open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manchester

**Manchester** ([], englisch [] ()) is en Stadt in’n Nordwesten vun England mit den Status vun en Metropolitan Borough as ok en City. Se hett etwa 570.000 Innwahner un liggt in’n Metropolitan County *[[Greater Manchester]]*, en vun de gröttsten  Agglomeratschonen in England mit 2,9&nbsp;Mio. Inwahner (2022). De Inwahner vun Manchester wurrn „**Mancunians**“ oder kört „**Mancs**“ nöömt.

De Oorsprünge vun de Stadt Manchester gaht up en röömsch Kastell an den Tosommenfloot vun de Strööm Irwell un Medlock torüch. Vör allen in dat Tietöller vun de Industrielle Revolutschoon wurr Manchester to en wichtigen Standoort vun de Industrie. En besünnern Stellenwert nehm dorbi de Textilindustrie in, deren Anfänge in Manchester up dat Laatmiddelöller torüchgahn. In dat 20. Johrhunnert gung dat dor aber mit de Industrie düchtig bargaf. Hüüd is Manchester aber immer noch en vun de wichtigst Wertschapszentren vun dat Vereenigt Königriek un beherbargt tallriek Museen, Hoochscholen un Öörd vun de Kunst un Kultur.

## Sport
In Manchester gifft dat twee bekannt Footballvereene: Manchester City un Manchester United.

## Döchter un Söhns vun disse Stadt
* Joseph Henry Blackburne (1841–1924), engelsch Schachspeler
* Joe Brown (1930–2020), Bargstieger
* Norman Foster (* 1935), britisch Architekt
* David Lloyd George (1863–1945), britisch Politiker un Premierminister
* Harry Edwin Wood (1881–1946), süüdafrikaansch Astronom

## Literatur
* Stuart Hylton: *A history of Manchester*. Phillimore, Chichester 2003, ISBN 1-86077-240-4.
* Alan Kidd: *Manchester. A history*. Carnegie Publications, Lancaster, 4. Aufl. 2006, ISBN 1-85936-128-5.
* Ed Glinert: *The Manchester compendium. A street-by-street history of England’s greatest industrial city*. Allen Lane, London 2008, ISBN 978-0-7139-9971-6.
* Bill Williams: *Jewish Manchester. An illustrated history*. Breedon Books, Derby 2008, ISBN 978-1-85983-615-6.

## Weblinks

* Manchester City Council (engelsch)
* National Statistics Profile
* Manchester History (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Zandvoort

**Zandvoort** (, ) is en nedderlannsch Gemeend in de Provinz Nordholland. Zandvoort leevt överwegen vun’n Tourismus. Dor leven 17.326 Inwahner (Stand: 1. Jan. 2026) up en Flach vun 43.97 km².

## Geographie
De Oort liggt in en wietlüftig Dünenrebeet direkt an de nedderlannsch Westküst. In’n Süden grenzen de Amsterdamse Waterleidingduinen an den Ort; dor wurrd dat Drinkwater för de Stadt Amsterdam wunnrn un deent togliek för dat Verhalen.

## Geschichte
Zandvoort weer all um 1100 bekannt un sien Naam weer dormals noch Sandevoerde; de Naam sett sück ut Sand un Voorde (Furt) tosommen. Bit 1722 weer dat ganze Rebeet ünner de Herrschap vun de Heren van Brederode. Johrhunnertenlang leev dat Dörp vun Fischfang. Laterhen wurr dat en Seebad.

## Weblinks

* Offizielle Website vun de Gemeend Zandvoort (nedderlannsch)
* Touristische Informatschonssiet (düütsch, nedderlannsch, engelsch)
* Website vun dat ''Zandvoorts Museum'' (düütsch, nedderlannsch, engelsch)
* Website vun dat ''Jutters Mu-ZEE-ums'' (düütsch, engelsch)
* Website der Rennstrecke (nedderlannsch, engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Lemma (Mehrdüdig Begreep)

**Lemma** (ooldgreksch för „dat Annahmene“) oder in den Mehrtahl **Lemmata** betekent

* Lemma, Steekwoord, de Grundform vun en Slagwoord
* Lemma (Mathematik), den mathemaatsch oder logisch een Satz as Twüschenschrid in enen Bewies

**Lemma** is de Familiennaam vun

* Daniel Lemma (* 1970), schweedschebMusiker un Komponist
* Mengistu Lemma (1925–1988), äthioopschen Dramatiker un Dichter
* Sisay Lemma (* 1990), äthioopschen Marathonlöper
Franz Obrien

**Franz Friedrich Obrien**, ok *O’Brien* (* 17. April 1815 in Düsseldörp; † 8. Dezember 1902 in Berlin), weer en düütsch Porträt- un Landschapsmaler vun de Düsseldörper School.

## Leven
Franz Obrien hett in de Schooljohren 1830, 1831, 1833 un 1834 an de Kunstakademie Düsseldörp Maleree studeert. Nah de Elementarklass hett he dor de Malerklass vun Karl Ferdinand Sohn besöcht, de sien Talent toletzt as „gut“ bewert hett

In de Johren 1846 bit 1860 weer Obrien in Berlin as Bildnis- un Landschapsmaler tätig.

## Kiek ok
* List vun Maler vun de Düsseldörper Malerschool

## Literatur
* Obrien, Franz. In: Hans Vollmer (Hrsg.): Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. Begründet von Ulrich Thieme und Felix Becker. Band 25: Moehring–Olivié. E. A. Seemann, Leipzig 1931, S. 552

## Weblinks
* ''Franz Obrien'', Auktionsresultate in dat Portal *[[artnet]].com*

## Enkeld Nahwiesen
Lemma

Dat **Lemma** (vun , wedderüm vun , egens „dat Annahmene“; Mehrtahl *Lemmata* oder *Lemmas*) is in de Lexikografie un Spraakwetenschop de Grundform vun een Woord, also de Woordform, ünner de een Begreep in enen Nakieksel to finnen is. Daarüm seggt een ook Ziteerform. 

In de Editschoonswetenschop betekent Lemma oder Steekwoord dat Woord in’n Text, op dat een Anmarkels oder de textkritische Apparat vun den Kommentaar Betog nimmt.

## Lemma, Lexeem un Ziteerform

Dat Lemma is de Indrag oder dat Steekwoord in enen Wöörbook, enen Nakieksel oder ene Enzyklopädie. Een betekent dat as Grundform vun’n Woord as ook as Ziteer- oder Grundform vun‘n Lexeem. To den Vöörgang Lemmas to bestimmen seggt een *Lemmaselekschoon* oder ook *Lemmatiseren*.

In’t Hoog- un Plattdüütsche is de Ziteerform för Nomen normaal de Nominativ Singular (z.&nbsp;B. *Droom*), för Verben de Infinitiv Präsens Aktiv (t.&nbsp;B. *drömen*).

För anner Spraken gibt dat anner Konventschonen dat Lemma in Wöörböker fasttoleggen. In’t Latiensche to’n Bispeel is de Ziteerform för Verben dat „Paradigma“, dat een Reeg vun bestemmte Modi (Infinitiv, Indikativ, Konjunktiv) un Tempora (Präsens, Perfekt usw.) mitangivt, de vör allen bi unregelmatigen Verben nüttig is. Disse Reegfolg warrt in de meisten Wöörböker as 1. Persoon Singular Indikativ Präsens Aktiv, 1. Persoon Singular Indikativ Perfekt Aktiv, aktiv Supinum I respektiv Partizip Perfekt Passiv (PPP) Neutrum un denn Infinitiv Präsens Aktiv angeven. To’n Bispeel is dat Paradigma för „bringen“: *fero*, *tuli*, *latum*, *ferre*. In Lehrböker staat daar gegen faken de Infinitiv Präsens Aktiv an de eerste Stell.

In semitische Spraken daargegen is de Zitierform vöör allen bi Verben meist de Wortel, so as se meist in de eerste Konjugation in de 3. Persoon Maskulinum Singular vun’t Perfekt sichtbaar warrt.

## Literatuur
* Patrick Brandt, Rolf-Albert Dietrich, Georg Schön: *Sprachwissenschaft. Ein roter Faden für das Studium der deutschen Sprache* (= *Uni-Taschenbücher.* 8331). 2., överarbeidt un aktuell maakt Oplaag. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2006, ISBN 978-3-8252-8331-5 (UTB) / ISBN 978-3-412-00606-8 (Böhlau).
* Hadumod Bußmann (Ruutgever), Hartmut Lauffer: *Lexikon der Sprachwissenschaft.* Mit 14 Tabellen. 4., döörkeken un bibliograafsch verwiedert Oplaag. Kröner, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-520-45204-7.
* Winfried Ulrich: *Wörterbuch linguistische Grundbegriffe* (= *Hirts Stichwortbücher*). 5., völlig nee bearbeidt Oplaag. Borntraeger, Berlin/Stuttgart 2002, ISBN 3-443-03111-0.
## Footnoten
Kees Kuijs

**Cornelis Johannes "Kees" Kuijs** (* 4. Oktober 1931 in Anna Paulowna; † 31. März 2026 in Breda) weer en nedderlannsch Footballspeler  

De Afwehrspeler fung sien Loopbahn bi BKC Anna Paulowna an un speel 1955 bi HFC Haarlem. In dat glieker Johr is he to NAC Breda wesselt, wo he bit 1963 spelen dee.

Kuijs hett insgesamt 43 Lännerspelen van 1955 bit 1962 för de Nedderlannen bestreeden. 

## Enkeld Nahwiesen
Niccolò Pisilli

**Niccolò Pisilli** (* 23. September 2004 in Rom) is en italieensch Footballspeler.

De Middelfeldspeler speelt siet 2012 för den Vereen AS Rom, hett för Italien in de U-19 un U-20 Natschonalmannschap speelt un hett intüschen (März 2026) ok twee A-Lännerspelen maakt.

Anfungen hett he sien Loopbahn bi *ASD Helios Monterotondo*.

## Weblinks
* Nicolo Pisilli bi Kicker online
* Indrag bi Transfermarkt.de
Günther Bredehorn

**Günther Bredehorn** (* 11. Dezember 1935 in Willemshaven; † 2. März 2026) weer en düütsch Politiker vun de FDP.

## Leven
Nah den Besöök vun de Volksschool hett Bredehorn en landwertschaplich Lehre maakt un ansluutend de Landwertschapsschool afslooten. Dornah hett he sien eegen landwertschaplichen Bedriev führt. Bit 1990 weer he buterdem ehrenamtlicher Vörstandsvörsitter vun en Mulkereegenossenschap un bit 1991 Oortsvörsitter vun den Landvolkverband. He weer verheiraadt un harr twee Kinner.

## Politik
Bredehorn is 1977 in de FDP intreeden. Van 1980 bit 1986 weer he Vörsitter vun de FDP-Kreistagsfraktschoon in‘n Landkreis Friesland un van 1991 bit 1996 stellvertredend Landraat vun den Kreis. He weer Bundsdagsafordneter van 1980 bit 1998 un weer dor landwertschapspolitisch Spreeker vun de FDP-Fraktschoon.

## Literatur
* Rudolf Vierhaus, Ludolf Herbst (Hrsg.), Bruno Jahn (Mitarb.): *Biographisches Handbuch der Mitglieder des Deutschen Bundestages. 1949–2002.* Bd. 1: *A–M.* K. G. Saur, München 2002, ISBN 3-598-23782-0, S. 97.

## Weblinks
* Biografie bi den Düütschen Bundsdag

## Enkeld Nahwiesen