open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Slott Przecław

Dat **Slott Przecław** (Poolsch: Zamek w Przecławie) is en Palais mit engelsch Gorden vun dat  poolsch Adelsgeslecht Ligęzowie an de Wisłoka in Przecław.

## Geschichte
An Stäe vun dat hüdig Slott hemm de Ligęzowie um 1450 en Borg baut, de later an de Tarnowski keem un wiels de Sweedsch Sintfloot in de Midden vun dat 17. Johrhunnert verneelt wurr. 1658 gun dat Slott an Władysław Rey, den Oorenkel vun den Humanisten Mikołaj Rej. In dat 19. Johrhunnert wurr dat in’n neegotischenStil nee maakt. An dat Enn’n vun den Tweeten Weltkrieg hemm de Rotarmisten den mehrere Johrhunnert olt Bökerbestand vun dat Slott afbrennt. 

Nah en Brand vun 1967 wurr dat Slott van 1975 bit 1988 wedder upbaut. An den Wedderupbau weer ünner annern Wiktor Zin bedeeligt. 2005 hemm de Tyszkiewicz dat Slott köfft un bruken dat nu as Hotel un Restaurant.

## Literatur
* Polska: mapa zamków - Warszawa Wrocław: Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1995

## Weblinks

* Homepage
Ahrenshööft

**Ahrenshööft** oder **Aarnshööft** ( oder , , ) is en Gemeen mit 556 Inwahners in dat Amt Middel-Noordfreesland in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.
## Geografie

De Navergemenen sünd Boomsteed in’n Noorden, Arlewatt in’n Süden un Hattstedermasch in’n Westen.

To de Gemeen höört de Groot Ahrenshööft, Lüttahrenshööft, Eibarg, Jägerkroog un Steenbarg.

## Historie

Ahrenshööft keem 1455 as *Vrenshoude* dat eerste maal in’n Oorkunnen vöör. De Naam geit op dat , un  torügg. Mööglich is man ook ene Verwandschop mit dat Woord för Aar.

In dat Hartogdom Sleswig weer Ahrenshööft een Deel vun dat Kaspel Drelsdörp () binnen de Noordergoesharr.

Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Ahrenshööft weer Deel vun de Kaspellandsgemeen Drelsdörp, de op den 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn is. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Ahrenshööft.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Ahrenfiööl

**Ahrenfiööl** oder **Arenfiööl** (,  oder , ) is en Gemeen mit 528 Inwahners in dat Amt Fiööl in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie

De Navergemenen sünd Behrendörp, Ahrenfiöölfeld in’n Oosten, Ooster-Ohrsteed in’n Süüdoosten, Wester-Ohrsteed in’n Süüdwesten un Immensteed in’n Noordwesten.

## Historie

De Oord keem 1352 as *Villa Arenfjold* dat eerste Maal in’n Oorkunnen vöör. De Naam hangt mit den oord Fiööl (dään. *Fjolde*) tohoop un bedüdt *Butennmark, unbestellt Feld* (vgl. ooldnoord. *fjall* för *Hoogland, Barg*) un Aar (ooldnoord. *ari*, middeldäänsch *arn*, needäänsch *orn*). Fiööl/Fjolde weer vun öllers her nich alleen de Oord man ook dat Land ümto.

In dat Hartogdom Sleswig weer Ahrenfiööl een Deel vun dat Kaspel Swesing () binnen de Südergoesharr.
Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Ahrenfiööl weer mit Immensteed, Swesing, Wester-Ohrsteed un Ooster-Ohrsteed Deel vun de Kaspellandsgemeen Swesing, de op den 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn is. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Ahrenfiööl.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Alkersum

**Alkersum** (, , ) is en Gemeen mit 403 Inwahners op dat noordfreesch Eiland Föhr in dat Amt Föhr-Amrum in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Midlum in’n Noordoosten, Oevenum in’n Oosten, Nieblum in’n Süüdwesten, Borgsum in’n Westen un Oldsum in’n Noordwesten.
### Laag
Alkersum liggt in de Midd vun dat noordfreesch Eiland Föhr, wo de Föhrer Geest in dat wiede Maschland in’n Noorden vun Förht övergeit. De Dörpkarn liggt in’n Oosten vun dat Gemeenrebeed un so op de Geest.

To de Gemeen höört dat Dörp Alkersum un acht Uutsedlerhööv

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Arlewatt

**Arlewatt** (, , ) is en Gemeen mit 347 Inwahners in dat Amt Noordsee-Treen in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Ahrenshööft in’n Noorden, Ollerup in’n Oosten, Horsteed in’n Süüdwesten un Hattstedermasch in’n Westen.
### Laag
Arlewatt liggt an de Övergang vun de Natuurruum Breedsteed-Husumer Geest na Noordfreesche Masch an dat süüdlich Över vun de Arlau noorden vun Husum. De Stroom is de Noordgrenz vun de Gemeen.
### Öörd
To de Gemeen höört dat Dörp Arlewatt, de Hoff Arlewatthoff un de Wohnplätz Arlewattfeld un Arlewatt-Heid.

## Historie

Arelwatt stünn 1466 dat eerste Maal in’n Oorkunnen. De Naam bedüdt „Fort an de Arlau“.

De ole Borg Arlewatt is in de tweden Halv vun dat 16.&nbsp;Johrhunnerd opricht worrn. 1626 het de Hartogin Augusta dat Good köfft un umboot. De Borg kreeg so in de Volksmund de Naam „Rode Huus“ oder „Grieshuus“. Dat Good weer dat Vöörbild för Theodor Storm sien Novell . Vundaag steiht alleen noch de 1735 opricht Haubarg.

In dat Hartogdom Sleswig weer Arlewatt een Deel vun dat Kaspel Ollerup () binnen de Südergoesharr.
Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Arlewatt weer Deel vun de Kaspellandsgemeen Ollerup, de op den 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn is. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Arlewatt.

## Wapen
Dat Wapen wiest över blauen Wellenschildfoot in Gold en roden Haubarg, begleit baven rechts vun en roden Ploog un baven links von en licht schraat stellt Lee.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Ahrenfiöölfeld

**Ahrenfiöölfeld** (, , ) is en Gemeen mit 227 Inwahners in dat Amt Fiööl in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
Ahrenfiöölfeld liggt in de Oosten vun de Landschopsruum Sleswigsche Geest, de to Natuurruum *Breedsteder-Husumer Geest* twüschen Husum un Sleswig tellt. De Noordwestgrenz vun de Gemeen is de Stroom Arlau.

Dat Gemeengebeed liggt in ene Grundmoränenlandschop, de in Saal-Iestied opkamen is. Över de Treen un de Arlau flütt dat Water uut disse Landschop af. In de Gemeen liggt dat Natuurschuulrebeed Ahrenfiöölfeller Westermoor.

To de Gemeen höört de Öörd Ahrenfiöölfeld un Noordergeilwang.

### Navergemenen
De Navergemenen sünd Bonnelum in’n Noorden, Treia in’n Oosten, Ooster-Ohrsteeed in’n Süden, Ahrenfiööl in’n Westen un Behrendörp in’n Noordwesten.

## Historie

De Oord is 1847 grünnt wornn. 1893 kreeg Ahrenfiöölfeld enen Bahnhoff an de Streek Jübeek–Husum, de na den tweden Weltkrieg stillleggt worrn is.

De Oort höör toeerst to dat Dörp Ahrenfiööl in Kaspelllandsgemeen Swesing, de op de 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn is. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Ahrenfiööl. An’n 1.&nbsp;Dezember 1934 is Ahrenfiöölfeld ene egen Gemeen worrn.

De Amtsbezirk Swesing to de Ahrensfiöölfeld tohöört harr, is 1948 oplööst worrn un de Gemenen sluten sik to de Kaspelllandsgemeen West-Ohrsteed tohoop, de sik noch in dat gliek Johr de Naam Amt Wester-Ohrsteeed geev. As de Kreis Noordfreesland grünnt wurr, het sik dat Amt 1970 
oplööst un Ahrenfiöölfeld keem nu na dat Amt Obere Arlau, dat sik 1978 den Naam Amt Fiööl geev.

## Weerdschop un Infrastruktuur

De Gemeen is vun de Bueree präägt.

De Kreisstraten 60 un 79 löppt in dat Gemeenrebeed. De K 79 is mit de Bundsstraat 201 in Treia verbunnen. In’n Noordwesten föhrt de K 60 na Bonnelum un wieder na de sleswig-holsteensch Landsstraat 29 in Kleen Jörl (över Süderhacksteed).

2018 weer dat in de Plaans de Bahnstreek Jübeek–Husum mit Stopp in Ahrenfiöölfeld wedder in Gang to bringen. 2019 het dat Land Sleswig-Holsteen de Plaans man afseggt.
## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Almdörp

**Almdörp** (,  oder , ) is en Gemeen mit 95 Inwahners in dat Amt Middel-Noordfreesland in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Breeklum in’n Noorden, Drelsdörp in’n Noordosten, Boomsteed in’n Oosten, Hattstedermasch in’n Süden un Struckum in’n Westen.

### Laag
De Gemeen liggt an de Övergang vun de Breedsteed-Drelsdörper Geest na de Hattstedermasch un an de Stroom Arlau.

### Öörd
To de Gemeen höört dat Dörp Almdörp und de Huusgrupp Breeklumerkoog.

## Historie

Almdörp höör in dat Middelöller to dat Sleswiger Doomkapitel un stünn 1352 dat eerste Maal in dat *Registrum capituli Slesvicensisa*.

De Naam kümmt villicht vun dat Woord Almenn, wat dat gemeensam Land in ene Burengemeen beteekt. Een anner Theorie is, dat de Naam vun de Elm afkümmt.

In dat Hartogdom Sleswig weer Almdörp een Deel vun dat Kaspel Breeklum ().
Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Almdörp weer Deel vun de Kaspellandsgemeen Breeklum, de op de 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn is. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Almdörp.

## Partnergemeen
Partnergemeen vun Almdörp is Werder (Havel) in de Brannenborger Landkreis Potsdam-Middelmark un tovöör Bliesendörp, dat nu Deel vun de Gemeen Werder is.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Aventoft

**Aventoft** (, ,  (Wiringhiirder)) is en Gemeen mit 404 Inwahners in dat Amt Süüdtönder in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Navergemenen
De Navergemenen sünd dat däänsch Töndern in’n Noorden, de Oordsdeel Haasbarg vun de Gemeen Humptrup in’n Oosten, Süderlügum in’n Süüdoosten, Niekarken in’n Süden un Rodenäs in’n Westen
### Laag
Aventoft liggt in de Noorden vun de Natuurruum *Sleswig-Holsteensche Maschen un Noordseeielannen* (D21) in dat Achterland vun de Noordseeküst bi de Münn vun de Süderau () in de Wiedau (,  (Wiringhiirder)). De Gemeen liggt oosten vun de Ruttebüller See (). De Noord- un Noordoostgrenz vun de Gemeen is de düütsch–däänsche Grenz.
### Öörd
To de Gemeen höört dat Karkkdörp Aventoft un de Wohnplätz Carlsmark, Doettgebüll (), Foggebüll (), Freesmark (), Herlingmark, Ringswarft (), Teglmark, Vagelhallig (, ), Fischerhüüs (, ), Hungerborg (), Klindt (, Rosenkranz () un Verlath ().

## Historie
Nadem dat en Stormflood de Wiedingharr in dat Middelöller vun dat Fastland afdeelt harr, weer Aventoft een Fischerdörp op en Geesteiland an de Wiedau. As de Goddeskoog 1566 indiekt worrn is, kreeg Aventoft wol en Weg na’t Fastland, bleev man noch johrhunnerden lang vun Water ümgeven, bet dat Land ümto in dat 20.&nbsp;Johrhunnert dröög leggt worrn is.

De Naam vun dat Karkdörp steit in dat 15.&nbsp;Johrhunnerd dat eerste Maal in’n Orkunnen un sett sik uut däänsch *-toft* för enen Sedelplatz un de Egennaam *Aghni* tohoop. De Huusgrupp Klindt steit 1674 dat eerste Maal in’n Oorkunnen. De Naam betekent de Anbarg westen vun de Aventofter Kark (däänsch *klint* för Anbarg, Anhööchd). De Naam Verlath stammt vun nedderlandsch Diekboers un geit op *verlaten,* also döörlaten torügg un beteken de Slüsen an de Süüdrand vun de Ruttebüller See, de dat Land in de Goddeskoog dröög leggt. De Naam kümmt 1707 dat eerste Maal in’n Oorkunnen vöör.

De Kark in Aventoft stammt uut dat 13.&nbsp;Johrhunnerd un het noch en Krüüzretabel mit schnittjert Reliefs un bemaalt Flögels (üm 1510), en Marienretabel uut de glieke Tied un en Margarethenretabel uut dat late 15.&nbsp;Johrhunnerd un en Triumphkrüüz uut de Tied üm 1510. De neoromaansche Torrn is 1910 boot worrn.

## Wapen
Dat Wapen wiest unner verkört, vun Sülver un Rood dreeteihnfach langsschinnelt Schildhöövd in Blau en güllen Fisch över dree güllen Pompesels. Dat rood-witt Schildhöövd steit för en Slagboom. De Pomppesels steit för de Masch un de Fisch för de Aventofter See.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Hungerborg

**Hungerborg** oder **Hungerburg** betekent
* Hungerborg, Stadtdeel vun Innsbruck, Tirool, Öösterriek,
* Hungerborg, Stadt in de Kreis Oost-Wierland, Eestland (),
* Hungerborg, Wohnplatz in Aventoft, Kreis Noordfreesland, Sleswig-Holsteen.
Klindt

**Klindt** betekent

* Klindt, Wahnplatz in de Gemeen Aventoft, Kreis Noordfreesland, Sleswig-Holsteen.

**Klindt** is de Familiennaam vun

* Hans-Jörg Klindt (* 1961), düütschen Handballspeler,
* Jochim Klindt (1795–1887), düütschen Schoolmeester.
**Kiek ook bi**: Klint, Klinten
Eiberg

**Eibarg** oder **Eiberg** betekent

* Eiberg, hoochdüütsche Naam vun Eibarg, Wahnplatz in de Gemeen Ahrenshööft in’n Kreis Noordfreesland, Sleswig-Holsteen,
* Eiberg, Stadtdeel vun Baukem un Essen,
* Eiberg, Oort vun de Stadt Deggendorf in’n Landkreis Deggendorf, Bayern,
* Eiberg , Oort in de Gemeem Ellenberg in’n Ostalbkreis, Baden-Württemberg,
* Eiberg, Oort in de Markt Irsee in’n Landkreis Ostallgäu, Bayern,
* Eiberg, Oort in de Markt Tann in’n Landkreis Rottal-Inn, Bayern,

* Eiberg, Oort in de Gemeen Niederndorferberg, in’n Bezirk Kufstein, Tirol, Öösterriek,
* Eiberg, Natuurschuulrebeed in’n Landkreis Calw, Baden-Württemberg,

* Eiberg, Barg bi Calmbach,
* Eiberg , Barg in Tirool,
* Eiberg, Barg in dat Lipper Bargland.

**Eiberg** is de Familiennaam vun

* Valdemar Eiberg (1892–1965), däänsch Jazzmusiker.
Braderup

**Braderup** (, , ) is en Gemeen mit 665 Inwahners in dat Amt Süüdtöndern in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Laag
De Gemeen Braderup liggt op de sleswig-holsteensch Geest in de *Lecker Geest*. Dat Dörp liggt rund acht Kilometer süden de düütsch–däänsch Grenz.
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Süderlügum in’n Noorden, Lexgaard in’n Oosten, Tinningsteed in’n Süüdoosten, KLixbüll in’n Süden, Boosbüll in’n Süüdwesten, Uphusum un Holm in’n Westen un Humptrup in’n Noordwesten.

### Öörd
To de Gemeen hören dat Dörp Braderup un de Wahnplatz Braderuperfeld to.

## Historie
De Naam vun dat Dörp Braderup steit 1330 dat eerste Maal in’n Oorkunnen. De Naam betekent *Dörp an de Afhang* uut oolddäänsch **bra* un *-up* för Dörp..
In dat Hartogdom Sleswig weer Braderup een Deel vun dat AmtTönder () binnen de Karrharr.

## Wapen
Dat Wapen wiest vun Rood un Blaag dör en sülvern Bülgenbalken deelt. Baven rechts en sössblöderig Bloom, links en unner glieden, links uut de Schildkant ruutwassen un an dat Schildhöövt stöten sülvern Kark.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Amt Süüdtöndern

Dat **Amt Süüdtöndern** (, ,  (Mooring),  (Wiringhiirder)) is en Amt in’n Kreis Noordfreesland, Sleswig-Holsteen. De Verwaltung sitt in Niebüll. Bürgerbüros sünd in Leek, Risum-Lindholm un Süderlügum inricht.

De Ämter Bökingharr, Karharr, Süderlügum, Wiedingharr, de Gemeen Leck un de Stadt Niebüll hebben sik de 1.&nbsp;Januar 2008 to dat nee’e Amt Süüdtöndern tohoopslaten.

## Gemenen in dat Amt Süüdtöndern

## Wapen un Flagg

Dat Wapen un de Flagg wiest en Achtergrund in Gold un Blau, de en schraten Linksbalken scheedt. Baven en roden Grüttpott mit Lepel, unner en sülver Füürtoorn mit söss güllen Stralen.

## Weblenken

* Amt Süüdtöndern

## Footnoten
Boosbüll

**Boosbüll** (, , ) is en Gemeen mit 277 Inwahners in dat Amt Süüdtöndern in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Laag
De Gemeen liggt in de Noorden vun de Natuurruum *Nordfreesche Masch* (Nr.&nbsp;682) süden vun de *Dreeharrer [[Goddeskoog]]&shy;stroom* un liggt in de Karrharr
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Holm in’n Noorden, Braderup in’n Oosten, Klixbüll in’n Süden un Niebülll in’n Westen.

## Historie
De Naam Boosbüll kümmt 1502 dat eerste Maal in’n Oorkunnen vöör (Rep. dipl. 2, 9573). De Naam geiht op de Egennaam *Bur* oder *Bo.*

In dat Hartogdom Sleswig weer Boosbüll een Deel vun dat Kaspel Klixbüll () binnen de Karrharr () in dat Amt Tönder (). Boosbüll is 1869 en egen Gemeen worrn, man al 1883 wedder mit Klixbüll tohoopleggt worrn. Sied 1958 is Boosbüll wedder en egen Gemeen.

## Wapen un Flagg
### Wapen
Dat Wapen wiest in Rood dree as en Weier stellt güllen Koornaren mit korten Spielen över blaag-sülvern Bülgen in de döör en güllen Balken na baven begrenzt Schildfoot.

Dat Wapen steiht för de Geestrand un de Ackerbo, de daar bedreven worrn is. De Koornaren steit för de Ackerbo. De Büögen steit för de Noordsee. 

Dat Wapen het Manfred Burmeister uut Niebüll uutarbeidt. Den 15.&nbsp;Dezember 2000 is dat Wapen vun de Gemeen anamen worrn.

### Flagg
De Flagg wiest baven op en breider roden Striepen de Figuren vun dat Gemeenwapen uut de Midd na de Stang hen versett in flaggengerecht Tinktuur un unner en smaller güllen Striepen över blaag-witt wellt Striepen.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Braamsteedlund

**Braamsteedlund** (, , ) is en Gemeen mit 218 Inwahners in dat Amt Süüdtöndern in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Laag
De Gemeen liggt an de düütsch–däänsch Grenz westen vun Flensborg in de Lecker Geest, wat en Deel vun de Sleswigsch Geest is.

### Navergemenen
De Navergemenen sünd de däänsch Kommun Openraa in’n Noorden, Weesby in’n Oosten, Holt in’n Süüdoosten un Ladelund in’n Westen.

### Öörd
To de Gemeen hören dat Dörp Braamsteedlund, de Hoff gassebro un de Wahnplätz Braamsteedfeld un Neepepersmark.

## Historie
Dat Dörp steit 1492 dat eerste Maal in’n Oorkunnen. In dat Moor umto hebbt de Lüüd vun öller her Törf steken.

In dat Hartogdom Sleswig weer Braamsteedlund een Deel vun dat Kaspel Ladelund () binnen de Karrharr ().

Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Braamsteedlund weer Deel vun de Kaspellandsgemeen Ladelund. 1954 is Braamsteedlund mit Braamsteedfeld en egen Gemeen worrn.

## Wapen
Dat Wapen is deelt un wiest baven in Blaag en güllen gliekschenkelig Dreeeck, beleggt mit twee schreegkrüüzt verköhlt Telgen un de de Piek bedeckt mit dicken sülver Wulken (Köhlenmiller, de smöökt). Unner vun Sülver un Blaag lövmaal schreeglinksdeelt un dree güllen Ploogiesen in de Stand 2&nbsp;:&nbsp;1.“

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Amt Föhr-Amrum

Dat **Amt Föhr-Amrum** () is een Amt in de Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen. Dat Amt umfaat de Gemenen op de Eilannen Amrum un Föhr. De Verwaltung sitt in De Wyk.

## Gemenen in dat Amt

## Gemenen in dat Amt Föhr-Amrum

## Historie
De 1.&nbsp;Januat 2007 hebben sik de Ämter Amrum, Föhr-Land un de amtsfree’e Stadt De Wyk to dat Amt Föhr-Amrum tohoopslaten.

## Wapen
Blasonerung: „In Blaag ee sülver Slangenbalken.“

## Weblenken

* Amt Föhr-Amrum

## Footnoten
Bargum

**Bargum** (, , ) is en Gemeen mit 662 Inwahners in dat Amt Middel-Noordfreesland in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Laag
Bargum liggt an de Oostrand vun de Sleswiger Vöörgeest (Natuurrrum Nr.&nbsp;697) an de nöördliche Uutlöper vun de Stollbarg.. Noorden vun dat Dörp liggt de Maschen vun de Bargumer Koog, de 1466 indiekt worrn is.. De Koog begrenzt de Soholmer Au in’n Noorden. . 
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Eng-Sand in’n Noorden, Bordelum in’n Süüdoosten, XXNGS in’n Süden un Langenhoorn in’n Süüdwesten un Steedsand in’n Noordwesten.
### Öörd
To de Gemeen höört dat Karkdörp bargum un de Wahnplätz Bargum Barg, Bohl, Bargum Diek Oost-Bargum Feld un Soholmbrüch.

## Historie
De Oord stünn 1379 dat eerste Maal in’n Oorkunnen. De Naam geiht op *Barg* torügg mit dat Achterföögsel *-um* achteran.

De Kark in dat Dörp is wull to de gliek Tied as de Kark in Efkebüll boot worrn. Efkebüll gung in de Twede Marcellusflood 1362 unner. De Bargumer Kark vundaag stammt uut dat 15.&nbsp;Johrhunnerd, de Dekenmalereen mit Szenen uut dat Leven vun Jesus un uut dat ole Testament stammt uut dat Johr 1702. In de oostwand vun de Choor is en Sakramentschapp uut dat leste Drüddel vun dat 15.&nbsp;Johrhunnerd mit Resten vun en maalten Smartensmann op de Döörbinnensied.

In dat Hartogdom Sleswig weer Bargum een Deel vun dat Kaspel Bargum () binnen de Noordergoesharr.
Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Bargum weer Deel vun de Kaspellandsgemeen Bargum, de op de 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn is. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Bargum, dat tohoop mit Bargumer Koog de nee’e Gemeen Bargum worrn is.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Behrendörp

**Behrendörp** oder **Beerndörp** (,  oder , ) is en Gemeen mit 570 Inwahners in dat Amt Fiööl in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Laag
Behrendörp liggt op de Sleswigsch Geest an de Arlau. De Stroom is ook de Oost- un Süüdgrenz vun de Gemeen. 

### Navergemenen
De Navergemenen sünd Sollwitt in’n Noorden, Süderhacksteed in’n Noordoosten, Bonnelum in’n Oosten, Ahrenfiööl in’n Süüdwesten, Ahrenfiööl in’n Süden, Immmensteed in’n Süüdwesten un Fiööl in’n Westen.

## Historie
Behrendörp steit 1309 dat eerste Maal in’n Oorkunnen. De Naam beteekt dat *Dörp vun Bjarne*.

In dat Hartogdom Sleswig weer Behrendörp een Deel vun dat Kaspel Fiööl () binnen de Noordergoesharr.
Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Behrendörp weer Deel vun de Kaspellandsgemeen Fiööl, de op de 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn is. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Behrendörp.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Boomsteed

**Boomsteed** (, , ) is en Gemeen mit 820 Inwahners in dat Amt Middel-Noordfreesland in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Laag
Boomsteed liggt op de Kant vun de Breessteed-Husumer Geest un de Noordfreesche Masch an de Münn vun de Oostenau in de Arlau. De beiden Strööm billt de West- un Süüdgrenz vun de Gemeen De Masch vun de Boomsteder Koog is süüdööstliche Deel vun de Breeklumer Koog, de 1520 indiekt worrn is.

### Navergemenen
De Navergemenen sünd Drelsdörp in’n Noorden, Noorsteed in’n Oosten, Ahrenshööft in’n Süden, Hattstedermasch in’n Süüdwesten un Almdörp in’n Westen.

### Öörd
To de Gemeen höört dat Dörp Boomsteed un de Wahnplätz Boomsteedfeld (, ), Fresenhoff ( un dat Forst- un Weerdshuus Wooldheem ().

## Historie
Boomsteed steit in dat 15. Johrhunnerd dat eerste Maal in’n Oorkunnen.

In dat Hartogdom Sleswig weer Boomsteed een Deel vun dat Kaspel Dresldörp () binnen de Noordegoesharr.
Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Boomsteed weer Deel vun de Kaspellandsgemeen Drelsdörp, de op de 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn is. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Boomsteed.

## Wapen
Dat Wapen wiest vun Gröön un Gold spleten vöörn en vöörn uut de Schildrand ruutkamen, de Spleet folgen apen sülver Wellendissel, achtern een grönen Loovboom mit Wortels.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Bonnelum

**Bonnelum** (hoogdüütsch/, ) is en Gemeen mit 179 Inwahners in dat Amt Fiööl in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Süderhacksteed in’n Noorden, [Sollerup]] in’n Noordoosten, Treia in’n Süüdoosten, Ahrenfiöölfeld inn Süden un Behrendörp in’n Westen.
### Laag
De Gemeen liggt rund 18&nbsp;km noordoosten vun Husum in de Oosten vun de Breedsteed-Husumer Geest. De Westgrenz vun de Gemeen is de Arlau.

### Öörd
To de Gemeen hören dat Dörp Bonnelum un de Wahnplatz Erholung.

## Historie

Dat Dörp Bonnelum steit 1352 dat eerste Maal in de Oorkunnen un sett sik uut däänsch *bonde* ‘Buur’ un *holm* ‘Anbarg’ tohoop.

In dat Hartogdom Sleswig weer Bonnelum een Deel vun dat Kaspel Fiööl () binnen de Noordergoesharr.
Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Bonnelum weer Deel vun de Kaspellandsgemeen Fiööl, de op de 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn is. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Bonnelum.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Bordelum

**Bordelum** () is en Gemeen mit 2066 Inwahners in dat Amt Middel-Noordfreesland in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Langenhoorn in’n Noorden, Lütttholm in’n Noordoosten, Högel in’n Oosten, Sanebel in’n Süüdoosten, Breedsteed in’n Süden un Reußenköög in’n Süüdwesten.

De Gemeen sett sik uut veer Höög tohoop: Steerdebüller Ole Koog (1466 indiekt), Steerdebüller Nee’e Koog (1520 indiekt), Bordelumer Koog (1520 indiekt) un Fro-Metten-Koog (1721 indiekt). 
### Laag
Bordelum liggt an de Stoobarg. De Westdeel vun de Gemeen liggt in de Noordfreesch Masch, de Oosstdeel bi Dörpum liggt in de Sanner vun de Sleswigsch Geest.

### Öörd
To de Gemeen Bordelum hören dat Dörp Bordelum un de Oordsdelen:
* Addebüll (, )
* Büttjebüll (, )
* Dörpum ({{S|da|*Dørpum*, ) mit Dörpumfeld ({{S|da|*Dørpummark*, )
* Ebüll ({{S|da|*Ebøl*, )
* Margarethenbarg () mit Oost-Bordelumfeld (, )
* Steerdebüll (, , )
* Stoobarg (, )
* Uphusum (, )
* West-Bordelum ()

## Historie

Dat Dörp Bordelum steiht 1300 dat eerst Maal in de Oorkunnen un sett sik uut *bord* ‘Kant’ un *holm* ‘Anhööchd’ tohoop.

In dat Hartogdom Sleswig weer Bordelum dat Karkdörp in dat Kaspel Bordelum () binnen de Noordergoesharr.
Den 22.&nbsp;September 1867 het Preußen in de Provinz Sleswig-Holsteen de Landgemenen inricht. In dat Rebeed, wat vundaag de Kreis Noordfreesland is, het Preußen de olen Kaspellen as Kaspelllandsgemenen övernamen. Bordelum weer Deel vun de Kaspellandsgemeen Bordleum mit Addebüll, Büttjebüll, Ebüll, Ooster-Bordelum, Steerdebüll un Wester-Bordelum. De Kaspelllanndsgemeen is op de 1.&nbsp;April 1934 oplööst worrn. Alle Dörpschoppen, Dörpgemenen un Buurschoppen sünd egenstännig worrn, so ook Bordelum. Büttjebüll, Dörpum un Steerdebüll, de eerst ook egen Gemenen warrn schullen bleven man bi Bordelum.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Borgsum

**Borgsum** () is en Gemeen op dat Eiland Föhr mit 309 Inwahners un liggt in dat Amt Föhr-Amrum in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Oldsum in’n Noorden, Alkersum in’n Noordoosten, Nieblum in’n Süüdoosten, Witsum in’n Süden un Süderenn in’n Noordwesten.

### Laag
Borgsum liggt in de Süden vun de Föhrer Maschkoog an de Övergang na de Geest vun West-Föhr.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Wrixum

**Wrixum** (, , ) is en Gemeen op dat Eiland Föhr mit 583 Inwahners un liggt in dat Amt Föhr-Amrum in de Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Navergemenen
De Navergemenen sünd De Wyk in’n Oosten, Nieblum in’n Süüdwesten, Midlum in’n Westen un Oeveneum in’n Noordwesten.

### Laag
De Gemeen liggt an de Övergang vun de Geestkarn op dat Eiland Föhr na de Föhrer Maschkoog un westen vun De Wyk.Wrixum (01054163)] - Gemeinden. Opropen de 11. Februar 2023

## Historie

Wrixum warrt in dat 15. Joohrhunnerd as en lang Regendörp grünnt (vundaag de Straat *Ohl-Dörp*)

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Vikenegga

De **Vikenegga** is en  hogen Barg in de Heimefrontfjella binnen dat oostantarktische Königin-Maud-Land. In den Kottasbargen steiht de Barg in den nöördlichen Deel vun de Helsetskarvet tohöög. En markant Bargtopp in dat Massiv is de Wallnerspitze.

Wetenschoppers vun dat Norweegschen Polarinstitut hebbt den barg 1985 sienen Naam geven. Naamgever is Kaare Viken (1905–1986), en Anföhrer in de Wedderstand gegen de düütschen Besatters in Noorwegen tiedens de Twede Weltkrieg.

## Weblenken

* Vikenegga im Composite Gazetteer of Antarctica (engelsch)
* Vikenegga im Verzeichnis des Norwegischen Polarinstituts (engelsch)
Mount Malville

**Mount Malville** is en  hogen Barg in dat westantarktische Queen Elizabeth Land. In de nördliche Forrestal Range vun de Pensacola Mountains kiekt de Barg 8&nbsp;km südwesten vun de Ackerman-Nunataks tohööchd.

De United States Geological Survey kartografeer den Barg na Luftopnamen vun de United States Navy uut den Jaren vun 1956 bet 1966. Dat Advisory Committee on Antarctic Names geev em 1968 den Naam vun John McKim Malville (*&nbsp;1934), Polarlichtforscher op de Ellsworth-Statschoon in de antarktische Winter 1957.

## Weblenken

*  
* 
* Mount Malville auf geographic.org (engelsch)
Pius I.

**Pius I.** (* in Aquileia (?); † 155 (?) in Rom) weer Bischop vun Rom (140/142 (?)–155 (?)).

## Överleefern un Bedüüden
In den Kanon Muratori wurrd *Hermas*, de Schriever vun dat Wark *[[Der Hirte des Hermas]]*, as Bröer vun den „Pius, Bischof von Rom“ betekent. Hermas weer Slaav un dorum wurrd annommen, dat ok Pius Slaav ween hemm moot. Sien Naam is latiensch un bedüüd „de Fromme“. Den legendarischen Schilderungen vun dat Laatantik *[[Liber Pontificalis]]* nah sall he in Aquileia as Söhn vun en Rufinus boren wurrn ween. He sall Santa Pudenziana baut hemm, de nah de Överleefern öldste Kark vun Rom. Later wurr he as Merteler betekent, aber ok dorför gifft dat kien histoorsch Nahwiesen.

Völ Historiker seecht in hüm den eersten eegentlichen Bischop vun de röömsch Christengemeend, wiel de Monepiskopat in Rom eerst düchtig laat umsett un de röömsch Gemeenden tovör woll kollegial vun Presbytern oder anner Geistlichen leit wurrn, also noch nich en eenzelt Bischop an de Tipp stunn.

Pius hett sück vör allen mit de fröh Gnostiker utnanner sett, vör allen Valentinus, Cerdon un Marcion, den he as Häretiker exkommunizeert hett. He sall de Bestimmung erlaaten hemm, dat Ostern immer an en Sönndag to fiern weer. De wenigen Breef ünner sien Naam hemm sück as Fälschungen herutstellt. Sien Festdag as Hilliger is de 11. Juli.

## Literatur
* [Georg Denzler: Pius I. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 7, Bautz, Herzberg 1994, ISBN 3-88309-048-4, Sp. 658–659.

## Weblinks

* Indrag in de Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company, New York 1913.
* Gesamtwerk von Migne Patrologia Latina mit Inholtsverteken
Wohlthatmassiv

Dat **Wohlthatmassiv** is en groot Bargmassiv oosten vun de Orvinfjella in dat oostantarkitsche Königin-Maud-Land. Dat Massiv sett sik uut verscheden Barggruppen un Bargkeden tohoop, so as de Petermannkeed un de Otto-von-Gruber-Bargen. De höögste Bargtopp is de  hoge Zwieselberg.

Dat Wohlthatmassiv het de Düütsche Antarktische Expeditschoon 1938/39 mit Alfred Ritscher as Baas opdeckt, un mit Luftopnamen dokumenteert. Dat maasiv kreeg den Naam vun Helmuth Wohlthat, de sik as Ministeriaaldirekter in dat Rieksweerdschopsministerium mit de Organisatschoon vun de Expeditschoon to kregen harr.

De *5. Indian Antarctic Expeditio*n (November 1985 bet März 1986) un ook later indische Expeditschonenn hebbt dat Gebeed noch eenmaal ünnersöcht. 

In de süüdlichen Uutlöper vun dat Wohlthatmassiv liggt de Felsvöörsprung Astorhortane rund 4&nbsp;km süüdoosten vun de Mount Ramenskiy.

## Weblenken

* 
* Wohlthatmassiv im Composite Gazetteer of Antarctica (engelsch)
* Heinz Bennat: ''Some remarks about the naming of regions in antarctica and the implementation of regional names in a GIS'' (PDF-Datei; 532 kB)

## Footnoten
Ingegärd Töpel

**Ingegärd Margareta Töpel**, later *Ingegärd Margareta Karlsson*, (* 13. Mai 1906 in Göteborg; † 11. Juli 1988 ok dor) weer en sweedsch Waterspringerin.

Ingegärd Töpel vun *SK Najaden* hett 1928 bi de Olympisch Spielen in Amsterdam tosommen mit hör Süster Hjördis Töpel an den Wettbewarf in’t Toornspringen deelnommen. In de Qualifikatischoon mussen twee Sprünge vun den Fief-Meter-Toorn un twee Sprünge vun den 10-Meter-Toorn wiest wurrn. De eerst dree Springerinnen vun jeder Grupp keemen in dat Finale. Ingegärd Töpel keem in hör Vörrunnengrupp up den fieften Platz un leeg dormit dree Plätze för hör Süster.

## Weblinks
* Indrag bi Olympedia.org

## Enkeld Nahwiesen
Witzwoort

**Witzwoort** (, , ) is en Gemeen mit 1043 Inwahners in dat Amt Noordsee-Treen in’n Kreis Noordfreesland in Sleswig-Holsteen.

## Geografie
### Laag
Witzwoort liggt in de Eidersteder Masch an dat Över vun de Eider twüschen Friechsstadt un Tünn.
### Navergemenen
De Navergemenen sünd Simonsbarg in’n Noorden, Südermasch in’n Noordoosten, Kolenbüddel in’n Oosten un Leh in’n Süden, Ollenswort in’n Süüdwesten un Uelsbüll in’n Noordwesten.
### Ööörd
To de Gemeen hören dat Karkdörp Witzwoort un Wahnplätz Reimersbude un Büddel.

## Historie
Dat Karkdörp Witzwoort stünn 1352 dat eerste Maal in de Oorkunnen un bedüdt „Wuurt vun Wido“.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoogdüütsch)
Törf (Band)

**Törf** is een Grönnenger Folkgrupp, de sük 1976 grünnt het un op Grönnenger Platt singt. Se tellt to de ollsten traditschonellen Musikgruppen in Oostnedderland. De Grupp bruukt Texten van Grönnenger Dichters, so as Jan Boer, Jelte Dijkstra, Hans Elema, Lerus Roelofs un Simon van Wattum man ook van de Noorddrentsche Dichter Peter van der Velde.

De Musik van Törf verbinnt traditschonelle un moderne Elementen un bruukt vööl verscheden, deelwies ook exootsche, Instrumenten.

## Historie
Alex Vissering (Gitarr un Sang), Paul Scholtens (Slagtüüg) un Eddy de Jonge (Bassgitarr) hebbt de Grupp grünnt.

En eerste LP geev de Grupp 1979 ruut. In de Grupp weren to de Tied Eddy de Jonge, Henk Scholte un Sietske Bloemhoff. Bloemhoff het de Grupp 1983 verlaten. In dat anner Jaar kwamm Flip Rodenborg daarbi, de verscheden Blaasinstrumenten spööl, de he faken sülven maakt harr. Anner Musikers, de in de Verloop van 1980-er Jaren bi Törf spöölt hebben, sünd Bert Ridderbos (verscheden Sneerinstrumenten), Geert Ridderbos (Akkordeon) un Jos Kwakman (Gitarr).

1996 maak Törf de Filmusik för de Dokumentatschoon *Der Butt und das Meer* van Rolf Bank un Véronique Friedmann. In dat gliek Jaar kreeg de Grupp de Kornelis-ter-Laan-Pries för Lüüd, Gruppen un Organisatschonen, de sük för Grönnenger Taal un Kultuur insett hebben.

Um 2000 kwamm Marius Greiner (Viggelien un Altviggelien) daarbi un ook Jos Kwakman kwamm wedder in de Grupp, Bert Ridderbos het de Grupp in de Tied man verlaten.

## Grupp vandaag

* Henk Scholte (Sang)
* Bert Ridderbos (Zittern, Gitarren, Bouzouki, Banjo)
* Geert Ridderbos (Akkordeon, Blockfleit)
* Eddy de Jonge (Bass un Gitarr)
* Marius Greiner (Viggelien, Mandolien, Törksch Trumm)
* Flip Rodenburg (Dudelsack, Pommer, Tin-Whistle, Sang)
* Jos Kwakman (Gitarr, Darbucca)

## Diskografie

* *Kovvie kloar?* (LP, 1978)
* *t Wordt aans* (LP, 1980)
* *t Braide woater* (CD, 1993)
* *Dr is 'n laand* (CD, 1996)
* *Törf speelt Beukema* (CD, 1998)
* *Op Roemte* (CD, 2001)
* *Olipodrigo* (CD,2006)
* *Schoon van de wind* (2009)
* *Dichten* (2015)

### Lp’s

* *All tosamen in Strackholt* (Atelier im Bauernhaus, PL 519, 1980)
* * 'n Wiendeldaore* (Universe DLS 96, 1982)
* *Grunneger Laidjesfestival 1982* (Telstar 19022 TL, 1982)
* *Midwintertied* ('t Grunneger Laid / Nova-Zembla Records NZR 86012, 1986)

### Cd’s

* *Het daghet inden oosten/Bagpipes of the low countries* (PAN 2025CD, 1995)
* *Möven seilt up Wind* van Helmut Debus (De 5-97, 1997)
* *Stroatmezikanten veur de Riepe* (Riepe Roofless Records, 2007)
* *Dutch rare folk* (2-CD Food for thought FFT 7060157, 2007)

Naast de egen Albums het Törf ok in velen Albums van anner Musiker un Gruppen bidregen

## Borns

* Streektaalzang.nl over Törf

## Weblenken

* Websteed van de Grupp
Asmus

**Asmus** is en männliche Vörnaam un en Familiennaam.

## Etymologie
**Asmus** is ene Kortform vun de Naam Erasmus, de op Ooldgreeksch „De Leevtalige“ bedüdt. Ene düütsche Variant vun de Namens is de Familiennaam Assmann oder Asman. De vadernaam is de Familiennaam Asmussen.

## Lüüd mit de Naam
### Vörnaam

* Asmus Bremer (1652–1720), Börgermeister vun Kiel,
* Asmus Carstens (1754–1798), düütschen Maler,
* Asmus Jessen (1890–1977), düütschen Maler un Grafiker,
* Asmus Lorenzen (1828–1912), düütschen Buur un Politiker,
* Asmus Spiegel (~1500–1551), Köörsassisch Raad, Hoffmarschall un Amt-Hauptmann to Wittenberg,
* Asmus Tietchens (* 1947), düütschen Komponist.

### Familiennaam
* Annette Nünnerich-Asmus (* 1961), düütsche Klassische Archäologin, Publizistin un Verlagsbaassche,
* Bernd Asmus (* 1959), düütschen Komponist un Hoogschooldozent,
* Dieter Asmus (* 1939), düütschen Maler un Grafiker,
* Erhard Asmus (1907–1978), düütschen Lustspeelschriever,
* Ferdinand Asmus (1859–1945), Heimatforscher un Genealoog in un för Pommern, v.&nbsp;a. Hinnerpommern,
* Frank Asmus (* 1965), düütschen Speelbaas un Schriever,
* Georg Asmus (1888–1975), düütschen Polizeipräsident,
* Hans Asmus (1913–1991), düütschen Generaal vun de Luftwaffe vun de Bundeswehr,
* Heilgard Asmus (* 1958), düütsche evangeelsche Theologin un Generaalsuperntendentin,
* Hermann Asmus (1887–1968), düütschen Filmarchitekt un Theatermaler,
* Irina Pawlowna Asmus (1941–1986), sowjeetsche Schauspelersche,
* Jörg Asmus (* 1966), düütschen Expert för Vagels un Schriever,
* Klaus-Dieter Asmus (1937–2012), düütschen Physikochemiker,
* Kristina Igorewna Asmus (* 1988), russische Schauspelersche,
* Lena Asmus (* 1982), düütsche Sportgymnastin,
* Martha Asmus (Pseudonym *Martha Klodwig*; 1844–1910), düütsche Schrieversche,
* Paul Asmus (1842–1876), düütschen Philosooph,
* Ronald D. Asmus (1957–2011), US-amerikaanschen Diplomat un Politikwetenschopper,
* Rudolf Asmus (1921–2000), tschechischen Opernsinger (Bassbariton) un Schauspeler,
* Ruth Asmus (1934–2000), düütsche Opernsingersch (Mezzosopran/Alt),
* Sabine Asmus (* 1963), düütsche Keltologin un Linguistin,
* Sylvia Asmus (* 1966), düütsche Germanistin un Bibliothekarin,
* Walentin Ferdinandowitsch Asmus (1894–1975), russischer Philosooph, Logiker un Logikhistoriker,
* Walter Asmus (1903–1996), düütschen Pädagoog,
* Walter D. Asmus (* 1941), düütschen Speelbaas,
* Wilhelm Asmus (1837–1902), düütschen Schriever.

### Künstlername
* Pseudonym vun de düütschen Dichter Matthias Claudius (1740–1815)

### Kiek ook bi
* Aßmus
* Bub Asman (* 1949), US-amerikaanschen Tongestalter un Filmeditor
* Ebba Åsman (* ≈1998), sweedsche Jazzmusikerin
Per Fly

**Per Fly Plejdrup** (* 14. Januar 1960) is en däänsch Speelbaas, de ünner de Naam **Per Fly** bekannt is. He het made vele Films un Feernseenregen maakt, de in dat däänsch Feernseen lepen. To Per Fly sien Priesen tellt de *Crown Prince Couple's Culture Prize*, den he 2005 kreeg.

## Karrieer
Fly het 1993 de *[[Den Danske Filmskole]]* (The National Film School of Denmark) afslaten. Sien Debütfilm weer 2000 *[[Bænken]]*, in de he de Geschicht vun Kaj vertell, een Mann mit ene sware Alkohoolsucht. Düsse Film is later de eerste Deel vun ene Triologie worrn, de Ümstänn un Leven vun Figuren uut de Ünner-, Böver- un Middelschicht in Däänmark wiest. De Stop-Motion-Animatschoon *[[Prop og Berta]] *(2001) folg as tweden Film na *Bænken*, weer man keen Deel vun de Triologie. De Triologie gung mit *[[Arven]]* (2003) wieder un wees de Levenümstänn vun de Böverschicht, de Film *[[Drabet]] *(2005) vertell ene Geschicht uut de Middelschicht.

2007 dreih he se Reeg entitled *[[Forestillinger]]*, de in dat däänsch Feernseen leep. De Reeg wiest de glieke Tied uut de Perspetiv vun söös verscheden Personen, de eer Levenümstänn sik in de Verloop vun de Reeg översniedt.

*Prop og Berta* uutbenamen, vertellt Per Fly sien Films dat Leven vun normalen Lüüd. Siene Films kiekt op de Ümstänn, in de Minschen leven doot un versöcht de Charakteren deepsinnig vöörtostellen un to wiesen waarümme Minschen se eer Leven so leevt.

Siene Fru is de däänsche Schauspelersch Charlotte Fich. Tohoop hebbt se twee Kinner Anton un Aksel.

## Filmografie

## Anner Warken

## Priesen

## Footnoten


## Weblenken

*  at IMDb 
* Per Fly at the Danish movies and television database
Lucildo Ahlert

**Lucildo Ahlert** (* 1950 in Westfália) is een brasiliaansken Bedrievsweert, Weerpschopswiätenschopper un Plattdüütskaktivist uut de Gemene Westfália in’n süüdbrasiliaansken Bundsstaot Rio Grande do Sul, de sik för dat Vestfaliano in de Gemene insett.

## Liäwen
Lucildo Ahlert is 1950 in dat Taquari-Daal up de Welt kuomen. Bet dat he 22 was, het he bi sienen Öllers up’n Huowe mitarbeidt. 1975 het he sien Fruwwe frigget un denn in Lajeado liäwet. 1988 het he as Bedrievsweerd bi Souza Cruz arbeidt un denn bet to’n Rustand 2012 as Weerdschopswiätenschopper bi de Univates (Universidade do Vale do Taquari) leert. He is in de Grupo Amigos do Sapato de Pau aktiv, de dat westfäölske Plattdüütsk in de Gemene pleget. He het een Wöörderbook un ene Grammatik üöwer den westfäölsken Dialekt in de Gemene Westfália ruutgiäwen.

## Wärke

* *Dicionário da Língua Westfaliana Brasileira*, 2019.
* *Gramática da Língua Westfaliana Brasileira*, 2022.

## Literatuur

* Lucildo Ahlert: *Miiene Muttersprauche in Läben, un dat dat Liäben van miiene Muttersprauche.* In: Agemir Bavaresco: *Die Mottersproch in der Vielfalt des Deutschen, A língua materna na diversidade do alemão*. Editora Fundação Fênix, Porto Alegre, 2022, S.&nbsp;171–185. (online)

## Nettverwiese

## Footnoten
Oleson

**Oleson** is de Familiennaam von

* Brad Oleson (* 1983), US-amerikaanschen Basketballspeler,
* John Peter Oleson (* 1946), kanaadsch-US-amerikaanschen Schriever un Ünnerwaterarchäologe,
* Nicholas R. Oleson (1966–1997), US-amerikaanschen Schauspeler.

**Kiek ook bi:**

* Olson
* Olsson
* Ohlson
* Olesen
United States Geological Survey

De **United States Geological Survey** (USGS) is ene wetenschoplike Behöörde van dat Binnenministerium van de Verenigten Staten. De USGS is dat wichtigste Instituut in de Verenigten Staten för de amtlike Kartografie.

## Agenden
De Wetenschoppers van de USGS unnersöket de Landschoppen un geoloogsche Strukturen in de Verenigten Staten un ook in anner Länner, öre Ressourcen un de Natuurkatastrophen, de öör bedroht.

De veer wichtigsten Feller sind:

* Water
* Geologie
* Geografie
* Biologie

De Arbeed stütte sik toeerst up traditschonell terrestrisch Unnersöök, doch sied den 1960er-Jaren mehr un mehr ook up Meetflegers (to’n Bispeel Aerophysik, Aerofotogrammetrie) un up Eerdobservatschoonssatelliten.

De USGS is up’n  3.&nbsp;März 1879 grünnt worrn. Van 1962 an bedeligt sik de USGS an dat Uutforschen un ook dat Kaartenmaken van de Eerden, van de Maan un de Planeten.

De USGS is de eenzige wetenschoplike Behöörde van dat US-Binnenministerium un het 8670 Metarbeders (2009) anstellt. De Seed is Reston (Virginia), anner wichtige Büros sitt in Denver, Colorado un in Menlo Park, Kalifornien.

De Organisatschoon is so os de NOAA Liddmaat in de Internatschonalen Charta för Weltruum un Natuurkatastrophen.

Dat Motto is “science for a changing world.” (engelsch för ‚Wetenschop för ene Welt, de sik verännert‘). To den Projekten van de US Geological Survey, de up’t längeste lopet, höört Unnersöök an de San-Andreas-Fault. Besunners dat Vermeten in dat kalifornische Parkfield, dat 1857 dat Epizentrum van dat Fort-Tejon-Eerbevend was, söllt bidregen, Eerdbeven better vööruuttoseggen.

In’n Sommer 2006 het de Organisatschoon tohope mit de *Indian Directorate General of Hydrocarbons (DGH)* Gashydraten in’n Indischen Ozean unnersöcht.

De Behöörde bedrivt ook dat National Wildlife Health Center (NWHC), ene Forschinstituur, de sik mit Unnersöök van Krankheiden bi Wilderen befaten dööt.

## Publikatschonen
De Behöörde givt de amtlike Kaarte van de Verenigten Staten uut un is bruukt meist dat Maat 1&nbsp;:&nbsp;24.000. Düt Kaartenwärk heet up Engelsch *7.5-minute topographic quadrangle series.* De Behöörde bruukt dat ook Manen un Planeten to kartograferen.

Bovento stellt de USGS de Online-Datenbank *Geographic Names Information System (GNIS)* up, een Lexikon för Oortsnamen up dat olle togrepen könnt.

## Liste van de Direkters

## Annerwat
Dat Budget för dat Jaar 2013 was1,103 Milliarden US-Dollar daarmang 153,7&nbsp;Millionen US-Dollar för den Klimawannel, 144,8&nbsp;Millionen US-Dollar för Georisiken, 44&nbsp;Millionen US-Dollar för de Energiewenne un 209,8&nbsp;Millionen US-Dollar för de Söök na Waterressourcen

In Reston liggt sik dat Museum van de USGS, in den Porträts van de Direkters, historische Uutrüsten un ook een Wagen van de US-Geologen, een Ford Modell A uut de 1930-er Jaren to seen is.

## Weblenken

* Offitschelle Websteed (engelsch)
* Eerdbevenöverwaaknett van de USGS (Realtime, engelsch)
* Observatschoon van de aktiven Vulkane döör den USGS (engelsch)

## Footnoten
Seue Peaks

De **Seue Peaks** sünd ene Grupp von Bargen an de Loubet-Küst in dat Grahamland in de Noorden von datAntarktisch Halfeiland. Se reckt sik op dat Arrowsmith-Halfeiland twüschen de Bentley Crag un de Mount Rendu tohöögd.

Dat UK Antarctic Place-Names Committee benööm de Grupp 1960 na de noorweeschen Landvermeter un Glaziologen Christian Martini de Seue (1841–1895), enen Pioneer in de Glaziologie in Norwegen.

## Weblenken

* 
* 
* Seue Peaks op geographic.org (engelsch)
George Wendt

**George Robert Wendt, Jr.** (* 17. Oktober 1948 in Chicago, Illinois) is en US-amerikaanschen Schauspeler.

## Weblenken

*
René Pottier

**René Pottier** (* 5. Juni 1879 in Moret-sur-Loing; † 25. Januar 1907 in Levallois-Perret) weer en franzöösch Radrennfohrer.

1903 wunn he dat Rennen Bordeaux–Paris in de Amateurklass. He gellt as eerst Bargspezialist vun de Tour de France. Up den Ballon d'Alsace in den Vogesen erinnert en Gedenktafel an Pottier. Bi sien Tour-Sieg 1906 (vör Georges Passerieu, Louis Trousselier, Lucien Petit-Breton un annern wunn he ok fief Deelstrecken, veer dorvan nahnanner. 

In‘n Januar 1907, blots knapp söss Maand nah sien Tour-Triumph, hett sück Pottier ümbrocht, indem he sück in de Garage vun de Fohrradfabrik uphangt hett, deren Rööd he fohren dee. Mitarbeiter hemm hüm an den Haken hangend funnen, an den sonst sien Fohrrad hung. As Grund wurr Leevstenkummer annommen. 

## Weblinks

* Indrag in de Datenbank vun Radsportseiten.com
* René Pottier in der Datenbank Mémoire du cyclisme (franzöösch)
* René Pottier up cycling4fans.de

## Enkeld Nahwiesen
Hefter

**Hefter** betekent

* Hefter, Reegschop to’n Tohoopheften vun Ünnerlagen,
* Hefter, Mapp för Ünnerlagen.

**Hefter** is de Familiennaam vun

* Adam Hefter (1871–1970), Bischop vun Gurk,
* Dennis Hefter (1993–2015), düütschen Volleyballspeler,
* Ernst Hefter (1906–1947), düütschen Psychiater,
* Martina Hefter (* 1965), düütsche Schreiversch,
* Roland Hefter (* 1967), düütschen Schauspeler, Kabarettist, Ledermaker un Singer,
* Wolfgang Hefter (* 1949), düütschen Footballspeler.

**Siehe auch:**

* Heffter