Krieg um de Spaansche Kroon

De **Krieg um de Spaansche Kroon** (1701–1714) is en Krieg ween, de um dat Arv vun den lesten spaanschen Habsborger, König Karl II. föhrt wurrn is. Karl harr keen Kinner harrt un weer an'n 1. November 1700 storven. Nu weer de Fraag: Wer scholl em up den spaanschen Throon folgen? Dor stunnen sik de Grote Allianz vun Haag un dat Königriek Frankriek unner König Ludwig XIV., tohopen mit siene Verbünnten Kurbayern, Savoyen un Kurköln gegenover. Savoyen hett avers an'n 8. November 1703 de Sieten wesselt un bi de grote Allianz mitmaakt. De groten Heerföhres up de Siet vun de Allianz weern in düssen Krieg Prinz Eugen vun Savoyen un John Churchill, 1. Duke of Marlborough. 

In'n Tosamenhang mit düssen Krieg is dat ok to Upstänne in Ungarn unner Franz II. Rákóczi kamen, de al in't Johr 1700 sik an Ludwig XIV. wennt harr un em beden, em bi siene Rebellion gegen dat Habsborgerriek to hölpen. 

Ok de Queen Anne’s War in Noordamerika (1702-1713) weer en Deel vun den Krieg um de Spaansche Kroon. He weer de tweede vun de veer „Franzosen- un Indianerkriege“, wo Frankriek un Grootbritannien dor um streden hefft, wer Baas in Noordamerika ween scholl. 

As de Erzhartog Karl vun Habsborg, de vun de Grote Allianz up den spaanschen Throon böört weern scholl, na Kaiser Joseph I. sien Dood as Karl VI. sülms Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek wurrn weer, is England ut de Allianz uttreden, vunwegen datt dat de Englänners nu düch, anners konn Öösterriek to groot un to mächtig weern. So keem de Krieg to en Enn un Frankriek hett dat denn doch noch schafft, den König sien Enkelsöhn as Philipp V. up den spaanschen Troon to setten. Dor is ok de Dynastie ut dat Huus Bourbon mit up den Troon kamen, de hüdigendags in Spanien noch in Amt is. De meisten Mächte, de in düssen Krieg mitmaakt harrn, konnen sik tolest, tominnst in en Deel vun ehre Afsichten, dörsetten. Man de Nedderlannen, ofschoonst up de starkere Sieten, hefft dör düssen Krieg an Macht un Infloot verlaren un sünd ut den Krink vun de Grootmächte bilüttjen utscheedt. Frankriek hett dat twaars schafft, datt dat Land nich länger vun Habsborgers (in Spanien un de Nedderlannen un in Italien) umzingelt weer, man siene Finanzen weern up lange Sicht heel un deel in'e Merse. 

## Borns
* *Das Diarium des Badener Friedens 1714 von Caspar Joseph Dorer*. Mit Einleitung und Kommentar herausgegeben von Barbara Schmid. (= Beiträge zur Aargauer Geschichte. 18). Verlag hier+jetzt, Baden 2014, ISBN 978-3-03919-327-1.
* Louis de Rouvroy Duc de Saint-Simon: *Die Memoiren des Herzogs von Saint-Simon*. (= *Bibliothek Ullstein. Ullstein-Buch.* 26214-26217). Hrsg. und übersetzt von Sigrid von Massenbach. 4 Bände, Ungekürzte Ausgabe. Ullstein, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-548-26218-X. (Originaltitel: *Mémoires*)
* *Memoires du [[Claude-Louis-Hector de Villars|Duc de Villars]], Pair de France, Marechal-General des armées de sa Majeste*. 3 Bände. Pierre Gosse, La Haye 1734.

## Literatur
* Siegfried Fiedler: *Kriegswesen und Kriegführung im Zeitalter der Kabinettskriege*. (= *Heerwesen der Neuzeit*. 2). Bernard und Graefe, Koblenz 1986, ISBN 3-7637-5478-4.
* John A. Lynn: *The French Wars 1667–1714. The Sun King at war*. (*Essential histories* 34). Osprey Publishing, Oxford 2002, ISBN 1-84176-361-6.
* Bernard Law Montgomery, 1. Viscount Montgomery of Alamein, Feldmarschall: *Kriegsgeschichte. Weltgeschichte der Schlachten und Kriegszüge*. Area, Erftstadt 2005, ISBN 3-89996-534-5. (Originaltitel: *A History of Warfare*)
* Heinz Neukirchen: *Seemacht im Spiegel der Geschichte*. Sonderausgabe, Lizenz des Verlages Transpress Berlin. Gondrom, Bayreuth 1988, ISBN 3-8112-0368-1.
* Helmut Pemsel: *Seeherrschaft. Eine maritime Weltgeschichte von den Anfängen der Seefahrt bis zur Gegenwart.* Band 1: *Von den Anfängen bis 1850.* Bernard & Graefe Verlag, Augsburg 1985, ISBN 3-89350-711-6.
* Matthias Schnettger: *Der Spanische Erbfolgekrieg. 1701–1713/14.* Beck, München 2014, ISBN 978-3-406-66173-0.

## Weblenken

* Literatur over den Krieg um de Spaansche Kroon in'n Katalog vun't Ibero-Amerikanisches Institut in Berlin
* Artikel in de Enc. Britannica, 1911 (engelsch)
* www.spanishsuccession.nl (engelsch)
* Karte vun de groten Schauplätze vun düssen Krieg twüschen 1700 und 1721