open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Willem Busch

** Heinrich Christian Willem Busch** (* 15. April 1832 in Wiedensahl (bi Hannober); † 9. Januar 1908 in Mechtshusen, wat vundaag to Seesen höört) weer en Schriever op Hooch un Platt. He weer as dat öllste vun söben Kinner boren. Vun 1847 bet 1851 möök he en Maschinenbustudium in Hannober. Ok in de Kunst möök Busch wat, he teken Biller. Vundaag sünd enige vun sien Biller in’t Wilhelm Busch-Museum in Hannober to seihn. Een vun de beröhmteste Warken vun de düütsche Literatur is *[[Max un Moritz]]* vun Busch, wat ok in veertig frömde Spraken översett wurrn is.

Dit Wark warrt ok as een vun de eersten Vörlöper vun de modernen Comics ansehn. *[[Plisch un Plum]]* un *Hans Huckebeen* sünd welke vun de anner literarisch Warken. Willem Busch weer evangeelsch-luthersch Christ. Aber he wurr en Schöler vun Schopenhauer.

So as jede Humorist weer ok Willem Busch kien eenfacken Spaasmaker, man en Minsch mit een lachen un een wenen Oog. Siet 1859 arbeit he as Dichter un Teekner för de „Fliegenden Blätter“ un den „Münchner Bilderbogen“, wo siene Vertellen över lustige, aver ok trorig-eernste Billergeschichten toeerst afdruckt wurrn. Dör disse Vertellen wurr he tämlich gau överall bekannt. Mit veel Verstand stell he in eenfacke, knappe Riemen un Teeknungen de doven un swacken, aver ok männich gode Sieden vun siene Mitminschen bloot un greep darbi ok in de Diskuschoon um de Kulturpolitik vun siene Tiet in (t.B.: *De fromme Helene*). Mehrstens gung dat Busch darum, de Minschen uptokloren un to betern.
* **Utsnitt ut „Max un Moritz“, översett in Platt:**
** Och, wat mutt’n faken hören
** van vileinig eische Gören!
** As to’n Bispill disse Kreten,
** de van Max un Moritz heten,
** de, statts ornlik wat to lehren
** un liedsame Jungs to weren,
** sik een’n in de Knullfuust lachen
** un an luter Undöög dachen.

## Warken

### Op Plattdüütsch

* *[[Krischan mit der Piepe]].* 1864

### In’t Plattdüütsche översett

* Gottfried Winter: *Max un Moritz. Een Geschicht van twee Lümmels un wat se utfräätn hemm.* Lenzen, 1994, ISBN 3-9803515-8-0
* Gottfried Winter: *Hans Huckebeen - De Krä müt dat Mallör. vertellt up Prignitzer Platt..* Groot-Breese 1996
* Arnd Immo Richter: *Dat plattdüütsch Wilhelm-Busch-Book. Max un Moritz, Hans Huckebeen, Plisch un Plum un anner Vertellers.* Naumann, 2001, ISBN 978-3-933575-46-3

## Kiek ok
* List vun Maler vun de Düsseldörper Malerschool

## Weblenken
Landweertschaplich Bedrief

En **Landweertschaplich Bedrief** (*Buernhoff*) is dat lüttste Element vun de Landweertschap.

Fröher hett een Bedrief mehrst Tucht, Mast un Plantenanbo toglieks maakt, hüüt sünd se mehrst spezialiseert op ene Saak.

Typische Deeren sünd Keih, Swien, Höhner, Schaap un Zegen. De Deeren warrt op Gröönland holen oder vun dat Gras warrt Silaasch maakt, dat to'n Bispeel in den Winter as Foder bruukt warrt. Ok op den Acker köönt Foderplanten as de Mais, de faken ok to Silaasch verarbeid warrt, anboot warrn. Annere Planten sünd dat Koorn, as Foderplant oder to'n Wiederverarbeiden to Mehl, oder de Raps, de to'n Bispeel to Biodiesel verarbeid warrt. Ok annere Planten warrt bruukt, üm Energie to produzeern. De warrt no de Oorn in ene Biogasanlaag vergäärt oder verfuult un dorbi entsteiht Methangas. Dat warrt verfüürt un dorbi Strom un Warms produzeert.

Annere Oorden vun landwertschapliche Bedriefen sünd Aaftbo-Bedriefen oder Riederhööv.
Dustadt

**Dustadt** is ene Stadt in de Landkreis Göttingen in Neddersassen. 
22 000 Lüüt läwt hie.
De Börgermeester is Wolfgang Nolte vun de CDU. Dicht bi Dustadt is de Grenz no Döringen. Dustadt liggt nich wiet vun de Harz.

De Stadtroot hett de fölgende Struktur:
* CDU: 24
* SPD: 5
* WDB: 3
* FDP: 1
* Grüne: 1
* Börgermeester: 1

De Stadt höört to de Wahlkreis vun Lothar Koch vun de CDU in’n Landdag.
Dustadt höört to’t inst Mainzsche kathoolsche Eiksfeld.
Obschoonst dat so is, warr hie bet in’t 20. Johrhunnert vun wecke Lüüt Ostfälschet Platt snackt.

De Firma Otto Bock ut Dustadt is Weltmarktföhrer in de Prothetik. 
Dustadt weer in’t Medeloller een vun de gröttste Steder in Neddersassen. Hie is een vun de öllste düütsche Roothüüs.

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Ostroe

**Ostroe** is de Kreisstadt von’n Landkreis Ostroe in’n Södossen vun Neddersassen mit circa 25.000 Inwahners.
Se liggt an de Harz.

14 km vun Ostroe is de ole Erzgebirgsbarglüstadt Clausthal-Zellerfeld, de lang för ehr Hoochschole bekannt is.
Tile Rymensnider weer vun hie.
In Ostroe warr inst Ostfälschet Platt snackt. De Stadt weer inst in de Hanse un is vandage in de Niege Hanse. Ostroe weer inst in’t luthersche Hartogdom Göttingen.

Ostroe liggt an welke Bunnsstraten.
Siet 2004 gifft dat ene Isenbahn noh Göttingen.
Beröhmte Lüüt vun hie sünd de 23. Juli 1969 geboren Footballnatschonaalspeeler Marco Bode, de 1996 Europameester warr un de de 26. September 1950 geboren Rolf Töpperwien, en Sportmoderator vun’t ZDF.
Johann Hinnerk Fehrs

**Johann Hinnerk Fehrs** (* 10. April 1838 in Möhlenbarbek; † 17. August 1916 in Itzho) weer en plattdüütschen Verteller un Lyriker.

Fehrs is 1838 as Söhn vun en Veehdokter in Möhlenbarbek boren un dor ok op Volksschool weest. He keem denn för veer Johr as Präparand na Altno, weer dree Johr op dat Lehrerseminar in Eckernföör un denn Schoolmeester in Reinfeld, Itzho un Altno. Vun 1863 bet 1865 weer he Schoolmeester för Weetkinner in Itzho un denn in de Tiet vun 1865 bet 1903 Rekter vun en privat Deernsschool ok in Itzho.

Sien bekanntest Wark weer *[[Maren (Roman)|Maren]]* (Dörproman, 1907); dat gifft welke Vertelkes vun em.

In Itzho heet hüüt de Fehrs-School na em.

## Bilder

Itzehoe Stadtpark Denkmal für Johann Hinrich Fehrs IMG 3404.JPG|Denkmaal in’n Cirencester-Park in Itzho
Johann Hinrich Fehrs IMG 0499.JPG|Henwies in twee Spraken an dat Huus, in dat Fehrs siene letzten Johren tobröcht hett
Mühlenbarbek, Denkmal fürJohann Hinrich Fehrs NIK 2032.JPG|Gedenksteen in Möhlenbarbek Anfang von de Inschrift: *<br />FAST AS STEEN, STOLT AS DE EEK, SCHALL STAN DIEN NAM IN ILENBEK*...


## Warken

* *Lütj Hinnerk. En plattdütsche Geschicht.* A. Nusser,  Itzehoe 1878
* *Gedichte.* Weichelt, Hannover 1886
* *Allerhand Slag Lüd. Geschichten för den Winterabend.* H. Lühr & Dircks, Garn 1887
* *Ettgrön. Vertelln.* Lühr & Dircks, Garn 1901
* *Zwischen Hecken und Halmen. Gedichte in hochdeutscher u. plattdeutscher Sprache.* Lühr & Dircks, Garn 1902
* *Rein Gotts Wort.* Lühr & Dircks, Garn 1904
* *Maren. En Dörp-Roman ut de Tid von 1848 - 51.* Lühr & Dircks, Garn 1907
* *Ut Ilenbeck. Veer Geschichten.* Lühr & Dircks, Garn 1907
* *Kattengold.* Lühr & Dircks, Garn 1915
* *Dat Gewitter un anner Vertelln.* Westermann, Brunswiek, Hamborg ca. 1920
* *Anna Moesch un ik. Vertelln ut de Kinnertied.* Westermann, Brunswiek, Hamborg 1921
* *De blaue Heben. Vertelln.* Westermann, Brunswiek, Hamborg ca. 1923
* *Ehler Schoof.* Westermann, Brunswiek, Hamborg 1923
* *Jehann-Ohm.* Westermann, Brunswiek, Hamborg 1923
* *Regenbågen.* Westermann, Brunswiek, Hamborg 1923
* *Twe Deerns.* Westermann, Brunswiek, Hamborg 1930
* *Niklaas.* Wachholtz, Niemünster 1949
* *Üm hunnert Daler. Dat Gewidder.* Schmidt, Flensborg 1950

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Mayotte

**Mayotte** [ma.ˈjɔt] is ene Insel vör de Ossen vun Afrika in de Indisch Ozean mit circa 100 000 Inwahners. De Franzöösche Spraak is hie de Amtsspraak. Ene anner Spraak, de hie wichtig is, is dat Swahili in de *Komorisch* Form.
De Insel hett ene hoge Arbeitslossheed. En Inselstaat nicht wiet vun Mayotte sün de Komoren. Dat Müntteken op Mayotte is de Euro. De Hööftstadt is Mamoutzou. De Status vun Mayotte is de vun ene *Collectivité territoriale* vun Frankriek. Do höörn ok 18 lütte Inseln to. De Insel is veel ärmer denn de europääsche Deel vun Frankriek.
Kwame Nkrumah

**Kwame Nkrumah** eegentlich **Francis Nwia Kofie Kwame Nkru-mah** (* 21. September 1909 in Nkroful; † 27. April 1972 in Bukarest) weer en ghanaisch Staatsmann. 

Nkrumah studeer teihn Johr in de USA. An’n 6. März 1957 warrt he de politisch Spitzenmann vun den eersten swartafrikaanschen Staat, de na den Tweeten Weltkrieg ut en Kolonie tostannen kamen is: Ghana. Kwame Nkruma harr en Fru ut Ägypten, Fathia Helen Ritzk. He weer de Grünner vun den Panafrikanismus. He möök ut sien Land ene Diktatur na kommunistisch Vörbild. 1966 müss he na’t Butenland gahn, wiel dat en Putsch tegen hem geev. Dat Land harr to de Tiet, wohrschienlich sientwegen, Problemen in’t Rebeet vun de Weertschap.
Yen

De **Yen** is siet 1871 dat offizielle Müntteken vun Japan. De internatioonaale Schrievwies mit "y" is wiels dat inst so in de latiensche Schrift schreven warr.

De Ünnerenheeden sün Sen un Rin (10 Rin = 1 Sen). Dat sünd vandage kene Münten, män ener rekent domit.
En Euro is circa 140 Yen.

Yen-Münten:

* 1 Yen
* 5 Yen 
* 10 Yen
* 100 Yen
* 500 Yen

Yen-Banknoten:

* 1000 Yen
* 2000 Yen
* 5000 Yen
* 10000 Yen

*¥* is dat internatioonale Symbol för de Yen.
Grootbritannien

**Grootbritannien** is ene europääsche Insel in dat Vereenigte Königriek vun Grootbritannien un Noordirland. Navers sünd Irland un de Isle of Man. De Delen vun Grootbritannien sünd England, Schottland un Wales. 

## Geographie

## Städer
* London
* Birmingham
* Manchester
* Glasgow
* Edinburgh
* Cardiff
Krakowiaken

De **Krakowiaken** (*[[poolsch]]: Krakowiacy*) sünd en ole poolsche Stamm in Krakau in Lüttpolen un de Öörd bi Krakau. In’n Süüden vun de Krakowiaken sünd de Goralen, oosten vun de Krakowiaken sünd de Lasowiaken un westen vun de Goralen sünd de Slesiers.
Kujawier

De **Kujawier** (*poolsch: Kujawiacy*) sünd een poolsche Stamm vun uns Tied, de een vun de eerste poolsche Stämm weer. De meeste Kujawier läwt in Kujawien, wat vandage to de Bezirk Kujawien-Pommerellen höört. De gröttste Städer in Kujawien sünd Bydgoszcz (Bromberg), Toruń (Thorn) un Inowrocław (Hohensalza). 

De Kujawier snackt up't Land deelwies noch hör Dialekt *Kujawisch*. En bekannt Woort, wat sück vun dat Poolsche ünnerscheeden deiht, is dat Woort *He* (poolsch: *Tak*, in düütsch: *Ja*).
Bedrief

De Begreep **Bedrief** betekent
* in de Bedriefswertschapslehr en Ünnernehmen,
* dat Bowark in den sik en Bedrief befinnt,
* dat „Funktschoneern“. technische Inrichten köönt „in Bedrief“ oder „uter Bedrief“ ween,
* den Tostand, wenn veel los is („dor is veel Bedrief“).

*kiek ok*: Landwertschaplich Bedrief.
Klaus Groth

**Klaus Groth** (* 24. April 1819 in Heid, Dithmarschen; † 1. Juni 1899) weer en bekannten plattdüütschen Schriever. 

Klaus Groth is den 24. April 1819 as de Söhn vun en Möller in Heid boren wurrn. He weer Lehrer in Heid. Bet 1853 leev he en poor Johr op Fehmarn. Do schreev he sien plattdüütsch Book „Quickborn“, wat 1852 rutkeem. Dör dat Book is he beröhmt wurrn.

1853 trock he mit 34 Johr no Kiel. He maak sik hier vun Oktober 1854 bet April 1855 mit Professer Karl Müllenhoff an’t Opschrieven vun de plattdüütsche Grammatik un Orthographie un ok an ne’e Utgaven vun de „Quickborn“. In den Winter 1854/1855 wörr dat Prosawerk „Vertelln“ maakt.

1858 schreev he de „Briefe über Hochdeutsch und Plattdeutsch“. In dat sülve Johr schreev he „Vær de Gærn“.

He wörr 1857 Professer in Kiel, man he is do blots Honorarprofesser för Germanistik bleven. To sien 80. Bortsdag geev em de Städer Kiel un Heid dat Ehrnbörgerrecht. An de Steed vun sien Huus in Kiel steiht vundaag en Siekenhuus, dat den Naam Quickborn hett.

## Böker
* Quickborn (1852)
* Vertelln (1855)
* Vær de Gærn (1858)
* Rothgeter (1862)
* Ut min Jungsparadies (1876)
* Gedichte (1878)

## Gedicht (Utwahl)
* Abendfreden
* Dar weer en lüttje Burdiern (Dar weer en mal ne lüttge Buurdeern)
* De junge Wetfru
* De Mæl (De Moel, De Möhl)
* He sä mi so vel
* Hartleed
* Keen Graff is so breet
* Matten Has’ (Lütt Matten ü.a.)
* Min Jehann (Ik wull, wi weern noch kleen, Jehann ü.a.)
* Töf mal!
* Wahr di!

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

* Klaus-Groth-Museum (hoochdüütsch)
* Klaus Groth bi Projekt Gutenberg-DE (plattdüütsch)
* klaus-groth.de (hoochdüütsch)
* Utlees’ mit engelsch Överdragen (plattdüütsch, engelsch)
Kurpen

De **Kurpen** weern een vun de eerst poolsche Volksstämm. Se läwt in Kurpien, en Deel vun de Ossen vun Polen an de Narew un de Bug. Kurpien hett ene Grenz mit Masuren un höört to de Woiwodschop Masowien‎. Ostrołęka is mit circa 50 000 Inwahners de gröttste Stadt in Kurpien.
Podhalen

De **Podhalen** sünd en ole poolsche Stamm, de ok een vun de Stämm weer, de dat poolsche Volk gründt hebben, in de poolsche Bargregioon Podhalen an de Grenz to de Slowakei. Zakopane is de gröttste Stadt in Podhalen. Podhalen höört vandage to de Bezirk Lüttpolen. De Stamm warrt as Deelstamm de Goralen torekent.

43. TKB - Trebunie-Tutki 07.JPG
58th birthday of Śląsk Song and Dance Ensemble p65.jpg
Dziewczęta z zespołu im. Klimka Bachledy z Zakopanego - Błękitna Polana - 000632s.jpg
07799 kostium goralski, Polska.png
Dom drewniany, Zakopane, A-1126 M 04.jpg
Chata góralska w Zakopanem ul. Kościeliska.jpg
Chałupa Sieczków, Zakopane, A-1135 M 01.jpg
Zakopane Droga-do Rojow 2 dom drewniany 02 A-1100 M.JPG
Polasier

De **Polasier** weern een vun de Stämm, de de poolsche Natschoon grünnt hebbt. De Polasier leeven in Polen twüschen Masuren un Masowien in Podlachien in de Noordoosten vun Polen, an de Grenz to Wittrussland un Litauen üm Suwałki (Sudauen).
Pund

**Pund** heet dat Müntteken in Grootbritannien un Noordirland, in Zypern, Ägypten, Syrien un Libanon, Gibraltar, Guernsey, Jersey, Saint Helena, de Falkland Islands un de Isle of Man. All disse Länner hebbt ehr egen Pund. Dat italieensche Woort för Pund is *lira*; de Müntteken vun de Törkie un dat Müntteken vun Malta heet Lira. In Grootbritanniern is dat Müntteken *pound sterling*(Pund Sterling). Dat Pund Sterling is dat tweetwichtigste Müntteken in Europa. Dat kann sien dat Grootbritannien un Noordirland in enige Johr de Euro as Müntteken hett. Dat Pund Sterling ward dor de *Bank of England* kontrolleerd. Dat Pund Sterling kann ok mit *GBP*, *L* un *£* tekent warrn.
Saint Helena

**Saint Helena** is en Insel wiet vör Westafrika. De Insel hett ruchweg 7000 Inwahners. Napoléon Bonaparte weer hier vun Oktober 1815 bet to sienen Dood an’n 5. Mai 1821 in’t Exil. Saint Helena is keen Deel vun’t Vereenigte Königriek vun Grootbritannien un Noordirland, man ok nich ganz sülvstännig. De meesten Lüüd hier sünd vun afrikaansche Herkumst. De meesten Christen op de Insel sünd Protestanten. Dat Geld op Saint Helena is dat Saint-Helena-Pund. De Hööftstadt is Jamestown, wat minder denn 1000 Inwahners hett.
Hollandsch

**Hollandsch** is de Hööftdialekt vun de Nedderfrankschen Spraken. *Waterlandsch* is een vun de söven Subdialekten. Hollandsch Platt warrt in Zuid-Holland, Noord-Holland, Seeland un Fryslân snackt. In Utrecht warrt villicht en anner Platt snackt, män in Rotterdam un Amsterdam nich.
Domgymnasium Veern

Dat **Domgymnasium Veern** (Afkörten: Dog) is ene vun de öllste Scholen in Neddersassen.
Dat Gymnasium in Veern bi de gotische Dom worr vör 1002 as Latienschool gründ’t. De Ünnerricht funn bit 1578 vermootlich direkt in’n Dom statt. De Direkter is Dorothea Blume.

## Schoolbaas

* –1743: Heidtmann
* 1743–1778: Johann Kolle
* 1778–1794: Johann Christian Meier
* 1794–1815: Johann Georg Schilling
* 1816–1833: Ernst Ludwig Cammann
* 1833–1871: Hermann Gottlob Plaß

* –2008: Clemens-August Borgerding
* 2008–2017: Detlev Lehmann
* 2018–: Dorothea Blume

## Weblenken
* Websteed vun de School (hoochdüütsch)
Buckminster Fuller

**Richard Buckminster Fuller** (Ökelnaam *Bucky*; * 12. Juli 1895 in Milton, Massachusetts, USA; † 1. Juli 1983 in Los Angeles, Kalifornien) weer ein US-amerikaanische Architekt, Konstrukteur, Designer un Schriewer.

Buckminster Fuller is dor sien *Domes* oder *geodätischen Kuppeln* beröhmt worrn. 
Buckminster Fuller mek siene Buwarken nich as Kunst, män as Technik.
Noh hem worr dat C-Isotop Fulleren nannt, wiels dat ene ähnelke Förm as Kuppelbuten hett.

## Böker
* Die Aussichten der Menschheit (1968 by Edition Voltaire, Berlin)
* Bedienungsanleitung für das Raumschiff Erde (1969, översett 1973 Rowohlt Verlag, ISBN 90-5705-015-3)
* Erziehungsindustrie (1970 by Edition Voltaire, Berlin)
* Konkrete Utopie (1974 Econ Verlag, ISBN 3-430-12994-X)
* Grunch - Raubzug der Giganten (1985, Verlag für aussergewöhnliche Publikationen, ISBN 3-922367-15-1)
* Cosmography (1992, posthum)
West-Fläämsch

**West-Fläämsch** (up Nedderlannsch un Fläämsch **West-Vlaams**) is en Dialekt vun de Nedderlannsche Spraak in Belgien, de Nedderlannen un Noordfrankriek. West-Flannern in belgisch Flannern is dat Rebeet, wo de meisten Lüde leevt, de düssen Dialekt snacken doot. Ok in'n franzööschen Deel vun Flannern (Bezirk Nord) warrt dat snackt. In de Nedderlannen warrt dat blots in Delen vun Seeland sproken. 
*West-Fläämsch un Seelannsch-Fläämsch* un *Seelannsch* sünd de Subdialekten. De Dialekt is de to't Medelnedderlannsche ähnelkste Dialekt.
Utrechts-Alblasserwaards

**Utrechts-Alblasserwaards** is en Subdialekt vun'n Hollandschen Dialekt vun de  Nederlannsche Spraak.
Disse Dialekt ward in de Nedderlannen süden vun't Iesselmeer snackt. Ähnelk is de Südgeldersche Dialekt. Ok ene Grenz to't Utrechts-Alblasserwaards hett de Dialekt Brabants vun de nederlannsche Spraak un de Neddersassische Dialekt Nedderlandsch-neddersassisch. Utrecht, ene vun de gröttste Steder in Holland is ene Stadt, wo disse Dialekt snackt ward.
Vincent van Gogh

**Vincent van Gogh** (* 30. März 1853 in Zundert; † 29. Juli 1890 in Auvers-sur-Oise) weer en nedderlandsche Kunstmaler un Tekner. He is een vun de beröhmteste Malers ut de Nedderlannen, ok wenn dat in sien Tiet anners weer.

1886 trock Van Gogh na Paris, woans he de Impressionismus kennen leerde. He leevt bi sien Broder Theo, de Koopmann för Kunst weer. 1888 gung he noh Arles in de Provence to wahnen, in de Süden vun Frankriek. In siene Kunst harr he vele Farven. Van Gogh leevde in Arles ene Tiet lang tosamen mit Paul Gauguin, en franzöösche Moler. Bi ene Striederie sneed he sik en Ohr af. Van Gogh harr groate psychische Problemen un warr denn opnommen in en Krankenhuus in Saint-Rémy-de-Provence. 1890 trock he ut de Kliniek, üm in Auvers-sur-Oise bi Paris te wahnen. De 27. Juli 1890 schott Van Gogh sik in de Borst. He starv twee Dagen later.

## Weblenken

* Vincent van Gogh: Biller un Breven (engelsch)
Chorzów

**Chorzów** (inst Königshütte) is ene Stadt mit 113.430 Inwahners in de Bezirk Slesien in't Böverslesisch Industrierebeet in Polen. De Stadt gung noh de Eerste Weltkrieg an Polen. De Stadt is in Düütschland bekannt, wiels hie de Footballvereen Ruch Chorzów is. Dicht bi de Bargbustadt Chorzów sünd de Steder över 100 000 Inwahners Ruda Śląska un Bytom. Chorzów is een vun de wichtigste Steder för de Wertschap in't Böversles'sch Industrierebeet.

De Chemie-Nobelpriesdrääger Kurt Alder weer vun hie.
Asegabook

Dat **Asegabook** is ene Pergamenthandschrift ut de Tiet um 1300. Dat Book is schreven in freesche Spraak un liggt vandagen in dat neddersassische Staatsarchiv in Ollnborg. Wat dor insteiht, dat is de eenzige noch vörhanne freesche Rechtsetten, de jüst so as de Sassenspegel en Tüügnis is över de Levensumstänn in't Middeloller.

De Butjadinger Landesversammlung hett 1479 en Landfredensgesett in nedderdüütsche Spraak rutgeven, dat sik mit Huusfreden, Karkenfreden, Diekfreden, Ploog- un Landfreden un Koopmannsfreden befaten deit un ok enen Uttog ut dat Asegabook dorstellt.

Hier steiht en Satz ut dat Asegabook:

*„Thet is ac londriucht,thet wi frisa hagon ene seburch to stiftande an to sterande, ene geldene hop  ther umbe al Frislond lith.“*

(Dat is ok Landrecht, dat wi Fresen  ene Seeborg möten maken un unnerholen, enen gollnen Ring, de um dat ganze Freesland liggt.)
Uerdinger Linie

De **Uerdinger Linie** is de Isogloss, de de Grenz twüschen’t Vörkomen vun de Wöör *ik* un *ich* is: Nörden dovun seggt ener ik, in’n Süden ich. Disse Grenz is een vun de starkste Isoglossen in Düütschland un de Nedderlannen un faken de Grenz twüschen Plattdüütsch un Hoochdüütsch. In de Nedderlannen is de Grenz twüschen Venlo un Tegele. In Belgisch Brabant geiht de Grenz wieder.
De Grenz heet so, wiels de bet Uerdingen geiht, wat en Deel vun Krefeld is.
Disse Grenz geiht ok noh Osten wieder, dicht süden vun Berlin. 
Berlin is ene Ostmedeldüütsch snacken Stadt, män nörden vun de Uerdinger Linie. In’t Rhienland un Limborg is dat de Grenz twüschen den Limborgschen un de Südgelderschen Dialekt.
Sibetsborg

De **Sibetsborg** is vandagen en Eerdbült mit Borggraven in enen Stadtdeel von Willemshaven. 1338 bode de von de Rüstringers wählte Hööftling Edo Wiemken hier ene Steenborg. 50 Jahren later woor disse Borg von Hamborgers demoleert.

1962/1964 gung dat neddersassische Institut för Marschen- un Wurtenforschung daran, in den Eerdbült to graven un fund de Fundamenten von enen mächtigen Wehrturm un von Hüüs mit starke Müren, de up Rammpöhl stunnen.
Osama bin Laden

**Usāma ibn Muhammad ibn ʿAwad ibn Lādin** (* 10. März 1957 in Ar-Riad; † 2. Mai 2011 in Abbottabad), mehrst **Osama bin Laden** nöömt (Araabsch أسامة بن محمد بن عود بن لادن), weer en Terrorist un de Baas vun Al-Qaida. He keem ut ene bannig rieke Familie ut Saudi-Arabien. Mit sien Familienkapital finanzeer he en groten Deel vun Al-Qaida. Siet den 11. September 2001 un de Terroranslääg vun’n 11. September, vör de he verantwoortlich maakt warrt, is he de Mann up de Eer ween, de as keen anner vun allerhand Staten to’t Gericht brocht warrn scholl.

He weer de Söhn vun en rieken Bomagnat ut den Oort Ribat (araabsch för Grenzborg in de Qital) in Jemen, de mit dat saudische Königshuus to doon harr un den Titel Scheich harr, boren.

As 1979 de Sowjetunion in Afghanistan inmarscheer, begunn sien Loopbahn as militanten Muslim. Wohrschienlich 1988 in Afghanistan grünn he de Terrorgrupp al-Qaida.
Vun circa 1990 weer he bannig gegen Saudi-Arabien un de USA. In de 1990er Johren weer he in den Sudan. 
Gegen’t Enn vun de 1990er Johren güng he trüch na Afghanistan, wo de extremen Taliban de Macht harrn. An’n 1. Mai 2011 is bin Laden bi en Angreep dör US-amerikaansche Truppen in Pakistan üm’t Leven kamen.

## Bekannte Anslääg

* 29. Dezember 1992, Gold Mihor Hotel, Aden
* 26. Februar 1993, World Trade Center, New York
* 7. August 1998, US-Amerikaansche Bottschop, Dar-es-Salaam un Nairobi
* 11. September 2001, World Trade Center, New York un Pentagon, Washington D.C.
* 11. März 2004, Statschoon Atocha, Madrid

## Borns
Franklin Delano Roosevelt

**Franklin Delano Roosevelt** (* 30. Januar 1882, Hyde Park, New York; † 12. April 1945, Warm Springs, Georgia) weer de 32. Präsident van de Verenigde Staten un regeerde van 1933 bet 1945, te Tied, de Adolf Hitler in Düütschland an de Macht weer. He weer dat eenzig Kind vun ene Familie vun nedderlandsche Afkumst. He weer en Politiker vun de *[[Democratic Party of the United States]]*.
1904 studeerde he op de Harvard-Universität un 1908 op de Columbia Law School. 1905 hett he siene wietlöftige Verwandte Eleanor Roosevelt heiraat.

Sien politisch Karriere fung 1910 an, as he Senator wurrn is. 1913 bit 1921 weer he Ünnerstaatssekretär in't Marineministerium. 1920 hett he ahn Spood för den Posten as Viezpräsident kandideert. 1921 hett he Kinnerlähmung kreegen, wat hüm bannig behinnert hett. 

1933 gewunn he mit ene starke Mehrheit, sünners Swarten, Katholiken, Juuden, Lüüt ut de södelke Staaten de Wahlen tegen Herbert Clark Hoover vun de Republikaners (USA). Sien Programm weer de *New Deal*, wat en Programm för de nich so rieke Lüüt weer. In sien Tied warr de Wertschap beter, wat noh de Wertschapskries vun 1929 weer.
Dor den Angrep op Pearl Harbor kemm dat denn to'n Krieg tüschen de Verenigde Staten un Japan.

Siene Kollegen in de veer anner groten Alliierte Staaten weern Winston Churchill, Iossif Stalin, Chiang Kai-Shek un Charles de Gaulle. 

De minder liberale Demokrat Harry S. Truman folgde hem op.
Hinduismus

De **Hinduismus** is een vun de groten Weltreligionen un de öllste, de an dat Dharma glöövt. Na dat Christendom un den Islam is dat mit ca. 940 Mio Anhängers de drittgröttste Religion op de Welt. Besunners in Indien is düsse Religion tohuus.

Anhängers vun den Hinduismus warrt tomehrst *Hindus* nöömt. 

De Hinduismus is keen organiseerte Gemeenschop man en Koppel vun Religionsgemeenschoppen, de en lieke Grundlaag un Geschicht hebbt. Un so kann sik de Hindu ut velen Göddern (ca. 3 Mio) sien egen Gott utsöken, den he verehrn wull. So gifft dat ok keen zentraal Bekenntnis vun den hinduistischen Gloven un keen Grünner vun den Hinduismus (so as t.B. Jesus Christus bi dat Christendom oder Buddha bin den Buddhismus).

De Hööftgödder in den Hinduismus sünn
* Schiwa,
* Wischnu un
* Brahma

## Weblenken

* Axel Michaels: *[http://www.sai.uni-heidelberg.de/abt/IND/publikation/bibhind/1bibhind.htm Bibliografie över  Hinduismus]*, Heidelberg 2007.
Frédéric Chopin

**Frédéric-François Chopin** (* 1. März 1810 as *Fryderyk Chopin* in Zelazowa Wola, Polen; † 17. Oktober 1849 in Paris) weer en poolsche Komponist van Warken för Piano solo un anner Saken. Tosamen mit Franz Liszt weer he een vun de Grünners vun de klassischen Pianistik un warrt as een vun de gröttste Pianisten un Komponisten anseihn.

Chopin weer de Söhn vun en poolsche Moder un en franzööschen Vader boren. Al mit 7 Johren füng he an to komponeren. 1822 gung he na’t Konservatorium in Warschau üm Piano to studeren. 1831 hööl he sik toeerst in Wien, later in Paris op, woneem he as Komponist un Pianist vun vör all sien egen Arbeid worrn is. He speel veel in Salons. Vun 1838 bet 1839 weer he op Mallorca. He liggt begraven op de beropene *Père Lachaise* in Paris, man sien Hart is in Polen begraven worrn.

## Warken för Piano solo
* 4 Balladen
* 1 Barcarolle
* 1 Berceuse
* 1 Bolero
* 2 Bourrées
* 3 É cossaises
* 27 Études
* 3 Fantasien 
* 1 Fuga
* 3 Impromptus 
* 58 Mazurkas
* 21 Nocturnes
* 1 Polonaises 
* 28 Preludes
* 4 Scherzi
* 3 Sonaten
* 19 Walse

## Warken för Piano un Orchester
* 2 Pianoconcerten
* Variatioonen op *La ci darèm la mano* van Wolfgang Amadeus Mozart
* Krakowiak (Fantasie över Poolsche Melodien)
* Andante spianato
* Grande polonaise brillante

## Anner Warken
* 20 poolsche Lieder för Stimm un Piano
* Trio veur Piano, Cello un Viola
* Sonate veur cello un Piano
* 2 aander Warken veur Cello un Piano
Benrather Linie

De **Benrather Linie** is de bekanntste Isoglosse in Kontinentaleuropa. Dat is de Grenz twüschen Nedderdüütsch un Hoochdüütsch. Dat Hööftmarkmaal is, dat vele Wöör, de in’t Hollandsche un in dat Plattdüütsche dat *k* hebbt, süden vun de Grenz dat *ch* hebbt.
In Limborg löppt de Grenz twüschen Heerle in den Noorden un Karkraode in den Süden. De Gemeente Landgraaf warrt so in twee Delen deilt.

Eupen in Belgien is noorden vun de Benrather Linie. Dat heet, dat dat Eupener Platt to dat Nedderdüütsche höört. De Nedderlandschen Öörd Vaals, Bocholtz un Karkraode höörn to dat Medeldüütsche. De Benrather Linie geiht wieder in dat Rebeet vun de Stadt Düsseldörp, wo de Stadtdeel Benrath op de Grenz, män süden vun de Grenz liggt. Berlin, Siegen un Kassel sünd ok an de Grenz un süden dorvun. Inst güng de Grenz bet to dat Ermland in Polen.
Jainismus

De **Jainismus** is ene Religioon, de in Indien vun Mahavira gründ't worrn is. 
Welke Begrepen vun de buddhistisch Lehr, to'n Bispeel Karma, gifft dat ok in den Jainismus. Bamanavadji, Basarh, Girnar, Jirawal, Khandagiri, Mount Abu, Parasnath Peak, Patan, Pawapuri, Rajgir, Rakhabh Devh, Ranapur, Satrunjaya Hill un Sravana Belgola sünd de hilligen Steden vun de Dschainismus vun't 20. Johrhunnert. In den Tiedruum vun 200 vör Christus bet 100 no Christus geev dat ok de hilligen Steden Amaravati, Andhapura, Madurai, Mosali, Sravana Belgola Tosali un Ujjain. Ok wenn de mehrsten Lüüd, de to disse Religion höörn, in Westindien leevt, is in Varanasi in de Binnenstadt en Tempel vun Jainas. De Anhängers sünd mehrst Vegetarier un hebbt ene Ethik, de bi welke Dingen strikt is.

## Weblenken

* Jayandra Soni: ''Jaina Philosophy'', in E. Craig (Hrsg.): *[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]]*, London 1998.
Byzanz

**Byzanz** (richtiger: Byzantion (oltgreeksch Βυζάντιο[ν], latiniseert Byzantium, modern Byzanz, törksch Bizans)) is de Naam vun de in Europa un Asien liggen Stadt bet 1453, wo Törken dat innahm hebben. 

Byzanz warr vör Christus as ene greeksche Kolonialstadt vun Megara in de Süden vun Grekenland gründ't, in de greksche Deel vun't Stadtrebeet vun uns Tied. De beröhmte Stadt, to de de Grenz de Bosporus weer, weer Chalkedon (vandage Törksch Kadıköy). De Hagia Sophia warr in't veerde Johrhunnert as greeksch-orthodoxe Kark but, de Seet vun een vun de veer Patriarchen vun de Tied. De Greken in't byzantinsche Riek warrn Byzantiner nannt. Dor harrn sick de römschen Kaisers noch lang holln, as Kaisers vun't Byzantinsche Riek. Justinian weer de beröhmteste. Ünner Justinian harr Konstantinopel circa ene halve Million Inwahners. In siene Tied warr de Hagia Sophia, wat denn ene Kark weer, wedder upbut. Obers denn güng dat ok dal mit dat Ooströmsche Riek. Byzanz harr vun de Tied vun Konstantin den Groten de Namen Konstantinopel (Konstenopel) un in de Tied vun Konstantin un noh Konstantin *Roma Nova*. Dat Byzantinsche Riek weer een vun de gröttste Staten vun de Tied. Ok Delen vun Italien höörten to't Byzantinsche Riek. Vun 1204-1261 weer de röömsch-kathoolsche Kark hier wegens de Krüüzfohrer de Religioon an de Macht. In de Stadt Byzanz weer een vun de Harr sick bit 1453 hintrocken, denn harrn de Törken Konstantinopel innahm un dat is nu as Istanbul de gröttste Stadt in de Törkie. De beröhmte poolsche Schriever Henryk Sienkiewicz hett över de Krüüzfohrer, de in't Byzantinsche Riek en Book schreven.
Akbar

**Dschalāludin Mohammed Akbar** ook  **Akbar de Grote** (, na’t Engelsche ook *Jalaluddin Muhammad Akbar* schreven; ‭ * 15. Oktober 1542 in Umarkot, † 15. Oktober 1605 in Agra) weer de Herrscher vun de Mogulen in sien golden Tied 1556 bet 1605.

He weer en autokraatschen Herrscher un hett al mit 14 Johren dat Regeer övernahmen. Akbar weer de wichtigste islamische Herrscher vun Indien un bröch dat hele Land ünner sien Herrschop.

He weer en Analphabet, män höör vele Vördrääg. Akbar güng en Religion na, de en Mischmasch vun den Hinduismus un den Islam weer. He weer aver ok tolerant gegenöver Mischoonslüüd ut Portugal.

De Hööftstadt vun sien Riek weer Fatehpur Sikri.

## Literatur
* H.M. Elliot, John Dowson: *The History of India, as told by its own historians*. Band VI. Trübner & Co, Ludgate Hill, London 1875. Digitalisat (Kollektschoon vun Borns)
* Heike Franke: *Akbar und Ǧahāngīr. Untersuchungen zur politischen und religiösen Legitimation in Text und Bild.* Schenefeld 2005, ISBN 978-3-936912-34-0.
* Bamber Gascoigne: *Die Grossmoguln. Glanz und Größe mohammedanischer Fürsten in Indien.* Prisma, Gütsel 1987, ISBN 3-570-09930-X.
* Gerald Grobbel: *Der Dichter Faidi und die Religion Akbars.* Berlin 2001, ISBN 978-3-87997-287-6.
* Arnold Hottinger: *Akbar der Große (1542–1605). Herrscher über Indien durch Versöhnung der Religionen,* Wilhelm Fink Verlag, München 1998, ISBN 978-3-7705-3335-0.
* Friedrich August von Noer und Gustav von Buchwald: *Kaiser Akbar. Ein Versuch über die Geschichte Indiens im sechzehnten Jahrhundert.* Leiden : Brill 1880 und 1885 sowie Kiel : Haeseler 1895.Bd.1 und Bd.2 (Sicht bi de Borns, daarüm jümmers noch een wichitg Wark)
* Sri Ram Sharma: *The Religious Policy of the Mughal Emperors.* London, 2. Aufl. 1962, ISBN 978-0-210-33935-0.
* Vincent Arthur Smith: *Akbar the Great Mogul, 1542–1605*. Clarendon Press, Oxford 1917.
## Weblenken
Ammerlänner Buurnhuus

Dat Heimatmuseum **Ammerlänner Buurnhuus** woor 1909 in Bad Twüschenahn in dat Ammerland grünnt. To dit Freelichtmuseum an dat Twüschenahner Meer höör dat grote Buurnhuus (en Neddersassenhuus), de Spieker, de Blekerhütt, de Bargfreed, de Backaven un de Timmerschüün. In de neegsten fofftig Jahren kemen noch twölf annere Wahn- un Weertschopsgeböden darto. All de Geböden woorn an verschedene Öörd vörsichtig afbraken un denn originaalgetro wedder in Twüschenahn upboot. Vör allen woor ok up de vullstännige Binneninrichtung groten Weert leggt. Wat in de Geböden utstellt woor, dat is in de mehrsten olen Buurnhüüs up’n Ammerlannen vandagen kuum noch antodrapen.

Up de Daal (Deel) staht ole Kutsch- un Ackerwagens, Keespressen un Stöövmöhlen, Grüttmöhl un Karnrad mit Botterfatt, un up de Burten un de Richtebank in’n Unnerslag blänkert de Töllers, Kannen, Pullen, Seven un Schötteln ut Tinn oder Missing. In de Dönzen staht Bileggers un Böötavens, Kisten un Schappen mit moie Snitzereen.

Aver nich bloots dat grote Buurnhuus is mit dat vullstännige Inventaar utrüst, man ok in de lütten Nevengeböde, so as in de Timmerschüün, dat Backhuus un de Wagenschüür is all dat vörhannen, wat fröher för den Bedriev nödig weer. In de Wagenschüür (de Wagenschüün) is sogaar ene Sammlung von Plöög, Eggen, Wagens un Sledens unnerbrocht. De Hüllsteder Windmöhl, de in de Jahren 1959/1960 in’t Ammerlänner Heimatmuseum upboot woorn is, is vullkamen inricht. In dat Unnergeschott is ene Öölmöhl to sehn.

Neven dat Inventaar von de Hüüs gifft dat ok noch enige annere Sammlungen, so as Blaufarverreedschop, ene Tinngeterwarksteed, Tinn- un Missingreedschop un Reedschop för dat Bearbeiden von Flass. In den Dweersack (Dweerhuus) sünd dat Archiv un de Bökeree von dat Heimatmuseum unnerbrocht.

Up de Daal von’t Buurnhuus finnt jedet Jahr de Twüschenahner Heimatspelen statt. Dor warrt denn von de Laienspelers Theaterstücken von nedderdüütsche Schrievers vörspeelt. Butendem gifft dat en Volksdanzkoppel, dat sik mit siene bunten Drachten un olen Dänz al wiet över de Grenzen von’t Ammerland enen Naam maakt hett.
Flass

**Flass** oder **Lien** (wetenschaplich *Linum*) is en Geslecht vun Planten, ut de Fasern un Ööl wunnen warrt. Ok de Fasern, de noch nich to Fadens verarbeit woorn sünd, warrt Flass nöömt.

## Kiek ok bi
*
Süüdbaiersch

**Südbairisch** is en Dialekt vun de Baiersche Dialektgrupp vun de hoochdüütsche Spraak in Düütschland, Italien un Öösterriek. In Öösterriek ward dat in Kärnten, Tirol un anere Länner snackt. In Italien ward dat ok as Mócheno un Zimbrisch snackt. De anner bairische Dialekten sünd Nordbairisch un Mittelbairisch.
Middelbaiersch

**Middelbaiersch** is en Dialekt vun de Baiersche Dialektgrupp vun de Hoochdüütsche Spraak in Bayern un Öösterriek. Dat warrt in Öösterriek in Wien un annere Länner snackt. De gröttste Steder in’t middelbaiersche Dialektrebeet sünd Wien, München, Linz un Soltborg. En Mischmasch vun’t Middelbaiersche un anner Dialekten, dat in de rumäänsche Karpaten snackt warr, weer dat Oberwischauische.
Noordbaiersch

Dat **Noordbaiersch**e is en baiersche Dialekt vun de hoochdüütsche Spraak in Delen vun de Oberpfalz, Niederbayern, Oberbayern un Mittelfranken in Bayern.
De Grenz to't Mittelbairische is de Linie Bayerisch Eisenstein - Regensborg - Ingolstadt - Neuburg an der Donau. De anner vun de dree Dialekten vun de Baiersche Dialektgrupp is dat Südbairische.
Murasaki Shikibu

**Murasaki Shikibu** (紫式部, * 973?; † 1016?) weer ene Hoffdaam un Schrieversche in Japan in de Heian-Tied. Een weet nich, wat ehr reale Naam weer. Se harr al as Kind Kontakt mit de japaansche un chineessche Poesie.

Se weer de Fru vun Fujiwara no Nobutaka; ehr Dochter is bekannt as Daini no Sammi. An de Heian-Hoff weer se ene Hoffdaam vun de Kaiserin Fujiwara no Akiko, de tweet Fru vun de Kaiser Ichijō. De Titel Shikibu heet dat se de Minister vun’t Bruukdom in de Familie harr.

Ener secht dat *[[Genji Monogatari]]* (De Geschicht vun de Prinz Genji), wat woll de öllste Romaan is, vun se schreven is.

## Weblinks
Hüttental

**Hüttental** weer vun 1. Juli 1966 bet 31. Dezember 1974 ene Stadt bi Siegen in Noordrhien-Westfalen. Vandage höört dat Hüttental to Siegen. De Öörd Weidenau, Geisweid, Birlenbach, Langenholdinghausen, Buchen, Sohlbach, Dillnhütten, Niedersetzen, Obersetzen un Meiswinkel billdten de Stadt Hüttental. De Öörd Eiserfeld, Eisern, Gosenbach, Niederschelden un Oberschelden bildten vun'n 1. Juli 1966 bet 31. Dezember 1974 de Stadt Eiserfeld. Disse Öörd höörn vandage all to de Stadt Siegen, de to'n Kreis Siegen-Wittgenstein höört. Hüttental harr lang en Stahlwark. Hüttental hett ok de eenzige Universität in't Siegerland, in Weidenau. Ut Weidenau is Friedhelm Loh, de Chef
vun'n Weltmarktführer för *Schaltschränke* Loh Group. In Weidenau is ok dat Evangelische Gymnasium Siegen, dat eenzige humanistisch Gymnasium in't Siegerland.
Qing-Dynastie

De **Qing-Dynastie** weer de latste Kaiserdynastie vun China. Vun 1644 bet 1912 weer disse Dynastie, ok Mandschu-Dynastie nöömt, de Kaiserdynastie. De Mandschu sün en Volk ut den Nordossen vun't China vun uns Tied, wat nich mongolsch oder törksch is. Vun 1625 harrn se Mukden, ene chineessche Stadt as Hööftstadt. De Qing-Dynastie mek en Koreakrieg un weer denn ok vun 1644 af an de Kaiserdynastie vun China. In de Tied vun de Qing-Dynastie sünd grote Warken vun de chineessche Philologie schreven wurrn. Dat Rebeet vun China weer dat gröttste in de Historie vun China. Miao in'n Süden vun China un islamische Lüüt in de Provinz Gansu meken Rebellionen tegen de Qing-Dynastie. In't 18. Johrhunnert worrn chineessche Saken ok in Europa wichtig, to't Bispeel Porzellan, chineesche Architektur un Görn noh't chineessche Vörbild. In Turkestan mit Kaschgar as Hööftstadt geev dat in't 19. Johrhunnert dat Riek vun Jakub Beg. Vun 1881-1889 weer Cixi de Herrscherin vun China. Vun 1850-1864 geev dat de Taiping-Rebellion. Dat End vun't Kaiserdoom in China weer de Revolution vun de Nationalistische Partei vun China ünner de eerste Staatspräsident vun de Republiek China Sun Yat-sen.

## Weblenken

*
Koreakrieg

De **Koreakrieg** weer en Krieg in Korea vun 1950 bet 1953. Dat weer en Krieg, de Noordkorea begunn. Op de Siet vun Noordkorea weer ok de Volksrepubliek China. Op de anner Siet weer Süüdkorea un de Verenigde Nationen, mit vele US-amerikaansche Soldaten. Bi Panmunjom warr 1953 ene Grenz dor't Land mokt. De Genfer Butenministerkonferenz för Korea harr keen Spood. Syngman Rhee weer de Präsident vun't kapitalistische Südkorea un Kim Il Sung de Präsident vun't kommunistische Noordkorea to de Tiet vun'n Koreakrieg.
Meiji-Restauratschoon

De **Meiji-Restauration** weer ene Reeg vun Reformen in Japan. De Meiji-Tiet weer de Tiet vun'n Kaiser Meiji vun 1867 bet 1912. 1904/05 weer de Oorlog gegen Russland. In de Tiet vun Meiji sund Parlamenten gründ't wurrn, ok regionale. De Partei Kaishinto weer för den Kaiser siene Reformen. 1910 is Korea en Deel vun't Rebeet vun den Kaiser wurrn. Dör't Wassen vun de Tahl vun de Minschen warr ok de Weertschop in de Tiet vun Meiji gröter. In de Tiet vun Meiji is ok en Verfaten schreven wurrn.

## Literatuur

* S. Noma (Ruutgever): *Meiji Restauration.* In: *Japan. An Illustrated Encyclopedia.* Kodansha, 1993. ISBN 4-06-205938-X, S.&nbsp;951.
* Janet Hunter: *Concise Dictionary of Modern Japanese History.* University of California Press, Berkeley CA u.&nbsp;a. 1984, ISBN 0-520-04390-1.
* Kiyoshi Inoue: *Meiji ishin* (Band 20 der Geschichte Japans). Chuo koronsha, Tokyo 1966 (japaansch).
* Walter W. McLaren: *A Political History of Japan during the Meiji Era. 1867–1912.* 2nd impression. Frank Cass, London 1965.
* Satoru Nakamura: *Meiji ishin* (Band 16 der Geschichte Japans). Shueisha, Tokyo 1992, ISBN 4-08-195016-4 (japaansch).
* Martin Ramming (Ruutgever): *Japan-Handbuch. Nachschlagewerk der Japankunde.* Steiniger-Verlag im Verlag Hobbing, Berlin 1941.
Queddelnborg

**Queddelnborg** is ene Stadt in’n Landkreis Horz in’n Westen vun Sassen-Anholt mit 23.620 Inwahners (31. Dezember 2002). Queddelnborg liggt an de Bode un dicht bi’n Hoort. 

Hier is en Museum mit Warken vun Lyonel Feininger. Queddelnborg hett en Slott. Queddelnborg hett ok mehr as 1000 kunsthistorisch Hüüs, to’n Bispeel dat Raathuus ut de Renaissance. De Stadt warrt traditschonell to’t Rebeet rekent, wo Ostfälschet Platt snackt warrt. Bi de Borg vun Queddelnborg geev dat al in’t 10. Johrhunnert ene Stadt. In Queddelnborg steiht de Finkenherd, en Huus, an de Steed, vun de een secht, dat de Sassenhartog Heinrich hier de Königskroon kreeg.

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Friedrich Gottlieb Klopstock (1724-1803), Dichter

## Webenken
Ossenbrügge

**Ossenbrügge** () is een vun de veer gröttste Städer in Neddersassen un liggt an de Grenz noh Noordrhien-Westfalen.  Dor gifft et as graute Industiefirmen: Karmann, Automaker, dat Ossenbrügger Kopper- un Draatwark. Papier wed en den Stadtdeel Gretesch maket, bi Schöller. De Stadt is kreisfree un hett en Haven an den Stichkanaal, de ton Middellandkanal geiht. Welke Lüüt in Ossenbrügge sünd Flüchtlinge, sünners ut Bosnien-Herzegowina. Bekannt wurrn is de Stadt dor den Westfäölske Friäden, de 1648 in Mönster un Ossenbrügge afslaten wurrn is. 

## Gloven un Kark
Ossenbrügge is de Sitt vun dat Bisdom Ossenbrügge, mit en kathoolschen Bischop an de Spitz, ok wenn de Stadt noh de Reformation sterker luthersch weer. Dat Rebeet vun’t Bisdom Ossenbrügge is de Westen vun Neddersassen, ohn Ollnborg.

De St.-Petrus-Dom van Ossenbrügge is 785 to’n ersten Mol weiht wurn. Toletzt is de Dom no 1996 gründlich renoveert wurn, nodem bi en Gottesdeenst Putz van boben rünner up den Kopp van en Fro fallen is, de glückelgerwies ober en Hoot up harr. Nu is de Dom ober weer good herricht wurrn. 

## Sprake
Ossenbrügge ward traditionell to’t Rebeet vun’t Ostwestfäälsche Platt rekent. Dat is en Unneraard vun dat Westfäälsche Platt.

## Bekannte Lüüd ut de Stadt
* Hanns Aderhold (1919-1987), düütsch Waterspringer
* Heinz Flotho (1915-2000), düütsch Footballnatschonalspeler
* Edda Goede (*1940), düütsch Politikerin un Landdagsafordnete
* Elke Müller (1940-2014), düütsch Politikerin un Landdagsafordnete
* Corinna Rüffer (*1975), düütsch Politikerin un Bundsdagsafordnete
* Olaf Scholz (*1958), düütsch Politiker, Bundsminister un Bundskanzler
* Rudolf Seiters (*1937), düütsch Politiker un Bundsminister
* Christian Wulff (*1959), düütsch Politiker un Bundspräsident
Vietnamkrieg

De **Vietnamkrieg** weer en Krieg vun 1957 bet 1975 in Vietnam, Laos un Kambodscha. Bet 1945 weer Vietnam ünner de Verwalten vun Frankriek. Ene Vichy-Armee ööv de Macht ut in dat Land. Vun 1945 af an weer de Norden vun Vietnam de chineesche Zoon un de Süden de Zoon vun Grootbritannien in Vietnam. De Vietminh weern 1941 grünnt wurrn. Se hefft en Republiek in Hanoi in'n Noorden vun Vietnam ünner Ho Chi Minh grünnt. In Laos, wo ok lang Krieg weer, geev dat den kommunistischen Pathet-Lao-Staat mit Seet in Xieng Khouang, in't neurale Rebeet vun Laos weer de wichtigste Stadt Vientiane un de Antikommunisten vun Laos hefft ehr zentrum in Savannakhet harrt. As en Resultat vun'n Vietnamkrieg sünd Vietnam, Laos un Kambodscha kommunistische Staten wurrn. In'n Süden vun Vietnam weer bet 1963 Ngo Dinh Di de Ministerpräsident. Denn is he an'e Siet bröcht wurrn. He güng tegen buddhistische Sekten an un stünn gegen den kommunistischen Staat in'n Norden vun Vietnam. Vun 1965 af an weer in'n Süden vun Vietnam de General Nguyen Cao Ky an de Macht. Ok anner Länner op de kapitalistische Siet weern in de Tied vun'n Kolen Krieg in Vietnam mit bi, to'n Bispeel Frankriek un de USA ünner John F. Kennedy un anner Präsidenten.

## Weblenke

* Edwin E. Moïse: ''Vietnam War Bibliography.'' (engelsch)
* ''Vietnam War Pictures.''  (engelsch)

* US Air Force Association:  (engelsch; PDF; 1,4&nbsp;MB)
* Central Intelligence Agency:  (engelsch)
* Fold3: ''The Vietnam War Collection – Remembering and Honoring U.S. Heroes.''  (engelsch)

* Infography.com: ''Vietnam War, 1961–1975 – Vietnamese Perspective.''  (engelsch)

* ''Vietnam War Atrocities.''  (engelsch)

* Marc Frey: ''Das Scheitern des „begrenzten Krieges“. Vietnamkrieg und Indochinakonflikt.'' In: *[[Zeithistorische Forschungen]].* 2/2005, S. 17–34. (hoogdüütsch)
Spaansche Börgerkrieg

De **Spaansche Börgerkrieg** weer en Krieg in Spanien vun 1936 bet 1939. De Anfang vun dissen Krieg weer de Rebellioon vun Francisco Franco un anner Generääl. Disse Generääl harrn de Hülp vun de 1933 vun Jose Antonio Primo de Rivera gründ'te Falange. Op de Siet vun de Falange weern ok düütsche 
un italieensche Soldaten. Op de anner Siet weern Frankriek, de Sowjetunion un dat spaansche Parlament. De spaansche Moler Pablo Picasso mek en grot Bild vun de Stadt Guernica in de Tied vun'n Spaanschen Börgerorlog. Op de Siet vun'n Parlament, de Republikaner nöömt warr, weern ok Anarchisten. De Nationalisten, wat de anner Siet weer, harrn as de Seet vun ehr Regeeren Burgos in'n Nörden vun Spanien. De letzte Rebeden vun de Republikaner weern de Södossen un Katalonien, üm dat nich ganz akkraat to schriewen. Spanien is in'n Tweeden Weltorlog neutral bleven.
Butjadingen

**Butjadingen** is de nördliche Deel van de Wersermasch. De südliche Grenz verlöppt ungefähr van de Werser dwars dör na de Noordoosteck van den Jadebusen, sotoseggen dar wo fröher maal de Heete ehren Loop harr. Butjadingen weer de Oostdeel van den Fresengau Rüstringen. Dör depe Flootinbröök entstund hier de Jadebusen mit de Freesche Balje, de den Gau in twee Reststücken updelen de. De westliche Deel woor „boven de Jade“ un de na de Noordsee to woor „buten de Jade“ nöömt. Sietdem gifft dat den Naam „Butjadingen“. De plattdüütsche Naam is Butjaarland, un de Inwahners weert ok woll Butjenters nöömt

De öllste Oort in Butjadingen is wahrschienlich Blexen. Hier weer al in de vörchristliche Tiet ene Thingsteed. Bekannt woorn is de Oort, wiel hier 789 de Missionar un Bremer Bischop Willehad up ene van siene Missionsreisen sturven is.
De Blexer Hypolit-Kark is ene van de öllsten Karken an de Nordseeküst un weer vör de Reformationstiet ene Wallfahrtskark

1404 boon de Bremers in Atens de *Vredeborch*, un togen van dar gegen de upstännschen Butjadinger un Stadlänner to Feld.
Butjadingen tosamen mit dat Stadland weer to de Tiet noch dör de Heete, enen Münnarm van de Werser, van dat Fastland aftrennt, weer also ene Insel in de Wersermünn. Eerst um 1450 is de Heete dördiekt woorn.

Van 1499 bit 1514 woor Butjadingen van Graaf Johann V. innahmen un de Graafschup Ollnborg toslaan. De Butjenters kunnen dat aver bi ehre ne’e Herrschup dörsetten, dat ehr Asegabook, de ole frees’sche Gesettensammlung, wieterhen gellen de.
Na de Midde van dat 19. Johrhunnert entstund lang de Wersermünn de 10 km lange Indstrie- un Havenstadt Nordenham.

An de Butjadinger Noordseeküst liggt de Noordseebäder Braav, Tossens un Langwarden.

## Weblenken

* Websteed vun Butjadingen (hoochdüütsch)
Caló

**Caló** is ene Spraak vun de Gitanos in Spanien, sünners in Andalusien. Enige Spreker gifft dat ok in Frankriek, Portugal un Brasilien. Dat Caló is en Mengelmoos vun de Spaansche Spraak un dat Romani.

De Spraak is nohbi gor nich utforscht. Dat gifft ok keen ümfangrieker Wöörbook oder Grammatik. De Sprekertahl warrt op 65.000 bet 170.000 taxeert.
Neuss

**Neuss** ( up Ripuarisch **Nüss**) is ene Stadt in't Rhienland in Noordrhien-Westfalen. Dor leevt up 99,48 km³ 156.234 Inwahners (Dezember 2005). Neuss liggt süden vun de Uerdinger Linie un Nörden vun de Benrather Linie an'n Rhien. Neuss hett ene Grenz noh Düsseldörp. Neuss is de öllste düütsche Stadt nörden vun Köln. Neuss harr vun de Polizeipräsidien in NRW in de 1970er Johr de tweethööchste Kriminalität, noh Mönster. Neuss weer 2002 dat eerste Mol bi ene Bunnsdagswahl in en SPD-Wahlkreis. Neuss hett circa 1 % Portugieser un wecke Hindi-Sprekers. Neuss is ene vun de riekste grote Steder in Noordrhien-Westfalen. Kardinal Frings weer vun hie. In Neuss geev dat inst de *Pädagogischen Verlag Schwann-Bagel*. Neuss weer inst de Stadt, wo *Unsere Zeit*, wat denn en Dagblaad weer, as Dagblaad vun de DKP herutbröcht warr.

## Weblinks
* http://www.novaesium.de (historisch Steed mit den latienschen Namen vun de Stadt)
* http://www.neuss.de (Steed vun de Stadt)
Tamerlan

**Tamerlan** (ok **Timur**; * 1336; † 1406) weer en Mongolenherrscher.

Sien Kriegen maak he vun sien Hööftstadt Samarkand ut. Dat ward seggt, dat he mit Dschingis Khan verwandt weer. Üm un bi 1460 grünn he dat *[[Tweet Mongolenriek]]*, as en islaamschen Staat. Dat Rebeet vun Tamerlan weer lütter as dat Rebeet vun Dschingis Khan. Dat Tweet Mongolenriek hett 1402 de Slacht vun Angora gegen de Osmanen wunnen. Tamerlan kreeg ok den Iran ünner un nehm Rebeden vun’t hüütige Russland in. Tamerlan maak ok Krieg in Indien

## Weblinks