open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
László Kovács (Kameramann)

**László Kovács**  (* 14. Mai 1933 in Cece, Ungarn; † 22. Juli 2007 in Beverly Hills, Kalifornien) weer en ungarschen Kameramann.

László Kovács hett in de Johren twüschen 1952 un 1956 in Budapest dat Fack Film studeert. Nadem he dor de Schandalen in’n Tosamenhang mit den Opstand vun 1956 mit de amera fasthollen harr, is he mit dat Material in’n Westen flücht un hett sik in de USA en nee’t Tohuus opboot.

He haar al in mehrere Lütt-Utgaven-Filmen un Feernsehprodukschonen achter de Kamera stahn, bevör he 1969 sien Dörbrook mit den Film *Easy Rider* harr. He weer Kameramann bi en grote Tall vun bekannte Filmen un is dorvör ok uttekent woorn. 

Kovács hett aver ok as Fotograf arbeidt un weer dreemol ok as Speelbaas ünnerwegens.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
László Kovács hett för sien Arbeit söven Filmpriesen kregen:
* 1970: den tweeten Platz bi de *[[Golden Laurel]]*-Verlehen as *Best Kameramann* för *Easy Rider*.
* 1971: den drütten Platz bi de *[[Golden Laurel]]*-Verlehen as *Best Kameramann* för *Five Easy Pieces*.
* 1998: den *Excellence in Cinematography Award* vun’t *[[Hawaii International Film Festival]]* för sien Meenwark.
* 1998: den *Lifetime Achievement Award* vun’t *[[Camerimage]]*.
* 1999: den *Lifetime Achievement Award* vun’t *[[WorldFest Flagstaff]]*.
* 2001: den *[[Hollywood Film Award]]* för sien utermatige Leistungen in’t Filmgewarf.
* 2002: den *Lifetime Achievement Award* vun de *[[American Society of Cinematographers]]*.

## Weblinks
* 
* The Hollywood Reporter: *[http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/e3i26dfe10292c4995ee1ea9e599a11acef Cinematographer Laszlo Kovacs dies at 74]* 24. Juli 2007, (eng.)
Rist

**Rist** (hoochdüütsch **Ristedt**) is siet 1974 en vun de 13 Stadtdelen vun Syke. Dor leevt üm un bi 1.300 Inwahners. Fröher weer Rist en sülvstännig Dörp. En poor lüttje Bedrieven hefft sik dor ansiedelt, sünst sünd dor noch allerhand Buurnhööv. In Rist wohnt ok en Reeg Lüde, de annerwegens arbeiden doot un dor denn jummers henfohrt. 

## Geographie
Rist liggt bi 12 km süüdlich vun Bremen in de Wilshuser Geest. In Rist finnt sik de Hoge Barg. De is 58 m hooch. Dormit is he de höögste Barg rund um Bremen to. Up düssen Barg is en schönen Utkiek, dor kann een wiet över dat Daal vun de Werser un över de ganze Stadt Bremen henkieken.

## Historie

## Sagen
An'n Ingang na Rist steiht en groten, scheven Steen. De warrt De krumme Snieder vun Rist nömmt. Twee Sagen vertellt, datt dat fröher mol en Snieder ween is. Man he hett sik mit Petrus (en annere Saag seggt: Mit'n leven Gott süms) anleggt, dor is he in'n Steen verwannelt wurrn.

## Verkehr
De B6 un de B51 na Leeste sünd nich wiet af. Dör Rist löppt de K 116 dör. 

## Sport
De  TSV Ristedt e.V (Football, Dischtennis u. a.) is för den Sport tostännig. Dat gifft ok en egen Sportanlaag mit Sporthall. 

## Weblinks
* Naturpark Wildeshauser Geest
Ristedt

**Ristedt** betekent

* Ristedt, Oort in de Gemeen Klötze in’n Oltmarkkreis Soltwedel, Sassen-Anholt.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Rist, Oort in de Gemeen Syke in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen.

Kiek ok bi: Riestedt.
Regiment

Dat **Regiment** (vun latiensch *regimen*, Herrschop, Regeern, Stüür) meent hüdigendags en middelgrote Grupp bi dat Militär. 

En Regiment sett sik tohopen ut twee bit veer Bataillonen oder ut allerhand Kompanien. Bi de Kavallerie sünd dat normalerwies 5 Eskadrons (oder Swadronen). Baas vun dat Regiment is tomeist en Oberst. Bi de NATO hett dat Regiment dat taktisch Teken vun dree lootrechte Streken.

Bit 1945 weer dat Regiment de wichtigste middelgrote Verband in dat düütsche Heer. Bi de Bundeswehr weer dat toeerst so, dat dat Regiment bloß bi de Verwalten en Rull speel. De Bataillonen weern unafhängig vun'nanner insett un stünnen direktemang ünner de Brigaad. Bi de Logistikers geev dat avers fudderhen ok Regimenters. Dor höört tein oder mehr Kompanien to en Regiment. 

In de Armee vun de Swiez un vun Öösterriek gifft dat hüdigendags keen Regimenter mehr. Dor kaamt denn glieks de Brigaden.

Över dat Regiment steiht avers an un for sik de Brigaad. Denn kümmt de Divischoon. Dat Regiment sett sik tohopen ut verscheden Bataillonen. Dorünner staht denn de Kompanien. 

Bi de Luftmacht heet dat Regiment Geswader, just so, as bi de Marine.
Brigaad

**Brigaad** betekent

* Brigaad, en grote Eenheit bi dat Militär,
* Sozialistische Brigaad, en Arbeitsgrupp in de Weertschop vun de vörmalige DDR.
Brigaad (Militär)

En **Brigaad** is bi dat Militär en Grootverband vun de Landmacht. He is so utrüst un organiseert, dat he taktisch Upgaven ohn frömde Hölp süms lösen kann. 

## Bundeswehr
To en Brigaad bi de Bundswehr höört 1.500 - 5.000 Suldaten hento. Dor is se de lüttjeste Grootverband mit, de ut verscheden Truppenorden tohopensett is. 

Dat taktische Teken vun de Brigaad is dat Krüüz. Baas is tomeist en Brigaadgeneral (in Öösterriek un in de Swiez en Brigadier), man hen un wenn ok en Oberst. De Eenheit över de Brigaad is de Divischoon, ünner de Brigaad steiht dat Bataillon, hen un wenn ok dat Regiment.

## Frankriek
In Frankriek warrt bavenhen ok en Ünnerdeel vun de Kompanie as Brigaad betekent. Man dat gellt bloß bi de Riedertruppen (Kavallerie, Panzertruppen) un bi de Gendarmerie Nationale. Dor höört denn 5 - 10 Mann to en Brigaad to un jem ehr Anföhrer is en Brigadier (Ünneroffzier).

## Historie

Carl von Clausewitz hett seggt, de Brigaad, dat weer de gröttste Eenheit, de *bloß een Mann, dor wo sien Stimm to hören is, anföhren kann*. 
Bit hen to de Midde vun dat 20. Johrhunnert weern Brigaden tomeist militärsche Verbänn, de sik ut tominnst twee Regimenters vun desülbige Truppenoort tohopensetten döen. Verscheden Truppenoorten (Gefecht mit verbunnen Wapen) geev dat eerst bi de Divischonen. In Düütschland bleev dat so bit to'n Enne vun de Düütsche Wehrmacht. Dorbi weer dat al vun den Anfang vun den Eersten Weltkrieg af an so, dat de Divischonen jummers mehr gor nich ut verscheden Brigaden bestünnen, man sik direktemang ut de ünnern Eenheiten tohopensetten döen. 

## Borns
Liekboson

**Liekbosonen** sünd en Bestanddeel vun Quantenfeldtheorien un överdrägt as Elementardeelken de as de veer *[[Grundkräft vun de Physik]]* bekannten Wesselwirken twüschen de annern Elementardeelken.

As de Naam al seggt, hört disse Deelkenklass to de Bosonen. Dat sünd Deelken mit en ganztallig Spin, welke sik na de Bose-Einstein-Statistik föögt. In’n Gegendeel dorto hebbt de Fermionen en halftallig Spin un föögt sik na de Fermi-Dirac-Statistik.

De Naamtosatz *Liek* verweist dorop, dat sik dat bi de Quantenfeldtheorien üm so nöömte Liektheorien hannelt.

Dör den Uttuusch vun Liekbosonen ännert sik de Egenschoppen vun Deelken: Tuuscht twee elektrisch laadte Deelken en Photon ut, denn ännert sik de Phaaswinkel in jemehr Bülgenfunkschonen, de dör de Schrödinger-Glieken btw. dör de Dirac-Glieken beschreven warrt.

De Uttuusch vun W-Bosonen bi de swacke Wesselwirken ännert de elektrischen Laden un den swacken Isospin, wieldat de Uttuusch vun Gluonen twüschen de Quarks de Farvladen ännert.

Dat Graviton kummt in’t Standardmodell vun de Elementardeelkenphysik nich vör, warrt aver as hypotheetsch Uttuuschdeelken för de Gravitatschoon ansehn. An de Steed warrt hüüt dat Higgs-Boson as Vermiddlerdeelken för de Masse utforscht. Man, en Uttuuschdeelken för de Sworkraft is dat nich, de jo sülvst blots en Wesselwirken twüschen all Deelken mit en Masse dorstellt.
Enceladus

**Enceladus** betekent

* Enkelados, den latienschen Naam vun en Ries ut de greeksche Mythologie,
* Enceladus, en Maand vun de Planeten Saturn.
Friedhelm Rudolph

**Friedhelm Rudolph** (* 8. Dezember 1964 in Ossenbrügge) is en plattdüütschen Schriever.

Rudolph leevt in Georgsmarienhütte un hett 2007 den Freudenthal-Pries för siene Geschicht *Seine langen bounten Nuddelhaore* kregen.
Erriapo

**Erriapo** betekent

* Erriapo, Figur ut de keltsche Mythologie,
* Erriapus, Maand vun den Planeten Saturn.
Galatasaray Istanbul

De **Galatasaray** is en törksch Football-Vereen ut Istanbul. Grünnt wurn is de Vereen an’n 20. Oktober 1905. De Trainer vun de Footballmannschap heet Domènec Torrent. Dat Stadion vun de Vereen is de Nef Stadyumu.

## Wat Galatasaray schafft hett
* Törkie Meester: **24** Mal (1962, 1963, 1969, 1971, 1972, 1973, 1987, 1988, 1993, 1994, 1997, 1998, 1999, 2000, 2002, 2006, 
2008, 2012, 2013, 2015, 2018, 2019, 2023, 2024)
* Törkie Pokal: **17** Mal (1963, 1964, 1965, 1966, 1973, 1976, 1982, 1985, 1991, 1993, 1996, 1999, 2000, 2005, 2014, 2015, 2016)
* UEFA-Pokalwinner: **1** Mal (In'n 2000)
* UEFA Super Cup: ** 1** Mal (In'n 2000)

## Weblenken
Galatasaray Web
Albersdorf

**Albersdorf** betekent

* Albersdorf, Gemeen in’n Saale-Holzland-Kreis, Döringen,
* Albersdorf, Oort in de Gemeen Etzelwang in’n Landkreis Amberg-Sulzbach, Bayern,
* Albersdorf, Oort in de Gemeen Pemfling in’n Landkreis Cham, Bayern,
* Albersdorf, Oort in de Stadt Ebern in’n Landkreis Haßberge, Bayern,
* Albersdorf, Oort in de Stadt Vilshofen an der Donau in’n Landkreis Passau, Bayern,
* Albersdorf, Oort in de Stadt Markranstädt in’n Landkreis Leipzig, Sassen,
* Albersdorf, Oort in de Stadt Berga/Elster in’n Landkreis Greiz, Döringen,
* Albersdorf, Oort in de Gemeen Schiefling am Wörthersee, Bezirk Klagenfurt-Land, Kärnten, Öösterriek,
* Albersdorf, Oort de Gemeen Eberstalzell, Bezirk Wels-Land, Oberösterreich, Öösterriek,
* Albersdorf, Oort in de Gemeen Eggersdorf bi Graz, Bezirk Graz-Umgebung, Steiermark, Öösterriek,
* Albersdorf, Oort in de Gemeen Albersdorf-Prebuch, Bezirk Weiz, Steiermark, Öösterriek,
* Albersdorf, fröheren Oort in de Gemeen Oschatz in’n Landkreis Nordsachsen, Sassen,
* Albersdorf, düütschen Naam von de Gemeen Albrechtice u Českého Těšína in dat Okres Karviná, Tschechien,
* Albersdorf, düütschen Naam von’n Oort Písařova Vesce in de Gemeen Lesná, Okres Tachov, Tschechien.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Albersdörp, Gemeen in’n Landkreis Dithmarschen, Sleswig-Holsteen,
* Alversdörp, Oort in de Gemeen Fehmarn in’n Kreis Oostholsteen, Sleswig-Holsteen,
* Alversdörp, Oort in de Gemeen Schashagen in’n Kreis Oostholsteen, Sleswig-Holsteen.

Kiek ok bi: Albertsdorf, Alversdorf.
Phrygsche Spraak

**Phrygisch** is ene utstorvene Spraak vun de Phrygers. Se höör to de indogermaanschen Spraken un is in Lüttasien (Phrygien) spraken worrn. Binnen de indogermaanschen Spraken warrt dat Phrygische as en egen Twieg ansehn, de ans mit kene bekannte Spraak neger verwandt is.

Bekannt is dat Phrygische ut mehr as 250 korte (de längste 285 Teken lang) ooltphrygische Inschriften ut dat 8. bet 4. Johrhunnert v. Chr., de in ene egene Schrift schreven worrn sünd. Disse Schrift is wohrschienlich in dat 8. Johrhunnert v. Chr. vun en westgreeksch Alphabet utlehnt worrn un harr en poor tosätzliche Teken. Funnen hebbt se de Inschriften vör allen in de Stadt Gordion. Ut de Tiet vun dat 1. bet 4. Johrhunnert n. Chr. sünd noch bi 110 neephrygische Inschriften in greeksche Schrift bekannt. In dat 5. Johrhunnert is dat Phrygische noch as Volksspraak bruukt worrn, denn aver bilütten utstorven. In dat 7. Johrhunnert geev dat disse Spraak nich mehr.
Louis Riel

**Louis Riel** (* 22. Oktober 1844 in St. Boniface; † 16. November 1885) weer en Anföhrer vun de Mestizen un Indianers in Kanada.

Riel hett 1869/1870 un 1884/1885 de demokraatsche Bewegung in de Red-River-Kolonie un de Noordwest-Rebellion anföhrt, de sik gegen den kapitalistischen Landroov un de polietsche Entrechtung wennen dee. Nadem de Noordwest-Rebellion afwehrt weer, hebbt se em 1885 ophängt.
Nicolaus Bruhns

**Nicolaus Bruhns** (* Dezember 1665 in Schwabstedt; † 29. März 1697 in Husum) weer en Komponist, Örgel- un Vigelinspeler vun de Noorddüütsche Örgelschool.

Bruhns weer en Schöler vun Dieterich Buxtehude. He weer en bedüden Komponist in de Tiet vör Bach. Vun siene Warken sünd 12 Kantaten un welk Stücke för de Örgel nableven.
Aquitaansche Spraak

**Aquitaansch** is ene utstorvene Spraak, de de eenzige bekannte Verwandte to de basksche Spraak is. Dat Volk vun de Aquitaniers kummt toeerst bi Julius Cäsar in de *[[Commentarii de bello Gallico]]* vör. Dat schall in Aquitanien in’n Süüdwesten vun dat hüdige Frankriek leevt hebben un en ganz annere Spraak hatt hebben as de keltschen Galliers.

De Spraak sülvs is blot dör Naams in latiensche Graff- un Wiehinschriften bekannt. Üm un bi 400 Naams vun Lüüd un 70 Naams vun Gödder sünd överlevert. Vun de Grammatik is blot en ganz lütt beten bekannt dör de afleidt Formen vun Naams. De Verwandtschop mit dat Basksche is ut disse Resten aver al good to kennen. As de Römers Aquitanien innahmen harrn, dor sünd de Aquitaniers to de latiensche Spraak övergahn. En lütt Rest vun de Spraak hett sik as Substrat in dat Gascoignsche hollen.
C sharp

**C#** (*C sharp* utspraken) is ene Programmeerspraak, de op de Spraken C un C++ baseert. Microsoft hett disse Spraak utklamüsert. 1998 geev dat de eersten Berichten, dat Microsoft an en ne’e Programmeerspraak arbeiden dee, aver eerst 2000 hebbt se de Spraak op de Professional Developers Conference in Orlando offiziell vörstellt. Vör allen dor an mitarbeidt hebbt Anders Hejlsberg, Scott Wiltamuth un Peter Golde. De Spraak schull de Vördelen vun C un C++ mit de vun Java vereenigen. Ok mit dat .NET Framework schull de Spraak good tohooparbeiden.

## Bispill
Dit Bispill schrievt "Moin!" up dien Monitor.


```csharp
using System;

class Program {

  public static void Main(string[] args) {
    Console.WriteLine("Moin!");
  }

}
```
Higgs-Boson

Dat **Higgs-Boson** oder **Higgs-Deelken** is en hypotheetsch Elementardeelken, wat in dat Standardmodell vun de Elementardeelkenphysik vörutseggt warrt. 

In’t Standardmodell is de Masse vun de Elementardeelken keen vun jemehr Grundegenschoppen, man se kaamt dör den Higgs-Mechanismus tostannen:

De britische Physiker Peter Higgs hett 1964 en formalen Mechanismus utklamüsert, wodör Deelken, de toeerst ahn Masse sünd, dör Wesselwirken mit en Achtergrundfeld (dat so nöömte Higgs-Feld) massiv warrt. Anfangs weer dat Prinzip in’n Rahmen vun de Fastkörperphysik entwickelt, denn aver ok op de Elementardeelkenphysik överdragen. Intressant is dorbi vör allen, dat de Masse vörher as en fundamental Egenschap ansehn weer un nu op eenmol blots mehr as en „Neveneffekt“ vun en Wesselwirken dorstellt weer. Dat de Masse dör Wesselwirken entsteiht is dorbi aver nich alleen op den Higgs-Mechanismus begrenzt; an sik baseert de gröttste Deel vun de Masse in de Welt nich op den Higgs-Mechanismus, man op de starken Wesselwirken twüschen de Quarks in de Nukleonen in de Atomkarns. De Masse vun de Quarks maakt blots en lütten Andeel to de gesamte Masse vun en Atomkarn.

Dat Higgs-Deelken het keen elektrisch Laden un wiest den Spin 0 op. Dorüm warrt dat to de Bosonen tellt. Na Bereken ut dat Johr 2006 schall de Masse vun dit Deelken twüschen 117 un 153 Gigaelektronenvolt (GeV) liggen. Protonen un Neutronen hebbt to’n Vergliek so wat 1 GeV. För den Fall, dat bit 200 GeV keen Higgs-Boson funnen warrt, gifft dat ok Theorien, de en Higgs-Multiplett vorutseggen doot, dat bi högeren Energien liggt. Dat Higgs-Feld koppelt an de annern Deelken, wobi de Masse vun’t Deelken propotschonal is to de Stärk vun disse so nöömten Yukawa-Koppeln. De Wesselwirken vun’t Higgs-Feld mit de toeerst noch masselosen Tostännen, de dör de Wesselwirken denn massiv warrt, is *Yukawa-ordig*, d. h. se hett en lütte Reckwiet vun wegen de Afhangigkeit vun de Masse.

Dat Higgs-Boson is dat alleenige Deelken ut dat Standardmodell, dat noch nich dör Experimenten nawiest warrn künn. Dat liggt an de wohrschienlich groten Masse, de dör de hüütigen Gaumakers nich tostannen to bringen sünd. De Wetenschopplers glöövt, dat se dat Higgs-Boson villicht herstellen künnt, wenn de Large Hadron Collider (LHC) an’t CERN in Bedriev geiht. Disse Maschien löpt nu siet November 2009.

Dat Higgs-Boson kunn bit hüüt ok an den Gaumaker mit de opstunns hööchsten Energie, dat Tevatron an’t Fermilab, nich nawiest warrn. Dat gellt ok för den Large Electron-Positron Collider (LEP) an’t CERN. De ünnerste Grenz för de Masse vun dat Higgs-Deelken kann dorüm opstunns (2006) mit 114,1 GeV angeven warrn.

För sien Arbeit hett Higgs 2013 den Nobelpries för Physik kreegen.

## Literatur
* Gordon Kane: *Das Geheimnis der Masse*. In: *Spektrum der Wissenschaft*. 2/2006. Spektrum der Wissenschaft Verlag, S. 36–43, ISSN 0170-2971
* John F. Gunion, Sally Dawson, Howard E. Haber: The Higgs Hunter's Guide. Perseus Books, Juli 2000.

## Weblenk
* Artikel in’n Online-Magazin "Telepolis" (hdt.)
W-Boson

Dat **W-Boson** is en Liekboson (Uttuuschdeelken) un höört dormit to de Elementardeelken. Dat Deelken hett den Spin 1.

Dat W-Boson sorgt för de so nöömten *laadten Strööm* vun de swack Wesselwirken, wat en vun de veer Grundkräft vun de Physik is. Man ünnerscheedt dorbi na de elektrisch Laden twüschen W+ un W-. De W-Bosonen koppelt an Leptonen aver ok an Quarks. So entsteiht dör dat Afstrahlen vun en W--Boson t.&nbsp;B. ut en Elektron dat tohöörig, elektrisch neutrale Elektron-Neutrino (νe). Op de annern Siet vermiddelt de W-Bosonen de Ümwanneln vun Quarks vun verscheeden Quantentallen (Flavors) inenanner, wobi dat wedder de Differenzladen vun een Elementarladen *e* afnehmt. So en Vörgang kummt to’n Bispeel bi’n radioaktiven Betaverfall vör: Dorbi warrt in en Neutron vun’n Atomkarn en Down-Quark (Laden -1/3 e) in en Up-Quark (Laden +2/3 e) ümwannelt. Dorbi nimmt de Atomtall vun’t Atom üm een to, wieldat dat afstrahlte W-Boson eenfach negativ laadt is.

De Beteken *W*-Boson kummt vun dat engelsche *weak* „swack“, wieldat dit Deelken de swacke Wesselwirken vermiddelt. In’n Januar 1983 weern W-Bosonen to’n eersten mol in en Experiment mit dat  Super Proton Synchrotron (SPS) an’t CERN nawiest.

To de swacken Wesselwirken höört ok dat Z-Boson, wat aver – anners as dat W-Boson – nicht elektrisch laadt is. Butendem kann dat ok nich to’n Ümwanneln vun Quarks bidrägen, ok denn nich, wenn dat nix mit en Ännern vun de Laden to kriegen hett.

Wieldat dat W-Boson mit en Masse vun 80,425 GeV/c2 ±0,038 GeV/c2 düchtig swor is (80fache Protonenmasse), hett dat blots en lütte Reckwiet vun ruchweg 10-15. De swacke Wesselwirken hett dorüm ok blots en lütte Reckwiet. Bi veele Vörgang hett dat W-Boson blots en Bidrag as virtuell Deelken in de Form vun Schleifen in de so nöömten Feynmandiagrammen, man dat kann ok as tatsächlich Deelken tüügt un över de Verfallsprodukten nawiest warrn.

In Gaumakers kann dat W-Boson reell över Poorbillen tüügt warrn, t.&nbsp;B. över de Reakschoon e+ e- → W+ W-. De W-Bosonen, de so maakt warrt hebbt aver blots en düchtig korte Levenstiet (Halfweertsbreed 2,124 ± 0,041 GeV, wat so veel is as en Levensduer vun 3 · 10−25 s), bevör to in Leptonen verfallt.

## Kiek ok
* Isospin
De Putt in Schören

**De Putt in Schören** () is en Lustspeel, dat Heinrich von Kleist 1806 schreven hett. Dat eerste Maal in’t Theater kamen is dat Stück 1808 in Weimar dör Goethe. Wilhelm Poeck hett dat Stück as *De Putt in Schören* 1908 in’t Plattdüütsche överdragen. Dat Stück is an’n 29. April 1908 in’t Schiller-Theater in Hamborg toeerst opföhrt worrn. En twete plattdüütsche Version stammt von Albert Mähl un is an’n 25. Mai 1924 as *De Pott is twei* an de Nedderdüütsche Bühn Kiel toeerst opföhrt worrn.

## Wo dat üm geiht

Dat Stück hannelt dor vun, dat opkloort warrn schall, wie Marthe Rull ehr düren Putt twei gahn is. Se hett den vörigen Dag den Buernsöhn Ruprecht Tümpel in de Kamer vun ehre Dochter Eve vörfunnen. Vör Eve ehr Finster legen de Schören vun’n Putt. Ruprecht harr denn seggt, he harr en Frömmen sehn, de weer ut Eve ehr Kamer dör dat Finster rut un harr dor den Putt bi vun Kaminsims smeten. Nich Marthe un nich Ruprecht ahnt, dat de Frömme Richter Adam wesen is.

Doch Sorgen maakt sik Marthe Rull nich alleen vun wegen den Putt, man ok üm Eve ehr Ansehn. Wenn rutkummt, dat noch annere Keerls in Eve ehr Kamer wesen sünd, kunn se ja meist as Dammelbruud gellen.

Adam versöcht nu, mööglichst ahn optofallen, dat de Fall nich oplööst warrt. Is doch ok jüst dissen Dag Gerichtsraat Walter ut Utrecht dor. Doch to’n Sluss kann Adam nich verhinnern, dat Brigitte as Tüüg utseggt. Se vertellt, dat se Footstappen funnen hebbt, de vun Marthe ehr Huus bet na’t Gerichtshuus gaht. Nu mutt Adam utbüxen, nu is’t rut. Eve vertellt nu, worüm Adam bi ehr wesen is, un worüm se nix vertellt hett: Adam harr anbaden, wenn Eve em gefögig wesen weer, dat he dor för sorgen dee, dat Ruprecht nich na’n Militärdeenst na Nedderlandsch-Indien müss.

Ok wenn Kleist sülvs vun sien Wark as Lustspeel snackt, is de Literaturwetenschop sik dorbi nich so seker. Dat Stück hett blot wenig Kennteken vun en Lustspeel. Faken warrt dat ok as Kummedie ansehn. Vun de Tiet her höört dat Stück to de Hoochromantik.

## Literatur

* toeerst druckt: *Der zerbrochene Krug, ein Lustspiel, von Heinrich von Kleist.* Berlin: Realschulbuchhandlung 1811, 174 Sieden
 
### Films

* *Der zerbrochne Krug*, 1934, Speelbaas: Ernst Angel
* *Der zerbrochene Krug*, 1937, Speelbaas: Gustav Ucicky 
* *Jungfer, Sie gefällt mir*, 1969, Speelbaas:: Günter Reisch - free bearbeidt vun Jurek Becker
* *Der zerbrochne Krug*, 2003 (in bayrische Spraak sett), Speelbaas: Hans Klaus Petsch, Inszeneert vun: Michael Lerchenberg

### Oper
* *Der zerbrochne Krug*, Komische Oper in söven Szenen, 1968/69, Komponist: Fritz Geißler

## Weblenken
Piäpperpotthast

**Piäpperpotthast**, auk **Piäpperpottharst**, is en westfölschet Gericht, en Iäten. Man braukt daoto vüöl Fläisch un Siepeln, en Biäten Schmolt, vüöl Piäpper, Lowesblaar un Saolt. Dat muot alltehaupe in en grauten Pott schmurgeln un kuocken. Wenn't an't Iäten geiht, gitt dat Iärappeln un Gürksket daobi, tom drinken gitt et Beier ut Düörpm.

Dat iärste Maol wiär Pottharst in Düörpm vüör dat Joahr 1378 opschriäwen wüörn. Auk Henriette Davidis hiett en Rezept vüör Piäpperpotthast al vuör hunnerd Jaohren akraot opschriäwen.

## Weblenks
*Piäpperpotthast-Rezept van 1879, van Henriette Davidis op Hauchdüütsch.
Phrygisch

**Phrygisch** betekent

* dat Volk vun de Phrygers,
* jemehr phrygsche Spraak,
* de phrygsche Toonoort in de Musik.
Dan Aykroyd

**Daniel Edward Aykroyd** CM (* 1. Juli 1952 in Ottawa as *Daniel Agraluscarsacra*) is en kanaadschen Filmschauspeler un Dreihbookschriever.

Dan Aykroyd hett in Ottawa an de Carleton University studeert. Hier harr he bi en Studententheater sien ersten Optritt op dat Rebeet Schauspeel. 1972 weer he in en Reeg vun föffteihnminütige Kummedie-Shows bi en Kabelsenner to sehn. Dormols al hett he sien Sketche sülvst schreven un produzeert. Siet 1983 is Aykroyd mit Donna Dixon verheiraadt. Se hebbt tohopen dree Döchter: Danielle (*1989), Belle (*1993) un Stella (*1998).

## Loopbahn
Dan Aykroyd is en grötteren Publikum bekannt worrn, as he tohopen mit annere Schauspelers de Feernsehreeg *Saturday Night Live* bi de NBC grünnt hett, woneem veele Dorstellers jemehrn Anfang nahmen hebbt. He hett ok mit John Belushi tosamen arbeidt. De beiden hebbt denn de Blues Brothers Band grünnt. Ut disse musikaalsch Arbeidt sünd twee LPs tostannen kamen un en spoodrieke Tournee. Dorut is denn ok de Film *Blues Brothers* entstahn, mit John Landis as Speelbaas, de för Aykroyd un Belushi jemehr gröttste Spood weer. Aver ok mit annere Kollegen vun *Saturday Night Live* hett he Filmen dreiht, as t.&nbsp;B. mit Bill Murray, Chevy Chase un Eddie Murphy. Mit Bill Murray harr he Spood mit de Filmen *Ghost Busters* un *Ghost Busters II*. 2008 schall gors en drüdden Deel kamen.

Man Dan Aykroyd hett nich blots alleen Kummedien maakt. Mit *My Stepmother Is an Alien* hett he ok en romantischen Film maakt oder Dramen as *Driving Miss Daisy*, Jöögdfilmen (t.&nbsp;B. *My Girl*), Historienfilmen as *The House of Mirth* oder spannende Filmen as t.&nbsp;B. *Exit to Eden*. He hett butendem ok ruchweg twintig Dreihböker, ünner annern för de Filmen *Ghost Busters* un *Blues Brothers*.

In de letzten Johren weer Aykroyd in Feernsehregen (ü.a. *[[PSI Factor|PSI Factor – Chronicles of the Paranormal]]* (dt.: *PSI Factor – Es geschieht jeden Tag*)) to sehn un hett ok as Filmproduzent arbeidt. In Kinofilmen maakt he hüüt blots noch Nevenrullen. Sien düütsche Synchronstimm is Thomas Danneberg.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Dan Aykroyd weer 1990 as *[[Oscar/Best Nevendorsteller|Best Nevendorsteller]]* för den *[[Oscar]]* nomineert för den Film *Driving Miss Daisy*, de as *[[Oscar/Best Film|Beste Film]]* uttekent woorn is. Aykroyd weer noch för wietere Filmen nomineert un hett 1977 den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Best Dreihbook in en Varieté-, Musik oder Kummediesennen* för *Saturday Night Live* wunnen.

Man tweemol hett Aykroyd ok de *[[Golden Himbeer]]* as *Slechtste Nevendorsteller* kregen, neemlich 1989 för *Caddyshack II* un 1992 för *Nothing But Trouble*.

## Weblenken
Willem Poeck

**Willem Poeck** (* 29. Dezember 1866 in Mesborg; † 7. Juli 1933 in Blumenau, Brasilien) weer en hooch- un plattdüütschen Schriever.

Poeck is 1866 as Söhn vun’n Dörpsmitt in Mesborg boren. He weer 1878 bet 1886 op dat Gymnasium in Horborg un hett 1886 dat Studeren an de Universitäten Göttingen un Marburg anfungen, op ne’e Spraken. 1887 weer he Grünnungspräsident vun de Sängerschaft Gottinga. Denn dee Poeck vun 1898 af an bet 1907 as Oberbeamter bi’n Toll in Hamborg arbeiden. Later hett he anfungen blot noch to schrieven.

## Warken

* *De Herr Innehmer Barkenbusch und andere Geschichten von der Waterkant.* Gutenberg-Verlag, Hamborg 1906
* *In de Ellernbucht. En Geschicht von de Hamborger Waterkant.* Gutenberg-Verlag, Hamborg 1907
* *Lebendige Bütt. Zwei Humoresken von der Waterkant.* Verlag des Volksbildungsvereins, Wiesbaden 1907
* *Von Löwen, Lumpen und anständigen Leuten. Lustige Hamburger Geschichten.* Glogau, Hamborg 1908
* *[[De Putt in Schören]].* (överdragen ut Heinrich von Kleist sien *Der zerbrochne Krug*; toeerst opföhrt an’n 29. April 1908 in’t Schiller-Theater in Hamborg)
* *Die Zukunft der plattdeutschen Sprache.* Callwey, München 1910
* *Das verhängnisvolle Honorar und andere Novellen und Plaudereien.* Grunow, Leipzig 1914
* *Die Eisenrose. Gedichte.* Grunow, Leipzig 1914
* *Trina Groots Vermächtnis.* Roman aus der Hamburger Elbmarsch 1917
* *Rungholtmenschen.* Hanseatische Verlagsanstalt, Hamborg 1920
* *Poggenkönig un Dübelsprinzessin. Lustige plattdeutsche Märchen für Jung und Alt.* Glogau, Hamborg 1921
* *Das Plattdeutsche und die akademischen Berufsstände.* Turm-Verlag, Göttingen 1922
* *Der Freibeuter des Königs.* Geschichtliche Erzählung 1926 

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Martha Müller-Grählert

**Martha Müller-Grählert** (* 20. Dezember 1876 in Barth; † 19. November 1939 in Franzborg) weer ene plattdüütsche Schrieversche. 

Boren is Martha Müller-Grählert ünner den Naam Johanna Daatz 1876 in Barth. As ehr Vadder, de Möllermeester Friedrich Grählert ut Zingst 1879 ehre Mudder heiraden dee, do leten se den Vörnaam vun jemehr Dochter ok mit ännern un de Deern heet vun 1879 af an Martha Grählert. De Kinnertiet hett se in Zingst in de Linnenstraat 7 tobröcht. Dor steiht hüüt ene Gedenktafel. 

Denn weer se op dat Franzborger Lehrerseminar un dee as Huuslehrersche arbeiden. Al fröh hett se ok Gedichten schreven. 1898 is Müller-Grählert na Berlin tagen. Se dee as Redaktörin bi dat „Deutsche Familienblatt“ arbeiden un hett 1904 Max Müller heiraadt. In Berlin hett se ok ehr beröhmt Gedicht „Mine Heimat“ schreven, dat vun de Oostseewellen in ehre Heimat hannelt. Rutkamen is dat toeerst 1907 in’n Band „Schelmenstücke“. 

1911 güng Müller-Grählert mit ehren Mann na Japan, he schull dor Gastperfesser in Sapporo wesen. As de Eerste Weltkrieg utbreken dee, kemen de beiden na Düütschland trüch. De Reis in Kriegstieden weer lang un swoor. De Eh güng denn in’e Brüch un Müller-Grählert müss tosehn, dat se an Geld keem. Mit Vördragsreisen dee se ehre Kass opbetern. 1920 keem „Mudder Möllersch’ Reis na Berlin“ rut. 1924 is se wedder na Zingst tagen un versöch, mit Gedichten in Daagbläder un Vördrääg över de Runnen to kamen, wat op Duur nich klappen dee. 

Ehr Gedicht „Mine Heimat“ weer nu al temlich bekannt. En Glasergesell ut Flensborg hett den Zeitungsutsnitt mit dat Gedicht ut de „Meggendorfer Blätter“ bet na Zürich bröcht un so kreeg de Dirigent vun den „Arbeiter-Männergesangverein“, Simon Krannig, dat in’e Hannen. He hett en Melodie to dat Gedicht schreven un dat Leed weer gau in ganz Düütschland bekannt. Dat wull aver nich klappen, dat se ok de Rechten an dat Leed un dormit de Tantiemen kregen dee un Müller-Grählert weer faken knapp bi Kass.

1936 kregen se un de Kumponist Krannig denn de Rechten an „Mine Heimat“ doch tospraken. För ehr weer dat en beten laat, se harr noch meist keen Geld rutkregen, as se 1939 meist blind, arm un eensam in Franzborg in’t Olenheim för jümmer toslapen is. Ehr Graff is op’n Karkhoff in Zingst un driggt de Inschrift: „Hier ist mine Heimat hier bün ick to Hus“.

De Martha-Müller-Grählert-Pries warrt ehr to Ehren uutgeven.
## Literatur

* Manfred Krüger: *Martha Müller-Grählert. Mine Heimat.* Inlibro Leipzig, ISBN 3-9808078-9-4

## Warken

* *Schelmenstücke. Plattdütsche Gedichte.* Sülvstverlag, Berlin 1907
* *Sünnenkringel. Plattdütsche Gedichte.* Band 1, Antonys Erben, Barth 1927
* *Mudder Möllersch’ Reise nach Berlin. Mit all ihren greulich interessanten Abenteuern, Begebnissen und Erlebnissen auf d. Hinfahrt, in d. Friedrichstr., im Museum, Zoologischen Garten usw.usw.* Antonys Erben, Barth 1928
* *Sünnenkringel. Plattdütsche Gedichte.* Band 2, Antonys Erben, Barth 1932

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken
Anton Aulke

**Anton Aulke** (* 14. Juli 1887 in Senden; † 19. Dezember 1974 in Warendörp) weer en plattdüütschen Schriever un Persepter ut dat Mönsterland.

Aulke is 1887 as Söhn vun en Bomeester in Senden boren un güng vun 1894 bet 1901 op de Volksschool in Senden un denn vun 1903 af an bet 1908 op dat Gymnasium Laurentianum in Warendörp un möök dor sien Abitur. Denn hett he glieks anfungen Ooltphilologie un Germanistik in Mönster studeren. 1910 ok een Semester in Breslau. 1913 hett he siene Staatsprüfung as Lehrer maakt. 1914 is he as Freewilligen in’n Krieg gahn. Dor hett he denn wat bi afkregen un kunn den Rest vun sien Leven nich mehr good lopen. He dee denn vun 1915 bet 1929 as Studienassesser an de Gymnasien Patterbuorn un Rheine arbeiden. Vun 1929 af an bet to siene Pension 1952 weer he Lehrer för Düütsch un Latien an dat Laurentianum. Aulke is 1974 doodbleven un liggt op’n Karkhoff in Warendörp begraven.

Aulke hett 1952 den Klaus-Groth-Pries un 1955 den Kulturpries vun de Stadt Warendörp kregen. 1961 kreeg he den Annette-von-Droste-Hülshoff-Pries. 1962 hett em de Stadt Senden to’n Ehrenbörger maakt un de Stadt Warendörp hett em 1967 den Gollenen Ehrenring geven.

## Warken

* *De Düwel up’n Klockenstohl un annere Vertellßells ut’t Mönsterland.* Unna 1940
* *Nies. En plasseerlick Bok van Buren, Swien, Spök, hauge Härens un en unwiesen Kerl.* Mönster 1936
* *Siskus, Wiskus, ick kann häxen: Füfftig mehrst lustige Geschichten.* Mönster 1968

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
José Julián Martí y Pérez

**José Julián Martí y Pérez** (* 28. Januar 1853 in Havanna; † 19. Mai 1895 in Dos Ríos) weer en kubaanschen Schriever, Politiker un Natschonalheld.

Martí y Pérez hett in de Emigratschoon vun 1878 af an de kubaanschen antispaanschen Kräfte tohoopslaten un 1895 den Unafhängigkeitskrieg vun Kuba gegen Spanien anföhrt.
Z-Boson

Dat **Z-Boson** (Z0) is en Liekboson (Uttuuschdeelken) un tellt to de Elementardeelken. 

Dat Deelken is jüst so as dat W-Boson en Vermiddler för de swack Wesselwirken un hett den Spin 1. Dorüm tellt dat ok to de Bosonen. Man in’n Ünnerscheed to dat W-Boson is dat Z-Boson nich elektrisch laadt. De Rohmasse vun’t Z-Boson liggt bi 91,1876 GeV, wat meist 91 mol so swoor is as en Proton. De Verfallsbreed is ruchweg 2,4952 GeV.

As de W- un Z-Bosonen so düchtig swoor sünd, warrt bannig veel Energie bruukt, üm jem tostannen to bringen. Dorto weern Gaumakers nödig, de noog Energie harrn. De eerste Gaumaker, de dat maken kunn, weer dat *[[Super Proton Synchrotron]]* (SPS) an’t CERN, wo in’n Januar 1983 to’n eersten mol W-Bosonen in en Experiment nawiest worrn sünd. Dat Z-Boson weer en poor Maanden later, in’n Mai 1983 nawiest. Carlo Rubbia un Simon van der Meer, de disse Experimenten dörföhrt harrn, weern dorför al een Johr later mit den Nobelpries för Physik uttekent.

De Beteken *Z*-Boson schall en lustige Anspelen dorop wesen, dat man to de Tiet meen, dat Z-Boson weer dat letzte Deelken, wat noch opdeckt warrn müss. Aver dat gifft noch en annere Verkloren, wona dat Z dorop henwiest, dat dat Deelken keen elektrische Ladung opwiest (vun’t engelsche *zero electric charge*).

## Kiek ok
* Isospin
Dierk Puls

**Dierk Gerhard Puls** (* 11. November 1913 in Warder; † 15. April 1994 in Kiel) wor en düütschen Schriever un Germanist.

Puls is 1913 as Söhn vun en Pastoor in Warder boren un hett siene Kinnertiet in Oeversee un Kropp tobröcht. Na de Volksschool güng he op de Domschool in Sleswig un dee denn Geschicht, Germanistik, Kunstgeschicht un Theaterwetenschop in Leipzig, Wien un München studeren. 1942 möök he sien Dokter vun de Philosophie to dat Thema *Die „Los von Rom“-Bewegung im Habsburgerreich*.

Na’n Krieg dee Puls as Lehrer arbeiden. Blangen dat dee he ok schrieven. Bekannt vör allen weer sien Book *Besuch auf Emkendorf* vun 1976. Dor stünnen Vertellsels vun dat Leven un Wirken vun sleswig-holsteensche Dichters in. Dat weer so’n Misch ut Vertellen un Saakbook.

## Warken

* *Der Ehedoktor.* 1952
* *Dichter und Dichtung in Kiel.* 1962
* *Is ja rein to dull.* 1975
* *Besuch auf Emkendorf.* 1976
* *Dierk Puls vertellt lüttje Döntjes vun Flensborg bit Hamborg.* 1978
* *An Nordseestrand un Ostseekant.* 1979
* *Snack un Snurren.* 1979 (LP)
* *Hochzeit auf Helgoland.* 1984
* *Geschichten aus dem alten Kiel.* 1991

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers
Artur Balder

**Artur Balder** (* 14. August 1984 in München) is en spaanschen Schriever, bekannt för de Curdy-Kinnersaga un de Germanensaga üm Arminius.

He leevt as free Schriever up Mallorca.

## Warken

* *Tetralogía de Teutoburgo*:
** *El último querusco*. Inédita Editores, 2005, ISBN 84-96364-31-3
** *Liberator Germaniae*. Inédita Editores, 2006, ISBN 978-84-96364-49-3
** *La Batalla del Destino*, Inédita Editores, 2007, ISBN 978-84-96364-96-7
* Curdy-Saga:
** *La Piedra del Monarca*. The Magic Rider, 2004, ISBN 84-934076-0-7
** *Curdy y la Cámara de los Lores*. Montena (Random House Mondadori), 2007, ISBN 978-84-8441-331-8

## Weblenken

* Artur Balder sien Websteed (engelsch)
Willy Klenck

**Willy Klenck** (* 29. September 1890 in Mulsen; † 31. Mai 1959 in Nindörp) weer en düütschen Schoolmeester, Raßenforscher un Heimatkundler.

Klenck is 1890 in Mulsen boren un weer von 1911 af an Schoolmeester in Nindörp. 1920 hett he den Vörsitt in’n Schoolmeestervereen von’n Kreis Neehuus övernahmen un is dat bet 1933 bleven. In de Tied weer he ok Afornten in’n Kreisdag.

Dör Kuntakt mit Walter Scheidt hett Klenck 1923 anfungen, sik mit Raßenkunn to beschäftigen un hett ok anatomische Meetregen in de Ümgegend von Loomst maakt. 1924 is he Kulturpleger in’n Kreis Neehuus worrn.

1934 is he Mitarbeider an dat Raßenbioloogsche Institut an de Universität Hamborg worrn. 1938 hett he as Schoolmeester ophöört un weer denn Mitarbeider von’n Natschonalsozialistischen Schoolmeesterbund. He weer dor vör allen togang mit ole Karkenböker, Ünnerlagen von de Standsämter etc., de för de Raßenkunn utweert warrn schullen.

In’n Juli 1943 is he Baas von dat raßenpolietsche Amt Oost-Hannober worrn un 1944 Baas von de Forschungsstelle „Rasse und Raum“ in’n Gau Oost-Hannober in Lümborg.

In’n Mai 1945 hebbt em de Briten as een von de hogen Lüüd in de Gau-Föhrerschop fastnahmen. 1947 hebbt se em denn aver wedder verlöövt, as Schoolmeester in Mittelsnohn to arbeiden. Blangenbi hett he denn vör allen över de Geschicht vun siene negere Heimat schreven un hett vele Bidrääg to de Nedderdüütsche Heimatbläder hatt.

He hett 1956 dat Bundsverdeenstkrüüz för sien Arbeiden to de Heimatkunn kregen un in Loomst hett de Willi-Klenck-Weg sien Naam na em kregen.

He is 1959 doodbleven un liggt op’n Karkhoff von Nindörp begraven.

## Warken

* *Vorgeschichtliche Stätten in der Börde Lamstedt* In: Männer vom Morgenstern, Nr. 23, Jahr 1926/28
* *Rassenkundliche Erhebungen in der Börde Lamstedt* Archiv Stader, N.F.H., Nr. 24; 1934
* *Bevölkerungsgenealogie Aufgaben der Familienkunde im Dritten Reich* In: Praktikum für Familienforscher, Heft 27, Degener, Leipzig, Jahr 1934
* *Hin zur Volksgenealogie* In: Reichszeitung d. deutschen Erzieher. Nationalsozialistische Lehrerzeitung, Jahr 1937
* *Der Stand der Volkssippenforschung im Gau Ost-Hannover* In: 'Nationalsozialistische Erziehung', Hrsg.: Gauwaltung Ost-Hannover des Nationalsozialistischen Lehrerbundes, Nr. 5, 1939
* *Niedersächsische Bauern im Gau Ost-Hannover I-IV* In: Volk und Rasse, Jg. 17, Jahr 1942
* *Heimatkunde des ehemaligen Kreises Neuhaus an der Oste.* Pockwitz, 1957
* *Das Dorfbuch von Mulsum im Lande Wursten, Kreis Wesermünde in Niedersachsen.* Frankfort 1959

## Weblenken

* Artikel von Willy Klenck sien Rull in de Geschicht mit Bild von em (hoochdüütsch)
Irmgard Harder

**Irmgard Harder** (* 20. August 1922 in Hamborg; † 3. September 2012) weer en plattdüütsche Schrieversche.

Harder is 1922 in Hamborg boren un hett hier 1942 ok ehr Abitur maakt. Se hett sik denn as Schauspelerin utbillen laten un ünner annern ok fief Johr bi dat Ohnsorg-Theater speelt. 1948 hett se as Redaktörin bi’n NDR anfungen. Toeerst in Hamborg, vun 1952 af an in Flensborg un siet 1965 in Kiel. In Kiel weer se 1973 bet 1984 Baas vun dat plattdüütsche Afdeel. 1984 güng se in Pension. Bi’n NDR weer se 1956 ok Mitbegrünnerin vun Hör mal ’n beten to.

1985 hett se den Fritz-Reuter-Pries kregen un 1998 den Nedderdüütschen Literaturpries vun de Stadt Kappeln. 1997 hett de Sleswig-Holsteensche Heimatbund ehr de  Lornsen-Keed tokennt un 2002 hett se vun dat Land Sleswig-Holsteen de Sleswig-Holsteen-Medallje kregen.

## Warken

* *So is dat awer ok. *Hans Köhler Verlag, Hamborg 1959
* *Dat Glück kümmt mit'n Bummeltog.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1971
* *Gustav un ick un anner Lüd.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1973
* *Wedder mal Wiehnachten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1974
* *Bloots en Fru.* Husum-Druck- und Verlags-Gesellschaft, Husum 1976, ISBN 3-88042-024-6
* *Mit de besten Afsichten.* Husum-Druck- und Verlags-Gesellschaft, Husum 1978, ISBN 3-88042-069-6
* *Allens okay? *Husum Druck- und Verlagsgesellschaft, Husum 1980, ISBN 3-88042-113-7
* *Blots mal eben.* Husum-Druck- und Verlags-Gesellschaft, Husum 1982, ISBN 3-88042-178-1
* *Gegen Dummerhaftigkeit is nix to maken*. Quickborn-Verlag, Hamborg 1987, ISBN 3-87651-107-0
* *Do wat Du wullt.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1989, ISBN 3-87651-118-6

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen
24. Dezember

## Wat passeert is
An 24. Dezember is Hilligavend.

* 1717: De Wiehnachtsfloot an de Noordsee fordert ruch weg 11.500 Minschenleben vun de Nedderlannen bit hen nah Däänmark.
* 1726: De Stadt Montevideo wurrd vun de Portugiesen grünnd.
* 1951: Libyen warrt unafhängig vun Italien.

## Boren
* 3 v. Chr.: Galba, Statthöller un röömschen Kaiser († 69)
* 1761: Jean-Louis Pons, franzöösch Astronom († 1831)
* 1784: Zachary Taylor, US-amerikaansch General un 12. Präsident vun de USA († 1850)
* 1818: James Prescott Joule, brtisch Physiker, Namesgever för de Eenheed Joule (†  1889)
* 1868: Emanuel Lasker, düütsch Schachspeler, Mathematiker un Philosph († 1941)
* 1880: Gustav Lienemann, düütsch Kommunalpolitiker ut Ollnborg († 1964)
* 1898: Baby Dodds, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1959)
* 1922: Ava Gardner, US-amerikaansch Schauspelerin († 1990)
* 1931: Ray Bryant, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2011)
* 1937: Ola Wærhaug, norweegsch Biathlet († 2025)
* 1938: Hans Küppers, düütsch Footballnatschonalspeler († 2021)
* 1941: Hans Eichel, düütsch Politiker un Bundsminister
* 1944: Erhard Keller, düütsch Iesflinklöper
* 1948: Michel Robert, franzöösch Springrieder
* 1954: Ulrike Kriener, düütsch Schauspelerin
* 1964: Bernd Michael Lade, düütsch Schauspeler un Speelbaas
* 1965: Shirley Henderson, schottische Schauspelersche
* 1974: Henny Reents, düütsch Schauspelerin

## Storven
* 427: Sisinnius, Patriarch vun Konstantinopel
* 1524: Vasco da Gama, portugeesch Updecker un Seefarer (* 1460)
* 1913: Gustav Sieg, plattdüütsch Schriever (* 1863)
* 1975: Fritz Meyer-Scharffenberg, hoogdüütsch/plattdüütschen Schriever (* 1912)
* 1982: Julia Janssen, düütsch-öösterrieksch Schauspelerin (* 1900)
* 1984: Fritz Kukuk, plattdüütschen Schriever (*1905)
* 1997: Toshirō Mifune, japaansch Schauspeler un Speelbaas (* 1920)
* 2008: Harold Pinter, britisch Dramatiker, Speelbaas, Dreibookschriever un Literaturnobelpriesdräger (* 1930)
* 2011: Johannes Heesters, nedderlannsch Schauspeler un Singer (* 1903)
* 2014: Buddy DeFranco, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1923)
Steenkark (Olland)

**Steenkark** is een Gemeen in de Samtgemeen Lüh in’n Landkreis Stood. Se hett .

Bi Steenkark höört as Oortsdeel ok en Deel von Bachenbrook mit to.

## Geografie

De Gemeen liggt in'n Olland, wat een vun de gröttsten Rebeeten för de Aaftbueree in Düütschland is, twüschen Stood un Hamborg un direktemang an de Waterkant vun de Elv un vun de Lüh.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Steenkark in’n Kanton Steenkark höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Steenkark in’n Kanton Jörk.

De Oort hett vör 1852 de Hauptmannschop Steenkark in dat Grevengericht Oolland billt, weer denn von 1852 bet 1885 Deel von dat Amt Jörk un von 1885 bet 1932 in’n Kreis Jörk. 1932 is dat an’n Landkreis Stood kamen.

An’n 1. Januar 1971 hett de Gemeen Steenkark sik de Samtgemeen Lüh anslaten.

## Politik
### Gemeenderoot
De Gemeenderoot hett siet de letzte Wohl an’n 10. September 2006 ölven Rootsmitgleder.

### Börgermeesters

## Kultur un wat to bekieken is

In Steenkark warrt jümmer an’n tweten Advent bi de Kark Wiehnachtsmarkt fiert.

### Bowarken

* Hogendieckbrück
Footgängerbrüch över de Lüh no Mittelskark

* Masten vun de Elvkrüüzen 2 (de heuchsten Freeleidsmasten in Europa)

### Sport
De Schützengill in Steenkark

## Weertschop un Infrastruktur

Steenkark gellt na dat Regionale Ruumordnungsprogramm tohoop mit Greundiek as Grundzentrum för de Öörd in de Ümgegend.

### Verkehr
In de Gemeen Steenkark föhrt dree Buslinien, de all vun de KVG Stood bedreven warrt un an den Hamborger Verkehrsverbund (HVV) ansloten sünd:
* 2357 vun Stood över Hullern-Twielfleth, Steenkark un Jörk no Hamborg-Cranz.
* 2030 Buxthuud - Dammhusen - Jörk - Boßel - Steenkark (blots alldags);
* 2033 Greundiek - Steenkark - Hornborg (blots an Schooldoog);
* Un en por annere Busstreken för Ünnernehmen un Scholen. 

### Scholen

In Steenkark gifft dat de Grundschool Steenkark un de Oberschool Steenkark.

### Ünnernehmens

In de Straat *Börgeree* hett de Volksbank Stood-Cuxhoben en Filiaal.

### Ver- un Entsorgung

För dat Afwater is de Afwaterverband Oolland un Geestrand mit dat Klärwark Wetterndörp tostännig.

## Lüüd

De Humangenetiker Hans-Hilger Ropers is 1943 in Steenkark boren.

## Weblenken

* Websteed vun de Samtgemeen Lüh (hoochdüütsch)

## Footnoten
Middelgreeksche Spraak

De **Middelgreeksche Spraak** is de Form vun de Greeksche Spraak ween, de twuschen den Anfang vun dat Middelöller üm 600 rüm un dat Innehmen vun de Stadt Konstantinopel in dat Johr 1453 dör dat Osmaansche Riek bruukt wurrn is. Middelgreeksch weer vun dat 7. Johrhunnert af an de Staatsspraak vun dat Riek vun Byzanz. Dor warrt dat ok „Byzantiensch Greeksch“ üm nömmt. In’t Engelsche un in’t Neegreeksche warrt dor de Naam „Greeksch vun dat Middelöller“ för bruukt. Af un an warrt ok seggt, mit dat Middelgreeksche güng dat al in dat 4. Johrhunnert los. Mag angahn, dat weer al losgahn, as de Hööftstadt vun't Riek na Konstantinopel ümleggt wurrn is, mag avers ok angahn, dat düsse Spraak eerst upkeem, as dat Röömsche Riek deelt wurrn is. Dat Greeksch vun dat Middelöller verbinnt de Greeksche Spraak vun de Antike un vun de Neetiet. De Literatuur vun dat Middelgreeksch steiht noch stark ünner den Indruck vun’t Ooltgreeksche. Up de annere Kant hett de Spraak, so, as se just snackt wurrn is, de meisten Egenoorden vun’t Neegreeksche utbillen könen. 

Dat Utforschen vun’t Middelgreeksche un Literatuur is en Afsnitt vun de Byzantinistik, de sik mit de Geschicht un de Kultuur in de byzantiensche Welt ut'neen setten deit.
Birsel Lemke

**Birsel Lemke** (* 4. Juli 1950 in Istanbul) is ene törksche Politologin un Ümweltaktivistin.

Birsel Lemke is 1950 in Istanbul boren un hett mit Deernsnaam Romey heten. 1975 bet 1985 hett se in Düütschland leevt un dor en düütschen Mann, Jochen Lemke, heiraadt. De Schauspelerin Ayşe Romey is ehr Dochter. 1990 hett Lemke de Initiativ *Hayir* grünnt, de sik gegen Goldminen in de Törkie wennen dee, de Cyanid bruken doot. 1997 hett ehr Insatz dor to föhrt, dat de Böverste Gerichtshoff vun de Törkie dat Goldwaschen mit Cyanid verbeden dee. An’n 5. Oktober 2000 hett Lemke dorför vun de Right Livelihood Foundation in Stockholm tohoop mit dree annere Lüüd den alternativen Nobelpries kregen.
Komitee vun de Dörparmoot

De **Komitees vun de Dörparmoot** sünd dör Dekret vun de Sowjetmacht an’n 11. Juni 1918 in de Sowjetunion opricht worrn. In disse Komitees weren de besittlosen un landarmen Dörpslüüd organiseert. Se weren sotoseggen de Deel vun de Diktatur vun dat Proletariat op de Dörpsevene un hebbt hulpen, de Macht vun de Sowjets faster to maken. Se hebbt ok Kräfte för de Rode Armee ut de Bevölkerung vun de Dörper wunnen un hulpen, dat noog to eten na de Städer un de rode Armee keem. To’n Sluss geev dat in Russland bi 105.000 vun disse Komitees. In’n November 1918 al sünd de Komitees aver in de Dörp-Sowjets opgahn.
Muley Ismail

**Muley Ismail** (* üm 1645 in Sijilmassa; † 22. März 1727 in Meknès) weer vun 1672 bet 1727 de Sultan vun de Alawitendynastie in Marokko.

Mit Help vun ene Armee vun swarte Slaven hett Ismail dat feudale Marokko, dat in lütte Herrschoppen opdeelt weer, eent un alle Stämm ünner sik bröcht. All Wedderstand ut dat Volk gegen de feudale Herrschop hett he hart ünnerdrückt. He hett de Törken, de vun Algerien kemen, afwehrt un de Spaniers ut ganz Marokko, afsehn vun de Städer Ceuta, Melilla un Mazagan, rutdreven.
Ioonsch

**Ioonsch** is en Dialekt vun de Ooltgreeksche Spraak. He is vun den Stamm vun de Ioniers snackt wurrn. De Kuntreien, wo düsse Dialekt in snackt wurrn is, weern de Westküst vun Lüttasien, de Inseln in de Ägäis, Euböa un de ioonschen Kolonien an de Swarte See un in Süüditalien. Binnen de ooltgreekschen Dialekten steiht dat Ioonsche dicht bi dat Attisch. 

## Bedüden
Homer sien Kunstspraak mengelt en öllerhaftige Form vun dat Ioonsche tohopen mit düt un dat ut den Äoolschen Dialekt. In de Tiet vun de Klassik weern de wichtigsten Schriever in den ioonschen Dialekt Herodot un Hippokrates.