open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1887

## Wat passeert is
* 6. Dezember: Lenin warrt, mit 38 annere Studenten, ut de Universität Kasan rutsmeten, vunwegen dat he dat up en Revolutschoon in Russland afsehn harr. 
* De Doktor Ludwik Leijzer Zamenhof hett in Russland de Kunstspraak Esperanto konstrueert

## Boren
* 3. Januar: August Macke, düütsch Maler vun den Expressionismus († 1914)
* 26. Januar: François Faber, luxemborgsch Radrennfohrer († 1915)
* 6. Februar: Josef Frings, düütsch Kardinal († 1978)
* 21. Februar: Savielly Tartakower, franzöösch-poolsch Schachmeester un Schachbookschriever († 1956)
* 24. Februar: Boris Kostić, jugoslaawsch Schachgrootmeester († 1963)
* 1. März: Charles Hoadley, austraalsch Geoloog un Polarforscher († 1947)
* 21. März: Luis Johnson Valor, chileensch Maler († 1929)
* 23. März: Juan Gris, spaansch Maler († 1927)
* 23. März: Rudolf Kinau, plattdüütsch Schriever († 1975)
* 29. April: Otto Dumke, düütsch Footballnatschonalspeler († 1912)
* 22. Mai: Wilhelm Kaisen, Politiker vun de SPD un Bremer Börgermeester († 1979)
* 27. Mai: Kasimir Fajans, poolsch-US-amerikaansch Chemiker († 1975)
* 29. Mai: André Trousselier, franzöösch Radrennfohrer († 1968)
* 8. Juni: Bruno Peyn, plattdüütsch Schriever († 1970)
* 23. Juni: Thyde Monnier, franzöösch Schrieverin († 1967)
* 7. Juli: Marc Chagall, russ’sch-franzöösch Maler († 1985)
* 14. Juli: Anton Aulke, plattdüütsch Schriever († 1974)
* 16. Juli: Karl Uhle, düütsch Footballnatschonalspeler († 1969)
* 1. August: Robert Schraudolph, düütsch Maler († 1978)
* 9. August: Hans Oster, düütsch General un Wedderstandskämper († 1945)
* 12. August: Erwin Schrödinger: öösterrieksch Physiker un Nobelpriesdräger († 1961)
* 29. August: Vittorio Faroppa, italieensch Footballdoorhöder,(† 1958)
* 10. September: Paul Johner, Swiezer Schachspeler († 1938)
* 6. Oktober: Le Corbusier, swiez-franzöösch Architekt, Designer, Maler un Stadtplaner († 1965)
* 18. Oktober: Carl Clarence Kiess, US-amerikaansch Astronom († 1967)
* 24. Oktober: Octave Lapize, franzöösch Radrennfohrer († 1917)
* 7. November: Guus van Hecking-Colenbrander, nedderlannsch Footballspeler († 1945)
* 19. November: James Batcheller Sumner, US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1955)
* 6. Dezember: Charles Francis Laseron, austraalsch Naturwetenschapler, Malakoloog un Polarforscher († 1959)
* 27. Dezember: Boris Markowitsch Werlinski, sowjeetsch Schachspeler († 1950)

## Storven
* 2. Februar: Adolphus Warburton Moore, britisch Bragstieger (* 1841)
* 28. Februar: Lodovico Jacobini, italieensch Kardinal (* 1832)
* 8. Mai: Lorenzo Batlle y Grau, uruguayisch Politiker un Präsident (* 1810)
* 16. Mai: Ludwig Terfloth, plattdüütsch Schriever un Koopmann (* 1796)
* 29. Mai: Pierre Millière, franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1811)
* 5. Dezember: Philippe Rousseau, franzöösch Maler (* 1808)
Elke

**Elke** is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns. In de vörmolige DDR hett de Naam allerhand Frünnen funnen, ok wiet buten dat plattdüütsche Spraakrebeet. 

## Herkamen
Elke is een korte Form vun den germaanschen Naam *Adelheid*. As dat bi ole germaansche Naams begäng is, steekt dor twee Wöör in. *Adal* heet so veel as *vörnehmen Sinn* oder *vörnehme Aart* un *Heit* bedutt so wat as *Utsehn* oder *Gestalt*. 

## De plattdüütsche Naam
Elke wiest all de Eegenarten vun eenen plattdüütschen Vörnaamen up. Vunwegen dat de Plattsnackers mundfuul weeren, wurr de Naam *Adelheid* oder ok den sien plattdüütsche Form Ahlheit afkört. Dor is dor denn *Ahle* vun wurrn. Düsse korte Form kreeg denn een Anbacksel (Suffix), wat de Naam lütter maken dö (Diminutiv). Dat weer dat Anbacksel *-ike*, wat faken bi plattdüütsche Naams bruukt wurrn is. Up düsse Aart is ut Ahlheit *Alike* (ok: *Alecke*) wurrn. Alike un Alecke sünd de öllsten Formen vun den Naam Alke. De keem tostann, as dat *i* oder dat *e* denn mit de Tiet ok noch wegslepen wurrn is (vunwegen de Mundfuulheit). Alke un al de annern Formen as **Elke** bedüüt denn so veel as *Lüttje Ahlheit*. Oder, wenn een dat ganz utdüden will: *Lütt Deern, de ehr Gestalt vörnehmen Sinn utstrahlt*.

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Oregon

**Oregon** is en Bundsstaat vun de USA. Dat liggt in’n Noordwesten an de Pazifische Ozeaan. In’n Süden liggt Kalifornien un Nevada, in’n Noorden liggt Washington un in’n Oosten liggt Idaho. De Hööftstadt is Salem. De grootste Stadt is Portland mit 556.370 Inwahners. Oregon hett 3.421.399 Inwahners op en Rebeet vun 255.026 km².

## Historie

Oregon weer vun’n 14. Februar 1859 af an en Bundsstaat vun de USA.

## Politik

Oregon is opdeelt in 36 Kreise (Countys):

## Weblenken

* Websteed vun Oregon (engelsch)
Doom vun Aarhus

De **Doom vun Aarhus** is de gröttste Kark in de däänsche Stadt Aarhus in Jüütland.

Bischop Peder Vognsen hett üm un bi 1200 den Opdrag för dat Bowark geven. In’t Johr 1300 weer de romaansche Backsteenkark denn trech. 

Al 1330 is se aver wedder afbrannt un bet na dat Enn vun dat 14. Johrhunnert hebbt se nich wedder anfungen, en ne’e Kark to boen. Ditmal hebbt se na den Stil vun de Gotik boot un de Kark weer 1500 trech.

Se is 93 Meter lang un ok 93 Meter hooch. Dormit is se de gröttste Kark in Däänmark. De Kark hett 1200 Plätz un den hilligen Clemens as Patron.

De Altor vun 1479 kummt ut de Warksteed vun Bernt Notke ut Lübeck un de barocken Graffsteden sünd vun den Bildhauer Thomas Quellinus.

## Weblenken

* Websteed vun’n Doom (däänsch)
Evangelium (Book)

**Evangelium** warrt de Texte nöömt, de schreven sünd in de Johren bald no dat Leven vun Jesus Christus op de Eer un de vertellt, wat he doon un seggt hett.

De Woord kümmt vun dat Greeksche „Euangelion“, dat „gode Nahricht“ bedüden deit.

In de Bibel sünd veer Evangelien opnahmen worrn:
* Matthäusevangelium
* Markusevangelium
* Lukasevangelium
* Johannesevangelium

Annere Evangelien, to’n Bispill dat Thomas- un dat Barnabasevangelium, warrt to de Apokryphen rekent.

## Weblenken
Meldörp

**Meldörp** oder *Möldörp* is een middelöllerliche lütte Stadt in Dithmarschen in Sleswig-Holsteen mit över 7.500 Inwahners. Touristische Attraktion is de Meldörper Dom un de Meldörper Bucht mit ehr Saltweesen un mit de Spiekerkoog, wo een NABU-Station toom bekieken vun Vagels steiht.
Grote Deele vun’t Spiekerkoog sün Noturschutzgebeet. De Besöökers dörft avers in’t Spiekerkoog sörfen, wenn se wulln.

## Landschop

Meldörp werr egens mol op en Geestinsel in’t Wattenmeer. Dör dat Landgewinnen, de eersten Dieken worrn ungefähr um dat Joor 1000 buut, beet to den Spekerkoog is se nu över söss Kilometers vun de Küstenlinie wech.

## Geschich

Al in’t Johr 1076 schreev Adam vun Bremen, dat de Moderkark vun de Dithmarschers in Meldörp lech. 1265 hett Meldörp Stadtrecht kregen. 1598 verlor Meldörp dat Stadtrecht wedder un weer denn  wedder blots een Plakken. In’t Johr 1870 is Meldörp allwedder een Stadt.
Meldörp weer vun’t Middelöller bit in dat Johr 1970, as de Kreisstrukturreform in Sleswig-Holsteen kemm, Kreishauotstadt vun Süderdithmarschen. Den wurrn Süder- und Norderdithmarschen tosoomenleggt und Heide wurr de Hööftstadt.

## Kultur un Sehenswürdigkeiten

Neven de Meldörper Dom, de för meer as 700 Joor in Backsteingotik buut worn is, sün og enige Museen in de Stadt: dat Dithmarscher Landesmuseum, dat Dithmarscher Bauernhaus. Een ganzen Barg archäologische Funde utt de Fröhtiet un de Wikingertied har de Wetenschoppler ümlangs mokkt. Dorünner weer t.B. de beröhmte Fibel vun Meldörp, watt as een Spang för'n Mantilch, een Kleed oder so watt tücht hett. De Fibel vun Meldörp drögt veer Schriffteken ut de 1. Johrhunnert, vun de keenen so recht weet wo rüm man se lesen möt. Vun stürrbord (watt rechter Hand is) noh backbord sieht dat ut as 'hiwi' in Runschriff, watt in de urgermanisch Spraak wohrschinlich so veel heet as 'de, de tom Hus tohört', dat weer denn een vun de olleste Runfünne jichtens. Nu kann dat avers og sien, dat de Schrift von backbord noh stüerbord to lesen is. Denn sieht dat us as 'Idin' in latiensche Bookstoven un Idin is een germanisch Form vun de Nam 'Ida' för Fruunsluet. Berühmte Meldörper weern Heinrich Christian Boje, Landvogt und Schrieversmann, Karsten Niebuhr, de eerste Arabienfohrer und sin Söhn Barthold Georg Niebuhr, Historiker.

## Weertschop un Verkehr

**Verkehr**

Meldörp liggt an de Bundesstraat 431 un de Bundesstraat 5. De neegst Autobohn, de Bundesautobohn 23, liggt üm un bi 13 Kilometers aff.

Meldörp hett een egen Bohnhoff an de Marschbohn, de Isenbohnstrecke, de vun Hamburg/Elmshorn no Sylt föhrt.

**Verwaltensbehörd**

As de Kreisseet vun fröher de Stadt hett noch männiche apentliche Inrichtung as dat Amtsgerich un dat Finanzamt vun Kreis Dithmarschen. Süssen is in Meldörp jeweils de "Süd-Seet" vun Organisationen, de jümmers no regional upspalten sünn as de Karkspeele oder de Kreishandwerkerschaft.

## Weblinks

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
* Webkamera an de un Billers vun de niege Meldörper Haven
* Infos över Meldörp as kultureller Middelpunkt in Dithmarschen (hoochdüütsch)
Depke

**Depke** is een plattdüütschen Vörnaam for Deerns.

## Herkamen
Dat is antonehmen, dat achter den plattdüütschen Naam een öllere Naam ut de Tradition vun de Bibel steken deit. Möglicherwies is dat de Naam *Deborah*. Düsse Naam kümmt ut de hebreesche Spraak. Dat Woort דבורה (Deborah) heet Hummel oder Imm. In dat Ole Testament is Deborah een Richtersche un Propheetsche vun dat Volk Israel. Se hett dat berühmte *Leed vun Deborah* sungen. Dat steiht in de Bibel in dat Book vun de Richters, in't 4. un 5. Kapitel.

## De plattdüütsche Naam
De Naam Depke kümmt vun de öllere Form *Debbe*. Debbe is een korte Form vun den bibelschen Naam Deborah. As dor een Smusenaam för lüttje Kinner vun worrn is, hefft de Lüde dat Anbacksel (Suffix) *-ke* dor achtern anbackt. Dat weer een Anbacksel to'n Lüttjer maken (Diminutiv). So is vun den Naam *Debbe* (vgl. engelsch *Debbie*) de Naam *Debbecke* vun worrn. Later is dat afslepen wurrn to *Depke*. 

## Fundöörd
In ole Naamslisten un Urkunnen is düsse Naam toeerst to finnen
*1650 in Overneeland bi Bremen
*1692 in Overneeland bi Bremen

## Annere Spraken
* Deborah (Düütsch)
* Debora (Düütsch)
* Debbie (Engelsch)
* Debby (Engelsch)
* Debra (Engelsch)
* Dvora (Jöödsch)

## Kiek ok bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Sünne

**Sünne** (ok **Sünje** oder **Synke**)  is een plattdüütschen Vörnaam for Deerns.
## Herkamen
De Naam Sünne hett nix mit dat plattdüütsche Woort *[[Sünn]]* (Bremer Platt: *Sünne*) to kriegen. Sünne is de korte Form vun den plattdüütschen Naam Gesine.

## De plattdüütsche Naam
Sünne is een Vörnaam, de vun eenen plattdüütschen Vörnamen her nahmen is. De Plattdüütschen in fröher Tieden weern mundfuul un hefft meist all Naams körter maakt. Up düsse Aart is vun *Gesine* de korte Form *Sine* wurrn. As dat noch keenen Duden un ok keenen Sass geev, hett jedeen schreven, as em dat richtig düch. De Luut *ie* is fröher faken as *ü* oder as *y* schreven wurrn (kiek ok nah bi Lieken un Hibbel.

## Smusenaams
Faken sünd de Naams in Smusenaams ümmuddelt wurrn. Dat güng eenfach mit dat Anbacken vun een Suffix to'n Lüttjer maken (Diminutiv). Dat Diminutiv-Suffix, dat an'n meisten begäng weer, weer dat Anbacksel *-ike* oder *-ke*. Up düsse Aart is ut den Naam *Sünne* de Smusenaam *Sünneke* wurrn. Tohopentrocken heet dat denn *Sünke* oder **Synke** (Utspraak woll: *Sienke*). Een anner Anbacksel, dat ehrder in den Westen tohuse weer (in Oostfreesland un in de Nedderlannen) is dat Suffix *-je*. Dor is denn ut *Sine* oder *Sünne* de Smusenaam **Sünje** vun wurrn.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Gerke

**Gerke** (ok **Gehrke**) is en plattdüütschen Vörnaam for Jungs. 

## Herkamen
De Vörnaam Gerke kümmt vun den olen germaanschen Naam *Gerhard* vun her. Dor steekt de Wöör *Ger* (dat heet Speet oder Speer) un *hart* (dat heet stark) in. Gerhard bedutt so wat as: *De stark is mit den Speer*.

## De plattdüütsche Naam
De plattdüütsche Naam weer meist een korte Form vun den olen Naam, de dorachter steken dö. Düsse korte Form is woll *Gerd* oder ok *Gero* oder sowat in de Aart ween. As dor denn een Smusenaam for lüttje Kinner vun maakt weern scholl, keem dor dat Anbacksel *-ike* achteran. Düt Anbacksel weer een Suffix to’n lüttjer maken (Diminutiv). So is vun den Naam *Gerd*/*Gero* de Smusenaam *Gerike* vun wurrn. De is mit de Tiet denn afslepen un so is dor denn de Naam *Gerke* vun wurrn. As dat noch keen Duden un keen Sass geven dö, is dat denn ok woll *Gehrke* oder ok *Gercke* schreven wurrn. En annere Form vun düssen Naam is Gätje.

## Tonaams
De plattdüütschen Tonaams *Gerke* oder *Gehrke* oder ok *Gercke* kaamt vun düssen Vörnaam *Gerke* vun her. De Tonaam bedutt soveel, as: *De ut Gerke sien Familie kummt*.

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
1666

## Wat passeert is
* 30. März: De Danebrog warrt över dat Eiland *St. Thomas* in de Karibische See uptagen, wat hüdigendags to de Amerikaanschen Jumferninseln tohöörn deit. Vun nu af an höört dat Eiland to de Kolonie vun Däänsch-Westindien. 
* 14. Juni: De Nedderlänner winnt de Seeslacht vun de veer Daag gegen England un glöövt, dat se de engelsche Flott unnerkregen hefft
* Bi de Slacht vun de twee Daag an den Saint James Day dreiht sik dat Glück eerst mal wedder
* 20. August: De Engelschen leegt Füür in West- Terschelling un maakt meist den ganzen Oort in'n Dutt. Dat passeert allens bi den Tweeten Seekrieg mank England un de Nedderlannen vun 1665 bit 1667
* 2. September: De grote Brand vun London maakt in dree Daag dree Veerdel vun de Stadt tonicht
* 15. November: De Freden vun Habenhusen is slaten wurrn mank Bremen un Sweden
* Isaak Newton finnt de klassisch Mechanik ut. Dorüm kriggt düt Jahr in dat 19. Johrhunnert den Naam annus mirabilis (wunnerbar Jahr).
* Robert Boyle vertellt vun dat Hydrostaatsch Paradoxon
* De Universität vun Lund, in de Kuntrei vun Schonen in Sweden warrt upmaakt
* De franzöösche Kanzler Jean-Baptiste Colbert grünnt de „Académie royale des sciences“
* De Thron vun den Paapst warrt dör Gian Lorenzo Bernini fardig stellt. Anfungen harr he 1656.

## Boren
* 18. Februar: Wilhelm Hyacinth, Prinz vun Oranien (†1743)
* 16. März: George Bähr, de de Froonkarken in Dresden boot hett (†1738)
* 14.Mai: Vittorio Amadeo II., Hertog vun Savoyen, König vun Sizilien un Sardinien (†1732)
* 27. August: Iwan V., tohopen mit sienen jüngern Broder Peter I. Zar vun Russland vun 1682 bit 1696 (†1696)
* 5. September: Gottfried Arnold, düütschen Theologen un Historiker vun de Kark (†1714)
* 15. September: Sophie Dorothea vun Brunswiek-Lüünborg, Prinzessche vun Ahlden, Kurförstsche vun Hannober (†1726).

## Storven
* 20. Januar: Anna vun Öösterriek, Regentsche vun Frankriek vun 1643 bit 1661 (* 1601)
* 22. Januar: Schah Jahan, Kaiser vun Indien, de dat Taj Mahal boot hett (* 1592)
* 27. Februar: Gustav Evertsson Horn, sweedsch Offizier un Politiker (* 1614)
* 30. August: Benedikt Carpzow de Junge, hett öber Kriminalfäll un Hexen nahdacht, gellt as de Vadder vun de düütsche Wetenschup vun dat Recht (* 1595)
* 17. September: August de Junge vun Brunswiek-Wulfenbüttel, Hertog vun Brunswiek-Lüünborg, Först vun Brunswiek-Wulfenbüttel (* 1579)
* De nedderlannsche Maler Frans Hals ut Haarlem
Dankert (Vörnaam)

**Dankert** (ok **Tanger**) is een plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

## Herkamen
De Naam kümmt vun den olen germaanschen Naam *Dankwart*. In düssen Naamen steekt de beiden Wöör *Danc* (dat heet *Gedanken*) un *Wart* (dat heet *Uppasser* oder *Wächter*). De Naam bedutt soveel, as: *De up den Gedanken passen deit*. In dat Leed vun de Nibelungen is Dankwart een Ridder ut Burgund un de Broder vun Hagen vun Tronje. He föhrt de 9000 Mannslüde vun de Burgunners nah de Borg vun Etzel, de Hunnen ehren König.

## De plattdüütschen Naams
De Naams Dankert un Tanger sünd dör een slurige Utspraak vun den olen Naam tostannenkamen.

## Fundöörd
In ole Urkunnen un Naamslisten finnt sik düsse Naams toeerst
*1625 in Bremen (Tanger)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Tanger

**Tanger** betekent

* Tanger, en plattdüütschen Vörnaam för Jungs,
* Tanger, Stadt in Marokko,
* Tanger, Stroom in Sassen-Anholt, de in de Elv münnt.

**Tanger** is de Familiennaam von

* Helen Tanger (* 1978), nedderlandsche Rodererin,
* Martina Schmidt-Tanger (* 1959), düütsche Psychologin un Schrieversche,
* Wolfgang Tanger († 2015), düütschen Footballspeler.

Kiek ok bi: Tangier.
Gerd

**Gerd** (ok **Geerd** un **Gerdt**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs. 

## Herkamen
De Vörnaam Gerd kümmt vun den olen germaanschen Naam *Gerhard* vun her. Dor steekt de Wöör *Ger* (dat heet Speet oder Speer) un *hart* (dat heet stark) in. Gerhard bedutt so wat as: *De stark is mit den Speer*.

## De plattdüütsche Naam
De Plattsnackers in fröher Tieden weren mundfuul un hefft de langen germaanschen un christlichen Naams afkört. Up düsse Aart is ut *Gerhard* denn **Gerd** vun wurrn. 

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams
* 

## Weblenken
Iserlohn Roosters

**Iserlohn Roosters** vun 1959 is een Vereen ut Iserlaun, de Ieshockey speelt. De Iserlohn Roosters warrt vun Wolfgang Brück as Präsidenten anföhrt un de Sportdirektor heet Karsten Mende. De Trainer vun de Mannschafft heet Geoff Ward. 2006 hett de Vereen sik nich för de Play-offs qualifizeert. Tohuus speelt de Vereen in de „Eissporthalle am Seilersee“. Dor passt so üm un bi 4.500 Lüüt rin.

## Speeler un Trainer
### Speeler vundage (Saison 2006/2007)

### Wer to de Trainers in de Bundsliga tohören deit (Saison 2006/07)

### Trainers ut de verleden Jahren
* 1954-1961 Charles McCuaig
* 1961/62 Victor Leury
* 1962/63 Harry-Henry Craig
* 1963-1965 Jim Taylor
* 1965 James Jones
* 1965-1971 Horst Kubik
* 1971-73 Jiří Hanzl
* 1973/74 Dieter Hoja
* 1974 Sandy Archer
* 1974-1978 Dieter Hoja
* 1978-1981 Jaroslav Walter
* 1981 Otto Schneitberger
* 1981-1982 Jorma Siitarinen
* 1982 Dieter Hoja (Interimscoach), Vladimir Cechura
* 1982-1983 Dieter Hoja
* 1983-1984 Gerhard Kießling
* 1984 Heinz Zerres
* 1984-1985 Ricki Alexander

* 1985-1987 Jan Eysselt
* 1987 Jaroslav Pouzar (Spelertrainer), Otto Schneitberger
* 1988/89 Peter Gailer (Spelertrainer)
* 1989-1991 Jozef Golonka
* 1991 Mark Taylor, Bruce Keller
* 1991-1992 Mark Taylor
* 1992/93 Steven Polgar
* 1993-1994 Bill Lochead
* 1994-1997 Peter Gailer
* 1997-2003 Greg Poss
* 2003 Dave Whistle
* 2003-2006 Doug Mason
* vun 2006 an Geoff Ward

## Weblenken

*Siete vun´n Vereen
Wilcken

**Wilcken** betekent

* Wilcken, en Familiennaam.

**Wilcken** is de Familiennaam von

* Dagmar von Wilcken (* 1958), düütsche Designerin,
* Gerhard Wilcken (1917–2011), düütschen Architekt,
* Hermann Adolph Wilcken (1730–1801), düütschen Jurist,
* Johannes II. Wilcken († 1386), düütschen röömsch-kathoolschen Geistlichen,
* Peter Wilcken (1742–1819), Lübecker Koopmann un Raadsherr,
* Rosemarie Wilcken (* 1947), düütsche Politikerin,
* Ulrich Wilcken (1862–1944), düütschen Ooldhistoriker un Papyroloog,
* Victor von Wilcken (* 1948), düütschen Generaal.

Kiek ok bi: Wilken.
Drewes

**Drewes** (ok **Drews** un **Drees**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
De Naam Drewes kummt vun den olen greekschen Naam *Andreas*. Faken warrt seggt, düsse Naam kümmt vun dat greeksche Woort ανδρός (Andros). Dat is de tweede Person Eentall vun dat Woort ανήρ (Anér), wat „Mann“ bedüden deit. Man dat stimmt nich. Andreas kümmt vun dat Woort ανδρεία (Andreia). Dat heet „Kuroosch, Moot, Duchtigkeit“. Andreas bedutt denn so wat, as „Een, de duchtig is“ oder„Een, de Kuroosch hett“ oder „Een, de nich bange is“.

## Historie
Öber de Römers keem de Naam nah Westeuropa. Vun dat Middelöller af an wurr de Naam allerwegens in Europa geern bruukt. Besunners in England, Schottland un in Skandinavien keem de Naam to de Tiet faken vor. Nah de Reformation wurr de Naam noch fökener bruukt.

## De plattdüütsche Naam
As dat bi de Plattdüütschen begäng weer, hefft se den Naam *Andreas* afkört. Dor is denn bloß man de tweede Hälft vun den Naam nahmen wurrn: Dreas. Later is dor denn **Drees** vun wurrn un ok **Drewes**.

## Tonaams
Vun düssen Vörnaam Drewes is denn ok de Tonaam *Drewes* oder *Drews* vun wurrn. Düsse Naams sünd in Noorddüütschland ganz begäng. De bedüüt so veel, as: *Ut Drewes sien Familie*.

## Annere Formen
Anderl, Anders, Andi, Andor, Andrä, András, André (fr), Andréa, Andree, Andrej, Andres (Basel), Andrés, Andrew (en), Andriko, Andrusch, Androsch, Andrzej (pl), Andy (en), Drees, Driess (ndd.) Endre, Rees, Res, Ondřej (cs), Ondra (cs), Ondrášek (cs), Andriy (uk), Antti (fi), Andrea (it), Andrés (es), Tresi, Dreesi (Oolt-Baseldüütsch)

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken
Wilken

**Wilken** (ok **Willken** oder **Wilcken** un **Wilke**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Wilken kummt vun den düütschen un vörmals germaanschen Naamen *Wilhelm*. Dor steekt de beiden Wöör *Willio* (dat heet *Will*) un  *Helm* (dat heet Helm oder Schutz) in. De eerste bekannte Mann, de düssen Naamen dregen dö, weer de Hillige Wilhelm vun Aquitanien (745 bit 812). Vunwegen de Familien Oranien un Hohenzollern düssen Naamen dregen döen, weer de Naam in den Nordwesten vun Europa begäng.

## De plattdüütsche Naam
As dat bi de Plattdüütschen begäng weer, hefft se düssen Naamen  afkört un dor *Willi* vun maakt. Dat weer de korte Form. De warrt ok hüdigendags noch bruukt. As dor een Smusenaam fort lüttje Jungs vun maakt weern scholl, keem dor dat Anbacksel (Suffix) to'n lüttjer maken (Diminutiv) *-ke* achteran. Denn heet de Naam *Willeken*. Dat bedutt soveel, as *Lüttje Willi*. Mit de Tiet is düsse Naam afslepen to Wilken. 

## Fundöörd
In ole Naamslisten un Urkunnen finnt sik düsse Naam toeerst

*1459 in Bremen
*1680 in Seehusen bi Bremen
*1698 in Ganderkesee
*1713 in Seehusen bi Bremen
*1780 in Seehusen bi Bremen
*1812 in Seehusen bi Bremen

## Tonaams
Vun düssen plattdüütschen Vörnaam Wilken kaamt ok de plattdüütschen Tonaams Wilken un Wilcken oder ok Willken un Wilkens her. De bedüüt so veel as: *De ut Wilken sien Familie kummt*.

## Bekannte Lüüd mit düssen Vörnaam

* Wilken von Alten, düütschen Kunsthistoriker,
* Wilken Bolen, düütschen Kanoniker,
* Wilken F. Dincklage, düütschen Musiker un Schauspeler.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Mann vun Oben-Olendörp

De **Mann vun Oben-Olendörp** is ene Moorliek, de in’n Mai 1895 bi’t Törfgraven in dat Kedener Moor bi Oben-Olendörp opfunnen worrn is.

Bi’t Törfsteken hebbt se em toeerst merrn dörsneden. De, de em funnen harr, hett toeerst blots de ünnere Hälft sehn un wedder inkuhlt, denn he höll dat för en Deert, dat in’t Moor doodbleven weer. Eerst bi’t wiedergraven hett he Kopp un Bost funnen un he dach nu, dat he en Liek funnen harr. Nu harrn se den Schoolmester H. Meyer ut de School ruthaalt, de gau rut harr, dat se ene ole Moorliek vör Ogen harrn. He güng nu dorbi un hett allens insammelt. He seeg ok, dat bi de Liek Resten vun Heid weren, de ans in ene Deepde vun twee Meter nich to finnen is. Dormit weer kloor, dat de Liek woll mit Afsicht inkuhlt worrn is un dat keen Unfall weer.

He weer en öllern Mann, harr en beten ene Glatz un en Dreedaagboort. Sien Hoor weer vun’t Moor roodblond farvt. He dreeg enen eenfachen Mantel, ’ne korte Büx un harr föffteihn Zentimeter brede Stoffwickeln üm’e Knee bunnen. He harr Schoh ut Ledder. De Schoh weren 28 Zentimeter lang, dat is üm un bi Schohgrött 44. Todem weer he in ene Wulldeek vun 1,73 m maal 2,53 m inwickelt. Bi sik harr he ok twee Anhängers ut Sülver. Vun’n Stil her passt de in’t 3. Johrhunnert.

De Moorliek liggt hüüt in dat Swedenspieker-Museum in Stood.

## Weblenken

## Biller

Bild:Obenaltendorf head.jpg|Kopp
Bild:Obenaltendorf 1895.png|Rekonstrukschoon von de Kledaasch
Bild:Obenaltendorf Schuh 1895.png|Rekonstrukschoon vun’n linken Schoh
Bild:Obenaltendorf shoe pattern.png|Snittmuster
Tollundmann

De **Tollundmann** is ene Moorliek, de an’n 6. Mai 1950 in dat Bjaeldskovdalmoor teihn Kilometer westen vun Silkeborg in Däänmark opfunnen worrn is. He weer so good bewohrt, dat Viggo un Emil Højgaard, de em bi’t Törfsteken funnen hebbt, em för en Moordopper hölen un de Polizei ropen hebbt.

De Tollundmann leeg op de Siet, de Been an’n Buuk tagen. Sien Öller warrt op 40 Johren taxeert un he weer 161 Zentimer groot. He weer glatt raseert un sien Hoor afsneden. De Liek weer naakt un harr blots enen Görtel un ene Pelzkapp an.

Dör de Radiokarbonmethood hebbt de Forschers em op de Tiet vun dat 4. Johrhunnert v. Chr. taxeert. Dat is in de fröhe Iesentiet. De Pollen, de he in sienen Maag harr, hebbt verraden, dat he laat in’n Winter oder fröh in’t Vörjohr doodbleven is. Siene letzte Mohltiet weer ene Grütt ut Gasten, Liensaat, Rüük, Kamell un annere Saat. He höör to en Stamm vun Germanen un is nich vun alleen doodbleven. He harr enen Strick ut flochten Ledder üm sienen Hals. To siene Tiet hebbt se de Doden mehrsttiets ansteken un nich inkuhlt oder in’t Moor smeten. Sien Moorgraff mutt also en bestimmt rituell Bedüden hebben. 

De röömsche Schriever Tacitus schrifft in siene *[[Germania]]* dorvun, dat de Germanen in’n Winter Minschenoppers to Ehren vun de Göttin Nerthus maakt hebbt. Mach also angahn, dat de Tollundmann so en Opper weer.

To de Tiet, as se de Moorliek funnen hebbt, kunnen se blots den Kopp so konserveren, dat he kenen Schaden nahmen hett. De Rest is indröögt. Eerst later kunnen se den Liev mit Silikon nabillen un he is wedder kumplett to sehn. Hüüt liggt de Tollundmann in dat Museum vun Silkeborg in Jüütland.

## Weblenken
Fro ut dat Huldremoor

De **Fro ut dat Huldremoor** is ene Moorliek, de 1879 in’t Huldremoor twischen Ramten un Stenvad in Djursland in Däänmark bi’t Törfsteken opfunnen worrn is. De Liek stammt ut de Tiet twischen 160 v. un 340 n. Chr. Se dreeg en Ümhang ut Schaapsledder un en Ünnerrock ut Wull. De Moorliek warrt hüüt in dat Natschonalmuseum vun Däänmark in Kopenhagen opbewohrt.
Fro vun Peiting

De **Fro vun Peiting** (*Rosalinde* dööpt) is ene Moorliek ut dat fröhe Midelöller, de an’n 23. Juli 1957 in’t Schwarzlaichmoor in Peiting in Oberbayern opfunnen worrn is.

De Fund warrt op ene Tiet üm dat Johr 1000 taxeert. De Liek leeg in ene Holtkist. De Minschen hebbt de Fro dormals in de Kist, mit fastbunnene Steen doran, in enen Diek in’t Moor smeten. Wohrschienlich sünd de Repen, mit de de Steen fastmaakt weren, mit de Tiet dörrott un de Kist is opswommen. Dat glöövt de Forschers, denn Delen vun’n Kopp un vun de Arms, de vör’e Bost överenannerleggt weren, weren temlich hin. Se legen woll, as de Kist opswommen weer, över Water, de Rest ünner Water. De Liek is ans in goden Tostand. Se harr en Ümhang ut Wull an, de bet to de Knee reck, en Hoorband un hoge Stevel ut Ledder. Disse Riederstevel weren nich ut de Gegend un sünd ans vun dor ok nich bekannt. Se stammt woll ut Oosteuropa. De Fro harr kort vör ehren Dood noch en Kind kregen.

Wat de Grund för ehren Dood weer, is nich rut. Ehr Sarg weer gau tohooptimmert. För Christen weer dat op jeden Fall nich begäng, dat Lieken in’t Moor kemen.

De Moorliek liggt hüüt in’t Textilmuseum in Neemünster. Dat Törfmuseum in Rottau hett ene Kopie.
Deern vun Winneby

De **Deern vun Windeby** is ene Moorliek, de 1952 bi’t Törfsteken in’t Domslandmoor bi Windeby in Sleswig-Holsteen opfunnen worrn is. Dör de Radiokarbonmethood warrt de Liek op de Tiet vun 41 bet 118 n. Chr. taxeert.

Wegen den fienen Körperbo hebbt se de Moorliek Deern vun Windeby nöömt. Eerst later hett Heather Gill-Robinson dör ene Arvgood-Analyys rutkregen, dat de Deern en jungen Keerl vun üm un bi 16 Johren weer. Op Röntgenopnahmen weren Harris-Lienen to sehn, de dor op henwiest, dat de Jung faken nich noog to eten kregen harr. Todem harr he en swore Infekschoon an’n Keev. De Liek hett dat Hoor rechts op’n Kopp veer Zentimeter lang, links aver kahl scheert. Se dreeg en Band üm’n Kopp, dat toeerst för ene Ogenbinn holen worrn is, hüüt aver ehrder as afrutscht Koppband ansehn warrt. Dat keem toeerst de Idee op, dat de Deern för untro wesen de Doodsstraaf kregen harr un dat se ehr denn in Unehr in’t Moor smeten hebbt. Een Indiz schull ok de Hand wesen, bi de de Dumen twischen Wies- un Middelfinger steken dee. Dat schull en Gest wesen, de för Unehr stünn. Doch denn keem rut, dat de Dumen eerst bi’n Transport 1952 twischen de Fingers steken worrn is. Un mit de Arvgood-Analyys keem rut, dat disse Idee woll gänzlichen Tüdelkraam is.

Hüüt liggt de Moorliek in dat Sleswig-Holsteensche Landsmuseum op Slott Gottorp.
Willem

**Willem** (ok: **Wilm** un **Willm**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Willem is de korte Form vun den düütschen un vörmals germaanschen Naamen *Wilhelm*. Dor steekt de beiden Wöör *Willio* (dat heet *Will*) un  *Helm* (dat heet Helm oder Schutz) in. De eerste bekannte Mann, de düssen Naamen dregen dö, weer de Hillige Wilhelm vun Aquitanien (745 bit 812). Vunwegen dat de Familien Oranien un Hohenzollern düssen Naamen dregen döen, weer de Naam in den Nordwesten vun Europa begäng. De plattdüütsche Naam is tostannen kamen, as düsse Naam tosamentrocken wurr. De Naam warrt just so ok in de Nedderlannen bruukt. In England klingt he ok nich veel anners. Dor heet he *William*.

## Fundöörd
* 1660 in Olenesch in dat Land Oldenborg (Wilm)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Wilkens

**Wilkens** betekent

* Wilkens, en Familiennaam,
* (1688) Wilkens, en Asteroid,
* Wilkens & Söhne, düütsch Ünnernehmen.

**Wilkens** is de Familiennaam von

* Albert Wilkens (1790–1828), düütschen Theoloog un Heimaatforscher,
* Alexander Wilkens (1881–1968), düütschen Astronoom,
* Andrea Wilkens (* 1984), düütsche Footballspelerin,
* Andreas Wilkens (* 1957), düütschen Historiker,
* Christian Friedrich Wilkens (1722–1784), düütschen evangeelschen Theoloog un Naturforscher,
* Diedrich Wilkens (1811–1876), düütschen Ünnernehmer,
* Edmund Wilkens (1932–2005), düütschen Schoolmeester un Schriever,
* Erwin Wilkens (1914–2000), düütschen evangeelschen Theoloog,
* Hans Wilkens (1894–1947), düütschen Maler,
* Heinrich Wilkens (1881–1948), düütschen Geistlichen un Politiker,
* Helmut Wilkens (1926–2009), düütschen Veterinär,
* Hermann Wilkens (1719–1774), Bremer Raadsherr,
* Hugo Wilkens (1888–1955), düütschen Maler un Grafiker,
* Johann Wilkens (1762–1815), düütschen Jurist un Senater,
* Klaus Wilkens (* 1942), düütschen Verbandsfunkschonär,
* Lenny Wilkens (* 1937), US-amerikaanschen Basketballspeler,
* Ludwig Wilkens (* 1963), düütschen Patholoog,
* Manfred Wilkens (1926–2001), düütschen Physiker,
* Martin Heinrich Wilkens (1782–1869), düütschen Goldsmidd,
* Martin-Heinrich Wilkens (1888–1966), düütschen Ünnernehmer un Politiker,
* Otto Wilkens (1907–1999), düütschen Politiker,
* William Alexander Wilkens (1851–1911), düütschen Ünnernehmer.

Kiek ok bi: Wilckens, Wilkins, Wilken.
Mann vun Lindow

De **Mann vun Lindow** is ene Moorliek, de 1984 bi’t Törfgraven in dat Lindow-Moor bi Manchester opfunnen worrn is. Hüüt warrt de Liek in dat Britische Museum in London wiest. Se weren dormals mit’n Törfbagger in’e gang un so fehlt Been un Becken vun de Liek un kunnen nich wedderfunnen warrn.

De Tiet, in de he doodbleven is, warrt op 2 v. Chr. bet 119 n. Chr. taxeert. Sien Dood weer gewaltsam, he kreeg dree swore Slääg op’n Kopp, kreeg de Slöök dörsneden un denn hebbt se em enen Strick üm’n Hals bunnen. Denn hebbt se em mit dat Gesicht na ünnen in’t Moor smeten. Wat he nu as Straaf oder as Minschenopper in’t Moor müss, is nich seker to seggen. Anners as bi den gröttsten Deel vun annere Moorlieken weer he woll en Kelt un keen Germaan. In sien Maag hebbt de Forschers röst Köörn funnen.

## Weblenken
Mann vun Grauballe

De **Mann vun Grauballe** is ene Moorliek, de an’n 26. April 1952 bi’t Törfsteken in dat Nebelgårds-Moor vun Grauballe bi Silkeborg in Däänmark opfunnen worrn is.

Üm un bi een Meter deep in’n Törf hett de Törfsteker Tage Busk Sørensen de Liek funnen, as he ehr in’t Schullerblatt steek. He mark, dat dat kene Wuddel weer un hett faststellt, dat dat ene Moorliek weer. Se hebbt Perfesser P. V. Glob bescheid geven, de de Liek denn kumplett utgraven un ünnersöken leet. De Mann vun Grauballe weer in temlich goden Tostand, Hoor, Nagels un Boortstobbels weren all nableven. De Hoor sünd dör dat Moorwater rood farvt, wohrschienlich weren se vörher dunkelblond oder bruun.

Dör de Radiokarbonmethood hebbt se de Moorliek op de Tiet üm un bi 290 v. Chr taxeert.

De Moorliek hett en groten Snitt an’n Hals vun een Ohr to dat annere. Ok Schädel un Scheen weren braken. Sporen vun Kleedasch, Smuck oder annere Saken weren nich to finnen. Siene letzte Mahltiet bestünn ut ene Grütt ut en grote Tall verschedene Soorten vun Koorn un annere Saat. He wiest Teken vun Gicht un Sweren an de Tähnwuddeln, ofschoonst he woll eerst üm un bi 30 Johren oolt weer.

Hüüt liggt de Moorliek in dat Moesgård-Museum in Aarhus.

## Weblenken
Rood Franz

De **Rode Franz** oder de **Mann vun Nei Veersen** is ene Moorliek, de in’n November 1900 in’t Bourtanger Moor bi Meppen in’n Emsland opfunnen worrn is.

De Rode Franz weer en Mann, de in’t 3. oder 4. Johrhunnert n. Chr. leven dee. Mööglich is, dat he en Minschenopper weer, dat vun siene Mitgermanen de Slöök dörsneden kregen hett un denn naakt in’t Moor smeten worrn is. Dat nehmt de Forschers vun wegen de Laag vun de Liek an.

An’n Kopp un Liev is de Huut to’n Deel nableven, ok de Vullboort un de Kopp- un Schaamhoor. Dör dat Moorwater sünd de Hoor roodbruun, dor hett he den Naam „Rood Franz“ vun af. Welk Klöör sien Hoor vördem harr, kunnen se nich rutkriegen.

Hüüt is de Liek in’t Neddersassische Landsmuseum in Hannober to sehn.
Deern ut dat Uchter Moor

De **Deern ut dat Uchter Moor** is ene Moorliek, de in’t Johr 2000 bi’t Törfsteken in’t Moor bi Uchte in Neddersassen opfunnen worrn is.

Toeerst dach de Polizei, dat de eerst vör korte Tiet doodbleven weer un hett wegen Moord ünnersöcht. De 1,50 m grote Liek vun ene 16 bet 19 Johren ole Deern weer dör de Törfmaschien dörsneden. Eerst in’n Januar 2005 hebbt se, as se op’t neet Törf steken hebbt, de twete Halft vun de Liek funnen. Dor is denn rutkamen, dat dat ene ole Moorliek weer un se hebbt Archäologen ranhaalt. De Liek weer aver so toricht, dat dor nich veel bi ruttoforschen weer.

Dör de Radiokarbonmethood hebbt se de Liek op ene Tiet üm un bi 650 v. Chr. taxeert. Se is de öllste bekannte Moorliek ut Neddersassen. To ehr Tiet hebbt se de Lieken mehrsttiets ansteken un nich begraven, dorüm is se vun groot Bedüden för de Archäologen. An de Knaken kunnen se aflesen, dat de Deern al en poor Maal länger Hunger lieden müss. Teken vun Gewalt hebbt se aver nich funnen. Den Grund för ehrn Dood in’t Moor weet nüms.

Wenn de Forschers mit ehr trech sünd, schall se bi’n Roden Franz in’t Neddersassische Landsmuseum to sehn wesen.

## Weblenken
Cladh Hallan

**Cladh Hallan** is ene Utgraavsteed op dat Eiland Süüd-Uist in de Büteren Hebriden in Schottland.

Forschers hebbt in Cladh Hallan twee Skeletten funnen. De ene Person, en Mann, is üm un bi 1600 v. Chr. doodbleven, de Fro üm un bi 1300 v. Chr. De wieken Delen weren all wegrött un de Knaken legen ünner de Eerd. Doch as se de Knaken ünnersöcht hebbt, hebbt se markt, dat de beiden eerst üm un bi 1000 v. Chr. in de Eerd kamen sünd. Na ehren Dood legen se woll een oder twee Johren in en Moor. Denn hebbt se de beiden wedder ut dat Moor ruthaalt un se in en Huus opbewohrt oder opstellt. Anners as annere Moorlieken sünd se, so schient dat, mit Afsicht in’t Moor smeten worrn, dat se konserveert warrt. Woto dat wesen schull, is nich kloor. Ok nich, worüm se later inkuhlt worrn sünd.

## Borns
Mann vun Deuten

De **Moorliek vun Dätgen** is ene Moorliek, de 1959 in’t Grotenmoor bi Dätgen vun Straaffangene opfunnen worrn is.

He harr enen Suebenknoten op’n Dööts. De leeg aver afslaan dree Meter vun sienen Liev weg. Se harrn em ok in’t Hart staken un em den Piedel afsneden. He leev in de Tiet üm un bi dat 2. Johrhunnert v. Chr.
Fro vun Haraldskær

**Königin Gunhild** is de Naam vun ene Moorliek, de 1835 in’t Haraldskærmoor teihn Kilometer westen vun Vejle opfunnen worrn is.

De Historiker Niels Matthias Petersen hett 1836/1837 vörslaan, dat de Liek de Königin Gunhild ut Norwegen wesen kunn, de na de Volkssaag mit Harald Blaagtähn verheiradt weer. Aver al 1842/1843 hett Jens Jacob Asmussen Worsaae nawiest, dat dat Tüdelkraam weer.

De Liek stammt ut de Tiet üm 490 v. Chr. Hüüt liggt se in de Sankt-Nikolai-Kark to Vejle.
Ehrenbörger vun de USA

**Ehrenbörgers vun de USA** (engelsch *Honorary Citizen of the United States*) sünd Lüüd ut annere Staten, de vun de USA op Grund vun besünnere Deensten an dat Land de Ehrenbörgerschop kregen hebbt. Wenn Kongress un Senat tostimmt hebbt, warrt de Ehrenbörgerschop dör den Präsident bekannt geven.

Aktuell hebbt de USA söss Ehrenbörgers:

* Winston Churchill, britisch Premierminister in’n Tweten Weltkrieg (1963)
* Agnes Gonxha Bojaxhiu (Mudder Teresa), Nonne ut Albanien, de sik in Indien för de Minschenrechten insett hett (1996)

*Lüüd, de na jemehr Dood Ehrenbörgers worrn sünd*
* William un Hannah Callowhill Penn, Grünners vun Pennsylvanien (1984)
* Marie-Joseph Motier, Marquis de Lafayette, franzöösch Ünnerstütter vun de Amerikaansche Revolutschoon (2002)
* Raoul Wallenberg, sweedsch Diplomat, de in’n Tweten Weltkrieg vele Juden rett hett (1981)
* Kazimierz Pułaski, poolsch General, de in'n Amerikaansche Revolutschoon strieden hett ut getötet werd (2009)
Penn vun Maine

De **Penn vun Maine** is en norweegsche Pennmünt ut Sülver, ut de Tiet as Olaf Kyrre König weer. De Münt hebbt se 1957 an de Goddard-Utgravungssteed funnen, wo en ole indiaansche Siedlung utgraven worrn is. Dat weer bi Naskeag Point, Penobscot Bay, in Maine. Se is de eenzige Fund, de vun de Wikingers herstammt, den se in de USA funnen hebbt. De Runensteen vun Kensington ut Minnesota dorgegen warrt as Fälschung ansehn. Ans gifft dat blots noch de Funnen ut L’Anse aux Meadows in Kanada, wo en Wikingerdörp utgraven worrn is.

De Münt is ut de Tiet twischen 1065 un 1080. Dat is mehr as 50 Johren later as de letzten Narichten, de wi vun Wienland-Reisen vun de Wikingers hebbt. De Fundsteed Goddard kummt ut de Tiet 1180 bet 1235 un de Lüüd, de dor leven, warrt as Vörfohren vun de Penobscot-Indianers ansehn.

Wie de Münt dor hen kamen is, dat is nich wiss. Wohrschienlich sünd de Wikingers dor nich sülvs wesen. Vun de Münt afsehn, hebbt de Utgravers nix funnen, wat de Wikingers tohöört. Aver dat geev vele Funnen, de vun annere Völker ut’n Noorden kaamt, to’n Bispeel vun de Eskimos vun de Dorset-Kultur. Dorüm is de Penn woll dör Hannel twischen de Indianers ut Neefundland oder Labrador na Maine kamen.
Amama Mbabazi

**Amama Mbabazi** (* 16. Januar 1949 in Mpiro, Distrikt Kigezi) is en ugandschen Politiker.

Mbabazi möök 1975 enen Afsluss in Recht an de Makerere-Universität in Kampala.

Vun 1986 bet 1992 weer he Minister för Verdedigen un is denn Butenminister un Minister för regionale Kooperatschoon worrn. Siet den 25. Juli 2001 weer Mbazazi denn wedder Minister för Verdedigen vun Uganda. An’ 24. Mai 2011 hett he dat Amt vun’n Premierminister övernamen. In'n September 2014 hett he dat Amt weer verloren.

## Borns
Alexander Stambuliski

**Alexander Stambuliski** (* 1. März 1879 in Slavovitsa; † 14. Juni 1923) weer vun 1919 bet 1923 Premierminister vun Bulgarien. Stambuliski weer siet 1908 de Anföhrer vun’n Buurnvolksbund.

1914 keem he vör’t Militärgericht, vun wegen dat he dorgegen weer, dat sien Land in’n Balkankrieg mit togang weer un dat dat in’n Eersten Weltkrieg de Middelmächt ünnerstütten dee. Na dat Oordeel vun’t Gericht schull he sien Leven lang achter Trallen blieven. 1918 harr dat Land denn den Krieg verlaren un König Boris III. harr den olen König Ferdinand afsett. Boris hett Stambuliski denn wedder free laten. In’t sülvige Johr noch hett he wedder enen Sitt in’t Parlament kregen. He weer vun’n 14. Oktober an Premierminister. An’n 20. März 1920 hett he mit den Buurnvolksbund de Wahlen wunnen.

An’n 9. Juni 1923 geev dat denn aver enen Putsch dör de Oppositschoon. Stambuliski hebbt se fangen nahmen un he is doodbleven, as he an’n 14. Juni flüchten wull.
Jaquerie

De Buurnopstand vun de **Jaquerie** weer en Opstand vun franzöösche Buurn in’t Johr 1358. Dat weer in’n Hunnertjöhrigen Krieg. Den Naam hett de Opstand vun den Ökelnaam *Jacques Bonhomme* för de franzööschen Buurn.

Dat Land weer to de Tiet temlich in’e Krise, vun wegen den Krieg, un den König Johann II. hebbt 1356 in de Slacht bi Poitiers de Englänners fangen nahmen, so dat in Paris blots de Statengeneral dat Seggen harr. Toglieks müssen de eenfachen Lüüd över jümmer mehr Stüern de Kosten vun’n Krieg opbringen. Un vun’n Februar an harr dat al de Revolt vun Etienne Marcel in Paris geven, de de Buurn wies, dat Wedderstand gegen de Mächtigen mööglich is. An’n 28. Mai 1358 hebbt sik bi Beauvais en poor Buurn un Suldaten in’e Wull kregen. Dat hebbt de ünnerdrückten Buurn to’n Anlaat nahmen, sik ünner Leid vun Guillaume Cale gegen de Herrschers optolehnen. In’n ganzen Noordoosten vun Frankriek (Haute Normandie, Picardie, Vermandois, Île-de-France, Champagne, Auxerrois Gâtinais, Brie) hebbt nu Buurn anfungen, de Göter un Slötter vun de Adeligen antogriepen, uttoplünnern, antostecken un mitünner de Adeligen optoknüppen.

Doch denn hett de Staatsmacht trüchslaan un in de Slacht bi Clermont an’n 10. Juni hett ene Armee ünner Karl II. vun Navarra de Buurnarmee slagen. Dorbi sünd woll üm un bi 7000 Buurn doodbleven. Ok Guillaume Cale is in’e Hand vun de Feudalherren fullen. De Opstand weer dormit vörbi. Doch för de Hogen Lüüd weer dat noch nich vörbi. Dat de Buurn dat nich noch mal wagen möögt, hebbt se de Buurn dat noch twee Weken lang trüchbetahlt. Nochmal 20.000 Buurn hebbt den Dood funnen.

De Opstand harr keen groot Programm un kene Strategie, blots de Woot op de Mächtigen hett se eent. Se hebbt nich op Guerillataktik, man op dat Belagern vun de festen Slötter as in Meaux un so as in Clermont op Feldslachten sett, doch dorbi kunnen se kenen Bestand gegen dat utbillte Militär hebben. Een anner Problem weer, dat de Stänn sik nich tohoopdoon müchen. Etienne Marcel un de Jaquerie hebbt eerst denn Kuntakt to de annern söökt, as dat Enn vun jemehr Opstänn aftosehn weer.
Moorliek

Ene **Moorliek** is ene Minschenliek, de dör de cheemschen Perzessen in dat Moor konserveert worrn is jüst as so ’ne Mumie. De Forschers kennt üm un bi 700 Funnen vun Moorlieken ut dat germaansche Noord-, Middel- un Westeuropa vun de Iesentiet. Se fallt to’n gröttsten Deel in de Tiet vun 700 v. bet 500 n. Chr.

För de Forschers sünd se vun groot Bedüden, denn se köönt Informatschonen geven, woans de Lüüd to de Tiet utsehn, wat se eten hebbt, woans dat üm jemehr Gesundheit stünn, wat an Kledaasch un wie se ehr dragen hebbt.

Dör dat Fehlen vun Suurstoff un de sure Ümgebung in’n Törf warrt Huut un annere weke Delen bewohrt. Jüst so as wenn garvt warrt. De Knaken dorgegen sünd faken nich bewohrt, denn de Süür lööst dat Kalzium op.

Welke Moorlieken weren woll Lüüd, de dör Unfäll in’t Moor versapen oder as Oppers vun Verbreken bisiet schafft worrn sünd. De gröttste Deel aver is mit Afsicht in’t Moor lannt. As Minschenoppers oder as Straaf för Verbreken. Wo groot de Andelen dorbi sünd, is nich ganz kloor.

De röömsche Schriever Tacitus schreev in siene *[[Germania]]* dorvun, dat de Germanen in’n laten Winter Minschen an jemehr Göttin Nerthus oppert hebbt. Un würklich schient dat so, dat vele Lieken in’e Wintertiet na ene rituelle Mahltiet ut Koorn un Samens in dat Moor kamen sünd. Dat hebbt de Forschers rutkregen, as se Analysen vun dat maakt hebbt, wat welke Lieken in jemehr Maag harrn.

## Kiek ok
* 

## Weblenken
Alexine Tinne

**Alexandrine Pieternella Françoise Tinne** (* 17. Oktober 1835 in Den Haag; † 1. August 1869 in de lybisch Sahara) weer ene nedderlandsche Opdeckerin. Se weer an’n Nil un in annere Delen vun Afrika ünnerwegens. 

1861 föhr Tinne na Ägypten, wo se den Nil utforschen wull. Se stell in Kairo ene Expeditschoon tosamen. De Expeditschoon keem bi de Fohrt den Nil rop den Oort Gondokoro in’n Sudan. Vun dor an weer de Stroom nich mehr befohrbor. Tinne wull dor John Hanning Speke drapen, de ut Richt Victoriasee den Nil dalkamen wull. Nadem Speke sien Expeditschoon nich so recht vöran keem, söök Tinne sülvs na de Borns vun’n Nil. Se keem dorbi in dat Rebeet vun de hüdige Demokraatsche Republiek Kongo an de Waterscheed vun Nil un Kongostroom. Later op de Reis keem se in Zentralafrika in Rebeden, för de dat noch kene Korten geev.

In’n September 1862 keem se wedder na Gondokoro trüch. Nadem ok dat twete Drepen mit Speke nich klappt harr, föhr se op’n Nil wedder na Kairo dal. Dor leev se en poor Johren lang, bet se 1867 na Algier güng, wo se för ene Tiet bleev. Se wull nu as eerste Fro dör de Sahara reisen un keem 1869 vun Tripolis an de Middellannsche See na de Oaas Murzuk. Dor luer se op ene Karawane, mit de se na Süden reisen kunn. Doch bi dat Töven hebbt Inheemsche Tinne utrövert un ehr üm’e Siet bröcht. 

## Böker
* Clara Eggink: *De merkwaardige reizen van Henriëtte en Alexandrine Tinne.* Den Haag 1960 (2. Uplage 1976). 
* Penelope Gladstone: *Travels of Alexine.* London 1970. 
* Jan G. Kikkert: *Hoe ver we zullen komen, weet ik niet : Het avontuurlijke leven van Alexandrine Tinne (1835 - 1869).* Bussem 1980.
* Jan G. Kikkert: *Een Haagse dame in de Sahara; het avontuurlijke leven van Alexandrine Tinne (1835-1869).* Amsterdam 2005 (Wieter maakte Utgave vun dat vörige Book).
* Antje Köhlerschmidt: *Alexandrine Tinne (1835-1869) - Afrikareisende des 19. Jahrhunderts. Zur Geschichte des Reisens.* Meideborg 1994 (phil. Diss.)
Seeland

**Seeland** betekent

* Seeland, Eiland in Däänmark,
* Region Seeland, Verwaltensregion in Däänmark,
* Seeland, Provinz in de Nedderlannen,
* Seeland, Region in de Swiez,
* Sealand, utropene Mikronatschoon in de Noordsee vör Grootbritannien,
* Verwaltensgemeenschop Seeland, Verwaltensgemeenschop in Sassen-Anholt,
* Seeland, Oort in de Gemeen Linnewitt in’n Kreis Sleswig-Flensborg, Sleswig-Holsteen,
* Seeland, Oort in de Gemeen Lelkendörp in’n Landkreis Rostock, Mekelborg-Vörpommern,
* Seeland, Oort in Slowenien.

**Seeland** is de Familiennaam von

* Christina Seeland (* 1973), düütsche Speelbaasfro, Dreihbookschrieverin, Filmproduzentin un Schrieversche,
* Ferdinand Seeland (1821–1901), öösterriekschen Montanist un Politiker,
* Gerhard Seeland (1941–2017), düütschen Agrarwetenschopper,
* Henry Seeland (1927–2014), plattdüütschen Schriever,
* Suzanne Seeland (1943–2009), düütsche Journalistin un Schrieversche.

Kiek ok bi: Sealand, Zeeland.
Bad-Bemsen-Pries

De **Bad-Bemsen-Pries** warrt all dree Johr in’n Rahmen vun de Bemsen-Dagfahrt för nedderdüütsche Spraak för besünnere Leistungen bi dat vokale un instrumentale Gestalten vun nedderdüütsche Texten vergeven. De Pries, den de Stadt Bemsen 1985 stift hett, is mit en Geldpries vun 2000 Euro verbunnen. De Winner warrt vun ene Jury ut fief Lüüd utwählt, vun de een ut’n Stadtraat kummt, een vun de Bemsen-Dagfahrt un dree, de vun Raat un Dagfahrt gemeensam utwählt warrt.

## Winners

* 1985: Helmut Debus
* 1987: Joachim Piatkowski un Wolfgang Rieck
* 1990: Dragseth-Duo (Kalle Johannsen un Manuel Knortz)
* 1993: Jan Cornelius
* 1997: Jochen Wiegandt
* 2000: Schmelztiegel
* 2003: Gerd Brandt un Laway
* 2006: Traute Römisch un Andy Mokrus
* 2008: Lorbaß un Jan Graf
* 2012: Otto Groote Ensemble
* 2016: Gerrit Hoss
* 2021: De Tüdelband

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Priesen

## Weblenken

* Websteed vun de Bemsen-Dagfahrt (hoochdüütsch)

## Footnoten
Johannes-Sass-Pries

De **Johannes-Sass-Pries** warrt all dree Johr in’n Rahmen vun de Bemsen-Dagfahrt för nedderdüütsche Spraak för literaturwetenschopliche, literaturkritische un volkstümliche Arbeiden mit Swoorpunkt „Neenedderdüütsch“ vergeven. He is na Johannes Sass nöömt, de sik as Germanist mit Nedderdüütsch utenanner sett hett. De Pries, den de Volksbank Uelzen-Soltwedel 1986 stift hett, is mit en Geldpries vun 2000 Euro verbunnen. De Winner warrt vun ene Jury ut fief Lüüd utwählt. 2007 wull de Volksbank den Pries nich mehr wieder ünnerstütten un he kunn nich nee vergeven warrn. 2010 hett dat denn aver doch noch wedder klappt.

## Winners

* 1986: Andreas Schattschneider un Reinhard Beckord
* 1989: Ludo Simons
* 1992: Wolfgang Steusloff
* 1995: Martin Schröder
* 1998: Barbara Scheuermann
* 2001: Elisabeth Piirainen
* 2004: Birgit Kellner för de Arbeit *Zwischen Anlehnung und Abgrenzung. Orthographische Vereinheitlichung als Problem im Niederdeutschen.*
* 2010: Gertrud Reershemius
* 2014: Peter Bürger
* 2018: Klaas-Hinrich Ehlers
* 2023: Birte Arendt un Robert Langhanke

## Weblenken

* Infos to’n Johannes-Saß-Pries (hoochdüütsch)

## Nawiesen