open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manfred Bettinger

**Manfred Bettinger** (* 1954 in Willen (hüüd en Stadtdeel vun Wittmund), as Manfred Hinrichs) is en düütsch Schauspeler, Schriever un Dramaturg.

## Utbillen
Toeerst hett he en Utbillen as Bautekner in’t Deepbauwesen maakt un dorna en Fackabitur in de Fackricht Ingenieurwesen/Technik. 1974 bit 1978 hett he Grafik-Design an de Hoochschool för Gestaltung in Bremen studeert un nehm dorneben Schauspeelünnerricht.

## Loopbahn
All 1977 weer he Schauspeler an dat Ernst-Waldau-Theater in Bremen. Dor bleev he bit 1982. Van 1980 bit 1982 hett he tosätzlich in den Karl Mahnke Theaterverlag in Veern arbeit. Hier fung he ok an in plattdüütsch to översetten. 1982 wurr he ünner sien Künstlernaam Manfred Bettinger denn fast Ensemble-Liddmaat an dat Ohnsorg-Theater in Hamborg. Dor weer he 1983 bit 1991 ok Regieassistent un van 2003 bit 2006 Dramaturg.

Intüschen hett he ok eenig Stücken för Freeluchtbühnen schreven aber ok plattdüütsch Stücken un Wiehnachtsmärken för dat Ohnsorg-Theater.

## Weblenken
* Manfred (Hinrichs) Bettinger bi Spielstoff.de
* Manfred Bettinger up imdb.de
274 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Eerste Syyrsche Krieg (bit 271 v. Chr. geiht los twuschen Ägypten unner Ptolemaios II. un dat Seleukidenriek unner Antiochos I.. Ptolemaios lett siene Suldaten in den Deel vun Syrien inmarscheern, de to dat Seleukidenriek tohören deit. 

## Boren

## Storven
*
276 v. Chr.

## Wat passeert is
* Antigonos II. Gonatas, König vun Makedonien, erovert de Stadt Kassandreia un lett den Tyrann Apollodoros, de dor regeren dö, doot slahn.
* Aigion warrt Hööftstadt vun den Bund vun Achaia.
* um 276 v. Chr. rüm: Kyrene maakt sik unner Magas unafhängig vun Ägypten. Magas freet en Dochter vun de Seleukiden ehren König Antiochos I.

## Boren

## Storven
*
277 v. Chr.

## Wat passeert is
* Pyrrhus erovert die Karthago siene Egendömer up Sizilien un hoolt sik amenne ok noch de Festung Eryx in'n Westen vun de Insel. De Karthagers könnt sik blot noch in de Stadt Lilybaeum holen. Ok de Mamertiners, de up Sizilien tohuse sünd, weert vun Pyrrhus slahn. 

## Boren

## Storven
* Sosthenes, König vun Makedonien
279 v. Chr.

## Wat passeert is
* 

## Boren

## Storven
* Antipater II., König vun Makedonien
* Meleagros, König vun Makedonien
* Phintias, Tyrann vun Akragas
* Ptolemaios Keraunos, König vun Makedonien (* um 320 v. Chr. rüm)
Learco Guerra

**Learco Guerra** (* 14. Oktober 1902 in Bagnolo San Vito, Provinz Mantua; † 7. Februar 1963 in Mailand) weer en italieensch Radrennfohrer.

Guerra weer Profi van 1928 bit 1943. Sien eerst „groot Johr“ weer 1930. He keem woll bi den Giro d’Italia blots up Platz 9, wurr aber italieensch Meester in’t Straatenrennen un keem bi de  Tour de France 1930 un de Weltmesterschap jeweils up den tweeten Platz. 1931 wurr Guerra Weltmeester as ok Italieensch Meister. 1932 wunn he nochmals de italieensch Meesterschap, un bi de WM wurr he bi dat Eenzeltietfohren Weltmeester, keem aber bi den Giro nich wieder as Platz 4. 1933 wurr he nochmals italieensch Meester  un wunn ok den  Klassiker Mailand–Sanremo. Bi de Tour de France 1933 keem he up den tweeten Platz achter Georges Speicher.

1934 wurr he letztmalig italieensch Meester, wunn den Giro d’Italia as ok de  Lombardei-Rundfohrt un wurr Viezweltmeester achter Karel Kaers. 1935 belegg he bi den Giro den veerten Platz un bi Mailand-Sanremo keem he nochmals up den tweeten Platz. Ok bi eenig Söss-Daagrennen harr he good Platzeeren. 1943 hett he sien Karriere beend.

Guerra sien Ökelnaam weer „De Lokomotive“. He is an den Folgen vun de  Parkinson-Krankheit storven

## Weblinks
* Learco Guerra in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Learco Guerra in de Datenbank vun de Tour de France
Liberius

**Liberius** (latiensch.: *de Free*; * in Rom; † 24. September 366) weer Bischop vun Rom (Paapst) van 17. Mai 352 bit 24. September 366.

Sien Pontifikat weer vun den ariaanschen Striet präägt. He hett oorsprünglich de Positschoon vun Athanasius tegen den Arianismus vertreden. Nahdem he dissen Standpunkt trotz Drohung nich upgeven dee, hett hüm de arianerfründlich Constantius II., alleenig Kaiser siet 353, in dat Johr 355 nah Thrakien verbannt un hett Felix II. to’n Gegenpaapst makt. In de Verbannung hett Liberius denn aber bigeven un hett toletzt sogor noch Athanasius veroordeelt, worup he 358 weer nah Rom torüchkehren kunn.

Sien Gedenkdaag sünd:
* Kathoolsch: 23. September
* Orthodox: 27. August

## Weblenken

* Ekkart Sauser över Liberius in dat Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL)
* Indrag in de Catholic Encyclopedia 
* Gesamtwark vun Migne Patrologia Latina mit Inholtsverteken]
* Liberius in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* [Personennaamdatei](http://toolserver.org/~apper/pd/person/Liberius_(Bischof_von_Rom))
Bill Bixby

**Bill Bixby** (* 22. Januar 1934 in San Francisco; † 21. November 1993 in Century City, Los Angeles, Kalifornien; börgerlich: *Wilfred Bailey Bixby*) weer en US-amerikaanschen Schauspeler un Speelbaas. 

## Leven un Wark
Bixby hett twüschen 1963 un 1966 in de Feernsehreeg *My Favorite Martian* den Reporter Tim O’Hara speelt. De Reeg is vun 1976 an ok in’t ZDF sennt worrn. Internatschonal bekannt worrn is Bixby mit de *The Courtship of Eddie's Father* (1969-72), in de he de Hööftrull harr. Dorna weer he in de Feernsehreeg *The Incredible Hulk* as de Wetenschoppler Dr. Banner to sehn, dör de he weltwiet noch bekannter worrn is. De Pilotfilm dorto weer 1977 in de USA to’n eersten mol utstrahlt. Vun 1978 bit 1982 lööp de Reeg mit Spood op CBS. 

Bixby hett aver ok as Speelbaas arbeit un hett to’n Bispeel dree Feernsehfilmen över den Hulk dreiht, de na dat Enn vun de Feernsehreeg dreiht worrn sünd.

In’t Johr 1993 is Bixby an Prostatakrebs doodbleven. Bixby leev to disse Tiet in sien drüdde Eh.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Bixby weer dreemol för den Primetime Emmy un för wietere veer Priesen nomineert. Wunnen hett he blots een Pries, man at weer nich to sien Leevtieten. Eerst 2008 weer he mit den *[[TV Land Awards]]* in de Kategorie *Figur, de een NIENICH argerlich maken müch* ehrt för sien Rull as *Hulk*.

## Weblenken
*
Gary Byrd and the GB Experience

**Gary Byrd and the GB Experience** is en US-amerikaansche Musikgrupp ween, de en Single mit den Titel "The Crown", in de UK Singles Chart harrt hett. Rutbrocht wurrn is dat bi dat Motown- Label un keem an’n 23. Juli 1983 in de Charts. Dor is dat denn upstegen bit up Platz 6, un is denn negen Weken in de Charts bleven. Vördem weer dat al in de USA up Stevie Wonder sien „Wondirection“-Label rutkamen. Man düt Label hett nich lang leevt, un en Hit is de Platen in Amerika ok nich wurrn. "The Crown" is blot up en 12-Inch-Platen rutkamen un hett mehr, as 10 Minuten duert. Dor is dat een vun de längsten Tracks mit ween, de dat in de Charts schafft hefft. Schreven wurrn is dat vun Gary Byrd un Stevie Wonder. Bi den Song geiht dat um en ganze lange Geschicht vun den Minschen sien Vörutgang vun de Olen Ägypters bit up den hüdigen Dag. Sunnerlich geiht dat dor um dat afrikaansche Arvdeel bi. Bi den Song sünd Verse, de Gary Byrd spraken/rapped hett, tohopenbrocht mit en Stroph, de vun Stevie Wonder un Crystal Blake sungen wurrn is. 

## Weblenken
Gary Byrd sien Hit up Youtube: http://www.youtube.com/watch?v=bglEOTeBtqM
Tine Scheuer-Larsen

**Tine Scheuer-Larsen** (* 13. Mai 1966 in Ølstykke Kommune) is en ehmalge  däänsch Tennisspelerin. 

## Karriere
Wiels hör Tennisloopbahn wunn Scheuer-Larsen söben WTA-Düppeltitel. Hörst best Platzeeren up de Weltranglist weer Platz 34 in’ Eenzel (September 1986) un Platz 14 in’t Düppel (Oktober 1988). För hör Land hett se insgesamt 58 FedCup-Insatzen makt.

Scheuer-Larsen weer Liddmaat vun de däänsch Mannschap bi de Olympisch Sömmerspelen 1984 in Los Angeles (Demonstratschoonswettbewarf) un 1988 in Seoul.

## Weblenken
* WTA-Profil (engelsch)
* ITF-Profil (engelsch)
* Hör Fed-Cup-Statistik (engelsch)
Julius I.

**Julius I.** (latiensch: *ut dat Geschlecht vun de Julier*; * in Rom; † 12. April 352) wurr an‘ 6. Februar 337 nah en veer Maand düernd Sedisvakanz to‘n Bischop vun Rom (Paapst) as Nahfolger vun Marcus wählt un harr dit Amt bit to sien Dood an‘ 12. April 352 inne.

He is besünners för sien Rull wiels de ariaansch Kontroverse bekannt.

Nahdem de Anhänger vun Eusebius vun Nikomedia up de Synode vun Antiochia in dat Johr 341 dat Afsetten vun Athanasius de Groot nee makt harrn, hebbt de beslooten,  Delegierte to’n weströömschen Kaiser Constans un to Paapst Julius to sennen. Letzterer hett beid Parteien inlaaden, nahdem he sien Meenen vör Athanasius bekannt makt harr, hör Fälle en vun hüm leit Synode vörtoleggen. De Bischopen vun de ööstlich Kark hebbt dissen Vörslag aber aflehnt. 

Wiels sien tweet Verbannung ut Alexandria keem Athanasius nah Rom un wurr dor vun de  342 afhollen Synode as regulär Bischop anerkannt. Up dat Konzil vun Sardica trucken sück de 76 dellnehmen ööstlichen Bischopen nah Philippopolis torüch un hebbt de Afsetten vun Julius, Athanasius un annern verkünd. De 300 westlichen Bischopen hebbt de Beslüsse vun de röömsch Synode bestätigt. Dör de in‘ 3., 4. un 5. Dekret vun Julius beanspröökt Revisionsrechte un de Bestätigung up dissen Konzil wurr de Positschoon vun dat Paapstdom düütlich starker.

Julius I. gellt as Erbauer vun de Karken Santa Maria in Trastevere un Santi Apostoli in Rom. He weer dat ok, de de Gebortsdag vun Jesus Christus endgültig up den 25. Dezember fastleggt hett. 

He wurr in Rom all fröh as Hilliger verehrt. Sien (kathoolsch) Gedenkdag is de 12. April. He gellt as Schuulpatron för de Latrinenreiniger.

## Weblenken

* Ökumenisches Hilligennlexikon
* Indrag in de Catholic Encyclopedia (engelsch, Utgaav 1913)
* Gesamtwark vun Migne Patrologia Latina mit Inholtsverteken
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Alfred Cheetham

**Alfred “Alf” Buchanan Cheetham** (* 6. Mai 1867 in Liverpool; † 22. August 1918, afsaapen in de Noordsee) weer en engelsch Seemann un Forschungsreisender bi de Erkundung vun de Antarktis. 

## Leven
Alfred Cheetham wurr as Söhn vun John un Annie Elizabeth Cheetham in Liverpool boren. As he ruch weg teihn Johr old weer truck he mit sien Öllern vun dor nah Hull. All as Teenager gung he to See un hett bi en Fischereeflotte in de Noordsee arbeit. Later wurr he Bootsmann un hett ok as Reservist in de Royal Navy deent. Mit sien Fru Eliza Sawyer harr he 13 gemeensam Kinner.

Cheetham hett an veer bedüüdend Antarktisexpeditschonen deelnommen. Bi de Discovery-Expeditschoon (1901-1904) ünner de Leitung vun Robert Falcon Scott weer he an Bord vun dat Schipp *Morning* an de Rettung vun de up de Hut-Point-Halfinsel in’t Ies inslooten Expeditschonsdeelnehmer bedeeligt. Ernest Shackleton hett hüm to’n darten Offizier an Bord vun de *Nimrod* bi de Nimrod-Expeditschoon (1907-1909) befördert. Bi Scott sien to’n Dood führend Versöök, in‘ Verloop vun de Terra-Nova-Expeditschoon (1910-1913) bit to den Süüdpool to kommen, deen Cheetham as Bootsmann an Bord vun de *[[Terra Nova (Schipp)|Terra Nova]]*. Wiel he to dissen Tietpunkt all Familie harr, wurr he bi de Utwahl vun de Mannschap, de sück up de Söök nah Scott un sien Begleiters maken dee, övergahn. As he to de Endurance-Expeditschoon (1913-1916) weer as Bootsmann un dart Offizier vun Shackleton anhüert wurr, weer de dormals 47-johrige Cheetham de Expeditschoonsdeelnehmer mit de gröttste Antarktiserfohren. To’n Tietpunkt vun de Rettung vun de Grupp ünner de Leistung vun Frank Wild up Elephant Island harr he insgesamt meest söss Johr in antarktisch Gewässern verbrocht.

Cheetham gull ünner sien Kollegen as Spassvagel. Frank Worsley hett hüm eenmal as *„Prirat bis in die Fingerspitzen“* betekent. Bi den gemeensamen Upenholt up Elephant Island weer nah Worsley sien Dorstellen de Besitt vun Rietsticken derart wertvull, dat Cheetham hüm för een eenzig Rietstick en Buddel Champagner boden hett. De wull Cheetham Worsley övergeven, sobald he en eegen Pub in Hull apen maken dee. Doch dorto sull dat denn doch nich mehr kommen. 

Nah sien Rückkehr vun de Endurance-Expeditschoon hett Cheetham erfohren, dat sien 16-johrig Söhn William Alfred wiels den Deenst up den Krüüzfohrer *Adriatic* üm’t Leven kommen weer. Cheetham hett sück freewillig to’n Kriegsdeenst bi de Hannelsmarine meld un deen as tweet Offizier up dat Dampschipp *Prunelle*. He is an‘ 22. August 1918 bi de Ünnergang vun dat Schipp storven, nahdem dat vun en düütsch U-Boot torpedeert wurrn weer. 

För sien Verdeenste bi de Endurance-Expeditschoon wurr Cheetham mit de sülvern Polarmedaille uttekent.

## Weblenken
* Informatschoonssiet vun dat HMS Endurance Tracking Project 2007-2009 to Alfred Cheetham (engelsch)
Kurt Ernsting

**Kurt Werner Ernsting** (* 6. November 1929; † 7. Dezember 2011) weer en  düütsch Ünnernehmer un Mäzen. He hett dat Textilünnernehmen Ernsting’s family grünnd.

## Leben

Kurt Ernsting weer de Söhn vun den Textilünnernehmer Hugo Ernsting un is in  Coesfeld upwussen. In’ Tweeten Weltkrieg hett he dör Flegerangreep sien Vader un sien Süster verloren un is sülvst swoor verwundt wurrn. Nahr den Krieg hett he eerrst in de Landwertschap arbeit, hett dornah aber dat Geschäft vun sien Öllern in Coesfeld weer upbaut. 1955 hett he sien Verlobte Elisabeth „Lilly“ Kleier heiraadt. Ut de Ehe gungen de Kinner Bernd, Margret, Stephan un Karin hervör.

 
Den Grundsteen för dat latere Grootünnernehmen Ernsting’s family mit Hööftsitt in  Coesfeld-Lette legg Kurt Ernsting 1967 mit de Eröffnung vun dat eerst „minipreis“-Geschäft in de Waschkööken vun sien Öllernhuus. He hett dorbi up Sülvstbedeenen in’ Textilhannel sett. Een Johr later hett he de „Minipreis Ernsting Handels-GmbH“ grünnd un fung an, so nah un nah en Filialkett uptobauen. 1972 wurr dat Ünnernehmen in „miniladen“ umnömmt. Sien endgültigen Naam Ernsting’s family kreeg dat Ünnernehmen 1990. A sück de Firmengrünner 2007 ut dat operativen Geschäft torüchtruck, hett he em anhollend expandeerend Ünnernehmen övergeven. 2010 mak dat Ünnernehmen mit rund 10.000 Mitarbeiter in 1600 Filialen en Johresümsatz vun 700 Million Euro.

Wiet över Coesfeld herut weern de Ünnernehmer un sein Fru dorneben för hör sozial un kulturell Insetten, dat sück nich toletzt ut hör stark, christlich Grundinstellung begrünnen dee. 

Kurt Ernsting is an’ 7. Dezember 2011 nah en lang swoor Krankheit storven 

## Literatur

* Jürgen Stilling: *Unternehmer mit viel Gemeinsinn. Coesfelder Kurt Ernsting starb 82-jährig*. In: *[[Westfälische Nachrichten]]* vom 8. Dezember 2011 (Online-Faaten ünner den Titel ''Kurt Ernsting gestorben. Coesfelder Textilunternehmer gründete Ernsting's family'' vom 7. Dezember 2011)

## Weblenken
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
* Mario Brück: *Auf Wanderwegen*. In: *[[Wirtschaftswoche]]*, Online-Faaten van’ 6. April 2006

## Enkeld Nahwiesen
Wisch

**Wisch** betekent

* Wisch, en Stück Gröönland,
* Wisch, Gemeen in’n Kreis Noordfreesland, Sleswig-Holsteen,
* Wisch, Gemeen in’n Kreis Plöön, Sleswig-Holsteen,
* Wisch, Oort in de Gemeen Zierow in’n Landkreis Noordwestmekelborg, Mekelborg-Vörpommern,
* Wisch, Oort in de Gemeen Heckthusen in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Wisch, Oort in de Gemeen Kumbarg in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Wisch, Oort in de Gemeen Balje in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Wisch, Oort in de Gemeen Jörk in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* de Wisch, fröhere Hallig in Noordfreesland,
* Wisch, Gemeen in Gelderland, Nedderlannen,
* ter Wisch, Oort in Grünnen, Nedderlannen,
* Wisch, düütsch Adelsgeslecht.

**Wisch** is ok de Naam von

* Clement von de Wisch (üm 1480–1545), düütschen Proovst,
* Jean-Christophe Wisch, franzööschen Offzeer,
* Johann von de Wisch (üm 1455–üm 1527), düütschen Doomherr un Proovst,
* Theodor Wisch (1907–1995), düütschen Offzeer,
* Wilhelm Wisch (1889–1951), düütschen Politiker.

Kiek ok bi: Wische, Wischen, Visch, Wish.
Wisch (Gemeen Heckthusen)

**Wisch** is en Dörp in de Gemeen Heckthusen, Samtgemeen Hemmoor, in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Dat Dörp liggt in de Masch an de Oost. De Naveröörd sünd Lüttwöhrn in’n Noorden, Bredenwisch in’n Oosten un Host in’n Süüdoosten (op de anner Sied Oost), Heckthusen in’n Süden un Löhbarg in’n Noordwesten.

## Historie

Wisch kummt 1420 toeerst in de Oorkunnen vör.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1850 to dat Gericht Heckthusen höört. 1850 is dat denn Deel von dat Amt Himmelpoorten worrn, dor aver man twee Johr bleven un is 1852 an dat Amt Oosten kamen. 1885 is dat Amt Oosten in’n Kreis Neehuus opgahn. 1932 is de Oort an’n Landkreis Land Hadeln kamen un 1977 Deel von’n Landkreis Cuxhoben worrn.

1962 is de Oord mit de Dörper Bornbarg, Heckthusen, Klint, Lohmöhlen un Lüttwöhrn to de Samtgemeen an de Oost tohoopleggt worrn, de denn an’n 1. Juli 1972 sülvs to en Gemeen un Deel von de Samtgemeen Hemmoor worrn is.

### Inwahnertall

### Religion

Wisch is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Heckthusen.

För de Kathoolschen is de St.-Nikolaus-Kapell in Heckthusen tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

### Wapen

Dat Wapen von de Gemeen wiest op sülvern Grund baven twee Steerns, in de Midd en gröön Band un ünnen dree blaue Spitzen, de na baven wiest.

De Steerns sünd ut dat Wapen von de Familie von Uffeln, de in Wisch veel Besitt hatt hett. De dree Spitzen sünd ut dat Wapen von de Familie Marschalck von Bachtenbrock. Un dat gröne Band steiht för Wischen un dormit för den Naam von’n Oort.

## Kultur

De Oort hett mit’n Sportschüttenvereen Wisch en egen Schüttenvereen.

## Weertschop un Infrastruktur

As freewillige Füürwehr is de Füürwehr Heckthusen för Wisch mit tostännig.

### Verkehr

Na Oosten is de Oord dör de Oost von’n Verkehr sperrt. Wisch liggt an de Kreisstraat 30, de in’n Süden in Heckthusen an de Bundsstraat 73 ranlöppt un in’n Noorden na Lüttwöhrn geiht.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 2 Stood-Süüd liggt so 23 Kilometer in’n Süüdoosten von Wisch.

De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Heckthusen an de Nedderelvbahn.

### Scholen

De Schölers ut Wisch gaht na de Grundschool Heckthusen. Later köönt se op de Oberschool Loomst wesseln oder alternativ op de Haupt- un Realschool Hemmoor. As Gymnasium is dat Gymnasium Warstood för den Oort tostännig.

## Footnoten



## Weblenken
Gerald Ketchum

**Gerald L. Ketchum** (* 5. Dezember 1908 in Bellingham, Washington; † 22. August 1992 in Plano, Texas) weer en US-amerikaansch Antarktisforscher.

He deen in de United States Navy un nehm as Fregattenkapitän an de Operation Windmill, en Antarktisexpeditschoon van 1947 bit 1948, deel, wobi hüm 500 Mannlüüd ünnerstellt weern. Sien Expeditschoonsflaggschipp weer de USS Burton Island, begleit vun de USS Edisto. 

Ketchum Ridge, en Bargkamm in de Antarktis, wurr nah hüm nömmt.

## Enkeld Nahwiesen
Claudia Porwik

**Claudia Porwik** (* 14. November 1968 in Coburg) is en ehmalge  düütsch Tennisspelerin.

Se wunn in hör Loopbahn söben Düppeltitel un dree Eenzelturniere un wurr up de Tennis-Weltranglist as höchst Positschoon in’t Eenzel up Platz 29 (1990) un in Düppel up Platz 24 (1994) führt. Bi de Australian Open keem se 1988 bit in’t Veertelfinale un 1990 sogor bit in’t Halffinale. Mit de düütsch Natschonalmannschap wunn se todem 1992 den Federation Cup, ofschoons se blots all tosommen fiev Insatzen harr.

Nah dat Enn vun hör Karriere, de van 1984 bit 1997 gung, hett se in Fürth en Tennisschool apen maakt. Gemeensam mit hör Mann hett se kört dornah en bannig spoodriek Tennisschool in Tosommenarbeit mit den Vereen TSV Altenfurt in Nürnbarg grünnd.

## Turniersiege
### Düppel

## Weblenken
* WTA-Profil (engelsch)
* ITF-Profil (engelsch)
* FedCup-Statistik (engelsch)
Julia Richter (Schauspelerin)

**Julia Richter** (* 14. August 1970 in Berlin) is en düütsch Schauspelerin, de för dat Theater und den Film arbeit.

## Leven
Richter fung hör Schauspeelloopbahn all mit söven Johr an un speel meest teihn Johr in dat Kinnerensemble vun den Friedrichstadtpalast. Bi de Theatergrupp „Reißverschluß“ un in dat Theaterstudio Friedrichstraße in Berlin hett se denn den Schauspelerberop lehrt. 

Nah dat Enn vun hör Schauspeelutbillen 1993 wurr Richter in de Feernsehreeg *Freunde fürs Leben* övernommen. Hör Filmedebüt geev se as de lesbisch Kati in de Hööftrull vun de  Coming-out-Kummedie *[[Kommt Mausi raus?!]].* Sietdem weer se in tallriek Hööftrullen, so in Christoph Schrewe sien *Die Nacht, in der ganz ehrlich überhaupt niemand Sex hatte* un in Florian Gärtner sien *Drachenland* to sehn. Wiedere Filmrullen harr se in  *[[Schwestern (1999)|Schwestern]]* as ok *Und das ist erst der Anfang.* Buterdem is se in tallriek Gastrullen in verscheeden Feernsehserien as *[[Polizeiruf 110]]* un *[[Der Bulle von Tölz]]* uptreden.. 

Richter hör Bühnenstatschonen in Berlin weern dat  Moderne Theater, dat Theater im Palais un dat Theater 89. Buterhalv vun Berlin speel se aver ok an dat Natschonaltheater Weimar, an dat Thalia-Theater in Hamborg, an’t Volkstheater Rostock un an’t Volkstheater München. För de Dorstellen vun de Julia in *[[Romeo und Julia]]* wurr se 1996 mit den Hersfeldpries vun de Bad Hersfelder Festspiele uttekent.

## Filmografie (Utwahl)

## Höörböker
* Jana Scheerer: *Mein Vater, sein Schwein und ich.* BUCHFUNK, Leipzig 2008, ISBN 978-3-86847-103-8

## Weblenken
* 
* Offiziell Websteed vun Julia Richter
Habib

**Habib** (araab.: حبيب) is en araabschen Vörnaam for Jungs. He bedutt so veel, as „(mien) Leevsten“ oder „den ik leef hebb“ Düsse Vörnaam warrt faken denn ok as Tonaam bruukt.

## Lüde mit den Naam Habib
### Vörnaam
* Habib Bellaïd (* 1986), franzöösch-tunees’schen Footballspeler,
* Habib Koité (* 1958), Singer un Muskant ut Mali,
* Habib Mohamed (* 1983), Footballspeler ut Ghana,
* Habib Pacha El-Saad (1867–1942), den Libanon sien Präsident,
* Habib Qaderi (* 1971), Popsinger ut Afghanistan,
* Habib Thiam (1933–2017), den Senegal sien Premierminister.

### Tonaam
* Irfan Habib (* 1931), Historiker ut Indien,
* Khaled Habib (* 1970), Rai-Musiker ut Algerien,
* Michel Habib-Deloncle (1921–2006), Politiker ut Frankriek,
* Mohammad Habib (1895–1971), Historiker ut Indien,
* Philip Habib (1920–1992), US-amerikaanschen Diplomaten.

## Kiek ok bi
* Habib Bank
* Habibi

## Weblenken
* „habib“ auf ''fr.wiktionary.org''

## Belege
Habibi

**Habibi** (araab.: حَبِيبي) is en araabschen Naam, de so veel, as *mien Leevsten* bedüden deit. Wenn dat um en Fro geiht, denn heet dat *habibati*, in de Ümgangsspraak ok *habibti*. De Naam kummt vun dat Adjektiv *habib* (leev harrt) her. Normolerwiese warrt dat ok as Synonym for „Fründ“ oder „Leevsten“ bruukt.

## Lüde mit den Tonaam Habibi
* Abdul Hai Habibi (1910–1984), afghaanschen Politiker un Dichter,
* Emil Habibi (1922–1996), Schriver un Politiker ut Palästina,
* Hassan Habibi, Iran sien eersten Viezpräsidenten (1989–2001),
* Imam-Ali Habibi (* 1931), iraanschen Ringer un Politiker,
* Jusuf Habibie (* 1936), Indonesien sien drüdden Präsidenten (1998/1999),
* Mahmoud Habibi (1924–2011), Journalist, Schriever un Politiker ut Afghanistan,
* Shafiqa Habibi (* 1946), Journalistin, Politikersche un Froenrechtlersche ut Afghanistan,
* Shahla Habibi, Politikersche ut Iran,
* Zomhan Habibi (* 1990), afghaanschen Footballspeler.

## Kiek ok bi
* Habib
Tarahumara

De **Tarahumara** sünd en Ethnie, de in’ Nöörden vun Mexiko leevt. Mehr as 50.000 Tarahumara-Indianer wahnen in de tallriek Canyons – incl. de berühmte Barranca del Cobre (Kopperslucht) – vun de Sierra Tarahumara. Dör hör isoliert Levenswies hebbt se hör Traditschonen hollen können; völ wahnt immer noch in Höhlen un bauen Mais un Bohnen an. Antodrapen sünd se in de Nähe vun Creel. Dor gifft dat in de Complejo Ecoturístico Arareko en tarahumarisches *ejido* (Hannelsgenossenschap) mit Pinienwäldern, Watrfällen, heet Borns un de  Höhlenwahnstätten.

De Tarahumara draagt butergewöhnlich Kleedasch. De Fruen schmücken sück mit  voluminösen Faltenröcken un Blusen ut grootmustert, bunt Stoffen. Sücks Blusen draagt  ok de Mannlüüd, aber de sünd unifarben un sünd kombineert mit wiet Lendenbüxen. De traditschonellen Sandalen ut Leernbanden wurrn vun de Fruen un Mannlüüd draagen. 

Berühmt sünd de Tarahumara as Langstreckenlöper. Loopen nimmt in hör  Kultur en hooch Stellenwert in, wiel se traditschonell Jäger sünd; se beteken sück sülvst as *Rarámuri* (de, de flink rönnen). Ok hüüd gifft dat Tarahumara, de – of nu up Jagd oder in Wettrennen – bit to 170&nbsp;km dör ruuch Schluchten loopen, ahn antohollen. 

Kathoolsch Missionare harrn relativ spoodloos versöcht, de Tarahumara to bekehren. Se besööken woll af un to de Kark, beeden aber wiederhenn to hör old Gödder, allen vöran  Raiénari, den Sünnengott un Beschütter vun den Mann, un Mechá, den Maandgoot un Beschütter vun de Fru.

## Kiek ok
List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent

## Weblenken
* www.tarahumara.com.mx
Habib Bank

**HBL** (Urdu: حبيب بينك) ok **Habib Bank Ltd. Pakistan** sitt in den Kontoortoorn *Habib Bank Plaza* in Karatschi in Pakistan. Se is dat Land siene gröttste Bank un hett in ganz Pakistan mehr as 1450 Filialen. Bovenhen gifft dat up de ganze Welt noch 55 Filialen. Ehr Andeel an den Bankenmarkt in Pakistan liggt bi mehr as 40%. Mit Afstand liggt se dor vor de annern Geschäftsbanken in dat Land mit. Mehr as de Hälft vun all Geld, wat in dat Binnenland overwiest warrt un mehr as 55 % vun de Geldtransfers in dat Utland loopt over de Habib Bank.De Bank gifft Kredite for lüttje un middelgrote Unnernehmens un Bueree-Bedrieve un ok Basis-Geldgeschäfte for Industrie, Hannel un Landweertschop. 

## Geschicht
Pakistan sien Grünner Muhammad Ali Jinnah hett de Habib-Bank 1941 in Bombay in Gang brocht. He hett dor de Familie Habib for up siene Sieten brocht, de dormols veel to seggen harrt hett. De Familie harr dat dor up afsehn, over de All-India Muslim League grottern Infloot up de Politik vun de Muslime in dat Land to kriegen, wenn se sik mit düssen Geschäftstwieg afgeven dö. Nadem de brittschen Truppen aftagen weern, de dat Land besett harrn, is over düsse Bank Utglieks-Geld an de Oppers betahlt wurrn.
As Pakistan 1947 grünnt wurrn weer, hett de Sellschop ehren Seet na Karatschi leggt un is so Pkistan sien eerst Bankhuus wurrn. 1951 hett se sik mit Filialen in Sri Lanka to'n eersten Mol in't Utland dallaten. 1961 sünd in dat Vereenigte Königriek de eersten Geschäftsstäen in Europa upmaakt wurrn. 10 Johre later weer de Bank denn ok in New York togange. Vun 2009 af an gifft dat ok en Dependence in China.2004 is de Bank internatschonal in de Kritik kamen, vunwegen dat seggt wurrn weer, se betahl illegal Geld, dat vun den Terrorismus insett warrt.

## Weblenken
Homepage vun de Bank

## Belege
Grachan Moncur III

**Grachan Moncur III.** (* 3. Juni 1937 in New York City; † 3. Juni 2022 in Newark, New Jersey) weer en US-amerikaansch Jazzbasuunist.

## Biographie

Moncur is in Newark in en musikalischen Familie upwussen. Sien Vader Grachan Moncur II weer ebenfalls Jazzmusiker. Grachan III. studeer an der Manhattan School of Music un an de Juilliard School Musik. Während sien Studium hett he in de Jazzafdeelen vun dat Plattenlabel ABC-Paramount arbeit. Tüschen 1961 un 1963 weer he Liddmaat vun de Band vun Ray Charles un nehm mit Art Farmer un Benny Golson up. Ansluutend leet he sück in New York daal, um mit Jackie McLean, Herbie Hancock un Sonny Rollins as ok mit eegen Band (u. a. mit Bobby Hutcherson un Tony Williams) freen Jazz, de aber düüdlich an sien Vörbild J. J. Johnson orienteert is, to spelen. Mit letzteren beid as ok Jackie McLean un Lee Morgan speel he an‘ 21. November 1963 för Blue Note Records *Evolution* as eerst Album ünner eegen Naam ein. Kört tovör weer he an McLean sien Album *[[Destination… Out!]]* maatgevend bedeeligt. En tweet Album, *Some Other Stuff*, keem 1964 herut. Ansluutend (1967 bis 1969) weer he Liddmaat vun de Gruppen vun Archie Shepp, mit de he ünner annern dat Album *[[The Way Ahead]]* upnehm un as Komponist arbeiten dee, speel aber ok in de *360 Degree Music Experience* vun den Slagtüüchspeler Beaver Harris, mit Marion Brown un mit Dave Burrell. Mit dat Jazz Composer’s Orchestra nehm he 1974 de Plaat *Echos of Prayer* up.

Ansluutend hett he in Newark as Lehrer arbeit un speel dor mit den Organisten John Patton. Wiedere Upnahmen entstunnen mit Frank Lowe, Butch Morris, Khan Jamal, Sunny Murray, William Parker un mit Cassandra Wilson. 1986 weer he mit de *Paris Reunion Band* up Europatournee. 2004 hett he en Album *Exploration* mit en Oktett, to dat Tim Hagans un Gary Bartz hörrn deen, maakt.

## Diskographisch Henwiesen

* *Evolution* (Blue Note, 1963)
* *Some Other Stuff* (Blue Note, 1964)
* *New Africa* (BYG Actuel, 1969)
* *Aco Dei de Madrugada (One Morning I Waked Up Very Early)* (BYG Actuel, 1969)
* *Echoes of Prayer* (JCOA, 1974)
* *Shadows* (Denon, 1977)
* *Exploration* (Capri, 2004)
* *Inner Cry Blues* (Lunar Module, 2007)

## Weblenken
* Webpräsenz (engelsch)
* Kamingeprach mit Grachan Moncur bi ''All About Jazz'' (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Doornbusch

**Doornbusch** () is en Dörp in de Gemeen Drochters in’n Landkreis Stood, Neddersassen. Blangen dat Dörp Doornbusch höört dor ok de Hööv in Doornbuschermoor to.

## Geografie

De Naveröörd sünd Neeland un Wischhoben in’n Noorden, Kruutsand in’n Oosten, Drochters in’n Süüdoosten, Hüll in’n Süüdwesten un Wulfsbrokermoor in’n Westen.

## Historie

In de Oorkunnen kummt Doornbusch toeerst 1361 as *Dornebusch* vör.

Al in dat 19. Johrhunnert is Doornbusch Deel von de Gemeen Drochters worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Doornbusch is evangeelsch-luthersch präägt un Deel von dat Kaspel Drochters.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

### Wapen

Dat Wapen von Doornbusch wiest op grönen Grund en grönen Boom mit rode Blomen.

## Kultur

### Verenen

De Schützenvereen Doornbusch is 1914 grünnt worrn. De Freewillige Füürwehr harr Doornbusch vör 1935 mit Wulfsbrokermoor tohoop, is denn aver en Oortswehr binnen de Füürwehr von Drochters worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

De Volksbank Keden hett in Doornbusch in de *Doornbuscher Straat 74* en Filiaal. De Kreisspoorkass Stood harr in Doornbusch in de *Doornbuscher Straat 32a* en Filiaal, de to’n 28. Februar 2017 dichtmaakt hett.

### Verkehr

Doornbusch liggt an de Landsstraat 111, de in’n Süüdoosten na Drochters un denn wieder na Stood geiht un in’n Noordwesten na Wischhoben un Freiborg löppt. Von de L&nbsp;111 gaht na Noordwesten de Kreisstraat 19 na Kruutsand un de Kreisstraat 65 na Hüll af.

Von 1899 bet 1933 harr dat Dörp ok en Bahnhoff an de Kedener Kreisbahn.

### Scholen

Dat Dörp hett mit de Grundschool Doornbusch en egen Grundschool mit twölf Schoolmeesters un üm un bi 150 Schölers (Stand 2011/2012).

## Literatur

* *Drochtersen mit seinen Ortsteilen Dornbusch, Krautsand und Nindorf in alten Ansichten.* 2009

## Footnoten
Nampo

**Nampo** (koreaansch 남포) is en Havenstadt an de Münn von’n Taedong in de Bucht von Korea, Provinz Süüd-Pyongan in Noordkorea. De Stadt hett 450.723 Inwahners op en Rebeed von 82,9 km² (Stand 1. Januar 2005).

Dichtbi Nampo liggt de Nyongwon-Damm, de den Taedong von de Bucht von Korea afsperrt. De Damm hett aver Slüsen för Scheep bet 50.000 BRT, de bet na’n Haven von Nampo föhren köönt.

## Historie

De Stadt weer fröher en lütt Fischerdörp. Eerst 1897 hett sik Korea för den Hannel na buten apent un Nampo mit sien gode Laag an de Münn von’n Taedong is denn as Hannelshaven bruukt worrn un gau wussen.

In de Tied von de Japaansche Herrschop in Korea 1910 bet 1945 hebbt se de Stadt *Chinnampo* nöömt.

Von 1980 bet 2004 weer Nampo en egenstännige Stadt binnen Noordkorea, mit den sülven Status as en Provinz. Denn is se aver wedder Deel von Süüd-Pyongan worrn.

## Stadtdelen

* Waudo (와우도/臥牛島)
* Hanggu (항구/港口)
* Chollima (천리마; 千里馬)
* Kangsŏ (강서; 江西)
* Ryonggang (룡강/龍岡)
* Taean (대안; 大安)

## Verkehr

De Stadt is de Ennbahnhoff von de Pyongnam-Lien, de na Pjöngjang löppt.

Von Nampo na Pjöngjang löppt en 43 km lange Autobahn mit acht Bahnen, de *Straat von de jungen Hellen* nöömt warrt.

## Weertschop

För de Weertschop sünd vör allen de Haven, Fischeree un de Warften wichtig. Ans gifft dat ok Buntmetall-, Glas- un Maschinenboindustrie.
Ernst Voß

**Ernst Voß** (* 23. Februar 1886 in Doberan; † 19. März 1936 in Rostock) is en düütschen evangeelschen Pastoor un plattdüütschen Oversetter vun dat Nee Testament ween. 

## Leven
Vun 1904 bit 1907 studeer Voß Theologie. Achterna is he 1910 Rekter vund e Stadtscholen in Rehna wurrn. An'n 12. April 1912 hett he Hildegard Bruns freet. Vun 1923 bit 1936 weer he Schriftbaas vun den *Mekelnbörger Huuskalenner*. In düsse Johren hett he ok vun 1925 bit 1929 an siene plattdüütsche Oversetten vun dat Nee Testament in Mekelnborger Platt seten. Rutkamen is dat 1929 unner den Titel *Dat Ni Testament för plattdütsch Lüd in ehr Muddersprak äwerdragen*.

An'n 2. Juli 1930 is he dör de Theoloogsche Fakultät vun de Universität Rostock ehrenwiese to'n Lizentiaten maakt wurrn. Vunwegen siene Verdeenste um de Plattdüütsche Spraken un de nedderdüütsche Volkskunn hett he an'n 1. Juli 1932 den John-Brinckmann-Pries kregen. 1933/34 weer he as Pastoor in Kirch Jesar bi Hagenow togange. Toeerst hett he sik en tiedlang to de Düütschen Christen holen. An'n 15. Juni 1934 is he denn as Landssupperndenten na Ludwigslust beropen wurrn. Man nadem de Karkenstriet losgahn weer, woll he na allerhand Theater 1935 vun de Düütschen Christen nix mehr weten. In dasülvige Johr is de tweete Uplage vun *Dat Ni Testament* rutkamen. In'n August 1935 is Paster Voß kran´k wurrn un denn an'n 19. März 1936 in Rostock sturven. 

## Literatur
* Vogel, Paul Heinz: *Evangelische und freikirchliche Bibelübersetzungen im 19. und 20. Jahrhundert in Deutschland* (Die Bibel in der Welt, Bd. 5), S. 67 ff (Im Bibelarchiv Vegelahn: http://www.bibelarchiv-vegelahn.de/bibel_v.html)

* Aktuelle Utgave vun Voß siene Oversetten: *Dat Ni Testament för plattdütsch Lüd in ehr Muddersprak oewerdragen*, Evangelische Haupt-Bibelgesllschaft zu Berlin und Altenburg; 1. Upl. 1986, ISBN 3-7461-0006-2

## Weblenken
* Ernst Voß: Lebenserinnerungen (1924)
Nampo (Mehrdüdig Begreep)

**Nampo** betekent

* Nampo, Stadt in Noordkorea,
* Nampo-Eilannen, Grupp Eilannen in Japan.

**Nampo** is de Familiennaam von

* Ōta Nampo, japaanschen Schriever.
Barnkroog

**Barnkroog** () is en Dörp in de Gemeen Drochters in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

De Naveröörd sünd Abbenfleet in’n Süüdoosten, Bützfleet in’n Süden, Depenbeek, Bützfletermoor un Aßlermoor in’n Süüdoosten un Aßel un Weth in’n Noordwesten. Na Noorden un Oosten to liggt de Elv mit de Sannen Swarttünnensand, Pagensand un Aßlersand.

## Historie

Bi Barnkroog steiht ok de 42&nbsp;m hoge Schroottoorn von de Firma Jagd-Schrot & Hagel-Fabrik Haendler & Natermann.

De Festung Graueroort is von 1869 bet 1879 bi Barnkroog an de Elv boot worrn un warrt vondaag as Museum un för Veranstaltungen bruukt.

### Inwahnertall

### Religion

Barnkroog is evangeelsch-luthersch präägt un höört bi dat Kaspel Aßel.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

In Barnkroog hett von 1885 af an dat Elvklinkerwark Horwege bestahn, dat 2006 insolvent gahn is. Op dat Gelänn von dat Klinkerwark hett in’n August 2017 de eerste gröttere Solarpark in’n Landkreis Stood apenmaakt. De Anlaag is ölven Hektar groot un produzeert mit 28.000 Module en Leistung von 8&nbsp;MWp. De Bedriever Enerparc hett dor 6 Milljonen Euro investeert. De Gebüüd von dat ole Klinkerwark sünd dorto all afreten worrn.

### Verkehr

Barnkroog liggt an de Landsstraat 111, de in’n Süden na Stood geiht un in’n Noordwesten na Drochters, Wischhoben un Freiborg löppt.

Von 1899 bet 1933 harr dat Dörp ok en Bahnhoff an de Kedener Kreisbahn.

Barnkroog hett en lütten Haven för Sportbööd an de Elv.

### Scholen

De Kinner gaht na Grundschool op de Grundschool Aßel un later veel na de Kooperative Gesamtschool Drochters oder op Gymnasium na de Vincent-Lübeck-School in Stood.

## Literatur

* Reinhard Söhl-Hartmann: *Barnkrug - Das Leben an der Elbe und auf dem Wasser.* 2007

## Footnoten
Doornbuschermoor

**Doornbuschermoor** () is en Oort in de Gemeen Drochters in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

De Oort liggt in dat Kedener Moor. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens af na dat Doornbuscher Slüsenfleet un dat Wulfsbroker Fleet.

De Naveröörd sünd Neeland un Wulfsbrook in’n Noordoosten, Doornbusch in’n Oosten, Nindörp in’n Süüdoosten, Nindörpermoor un Theisbrüggermoor in’n Süden, Hüll in’n Süüdwesten un Schüttdamm un Wulfsbrokermoor in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1852 to dat Kaspelsgericht Drochters von dat Grevengericht Bützfleet tohöört un denn von 1852 bet 1859 to dat Amt Wischhoben. Von 1859 bet 1885 weer dat in dat Amt Freeborg un na 1885 in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.

De Oort is al in dat 19. Johrhunnert Deel von de Gemeen Drochters worrn. An’n 1. Juli 1972 sünd de Gemenen Drochters, Hüll un Aßel mit de Gemeenreform in Neddersassen tohoopgahn un hebbt de ne’e un gröttere Gemeen Drochters billt.

### Inwahnertall

### Religion

Doornbuschermoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannis- un Katharinen-Kark in Drochters.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Doornbuschermoor löppt de Kreisstraat 12, de in’n Noordwesten in Wulfsbrokermoor an de Bundsstraat 495 ran geiht un in’n Süüdoosten över de Moordörper löppt. De K&nbsp;12 warrt krüüzt von de K&nbsp;65, de in’n Noordoosten na Doornbusch an de Landsstraat 111 löppt un in’n Süüdwesten över Hüll na de L&nbsp;113. De B&nbsp;495 geiht in’n Noordoosten na Wischhoben un na de Elvfähr Glückstadt–Wischhoben un in’n Süüdwesten na Hemmoor (Basbeek/Warstood). De L&nbsp;111 löppt in’n Noordwesten över Wischhoben na Freeborg un in’n Süüdoosten över Drochters un Bützfleet na Stood.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so 26 Kilometer in’n Süüdoosten von Doornbuschermoor an de L&nbsp;111.

De nächste Bahnhoff is so bi 14Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Hemmoor an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg.

## Footnoten
Boris Jewsejewitsch Tschertok

**Boris Jewsejewitsch Tschertok**, russ: Борис Евсеевич Черток; * 1. März 1912 in Łódź, Polen; † 14. Dezember 2011 in Moskau, Russland) weer en  sowjeetsch Raketenkonstrukteur un Weltruumpionier mit en wichtig Rull in de Historie vun de Ruumfohrt.

## Leven
Tschertok wurr as Söhn vun russch Öllern boren. De Familie is 1914 wiels den Eersten Weltkrieg nah Moskau flücht. 1929 hett Tschertok de Middelschool afslooten un hett sück ahn Spood an de elektrotechnisch Fakultät vun de  Moskauer technischen Hoochschool bewurben. Dorup hen hett he as Elektromonteur in en Floogtüüchfabrik arbeit un wurr dor nah twee Johren in de Komsomolleitung wählt.  1935 weer he Baas vun dat Konstruktschoonsbüro un speel en Slötelrull bi de Entwicklung vun de Elektronik för en sowjeetsch Polarexpeditschoon. Tschertok keem eerstmals mit  Raketen in Beröhren, as he an en Zünd- un Kontrollsystem för den Andriev vun dat Raketenfloogtüüch BI-1 arbeiten dee. In’April 1945 wurr Tschertok nah Düütschland schickt, um de düütsch Raketentechnologie uttokundschaften. Dor keem he to’n eersten Mal in Bleicherode mit Sergei Koroljow in Kuntakt un in’ August wurr he de sien Büro OKB-1 todeelt, wo he sück besünners um de Stüeren vun Raketen kümmern dee. He bleev bit Januar 1947 in Düütschland. Dornah wurr he to de jüst entstahn Ruumfohrtkomplex in Kapustin Jar verleggt. Van 1956 bit 1992 weer he stellvertreden  Chefkonstrukteur vun Koroljows  sien Konstruktschoonsbüro bzw. deren Nahfolger. 

Tschertok speel in de sowjeetsch Ruumfohrt en Slötelrull, so hett he ünner annern an dat Kontrollsystem vun de eerst Interkontinentalrakeet R-7, de eerst bemannten Rakeet Wostok un Sojus-Rakeet arbeit. He hett aber ok an dar Drievwarkkontrollsystem KORD vun de vun Unglück verfolgt N-1 arbeit.

## Schriften (Utwahl)
* B. Tschertok: *Gagarins Flug begann in Bleicherode*, Elbe-Dnjepr-Verlag, Klitzschen, 2005, ISBN 3-933395-71-2
* B. Tschertok: *Raketen und Menschen - Deutsche Raketen in Sowjethand*. ISBN 3-933395-00-3
* B. Tschertok: *Raketen und Menschen - Der Sieg Koroljows*. ISBN 3-933395-01-1 
* B. Tschertok: *Raketen und Menschen - Heiße Tage des kalten Krieges*. ISBN 3-933395-02-X 
* B. Tschertok: *Raketen und Menschen - Die Jagd um den Mond*. ISBN 3-933395-04-6

## Weblenken
* Encyclopedia Astronautica: Biografie (engelsch)
* Encyclopedia Astronautica: Uttüüg ut Tschertok sien Daagböker (engelsch)
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Chongjin

**Chongjin** (koreaansch 청진) is en Havenstadt an’e Münn von’n Sosong in de Bucht von Oost-Korea (Deel von de Japaansche See) in de Provinz Noord-Hamgyong von Noordkorea. De Stadt hett 325.489 Inwahners (Stand 1. Januar 2005).

Russland un China bedrievt en Kunselaat in Chongjin.

In dat Lager Chongjin schöölt so üm un bi 3000 Fungene leven.

## Historie

De Region weer vör de Tied von de Japaansche Herrschop in Korea vonaf 1910 man dünn besiedelt. Chongjin weer en lütt Fischerdörp un hett ünner de Japaners *Seishin* heten. De Japaners hebbt den Haven 1908 denn utboot, dat se de Ressourcen ut dat Achterland (to’n Bispeel Köhlen un Arz ut’n Kreis Musan) beter aftransporteren kunnen. Ok en Stahlwark hebbt se dor denn boot. Vonwegen de japaanschen Plaans, de Mandschurei intonehmen, hebbt se in de Stadt denn ok en Garnison inricht, in de de 19. Infanteriedivision von de Kaiserlich Japaansche Armee seten hett.

In’n Koreakrieg 1950 bet 1953 is de Stadt swoor utbummt worrn, besünners bi en Angreep von US-amerikaansche Flegers an’n 19. August 1950.

Von 1960 bet 1967 un wedder von 1977 bet 1985 weer de Stadt egenstännig un nich Deel von en Provinz. 1985 is se denn Deel von Noord-Hamgyong worrn un weer denn ok glieks de Höövdstadt.

## Verkehr

De Stadt liggt an de Pyongra-Iesenbahnlien, de na Rason in’n Noordoosten un Pjöngjang in’n Süüdwesten löppt.

De Chongjin hett en twee Kilometer lange Lannbahn un warrt vör allen för Reisen in’t Binnenland bruukt.

In de Stadt gifft dat mit de Stratenbahn Chongjin en 13&nbsp;km lang Stratenbahnsystem.

## Weertschop

Chongjin hett Stahl- un Maschinenboindustrie, en Gummifabriek, Warften un en Lokomotivenwark. Bi de Fischeree is vör allen de Fang von Blackfisch wichtig.

## Delen

De Stadt is opdeelt in söven Stadtdelen:

* Chongam (청암; 青岩)
* Pohang (포항; 浦港)
* Puyun (부윤; 富潤)
* Ranam (라남; 羅南)
* Sinam (신암; 新岩)
* Songpyong (송평; 松坪)
* Sunam (수남; 水南)
Kanggye

**Kanggye** (koreaansch 강계) is de Höövdstadt von de Provinz Chagang in Noordkorea. De Stadt hett 209.530 Inwahners (Stand 1. Januar 2005) op en Rebeed von 263,66 km² un liggt an’n Stroom Jangja, de hier mit’n Pukchon tohoopflütt.

## Weertschop

In de Bargen ümto warrt Zink, Kopper, Köhlen un Grafit afboot. Ok de Holtindustrie is wichtig.
Hyesan

**Hyesan** (koreaansch 혜산) is de Höövdstadt von de Provinz Ryanggang in Noordkorea. Se hett 97.794 Inwahners (Stand 1. Januar 2005) op en Rebeed von 277 km² un liggt an’n Stroom Yalu bi de Changbai-Bargen.

De Stadt liggt direkt an de Grenz na China, güntsied den Yalu liggt de chineesche Stadt Changbai.

Binnen Korea is Hyesan de köllste Oort un höllt mit de -42 °C, de se 1915 meten hebbt, den Rekord för de deepste Temperatur.

## Weertschop

De Bargwarken bi Hyesan sünd Noordkorea sien wichtigsten Born för Kopper. Ans gifft dat noch Holt-, Poppeer- un Textilindustrie.

## Weblenken
Kim Duk-sin

**Kim Duk-sin** (koreaansch 김덕신; * 1754; † 1822) weer en koreaanschen Maler von de late Yi-Dynastie. He hett vör allen realistische Genrebiller ut’n koreaanschen Alldag maalt.

## Weblenken
Rason

**Rason** (koreaansch 라선) is en Stadtprovinz an de Küst von de Japaansche See in Noordkorea. De Provinz liggt ganz in’n Noordoosten von Noordkorea un grenzt an de Region Primorje in Russland un an de Provinz Jilin in China. Se hett 145.427 Inwahners (Stand 1. Januar 2005) op en Rebeed von 798 km².

## Naam

De Naam Rason is en Akronym ut Rajin-Sonbong, wat bet 2000 ok de Naam von de Provinz wesen is. Rajin un Sonbong sünd de twee gröttsten Öörd in de Provinz.

## Historie

Bet 1993 weren Rajin un Sonbong Deel von de Provinz Noord-Hamgyong. Denn sünd se tohoopleggt un as Direkt regeerte Stadt sülvsstännig worrn. 2004 hett de Regeren von Noordkroea Rason denn aver wedder to en Deel von Noord-Hamgyong maakt. Disse Stand hett bet 2010 wohrt, as Rason den Status Besünnere Stadt kregen hett un wedder sülvsstännig weer.

## Weertschop

Rason warrt as Haven von China ünnerstütt, denn China hett ans keen Haven an de Japaansche See un för Woren ut’n Noordoosten von China (to’n Bispeel Köhlen) is dat günstiger, de in Rason op’t Schipp to bringen, as jem över Land to transporteren.

## Verkehr

Rason is de Ennpunkt von de Pyongra-Iesenbahnlien, de na Pjöngjang löppt. In de anner Richt is de Provinz mit en Iesenbahnbrügg över den Tumen mit Russland verbunnen.

## Delen

* Rajin (라진; 羅津)
* Kreis Sonbong (선봉; 先鋒)
Aßel

**Aßel** () is en Dörp in de Gemeen Drochters in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

Aßel liggt op’n Maschrand langs de Elv in’n Noorden mit de Sannen Swarttünnensand, Pagensand un Aßlersand. Na Süüdwesten to slütt sik dat Kedener Moor an.

De Naveröörd sünd Weth un Barnkroog in’n Süüdoosten, Depenbeek, Bützfletermoor, Aßlermoor un Ritschermoor in’n Süden un Ritsch un Drochters in’n Noordwesten.

## Historie

In de Oorkunnen kummt Aßel toeerst 1061 vör.

De Oort weer vör 1885 Deel von dat Amt Freeborg un weer denn in’n Kreis Keden. 1932 is dat an’n Landkreis Stood kamen.

In’n Düütsch-Franzööschen Krieg sünd negen Soldaten ut Aßel fullen oder vermisst, in’n Eersten Weltkrieg 111 un in’n Tweten 228.

Aßel is an’n 1. Juli 1972 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Drochters tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Aßel is evangeelsch-luthersch präägt un billt en egen Kaspel mit 2650 Maten. To dat Kaspel höört ok de Öörd Barnkroog, Ritsch, Aßlermoor un Ritschermoor. De Kark is ut de Tied üm 1100 un de Dööpsteen ut dat 13. Johrhunnert.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

### Börgermeesters

* 1968-1972: Helmut Barwig

### Wapen

Dat Wapen von Aßel wiest von en sülvern Wellenlien deelt baven links op blauen Grund en sülvern Anker un ünnen rechts op roden Grund dree archäoloogsche Funnen in Gold.

## Kultur

Denkmaals för de Fullenen ut Aßel ut de Völkerslacht, den Düütsch-Franzööschen Krieg un ut de twee Weltkrieg’ staht bi de Kark. Blangen de Fullenen gedenkt de Steen ok de 36 Verdrevenen, de op de Flucht ut de Oostrebeden ümkamen sünd un de ehr Famielen denn in Aßel ünnerkamen sünd.

In Aßel warrt jümmer andat twete Wekenenn in’n Advent Wiehnachtsmarkt fiert. Den eersten Wiehnachtsmarkt in Aßel hett dat 1988 geven.

### Museums

As Museum gifft dat de Heimatstuuv von’n Börgervereen Aßel.

### Partnerschoppen

De Gemeen Aßel harr en Partnerschop mit de Gemeen Rosières en Santerre in Frankriek. Disse Partnerschop hett 1972 de Gemeen Drochters övernahmen.

### Sport

De VTV Aßel hett sik 1977 mit’n SV Drochters to’n SV Drochters/Aßel tohoopslaten. De Vereen hett in siene besten Tieden 1990/1991 in de Neddersassenliga speelt, wat to de Tied de drüdde Liga wesen is.

De Schützenvereen is 1901 grünnt worrn. Dat Schützenfest is jümmer an’t twete Wekenenn in’n Juli.

## Weertschop un Infrastruktur

De Volksbank Keden hett in Aßel in de *Aßler Straat 36* en Filiaal un de Kreisspoorkass Stood in de *Aßler Straat 3*.

### Verkehr

Aßel liggt an de Landsstraat 111, de in’n Süden na Bützfleet un Stood geiht un in’n Noordwesten na Drochters, Wischhoben un Freiborg löppt. En lüttje Straat gifft dat ans noch na Aßlermoor. Na Noorden to is dat Dörp dör de Elv von’n Verkehr afsperrt.

Von 1899 bet 1933 harr dat Dörp ok en Bahnhoff an de Kedener Kreisbahn.

### Scholen

Aßel hett en Kinnergoorn un mit de Grundschool Aßel en egen Grundschool.

## Lüüd

De Politikers Erhard Wolfkühler un Kai Seefried sünd in Aßel grootworrn. De Theoloog Johann Henrich von Seelen is 1687 as Söhn von’n Aßler Pastoor Erich Zacharias von Seelen boren worrn.

## Footnoten



## Weblenken