open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Fitzgerald Kennedy

**John Fitzgerald Kennedy** (* 29. Mai 1917 in Brookline, Massachusetts; † 22. November 1963 in Dallas, Texas bi een Mordanslag) weer de 35. Präsident vun de Vereenten Staaten vun Amerika (1961 - 1963). He weer de tweede Söhn vun den Millionär Joseph P. Kennedy un sien Fro Rose Fitzgerald Kennedy. Düsse Rose Kennedy weer de Dochter vun den vörmaligen Börgermeester vun Boston. In'n tweeten Weltkrieg hett John F. Kennedy bi de US-Marine in'n Pazifik deent. He weer dor Kummandant vun dat Snellboot PT 109. An'n 12. September 1953 hett he Jacqueline Lee Bouvier heiraat. Bit up den hüdigen Dag kaamt ut de wietlöftige Kennedy-Familie Politikers, de wat to seggen hefft. 

Vunwegen sien afsunnerlichen Dood, de allerwegens up de Eer in'n Fernsehen to sehn weer, man ok vunwegen datt he den eersten Flug nah'n Maand ankünnigt hett, is he allerwegens een vun de bekanntest Präsidenten vun de USA. In Düütschland is he besunners beropen vunwegen sien beröhmt Reed vör dat Raathuus in Berlin-Schöneberg, wo he den Satz utspraken hett: „Ik bin ein Berliner“.
Zoo in de Wingst

De **Zoo in de Wingst** liggt bi’n Oort Watermöhl in de Wingst in Neddersassen. Se hebbt Wild- un Huusdeerten, welke dorvun ok för de Kinner to'n Anfaten.

De Deertenhannel Ruhe hett den Zoo an’n 22. Juni 1972 as *Baby-Zoo* grünnt. De Zoo hett junge Deerten, de annerwegens toveel weren oder kene Öllern harrn, optagen un denn wedder an annere Zoos afgeven. 
In de 1990er Johren föhren ne’e Gesetten un de lütten Geheeg to’n Konkurs vun den Zoo. Ok dat de annern Zoos jümmer mehr op egene Optucht vun de Jungdeerten setten deen, hett den Zoo tosett. De Gemeen Wingst hett den Zoo denn övernahmen un em vun dat Johr 2000 an nee inricht. Nu warrt nich mehr jungen Deerten vun Minschen optagen, man dat gifft normale Gruppen vun Deerten bi de de Jungen bi ehr Öllern opwasst. De Zoo is veer Hektar groot. 2007 is dor noch en twee Hektar groot Stück Holt tokamen, in dat Boren un Wülv leevt. De Wülv sünd ut’n Tierpark Berlin in de Wingst kamen. De Boren hebbt dor ok vörher al leevt un sünd blots in dat ne’e Geheeg ümtagen. 2017 harr de Zoo knapp 70.000 Besökers.

Dat Aquarium in’n Zoo is 2013 slaten worrn.

To de Deerten, de in den Zoo leevt, höört Sibiirsche Tigers, Bruunboren, teihn Soorten Apen, Waterswien, Schildpadden, Flamingos, Känguruhs, Fischotters, verschedene Soorten Vagels unner Veehtüüch so as Esels, Schaap oder Zegen.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed vun den Zoo (hoochdüütsch)
Silke

**Silke** (ok **Silka**) is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.

## Herkamen
Silke is de korte plattdüütsche Form vun de Naams *Cäcilie* un *Gisela*. Cäcilie is een latienschen Vörnaam ut dat ole Rom. Düsse Naam bedütt: „Deern ut de Caeciliers ehre Familie“. De Caeciliers weern eene vörnehme Familie in Rom. Gisela is een olen germaanschen Naam. Dat Woort *Gisel* bedutt „Börg“ oder „Pand“. 

## De plattdüütsche Naam
Vunwegen dat de Plattdüütschen mundfuul weeren, is vun de olen Naams Cäcilie un Gisela eerst mal een korte Form vun maakt wurrn. Up düsse Aart is dor denn *Sille* oder *Selle* vun wurrn. Dor keem denn to'n lüttjer maken(Diminutiv) för'n Smusenaam dat Anbacksel (Suffix) *-ike* an. So keem de Naam *Silleke* tostann. Mit de Tiet is de afslepen un dor is de hüdige Naam Silke vun wurrn. De heet so veel, as *Lüttje Cäcilie* oder *Lüttje Gisela*.

## Anner Spraken

* Cecilia (Düütsch, Engelsch, Spaansch, Skandinaavsche Spraken)
* Cäcilia  (Düütsch)
* Cecily (Engelsch)
* Cécile (Franzöösch)
* Sheila (Engelsch, Irisch)
* Sile (Irisch)
* Aziliz, Azilis (Bretoonsch, Keltisch)
* セシリァ, Seshiria (Japaansch)
* Cecilie, Cicely, Cilly, Silja, Silje, Silke, Sissy, Zäzilie, Zilla und Zilly

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken
Köln

**Köln** (bit 1919 ok **Cöln**, **Cölln**, vördem ok **Colonia**, to de Tiet vun dat röömsch Riek **Colonia Claudia Ara Agrippinensium**) is de veertgröttste Stadt in Düütschland, wat Inwahners un Rebeet angeiht un de gröttste Stadt vun Noordrhien-Westfalen. Köln warrt vun wegen sien 2000-johr-ole Historie un vun wegen siene Kultur, siene Architektuur un dat, wat dor up international Rebeet los is, as de Hööftstadt vun dat Rhienland ankeken. 1850 hett Köln to'n eersten Mal de Grenz vun 100.000 Inwahners öberschreden. In dat Johr 2005 leven dor üm un bi 975.907 Minschen. In Köln gifft dat en bekannten Footballvereen, dat is de 1. FC Köln. 

## Bekannt Lüüd ut de Stadt
* Konrad Adenauer (1876-1967), Politiker un Bundskanzler
* Heinrich Böll (1917-1985), Schriever un Nobelpriesdräger
* Hermann Braun (1925-2002), Ieskunstlöper
* Wolfgang Hofmann (1941-2020), Judoka
* Stefan Raab (*1966), Komiker, Musiker, Musikproduzent un Moderator

## Sonstiges
De 2009 opdeckt Asteroid (243440) Colonia wurr nah de röömsch Naam vun de Stadt nömmt.

## Weblinks
Dirks

**Dirks** is en Familiennaam, de von’n plattdüütschen Vörnaam Dierk kummt.

Varianten sünd Dierks, Diercks un Dircks.

## Lüüd mit düssen Naam

* Andreas Dirks (1865–1922), düütschen Maler,
* Arne Dirks (* 1977), düütschen Sportfunkschonär,
* Britta Dirks (* 1971), düütsche Schauspelerin,
* Carl-Heinz Dirks (* 1948), plattdüütschen Schriever,
* Hans Dirks (1912–2008), Ehrenbaas vun’n Ollnborger Spieker,
* Hartmut Dirks (1954–2007), düütschen Publizist,
* Johann Friedrich Dirks (1874–1949), düütschen Journalist un Heimaatdichter,
* Liane Dirks (* 1955), düütsche Schrieversche, Moderatorin un Journalistin,
* Marianne Dirks (1913–1993), düütsche Musikpädagogin,
* Nicholas Dirks (* 1950), US-amerikaanschen Historiker,
* Rudolph Dirks (1877–1968), düütschen Comicteekner,
* Simon Dirks, düütschen Synchroonspreker,
* Theodor Dirks (1816–1902), düütschen Schriever,
* Thorsten Dirks (* 1963), düütschen Manager,
* Tonnie Dirks (* 1961), nedderlandschen Löper,
* Una Dirks (* 1961), düütsche Spraak- un Optreckwetenschopperin,
* Walter Dirks (1901–1991), düütschen Publizist, Schriever un Journalist.
Dircksen

**Dircksen** is en Familiennaam, de von’n plattdüütschen Vörnaam Dierk kummt.

Varianten sünd Dirksen un Diercksen.

## Lüüd mit düssen Naam

* Erna Lendvai-Dircksen (1883–1962), düütsche Fotografin,
* Ernst Dircksen (1831–1899), düütschen Boinschenör un Iesenbahnbeamten,
* Friedrich Dircksen (1874–1907), düütschen Boinschenör un Iesenbahnbeamten,
* Rolf Dircksen (1907–1983), düütschen Bioloog.
Dierks

**Dierks** is en Familiennaam, de von’n plattdüütschen Vörnaam Dierk kummt.

Varianten sünd Dirks, Diercks, Dierckx un Dierx.

## Lüüd mit düssen Naam

* Alexander Dierks (* 1987), düütschen Politiker,
* August Dierks (1899–1983), düütschen Jurist,
* Barry Dierks (1899–1960), US-amerikaanschen Architekt,
* Christian Dierks (* 1960), düütschen Avkaat,
* Clark Dierks (* 1941), US-amerikaanschen Politiker,
* Dieter Dierks (* 1943), düütschen Toontechniker un Musikproduzent,
* Hilmar Dierks (1889–?), düütschen Offzeer,
,
* Manfred Dierks (* 1936), düütschen Germanist un Schriever,
* Margarete Dierks (1914–2010), düütsche Philologin un Journalistin,
* Martina Dierks (1953–2012), düütsche Schrieversche,
* Michael Dierks (* 1970), düütschen Schauspeler,
* Otto Wyss-Dierks (1911–1994), Swiezer Fotograaf,
* Uwe Dierks (* 1961), düütschen Filmproduzent un Ünnernehmer,
* Walter Dierks (1899–1983), düütschen Jurist.
Alfke

**Alfke** is een plattdüütschen Vörnaam för Jungs un Deerns.

## Herkamen
Alfke kümmt vun den olen Naam *Alwin* (*Alwine*) vun her. De kümmt nu wedder ut de germaansche Spraak vun den Naam *Alboin* oder vun den Naam *Adalwin* her. 

### Vun Alboin
In Alboin steekt de germaanschen Wöör *Albi* (Alb, Elb) un *wini* (Fründ) in. Denn heet Alboin *De Elben ehr Fründ*.

### Vun Adalwin
In Adalwin steekt de beiden Wöör *adal* (vörnehm, eddel) un *wini* (Fründ) in. Denn heet de Naam Adalwin so wat, as *vörnehm Fründ*. 

## De plattdüütsche Naam
Vunwegen datt dat nu de Naams för Mannslüde (Alwin) un för Froonslüde (Alwine) geev, geev dat nu densülbigen Naam **Alfke** för Jungs un Deerns. Un dat keem so: Toeerst is ut de Naams Alwin un Alwine mal een korte Form billt wurrn, vunwegen de Plattdüütschen mundfuul weeren. Dor keem denn *Alw* oder *Alf* bi rut. As dor een Smusenaam för lüttje Gören vun maakt wurr, keem dor denn dat Anbacksel (Suffix) to'n Lüttjer maken (Diminutiv) *-ke* achtern an. So is dor denn de Naam Alfke vun wurrn. De bedutt *Lütt Alwin* oder *Lütt Alwine*.

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düsse plattdüütschen Vörnaams stammt ok de plattdüütschen Tonaams Alfke un Alfken vun af. De bedüüt so veel, as: *Ut Alfke sien Familie* oder ok *Vun Alfke sienen Hoff*. 

## Anner Spraken
Albine, Alvi, Alvy, Alwy, Elwine, Alvine, Alvina

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken
Frankfort

**Frankfort** betekent

* Frankfort an’n Main, Grootstadt in dat Bundsland Hessen,
* Frankfort an de Oder, Grootstadt an den Oderstroom in dat Bundsland Brandenborg,
* Frankfort, Hööftstadt von Kentucky, USA.

**Frankfort** is de Familiennaam von

* Eduard Frankfort (1864–1920), nedderlandschen Maler,
* Frank Frankfort Moore (1855–1931), brietschen Schriever,
* Henri Frankfort (1897–1954), nedderlandschen Archäoloog,
* Lew Frankfort, US-amerikaanschen Ünnernehmer.

Kiek ok bi: Frankford, Frankfort Township, Frankfurt.
Thomas-Mann-School

De **Thomas-Mann-School** (kort **TMS**) is en lüübsch Gymnasium in’n Stadtdeel St. Gertrud, dat nah den in Lübeck buren Nobelpriesdreger Thomas Mann nöömt worrn is. As Europaschool un langjöhriger Optrecker vun de Model United Nations of Lübeck hett de School en över de Grenzen vun de Stadt utstrahlend egenstänniges Profil erarbeidet.

## Geschicht

De Thomas-Mann-School is in Johr 1881 as private Hinckeldeynsche Högere Deernschool vun Ida Hinckeldeyn grünnt worrn un af 1896 vun Ina Freese as Freesesche Högere Deernschool, laterhen ok as Lyzeum wiederföhrt. De School ward erst in Johr 1920 staatlich, vun 1927 bit 1936 as Böverlyzeum an’n Falkenplatz. Nah den Krieg Böverschool an'n Falkenplatz un 1959 Betog vun den hüüt noch brukt Schoolgebüüd an'n niegen Standort unwiet vun de Wallbrechtstraat verbinnen mit de Nomensännern in Thomas-Mann-School. Af 1967 ward de Koedukation in de Thomas-Mann-School inföhrt.

## Rutkragende Aktivitäten

* Europaschool
* siet 1998 Optrecker vun de jöhrlich stattfinnenen, ingelschspraakigen Model United Nations of Lübeck (MUNOL) - in't Johr 2005 mit 320 Deelnehmers ut 10 Natschonen

## Weblinks
* Model United Nations of Lübeck (engelsch)
* Thomas-Mann-School Lübeck (hoochdüütsch)
Arens

**Arens** betekent

* en plattdüütschen Familiennaam, de von’n Vörnaam Arent afkummt.

**Arens** is de Familiennaam von

* Aaron Arens (* 1988), Swiezer Schauspeler,
* Annegrit Arens (* 1950), düütsche Schrieversche un Dreihbookschrieversche,
* Arnold Arens (1943–2016), düütschen Romanist un Mediävist,
,
* Axel Arens (1939–1986), düütschen Journalist,
* Babett Arens (* 1959), öösterrieksche Schauspelerin un Speelbaasfro,
* Bernard Arens (1873–1954), luxemborgschen Theoloog un Schriever,
* Birgitta Arens (* 1948), düütsche Schrieversche,
* Detlev Arens (* 1948), düütschen Schriever un Journalist,
* Edmund Arens (* 1953), düütschen Theoloog,
* Eduard Arens (1866–1935), düütschen Literaturhistoriker,
* Egmont H. Arens (1888–1966), US-amerikaanschen Industriedesigner,
* Frank Arens (* 1959), belgischen Sportschütten,
* Franz Joseph von Arens (1779–1855), düütschen Jurist un Politiker,
* Fritz Arens (1912–1986), düütschen Kunsthistoriker,
* Hanns Arens (1901–1983), düütschen Schriever,
* Hans Arens (1911–2003), düütschen Literatur- un Spraakwetenschopper,
* Hans-Peter Arens (1944–2019), düütschen Schausteller,
* Heinrich Arens (* 1941), düütschen Ünnernehmer un Politiker,
* Heinz-Werner Arens (1939–2011), düütschen Politiker,
* Henry M. Arens (1873–1963), US-amerikaanschen Politiker,
* Heribert Arens (* 1942), düütschen Theoloog un Ordenspreester,
* Iwan Lwowitsch Arens (*Jean Arens*; 1889–1938), sowjetschen Diplomaat,
* Johann August Arens (1757–1806), düütschen Architekt,
* Johannes J. Arens (* 1975), düütschen Kulturanthropoloog, Journalist un Schriever,
* Josef Arens (1895–1954), düütschen Weertschopswetenschopper un Politiker,
* Jost Arens (* 1997), düütschen Skateboarder,
* Karlheinz Arens (1900–1959), düütschen Schriever un Dramaturg,
* Maarten Arens (* 1972), nedderlandschen Judoka,
* Marten Arens († 1575), nedderlandschen Timmermann,
* Mosche Arens (1925–2019), israeelschen Politiker,
,
* Richard Friederich Arens (1919–2000), US-amerikaanschen Mathematiker,
* Rolf-Dieter Arens (* 1945), düütschen Pianist,
* Rudolf Arens (1926–1991), düütschen Agrarwetenschopper,
* Thomas Arens (* 1960), düütschen Slagtüügspeler, Kumponist un Entertainer,
* Ulrike Arens-Azevêdo (* 1949), düütsche Ökotrophologin,
,
* Willi Arens (1937–2011), düütschen Politiker un Gewerkschaftsfunkschonär,
* William Arens (1940–2019), US-amerikaanschen Anthropoloog,
* Wolfgang Arens-Fischer (* 1963/1964), düütschen Luft- un Ruumfohrtinschenör.

Kiek ok bi: Ahrends, Ahrens, Arends.
Merteler

En **Merteler** is en Minsch, de to Dood kamen is, vun wegen dat he nix op sienen Löven kamen laten wull. In en wiederen Sinn kann dat dorbi nich blots üm den religiösen Löven gahn, man ok um de polietsche Instellung.

De Begreep hingt ing mit de Christenverfolgung tosamen, doch ok annere Religionen so as de Islam un Jödendom kinnt Mertelers.

## Kiek ok
Behrens

**Behrens** betekent

* Behrens, en Familiennaam (för Lüüd mit düssen Naam kiek dor),
* Behrens, Oort in Texas, USA,
* (1651) Behrens, en Asteroid,
* Joh. Friedrich Behrens AG, düütschen Hersteller von Druckluftnaglers.

Kiek ok bi: Berens, Berenz, Berends, Behrends, Baehrens.
365

## Wat passeert is
* De Alamannen sünd wiet nah Gallien inbraken. In’n Striet gegen ehr kümmt de röömsche Heermeester Charietto to Dood. He is een Franken
*In Athanarik sien Tiet gifft dat jümmers mehr Striet mank de Römers un de Terwingen (Westgoten)
*Kaiser Valentinian I. geiht gau nah Gallien un will de Alamannen un de Burgunners stoppen, de dor inbraken weeren
*De Kaiser stüürt Athanasius vun Alexandrien nah’t Exil hen
*28.September: Prokop maakt sik süms to’n Gegenkaiser in dat röösche Riek
*Kyrene geiht bi een Eerdbeven to Dutt
*In China kümmt de nee Kaiser Fei an de Macht
*Basilius vun Caesarea warrt Presbyter in de Stadt Caesarea in Kappadokien

## Boren
* Stilicho, Magister militum vun dat röömsche Riek

## Storven
*Felix II., Gegenpaapst 
*Kaiser Ai vun China 
*Hillel II., Baas in den Globen vun de Jöden
366

## Wat passeert is
* 1. Oktober: Damasus I. warrt to'n Bischop vun Rom wählt. He hett mit Afstand de meisten Stimmen kregen
* Ursinus warrt vun siene Mackers un Frünnen to'n Gegenbischop vun Rom wählt
* De Römers slaht een Heer vun de Alamannen bi Châlon sur Marne. Heerföhrer vun de Römers is de General bi de Rieders Iovinus
* De ooströömsche Kaiser Valens kriggt bi de Stadt Thyatira den Gegenkaiser Procopius ünner
* Athanasius vun Alexandrien kümmt ut sien Exil torüch
## Boren

## Storven
* 27. Mai: Procopius, Gegenkaiser, Vedder vun den vörmaligen Kaiser Julian Apostata
* 24. September: Liberius, Bischop vun Rom (Paapst)
Ever

**Ever** betekent

* Ever, een besunner Aart vun Schipp,
* Ever, dat Heken vun dat Swien.

**Ever** is de Familiennaam von

* Ita Ever (* 1931), eestnische Schauspelerin,
* Valter Ever (1902–1981), eestnischen Lichtathlet.

Kiek ok bi: Ewer.
Karstens

**Karstens** is de Familiennaam von

* Anke Karstens (* 1985), düütsche Snowboarderin,
* Bob Karstens (1915–2004), US-amerikaanschen Basketballspeler,
* Gerben Karstens (* 1942), nedderlandschen Radrennfohrer,
* Torben Karstens (* 1979), düütschen Schauspeler un Model,
* Willem Karel Hendrik Karstens (1908–1989), nedderlandschen Botaniker.

Kiek ok bi: Carstens, Karsten.
Universität Bremen

De **Universität Bremen** is mit üm un bi 23.000 Lüde, de dor studeeren doot un mit mehr as 1.500 Lüde ut de Wetenschop de gröttste Hoochschool vun dat Land Bremen.
## Historie
### Vörgeschicht
Vörlöper vun de Universität Bremen is de „Latienschool vun Bremen“, de 1584 den Naam „Gymnasium Academicum“ kregen hett. In dat Johr 1610 is düt Gymnasium ümwannelt wurrn in dat „Gymnasium Illustre“. Dat weer een Hoochschool mit de veer klassisch Fakultäten Theologie, Juristeree, Medizin un Philosophie. Düsse Hoochschool geev dat bit in dat Johr 1810, as Napoleon ehr uplööst hett. 
### Neegrünnen
Nah den 2. Weltkrieg wurr in Bremen öber een nee Universität snackt. 1948 wurr seggt, de schull „International Universität vun Bremen“ heten. In de 1960er Johren güng dat mit dat Grünnen vöran. De eerste Rekter in düsse Tiet weer de Theologieperfesser Otto Weber ut Göttingen. Man toeerst mal geev dat allerhand Striet un de Koalition in Bremen mank SPD un FDP breek vunwegen düssen Striet ut'neen. Ok üm dat Booland geev dat een Schandool. De Uni scholl afsluuts een „Reformuniversität“ weern. Nee Visionen vun de Lehr an de Hoochscholen schollen dor Würklichkeit weern. Amenn stünn een Universität, de in ganz Düütschland as „Lunke Kadersmeed“ bekeken wurr. Mit dat Studeeren güng dat to'n Wintersemester 1971/1972 los. 1973 is de Pädagogisch Hoochschool dor mit tokamen. Dorüm weer dat Utbillen vun Schoolmeesters in düsse Tiet meist de wichtigst Upgaav vun de Uni.

### Wannel
In de lesten Johren hett sik de Universität Bremen verwannelt vun dat Experiment vun de Reformuniversität hen nah een modern Universität, so, as de allerwegens Bestand hebben konn. De Stifterverband för de düütsche Wetenschop hett Bremen in dat Johr 2005 to de „Stadt vun de Wetenschop“ köört un in dat Johr 2006 wurr de Uni Bremen uttekent vunwegen ehr „Öberleggen, woans dat mit de Topp-Forschung an de düütschen Universitäten vörangahn schull“.

## Lehr
Hüdigendags kann een an de Uni Bremen meist all grötter Wetenschoppen studeeren. Man Medizin, Architektuur un Theologie weert in Bremen nich lehrt. De Universität is in twolf Ünnerdelen (Fakultäten) updeelt:

* Ünnerdeel 01: Physik/Elektrotechnik 
* Ünnerdeel 02: Biologie/Chemie 
* Ünnerdeel 03: Mathematik/Informatik 
* Ünnerdeel 04: Produkschoonstechnik 
* Ünnerdeel 05: Eerdwetenschoppen 
* Ünnerdeel 06: Rechtswetenschop 
* Ünnerdeel 07: Weerdschopswetenschop 
* Ünnerdeel 08: Sozialwetenschop 
* Ünnerdeel 09: Kulturwetenschop 
* Ünnerdeel 10: Sprach- un Literaturwetenschoppen 
* Ünnerdeel 11: Human- un Gesundheitswetenschoppen 
* Ünnerdeel 12: Optucht- un Bildungswetenschoppen
Hannel

De **Hannel** is wat passehrt, wenn een wat hett, wat de Anner hebben wullt, un de Anner wat hett, wat de Ierste hebben wullt. Wenn de twee denn dor öwer snackt und sick tosammen doht und seggt, "giv Du mi dat, denn gev ick Di dat", denn warrt dat een Hannel.
Hüt to dag is dat meist so, dat de een wat to verkopen hett, de so nömte Hannelsgüters, un de anner gifft em Geld daför. De wo de Hannelsgüters hett, de is de Lieferant und de wo de Geld hett is de Kunn.

Dor gifft dat denn gau veele Rebeeden wo Hannel bedrievt warrt, to'n Bispeel de Bookhannel, dor warrt Bökers hannelt, oder de Fruchthannel, wo Frücht hannelt warrt. De Rebeeden vun'n Hannel ward man nich blots na de Hannelsobjekte unnerdeelt. Dat ok den Groothannel, dat sind de Lüüd de bannig veel Güter hannelt und meist nich direktemang an de Endkunnen verkoopt. 
Jümmers wenn een mit en Butenlänner Hannel bedrievt, denn is dat Butenhannel. Wenn dor miehr importiert warrt as exportiert, denn gifft dat een Butenhannelsdefizit.
De wo professionell hanneln doht, is in plattdüütsch Höker nöömt. Dor kümmt dat vun, dat dat ok Hökeree nöömt is.
He

**He** oder **HE** is afkört för

* He, dat Atomteken vun’t Element Helium,
* He, hebrääsch Bookstaav,
* He, de Helmholtz-Tall in de Akustik,
* He, Kreis vun de bezirksfre’en Stadt in de Provinz Anhui, China,
* HE, IATA-Kood vun de Luftfohrtsellschop Walter,
* HE, Hessen in’n Lännerkood na ISO 3166-2,
* HE, dat Autokennteken vun’n Landkreis Helmstidde, Neddersassen.
SN

**SN**, **Sn** oder **sn** is afkört för

* dat Autokennteken von Swerin in Mekelnborg-Vörpommern,
* de Lännerkood na ISO 3166-2 för’t Land Sassen,
* IATA-Kood för de belgische Flaagsellschop Brussels Airlines,
* IATA-Kood för de Fröhere belgische Flaagsellschop SN Brussels Airlines,
* IATA-Kood för de ehmolige belgische Flaagsellschop Sabena,
* de Landskood na ISO 3166 för den Staat Senegal,
* Symbol von dat chemisch Element Tinn,
* de Toplevel-Domain vun Senegal,
* de ISO-639-1-Kood vun de afrikaanschen Spraak Shona,
* dat Eenheitenteken vun de histoorschen Eenheit Sthen,
* de cheemsche sn-Nomenklatur.
Titan

**Titan** betekent

* Titan, Wesen, dat in de greeksche Mythologie to dat öllste Göttergeslecht tellt,
* Titan, Maand vun den Planet Saturn,
* Titan, metallsch cheemsch Element,
* Titan, Rakete, de vun de US-Amerikaaners twüschen 1955 un 2005 bruukt warrn is,
* *[[Titan (Paul)|Titan]]*, Roman vun Jean Paul,
* *[[Titan (Robertson)|Titan]]*, Roman vun Morgan Robertson,
* *[[Titan A.E.]]*, en Science-Fiction-Trickfilm,
* 1. Sinfonie, den Binaam von de 1. Sinfonie vun Gustav Mahler.
Bahai-Andachtshuus Kampala

Dat **Bahai-Andachtshuus Kampala** is en Gottshuus vun de Bahai-Religion in de Stadt Kampala in Uganda. Dat is dat eenzige Andachtshuus vun de Bahai in Afrika. Den Grundsteen hebbt se in’n Januar 1958 leggt. Apen maakt hett dat Huus den 13. Januar 1961 op den Kikaya-Bült. Den Plaan för dat Bowark harr Mason Remey maakt.

De eerste Bahai-Gemeend in Uganda harr sik an’n 2. August 1951 tohoopfunnen. Dat weren allens Bahai ut Grootbritannien un den Iran, de den Bahai-Glöven na Afrika bringen wullen. Hüüt leevt üm un bi 105.000 Bahai in Uganda.

Dat Andachtshuus hett negen Ecken un negen Dören un is 38 Meter hooch. 800 Lüüd hebbt in dat Huus Platz to’n Beden.
Röpke (Vörnaam)

**Röpke** (ok **Röbke** un **Roepke**) is een plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

## Herkamen
Röpke kümmt woll vun de olen Naams *Rupert*, *Ruprecht* un *Robert* vun her. De ole germaansche Naam is *(H)Ruotbert*. Dor steekt de beiden Wöör *hruot* un *beraht* in. Hruot heet *Pries* oder *Ehr* un beraht heet *glinsterig* oder *beröhmt*. De Naam bedutt denn sowat as „Beröhmt un to priesen“ oder ok „De glinstert vunwegen sien Ehr“. 

## De plattdüütsche Naam
As dat bi de Plattdüütschen begäng weer, is vun de Naams eerst mal een korte Form vun maakt wurrn. Dat weer denn *Robbe*, *Robbie* oder ok *Rubbe*. As dor een Smusenaam för lüttje Gören vun maakt weern scholl, keem dor dat Anbacksel (Suffix) to'n lüttjer maken(Diminutiv) *-ke* achteran. Denn heet de Naam Robbeke oder ok Rubbeke. Dor is denn **Röpke** oder ok **Röpcke** vun wurrn. Dat heet so veel, as : Lütt Robert.

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düsse Vörnaam is denn ok de plattdüütsche Tonaam Röpke (ok Röpcke un Roepke) vun wurrn. De bedutt denn so wat, as : „Ut Röpke sien Familie“ oder ok „Vun Röpke sienen Hoff“. Düsse Tonaam is in Bremen un de Dörper dor umto ganz begäng.

## Fundöörd
De plattdüütsche Vörnaam Röpke etc. finnt sik toeerst:
* 1701 in Schönemoor (Röbke)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken
Wörpel (Geometrie)

De **Wörpel** (ok: **Tardel**) is een vun de fiev Körpers in de Geometrie, so as Plato dor vun snackt hett. He geiht öber dree Dimensionen un warrt as Polyeder ankeken. Dat is een Saak mit veel Babensieden. Bi den Wörpel verhöllt sik dat mit den Babensieden so: Dat sünd seß Quadraten, de all liek groot sünd. Dor kaamt denn noch twolf Kanten to, de een just so lang is, as de anner. Un denn gifft dat ok bi den Wörpel noch acht Ecken, wo jümmers dree Babensieden tohopenstööt. Fachbegreep för den Wörpel sünd ok **Hexaeder mit lieke Kanten**, vun greeksch *hexáedron* („wat seß Kanten hett“) oder **Kubus**, vun latiensch *cubus* („Wörpel“). 

## Symmetrie
Vunwegen dat bi den Wörpel all Ecken, Kanten un Babensieden ünner’nanner öbereen sünd(een kann ok seggen, he hett een hoge Symetrie), warrt de Wörpel as een oorntlich Polytop bekeken.
Kopper (Mehrdüdig Begreep)

**Kopper** betekent

* Kopper, een chemisch Element.

**Kopper** oder **Kõpper** is de Familiennaam von

* Andres Kõpper (* 1990), eestnischen Musiker un Speelbaas,
* Christopher Kopper (* 1962), düütschen Weertschopshistoriker,
* Helena Kopper (1910–na 1952), poolsch Kapo in dat KZ Auschwitz-Birkenau,
* Hilmar Kopper (1935–2021), düütschen Bankmanager,
* Joachim Kopper (1925–2013), düütschen Philosoof,
* Simon Kopper († 1913), swart-afrikaanschen Baas in Namibia.
Wörpel (Speel)

Een **Wörpel** to'n Spelen (ok **Tardel** oder **Knobel**) is een Saak, de hensmeten warrt un denn up een waagrecht Fläch to liggen kümmt. Jümmers gifft dat verscheden Möglichkeiten, wie een Wörpel fallt un liggen blifft. In veel Spelen warrt de Wörpel bruukt, dormit de Tofall sien Hand in't Speel hett. Dormit dat ok klappt, is up de (meist seß) Babensieden vun een Wörpel jümmers een Teken to sehn. Nadem de Wörpel hensmeten is, liggt een vun düsse Tekens in een besunner Laag un wiest, wat bi dat Hensmieten rutkamen is. 

Mit Afstand an'n meisten gifft dat den Wörpel mit seß Kanten un de Tallen (ok as Punkten) 1-6 dor up tekent. Düsse Punkten warrt ok Ogen nömmt. Normalerwies meent de Lüde düsse Aart vun Wörpel, wenn se vun een Wörpel snacken doot. Ok för de geometrisch Form is düsse Naam öbernahmen wurrn. Man dat gifft ok allerhand anner Wörpels.

## Allgemeen Egenschoppen
Dormit würklich de Tofall sien Hand in't Speel hebben kann, scholl dat bi de verscheeden Möglichkeiten vun een Wörpel jümmers de glieke Chance geven. Wenn dat bi een Wörpel so is, denn warrt he *ideaal Wörpel* nömmt. 

Een Wörpel schall goot rullen, man nich to lang. Un wenn he liggen deit, schall he fast liggen. Vunwegen düsse Eegenschuppen warrt an de Wörpels ok rumdoktert un dor kaamt rund Ecken an un so wat vun de Aart. 

Wenn een mit een Wörpel schummeln will, denn geiht he bi un fummelt an den Wörpel rüm. Man nümms schall dat sehn. Dor warrt denn vun een *tinnten Wörpel* snackt. De schall denn so fallen, dat een mehr Chancen hett to'n Winnen. Dormit dat nich so eenfach is, de Wörpels to tinnen, weert in Casinos Wörpels bruukt, dör de een dörkieken kann.
Tardel

**Tardel** betekent

* Tardel, Figur ut de Geometrie,
* Tardel, Wörpel to’n Spelen.

**Tardel** is de Familiennaam von

* Hermann Tardel (1869–1951), düütschen Pädagoog, Literaturhistoriker un Volkskundler.
Mewes

**Mewes** (ok **Mews**) is een plattdüütschen Vörnaam för Jungs.

## Herkamen
Mewes kümmt vun den aramääschen Naam *[[Bartholomäus]]*. Dat bedutt *Tolmai sien Söhn* (Tolmai heet *Förentrecker*). Meent is mit düssen Naam de Jünger Bartholomäus, een vun Jesus siene twolf Apostels. Dat, wat as den sien Bregenpann ansehn warrt, is hüdigendags een Deel vun den Schatt vun de Dom in Frankfort an'n Main. Düsse Dom heet „Sankt Bartholomäus“. De Naamsdag vun Sankt Bartholomäus is de 24. August. Dorüm warrt de Nacht vun den 24. August 1572, as in Frankriek een grode Tahl vun de Hugenotten ümbrocht worrn is, ok Bartholomäusnacht nömmt.

## De plattdüütsche Naam
De Plattdüütschen weeren jümmers een beten mundfuul un hefft de langen bibelschen Naams eerst mal afkört. Dor is denn vun den Naam *Bartholomäus* de korte Naam *Mä-us* vun wurrn. In plattdüütsche Utspraak weer dat denn **Mewes** oder ok **Mews**.

## Plattdüütsche Tonaams
Vun den plattdüütschen Vörnaam Mewes stammt ok de plattdüütschen Tonaams *Mewes*, *Meves* un *[[Mews]]* vun af. De bedüüt so veel, as : *Ut Mewes sien Familie* oder ok: *Vun Mewes sienen Hoff*.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Annere Spraken
Den Naam **Mewes** gifft dat in anner Formen noch in veel Spraken : 
Bartek, Bartús, Bartl, Barthel, Bartho, Barthol, Barthold, Bartholoma, Bartholomaus, Barti, Bartin, Bartle, Bartlet, Bartlett, Bartolome, Bartolv, Bartome, Bartolommeo, Barton, Bartos, Bartosch (slawisch?), Bartow, Barkto, Barkte (sorbisch), Bartt, Bates, Bertel, Jernej, Mawe, Mewes, Mils, Meo, Párlan, Parthálan, Perttu

## Weblenken
Mews

**Mews** is en Familiennaam, de as Vadersnaam von’n plattdüütschen Vörnaam Mewes afkummt.

## Lüüd mit düssen Naam

* Hans-Georg Mews (1931–2010), düütschen Pädagoog,
* Hans-Joachim Mews, düütschen Germanist,
* Petra Mews (* 1968), düütsche Badmintonspelerin.
Krypton

**Krypton** (greeksch: *κρυπτός* „versteken“) is as Element mit dat Symbol **Kr** in de Chemie bekannt. Woans ok Helium, Neon, Argon, Xenon un Radon is dat en Eddelgas. Krypton kann nich so licht mit annere Elemente oder sik sülvst reageren. Op de Eer gift dat man blots ganz wenig dorvun. Dat kummt in banning lütte Konzentratschoon in de Luft vör, so bi 1,1 ml op en Kubikmeter. As Eddelgas findt een dat Krypton blots as iengelt Atom un nich as Molekül, wie de meisten annern Gas-Arten.

As Gas und ok flüssig hett Krypton keen Klöör. Wenn dat noch meer küllt warrt, warrt Krypton kristallin und is witt. Krypton is nicht giftig, man as Gas kann dat de Luft verdräng'n und kann so to'n Ersticken führen.

Krypton is toeerst 1898 funn worrn von William Ramsay un Morris William Travers as en Rückstand in fraktioneerte Luft. Hüüt warrt Krypton dör Destilatschoon mit dat Linde-Verfaarn gewunnen. Twüschen 1960 und 1983 wörr en Spektrallinie von dat Krypton benütt worrn, üm mit Hülp von de Bülgenläng dat Meter to defineern. Bruukt warrt das Eddelgas Krypton in de Technik vör allem to'n Füllen von Lampen, so ok in Blitzlichter bi dat Fotografeeren. In die Chemie is dat woll ok bedüdsam in Verbinnen mit dat Fluor. Un ok as Füllung in Geiger-Müller-Tellrohren oder Szintillatschoonsteller warrt Krypton bruukt.

* Isotope: Dat gift 13 bekannte Isotope vun Krypton, söss dorvon gift dat in de Natur und fief dorvon hebbt ok Bestand, dat sösste is man radioaktiv: 
** 78Kr (0,35 %) dat dör dubbelten Elektroneninfang mit en Halfweertstiet vun 2,0 · 1021 a to Selen ümwannelt warrt
** 80Kr (2,25 %)
** 82Kr (11,6 %)
** 83Kr (11,5 %)
** 84Kr (57 %)
** 86Kr (17,3 %)

De annern Isotope sünd künstlich maakt worrn. De sünd denn all radioaktiv un warrt dör Infang to Brom ümwannelt, wenn se 45 oder weniger Neutronen hefft oder fallt to Rubidium utenanner bi 49 oder meer Neutronen.
Liekdoorn

En **Liekdoorn** is en Placken van de Huut, de deck un vorhoornt warrn is.
Dat entsteiht an'n Toen oder Feut sünnerlich vun to enge Schoen bi Minschen,
dor den Druck op een Stell.

## Vörsorg
Orthopädische Inlagen un gode Schohwark bögen vör. Faken sull Barfoot lopen wurrn.

## Weblenken
https://de.m.wiktionary.org/wiki/H%C3%BChnerauge
Tobeta

**Tobeta** is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.

## Herkamen
Tobeta kümmt vun de olen germaanschen Naams *Trudberta* oder *Dietberta* (ok *Theoberta*) vun her. In Trudberta steekt de beiden Wöör *trud* (Kraft) un *beraht* (glinsterig, beröhmt) in. De Naam heet denn so veel, as : *De vunwegen ehre Kraft beröhmt is*. In Dietberta steekt de beiden Wöör *tiut* (Volk, Lüde) un *beraht* (glinsterig, beröhmt) in. De Naam bedutt denn woll: *De beröhmt is mank dat Volk* oder *De glinstern deit mank de Lüde*.

## De plattdüütsche Naam
De plattdüütsche Naam is düt mal gor nich afkört, man eenfach een beten afslepen un slurig utspraken. Dor is denn vun Trudberta oder vun Dietberta **Tobeta** vun wurrn. Later sünd dor denn noch de korten Naams Tipke un Taupke vun maakt wurrn. 

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken
Toorn (Schach)

De **Toorn** is de tweetstärkste Figur bi’t Schachspeel. Tosamen mit de Daam höört he to de Swoorfiguren. To den Anfang vun en Schachpartie hett jedeen Speler twee Toorns, den Damentoorn un den Königstoorn. De Damentoorn steiht op den Damenflögel op de a-Lien, de witte op a1, de swatte op a8. De Königstoorn steiht op den Königsflögel op de h-Lien, de witte steiht op h1, de swatte op h8.

## Woans treckt de Toorn?

De Toorn kann waagrecht un lotrecht so wiet trecken as he will, solang as nix op sien Weg steiht. Wenn de eerste annere Figur op sien Weg vun de annere Klöör is, kann he disse Figur ok slaan. Un dann gifft dat noch en besünneren Toog, bi den de Toorn un de König togliek trocken warrt, de Rockaad.

## Weert
De Toorn is üm un bi soveel weert as 5 Buern. Dat hangt aber ok vun de konkrete Positschoon af. Wenn de Positschoon slaten is (dat heet, dat gifft keen apenen Lienen, dat sünd noch vele Figuren op dat Brett un dat röögt sik nich veel) kann een mit en Toorn to’n Bispill nich so veel anfangen. Twee Toorns sünd tosamen ’n beten mehr weert as een Daam.

## Wat maakt een mit en Toorn?
### In’t Vörspeel
To Anfang vun en Schachpartie kann een mit de Toorns nich veel anfangen. Dor sünd de egen Buern in’n Weg. Faken kummt he eerst in’t Speel, wenn he na en Rockaad in’t Zentrum vun’t Brett ’n free’e Lien finnt.

### In’t Middelspeel
In’t Middelspeel kann een mit den Toorn veel anfangen. Wenn nich mehr so vele Figuren op’t Brett sünd, warrt de Toorn stärker. De Spelers versöökt tomehrst vör jümehr Toorns en apene Lien to finnen, so dat de Toorn över en hele Lien op de Positschon vun den Gegensmann telen kann. 

### In’t Endspeel
Üm un bi 50 Perzent vun de Endspelen sünd Toornendspelen. Dat heet, blangen de Königen sünd blots noch Buern un Toorns op’t Brett. Wenn een denn noch en Toorn mehr hett as de Gegensmann, dann is dat Mattsetten mit Toorn un König gegen König nich swoor.
Fläämsch

**Fläämsch** is de Naam för de Dialekten vun de Nedderlannsche Spraak, as de in den nördlichen (fläämschen) Deel vun Belgien (vun bi 1 Mio. Lüde), in den Süüden vun de Nedderlannen (vun bi 90.000 Lüde) un in den Noorden vun Frankriek (vun bi 20.000 Lüde) snackt weert. De fläämschen Dialekten sünd to'n Deel wieder af vun dat Standardnedderlannsch as t.B. Afrikaans. 
De wichtigsten fläämschen Dialekten in Flandern sünd West-Fläämsch un Oost-Fläämsch. In Belgien warrt Fläämsch ok as en egen Spraak ansehn.
Deutschland

**Deutschland** betekent

* Düütschland, Staat in Middeleuropa,
* List von Scheep mit’n Naam Deutschland, verscheden Scheep,
* Zeche Deutschland, ehmalig Bargwark in Sprockhövel (1871–1925),
* Maschinenfabrik Deutschland, ehmalig Maschinenbo-Ünnernehmen (1872–1996),
* Motorfahrzeugfabrik Deutschland, fröheren düütschen Autohersteller (1903–1905),
* LZ 7 „Deutschland“, DELAG-Zeppelin (1910),
* Deutschland. Zeitschrift für Heimatkunde und Heimatliebe. Organ für die deutschen Verkehrs-Interessen, Tiedschrift (1912–1928),
* *[[Deutschland (Böhse-Onkelz-Leed)|Deutschland]]*, Musiktitel von de Böhsen Onkelz (1984),
* *[[Deutschland (Die-Prinzen-Leed)|Deutschland]]*, Musiktitel von de Prinzen (2001),
* *[[Deutschland (Muhabbet-Leed)|Deutschland]]*, Musiktitel von Muhabbet (2007),
* *[[Deutschland (Rammstein-Leed)|Deutschland]]*, Musiktitel von Rammstein (2019),
* *[[Deutschland (Feernsehreeg)|Deutschland]]*, Feernsehreeg (2015, 2018),
* Deutschland-Canyon, Deepseegraven in Antarktika.

**Deutschland** is de Familiennaam von

* Heinz Deutschland (* 1934), düütschen Historiker un Diplomaat,
* Helmut Deutschland (1918–2007), düütschen Dischtennisspeler,
* Joachim Deutschland (* 1980), düütschen Musiker,
* Jutta Deutschland (* 1958), düütsche Ballettdanzerin.
De Haan

**De Haan** is een Gemeende in de Provinz West-Flannern in Belgien. In de Gemeende wohnt um un bi 12.000 Inwahners. Dor leevt um un bi 5.100 vun in den Badeoort De Haan süms, um un bi 3.800 in Wenduine un de Rest in de Öörd Klemskerke, Vosseslag, Harendijke un Vlissegem. De Tourismus is för de Gemeende De Haan een wichtig Born vun Inkamen. Nahbergemeende vun de Haan is Oostenn.

## Ünnerdelen
Ünnerdelen vun de Gemeende De Haan sünd:
*Klemskerke
*Vlissegem
*Vosseslag
*De Haan Centrum
*Harendijke
*Wenduine
## Events
De Haan is keen Gemeende, de up Touristen ut is, de dor bloß een Dag blievt. Veel Touristen hefft dor jem ehr Eegendom. De wichtigsten Events in de Gemeende sünd: De Seewieh, Den Touristen sien Dag, de Riesenfesten, de Festen vun Vosseslag, Lawei un de westfläämsche Senioren-Küstendag.

## Fotos

Image:De Haan - Tram station.jpg|Stratenbahn-Station
Image:De Haan Ferienhaus.jpg|Ferienhuus


Image:De Haan Duenen.JPG|De Dünen mank De Haan un Wenduine 
Image:Street_scene_in_De_Haan,_Belgium.jpg|Straat in de *Concessie*


## Externe link
Website vun de Gemeende
Sönke

**Sönke** (ok **Söhnke** un **Söncke**) is een plattdüütschen Vörnaam för Jungs. He kümmt ut de noordfreeschen Kuntreien, man he hett sik mit de Johren jümmers wieder utbreet. Hüdigendags is de Naam ok buten Noorddüütschland begäng. 

## Utspraak
De Utspraak in Noordfreesland is *Ssönnke* (mit scharp *s* un kort *ö*), man wieder in'n Süden warrt de Naam meist as *Söhnke* (mit week *s* un lang *ö*) utspraken.

## Herkamen
De Naam **Sönke** hett nix mit dat Woort *Söhn* to kriegen. So warrt dat woll meist vertellt un denn warrt seggt, Sönke schall so wat, as *Lüttje Söhn* bedüden. Dat stimmt woll, dat Sönke *Lüttje Söhn* bedüden deit, man dat is Tofall. De Naam kümmt ganz woanners vun her. He kümmt vun den däänschen Naam *Sören*. De Inseln in Noordfreesland hefft lange Tiet to Däänmark höört. Sören is nu wedder de däänsche Form vun den olen latienschen Naam *Severinus*. Dat bedutt so veel, as *ernsthaftig*. Wenn een den Naam Sören/Severin(us) direktemang in de düütsche Spraak öbersetten will, denn kümmt dor *Ernst* bi rut.

## De plattdüütsche Naam
De Freesen hefft nu ut den däänschen Naam een plattdüütschen Naam maakt. As se dor een Smusenaam för lüttje Gören vun maken wullen, hefft se eenfach dat Suffix *-ke* dor anbackt. Dat is een Diminutiv to'n lüttjer maken. Dor weer denn ut *Sören* nu *Sörenke* vun wurrn. Dat duur bi de mundfulen Plattdüütschen (un Fresen) nich lang, denn is dat afkört un afslepen wurrn un de Naam **Sönke** weer klaar. Bloß tofällig klingt dat just so, as *Lüttje Söhn* (Ganz ähnlich sütt dat bi den Deernsnaam Imke ut, de ok nix mit de *Imme* to kriegen hett).

## Plattdüütsche Tonaams
Vun den Naam Sönke kaamt de plattdüütschen Tonaams Söncksen, Sönksen un Soenksen (viellicht ok noch Sönnichsen) vun her. De bedüüt all öbereen so veel, as : *Ut Sönke sien Familie* oder *Vun Sönke sienen Hoff*.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken
Sönksen

**Sönksen** is en plattdüütschen Familiennaam, de as Vadersnaam von’n Vörnaam Sönke afkummt.

## Lüüd mit düssen Naam

* Burkhardt Müller-Sönksen (* 1959), düütschen Politiker,
* Claus Sönksen (* 1933), düütschen Diplomaat,
* Sönke Sönksen (* 1938), düütschen Springrieder.
Testerep

**Testerep** (ok **Ter Streep**) is de Naam vun een Eiland, dat fröher vör de fläämsche Küst in Belgien legen hett. Dat weer to de Tiet, as de Noordsee noch bit nah Brügge henlangen dö un as de Pool mank dat Eiland un de Küst noch nich versandt weer. Up dat Eiland geev dat allerhand lüttje Fischerdörper, as Oostenn un Westenn up'n Oosten un den Westen vun de Insel. Dat Dörp Middelkerke lä man just in'e Midden.
West-Flannern

De Provinz **West-Flannern** (nedderlannsch **West-Vlaanderen**) is een vun de tein Provinzen vun Belgien. Dat is de Provinz in Flannern (nedderlannsch *Gewest Vlaanderen*), de an'n meisten in'n Westen liggt. As eenzig Provinz vun Belgien liggt se an de See.

As een Provinz in Flannern is de offiziell Spraak Nedderlannsch, man dat gifft an de Spraakgrenz de Gemeenden Spiere-Helkijn un Mesen, wo ok Franzöösch as Amtsspraak bruukt warrt. De meisten Lüde in de Provinz snackt up'e Straat un in'n Alldag jem ehren Dialekt West-Fläämsch.

De Karkengemeenden in de Provinz höört nah dat Bisdom Brügge hento.

## Info
* Hööftstadt vun de Provinz: Brügge
* Grötte: 3197 km²
* Hööchste Punkt: Kemmelberg (156 m)
* Wichtigst Strööm un Beeken: IJzer, Leie, Mandel, Waardamme
* Inwahners: 1.231.585 (up 1. Januar 2025)
* 8 Regeerungsbezirken: Bezirk Brügge, Bezirk Diksmuide, Bezirk Ieper, Bezirk Kortrijk, Bezirk Oostenn, Bezirk Roeselare, Bezirk Tielt, Bezirk Veurne
* Dialekt: West-Fläämsch

## De West-Fläämschen Gemeenden

Gemeenden mit den Titel *Stadt* hefft een *(Stadt)* achter den Naam

## Regeerung
De Raat vun de Provinz vun West-Flannern hett 36 Sedels. Verdeelt sünd de so (2018-2024):
* CD&V: 10
* N-VA: 7
* Open Vld: 5
* Vlaams Belang: 5
* Vooruit: 5
* Groen: 4

De Geschäften weert föhrt vun de *Ständig Deputation*. Dor höört seß Liddmaten to. Vörsitter is de Gouverneur. In'n Momang (2024) is dat Carl Decaluwé.

## Extern Link

* Offiziell Website
Karlsruhe

**Karlsruhe**  is en Stadtkreis. Dor finnt sik de Sitten vun den Regierungsbezirk Karlsruhe, vun de Region Middel-Böverrhien un vun den Landkreis Karlsruhe. Fröher is Karlsruhe Hööftstadt un Residenzstadt vun dat vörmalige Land Baden ween. In’n Noorden, Oosten un Süden grenzt de Stadt an den Landkreis Karlsruhe, in'n Westen stött se an den Rhien, wat ok de Grenz na dat düütsche Bundsland Rhienland-Palz is. Na Stuttgart (bi 80 km ööstlich) un Mannheim (bi 60 km nöördlich) is Karlsruhe mit bi 308.988 Inwahners (Stand: 31. Juli 2020) un 173 km² Grund de drüttgröttste Stadt vun Baden-Württemberg. Vun 1950 af an sitt in Karlsruhe de Bundsgerichtshoff un vun 1951 ok dat Bundsverfatengericht. Dor hett de Stadt ok üm den Ökelnaam *Dat Recht sien Residenz* kregen.

## Attraktschonen

In Karlsruhe steiht 'n Pyramid, wo de Grünner vun Karlsruhe unner licht.

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Wawau Adler (*1967), Tater un Jazz- Gitarrenspeler
* Oliver Bierhoff (*1968), Footballnatschonalspeler
* Adolf des Coudres (1862-1924), Maler
* Dieter Haack (*1934), Politiker
* Karl Wilhelm Lorenz (1886-1918), Mathematiker un Astronom

## Weblinks

* Offizielle Webpräsenz vun de Stadt
* Amtlicher WebStadtplan Karlsruhe mit thematischen un historsch Koorten
* Stadtlexikon Karlsruhe vun dat Stadtarchiv
Middelsee

De **Middelsee** (ok **Bordine** oder **Borndiep**) weer de Münn vun den Boorne-Stroom in de Provinz Fryslân in de Nedderlannen. De Middelsee lä as een Föörd twuschen de beiden Landstreeken Westergoa un Eastergoa. In'n Süden reck se hen bit nah Sneek, wat up den Diek vun de Middelsee boot wurrn is. 

In den Loop vun de Tiet is de Middelsee jümmers mehr vullmoddert mit Slick un Potten. Dat Land, dat so tostann kamen is, warrt *Nije lannen* nömmt. Dor gifft dat ok dat freesche Dorp Nijlân. An de Steed, wo dormals de Middelsee ween is, gifft dat hüdigendags noch man wenig Dörper. De fruchtbaar Seeklei is to'n groden Deel later as Weidelann bruukt wurrn. Hüdigendags is de Grenz twuschen Eastergoa un Westergoa in dat Polderland blooß noch een lüttje Beeke, de Swette, de vun Sneek nah Leeuwarden flutt. Fröher güng se bit nah den Anfang vun It Bilt. Vun dat 15. Johrhunnert af an weer de Middelsee man bloß noch een Bucht in de Noordküst vun West-Freesland. Dor is denn in dat 16. Johrhunnert vunwegen dat Inpoldern de Trechter vun den Landstreek It Bilt vun wurrn. Düsse Trechter folgt noch just de Form vun de vörmalig Münnen vun de Middelsee.

Fudder histoorsche Naams för de Middelsee sünd: Bordaa, Borndiep, Boerdiep, Bordena, Bordine.
Westfreesland

**Westfreesland** is en Streek, de in fröhe Tieden maal freesk west is. Vandag hört dat to de nederlannske Provinz Noord-Holland. Daar liggt dat heel in d' Noorden bi de Stadt Alkmaar, van de Eilannen Vlieland un Texel bit an dat Water IJ. In d' Westen is de Noordsee, in d' Oosten dat Iesselmeer. Ok de Taal van Westfreesland is neet meer Freesk. Dat so nömt West-Freesk is en hollandsk Dialekt.

In Dütskland word meesttieds van Westfreesland proot, wenn dat "Westlauwerske Freesland", de Provinz Freesland, meent is.
Kortrijk

**Kortrijk** (franzöösch *Courtrai*) is een Stadt in de Provinz West-Flannern in de Region Flannern in Belgien. De Stadt is ok Setel vun den Kreis Kortrijk. In Kortrijk leevt 73.625 Inwahners (2005, 35.897 Mannslüüd (48,76 %), 37.728 Froonslüüd (51,24 %)) up een Fläch vun 80,03 km².

To de Stadt höört de Öörd Kortrijk, Aalbeke, Bellegem, Bissegem, Heule, Kooigem, Marke un Rollegem.

## Geografische Laag

De Stadt liggt an den Stroom Leie (franzöösch *Lys*) un is bi 24 km wiet af vun de Grenz twuschen Belgien un Frankriek. Se höört ok to de *[[Euroregio]] Kortrijk-[[Lille]]* to.

## Historie
Al in de Tiet vun dat Röömsch Riek geev dat up düsse Steed eenen röömschen Oort mit den Naam *Cortoriacum*. Man eerst in dat Middelöller is de Geschicht vun de Stadt richtig to griepen. De Stadtrechten hett Kortrijk 1189 kregen. Vun dat 14.Johrhunnert af an güng dat mit de Weertschop vun Kortrijk bannig bargup. Dat keem besunners vunwegen de Textilindustrie. An’n 11. Juli 1302 is dicht bi Kortrijk een franzöösch Ridderheer slahn wurrn. Dat weer in de Gullensporen-Slacht. In dat Johr 1382 hefft de Franzosen Kortrijk innahmen un utplünnert. 
In’t 19. Johrhunnert güng dat so richtig mit de Industrie in de Stadt los. Besunners weer dat wedder de Textilindustrie, de dor utboot wurrn is. In dat Johr 1917 un later in’n Mai 1940 is de Stadt tweemal vunwegen den Krieg täämlich kaputt maakt wurrn.

## Bekannt Lüüd ut disse Stadt
* Sep Vanmarcke (* 1988), belgisch Radrennfohrer
Tipke

**Tipke** (ok **Taupke**) is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns, man ok för Jungs.

## Herkamen
### Deernsnaams
De Vörnaams Tipke un Taupke sünd korte Formen vun den olen plattdüütschen Deernsnaam Tobeta. As dat bi de Plattdüütschen begäng weer, is vun düssen Naam de korte Form billt wurrn. Dor keem denn *Tobbe* oder sowat in de Aart bi rut. Ut düssen korten Naam is denn een Smusenaam för lüttje Gören vun maakt wurrn. Dorto hett he to'n lütter maken (as Diminutiv) dat Anbacksel (Suffix) *-ke* kregen. Denn heet de Naam Tobbeke. Vunwegen ünnerscheedlich Utspraak un Schrievwies sünd dor denn de Naams Tipke un Taupke vun wurrn. De Naams bedüüt den *Lüttje Tobeta*. Up just desülbige Aart is ok de Vörnaam Wiebke tostann kamen. Bloß, datt de nich vun den Naam Tobeta utgüng, man vun den Naam Wobeta.

### Fundöörd
* 1706  Overneeland bi Bremen

### Tonaams
Plattdüütsche Tonaams sünd jümmers bloß nah den Vadernaam billt wurrn. Vun Muddernaams sünd keen Tonaams wurrn. Nu gifft dat aber hüdigendags de plattdüütschen Tonaams Tipke(n),Tippke, Taupke un Töpke. Dat wiest dor up hen, datt ok Jungsnaams so heten hefft. De mütt denn aber een anner Wuddel harrt hebben. 

### Jungsnaams
Töpke, Taupke un Tipke sünd ok plattdüütsche Jungsnaams. De könnt natüürlich nich vun den Naam Tobeta vun afstammen. Möglich is, datt se vun den olen Bibelschen Naam Tobias vun her kaamt. De korte Form vun Tobias is möglicherwies ok *Tobbe*, just as bi de korte Form vun Tobeta. Mit dat Suffix *-ke* achtern anbackt, is dor denn ok *Tobbeke* un later Töpke, Tipke oder Taupke vun wurrn. Dat klingt just so, as de Deernsnaams, man dat bedutt nu *Lütt Tobias*. 

## Kiek ok bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Klemskerke

**Klemskerke** is en bannig oolt Polderdörp in West-Flannern in Belgien. Dat höört to de Gemeende De Haan to. Dat öllste schreven Dokument öber Klemskerke kümmt ut dat Johr 1003. Veel Lüde, de mit Auto nah De Haan kaamt, fohrt eerst mal dör Klemskerke dör. Glieks in’n Anfang fallt een ole Möhl up. Een schöön restaureert Kark is dor ok bi. Dat Dörp liggt um un bi 3 km af vun de Küst up dat ruhige platte Land. Dor kann een up schöne Landwegen mooi mit’n Rad fohren. 
## Externe links
De Möhl vun Klemskerke
Wenduine

**Wenduine** is en Oort an de Küst vun West-Flannern in Belgien. Wenduine höört, just as Klemskerke un Vosseslag to de Gemeende De Haan to. Dor leevt um un bi 3.800 Minschen. De touristisch Ökelnaam vun den Oort is *Prinzess vun de belgisch Badöörd*. Up dat Terrein vun dat Dörp gifft dat en Strand, en Holt, en lüttjen Dörpsplatz un en Inkoopsstraat. Wenduine is een vun de man wenig Gemeenden an de belgisch Küst, wo dat Dünen gifft. Dor draff en in’n Momang aver nich in rumlopen, vunwegen datt se schuult warrn mütt. Man en Rundweg dör de Dünen dör gifft dat, de meist nah Blankenberge henlöppt.

Events, de in jeed Johr wedder kaamt, sünd in düt Dörp de *Riesenfesten*, de *Karneval*, *Saint Patrick’s Day*, de Apendöörsdag vun de Füürwehr un dat Stratenfest.
367

## Wat passeert is
*De Alamannen nehmt de Stadt Mainz in, man weert vun Valentinian I. in de Slacht bi Solicinium slahn
*Synood vun Laodicea
*Athanasius vun Alexandria nömmt in sienen 39. Breef to dat Oosterfest all Böker, de hüdigendags in dat Nee Testament staht. An düssen Breef liggt dat, datt hüdigendags dat Nee Testament so tohopenstellt is, as dat is
*De Pikten sluut sik mit de Skoten un de Attacotti tohopen to een *Conspiratio Barbarica* gegen de Römers
*Röömsche Truppen rückt öber de Donau nah Dakien in
*De Gegenpaapst Ursinus mutt Rom verlaten un warrt nah Gallien henschickt
## Sturben
*Hilarius vun Poitiers, Bischop un Lehrer vun de Kark (*üm un bi 315)
368

## Wat passeert is
*Pikten un Skoten öberfallt dat röömsche Britannien un plünnert de Stadt London ut. Kaiser Valentinian I. drängt jem wedder torüch ut Britannien
*Vunwegen Unweer un Överswemmen köönt de Römers mit den Krieg gegen de Goten eerst mal nich fudder maken
*Paapst Damasus I. verdammt de Bischöpp Valens un Ursacius, de to den Arius sien Partei tohören doot
## Sturben
* Enn 368 oder Anfang 369: Cäsarius vun Nazianz, Bischop, Gelehrten, Hilligen un Dokter(*330)