoopgahn is.

De Oort weer fröher en egenstännige Gemeen. De Gemeen is an’n 1. April 1929 mit Leendaal to een Gemeen tohoopleggt worrn. An’n 1. Oktober 1937 un bi de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 is de Gemeen Leendaal denn noch wedder grötter worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Butendiek is evangeelsch-luthersch präägt. För den Oort is de Kapell in Truup in dat Kaspel von de Marien-Kark Leendaal tostännig.

För de Kathoolschen is de Goden-Hirt-Kark in Leendaal tostännig, de siet 1. September 2012 to de Karkengemeen von de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek höört. De Goden-Hirt-Kark is 1961 boot worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

För Butendiek is de freewillige Füürwehr Leendaal mit tostännig.

### Verkehr

Butendiek is in’n Süden över en Brügg över de Wümm an Borgfeld anslaten. In’n Noordwesten is de Oort mit Leendaal verbunnen. Dor löppt de Landsstraat 133 langs.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Wasra). De Opfohrt 19 Horn-Leh liggt so fiev Kilometer in’n Süüdwesten von Butendiek an de *[[Leendaler Heerstraat]]*.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Överneeland an de Bahnlien Hamborg–Bremen. Op de Bahnlien Bremen–Tarms hett dat von 1900 bet 1956 Personenverkehr geven. De Bahnhööv Borgfeld un Leendaal weren in düsse Tied twee Kilometer in’n Westen un Noordwesten.

## Lüüd

De Germanist Hermann Barnstorff is 1891 in Butendiek boren.

## Footnoten
Höög (Gemeen Leendaal)

**Höög** () is en lütten Oort in de Gemeen Leendaal in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.

## Geografie

De Oort liggt in dat siede Land langs de Wümm an de Ole Worp, de fröher över de Truper Blänken na de Wümm hen afflaten is. Vondaag sünd de Truper Blänken dröögleggt.

De Naveröörd sünd Frankenborg un Lüttmoor in’n Noordoosten, Kloostermoor in’n Oosten, Trupermoor, Falkenbarg un Moorhusen in’n Süüdoosten, Leendaal un Feldhusen in’n Süden un Millbüern, Wührn un Öberenn in’n Noordwesten.

## Historie

De Oort bestünn jümmer blots ut twee Hüüs. An de Steed von Höög is 1232 dat Klooster Leendaal anleggt worrn, dat dor aver blots dree Johr bestahn hett. 1235 is dat Klooster eerst na Wollah un denn na Leendaal ümtagen. Vondaag besteiht Höög as Oort nich mehr. Bi dat Fackwarkhuus von 1795 is 1984 de Freelichtbühn Leendaal anleggt worrn. An’n 12. März 1997 is dat ole Fackwarkhuus afbrennt.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Leendaal in’n Kanton Leendaal höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

Bet 1885 hett de Oort to de Vaagdie Truup in dat Amt Leendaal tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt, de 1932 mit’n Kreis Blomendal to’n ne’en un grötteren Kreis Oosterholt tohoopgahn is.

De Oort höört von öllers bi Leendaal mit bi. De Gemeen Leendaal is toeerst an’n 1. April 1937 un denn an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen düüdlich grötter worrn is.

### Inwahnertall

### Religion

Höög is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marien-Kark in Leendaal.

För de Kathoolschen is de Goden-Hirt-Kark in Leendaal tostännig, de siet 1. September 2012 to de Karkengemeen von de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek höört. De Goden-Hirt-Kark is 1961 boot worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Höög is över en lüttjere Straat anbunnen an de Kreisstraat 8, de in’n Westen na Hu’e geiht un in’n Süüdoosten bi Leendaal un Falkenbarg an de Landsstraat 133 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Wasra). De Opfohrt 19 Horn-Leh liggt so 13 Kilometer in’n Süden von Höög an de *[[Leendaler Heerstraat]]*.

De nächsten Bahnhööv sünd so bi twölv Kilometer wied weg in’n Westen/Noordwesten de Bahnhoff Hu’e un de Bahnhoff Oosterholt-Scharmbeek an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben. Op de Bahnlien Bremen–Tarms hett dat von 1900 bet 1956 Personenverkehr geven. De Bahnhoff Falkenbarg weer in düsse Tied fiev Kilometer in’n Oosten.

## Footnoten