3. Januar

De **3. Januar** is de 3. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner.

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 1777: In de Slacht vun Princeton in’n Amerikaanschen Unafhangigkeitskrieg winnt de Kontinentalarmee ünner George Washington över britsche un hess’sche Truppen ünner Charles Cornwallis.
* 1833: Grootbritannien richt en militärschen Flottenstüttpunk op de Falklandinseln in un sekert sik dormit de Kontroll över de Eilannen.
* 1848: Joseph J. Roberts warrt de eerste Präsident vun dat niege Land Liberia.
* 1908: Dat Kazirangarebeet in Assam, Indien warrt as Natschonalpark utwiest. Vundaag höört dat to dat UNESCO-Weltnaturarv.
* 1958: As unafhangig Tohopensluten vun de fröheren britschen Kolonien in de Karibik warrt de Westindisch Föderatschoon grünnt. Seet vun de Regeeren is in Port-of-Spain.
* 1959: Alaska kümmt as 49. Bundsstaat to de USA hento.
* 1990: Na ölven Daag Versteken in’n Vatikan stellt sik Manuel Noriega, de vörmolige Staatsbaas vun Panama, de Truppen vun de USA.
* 1993: As Naklapp vun de Breefbagen-Affäre treed de düütsch Viezkanzler un Weertschopsminister Jürgen Möllemann torüch.

### Weertschop
* 1871: Henry Bradley kriggt in de USA en Patent op de Herstellen vun Margarine.

### Kunst, Kultur un Bowark
* 1799: De Oper *[[Falstaff ossia Le tre burle]]* vun Antonio Salieri warrt in Wien ooropföhrt.
* 1814: De eenaktig Operette *[[Die Nachtmütze des Propheten Elias]]* vun Conradin Kreutzer warrt in Stuttgart ooropföhrt.
* 1843: De komisch Oper *[[Don Pasquale]]* vun Gaetano Donizetti warrt in Paris ooropföhrt.
* 1956: De Deutsche Fernsehfunk nimmt sien Sennenbedriev op. Dat weer dat Fernsehprogramm vun de DDR.
* 1956: De Sennenstatschoon op’n Eiffeltoorn in Paris in 276 Hööch fangt Füer.

### Wetenschoppen un Technik
* 1888: De 91-cm-Refrakter an de Lick-Sternwacht in Kalifornien, USA, warrt in Bedriev nahmen. To de Tiet weer dat dat gröttste Linsenkiekrohr vun de Welt.
* 1999: De Ruumsond *[[Mars Polar Lander]]* mit de beiden *[[Deep Space 2]]*-Penetraters *Amundsen* un *Scott* flüggt af na’n Mars.

### Katastrophen
* 1934: Op de Zech *[[Nelson III]]* in’t böhmsch Ossegg gifft dat en Köhlenstoffexplosion, bi de 142 Barglüüd starvt.
* 1976: Bi en Stormfloot an de Noordseeküst warrt de Haseldörper Marsch överspöölt. De Schaden geiht dreestellig in de Millionen.
* 1994: En Tupolew Tu-154 stört kott na den Start in Irkutsk wegen Problemem mit en Drievwark af. 126 Minschen kommt dorbi üm.
* 2004: En ägyptisch Fleger vun’n Typ Boeing 737 stört in’t Rote Meer. 148 Lüüd kommt üm.

## Boren
* 106 v. Chr.: Marcus Tullius Cicero, Röömsch Staatsmann un Schriever († 43 v. Chr.).
* 1196: Tsuchimikado, 83. Kaiser vun Japan († 1231).
* 1716: Carl Fredrik Adelcrantz, sweedsch Architekt († 1796).
* 1737: Heinrich Wilhelm von Gerstenberg, düütsch Schriever un Dichter († 1823).
* 1789: Carl Gustav Carus, düütsch Naturwetenschoppler un Maler († 1869).
* 1804: Friedrich Wilhelm Schultz, düütsch Botaniker († 1876).
* 1819: Franz von Rinecker, Dokter († 1883).
* 1835: Ernst von Zitzewitz, preußisch Oberst un Politiker († 1899).
* 1844: Hermann Eggert, düütsch Architekt († 1920)
* 1862: Max Littmann, düütsch Architekt († 1931).
* 1871: Max Kaempfert, Swiezer Komponist un Dirigent († 1941).
* 1883: Clement Attlee, britisch Premierminister van 1945 bit 1951 († 1967)
* 1886: Grigori Nikolajewitsch Neuimin, russ’sch Astronom († 1946)
* 1887: August Macke, düütsch Maler vun den Expressionismus († 1914)
* 1892: J. R. R. Tolkien, britsch Schriever un Philoloog († 1973)
* 1905: Ray Milland, britsch Schauspeler († 1986)
* 1920: Siegfried Buback, düütsch Jurist un Generalbundsafkaat († 1977)
* 1929: Sergio Leone, italiensch Filmspeelbaas († 1989)
* 1932: Dabney Coleman, US-amerikaansch Schauspeler († 2024)
* 1933: Walter Haettenschweiler, Swiezer Schriftentwerfer, Typograf un Breefmarkenkünstler († 2014)
* 1940: Manfred Vorderwülbecke, düütsch Sportjournalist un Schriever
* 1950: Victoria Principal, US-amerikaansch Schauspelerin.
* 1956: Mel Gibson, US-amerikaansch Schauspeler un Filmspeelbaas
* 1960: Daniela Schadt, düütsch Journalistin un Levenspartnerin von Bundspräsident Joachim Gauck
* 1965: Christine Rosholt, US-amerikaansch Jazzsingerin († 2011)
* 1967: Magnus Gustafsson, sweedsch Tennisspeler
* 1968: Kent Carlsson, sweedsch Tennisspeler
* 1969: Michael Schumacher, düütsch Formel 1-Rennfohrer un Weltmeester

## Storven
* 236: Anterus, Paapst un Hilliger (* ?).
* 722: Gemmei, 43. Kaiserin vun Japan (* 661).
* 1322: Philipp V., König vun Frankriek (* 1293).
* 1785: Baldassare Galuppi, italiensch Komponist (* 1706).
* 1858: Henry Darcy, franzöösch Ingenieur (* 1803).
* 1923: Jaroslav Hašek, tschechisch Schriever (* 1883).
* 1927: Carl Runge, düütsch Mathematiker (* 1856)
* 1938: Arturo Berutti, argentiensch Opernkomponist (* 1858)
* 1946: Carl Gustav Witt, düütsch Stenograf un Astronom (* 1866)
* 1956: Pedro Subercaseaux Errázuriz, chileensch Maler (* 1880)
* 1972: Elisabeth Schiemann, düütsch Botanikerin (* 1881)
* 1978: Alfred Braun, düütsch Rundfunkpionier (* 1888)
* 1980: Lucien Buysse, belgisch Radrennfohrer (* 1892)
* 2002: Alfred Heineken, nedderlänsch Beerbroer (* 1923)
* 2005: Paul Darragh, irisch Springrieder (* 1953)
* 2005: László Vadász, ungaarsch Schachgrootmeester (* 1948)
* 2006: Arturo Sergi, US-amerikaansch Opernsinger (* 1925)
* 2008: Werner Dollinger, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1918)
* 2012: Willi Entenmann, düütsch Footballspeler un -trainer (* 1943)
* 2012: Bob Weston, britisch Musiker (* 1947)
* 2017: Igor Petrowitsch Wolk, russisch Pilot un Kosmonaut (* 1937)
* 2023: Ronnie Walter Cunningham, US-amerikaansch Astronaut (* 1932)