open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bundsautobahn 117

De **Bundsautobahn 117** (Afk.:**BAB 117**, in Kortform ok **A&nbsp;117** nöömt) is en öörtliche Autobahn, de den Süüdoosten vun Berlin mit de Bundsautobahn 113 op Brannenborger Rebeet verbinnt. Se hett en Samtläng vun fief Kilometer.

## Historie un Verloop
De eerste korte Afsnitt vun disse Autobahn is in de 1960er Johren in de DDR as’n Tobringer vun’t Autobahnkrüüz Schönefeld na Berlin-Adlershof boet worrn. Na de Düütsche Weddervereenigen güng dat 1992 los, wietrecken ne’e Plaans to maken, wobi disse Autobahn an’t Waltersdorfer Dreeeck in twee Asnitten ünnerdeelt worrn is: de nöördliche is denn de A&nbsp;117 worrn. Vun’t Waltersdorfer Dreeeck is en Trasse as A&nbsp;113 na Neukölln plaant worrn, üm den Süüdoosten vun Berlin op beide Sieten vun de ehmolige Berliner Muer beter an dat Autobahnnett un an’t Ümland antobinnen.

As de Deelafsnitt vun de A&nbsp;113 twüschen Adlershof un dat Waltersdorfer Dreeeck an’n 23. Mai 2008 apen maakt worrn is, is de Lück vun de A&nbsp;113 twüschen den nöördlichen un den süüdlichen Afsnitt dicht maakt worrn.

För den vörherigen Deelafsnitt twüschen dat Autobahndreeeck Treptow un dat Waltersdorfer Dreeeck is de Beteken A&nbsp;117 nee vergeven worrn. Mit de ne’en Tall is ok de Anslussteed *Berlin-Grünau* in *Waltersdorf* ümnöömt worrn. Vun de Anslusssteed na Süüden to verlöpt se nu op en ne’e Streck na’t Waltersdorfer Dreeeck, dat in’n Westen vun’n Karkhoff vun Waltersdorf liggt. De olle Streck hett den Oort Waltershoff vun sien Karkhoff scheedt.

Dat Waltersdorfer Dreeeck is en Mischform ut Autobahndreeeck un en Autobahngaveln. Wenn een vun de A&nbsp;117 kummt, kann een woll op de A&nbsp;113 in Richt Dreeeck Neukölln un Stadtmitt afbögen, wenn een aver op de A&nbsp;113 in Richt Schönefelder Krüüz fohrt, kann een nich op de A&nbsp;117 afbögen.

## Weblenken
* Vullstännige Beschrieven vun’n Verloop (hdt.)
Sverre Hassel

**Sverre Helge Hassel** (* 30. Juli 1876 in Oslo; † 6. Juni 1928 in Oppegård) weer en norweegsch Polarforscher.

Sverre Hassel wurr in Oslo boren. As he old genoog weer, is he to See fohren un hett sien Stüermannszertifikat maakt. Tüschen 1898 un 1902 nehm Hassel an Otto Sverdrup sien Versöök deel, Gröönland to umsegeln.

Gemeensam mit Helmer Hanssen wurr Hassel as erfohren Hunnenführer utwählt, um an Roald Amundsen sien Süüdpolarexpeditschoon van 1910 bit 1912 deeltonemmen. An’n 14. Dezember 1911 hett he mit Amundsen, Helmer Hanssen, Olav Bjaaland un Oscar Wisting eerstmals den Süüdpool raakt.

Later henn truck he nah Grimstad um un arbeidt as Tollbeamter. Sverre Hassel is 1928 storven, as he sien olden Fründ Amundsen besöcht hett.

## Weblenken
Ungaarsch Verteidigung

Bi de **Ungaarsch Verteidigung** hannelt sück dat um en Anspeel in’t Schachspeel; se tellt to de Apen Spelen. 

De Ungaarsch Verteidigung fangt an mit de Tüüg 
:**1. e2-e4 e7-e5** 
:**2. Sg1-f3 Sb8-c6** 
:**3. Lf1-c4 Lf8-e7** 

un is en mögelk Antwort vun Swaart up de Italiensch Partie.

## Achtergrund
De Naam vun disse Verteidigung beruht up en Feernpartie, de van 1842 bit 1845 tüschen de führend Pariser Schachmeester un de Pester Schachklub utdragen wurr. De ungaarsche Speler mit de swaart Figuren hebbt hör ganz Speel up Verteidigung utricht. So kregen se en slooten un passiv Stellung un dorgegen antogahn weer för Witt nich eenfak un mit Risiken verbunnen.  

## Anspeelfallen un Körtpartien
### Holzhausen - Tarrasch (1912)
De folgend Partie wurr 1912 tüschen Holzhausen un Tarrasch speelt.
3.Lf1-c4 Lf8-e7
4.d2-d4 e5xd4
5.0-0 d7-d6
6.Sf3xd4 Sg8-f6
7.Sb1-c3 0-0
8.h2-h3 Tf8-e8
9.Tf1-e1 Sf6-d7??
En tückisch Eegendor.
10.Lc4xf7+!! Kg8xf7
11.Sd4-e6!!
Hier geev Tarrasch all up.
11. ... Kxe6
12.Dd5+ Kf6
13.Df5#
(827) Wolfiana

**(827) Wolfiana** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 29. August 1916 vun de öösterrieksch Astronom Johann Palisa in Wien opdeckt wurrn is.

De Asteroid is nah de düütsch Astronom Max Wolf nömmt wurrn. De Afsolute Helligkeit bedrocht 13,08.
Mohammed Atta

**Mohammed Atta** (*&nbsp;1. September 1968 in Kafr asch-Schaich, Ägypten; †&nbsp;11. September 2001 in New York) weer en islamistischen Terroristen. He warrt ankeken as een vun de fiev Lüde, de den eersten Fleger bi de Terroranslääg an'n 11. September 2001 in de USA versleept hefft un dor denn Klock 8:46 in den Noordtoorn vun dat World Trade Center mit rinflagen sünd. Wohrschienlich is Atta de Anföhrer ween un hett den Fleger ok stüert. 

Sien ganzen Naam is *Muhammad ʿAttā as-Sayyid* (). He is boren in Kafr asch-Schaich. Dat is en Stadt in Ägypten, an dat Delta vun den Nil-Stroom. Sien Vadder is Afkaat ween. Atta hett ok en Utwies för Saudi-Arabien harrt. Upwussen is he in Kairo. Dor hett he Architektuur studeert un dat Studium mit en Diplom afslaten. Denn is he na Düütschland hentrocken. Dor hett he vun 1992 bit 1999 in Hamborg an de Technische Universität Hamborg-Harborg Stadtbo un Stadtplanung studeert. Dor hett he unner den Naam *Mohammed al-Amir* in dat Wintersemester 1992/93 sien Studium anfungen. He is dor nich wieter bi upfullen un hett, mit Studenten ut allerhand Länner, bi dat  Projekt "Wohnen 2000" mitmaakt. Unner annern hett he de Vörlesung "Wohnungswesen" besöcht un is ok bi de Exkursionen, de dor tohören döen, mit bi ween. So is he ok mit na Bremen föhrt un hett sik dor de Grootsiedlung Oosterholt- Tenever mit ehre Hoochhüser ankeken. In Harborg hett Atta bit tolest in den Marienstraten leevt.  

## Besöken in de Moschee
In Hamborg hett Atta, tohopen mit de annern latern Terroristen Ramzi Binalshib un Marwan al-Shehhi de Al-Quds-Moschee in Hamborg St. Georg an'n Steendamm 103 besöcht. In'n Januar 2000 höört de dree en Predigt vun den beröhmten Dschihad-Prediger Mohammed al-Fasasi ut Marokko. De predigt: „De Dschihad is en harte Straaf för de Lüde, de nich gloven doot. Use Religion gifft us den Updrag, wi schöllt jem den Hals dörsnieden“ De düütschen Sekerheitsbehörden kriegt vun düsse Predigten eerst wat mit, as de Terroransläge an'n 11. September al vorbi sünd.

## Atta fallt up
Jürgen Elsässer meent, de republikaansche Afordente Curt Weldon harr in den US-Kongress Fragen stellt to en US-Spezialeenheit mit Naam *Able Danger* un dor weer bi rutkamen, dat düsse Eenheit „al vun dat Johr 2000 af an den 9/11-Mitmaker Mohammed Atta ganz genau ankeken harr“.

## Över sien Weltsicht
Shahid Nickels is en Bekannten vun Atta ut de Tied vun siene Besöken in de Al-Quds-Moschee. He seggt, Atta harr de Welt ankeken, as en Natschonalsozialisten. He harr sik dor ok New York um utsöcht as Teel „vunwegen dat för em dat Zentrum vun dat Weltjodendom ween is.“

## Kiek ok bi
*Osama bin Laden
*Al Kaida
*Mounir al Motassadeq
*Ziad Jarrah

## Belegen
  

## Weblenken
*Kapitel 5.3 The Hamburg Contingent (engl.) vun den 9/11 Commission Report
Don McNeill

**William Donald „Don“ McNeill** (* 30. April 1918 in Chickasha, Oklahoma; † 28. November 1996 in Vero Beach, Florida) weer en US-amerikaansch Tennisspeler. 

## Karriere
McNeill wunn 1939 as tweet US-Amerikaner de franzöössch Meesterschapen. In’t Finale kunn he dorbi Bobby Riggs slahn. En Johr later wunn McNeill ok dat Herren-Eenzel bi de amerikaanisch Meesterschapen in Forest Hills. 1944 wunn he bi de US Open ok noch den Düppeltitel an de Siet vun Robert Falkenburg.

1965 wurr McNeill in de International Tennis Hall of Fame upnommen.

## Weblenken
*McNeill in de “International Tennis Hall of Fame (engelsch mit Bild)
Gotik

De **Gotik** is en Twieg vun Architektuur un Kunst in Europa in dat Middelöller. Se is upkamen üm 1140 rüm in de *[[Île-de-France]]* (Gegend um Paris umto). Nöördlich vun de Alpen hett se bit um un bi 1500 duert. Vördem regeer de Kunst- un Bostil vun de Romanik, achterna keem denn de Renaissance. Klar un düütlich af to grenzen is de Gotik vun düsse beiden Stilen bloß in de Architektuur. In de Bildhaueree un Maleree is dat nich so eenfach mööglich. 

De Gotik is en Tiedöller ween, wo de Gedanken un Ideen vun den christlichen Gloven to Bild bröcht wurrn is. Dor is veel Symbolik un Allegorie bi bruukt wurrn. Dat beste, wat de Kunst dunntomalen tostanne bröcht hett, weer de gootsche Kathedraal. Se is dat Gesamtkunstwark vun't Middelöller un bringt Architektuur, Bildhaueree un (Glas-) Maleree tohopen. In de Bokunst warrt en Unnerscheed maakt twuschen Fröh- un Hoochgotik un Late Gotik. De sünd in de verscheden Länner in Europa unnerscheedlich gau upkamen. 

Vunwegen dat de Spitzbagen as en zentral Element vun de Bokunst in de Gotik ankeken warrt, is de Stil toeerst ok *Spitzbagenstil* nömmt wurrn. 

## Wo de Naam ''Gotik'' vun herkummt
De Naam *Gotik* (vun it. *gotico*, vun frömme Aart, barbaarsch, is an un for sik en Schimpwoort ween. Dat is hernahmen vun de Germanen ehren Stamm vun de Goten. Präägt hett düssen Utdruck in de Tied vun de Renaissance de italieensche Kunsttheoretiker Giorgio Vasari. He woll dor mit düütlich maken, wat he vun de Kunst vun dat Middelöller gegen dat *Gollen Tiedöller* vun de Renaissance över holen dö. 

## Belegen
Gorgonen

De **Gorgonen** (greeksch *γοργόνες, gorgónes*, Eentall: **Gorgoon** oder **Gorgo**, gr. *Γοργώ, gorgó*) sünd dree Schreckgestalten mit Flögels un Slangenhoor ut de greekschen Mythologie. Jeedeen, de jem ankieken deit verklamt un warrt to Steen.

De Gorgonen, dat sünd Stheno (ok *Stheino* un *Sthele*), Euryale un Medusa, sünd de Döchter vun Phorkys un Keto. Vun de dree weer Medusa de eenzige, de doodblieven künn. Perseus hett ehr den Kopp afhaut, de denn na de Göddin Athene bröcht worrn is. Tallrieke Afbilln vun Athene wiest ehr mit de Aigis un den Gorgonenkopp op ehr Bost.

Na de ne’eren greekschen Överlevern ut dat Volk weer de Gorgoon oorsprünglich de Süster vun Alexander den Groten. Se is en Nixe, de in’t Water leeft un jeed Schipp, dat vörbikummt, fraagt, wat Alexander noch an’t Leven is. Wenn de Seelüüd mit „nee“ antert, tütt se dat Schipp mitsams de Mannschopp to sik rünner. De Antwoort, de de Seelüüd dat Leven redden deit, is: „He leevt un herrscht as König“ (Ζεί και βασιλέβει).

De greeksche Dichter Georgios Drosinis schreev 1884 en Gedicht över de Gorgoon un 1949 keem de Roman *Η Παναγιά η Γοργόνα* (hdt.: *Die Madonna mit dem Fischleib*) rut.

## Literatur
* Harald Gebhardt un Mario Ludwig: *Von Drachen, Yetis und Vampiren. Fabeltieren auf der Spur*. BLV-Verlag, München, ISBN 3-405-16679-9
Gorgo

**Gorgo** betekent

* Gorgo, Figur ut de greeksche Mythologie,
* Gorgo, Fro von Leonidas I. von Sparta,
* *[[Gorgo (Film)|Gorgo]]*, brietschen Film von Eugène Lourié ut dat Johr 1961,
* (681) Gorgo, en Asteroid.

Kiek ok bi: Görgő.
318

## Wat passeert is
* 1. Januar: Kaiser Gaius Valerius Licinius un Caesar Flavius Iulius Crispusweert röömsche Konsuln 

## Boren
* 
## Storven
317

## Wat passeert is
* 1. Januar: Ovinius Gallicanus un Caesonius Bassus weert röömsche Konsuln 

## Boren
* 
## Storven
316

## Wat passeert is
* 1. Januar: Antonius Caecinius Sabinus un Vettius Rufinus weert röömsche Konsuln 
* König Trdat III. vun Armenien verklaart as eersten König up de Welt dat Christendom to'e Staatsreligion.

## Boren
* 
## Storven
314

## Wat passeert is
* 1. Januar: Gaius Ceionius Rufius Volusianus un Petronius Annianus weert röömsche Konsuln 
* 31. Januar: Silvester I. warrt ne'en Bischop vun Rom

## Boren
* 
## Storven
313

## Wat passeert is
* 1. Januar: Kaiser Flavius Constantinus („Konstantin de Grote“) un Kaiser Gaius Valerius Licinius weert röömsche Konsuln 
* Maternus warrt Bischop vun Köln

## Boren
* 
## Storven
311

## Wat passeert is
* 1. Januar: Kaiser Galerius Valerius Maximianus („Galerius“) un Caesar Galerius Valerius Maximinus („Maximinus Daia“) weert röömsche Konsuln 

## Boren
* um 311 rüm: Wulfila, de Westgoten ehren Bischop († 383)
## Storven
309

## Wat passeert is
* 1. Januar: Kaiser C. Valerius Licinianus Licinius un Caesar Fl. Valerius Constantinus weert röömsche Konsuln 

## Boren
* Schapur II., Grootkönig vun dat Sassanidenriek († 379)

## Storven
* Marcellus I. , Paapst
307

## Wat passeert is
* 1. Januar: Kaiser C. Galerius Valerius Maximianus („Galerius“) un Caesar C. Galerius Valerius Maximinusweert röömsche Konsuln 

## Boren
* 
## Storven
303

## Wat passeert is
* 1. Januar: Kaiser C. Aurelius Valerius Diocletianus un Kaiser M. Aurelius Valerius Maximianus weert röömsche Konsuln 
* 23. Februar: Kaiser Diokletian lett na 50 Johren Freden en Edikt rutgahn, datt all Christenlüde in dat Riek verfolgt weern schöllt. Christliche Goddesdeensten weert verbaden, Karken weert to Dutt maakt un christliche Beamten vun den Staat weert achter Trallen sett. Wer nich bi den Kaiserkult mitmaken will un den röömschen Kaiser keen Offer bringen will, de mutt starven. Nu weert de Christenlüde so dull verfolgt, as ehrdem in de ganze röömsche Geschicht noch nich. 

## Boren
* 
## Storven
Mark Tuitert

**Mark Tuitert** (* 4. April 1980 in Holten) is en nedderlannsch Iesflinklöper. 

Bi de Weltmeesterschapen 2005 in Inzell wurr he tosommen mit Erben Wennemars un Carl Verheijen Weltmeester in de Verfolgung. En Johr later bi de Olympisch Winterspelen in Turin wunn he in de Verfolgung de  Bronzemedaille.

## Weblenken
*Fotos vun Mark Tuitert
Lohnunnernehmen

**Lohnunnernehmen** sünd Unnernehmen, de Arbeiten meist mit denn Insatz von Landtechnik in de Land- un Forstweertschop, de Kommunen oder manchmol ock in de Industrie doot. Se sind dorbie Deenstleister, de de Arbeit in Reken stellt. 

De Kunn köfft bi disse Deenstleistung de hochmoderne Technik un utbillt un erfohrene Fohrer, wat sik för em sülvs nicht lohnt. Siet 2005 giff dat 'n needen Beroopsutbildung in Lohnunnernehmen. Fachkraft Agrarservice heit dat.

De meisten Arbeiten, de Lohnunnernehmen mookt, sind vor allen in de Butenweertschop, meist Ernte (Koorn, Gras, Mais), Utbringen von organischen Düngern, Transporte, Knickplege. Daför bruukt se Meihdöscher, Feldhäcksler, Trecker, Güllewagen, usw.

Lohnunnernehmen organisieren sick in 12 Landesverbännen un 1 Bundesverband.

## Weblenken
Bundesverband der Lohnunternehmen (hoochdüütsch)
Orozco

**Orozco** betekent

* Orozco, Gemeen in de Provinz Bizkaia, Spanien.

**Orozco** is de Familiennaam von

* Alejandra Orozco (* 1997), mexikaansche Waterspringerin,
* Alfonso von Orozco (1500–1591), spaanschen Ordensgeistlichen,
* Andrés Orozco-Estrada (* 1977), kolumbiaansch Dirigent,
* Antonio Orozco (* 1972), spaanschen Ledermaker,
,
* Carlos Orozco Romero (1896–1984), mexikaansch Künstler,
* Clara Inés Orozco (* 1952), kolumbiaansche Botanikerin,
* Edwin Orozco (* 1982), kolumbiaanschen Radrennfohrer,
* Efraín Orozco Morales (1897–1975), kolumbiaansch Komponist, Dirigent un Instrumentalist,
* Emiliano Orozco (* 1989), uruguayschen Footballspeler,
* Esther Orozco (* 1945), mexikaansche Biologin, Forscherin un Politikerin,
,
* Gabriel Orozco (* 1962), mexikaanschen Künstler,
* Gregorio Orozco (1889–1974), mexikaanschen Footballspeler un Ünnernehmer,
* Guillermo Orozco Montoya (* 1946), kolumbiaanschen Geistlichen,
* Javier Orozco (* 1987), mexikaanschen Footballspeler,
* Jonathan Orozco (* 1986), mexikaanschen Footballspeler,
* José Clemente Orozco (1883–1949), mexikaansch Maler,
* Juan Orozco (* 1937), spaanschen Gitarrnboer un Musiker,
* Juan Carlos Ortega Orozco (* 1967), mexikaanschen Footballspeler,
* Juan de Dios Orozco, Politiker ut Nicaragua,
* María Elena Valenciano Martínez-Orozco (* 1960), spaansche Politikerin,
* Mario Orozco Rivera (1930–1998), mexikaansch Maler,
* Michael Orozco (* 1986), US-amerikaansch Footballspeler,
* Miguel Ángel Orozco Deza (* 1953), mexikaanschen Diplomaat,
* Olga Orozco (1920–1999), argentiensche Dichtersche,
* Pascual Orozco (1882–1915), mexikaanschen Revolutschonär un Generaal,
,
* Sebastián de Covarrubias y Orozco (1539–1613), spaanschen Geistlichen, Lexikograaf un Romanist,
* Teodoro Orozco (* 1963), mexikaanschen Footballspeler un -trainer,
* Winstano Luis Orozco (1856–1927), mexikaanschen Politiker,
* Yohandry Orozco (* 1991), Footballspeler ut Venezuela.
305

## Wat passeert is
* 1. Januar: Caesar Fl. Valerius Constantius un Caesar C. Galerius Valerius Maximianus („Galerius“)weert röömsche Konsuln.
* Na 20 Johren geevt de röömschen Kaisers Diokletian un Maximinian Bott, just so, as dat in de röömsche Tetrarchie vörsehn is. Constantius un Galerius weert nee Kaisers. 

## Boren
* 
## Storven
298

## Wat passeert is
* 1. Januar: Marcus Iunius Caesonius Nicomachus Anicius Faustus Paulinus un Virius Gallus weert röömsche Konsuln 

## Boren

## Storven
295

## Wat passeert is
* De röömsche Provinz Bithynia et Pontus an dat Swarte Meer warrt updeelt in de dree Provinzen Bithynien, Paphlagonien un Diospontus.

## Boren

## Storven
294

## Wat passeert is
* De röömsche Provinz Raetia warrt updeelt in Raetia I un Raetia II. Augusta Vindelicorum, dat hüdige Augsborg, wat bither to de Hööftstadt ween is, blifft Sitt vun Raetia II.

## Boren

## Storven
293

## Wat passeert is
* 1. März: De röömschen Kaisers *(augusti)* Diokletian un Maximian maakt Constantius I. un Galerius to *caesares* – de beiden övernehmt de Macht in bestimmte Delen vun dat Riek un mütt sik bloß gegen de *augusti* över verantworden. Düt System vun dat Updelen vun de Macht in dat Riek warrt Röömsche Tetrarchie (Veer-Herrschop) nömmt. Dor geiht dat Updelen vun dat Riek, hunnert Johre later, im Grunne al mit los. 
* Rom blifft den Naam na de Hööftstadt vun dat Riek, man jedeen vun de veer Herrschers boot sik ene annere Stadt to'n Sitt vun siene regeerung ut: In Nikomedia in Lüttasien sitt Diokletian un scheert sik um de Präfektur Oriens. Vun hier ut stellt he sik gegen dat Sassanidenriek up, wat dat Riek vun Osten her bedroht. In Sirmium in Pannonien, dicht bi dat hüdige Sremska Mitrovica, sitt Galerius un teiht de Präfektur Illyricum vör. In Mediolanum, dat hüdige Mailand, sitt maximinian as Baas vun de Präfektur Italia et Africa. In Augusta Treverorum, dat hüdige düütsche Trier, sitt Constantius as Vörsitter vun de westliche Präfektur Galliae. 

## Boren

## Storven
291

## Wat passeert is
*In de vörmolige röömsche Provinz Dakien striedt Goten un Taifalen gegen Wandalen un Gepiden um de Herrschop

## Boren

## Storven
297

## Wat passeert is
* 1. Januar: Kaiser M. Aurelius Valerius Maximianus un Caesar C. Galerius Valerius Maximianus („Galerius“) weert röömsche Konsuln 

## Boren

## Storven
296

## Wat passeert is
* In'n Krieg twuschen dat Röömsche Riek un dat Sassanidenriek warrt Caesar Galerius vun König Narseh bi Karrhai slahn. 
 
## Boren

## Storven
290

## Wat passeert is
* De Goten fangt an un deelt sik up in Westgoten un Ostgoten
* In Verona warrt en groot Amphitheater boot. Dat steiht noch bit up den hüdigen Dag (Arena vun Verona)

## Boren

## Storven
289

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Diokletian winnt en paar Mol gegen de Germanen an de Donau

## Boren

## Storven
Gripp

De **Echte Gripp**, ok **Virusgripp** oder **Influenza** nömmt, is en Krankheit, bi de een sik ansteken kann. Utlööst warrt se vun Viren ut dat Geslecht Influenzavirus A oder B. Dat hannelt sik dor um en Süke bi Minschen bi. 

In de Alldagsspraak warrt de Naam *Gripp* faken ok bruukt, wenn een sik verküllt hett. Dor geiht dat denn avers egentlich um annere Virusinfektschonen bi, de düütlich harmloser aflopen doot. 

## Wo de Gripp vörkümmt
De Influenzaviren gifft dat in de ganze Welt un also kann een sik ok in de ganze Welt mit Gripp ansteken. De Influenza-C-Viren sett man blots selten en Virusgripp in Gang, ganz anners, as de A-Typen. Dat warrt vun de World Health Organization (WHO) taxeert, dat jedet Johr 10-20% vun de Inwahners vun de Welt vun en Gripp ansteken weert. De Influenzaviren höört to de Grupp vun de Orthomyxoviridae.

## Wie een sik ansteken kann
Dat Virus kümmt in dat Lief rin dör de Schleinhaut vun de Atenwegen, vun den Mund un vun de Ogen.

## Kiek ok bi
* Vagelgripp
* A/H5N1
* Swienegripp
Stephan IV. (Paapst)

**Stephan IV. (V.)** († 24. Januar 817 in Rom) wurr an’ 22. Juni 816 as Nahfolger vun Leo III. to’n Paapst wählt. De Naam bedüüd: „die Krone“ (greeksch).

Sien kört Pontifikat weer gliekwohl bannig bedüüdsam, wiel dat to en Negerkamen vun dat Paapstdom un dat erstarkte fränkisch Königsgeschlecht führen de. Dör hüm wurr mit Ludwig den Frommen eerstmals en fränkisch König to’n Kaiser salvt un mit en vermeintlich *Konstantinskrone* krönt, womit dat fränkische Kaiserdom togliek in de antike weströömsche Tradition stellt wurr. Stephan kreeg dat henn, dat Kaiser Ludwig free Paapstwahlen garanteeren de, ok wenn dat eerst nah sien Dood sien Nahfolger Paschalis I. gewährt wurr. Mit de Opgaav von dat ständig Inmischen in Rom wull Ludwig afsekern, den Paapst demgegenöver kien Mitwirkung an de Entscheedungen över de Tokunft vun Dynastie un Kaiserdom to gewähren. Sien Nahfolger wurr denn Paschalis I.

## Weblinks
* 
* Stephan IV. in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
Daniel P. Hanley

**Daniel P. Hanley** (* 1955) is en US-amerikaanschen Filmeditor.

Hanley arbeit tosamen mit sien Filmsnitt-Kolleeg Mike Hill, mit den tosamen he en lange Reeg vun Filmen vun den Speelbaas Ron Howard bearbeit hett. Nipp un nau ümfaat dat all Filmen, de Howard siet *Night Shift* (1982) maakt hett. Mit jemehr Arbeit harrn Hanley un Hill veel Spood, as dat de Utteken mit den Oscar 1995 wiest. För den Oscar weern se butendem ok nomineert för jemehrn Filmsnitt bi *A Beautiul Mind* (2001), *Cinderella Man* (2005) un *Frost/Nixon* (2008).

De Partnerschop vun Hanley un Hill duert al lang an un ümfaat achteihn Filmen mit den Film *Angels & Demons* vun 2009 un is ünner Editoren womööglich eenmolig. Wichtig is dorför, dat de beiden en teemlich glieken Stil för sik funnen hebbt. Dorüm künnt se sik de Szenen vun een Film eenfach opdelen, ahn dat se sik op wat sünners spezialiseert hebbt.

Hanley is as Liddmaat vun de beropen Sellschop American Cinema Editors utwählt worrn.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Daniel P. Hanley is bit 2009 al ölven mol för hooch achte Filmpriesen vörslahn wesen, dorünner veermol för den *Oscar*. Wunnen hett he bit hüüt dree Priesen:
* 1996: den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Snitt|Best Filmsnitt]]* för *Apollo 13*
* 2008: den *[[Sierra Award]]* in de Kategorie *Best Filmsnitt* för *Frost/Nixon*
* 2008: den *[[Hollywood Film Award]]* in de Kategorie *Filmeditor vun’t Johr*

## Borns


## Weblenken
*
288

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Diokletian fangt en Krieg an gegen de Germanen in de Provinz Raetia. 

## Boren

## Storven
287

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Diokletian un Schah Bahram II. vun dat Sassanidenriek maakt Freden. 

## Boren

## Storven
286

## Wat passeert is
* 1. Määrt: Kaiser Diokletian maakt in Rom den Maximian to'n ''Caesar. Later warrt he to'n Mitherrscher maakt.
* Carausius, de Baas vun de röömsche Flott in Britannien, warrt vun Maximian to'n Dode verordeelt, vunwegen Seeröveree. Carausius verklaart sik denn to'n Kaiser vun Britannien un Noordgallien. 

## Boren

## Storven
283

## Wat passeert is
* 

## Boren

## Storven
* 29. August: Carus (* 224), röömschen Kaiser
* 7. Dezember: Eutychianus, Bischop vun Rom (Paapst) (* weet man nich)
282

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Probus warrt vun siene egen Truppen in Sirmium umbröcht. 

## Boren

## Storven
* Probus (* 232), röömschen Kaiser 276–282
Helmut Haller

**Helmut Haller** (* 21. Juli 1939 in Augsborg; † 11. Oktober 2012 in Augsborg) weer en düütsch Footballspeler. 

## Werdegang
De Störmer un Middelfeldspeler fung mit dat Footballspelen 1948 bi den Vereen BC Augsburg an. As en vun de eerst düütsch Footballspeler nah Ludwig Janda, Horst Buhtz un Horst Szymaniak gung Haller 1962 nah Italien un wurr dor mit AC Bologna 1964 italieensch Meester. 1968 wessel he to Juventus Turin un wurr mit dissen Vereen 1972 un 1973 nochmals italieensch Meester. Dornah is he weer nah Augsburg torüchgahn, hett noch mal kört bis BSV Schwenningen speelt und 1979 sie Karriere bi den FC Augsburg utklingen laaten. Mit de Vereen hett he in’t Öller aber ok nichts mehr an’ Hoot.

Helmut Haller hett van 1958 bis 1970 für Düütschland 33 Länderspelen makt un dorbi 13 Doren schaaten. 1962, 1966 un 1970 hett he ok an Football-Weltmeesterschapen deelnommen un is 1966 Viezweltmeester wurrn. 

Nah dat Enn’ vun sien Karriere weer he Trainer, Viezpräsident bi den FC Augsburg un Repräsentant för en Vereensutstatter un en Fohrtüüchinrichtungsfirma. He sülvst harr noch en Modebotique in Augsburg. Bi de Wahl to’n Stadtrat in Augsburg kreeg he för de lokal Wählervereenigung *Freie Bürger Union* 1996 aber nich genog Stimmen. 

Gesundheitlich kreeg he immer mehr Probleme. Eerst hett he noch en Hüftoperation harrt, de good verleep. Wiehnachten 2006 kreeg he aber in Hartinfarkt, vun de he sück nich mehr richtig verhaalt hett. Toletzt hett he an swoor Demenz un Parkinson leeden.

## Privates

Helmut Haller weer dreemal verheiraadt und hett dree Kinner vun sien beid eerste Fruen. He is de Unkel vun den Footballspeler Christian Hochstätter.

## Weblenken
* Helmut Haller up Weltfußball.de
* To’n 70. Geburtstag vun Helmut Haller
* Helmut Haller in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Helmut Haller up Fußballdaten.de

## Enkeld Nahwiesen
281

## Wat passeert is
* De Germanen schafft dat un brennt de röömsche Flott up den Rhien heel un deel af. De ehr Kommandant Bonosus is bang, dat he dor för straaft warrt un röppt sik sülms to'n Gegenkaiser ut. Eerst na'n langen Striet kann Kaiser Probus em unner kriegen. Amenne hangt Bonosus sik sülms up. 

## Boren

## Storven
280

## Wat passeert is
* 

## Boren
* woll 280: Konstantin I., röömschen Kaiser († 337)
* um 280: Tiridates III. de Grote, König vun Armenien († 330 oder 317)

## Storven
279

## Wat passeert is
* Kaiser Probus geiht in de Provinz Asia vör gegen Isauriers, de dör Lüttasien treckt un dat Land utplünnert. Bavenhen weert in Ägypten de Blemmyer torüch slahn. So warrt seker stellt, dat an Rom noog Koorn levert weern kann. 

## Boren

## Storven
(637) Chrysothemis

**(637) Chrysothemis** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 11. März 1907 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 11,5. 

De Asteroid is nah Chrysothemis, de Dochter vun Agamemnon ut de greeksch Mythologie nömmt wurrn.
Lu Xun

**Lu Xun** (鲁迅 un 魯迅=Lǔ Xùn, an un for sik 周樹人=Zhōu Shùrén; *25. September 1881 in Shaoxing; † 19. Oktober 1936 in Shanghai) weer en Schriever un en Intellektuellen ut China. He is en vun de wichtigsten Schrievers in dat 20. Johrhunnert in China ween. Dat gifft veel Lüde, de meent, he harr de Grundlaag för de moderne chinees'sche Literatur leggt. Schreven hett he in *[[Baihua]]* (白話) un ok in Klassisch Chinees'sch. Lu Xun hett Kortgeschichten schreven, he weer Rutgever, Översetter, Kritiker, Essayist un Dichter. In de 1930er Johren is he ankeken wurrn as Hööft vun de chinees'sche Liga vun Schrievers vun'n linken Flögel in Shanghai.

Vun 1914 bit 1918 is Lu Xun in Peking ween un is dor, tohopen mit de Intellektuellen vun de Grupp vun den veerten Mai an de Peking-Universität (Beida) gegen Imperialismus un ole Traditschonen tokehr gahn. He hett en Hümpel Kortgeschichten rutbröcht unner den Naam *[[Roop to'n Striet]]* un *[[Up de Söök]]*. Dor hett he open över den sozialen Striet in schreven. Em güng dat üm de Fraag na de Klass, wo de Figuren tohöörn döen un dor üm, dat he de Gedanken vun de Upklärung ümsetten woll. Ok hett he sik mit Japan sien Imperialismus ut'neen sett.

Mao Zedong hett sien Leevdag veel vun düssen Schriever holen.
Straßborg

**Straßborg** (,  [], in’n Straßborger Dialekt *Schdroosburi*), is de Hööftstadt vun de Region Elsass in’n Noordosten vun Frankriek. In de Stadt sülms wohnt bi 287.000 Lüde, mit de Gemeenden dor umto sünd dat bi 640.000 Inwahners.
 
In Straßborg sitt en ganzen Barg vun Institutschonen vun de Europääsche Union: Europaraat, Europaparlament, Europääschen Gerichtshoff för Minschenrechten, Europääschen Börgerbeupdragten, Eurokorps un annere mehr. Vundeswegen versteiht sik de Stadt as „Hööftstadt vun Europa“

Bavenhen sitt in de Stadt de Präfektur vun dat Département Bas-Rhin. De Präfektur hett ok de Verwaltung vun de beiden Arrondissements Strasbourg-Campagne un Strasbourg-Ville in'e Hand. Düsse Arrondissements sett sik tohopen ut acht un tein Kantonen. Straßborg is de gröttste Stadt in't Elsass, in Bas-Rhin un in den Stadtverband Straßborg (CUS). 

## Geographie
De Stadt liggt an den Illstroom, de sik in de Gemarken vun de Stadt vertwiegen deit. Up de *Grande Île* (Groot Eiland) liggt de histoorsche Ooldstadt. De ööstlichen Stadtdelen mit den Haben grenzt an den Rhien. gegen dat franzöös’sche Öwer över up de düütsche Siet liggt de Stadt Kehl. In Straßborg geiht de Canal de la Marne au Rhin to Enn.

De Stadt is updeelt in 14 Stadtdelen(*Quartiers*):

´

## Belegen
Strasbourg

**Strasbourg** betekent

* Strasbourg, Stadt in dat Département Bas-Rhin, Frankriek,
* Strasbourg, Oort in Saskatchewan, Kanada,
* *[[Strasbourg (Schipp)|Strasbourg]]*, Slachtschipp von de franzöösche Marien.
Horst Witzler

**Horst Witzler** (* 18. August 1932 in Wupperdaal; † 2. Januar 2026) weer en düütsch Footballtrainer. 

Sien eerste Trainerstatschoon in’ Profifootball weern  SV Arminia Hannover un Schwarz-Weiß Essen in de 60er Johren in de Regionalliga. Dorför harr he sück in’ Amateurbereich ünner annern dör sien Spood mit VfL Germania Leer, de he siet 1959 traineert harr, en Naam makt. Den Tipp to de Verpflichtung Witzlers harrn de Leeraner vun Hennes Weisweiler kreegen. 

In de Bundsliga traineer Witzler Borussia Dortmund (1970-71) un Rot-Weiss Essen (1973), de he 1973 in de Bundesliga torüchführt hett. In Belgien keem he to regionale  Bekanntheit as mehrfak "Füerwehrmann" bi de tweet bzw. dartklassig A.S. Eupen (79/80, 1/86-86, 86/87).

## Enkeld Nahwiesen
The Bourne Identity

**The Bourne Identity** betekent

* *[[The Bourne Identity (Roman)|The Bourne Identity]]*, Roman vun Robert Ludlum ut dat Johr 1980,
* *[[The Bourne Identity (1988)|The Bourne Identity]]*, Verfilmen vun den Roman ut dat Johr 1988,
* *[[The Bourne Identity (2002)|The Bourne Identity]]*, Verfilmen vun den Roman ut dat Johr 2002.
(747) Winchester

**(747) Winchester** is en Asteroid (Spektraalklass C) ut de Hööftgördel, de an’n 7. März 1913 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Winchester opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 7,69. 

De Asteroid is nah de Stadt nömmt wurrn, vun wo he opdeckt wurrn is.
Dothias Wiarda

**Dothias Wiarda** (* 1565 in’t Westlauwersches Freesland; † 20. Februar 1637 in Sandhörst) weer af 1611 Kanzler in Oostfreesland.

## Leven
Wiarda studeer an de Universität Basel, wo he 1592 to’n Doktor beider Rechte promovierte. 1595 wurr he in Tosommenhang mit de Emder Revolution de eerste Syndikus vun de Stadt Emden. 1603 wessel he up de Siet vun Graf Enno III. un wurr gräflich Rat. Johannes Althusius folg hüm up as  Syndikus vun de Stadt Emden. 1611 wurr Wiarda as Nahfolger vun Thomas Franzius to’n  Kanzler nömmtt. He kreeg en free Wahnung up dat Wienhuus in Auerk un amteer hier bit to sien Dood 1637. Graf Ulrich II. hett dornah 1637 Arnold von Bobart (1585-1653) as Kanzler nah Oostfreesland beropen.

## Weblenken
* Biographisch Lexikon för Oostfreesland: Dothias Wiarda von Walter Deeters 
* Geschichte Ostfrieslands von 1570-1751 von Onno Klopp 1856
* De Familie Wiarda
* Wiarda in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
Judith Arlene Resnik

**Judith Arlene „ Judy“ Resnik** (* 5. April 1949 in Akron, Ohio; † 28. Januar 1986 bi Cape Canaveral, Florida) weer en US-amerikaansch Astronaut, de bi de Challenger-Katastroph to Dood keem. 

Judy weer de Dochter vun Marvin un Sarah Resnik. Ofschoons hör Öllern jöödsch Inwanderer ut de Sowjetunion weer, hett Resnik den jöödschen Gloov nie leevt. Se hett 1966 hör Afsluss an de Firestone High School makt. In dat glieker Johr hebbt sück hör Öllern scheeden laaten. 

Se hett denn wieder studeert un zwar an de Carnegie Mellon University in Pittsburgh (Pennsylvania). De hett se 1970 mit en Diplom in Elektrotechnik afslooten. Dornah hett se bi RCA in Moorestown (New Jersey) un later in Springfield (Virginia) arbeidt, wo se unner annern an Radarsystemen as ok an Höhenforschungsraketen un Telemetriesystemen för de NASA arbeiten dee. 

1974 wessel Resnik, de ok en bannig goode Konzertpianistin weer, an dat Labor för Neurophysiologie vun de US-Gesundheitsbehörde in Bethesda (Maryland). Nebenbi schreev se an de University of Maryland an hör Dokterarbeit in dat Fack Elektrotechnik, de se 1977 ok mit de Doktertitel afslooten hett. Glieks dornah nehm se en Stell in de Produktentwicklung vun Xerox in Kalifornien an.

## NASA-Tätigkeit
1978 wurr se vun de NASA to’n Astronautin utwählt. Mit 28 Johr weer se en vun de jüngsten vun de 35 Kandidaten. 

In’ Harvst 1983 hett se hör eerste Mission flogen. An Bord vun de Ruumfähr Discovery weer dat de Mission STS-41-D un se weer een Week ünnerwegens. 3 Satelliten wurrn utsett un Solarzellen up Weltruumdüchtigkeit prüft. Kummandant weer Henry Warren Hartsfield, de sien tweete Mission maken de. De anner Kollegen Michael Lloyd Coats (Pilot), Steven Alan Hawley, Richard Michael Mullane (all Missionsspezialisten) un Charles David Walker (Bruuklastspezialist) hemm all hör eerst Mission flagen. 

Resnik wurr denn utwählt as Missionsspezialist för de Mission STS-51-L mit dat Space Shuttle Challenger, de an‘ 28. Januar 1986 um 11:38 Ühr Oortstiet vun dat Kennedy Space Center in Florida afhaben is. De anner Crew-Liddmaaten weern Kommandant Francis Richard Scobee, Pilot Captain Michael John Smith un de Missionsspezialisten Ronald Erwin McNair un Ellison Shoji Onizuka as ok de Bruuklastspezialisten Gregory Bruce Jarvis un Sharon Christa McAuliffe. Dör en Leck in den Drievstofftank is de Challenger aber nah 73 Sekunn explodeert un all söben Besattensliddmaaten keemen to Dood. 

Resnik weer schett, harr kien Kinner. En Krater up den Maand un up de Venus un de Asteroid Resnik dragen unner annern hör Naam.

## Weblenken
* NASA: Biografie (engelsch)
* spacefacts.de: Körtbiografie
* Jewish Women's Archive: Biografie (engelsch)
Robert Tesche

**Robert Tesche** (* 27. Mai 1987 in Wismar) is en düütsch Footballspeler.
 
De offensiv Middelfeldspieler, de ok as Störmer insett wurrn kann, fung 1993 mit dat Footballspelen bi de Vereen *VfL [[Mennighüffen]]* an. To de Saison 2001/02 wessel Tesche in de Jöögdafdeelen vun Arminia Bielefeld. Siet Anfang vun de Speeltied 2006/07 gehör he to de tweete Mannschap. 

Ünner Arminia-Trainer Ernst Middendorp wurr Tesche in den Profi-Kader beropen. Sien eerst Bundsligaspeel hett he an’ 30. März 2007 in en Speel tegen Borussia Dortmund makt, bit he in de 67. Minüt utwesselt wurr.

In’ Mai 2007 ünnerschreev Tesche en Profiverdrag för de eerste un tweete Bundsliga, de för dree Johren gellen sull. Anfang Juli 2009 wurr de Verdrag aber in beidsiedig Invernehmen uplöst, wiel Tesche to’n Hamborger SV wesseln wull. An 5. Juli 2009 hett he dor en bit to’n 30. Juni 2012 gültigen Verdrag. För Bielefeld hett he 48 Bundsligaspelen makt un dorbi 3 Doren schaaten. Af den 15.01.2013 speelt he för Fortuna Düsseldörp. 2014 is he to den engelschen Vereen Nottingham Forest wesselt. 

## Enkeld Nahwiesen

 
## Weblenken
*Robert Tesche bi Fußballdaten.de
Christine Koch

**Christine Koch** geb. Wüllner, (* 23. April 1869 in Herhagen/Essel; † 18. April 1951 in Smalmereg-Bracht) was en plattdüütschen Schrievers uit’m Siuerlanne.

## Schriften (Utwahl)
* Werke. Teil 1. Gedichte in sauerländischer Mundart. (Bearb. vun Peter Bürger u. a.). Fredeburg, 1992, ISBN 978-3-922659594
* Werke. Teil 2. Erzählungen und andere Prosa in sauerländischer Mundart. Fredeburg, 1994, ISBN 978-3-930271245

## Literatur

* Schieferbergbaumuseum Schmallenberg-Holthausen (Hrsg): *Schmallenberger Köpfe*. Schmallenberg, 1985.
* Knoppe, Willy: *Orientierungssuche in einer regionalen Sprachform*. Göttingen: Cuvillier, 2005.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken
* Informationen zur Christine-Koch-Gesellschaft
* Indrag tou Christine Koch in't westfäälsch Autorenlexikon
Servais Knaven

**Henricus Theodorus Josephus (Servais) Knaven** (* 6. März 1971 in Lobith) is en ehmalger nedderlannsch Radrennfohrer.

## Leven
Bevör sück Knaven 1993 dorto entslooten hett, Profi to wurrn, hett he veer Johr lang Betriebsweertschapslehre an de Universität Tilburg studeert. In sien Tiet as Profi nehm he tüschen 1996 un 2005 bither insgesamt negen Mal an de Tour de France deel, wobi he 2001 mit Platz 90 as Gesamtrang sien best Platzeeren harr. He hett bitlang ok veermal an de Vuelta a España un eenmal an de Giro d’Italia deelnommenl. Knaven is ehder en Fohrer, de up Etapepensiege ut is, oder de groot Radsportklassikers winnen will. Sien  gröttste Erfolg weer dorum ok de Sieg bi dat Rennen Paris-Roubaix in 2001. 

He is 1,78 m groot un weggt 68 kg.

In' April 2010 hett Knaven sien Rückträe vun den aktiven Rennsport to'n August vun dat Johr ankünnigt. He wull denn in de Teamleitung vun Milram wesseln.

## Teams
* 1993–1999 TVM
* 2000 Farm Frites
* 2001–2002 Domo-Farm Frites
* 2003–2006 Quick Step
* 2007 T-Mobile Team
* 2008 Team High Road / Team Columbia
* 2009-2010 Team Milram

## Ergebnisse
1995 
* nedderlannsch Meester in’t Straatenrennen

1997 
* Däänmark-Rundfohrt
* een Deelstreck Sweden-Rundfohrt

1998 
* GP Scheldeprijs
* Dwars dör Gendringen
* een Deelstreck Étoile de Bessèges

2001 
* Paris-Roubaix

2003
* een Deelstreck Tour de France

2005
* een Deelstreck Tirreno–Adriatico

## Weblenken

*Homepage vun Servais Knaven
Durrës

**Durrës** (albaansch ok Durrësi, greeksch Δυρράχιον Dyrrhachion, latiensch Dyrrachium, italieensch Durazzo) is de wichtigst Habenstadt vun Albanien. De Stadt is Verwaltenssitt vun de Behörden vun de glieknaamig Quark un vun de glieknaamig Kreis.
In de Ebene ööstlich vun dat Stadtzentrum sünd, siet dem de Kommunismus tossommenbroken is, grood, meest illegal Siedlungen entstahn, in de sück de arm Inwahner ut den noordalbaansch Bargen nedderlaaten hebbt. In de Stadt leeven 130.269 (Stand: 2003) Inwahner. Se is de tweetgröttste Stadt vun Albanien.

## Geografie
Durrës liggt an de Ufer vun de Adria, ca. 30 Kilometer (Luftlinie) westlich vun Tirana.

## Historie
Durrës wurr 627 v. Chr. as Epidamnos vun greeksch Kolonisten ut Korinth un Korfu grünnd. Dat röömsche Dyrrhachion weer as Utgangspunkt vun de Via Egnatia, de dat ööstlich Adriaufer mit Byzantion (later hen Konstantinopel) verbinnen de, en bedüüdend Stadt. 312 v. Chr. wurr de greeksche Kolonie vun de illyrischen Taulantiern, de ut dat Achterland keemen, erobert. In dat Johr 48 v. Chr. keem dat wenig süüdlich vun Durrës to en grooten Slacht tüschen Caesar un Pompeius.

In dat Middelöller stunn Durrës lang ünner de Herrschap vun Byzanz, weer aber bannig tüschen Greeken un Bulgaren umkämpt. 

1204 keem de Stadt eerstmals ünner de Herrschap vun de Republik Venedig; siet 1220 gehör se to dat Despotat Epirus un siet 1271 to dat Königriek Neapel. 1273 wurr de Stadt dör en stark Eerdbeven kört un kleen, aber glieks weer upbaut un nee befestigt. Mit de neapoletaanisch Herrschap wunn de Katholizismus in Durrës an Boden. 1278 hebbt hier de Dominikaner hör eerst Kloster in Albanien grünnd. 1367 wurr Karl Thopia Herr von Durrës, sien Sohn Gjergj övergeev de Stadt 1392 an de Venezianer. 1501 mussen de wedderum Durrës an de Osmanen aftreden. Ut de veneziaansch Tiet sünd noch Deelen vun de Stadtmüer un en paar vun de Toorns erhollen. 

1914 weer Durrës för en körten Tiet de Hööftstadt vun Albanien. In dat hierig Konak resideer Wilhelm von Wied, de söss Maand lang Fürst vun Albanien weer. As nah den Eersten Weltkrieg de Unafhängigkeit vun Albanien wedder herstellt wurr, hett man Tirana to de nee Hööftstadt makt.

## Bekannt Lüüd ut disse Stadt
* Erald Dervishi (*1979) albaansch Schachgrootmeester

## Weblenken
* 
* Offizielle Webseite
* Durresi.it (Bilder)
George Porter

**George Hornidge Porter, Baron Porter of Luddenham** (* 6. Dezember 1920 in Stainford/Yorkshire; † 31. August 2002 in Canterbury) weer en engelsch Chemiker.

1967 wurrn Manfred Eigen, Ronald George Wreyford Norrish un he „für ihre Untersuchungen von extrem schnellen chemischen Reaktionen, die durch Zerstörung des Gleichgewichts durch sehr kurze Energieimpulse ausgelöst werden“ mit den Nobelpries för Chemie uttekent. 1992 kreeg Porter de Copley Medal.

Van 1985 bit 1990 weer he Präsident vun de Royal Society. He wurr 1972 to’n Ridder slahn un 1990 ok to’n Life Peer erhoben.

He weer verheiraadt un harr twee Söhns. 

## Weblinks
* Biographie up de Siet vun de Nobelpries (engelsch)
*Porter in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
Herse (Maand)

**Herse** (ok *Jupiter L*) is en vun de lütten Maanden wieter buten vun den Planeten Jupiter.

Opdeckt weer de Maand an’n 6. Februar 2003 dör en Koppel vun Astronomen vun de Universität vun Hawaii. Toeerst weer he as S/2003&nbsp;J&nbsp;17 betekent, later denn, in’t Johr 2009, hett he den Naam *Herse* kregen.

## Ümloopbahn
Herse löpt in en middleren Afstand von 22.992.000 km üm den Jupiter un bruukt dorför 714 Daag, 11 Stünnen un 17 Minuuten. De Maand hett en Exzentrizität vun 0,2378 un wiekt also mit sien Bahn bannig vun en Kreis af. De Bahn is butendem üm 164,917° gegen de Jupiter-Bahn neegt. Dormit hett Herse en *retrograden* Ümloop, also gegen den Dreihsinn vun’n Jupiter üm den Planeten.

Vun wegen disse Bahnegenschoppen warrt de Maand to de Carme-Grupp tellt, de na denn Jupiter-Maand Carme nöömt is. Dat is neemlich de gröttste ut de Koppel. Ut disse Koppel is Herse de Maand, de an’n dichtsten to’n Jupiter steiht.

## Physikalsch Egenschoppen
De Dörmeter vun Herse is üm un bi 2 km, he is also bannig lütt. De Dicht warrt op 2,6 g/cm³ schätzt. Man nimmt an, dat de Maand vör allen ut Silikat-Steen besteiht. Herse is ok bannig düster. De Bavenflach reflekteert blots 4 % vun dat infallen Sünnlicht torüch. Man seggt, he hett en Albedo vun 0,04.
Samuel Jones Tilden

**Samuel Jones Tilden** (* 4. Februar 1814 in New Lebanon, New York; † 4. August 1886 in Yonkers, New York) weer en US-amerikaansch Politiker. 

Van 1866 bit 1874 weer he Baas vun de Demokraten in’ Bundesstaat New York un hett in sien Funktschoon den *[[Tweed Ring]]* kört slahn, en korrupte Organisation, de sück um en inflootriek Banker in New York City bildt harr un de dorbi weern, de Stadtkass to plünnern. Tilden wurr 1874 to’n Gouverneur vun New York wählt. As Kandidat in de US-Präsidentschapswahl 1876 kreeg he woll för de Demokraten tegen Rutherford Birchard Hayes en Mehrheit, doch weern de Resultate ut veer Bundsstaaten unklar. De Kongress hett denn to Klärung vun dat Resultat en Kommission insett, de man vun Republikaner domineert weer un den Sieg för all veer Bundsstaaten Hayes tospraken hett. 

## Weblenken
* National Governors Association (engelsch)
* Samuel Tilden in de Datenbank vun NNDB
* Tilden in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Tilden in de Library of Congress Control Number (LCCN) (engelsch)
Robert Enke

**Robert Enke** (* 24. August 1977 in Jena; † 10. November 2009 in Neestadt an’ Röövenbarg) weer en düütschen Footballspeler.

De Doorhöder hett sien Karriere bi SV Jenapharm Jena un FC Carl-Zeiss Jena anfungen, bevör he Profi wurr. 1996 is he nah Borussia Mönchengladbach wesselt. För dissen Vereen hett he 32 Bundsligaspeele absolveert. Denn wessel he to Benfica Lissabon. Dor keem he sogor up 77 Speele van 1999 bit 2002. Dorna is he nah Spanien to'n FC Barcelona wesselt, keem dor aber nicht to'n Insatz (blots en Speel) un wurr denn utlehnt, eerst nah Fenerbahçe Istanbul, denn to CD Teneriffa. 2004 gung he weer nah Düütschland torüch un hüer bi Hannober 96 an. För de Vereen keem he bit to sien Dood up 164 Bundsligaspelen. 

För de düütsch Natschonalmannschap hett he 8 Länderspele van 2007 bit 2009 makt. Dat harrn mehr wesen kunnt, aber en poor Verletzungen un Krankheiten hebbt hüm immer weer torüchsmeeten.

## Privates
Enke weer verheiraadt. De gemeensam Dochter is aber in dat Öller vun 2 Johren an en Harterkrankung storven. Later henn hebbt se noch en Kind adopteert.

Enke is to Dood kommen, as he vun en Zug in Neestadt bis de Bahnövergang Eilvese överfohrn wurr. He hett sück sülvst umbrocht.

## Weblenken
*Robert Enke up Fußballdaten.de
(661) Cloelia

**(661) Cloelia** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 22. Februar 1908 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 9,7. 

Woher de Naam kummt, weet man nich genau.
Bosporus

De **Bosporus** (Greeksch för *Rinnerfoort* vun  *Rind, Oss* un  „Foort“, up , *Halslock* oder , *De Swarte See ehr Halslock*, mit olen Naam ok *Straten vun Konstantinopel*) is ene Meerenge twuschen Europa un Lüttasien. Se geiht vun de Swarte See bit na de Marmarasee. Up beide Sieten vun den Bosporus liggt de Stadt Istanbul. He is um un bi 30 km lang un siene Breede geiht vun tominnst 700 m bit hen na 2,5 km. In de Midden is he twuschen 36 un 124 m deep (bi Bebek). Twee Strööm loopt in den Bosporus gegenanner: Bavenup ströömt dat Water vun de Swarte See na de Marmarasee hen (Grote Strööm münnt in de Swarte See, dor gifft dat överscheerig Water üm in de Swarte See). In de Deepe vun um un bi 40 m gifft dat en Gegenstroom in de annere Richt (Dat liggt an unnerscheedlich veel Solt in’t Water (Middelmeer: 3,6-3,9 Prozent vun’t Gewicht, Swarte See: 1,7-1,8 Prozent vun’t Gewicht. Water mit mehr Solt is swarer un liggt dorüm unnen). De Böverstroom is namiddags starker as vörmiddags, bloß bi Süüdwest dreiht he sik un flutt na Noorden to. 

De Dörgangsrechten för de internatschonale Seefohrt sünd 1936 in den Verdrag vun Montreux regelt wurrn.
Polaroid

De **Polaroid Corporation** is en US-amerikaanschet Ünnernehmen, dat dörch sien Fixbildkameras so künnig worrn is, dat man to allen Fixbillers *Polaroids* seggt.

Middewiel hett dat Ünnernehmen de Produkschoon vun de Fixbildkameras un Films instellt, um sik op de Produkten för de Digitalfotografie to konzentreeren. Dat Ünnernehmen seggt, dat de Films noch bet 2009 to köpen sünd. Polaroid sülvst verköfft se nich, aver man kriggt noch 'n paar Films un Kameras in Internettlodens un Internettaukschonen.

An'n 18. Dezember 2008 hett Polaroid en Insolvenzverfohren anmellt. Polaroid seggt, dat de Moderkonzern *[[Petters Group Worldwide]]* un sien Baas se bedrogen harrn un de Polaroid Corporation dorüm Insolvenz anmelln muss. Dat Ünnernehmen see aver, de Produkschoon un Geschäfften wieder to föhrn un se see ok, datt se 2009 nee' Produkten vorstelln wülln.
Stephanie Beckert

**Stephanie Beckert** (* 30. Mai 1988 in Sondershausen) is en düütsch Iesflinklöperin, de sück up Langstrecken spezialiseert hett. 

Se weer söben Mal düütsch Juniorenmeesterin un över 3000 un 5000 Meter ok all düütsch Meesterin.

An 13. November 2009 kunn se in Heerenveen över 3000 Meter hör eersten Weltcupsieg fiern und an' 4. Dezember 2009 kunn se ok den düütschen Rekord över 3000 Meter vun Claudia Pechstein in Calgary mit 3:56,80 Min. verbetern. 

Bi de Olympisch Winterspelen 2010 in Vancouver hett se över 3000 un över 5000 Meter jeweils de Sülvermedaille wunnen un in de Team-Verfolgen tosommen mit Daniela Anschütz-Thoms un Katrin Mattscherodt de Goldmedaille. 

Ok bi de Eenzelstreckenweltmeesterschap 2011 harr se good Resultate. Nah en  Bronzemedaille över 3000 m, wunn se noch Süöver över 5000 m un nochmals Bronze mit Isabell Ost un Claudia Pechstein in de Teamverfolgen.

## Weblenken
* Statistik un Fotos up de Siet vun de ''DESG''
* Statistik bi ''Skateresults''
* Över hör düütsch Rekord 2009 (upropen an' 5. Dezember 2009)
Willibald Schmaus

**Willibald Schmaus** (* 16. Juni 1912; † 27. April 1979) weer en düütsch un öösterrieksch Footballspeler. 

He weer Afwehrspeler un speel in de 1930er Johren för Vienna Wien. He wurr tüschen 1938 un 1942 teihn Mal in de Düütsch Footbal-Natschonalmannschap insett un nehm ok an de Football-Weltmeesterschap 1938 in Frankriek deel. 

För Öösterriek hett he 14 Mal in de Natschonalmannschap speelt un 1934 an de Weltmeesterschap deelnommen.

## Weblinks
* *[https://eu-football.info/_player.php?id=18672 Willibald Schmaus]* Eu-Football (Lännerspelen)
(767) Bondia

**(767) Bondia** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n September 1913 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Winchester opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 10,2. 

De Asteroid is nah de bei US-amerikaansch Astronomen William Cranch Bond un de sien Söhn George Phillips Bond nömmt wurrn.