open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thorbecke

**Thorbecke** is de Familiennaam von

* Andreas Heinrich Thorbecke (1837–1890), düütschen Philoloog,
* Ellen Thorbecke (1902–1973), nedderlandsche Fotografin un Schrieversche,
,
* Heinrich Thorbecke (1843–1920), düütschen Theoloog,
* Jan Thorbecke (1912–1963), düütschen Verleger,
* Jan-Peter Thorbecke (* 1942), düütschen Maler un Verlagsbookhändler,
* Johan Rudolf Thorbecke (1798–1872), nedderlandschen Politiker un Staatsmann,
* Marie Pauline Thorbecke (1882–1971), düütsche Ethnologin, Fotografin un Malerin,
* Rupprecht Thorbecke (* 1943), düütschen Medizinsozioloog.

**Thorbecke** betekent ok

* Jan Thorbecke Verlag, Ostfildern, hüdigendags Deel vun de Grupp *Schwabenverlag*.
Wii

De **Wii**  is en Videospeel-Speelkonsool, de mit en Feernseher tosamenschalt' warrt. Rutbrocht hett se de Firma Nintendo ut Japan Enn 2006. Sunnerlich Kennteken is en neen Controller, de liek utsutt, as normole Feernbedienungen. Man dor sund Sensoren inboot, de registreert de Positschoon vun den Controller un wo he sik in'n Ruum bewegen deit. Düsse Bewegen sett he denn in passliche Bewegen vun Speelfiguren un Speelelemente up'n Bildschirm um. Vördem weer dat bi Speelconsolen so, dat de Brukers Knööp an den Controller oder Analogsticks bedenen mössen. Bi de  Wii geiht dat so, datt de Controller sülms beweegt warrt. Dat Speelsystem ut Hardware un Software kann denn utmeten, wo sik de Bruker in den Ruum rögen deit. Bit Enn 2007 is de Wii 25 Millionen mol verköfft wurrn. Dat weer düütlich mehr, as bi den Konkurrenten, de Xbox 360, de een Johr ehrder rutkamen weer, un mehr as dubbelt so veel, as vun de PlayStation 3, de to desülvige Tied rutkamen is.

## Belege
Otto Thorbeck

**Otto Thorbeck** (* 26. August 1912 in Brieg, Schlesien; † 10. Oktober 1976 in Stein bi Nürnbarg) weer en düütsch Jurist un SS-Richter.

## Tätigkeit as SS-Richter

Siet 1941 harr Thorbeck de Chefrichterstäe bi dat SS- un Polizeigericht in München inne. As SS-Richter hett he völ Verfohren leit, in de SS-Standartenführer Walter Huppenkothen as Ankläger tätig weer. 

In SS-Prozessen wurrn tallriek bekannt Wedderstandskämper bekannte to’n Dood veroordeelt. För de in den folgenden Afsnitt upführt Veroordeelten, weer dat SS-Standgericht nich tostännig, wiel de Angeklagten nich Liddmaat vun de SS weern; nah de Kriegsstrafverfahrensordnung (KStVO) weer eegentlich en Kriegsgericht tostännig.

De Verfohren weern rein Scheinprozesse, bi de dat Ergebnis – en Schuldspröök – vörher all faststunn; verfohrensrechtlich weern se sülvst nah de Gesetten vun den NS-Staat rechtswidrig. Insgesamt wurrn mit de Verfohren blots politisch Morde as legal „verköfft“. De den Angeklagten vörsmeeten Taten leegen deels all mehrere Johren torüch.

## List vun Veroordeelten

* Dietrich Bonhoeffer
* Generalmajor Hans Oster
* Heereschefrichter Karl Sack
* Hauptmann Ludwig Gehre
* Reichsgerichtsrat Hans von Dohnanyi
* Admiral Wilhelm Canaris

## Nah de Krieg

Nah de Krieg hett Thorbeck as Rechtsanwalt in Nürnbarg arbeit. 1955 wurr he vun en Schwurgericht in Augsborg wegen Beihilfe to‘n Mord to veer Johren Tuchthuus veroordeelt.
An‘ 19. Juni 1956 hett hüm de Bundesgerichtshoff in en Revisionsoordeel vun de Vörwurf vun de Beihilfe to‘n Mord freespraken. 

Uttoog ut de Begründung vun den Freespröök: „Einem Richter, der damals einen Widerstandskämpfer wegen seiner Tätigkeit in der Widerstandsbewegung abzuurteilen hatte und ihn in einem einwandfreien Verfahren für überführt erachtete, kann heute in strafrechtlicher Hinsicht kein Vorwurf gemacht werden, wenn er angesichts seiner Unterworfenheit unter die damaligen Gesetze [...] glaubte, ihn des Hoch- und Landesverrats bzw. des Kriegsverrats (§ 57 Militärstrafgesetzbuch) schuldig erkennen und deswegen zum Tode verurteilen zu müssen.“

In‘ Gegensatz to dit BGH-Oordeel harr de Vörinstanz, dat Landgericht Augsborg, de Angeklagten Huppenkothen un Thorbeck wegen Beihilfe to‘n Mord in 6 bzw. 5 Fällen veroordeelt un in sien Begründung vun dat Oordeel u. a. erklärt: *"Die führenden Männer des nationalsozialistischen Regimes, Hitler, Himmler, Kaltenbrunner, haben ... die Hinrichtung der genannten Männer (gemeint sind: die ermordeten Widerstandskämpfer von Dohnanyi, Oster, Dr.Sack) aus niedrigem Beweggrund herbeigeführt. Sie waren in ihrer Handlungsweise auf die tiefste Stufe verantwortungslosen menschlichen Handelns herabgesunken. Hierzu haben die Angeklagten Dr.Thorbeck in 5 Fällen und der Angeklagte Huppenkothen in 6 Fällen Beihilfe geleistet."*

## Weblenken

* http://www.lbib.de/pdf_dateien/bug129.pdf (PDF-Datei; 426&nbsp;kB)
* http://www.projektwerkstatt.de/antirepression/justiz/nazikap_bossi.html
* Oordeel vun dat BGH tegen Thorbeck
* Thorbeck in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Karl Sack

**Karl Sack** (* 9. Juni 1896 in Bosenheim, hüüd to Bad Kreuznach; † 9. April 1945 in dat KZ Flossenbürg) weer en düütsch Jurist un Wedderstandskämper tegen den Natschonalsozialismus. 

## Leven

Karl Sack studeer Jura ünner annern in Heidelbarg, wo he Liddmaat vun den Burschenschap Vineta wurr. 1927 weer he Liddmaat vun de Düütsch Volkspartei. Nahdem den Natschonalsozialisten an de Macht keemen is he in den Bund Nationalsozialistischer Deutscher Juristen intreden. Nah en Tätigkeit as Amtsrichter wessel Sack 1934 to de nee inricht Militärjustiz. Dor hett he Karriere makt un is bit to’n Richter an dat Riekskriegsgericht upstegen. In disse Funkschoon weer he mit dat Verfohren tegen den vun de Gestapo wegen Homosexualität beschuldigt Chef vun de Heeresleitung Werner von Fritsch befaat un kunn nahwiesen, dat de Anschuldigungen ahn Grundlaag weern. 1942 wurr Sack Chef vun de gesamt Heeresjustiz.

Während den Tweeten Weltkrieg keem Sack in Kuntakt to de Wedderstandskreise vun de Afwehr un vun de Wehrmacht. De Verswöörer vun den 20. Juli 1944, in deren Plääns he inweeht weer, harrn hüm, wenn de Anslag klappt harr, as Rieksjustizminister vörsehn. De Anslag hett denn nich klappt un Karl Sack wurr an’ 9. August 1944 verhaft un in de letzt Kriegsdaag dör en SS-Standgericht ünner den Vörseet vun Otto Thorbeck to’n Dood veroordeelt un henricht. 

1984 wurr Karl Sack dör dat Anbringen vun en Bronzetafel in’t ehmalg Riekskriegsgericht in  Berlin-Charlottenburg as Wedderstandskämper ehrt. Disse Ehrung weer aber bannig ümstreeden, wiel he en wietreichend Utleggen vun den Straftatbestand vun de  Fahnenflucht beförwoorten dee. 

In Bosenheim, en Vöroort vun Bad Kreuznach, hebbt se en Straat nah hüm nömmt.

## Literatur
* Hermann Bösch: *Heeresrichter Dr. Karl Sack im Widerstand.* München 1967.
* Stephan Dignath: *Dr. Karl Sack. Bekenntnis und Widerstand.* 1984, ISBN 3924824215.
* Norbert Haase: *Generalstabsrichter Karl Sack.* In: Gerd R. Ueberschär (Hrsg.): *Hitlers militärische Elite. Vom Kriegsbeginn bis zum Weltkriegsende.* Band 2. Primus, Darmstadt 1998, ISBN 3-89678-089-1, S. 201–209.

## Kiek ok bi
* List vun de Lüde vun’n 20. Juli 1944

## Weblenken
* Biografie mit Bild bi Gedenkstaette Deutscher Widerstand
* Karl Sack in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei

## Enkeld Nahwiesen
Wrantepott

**Wrantepott** is en lütt Siedlung in de Gemeend Ihl in Oostfreesland. Se liggt tüschen Emden un Riep. De Weg nah Riepe bedrocht ca. 5 km, na Emden ca. 7 km. Wrantepott hett ca. 15 Inwahners.

Da lütt Dörp liggt direkt an de Eems-Jade-Kanal, de an disse Stäe wat breeder is.
In Wrantepott steiht buterdem de „Wrantepotter Dröschmöhlen“, de woll een vun de lüttst Windmöhlen in Düütschland is. An speziell Daag kann man de Möhlen ok bekieken. 

## Weblenken
* Website vun Michael Recke över Wrantepott un wat de Naam to bedüüden hemm kann (hoochdüütsch)
Orde Baru

**Orde Baru**, ok *Order Baru* (*Nee Ordnung*), is en vun den  indoneeschen Präsidenten Suharto präägt Begreep. De Verwennen  vun dissen Begreep sull hüm vun sien Vörgänger Sukarno afgrenzen. Orde Baru wurrd in de nee’re Historie vun Indonesien as Synonym för Suhartos Regeerenstiet van 1966 bit 1998 bruukt, de vun Minschenrechtsverletzungen, aber ok vun wertschaplichen Upswung präägt weer. Dat führ dorto dat Militär en politischen Rull innehmen dee, politisch un sozial Organisatschonen ünner staatlich Organisatschoon kommen dee, un Oppositschonelle verfolgt wurrn. De Politik vun sien Vörgänger Sukarno hett Suharto denn as *Orde Lama* betekend, um sück vun Sukarno aftogrenzen.
Up de Tiet vun de Orde Baru keem de Tiet vun de Reformasi.

## Literatur
* Watson, C.W. (Bill), *Of Self and Injustice. Autobiography and Repression in Modern Indonesia*, Leiden 2006, ISBN 9971-69-369-0
* McGregor, Katharine E., *History in Uniform. Military Ideology and the Construction of Indonesia’s Past*, Leiden 2007, ISBN 978-9971-69-360-2
Reformasi

As **Reformasi** ( *Reform*) wurrd in Indonesien de Tiet nah de Regeeren vun Suharto betekent. Nah Suhartos Rückträe wurrn demokraatsch Reformen inleit un ünner annern de Inschränkungen för de Press lockert. Ok wurr in de Reformasi-Tiet dat Referendum in Oosttimor 1999 dörführt. Dorin hett sück de Bevölkerung vun Oosttimor för de Unafhängigkeit vun Indonesien utspraken, de denn an‘ 20. Mai 2002 offiziell anerkann wurr.  

## Literatur
* Greg Barton: Abdurrahman Wahid: Muslim Democrat, Indonesian President. Singapore: UNSW Press 2002, ISBN 0-86840-405-5
Freddy Maertens

**Freddy Maertens** (* 13. Februar 1952 in Lombardsijde) is en ehmalger belgisch Radrennfohrer.

Maertens gull in de 1970er Johren as de weltbest Sprinter, de dat in sien lang Karriere von 1972 bit 1985 up insgesamt 142 Profisiege brocht hett. Mit den Sieg bi de Spanien-Rundfahrt un  bi Paris–Nizza (beid in dat Johr 1977) kunn he ok twee wichtig Rundfohrten winnen, ansonsten weer he en vun de spoodrieksten Etappenjäger bi Rundfohrten. Bi de Tour de France wunn he insgesamt 15 Etappen un kreeg 1976, 1978 un 1981 dreemal dat Gröön Trikot vun den Punktbesten. Alleen 1976 wunn he den Prolog un wiedere söben Etappen. En ähnlich spoodriek Tour is he 1981 fohren, as he söss Etappen winnen kunn. So spoodriek he ok bi de Tour de France weer, kunn he nie in sien en vun de Monumente des Radsports winnen. Maertens is ok de Rekordwinner bi de Veer Daag vun Düünkarken, he wunn dit Etappenrennen  1973, 1975, 1976 un 1978.

Ok bi de Straaten-Weltmeesterschapen weer he spoodriek: 1974 wurr he Viez-Weltmeester, 1976 un 1981 kunn he den Titel aber erringen. 

Freddy Maertens aber ok mehrfak wegen Doping mit Pemolin överführt; so 1977 bi de Flèche Wallone un de Flannern-Rundfohrt. He wurr dorüm deklasseert bzw. disqualifizeert.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
 
* Maertens up radsportseiten.net
Antje Radcke

**Antje Radcke** (* 7. Februar 1960 in München) is en düütsche Politikersche vun de Partei Bündnis 90/De Grönen un Ünnernehmersche.

## Leven
Radcke is in Langessen in’n Harz opwossen un hett in Seesen ehr Abitur maakt. Dorna hett se in Hamborg Pädagogik un Mathematik studeert.

Se is 1990 in de SPD inpeddt, hett ehr Liddmaatschop aver 1993 wedder opgeven, vun wegen dat se den Asylkompromiss aflehnen de, den de SPD in’n Bundsdag tostimmen de.

Vun 1996 bit 1998 weer se Landsvörstandssprekersche vun de Gröön-Alternativen List (GAL) in Hamborg un is dorna vun Dezember 1998 bit Enn Juni 2000 Bundsvörstandsprekerscher (Parteivörsittersche) vun Bündnis 90/De Grönen wesen. As se na Hamborg torüch gahn is,  weer se noch mol wedder Vörstandssprekersche vun de GAL in Hamborg bit na de Börgerschopswahl 2001, ditmol tosamen mit Kurt Edler.

Wiel er Tiet as Bundsvörstandssprekersche weer se gliekberechtigt mit Gunda Röstel in’t Amt. As jemehr Nafolgers sünd op’n Parteidag in’n Juni 2000 Fritz Kuhn un Renate Künast wählt worrn.

Na ehr politischen Loopbahn hett se as Bundsgewarfsföhrersche vun’n Beroopsverband vun de Aten-, Spreek- un Stimmschoolmeesters arbeit un siet 2004 as sülvststänniige PR-Beraatersche un Kommunikatschoonstrainerin.

Radcke hett een Dochter un een Söhn.

## Weblenken
* „Reden. Das habe ich gelernt“, Gespräch mit Antje Radcke (hoochdüütsch)
Lammbock

**Lammbock** (– Alles in Handarbeit; op platt so veel as: „Lammbock – allens vun Hand“) is en düütsche Filmkummedie ut dat Johr 2001. Dat Dreihbook hett Christian Zübert schreven, de ok Speelbaas weer.

## Inholt
De beiden Frünnen Stefan un Kai bedrieft in Würzburg en Pizza-Service ünner den Naam *Lammbock*. Jemehr Spezialität is de *Pizza Gourmet*, bi de ünner de Salami-Schiev in de Mitt Cannibis ut eegen Anbo in Alufolie indreiht mitlevert warrt. Wiel Kai mit sik un sien Leven vullstännig tofreden is, kamt Stefan Twievel an sien Levensstil, tomol he de Söhn vun en Richter is un kort vör’t Enn vun Jurastudium steiht.

Se maakt goot Geld, bit Stefan un Kai opdeckt, dat jemehr Hanfplantaasch vun Blattlüüs befallen is. In en Fackgeschäft kriegt se Raat vun den Kiffer Achim. De is in Wohrheit aver en verdeckten Drogenfahnder vun de Polizei, de sik bi jem inslieken deit, üm jem hoochtonehmen. As se em na jemehr Plantaasch midden in’n Woold mitnehmen doot, kummt dat to en Katastrooph: Achim brickt tosamen, vun wegen dat he sammelte Poggenstöhl eten hett. Tosamen mit den Förster, de Stefan un Kai düchtig wat vertellen wull, warrt Achim in’n Kufferruum mit dat oornte Cannabis verstecken. Meist weern se noch in en Polizeikontroll rinkamen, künnt den aver den Förster loswarrn. Man denn kummt Achim wedder to sik un gifft jem to verstahn, dat he en Polizist is. Blots dör de Help vun Stefan sien Vadder, de Achim sien Utbiller goot kennt, kamt se ahn Straaf dorvun.

ör Kai geiht dat Leven wieter as das weer, man Stefan kunzentreert sik nu op sien Examen. As he aver in sien Prüfung sitt, ännert ok he sien Meenung un gifft de Examensarbeit af, vördem se fardig is. He will nu en Leven af vun de Konventschonen leven, wat he sik al lang dröömt harr – In een Szeen wiest sien Ex-Fründin dorop hen, dat he an sik mol en Strandbar op en Karibikeiland apenmaken wull, as se sik över sien Jurastudium wunnert. Vör de Uni töövt al Kai mit en *Pizza Gourmet* op em. Stefan seggt em, dat he sien oolt Leven afbreken un sien Droom vun de Strandbar in de Karibik ümsetten will. Kai bringt em na’n Flaaghaven, un op de Fohrt smöökt se jemehrn letzten gemeensomen Joint.

## Utteken
De Film is för twee Filmpriesen vörslahn wesen. Uttekent weer he op dat *[[Cinema Jove – Valencia International Film Festival]]* mit den *Sünnerpries*.

## Anners wat
* Christian Zübert weer dull inspireert dör de Speelbasen Quentin Tarantino un Kevin Smith. De Figuren Frank un Schöngeist wiest to’n Bispeel grote Parallelen to de Figuren Jay un Silent Bob ut de Warken vun Kevin Smith.
* De Pizzeria liggt in en Achterhoff op de Siegburger Straat in Köln-Poll.
* De Naam „Lammbock“ schall na Christian Zübert anlehnt wesen an en Pizza-Express in Würzburg, de *Lambo* heet. En Fründ vun em künn den Naam nich mehr richtig utsnacken, wenn he in’n Cannabisruus weer. He seeg denn jümmer *Lammbock*

## Borns


## Weblenken

* Inholt, Besetten un Rezensionen bi Filmportal.de
Tomaž Humar

**Tomaž Humar** (* 18. Februar 1969 in Ljubljana, Jugoslawien, heute Slowenien; † 10. November 2009 am Langtang Lirung, Nepal) weer en sloweensch Bargstieger. 

He is in Kamnik upwussen un in de dicht bi liggend Steiner Alpen fung he ok mit dat Bargstiegen an. Siet Midden vun de 1990er Johren besteeg he Bargen in den Himalaya. In’ Oktober 1997 besteeg he tosommen mit Janez Jeglič den Nuptse; nahdem beid den Gipfel erreicht harrn, wurr Jeglič vun den Storm mitreeten un keem to Dood. Humar wurr ut den Sloweensch Alpenvereen utsloten, wiel man dor sien Neigung, ok bi ungünstig Weerbedingungen, wiedertogahn un dorbi ok dat Leven vun Annern to riskieren, aflehnt hett. Humars latere, privat sponsort Touren wurrn vun sein Mitarbeiters in dat Basiscamp live up sien Homepage dokumenteert, so sien spektakulär Upstieg up de Süüdwand vun de Dhaulagiri. Bi Arbeiten an sien Huus in’ Oktober 2000 is he ut 3 Meter Hööcht fallen un hett sück dorbi swoor Verletzungen totrucken. In dat Johr 2005 bleev he bi den Upstieg an de Nanga Parbat wegen schlecht Weer stecken; up Drängen vun de sloweensch Regeeren ünnernehm denn de pakistaansch Luftwaffe en för de Besatzung levensgefährlich Rettungsaktion per Helikopter.

Bi de Upstieg up den Langtang Lirung hett sück Humar an’ 9. November 2009 en Been braken; he hett denn mit en Satellitentelefon Hülp anfordert un sück to’n letzten Mal an’ 10. November meldt. Sien Liek hebbt se an’ 14. November burgen. 

## Weblenken

* Homepage vun Tomaž Humar (sloweensch- un engelsch)
* Nahroopartikel up de Homepage vun de Daily Telegraph
Clarence Holiday

**Clarence Holiday** (* 1898; † 23. Februar 1937 in Dallas) weer en US-amerikaansch Jazz-Gitarrist un de Vader vun de Singerin  Billie Holiday.

Clarence Holiday blifft in eerster Linie as Vader vun Billie Holiday in Erinnerung; he weer aber nie mit Billies Moder Sadie verheiraadt. Holiday speel tonächst in sien Jöögd Banjo, leev um 1914 in Baltimore un denn 1918 för en körten Tiet in de US-Armee. Nah Kriegsenn‘ speel he u. a. 1922 mit Russell Procope in Philadelphia un 1923 mit en eegen Formation, to de u. a. ok Benny Morton hörr. Denn weer he Rhythmusgitarrist in dat Orchester vun Fletcher Henderson (1928-33). Dornah wark he ok bi Upnahmen vun Benny Carter (1934) un Bob Howard (1935) mit un hett ok bi Charlie Turner (1935), Louis Metcalf (1935/36) un kört för sien fröh Dood in de Don Redman Big Band (1936/37) arbeit.

He is an en grippalen Lungenentzündung, de he sück bi en Tournee mit Redman in‘ Süüden vun de USA totrucken harr, storven.

## Born
* Donald Clarke: *Billie Holiday – Wishing on the Moon*. Eine Biographie, Piper Verlag 1995, ISBN 3-492-03756-9
* Bielefelder Katalog 1988 & 2002
* Richard Cook & Brian Morton: *[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz Recordings]]*, 8th Edition, London, Penguin, 2006 ISBN 0-141-02327-9

### Anmarkungen un Nahwiesen
Laadboom

En **Laadboom** oder **Loodboom** is en Reedschop an Deck vun en Schipp, wo de Fracht mit in- oder utladen warrt. Stückgootscheepe hefft bit in de 70er Johre vun dat 20. Johrhunnert düsse Laad-Reedschop harrt:

Mitschipps stunn dat grote Deckshuus mit Brugge un Schosteen. Na vörn, in de Midden twuschen Back un dat grote Deckshuus stunnen een oder twee Masten. Na achtern, twuschen dat achterste Deckshuus un dat grote Deckshuus, stunn ok en Mast. Bi all Masten weern unnen an lüttje Deckshüser mit de Elektrik for de Winschen dor in. Un boven up seten sware Platen ut Stahl, de weern tohopenlascht, mit de elektrischen Winschen up. Jeden Mast hett in sien unnern Deel twee Laadböme harrt, de konnen mit Reepe un Blöcke dör de Winschen beweegt weern. So weer dat mööglich, mit en Laadboom vun de Luke bit an de Pier ran to langen oder up de Seesiet bit an dat neegste Schipp. So gung dat, datt en Schipp sülms be- un utladen weern konn. 

Scheepe, de wat beter utrüst' ween sund, de hefft ok mol veer Böme an en Mast harrt. Jummers twee vun jem hefft tosamen arbeit' un dat gung so, datt de een sien Positschoon over dat Schipp kregen hett un de annere over de Kaje. De Draht, de an jeden Boom bruukt wurrn is to'n Hissen vun de Ladung, gung over en gemeensomen Kraanhaken. So weer dat nich nödig, de Böme bi dat Laden oder Löschen to bewegen. De Ladung is dör dat Fieren vun den en Draht un dör dat Holen vun den annern vun dat Schipp an Land, oder anners rum swungen wurrn. 

To de Laadböme vun en Schipp höörn also: Dröhte (Reepe), Blöcke, Kraanhakens, Winschen (Damp oder elektrisch), Schalter to'n Bedeenen vun de Winschen, Stroppen, Schäkels usw. En Reeg vun Scheepe hefft ok tosätzlich noch Swaarlastböme harrt, wenn dat t.B. um dat Hoochbören vun Lokomotiven gung. Wenn en modern Schipp hüdigendags noch Reedschop to'n Laden oder Löschen an Boord hett, denn so sund dat faken ganze Kraans oder Portalkraans, as bi en poor Containerscheepe oder bi sunnerliche Holtfrachters.
Thomas de Maizière

**Karl Ernst Thomas de Maizière** [utspraken: də mɛˈzjɛʀ] (* 21. Januar 1954 in Bonn) is en düütschen Politiker und Bundsminister vun de CDU. 

## Ämter
He hett Juisteree studeert. He weer van 1999 bit 2001 Chef  vun de Sassisch Staatskanzlee, van 2001 bit 2002 Sassisch Staatsminister för Finanzen. Dornah weer he van 2002 bit 2004 Sassisch Justizminister un denn bit 2005 Binnenminister vun Sassen. 

Van 2005 bit 2009 weer he Bundsminister för besünner Upgaaven un Chef vun dat Bundskanzleramt un siet den 28. Oktober 2009 is he Binnenminister vun Düütschland. An’n 2. Määrt 2011 is afmaakt wurrn, datt he wesseln deit up den Posten vun den Bundsminister för’t Verdeffenderen. Dor folgt he mit up Karl-Theodor zu Guttenberg, de an'n Dag vörher Bott geven harr vunwegen den Schandaal um siene Promotschoon. 

## Weblenken

* Webpräsenz vun Thomas de Maizière
* Levensloop up de Sieden vun de Bundsregeeren
* Thomas de Maizière in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
REP

**REP** oder **Rep** betekent

* De Republiekaners, düütsche politische Partei,
* Republikaansche Partei, politische Partei in de USA,
* REP, de IATA-Kood för den Flaaghaven Siem Reap-Angkor in Kambodscha,
* Rep, ehmolige Eenheit för de Energiedosis,
* Routledge Encyclopedia of Philosophy, engelschsprakige Philosophie-Enzyklopädie.

**Rep** is de Familiennaam von

* Johnny Rep (* 1951), nedderlandschen Footballspeler,
* Rachel Rep (* 1967), düütsche Slagtüügspelerin,
* Rajko Rep (* 1990), sloweenschen Footballspeler.

Kiek ok bi: Reep, Repp.
Frachtschipp

En **Frachtschipp** is en Schipp, dat for den Hannel bruukt warrt un dat vun de Konstruktschoon her sunnerlich oder man blot for den Transport vun Frachtgoot boot wurrn is. 

An'n meisten sund düsse Typen vun Frachtscheepe in de Seefohrt bekannt:

* Containerschipp
* Feederschipp
* Stückgootschipp
* Küstenmotorschipp (ok KüMo) en lüttjet Stückgootschipp
* Kullschipp
* Massengootfrachter (ok Bulkcarrier oder Bulker nömmt)
* Multi-Funktschoonsschipp
* RoRo-Schipp
* LoLo-Schipp
* Landungsschipp
* Autotransporter
* Tankschipp (ok Tanker nömmt)
* Swaargootfrachter



Bild:Maersk Flensburg.jpg|Containerfeederschipp *Maersk Flensburg* mit 862 TEU
Bild:Cap San Diego - Hamburger Hafen -01.JPG|Stückgootschipp *[[Cap San Diego]]*
Bild:Arklow Rainbow.JPG|Modern Küstenmotorschipp *Arklow Rainbow*
Bild:Chiquita Nederland.jpg|Modern Kullschipp *Chiquita Nederland*
Bild:Harle Gatt im Gatt.JPG|Landungsschipp *[[Harle Gatt]]* up de Fohrt na Wangerooge
Bild:MS TransPulp in Oulu Mar2009.jpg|Modern RoRo-Schipp *TransPulp*
Bild:Grand Pace car carrier in Rotterdam.JPG|Modern Autotransporter *Grand Pace*
Bild:Capetan Costis - Nassau IMO 8806888.jpg|Modern Rohööltanker *Capetan Costis*
Bild:MV Frauke.jpg|Modern Swaargootschipp *Frauke*


**In de [[Binnenschipperee]]:**
* Gödermotorschipp
* Tankmotorschipp
* Containerschipp
* RoRoSchipp
* Autotransporter
* Küstenmotorschipp
* Kullschipp

In de Umgangsspraak warrt de Ladung de en Schipp dregen un fohren deit, Fracht nömmt. Vun dat Recht her is Fracht, dat Geld, dat betahlt weern mutt for den Transport vun en Goot.
Multimodal Verkehr

Unner **Multimodalen Verkehr** warrt allgemeen de Transport vun en Goot mit twee oder noch mehr unnerscheedliche Verkehrsdregers (Scheenen, Straaten, Frachtschipp, Fleeger, Pipeline) verstahn. 

En sunnerliche Form vun den multimodalen Verkehr is de Intermodale Verkehr, wo de Göder in Standard-Transporteenheiten, as Containers, Saddelanhängers beweegt weert. Dor geiht dat denn dor bi um, datt se bi dat Verladen twuschen verschedene Verkehrsdregers in ehre Transport-Eenheit blievt. Kombineerten Verkehr (KV) oder ok Kombineerten Lastverkehr heet de intermodale Verkehr, wenn de gröttste Deel vun de Fracht ehrn Weg up Schenen oder mit See- un Binnenschipp maakt warrt un up'e Straten so wenig fohrt warrt, as dat man mööglich is. En multimodale Transportkeed, in de ehrn Loop Ware umslahn warrt, warrt ok *broken Verkehr* nömmt. Faken weert de Begreepe intermodalen, kombineerten un multimodalen Verkehr just so bruukt, as dat boven for multimodalen Verkehr angeven is. 

## Kiek ok bi
* Containerterminal
Intermodal Verkehr

**Intermodalen Verkehr** is en Verkehr, de mit tominnst twee unnerscheedliche Verkehrsdregers (Iesenbahn, LKW, Frachtschipp, Frachtfleger) tostanne kummt. En beten wat allgemeener warrt ok en Verkehr sö nömmt, wo dat Transport-Fohrtüüch wesselt warrt un bi dat Umsetten en Grootkist bruukt warrt. 

Dat Woort *Intermodalität* is toeerst in den Göder-Transport upkamen un to'n eersten Mol in de USA in de 1960er Johre bruukt wurrn. Dormols sund Standard-Containers inföhrt wurrn, de mit de Iesenbahn, den LKW oder dat Schipp transporteert weern konnen. Mit dat Upkamen vun de Containers sund de enkelten Verkehrsmiddels in den Achtergrund träen un de Transportkeed „inter modes“, twuschen verschedene Verkehrsdregers un -techniken is na vörn kamen. „Intermodal“ bedutt, datt, t.B., en Lastkraftwagen for en Deel vun sien Weg mit de Iesenbahn mitföhrt (Huckepack-Verkehr), dat Afholen un Henbringen vun de Fracht passeert dorbi up de Straten. So gifft dat bannig veel Kombinatschonen, wie See- un Binnenscheepe, Stratenfohrtüge, Iesenbahnen, Pipelines un ok Flegers tohopenknütt weern könnt. 

De intermodale Verkehr warrt hüdigendags allgemeen as en Middel ankeken, wo de Umweltlast mit dalbrocht weern kann un wo dat mit hen to kriegen is, datt dat Straten un Autobahnen nich to vull sund. Wenn dat en ideale Verkehrsweertschop geven dö, denn so wurr jedet Verkehrsmiddel na siene sunnerlichen Vordeele insett un up düsse Aart keem dat dor faken to, dat Transportproblem dör en Kombinatschoon vun Verkehrsmiddels up to lösen. So weer dat ok vun de Bedriefsweertschop her richtig un de Gesamtweertschop konn sik dat blot man wünschen.

## Literatur
* European Intermodal Association EIA (Hrsg.): *Intermodal Transport in Europe* Brussels 2005 - https://web.archive.org/web/20100401121831/http://www.eia-ngo.com/intermodal-handbook.html
* UNCTAD: *Fostering competitive multimodal transport services.* 1995 - hier to'n Afropen
* UNCTAD/ICC: *Rules for Multimodal Transport Documents.* - hier to'n Afropen

## Kiek ok bi
* Containerterminal
* Multimodal Verkehr

## Weblenken
* EIA: European Intermodal Association 
* IANA: The Intermodal Association of North America
Algier

**Algier** (araabsch: مدينة الجزائر, *Madīnat al-Dschazā'ir*, franzöösch: *Alger*) is de Hööftstadt vun Algerien. Se is de gröttste Stadt vun dat Land, Industriestadt, Verkehrsknüttpunkt un Kulturzentrum mit Universitäten, tallriek Instituten, Galerien und Museen.

In dat städtisch Siedlungsrebeet vun de Karnstadt (hooch Bebauungsdicht un slooten Oortsform) leven 2,2 Million Minschen. De gesamte Provinz mit insgesamt 57 Gemeende hett 3,5 Million Inwahner (2008). In de letzt Johrteinten hett sück en gröötere Vöroortgördel um de Stadt bildt. In de Metropolregion, de wiet över de Grenzen vun de Provinz rutgeiht, leven 6,3 Million Minschen (2008). Algier heet neben de Provinz eegentlich blots noch de Gemeend (etwa 150.000 Inwahner), de dat Stadtzentrum umfaat.

Dat Bild vun de öllere Veertel vun Algier wurrd vun de Kasbah, en Burg ut dat 16. Johrhunnert, de Groot Moschee ut dat 11. Johrhunnert un de 1660 errichteten Moschee as ok vun Bauten ut de franzöösch Kolonialtiet (1830-1962) präägt. 1992 wurr de Oldstadt vun de UNESCO to dat Weltkultarv verklort.

## Literatur
* Ernle Bradford: *The sultan's admiral: the life of Barbarossa*. Hodder & Stoughton, London 1968, ISBN 0-340-02504-2 
* Stephen Clissold: *The Barbary Slaves*. Rowman and Littlefield, 1977, ISBN 0-236-40084-3
* Ulrich Haarmann (Rutgever): *Geschichte der arabischen Welt*. Verlag C. H. Beck, München 1987, ISBN 3-406-31488-0
* Jörg Manfred Mössner: *Die Völkerrechtspersönlichkeit und die Völkerrechtspraxis der Barbareskenstaaten (Algier, Tripolis, Tunis 1518-1830)*. Verlag Walter de Gruyter, Berlin 1968, ASIN B0000BSP4E 
* Bernhard Schmid: *Algerien - Frontstaat im globalen Krieg? Neoliberalismus, soziale Bewegungen und islamistische Ideologie in einem nordafrikanischen Land*. Unrast Verlag, Münster 2005, ISBN 3-89771-019-6
* Bernhard Schmid: *Das koloniale Algerien*. Unrast Verlag, Münster 2006, ISBN 3-89771-027-7
* John B. Wolf, *The Barbary Coast: Algeria under the Turks*. W. W. Norton & Co Ltd., New York 1979, ISBN 0-393-01205-0

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken

* Goethe-Institut Algier
Johann Rhode Friedrich Augustiny

**Johann Rhode Friedrich Augustiny** (* 6. April 1803 in Missunde; † 12. Oktober 1880 in Ulsnis) weer en plattdüütschen Schriever.

Augustiny is 1803 as Söhn von Friedrich Augustiny un Anna Krabbe in Missunde boren. He hett von 1821 af an in Kiel studeren lehrt. 1838 hett he denn an’n 20. Februar in Ülsby Caroline Catarina Christine Thomsen freet. In dat Johr warrt he ok Preddiger un Schoolmeester op de Hallig Oland. 1844 warrt he Preddiger in Hollingstedt un 1862 in Ulsnis.
 
## Warken

### Plattdüütsch

* *Achtern Åben oder Plattdütsches Vålksbok för Kinner un ole Lüd, tohopståkt un ut egen Fabrik.* Herzbruch, Flensborg 1857

### Annere Böker

* *Drei geistliche Gespräche für forschende Christen.* 1834
* *Die heiligen Zeiten der evangelischen Kirche. Eine Reihenfolge christlicher Gedichte.* 1838
* *Christomele: eine Confirmandengabe.* 1857
* *Das Substantivum in den germanischen Sprachen.* 1876

## Weblenken

## Footnoten
Marianne Muellerleile

**Marianne Muellerleile** (* 26. November 1948 in St. Louis, Missouri) is en US-amerikaansch Schauspelerin.

Marianne Muellerleile is de Dochter vun Margaret Keany un Cecil E. Muellerleile, de de Vörstand vun en Ölfirma is. Bekannt wurr Muellerleile vör allen mit Gastrullen in de US-Feensehregen *[[Nip/Tuck|Nip/Tuck – Schönheit hat ihren Preis]]* un *[[Will & Grace]]*, aver ok in *[[The Terminator|Terminator]]* Film mit Arnold Schwarzenegger. Lütte Rullen hett Muellerleile in tallrieke wietere Regen speelt, man en grote Rull is in ehr Loopbahn nie dorbi wesen.

Siet den 7. Mai 1988 is Muellerleile verheiraat.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
Freesch Freeheit

De **Freesche Freeheit** (frees. *Fryske frijheid*, oostfreesk: *Freeske Freeiheid*) is en Recht, wat, so warrt vertellt, Karl de Grote de Fresen geven hebben schall. Dat bedütt, datt se keen annern Herrn, man blot den Kaiser över sik hebben schüllen. In eene ole freesche Saag warrt vertellt, dat en Mann mit Naam Liber Friso (=Free Freese) mit siene Mackers in dat 9. Johrhunnert ut Italien torüch kamen weern na de Waterkant. In Rom harrn se unverwachts for ehrn leven König Karl gegen de Römers wunnen. De König schall sik dor so över freit hebben, datt he siene Fresen to'n Dank dat grottste Geschenk maken dö, wat he to vergeven harr: De Freeheit.

Ünner de *Freesch Freeheit* - dat weer in dat laat Middelöller - weren de freesch Kuntreien heerenloos. Formell harren de Fresen bloots den Kaiser van dat Hillig Röömsch Riek van Düütsch Natschoon baven sik.

## Gebiet
De Regioon Westfreesland - dat's nu Part van de Provinz Noord-Holland - weer bit to 1297 free. Düss Region behöör neet to den Upstalsboombund. 

Üm dat Johr 1300 ümföten de freesch Lannen 27 Provinzen van de noordwestlich Nedderlannen över Oostfreesland bit nah dat Land Wusten to't  Noord van Bremerhoben hen.

## Historie
Anners, as de Legend, de baven vertellt is, seggt de meisten Historikers vandagen, datt de Fresen de Freeheit kregen harrn van Karl III..

## Kiek ook
*Upstalsboom
Wilfried Wesemael

**Wilfried Wesemael** (* 31. Januar 1950 in Aalst, Belgien) is en ehmalger belgisch Radrennfohrer. 

1973 wurr he bit dat belgisch Team Hertekamp Profi. Doch all bevör he up de Straat wessel, kunn Wesemael wichtige Erfolge in de Amateurklass up de Radrennbahn fiern. So wurr he 1971 un 1972 Meester in der Mannschapsverfolgung, 1972 in de Eener-Verfolgung un 1973 in’ Omnium un in dat Madison. Sien gröttste Erfolg weer allerdings de Sieg 1979 bi de Tour de Suisse. 1982 hett he sien Karriere beend.

## Teams
* 1973 Hertekamp
* 1974 MIC-Ludo-De Gribaldy
* 1975 Alsayer-Jeunet-De Gribaldy
* 1976 Miko-De Gribaldy-Superia
* 1977 Frisol-Thirion-Gazelle
* 1978 TI Raleigh
* 1979 TI Raleigh
* 1980 TI Raleigh
* 1981 TI Raleigh
* 1982 Safir-Marc

## Wat he schafft hett
;1974
* Kuurne-Brüssel-Kuurne
;1975
* een Etappe Vuelta a España
;1978
* GP de Cannes
* een Etappe Tour de France
;1979
* een Etappe Dauphiné Libéré
* Tour de Suisse

## Weblenken
* Wesemael in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Düütsch Jazzpries

De **Düütsch Jazzpries**, ok **Albert Mangelsdorff-Pries**, ist neben den Hans Koller Pries de bedüüdenst Jazzpries in de düütsch Spraakruum un gellt as hööchst Utteknung för en düütschen Jazzmusiker. De wurrn in tweejohrigen Afstand vun de  Union Deutscher Jazzmusiker an en „herausragende und epocheprägende Jazzpersönlichkeit“ vergeven. 

De Pries wurr nah Albert Mangelsdorff nömmt, den bekanntsten Basuunisten vun de europäisch Jazz-Szene, un wurrd vun de GEMA-Stiftung mit 15.000 Euro utstatt. Meestens wurrd he tegen Johresenn‘ in‘ Rahmen vun en Jazzfestival vergeven un geihht af un to ok an „Grenzgänger“ tüschen Jazz un anner Musikstile, as etwa 2003 bi dat JazzFest Berlin an de Pianistin un Komponistin Ulrike Haage.

2009 wurr de Düütsch Jazzpries to’n negenten Mal vergeven. De bitherigen un de aktuell Priesdsräger sünd: 
* 1994 Alexander von Schlippenbach
* 1995 Peter Kowald
* 1997 Ernst-Ludwig Petrowsky
* 1999 Heinz Sauer
* 2001 Wolfgang Schlüter
* 2003 Ulrike Haage
* 2005 Ulrich Gumpert
* 2007 Gunter Hampel
* 2009 Eberhard Weber
* 2011 Peter Brötzmann
* 2013 Nils Wogram
* 2015 Achim Kaufmann
* 2017 Angelika Niescier
* 2019 Paul Lovens
* 2021 Aki Takase
* 2023 Conny Bauer

## Weblenken

* Union Deutscher Jazzmusiker
Bob Enevoldsen

**Bob Enevoldsen** (* 11. Januar 1920 in Billings (Montana) as *Robert Martin Enevoldsen*; † 19. November 2005 in Los Angeles) weer en US-amerikaansch  Jazz-Basuunist, Bassist un Arrangeur vun den West Coast Jazz. He hett mit Art Pepper, Shorty Rogers un Shelly Manne tosommen speelt. 

Bob Enevoldsen studeer an de University of Montana, wo he 1942 mit en Diplom in Musiktheorie afslooten hett. Nah sien Militärdeenst to’n Anfang vun sien Musikerkarriere speel Enevoldsen Klarinett in dat Sinfonieorchester vun Utah. 1951 truck he nah  Los Angeles, wo he in ünnerscheedlich West Coast Jazz-Formationen tätig weer, so as Bassist 1954/55 bi Bobby Troup. 1955 weer he Grünnensliddmaat vun de Formation *[[Shelly Manne & His Men]]*. Faken weer he as  Ventilbasuunist to hören, he speel aber ok Tenorsaxophon. Enevoldsen hett Plattenupnahmen mit Leonard Feather, Tal Farlow, Bob Florence, Terry Gibbs, Gerry Mulligan, Lennie Niehaus, Marty Paich, Art Pepper, Dave Pell un Shorty Rogers as ok  Howard Rumseys *Lighthouse All Stars* makt un hett ok ünner eegen Naam verapenlicht. In de 1960er Johren weer he as Studiomusiker in verscheeden Feernsehshows tätig, so för Ray Anthony, Steve Allen, Woody Woodbury, Peter Marshall un dat *Los Angeles Neophonic Orchestra*; buterdem hett he de Singerinnen  Ella Fitzgerald un Anita O’Day begleit. In de 70ern hett he mit Bob Crosby, Jack Lesberg, Tex Beneke, Bill Holman, Mel Tormé un de *[[Howard Rumsey|Lighthouse All Stars]]* arbeit. In de 1990er Johren weer Enevoldsen meest immer as freeschaffend Musiker tätig; so wark he ok an dat Album *A View From The Side* vun Bill Holman mit.

## Diskographisch Henwiesen
* Ella Fitzgerald: *Ella Swings Lightly* (Verve, 1958)
* Tal Farlow: *Jazz Masters* (Verve, 1955-58)
* Herbie Harper: *Five Brothers* (VSOP, 1955)
* Bill Holman: *A View From The Side* (JVC, 1995)
* Shelly Manne: *The West Coast Sound* (OJC, 1955)
* Lennie Niehaus: *Zounds* (OJC, 1954-56); *The Octet No. 2, Volume 3* (OJC, 1955)
* Art Pepper: *Modern Jazz Classics* (OJC, 1959)
* Shorty Rogers: *Courts The Count* (RCA, 1954); *The Wizard Of Oz* (RCA, 1959)

## Literatur
* Richard Cook & Brian Morton: The Penguin Guide To Jazz on CD*, 2nd Edition, 1993 &  6th Edition, London, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.
* [[Leonard Feather]] and [[Ira Gitler]], *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oxford/New York, 1999, ISBN 978-0-19-532000-8
* [[Martin Kunzler]]: *Jazz-Lexikon'', Reinbek, Rowohlt, 1988
Hermann Kauffmann

**Hermann Kauffmann** (de Öllere; * 7. November 1808 in Hamborg; † 24. Mai 1889 in ok dor) weer en düütsch Maler.

Kauffmann kreeg de eersten Ünnerricht bi Gerdt Hardorff, gung 1827 up de Akademie nah München, is aber ok bold dor weer weg gahn un hett sück den Naturstudium towendt. 1833 leet he sück in Hamborg daal. 

He hett Studienreisen in Noord- un Süüddüütschland un nah Norwegen ünnernommen. Kauffmann sien tallriek Biller, deels rein Landschoppen, deels Landschoppen mit Genre, deels blots Genre, teken sück dör Natürlichkeit vun dat Upfaaten un de Dorstellung ut. Sien Motive stammen ut Noorddüütschland, den Alpen un ut Norwegen. Besünner stell he geern Winterlandschoppen dor, as  *Postwagen im Schneesturm*, *Schlittenbahn auf der Elbe*, *Fischerszene auf dem Eis*.

Sien Söhn Hugo Kauffmann weer ok Maler. 

## Literatur
* Emil Benezé: Kauffmann, Hermann. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Bd. 51, Duncker & Humblot, Leipzig 1906, S. 73–75

## Weblenken
* 
* Kauffmann in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Wendell Meredith Stanley

**Wendell Meredith Stanley** (* 16. August 1904 in Ridgeville, Indiana; † 15. Juni 1971 in Salamanca, Spanien) weer en US-amerikaansch Chemiker. 

Stanley gelung eerstmals de eendüütig Nahwies vun Viren, as he dat schafft hett, Tabakmosaikviren to kristalliseeren. Dorför weer blots bekannt, dat dat bannig lütt Krankheitserreger geven muss, de von de üblichen Bakterienfiltern nich affiltreert wurrn kunnen. Över sien Erkenntnisse hett he an’ 28. Juni 1935 in’t US-Wetenschapsmagazin *[[Science]]* bericht.

1946 kreegen he un John Howard Northrop den deelten Nobelpries för Chemie *för hör  Dorstellung vun [[Enzym]]en un Virus-[[Protein]]en in rein Form*, wiels James Batcheller Sumner de Utteknung *för sien Opdecken vun de Kristalliseerbarkeit vun Enzymen* kreeg.

## Weblinks
Informationen der Nobelstiftung zur Preisverleihung 1946 an Wendell Meredith Stanley (englisch)

## Enkeld Nahwiesene
Rapalje

**Rapalje** is een nederlandsch Band. 1996 würr de Band grünnt. Se speelt irisch, schottsch en nederlandsch Folkmusik. Singen doot se in nedderlandsch nett as in ingelsch. 
Leden van de Band sünd: Dieb, William, Maceál en David. Spelen doot se up verschillig Musikinstrumenten, to'n Bispill Vigelien, Blickflööt, Mundharmonica, Bodhrán en Dudelsack. Up de Böhn dreegt se Kilten för Kledaasch. Uptreden deit de Band up (Folk-)festivals, (Theater-)Konzerten, (Middelewen)Festivals en so fort en so förder. In sien Oorsprung bestünn Rapalje uut Dieb, William en Maceál (Marcel). David Myles hett later bi de Band kamen: eerstan as Gast, later würr he duursam Lidd van de Band. 2006 bestünn de Band över 10 Johren. Fieren deen se dat mit een Konzert bi dat Keltsch Middsümmerfestival in Nie Schanz (nedderlandsch *Bad Nieuweschans*). Dat Programm würr egens anpasst an de Anlaat.


Bild:Rapalje-David.jpg|David
Bild:Rapalje-Dieb.jpg|Dieb
Bild:Rapalje-Marceal.jpg|Maceál
Bild:Rapalje-William.jpg|William


## Upnahmen
De Band hett 8&nbsp;CD's ruutbröcht, 3 dorvan würren later to 1 Album tohoopsett, en 1 DVD.

* 1998: Into Folk
* 2000: Rakish Paddies (dat Album, dat tohopensett is)
* 2001: Alesia
* 2004: Spades / Schoppen; De CD hett keen schreven Titel, man bloots een Symbol.
* 2004: Diamonds / Ruiten; De CD hett keen schreven Titel, man bloots een Symbol.
* 2007: Celtic Fire; LIVE-Upnahmen in Theatern.
* 2008: Live DVD

## Enkeld Nahwiesen


## Weblinks
*Websteed van Rapalje
*Keltsch Midsümmer Festival Bad Nieuweschans
Ilhéu dos Pássaros

De **Ilhéu dos Pássaros** (op Kapverdisch Kreol: **Djeu**) is en lütt nich bewahnt Eiland vun de *[[Ilhas do Barlavento]]*, de to de Republiek Kap Verde höört. Se liggt twee bit dree Kilometer vör de Küst vun dat Eiland São Vicente an de Infohrt vör den Haven vun Mindelo.

## Laag un Geografie

Dat lütte Eiland liggt ruchweg bi de Koordinaten 16,9097° N un 25.0113° W twüschen de Eilannen São Vicente un Santo Antão. Djeu, as dat Eiland op kreoolsch nöömt warrt, is en vulkaanschen Seebarg. De Bucht vun Mindelo is en olle Caldeira, de ünner gahn is, un dat piele Felseiland markeert den Rand vun’n ehmoliigen Krater.

De Ilhéu dos Pássaros is man en lütten Sprütten in de See mit en Flach vun ruchweg 0,04&nbsp;km² mit de hööchste Steed op ruchweg 40 Meters. Wassen deit dor nich veel op, man blots ’n beten dröög Gras. Op’n Tipp vun’t Eiland is en Lüüchttoorn, de den Weg na’n Haven vun Mindelo wiest.

## Borns


## Weblenken
Henrik Christiansen

**Henrik Christiansen** (* 10. Februar 1983) is en norweegsch Iesflinklöper. 

Henrik Christiansen debüteer 2003 bi sien Heimweltcup in Hamar. He is en Allrounder, de van 500 bit 10.000 Meter all Strecken löppt. Sien gröttsten Spood harr he bitlang in Mannschapswettkämpe. So wurr he bi de Juniorenweltmeesterschapen 2002 in Collalbo Teint mit dat noweegsch Team- In de Weltcup keem he in’ November 2006 in Berlin sogor mal up den tweeten Platz mit de Mannschap. 

Bi de Olympisch Winterspelen 2010 in Vancouver keem he över 5000 Meter up den 8. Platz un över 10000 Meter keem he up Platz 7. 

## Weblenken
* Statistik bi ''Skateresults''
* Profil bi ''Speedskatingnews''
* Fotos bi ''DESGphoto''
Dan Immerfall

**Daniel ("Dan") James Immerfall** (* 14. Dezember 1955 in Madison, Wisconsin) is en ehmalg US-amerikaaansch Iesflinklöper, de besünner spoodriek up de Streck vun 500 m weer. 

## Sportlich Loopbahn
Dan Immerfall funk all in jung Johren mit dat Iesflinkloopen an. As he twintig Johr old weer, harr he sien eerste groot Erfolge. Bi de Olympisch Winterspelen 1976 in Innsbruck wunn he över 500m de Bronzemedaille. In dat glieker Johr keem he  bi de Iesflinkloopweltmeesterschapen över de Sprintstrecken up den 2. Platz achter de Norweger Johan Granath, de kien vun de Rennen wunnen, während Immerfall immerhen de beid 500m Rennen wunnen harr. 

1980 bi de Olympisch Winterspelen in Lake Placid keem he över 500 m up den fievten Platz. Veer Johr later in Sarajevo gehör he woll to de Mannschap vun de USA, keem aber as Ersatzmann nich to’n Insatz. 

## Sonstiges
Immerfall wurr 1987 in de *National Speedskating Hall of Fame* vun de USA upnommen. Sien beid Kinner, Ben un Abby sünd intüschen talenteert Swemmsportler. 

## Weblenken
* Dan Immerfall bi SkateResults.com
* sien persöönlich Rekorde bi de Datenbank vun Jakub Majerski
* Dan Immerfall. *Wisconsin Historical Society*. Uproopen an’ 30.08.2007.
* Historical World Records. *International Skating Union* (2007-06-12). Uproopen an’ 30.08.2007. 
* Speedskating Hall of Fame Speed Skaters. *The National Speedskating Museum and Hall of Fame*. Uproopen an’ 30.08.2007.
Judo

**Judo** (japaansch 柔道 *jūdō*) is een Soort van Wrangelsport. Sien Oorsprung hett Judo in de japaansch Fechtkunst (japaansch 柔術: Jiu-Jiutsu). Technicken för't Wrangeln en Wrösteln würren ruutnahmen uut de Fechtkunst en förder uutwickelt to dat modern Judo. In Judo warrt Techniken för't Warpen, för't Fallen en för't Wrangen up de Boddem traineert. 
Entwickelt würr de Sport so ümbi 1882 van Jigoro Kano (jap. 嘉納治五郎). Dat Word Ju-Do bedüüdt "sacht Weg". Dat Woord *do* (Weg, Padd) is verwandt mit dat Word *[[tao]]*. Blang de Bedüden "Maneer, Weg" betekent *[[tao]]* ook "Levenspad". Een Judo-Sportler warrt *Judoka* nöömt.

## Weblenken

* JudoInside.com – Informatschonen un Resultate (engelsch)
* JudoHD.de – Techniken Pröövprogramm vun’n DJB (hoogdüütsch)
* Judoinfo.com –  Informatschonen to Techniken (engelsch)
* judobund.de – Websteed Düütsch Judo bund (hoogdüütsch)
Sambo

**Sambo** (Russ'sch: самбо) is een Soort van Fechtsport, wor it dree Varianten van  gifft: *Sport-Sambo* (russ'sch *Борьба Самбо*) is een Soort van Wröstelsport, in *Freestyle Sambo* kaamt noch anner Wröstel-Techniken dorto (sünnerlich Judo-Techniken för't Würgen), in *Compat-Sambo* (*Боевое Самбо*) warrt nich blots wrangelt, man ook Stöten, Slagen en Trappen sünd verlööft. Sambo-Sportlers warrt Sambokas nöömt.

## Historie
*Sambo* is een Acronym van de russ'sch Wöörd 'SAMooborona Bez Oroezjia’ (*САМооборона Без Оружия*). Dat heet "Sülfdefenz sünner Wapens". Sambo würr in de 1920er en 1930er Johrn in de Sowjetunion (russ'sch Союз Советских Социалистических Республик (СССР))uutwickelt uut verschillig Fechtsporttechniken, to'n Bispill Techniken uut Judo (japaansch 柔道) of dat klassisch Wrösteln uut Europa. In Sambo is dor keen Gördelsystem, as dat in veel Soorten van asiat'sch Fechtsport bigäng is.

## Varianten
### Sport-Sambo
Een Partie Sport-Sambo duurt söss Minüten. Teel is dat dör Techniken Punten to kriegen. Wenn een twölf Punten Vörsprung hett, hett he wunnen. Anners warrt keken, wokeen mehr Punten binnen de 12-Minüten-Partie maakt hett. Hebbt beid Kombattenten liek veel Punten, warrt de Partie verlängt.

### Freestyle-Sambo
Dat ook Judokas en anner Wröstlers bi Sambo-Turnieren mitdoon köönt, warrt Freestyle-Sambo-Turniern anbaden. Dor sünd ook Techniken verlööft, wat in Judo bigäng sünd, man nich in Sport-Sambo.

### Combat-Sambo
In dat Combat-Sambo dröfft de Sportlers ook mit Beens en Arms slagen, stöten en trappen. Fröher würr dat Deel binnen de Sportlexen van Spetsnaz en KGB. 

## Weblinks
*Deutscher Sambo-Verband e.&nbsp;V.
*Österreichischer Sambo Verband
*FIAS-Homepage
*Seite des europäischen Sambo-Verbandes
Bundsautobahn 16

De **Bundsautobahn 16** (afkört as **BAB&nbsp;16** oder ok **A&nbsp;16**) weer en plaante Autobahn in Sassen un Brannenborg. 

De A&nbsp;16 schüll Leipzig mit de Bundsgrenz na Polen verbinnen. Toeerst weer se vörsehn an Steed vun de Bundsstraat 87 vun Leipzig över Torgau un Lübben (Spreewald) na Frankfort an de Oder bit na de BAB&nbsp;12. Later is en annern Streckenverloop vun Torgau diskuteert worrn, de över Elsterwerda un Cottbus na Frankfort an de Oder oder över Elsterwerda, Hoyerswerda un Weißwasser bit an de Bundsgrenz gahn schüll, mit en möögliche Wieterföhren na de poolschen A&nbsp;18 bi Zary. Dorbi schüll se an’t Dreeeck Parthenaue vun de BAB&nbsp;14 an de BAB&nbsp;38 ansluten, de dat in de Twüschentiet geven deit. An en Krüüz Ruhland schüll se sik mit de BAB&nbsp;13 snieden un in Weißwasser weer en Autobahnkrüüz mit de ok plaanten BAB&nbsp;18 vörsehn.

In den noch aktuellen Bundsverkehrsweegplaan ut dat Johr 2003 is de 49,9&nbsp;km lange Afsnitt twüschen dat Dreeeck Parthenaue un Torgau in den *Wietere Nafraag ahn Plaanopdrag* inordent. In *vördingliche Nafraag* warrt ok de veerstriepige Utbo vun de B&nbsp;87 vun Leipzig na Torgau un ehr tweestriepige Wieterföhren na Frankfort an de Oder oplist. Un jüst so vördringlich is de Utbo vun de Bundstraten B&nbsp;183 un B&nbsp;169 vun Torgau na Ruhland. As Bundstraat 160 is vun Hoyerswerda un Weißwasser en ne’en Tobringer na de BAB&nbsp;13 bi Ruhland plaant.

## Weblenken
* Beschrieven vun’n plaanten Verloop (hoochdüütsch)