open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roland Trimen

**Roland Trimen** (* 29. Oktober 1840 in London; † 25. Juli 1916 Epsom bi London) weer en brietsch-süüdafrikaansch Entomoloog un Lepidopteroloog, bekannt för dat Utforschen vun de süüdafrikaansch Bottervagels.

He weer de Bröer vun den Botaniker Henry Trimen un vun Mary Elizabeth Barber un gung in Rottingdean und Wimbledon (King' College School) to de School. Wegen en chronischen Krankheit gung he nah Süüdafrika, wo he as Freewilliger ünner Edgar Leopold Layard de Käfersammlung vun dat South African Museum ordnen dee. Af 1860 weer he in de apenlich Verwalten tätig un wurr later Privatsekretär vun Richard Southey un af 1873 Sekretär vun Henry Barkly (1815–1898), den Gouverneur vun de Kapkolonie. 

1866/67 un af 1873 weer he in Deeltiet Kurator vun dat South African Museum. Mit dat Museum kunn he sück aber blots en Dag befaaten, bit he 1876 Kurator in Vulltiet wurr, wat he bit 1895 bleev.  Gesundheitsgründe hemm hüm dwungen, weer nah England torüch to gahn. 

He hett Bottervagels ut Süüdafrika (besünners Kapkplonie) beschreeven un klassifizeert, woröver he mit den Offizier un Sammler James Henry Bowker (1825–1900) en Monographie in dree Bände herutbroch, in de 380 Aarten beschreeven wurrn, un in anner Deelen vun Afrika (as Madagaskar, Mauritius, Namibia, wo he de Sammlung vun Axel W. Eriksson bearbeiten dee). He hett sück mit Mimikry un Ornithologie befaat.

He hett sück aber ok mit Wien-Schädlingen un Orchideen-Bestuuven befaat, wat to Korrespondenz mit Charles Darwin führen dee. Doröver herut weer he ok Botaniker.

1897/98 weer he Präsident vun de Entomological Society of London. He weer Fellow vun de Linnean Society un de British Association for the Advancement of Science. 1882 wurr he Fellow vun de Royal Society un 1910 kreeg he de Darwin-Medaille. He weer Grünnensliddmaat un 1883/84 Präsident vun de South African Philosophical Society. 1908 wurr he Honorary Fellow vun de Royal Society of South Africa. 1899 kreeg he en Honorary M.A. vun de Oxford University.

Sien Bottervagelsammlung keem an den Privatsammler James John Joicey (1870–1932). En groo Deel vun Joicey sien Sammlung keem an dat Natural History Museum. Trimen hett as eerst de Bottervagel-Gattungen *Deloneura*, *Durbania* un *Erikssonia* un de Aarten *Libythea laius* un *Orachrysops niobe* beschreeven.

## Schriften (Utwahl)
*mit James Henry Bowker: *South-African Butterflies*, 3 Bände, London: Trubner, 1887 bis 1889, Biodiversity Library

## Weblinks
*C. Plug: Triman, Mr. Roland, Biographical Database of Southern African Science
Hett

**Hett** is de Familiennaam von

* Benjamin Carter Hett (* 1965), US-amerikaanschen Historiker,
* Frank-Thomas Hett (* 1961), düütschen Verwaltungsjurist un Staatssekretär,
* Victoria Hett (* 1984), kanaadsche Endurosportlerin.
Trimen

**Trimen** is de Familiennaam von

* Henry Trimen (1843–1896), brietschen Mediziner un Botaniker,
* Roland Trimen (1840–1916), brietsch-süüdafrikaanschen Naturforscher.
Université des Antilles et de la Guyane

De **Université des Antilles et de la Guyane** (UAG) weer en Universität mit fief Standöörd in de franzöösch Överseeregionen Franzöösch-Guayana in Süüdamerika as ok Guadeloupe un Martinique in de Karibik. 

Se weer in söss Fakultäten (*UFR*) un fief Institute gleedert un harr rund 12.000 Studenten. Ut den  Campus in Franzöösch-Guayana gung de **Université de Guyane** hervör, de siet 2014 unafhängig van de **Université des Antilles** is.

De Hoochschool weer de eenzige franzöösch Universität in Amerika un een van veer buterhalv van dat franzöösch Moderland (*France metropolitaine*).

## Weblinks
* Offizielle Webpräsenz van de Université Antilles (franzöösch)
* Offizielle Webpräsenz van de Université de Guyane (franzöösch)

## Enkeld Nahwiesen
Fiale

**Fialen** (vun italieensch *foglia*, Blatt oder Nadel in de Plantenwelt) oder **Pinakel** (plattdüütsch ok „Pinökjes“, „Pinökels“, wat aber ok en anner Bedüüden hett) sünd ut Steen meißelt, schlank, spitz utlopend, flankeerend lütt Toorns, de in de gotisch Architektur to de Överhöhen vun Wimpergen un Streevpielers deenen deen. Neben disse ästhetisch Funktschoon hemm se faken ok en statische, wiel se de Konstruktschoon dör hör Gewicht tosätzlich stabiliseeren.
Fialen bestahn meestens ut en veer- oder achteckigen Schaft bzw. Lief, de faken en ut Maatwark bestahn Verzierung upwiest un in’n Middeldeel de Form vun en Tabernakel hett. Över den Schaft befinnd sück de faken mit Krabben besett un mit en Krüüzblööm bekröönt, pyramidenförmige Tipp. Af un to deenen se ok as Dräger vun Bildsäulen. Fialen könnt ok buterhalv vun Bauwarken lüttgere Eenzelstücke ut verscheeden Materialien ween.

## Fialen in de Laatgotik
Fialen in de karklich Baukunst vun de Gotik sünd lütt toornaardige Upsätze an sakralen  Gebäuden. De in‘n gotischen Stil upricht Liev vun den Toorn hett en lüttgeren Dörmeter un is mit en Helm  oder en Krüüzblööm as Fialenkroon afdeckt.  Bi laatgotischen Geeveltoorns besteiht de Verdaaken faken ut en eenfachen Schrääg to’n Schuul vun dat Müürwark vör Regen bzw. Schnee as to’n Bispeel bi de Dorfkirche Pröttlin.

## Literaturhenwiesen
Fröhe druckt Informatschonen över den Entwurf vun Fialen finnnen sück in den bi Georg Stuchs in Nürnbarg rutbrocht *Fialenbüchlein* (1489) un in dat *Büchlein der Fialen Gerechtigkeit* (1486) vun Matthäus Roritzer.

## Weblinks

## Enkeld Nahwiesen
Al-Fātiḥa

**Al-Fātiḥa** (araabsch: الفاتحة,  IPA [ʔal faːtiħah]) is de eerste Sure in den Koraan.  De Sure gelt för ene mekkaansche Sure un het sieven Āya (Verse). 
## En beten Information to’n Achtergrund

Dat Original vun disse Sure kann een op de araabsche Spraak in de Koran lesen. Un am besten maakt sik dat, wenn een disse Spraak denn ok man vörher oder darbi liernt. Un wenn de leve Gott will, kann een ok Tied daarto finnen un dat warhaftig maken, um dat Original beter to verstahn. Anners kann dat araabsche Original aver liekers wetensweert sien un zwar nich uplest daarum wiel dat sik bannig mooi riemt un daarbi machtig fein klingen deit.

Good to weten is ok dat woll eerst as de Koran opschreven wurr dat Setten vun Punkten un Kommas daartokomen is, 
also dat wahrschienelk vun den Propheten Mohammed sülvst dat Tekensetten nich anseggt wurrn is, 
as he de Text vun de leve Gott (to wokeen se ok Allah seggen deit) unner de Lüü brocht hett.  

De araabsche Naam vun de Sure "Al Fatiha" lett sik to ’n Bispill as "De Opmakende" översetten. 
## Text

## Nawiese


## Literatuur

* Al-Qurán Al-Karim Und seine ungefähre Bedeutung in deutscher Sprache von Abü-r Rida Muhammad Ibn Ahmad Ibn Rassoul
* Muhammet Mertek, Der Islam - Glaube, Leben, Geschichte, 2012, 3. überarbeitete Auflage, Kapitel 15: Die Islamische Geschichte, S.128-151

## Weblenken
https://de.wikipedia.org/wiki/Al-Fātiha

https://corpus.quran.com/wordbyword.jsp

https://www.ilmfix.de/programs/al-fatiha-die-eroffnende-sure-1-517987?categoryId=27313

https://www.youtube.com/watch?v=K33xEmILgn0&t=13s
Joshua Bassett

**Joshua Taylor Bassett** (* 22. Dezember 2000 in Oceanside, Kalifornien) is en US-amerikaansch Popsinger un Entertainer.

## Belegen


## Weblenken
Isdera Spyder

De **Spyder** vun den düütschen Hersteller Isdera is en tüschen 1983 un 1992 baut Roadster.

## Technik
De eersten Modelle harrn noch en Veerzylinder ut den VW Golf GTI mit 102 kW (139 PS). Af 1985 keem de Motor vun den Mercedes-Benz 190 E 2.3-16 in den nu 033-16 nöömt Spyder to’n Insatz. 1987 hett man den 3.0-Liter-Sösszylinder ut den 300 E inbaut. Nah veer Johren hett man de dör den nee Veerventil--Sösszylinder, ebenfalls vun Mercedes-Benz, aflöst. De hemm je nah Modelljohr van 162 bit 170 kW (220–231 PS) leist. Tosätzlich weer in’n Spyder 036i af Midden vun de 1990er Johren en 3,6-Liter-Sösszylinder vun AMG mit 210 kW (286 PS) to hemm. En Fiefgang-Gedriev sörgt in jeder Modell för de Kraftöverdragen an de Achterass. 

As Version mit 162 kW/220 PS schafft de Spyder etwa 260 km/h un erledigt den Sprint vun 0 up 100 km/h in 6,4 Sekunnen. Aber ok de eerste Variante mit VW-Drievwark schafft över 200 km/h.

Dat Modell hett en Längt vun 4160 mm un en Breedt vun 1710 mm un is 1000 kg swoor.


Isdera spyder 1.jpg|Isdera Spyder 036i
Isdera spyder 2.jpg|Isdera Spyder 036i
Isdera spyder 4.jpg|Isdera Spyder 036i
Isdera spyder 3.jpg|Isdera Spyder 036i
Isdera spyder 5.jpg|Isdera Spyder 036i


## Weblinks
* www.isdera.com
Fritz Szepan

**Fritz Szepan** (* 2. September 1894 in Gelsenkiärken; † 14. Dezember 1974) weer en düütsch Footballspeler un -trainer.

De Halfstörmer speel van 1916 bit 1950 för den FC Schalke 04. Tosommen mit sien Schwager Ernst Kuzorra weer he de Basis för den so nöömten „Schalker Kreisel“. Szepan weer de Denker un Lenker, Kuzorra weer för dat Doren scheeten tostännig.

För de düütsch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1929 bit 1939 insgesamt 34 Lännerspelen maakt un dorbi acht Doren schaaten. He hett an de Football-Weltmeesterschapen 1934 un 1938 deelnommen un weer ok in Utwahlmannschapen för Westdüütschland un Westfalen. 

Later weer he Trainer bi Wuppertaler SV, Schalke 04, Rot-Weiß Essen un TSV Mark-Hüls.

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
James William Tutt

**James William Tutt**, faken J. W. Tutt ziteert, (* 26. April 1858 in Strood, Kent; † 10. Januar 1911 in Greenwich) weer en britisch Entomoloog un Lepidopteroloog as ok Mester.

Tutt kreeg sien Utbillen as Mester an de Universität London un weer dornah Mester un Schoolbaas (Head Master) in London.

He interesseer sück för Entomologie un is 1885 de Entomological Society of London bitreeden. 1890 war er Gründungsherausgeber des *Entomologists` Record*. He hett grundleggend Arbeiten över Bottersvagels in Grootbritannien herutbrocht (dorünner ok Nachtfalter), hett mehrere Böker schrevenun is vör allen bekannt för sien Verkloren un Beobachten vun den Industriemelanismus bi den Barkenspanner as Bispeel för de Theorie vun de natürlich Utlese vun Charles Darwin van 1896. In den 1950er Johren wurr dat experimentell vun Brian Kettleworth bestätigt un nah Kritik tüschenin 2012 dör Experimente vun Michael Majerus. Tutt weer ok Schriever vun populärwetenschaplich Warken un hull völ apenlich Vördrääg.

## Schriften (Utwahl)
*The British Noctuae and their Varieties, 1891, 1892, 
*Natural History of the British Lepidoptera, 1890 bis 1911
*British Moths, London: Routledge 1896
*Practical hints for the Field lepidopterist, 1901
*A natural history of the British Lepidoptera. A text-book for students and collectors, 1908
 
## Literatur
*T. A. Chapman: *Obituary*, The Entomologist, Band 44, 1911, S. 177-181, Archive

## Enkeld Nahwiesen
Perlick

**Perlick** is de Familiennaam von

* Alfons Perlick (1895–1978), düütschen Pädagoog un Heimaatforscher,
* Michael Perlick (* 1948), düütschen Künstler.
Rainer Bonhof

**Rainer Bonhof** (* 29. März 1952 in Emmerek) is en ehmalger nedderlannsch-düütsch Footballspeler un -trainer.

De Middelfeldspeler harr bit 1967 de nedderlannsch Staatsangehörigkeit. He speel van 1964 bit 1970 för SuS Emmerich un wessel denn to Borussia Mönchengladbach, wo he bit 1978 bleev. Van 1978 bit 1980 speel he bi FC Valencia, dornah bit 1982 för den 1. FC Köln. In de Saison 1982/83 hett he noch mal för Hertha BSC speelt. In 311 Bundsligaspelen hett he 57 Doren schaaten. Besünners goot weer he bi Standards, wiel he en düchtig harten Schööt harr.

För de düütsch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1972 bit 1981 insgesamt 53 Lännerspelen maakt, in de he 9 Doren schaaten hett. He hörr to den Europameesterschapskader 1972 un 1980 un wurr so Europameester, ahn aber insett wurrn to ween. Bi de Europameesterschap 1976, wo he ok to’n Insatz keem, wurr he Viez-Europameester.

Sie gröttste Erfolg weer aber de Gewinn vun de Football-Weltmeesterschap 1974, in de he dat entscheeden Door vun Gerd Müller vörbereiten dee. He weer in disse Mannschap de jüngste Weltmeester.

Nah sien aktiv Loopbahn weer he noch as Trainer bi Bayer 05 Uerdingen, van 1990 bit 1998 Trainerassistent bi den DFB, 1998/1990 bi Borussia Mönchengladbach un af 2002 Trainerassistent in Schottland. 

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Germain 14/20 hp

De **Germain 14/20 hp** weer de eerste Wagen vun de Société Anonyme des Ateliers Germain ut Belgien mit Kardanwell. Dat Fohrtüüch is van 1905 bit 1910 baut wurrn. 

De Hubruum vun den Veerzylinermotor bedroog 2925&nbsp;cm³ mit 92&nbsp;mm Bohrung un 110&nbsp;mm Hub. De maximale Motorleistung vun 19&nbsp;HP (14 kW) wurr bi 1050/min reckt. Eerstmalig weer bi dit Fohrtüüch de Inlaat- un Utlaatventile getrennt up de Motorsieden verdeelt wurrn. En mit Ledder beleggt Kegelkonuskupplung weer tüschen Motor un den Dreeganggedriev inbaut. Per Kardanwell wurr denn de Andrievkraft up de Achterass wiederleit. De Footbrems war up en Bremstrummel an den Gedrievutgang un de Handbrems wark up dem Bremen direkt an de Achterass. De Vörderass weer noch ahn Bremen. De Radstand bedroog 2642&nbsp;mm un de Spoorwiet 1245&nbsp;mm. De Reifen harrn en Dörmeter vun 810&nbsp;mm mit en Breedt vun 90&nbsp;mm. Dat geev aber ok Reifen vun 815&nbsp;mm Dörmeter un 105&nbsp;mm Breedt. Dat Leergewicht bedroog 635&nbsp;kg. Vun den 14/20 sünd in’n Loop vun de söss Produktschoonsjohren en paar Hunnert Fohrtüüch herstellt wurrn. Dat Auto weer för veer Sittplätze utleggt wurrn. 

## Enkeld Nahwiesen
Dan Cramling

**Dan Cramling** (* 5. Februar 1959 in Stockholm) is en sweedsch Schachspeler.

He wurr 1981 sweedsch Meester un kreeg 1982 vun de FIDE den Titel Internatschonaler Meester tospraken. 1975 weer he all sweedsch Jöögdmeester. He is de öllere Bröer vun Pia Cramling.

## Weblenken
* FIDE-Koort]
* Profil bi chessgames.com (engelsch)
* Indrag bi chessbase.com (engelsch)
Anne Janssen

**Anne Janssen** (* 31. August 1982 in Jever) is en düütsch Politikerin (CDU) un Schoolmeestersche. Se is siet 2021 Liddmaat vun den Düütschen Bundsdag. Se is över Platz 6 vun de Landeslist vun de CDU Neddersassen in dat Parlament intrucken.

## Leven
Janssen is in Jever boren un in Wittmund upwussen. Nah dat Abitur hett se en Utbillen to en Krankensüster in dat Krankenhuus Wittmund maakt. Ansluutend hett se in dat Krankenhuus un in de ambulant Pleeg arbeit, bevör se in Ollnborg Lehramt studeeren dee. Nah Afsluss vun dat Studium hett se as Grundschoollehrerin an de Finkenborgschool in Wittmund arbeit. Janssen is verheiraadt un hett dree Kinner.  Se is evangeelsch-lutherischer Konfession.

## Afordnete
In’n Bundsdag hörrt Janssen as ordentlich Liddmaat den Familienutschuss an. Buterdem is se as stellvertreden Liddmaat in’n Gesundheitsutschuss, as ok in’n Utschuss för Tourismus vertreden.

## Weblinks
* Website vun Anne Janssen
* Biographie bi den Düütschen Bundsdag

## Enkeld Nahwiesen
John Leonard Swigert

**John Leonard „Jack“ Swigert, Jr.** (* 30. August 1931 in Denver, Colorado; † 27. Dezember 1982 in Washington,&nbsp;D.C.) weer en US-amerikaansch Astronaut.  He weer Liddmaat vun de Crew vun Apollo 13. 

Swigert weer en Testpilot bi de North American Aviation, bevör he to de NASA keem. Van 1953 bit 1956 hett he bi de Air Force deent un weer Kamppilot in Japan und in Korea. Van 1957 bit 1964 weer he Testpilot bi Pratt & Whitney.

Swigert weer en vun de 19 Astronauten, de vun de NASA in‘n April 1966 utwählt wurrn (5. Grupp). He weer Liddmaat vun de Ünnerstüttensmannschap bi de Missionen Apollo 7 un Apollo 11. Tonächst weer Swigert blots Liddmaat vun de Ersatzmannschap för ie Apollo 13, hett aber 72 Stünn vör den Start vun de Apollo-13-Mission in’n April 1970 den Kommandokapselpiloten Ken Mattingly ersett, nahdem de Dokters för den den Utbröök vun Röteln vörherseggt harr. Wiels den Floog vun Apollo 13 to’n Maand keem dat to en Explosion vun en Tank, wordör de plaant Lannen up den Maand upgeven wurrn muss. Technische Improvisatschoon weer nödig, um de dree Astronauten weer heel up de Eer to bringen. Mit Swigert weer tofällig de Astronaut an Bord vun Apollo 13, de sück an’n besten mit de Notfallmaatnahmen in de Apollo-Kommandokapsel utkennen dee, wiel he persönlich an dat Utarbeiten vun de entspreekend Prozeduren bedeeligt ween weer.

Se sünd denn mit Möh un Noot torüchkommen. Glieks nah de Landung wurr Swigert as de beid anner Astronauten vun Apollo 13 dör den Präsidenten Richard Nixon mit de Presidential Medal of Freedom uttekent, een vun de beid hööchsten zivilen Utteknungen vun de USA.

Swigert hett in’n April 1973 Urlaub vun de NASA nommen, um *Executive Director* vun den Wetenschapsutschuss in dat Repräsentantenhuus vun der Vereenigt Staaten to wurrn. He hett de NASA un den Utschuss in’n August 1977 verlaaten, um sück in de Politik intosetten. 1979 wurr he Viezpräsident vun de BDM Corporation in Golden. In‘n November 1982 wurr he för de Republikaansch Partei as Afordneter vun den 6. Distrikt vun Colorado in dat Repräsentantenhuus wählt. He is an’n 27 Dezember 1982 an Knakenkrebs storven, bevör he dat Amt antreeden kunn.  Daniel Schaefer kreeg bi de folgend Nahwahl sien Mandat.

Siet 1997 steiht en Statue vun Swigert in de National Statuary Hall Collection in dat Kapitol vun Washington.

## Besünnerheiten un Rekorde
* Swigert weer de eerste Junggesell vun de NASA in‘n Weltall.
* Gemeensam mit Jim Lovell un Fred Haise reck he wiels de Apollo-13-Mission de wietste Entfernung vun en Minsch vun de Eer (401.056&nbsp;km).
* In den Hollywood-Film *[[Apollo 13 (Film)|Apollo 13]]* van 1995 wurr he vun Kevin Bacon dorstellt.

## Weblinks

## Enkeld Nahwiesen
Hermann Bull

**Hermann Bull** (* 24. September 1885 in Frankfort an’n Main; † 1947 in Düsseldörp) weer en düütsch Porträt- un Landschapsmaler vun de Düsseldörper School.

## Leven
Bull studeer van 1909 bit 1912 Maleree an de Kunstakademie Düsseldörp. As Bildnis- un Landschapsmaler leev he in Düsseldörp, wo he den  Künstlervereen ''Malkasten'' anhörrn dee, tietwies ok in Aken. Studienreisen hemm hüm nah England, Frankriek un in de Swiez föhrt.

## Kiek ok
* List vun Maler vun de Düsseldörper Malerschool

## Literatur
* *Bull, Hermann.* In: Hans Vollmer: *[[Thieme-Becker#Vollmer|Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts]].* Band 1: *A–D.* E. A. Seemann, Leipzig 1953, S. 350.

## Enkeld Nahwiesen
Der Findling (Film)

**Der Findling** is en düütsch Feernsehfilm in Swaartwitt vun den US-amerikaanschen Speelbaas George Moorse ut dat Johr 1966 mit Rudolf Fernau, Julie Felix un Titus Gerhardt in den Hööftrullen. Dat Dreihbook harr de Speelbaas ok schreeven. Dat foot up de glieknamig Novelle vun Heinrich von Kleist. Sien Premiere beleev de Film an’n 10. Juni 1967 in dat Studienprogramm vun den Bayerischen Rundfunk. In de Kinos keem he eerstmals an’n 28. Februar 1969.
	
## Wat passeert
De Film behannelt dat Schicksal vun den röömschen Koopmann Piacchi, de bi en Pestsüük sien elf Johr olt Söhn verloren hett un nu en Findelkinnd vun dat glieker Öller to sück nimmt, dat optreckt un den jungen Mann all wat he hett vermaaken deiht. Nicolo, as de Adoptivsöhn heet, bruukt aber sien Macht, um Piacchi un de sien jung Frau to bedreegen un to vernichten. Piachi haut irgendwenner sien Findling doot, wiegert sück aber sien Tat to reuen. Sluutend wurrd he ahn Buße henricht.

## Kritik
**Zitat**: *Eine gelungene Übertragung der Novelle von Kleist: Durch die sinnvolle Änderung der Vorlage und die stilistisch geschlossene Übertragung in die Bildersprache wird die Geschichte von der unerhörten Übeltat im Haus des römischen Kaufmanns Piacchi neu erzählt und für die Gegenwart erschlossen.*|Lexikon des internationalen Films}}

**Zitat**: *Eine eigenständige Bearbeitung eines literarischen Stoffes für den Film, erfreulich in der Form, wichtige Themenkreise der Novelle werden modernisiert, verraten aber die Novelle nicht. Für ein aufgeschlossenes und diskussionsbereites Publikum sollte der Film […] Möglichkeiten genug geben, sich damit zu beschäftigen, zumal hier wieder ein gutes Beispiel eines neuen, jüngeren deutschen Films gegeben ist.*|Evangelischer Filmbeobachter}}

**Zitat**: Prädikat «Wertvoll»|Filmbewertungsstelle Wiesbaden}}

## Weblinks
* 

## Enkeld Nahwiesen
Bremer Snack

De **Bremer Regiolekt** (bremisch: *Brem Schnack*, ok: *Brem Snak*) is een Regiolekt, de överwiegend in un um Bremen snackt warrt. He is nich mit dat Bremer Platt to verwesseln*.* In Demost findt sik denn een Mischform mit dat Oldenburger Platt.

## De Spraak
De Spraak warrt oftmals genuschelt, to’n Bispeel warrt en Luud „verschluckt“. Dat betrifft vör allem de jewils laatste Sylbe van en Woort. Man seggt ok: „De Bremer Regiolekt kann mit wienig Kraftansträngung snackt warrn – man bruukt de Täen ja nich tosamen to maken.“ De Intonation mehrsylbiger Wörter fällt oftmals nah de eerste Sylbe af. En Bispeel för de Bremer Regiolekt is ok dat Woort „Use Akschen“, dat so veel as „Unsere Aktien(-gesellschaft)“ bedüüdt. In disse Fall is dat de Schippwerv „AG Weser“, de allers al vöördelke Jahrzehnte dicht maakt wurr.

## Literatur
* Klaus Kellner: *Bremisches Wörterbuch.* Kellner Verlag, Bremen 2011, ISBN 978-3-939928-55-3.
* Walter A. Kreye, Volker Ernsting: *Was’n in Bremen so sacht und wo ein fein auf hören muß.* Verlag J. H. Schmalfeldt, Bremen 1973.
* Daniel Tilgner: *Das Bremer Schnackbuch.* Edition Temmen, Bremen 2011, ISBN 978-3-86108-592-8.
Alfred Goodman Gilman

**Alfred Goodman Gilman** (* 1. Juli 1941 in New Haven, Connecticut; † 23. Dezember 2015 in Dallas, Texas) weer en US-amerikaansch Pharmakoloog un Nobelpriesdräger.

## Leven
Gilman is en Söhn vun den Pharmakologen un Perfesser vun de Yale University, Alfred Gilman, Sr. (1908–1984). Den tweeten Vörnaam *Goodman* kreeg he to Ehren vun en Kolleeg vun sien Vader, den Pharmakologen Louis Sanford Goodman (1906–2000). Bit to dat Johr 1962 hett he Naturwetenschapen un Medizin an de Universität Yale studeert, dornah an de Case Western Reserve University in Cleveland, wo he 1969 sien Doktertitel in Medizin kreeg 

1971 wurr Gilman Perfesser an de *[[University of Virginia]]* in Charlottesville. 1975 kreeg he den John J. Abel Award in Pharmakologie un 1984 en Gairdner Foundation International Award. 1985 wurr he Liddmaat vun de National Academy of Sciences, deren Richard Lounsbery Award he twee Johr later kreeg. De American Academy of Arts and Sciences hett hüm 1988 as Liddmaatupnommen. 1989 wurr Gilman mit de Louisa-Gross-Horwitz-Pries un den Albert Lasker Basic Medical Research Award uttekent. 1994 kreeg he tosommen mit Martin Rodbell den Nobelpries för Physiologie oder Medizin „für die Entdeckung der Zellkommunikation und im speziellen der Entdeckung der G-Proteine“.

Siet 1981 hett Gilman da „Department of Pharmacology“ an dat ''UT Southwestern Medical Center'' in Dallas leit. He weer buterdem Kanzler vun de Medical School dor un hett de akademische Forschung vun de Universität leit. 2000 hett he de „Alliance for Cellular Signalling“, en internatschonale un interdisziplinäre Kooperatschoon vun 50 Forschern un 20 Forschungszentren to dat Entslööteeln vun de Signaltransduktschoon inleit. He weer 1980, 1985 un 1990 Hööftschriever vun de jewieligen Uplagen vun dat bekannt Pharmakologie-Lehrbook *The Pharmacological Basis of Therapeutics*. He is mit 74 Johren an’n 23. Dezember 2015 an en Pankreaskarzinom storven.

## Literatur
* Melvin Simon: *Alfred Gilman (1941–2015).* In: *[[Science]].* Band 351, Nr. 6273, 2016, S. 566
* Robert J. Lefkowitz: *Alfred Goodman Gilman (1941–2015).* In: *[[Nature]].* Band 529, Nr. 7586, 2016, S. 284

## Weblinks

* Alfred Goodman Gilman up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)
*  
* Akademisch Stammboom (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Felix III.

**Felix III.** (* in Samnium; † 530) weer van 526 bit to sien Dood Bischop vun Rom.

In en anner Tellwies, de Paapst Felix II. as rechtmäßigen Paapst anerkennt, heet he Felix IV. Folglich wurrd Felix III. af un to as „Felix III. (IV.)“ bzw. „Felix IV. (III.)“ betelent.

Felix stamm ut Samnium, wo he as Söhn vun en Castorius boren wurr. Nah den Dood vun Paapst Johannes I., de vun den König vun de Ostgoten, Theoderich, in Haft nommen wurrn weer, wurr nah en Sedisvakanz vun twee Maand an’n 12. Juli 526 wählt. Theoderich harr sück för sien Wahl insett; dat is woll en Grund ween, dat sück Felix oostgotenfrüendlich verhollen hett.

Felix hett den Semipelagianismus veroordeelt un kreeg vun de Synode vun Orange 529 de Bestätigung för sien Hollen. 

Felix hett versöcht, sien eegen Nahfolger to designeeren – Bonifatius II. Dat truck aber en Reaktschon vun den Senat nah sück, de de Diskussion över den Nahfolger vun den Amtsinhebber to de sien Leevtieden verbeeden dee, ebenso de Annahm vun en sückse Nominatschoon. 

De Mehrheit vun den Klerus hett nah den Dood vun Felix Dioskur wählt, wäiels en Minnderheit Bonifatius II. favoriseeren dee. Dat Schisma weer aber dör den baldigen Dood vun Dioskur to Enn’n.

Gebotener kathoolsch Gedenktag is de 12. Oktober.

## Literatur
* Adolf Jülicher: Felix 21. In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band VI,2, Stuttgart 1909, Sp. 2169.
* Friedrich Wilhelm Bautz: Felix IV. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 2, Bautz, Hamm 1990, ISBN 3-88309-032-8, Sp. 10.

## Weblinks

* Ökumenisches Heiligenlexikon
* Indrag in de Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company, New York 1913.
Sigfried Held

**Sigfried Held** (* 7. August 1942 in Freudenthal) is en ehmalger düütsch Footballspeler un -trainer.

De Störmer (Linksbuten) speel van 1952 bit 1963 för TV Marktheidenfeld un dornah bit 1965 för Kickers Offenbach. Van 1965 bit 1971 speel he bi Borussia Düörpm, wo he denn den Dörbröök to’n Natschonalspeler schaffen dee. Dribbelstark as he weer, kunn he goot mit Lothar Emmerich tosommenspelen, de sien Flanken goot in Doren ümwanneln dee. Dornah wessel he to Kickers Offenach torüch, wo he bit 1976 bleev. 1997 bit 1979 weer he denn wedder In Düörpm aktiv, wessel denn to Preußen Münster un denn bit 1981 bi Bayer 05 Uerdingen. In 422 Bundsligasspelen hett he 72 Doren schaaten. 

Nah sien aktiv Loopbahn weer he denn Trainer ünner annern bi FC Schalke 04 un VfB Leipzig, as ok för de Natschonalmannschapen vun Island, Ägypten, Malta un Thailand.

För de düütsch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1966 bis 1973 insgesamt 41 Lännerspelen maakt (fief Doren).  He weer bi de Football-Weltmeesterschapen 1966 und 1970 dorbi.

## Literatur
* Christian Karn, Reinhard Rehberg: *Spielerlexikon 1963–1994.* Agon Sportverlag, Kassel 2012, ISBN 978-3-89784-214-4, S. 192.
* Dietrich Schulze-Marmeling: *Der Ruhm, der Traum und die Leidenschaft. Die Geschichte von Borussia Dortmund.* Verlag Die Werkstatt, Göttingen 2011, ISBN 978-3-89533-810-6.
* Dietrich Schulze-Marmeling (Hrsg.): *Die Geschichte der Fußball-Nationalmannschaft.* Verlag Die Werkstatt, Göttingen 2008, ISBN 978-3-89533-578-5.

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Henri Montan Berton

**Henri Montan Berton** (* 17. September 1767 in Paris; † 22. April 1844 ok dor) weer an franzöösch Komponist.

## Leven un Wirken
Berton sien Vader, Pierre-Montan Berton, weer ebenfalls Komponist un Direkter an de Pariser Oper. De wichtigsten Lehrer vun Henri Montan Berton weern Jean-Baptiste Rey un later Antonio Sacchini. 

Berton hett sück wiels de Revolutschoonstiet in dat nee upkommen Genre vun de dramatisch Rettungs- un Befreeungsoper versöcht. 1795 kreeg he en Professur an dat Pariser Konservatorium un hett dor Ünnerricht in Harmonielehre geven. 1807 wurr he  Kapellmeester an de Komischen Oper. Twee Johr later hett Berton den Chor an de Pariser Oper leit. 1817 kehrt he weer an dat Konservatorium torüch un hett denn ok Ünnerricht in Kompositschoonslehre geven.

Berton sien Kompositschonen umfaaten 48 Opern, 4 Ballette, 5 Oratorien, Kantaten, Messen un Instrumentalwerke. Sien 1823 eerstmals upführt Oper *Virginie* tellt to de Glanzstücken vun sien Schaffen. De Bühnenwerke vun den Komponisten gellen as Vörlöper vun de Romantik.

## Weblinks

* DNB-Katalog
* 
* 
*
Karl Kling (Rennfohrer)

**Karl Peter Ludwig Artur Kling** (* 16. September 1910 in Gießen; † 18. März 2003 in Hemmenhofen an‘n Bodensee) weer en düütsch Automobilrennfohrer.

## Leven
1936 keem Kling to dat Mercedes-Team un, ofschons he goot Runnentieden bi Probefohrten recken dee, muss he in de Herstellungsafdeelen arbeiten. Rennbaas Alfred Neubauer hett lever up Rudolf Caracciola, Manfred von Brauchitsch un Hermann Lang sett.

Nah 1945 is he för BMW un Veritas bi Rennen in Düütschland antreeden, wiel de Düütschen 1945 bit 1949 van de Deelnahm an internatschonalen Rennen utslooten weern. Kling wurr mit Veritas 1948 un 1949 *Deutscher Sportwagenmeister* in de Klass van de 2-Liter-Sportwagen, de dormals gröttste Sportwagen-Klass.

1951 kehr he torüch to dat Mercedes-Sportwagenteam un kunn 1952 den Sieg bi de Carrera Panamericana dwars dör Mexiko nah en 19 Stünnen düern Fohrt un den tweeten Platz bi de Mille Miglia (tosommen mit Hans Klenk (Rennfohrer)|Hans Klenk]] recken. He wurr as eerst Automobilrennfahrerto’n düütschen *[[Sportler van dat Johr 1952 (Düütschland)|Sportler van dat Johr 1952]]* wählt. 1953 muss he nah en Trainingsunfall utsetten. 

In de Formel-1-Saison 1954 weer Kling Deel van dat nee grünnd Mercedes-Formel-1-Team, kunn sück aber gegen sien Teamkollegen Juan Manuel Fangio nich dörsetten. He hett aber en tweeten Platz bi den GP von Frankriek in Reims haalt. In de Grsamtwertung van dat Johr keem he up den 5. Platz. In de Saison 1955 weern Fangio un Stirling Moss de best Fohrer. Bi den Veerfackspood vun de Silberpfeile bi den Grooten Pries van Grootbritannien stunn he as Dart to’n tweeten Mal up dat Podest. In de Gesamtwertung reck he den 11. Platz.

Enn’n 1955 truck sück Mercedes ut de Formel 1 torüch. Rennbaas Alfred Neubauer hett sück to Ruh sett  un Kling wurr sien Nahfolger. Ünner hüm as Rennbaas wunn Mercedes to Anfang van de 1950er Johren en Reeg van internatschonal Rallyes, as veermal in Reeg de Rallye Polen, Monte Carlo 1960, Akropolis 1960, 1000-Seen 1961, Sofia-Lüttich-Sofia 1962 un 1963, Groot Straatenpries van Argentinien 1961 bit 1964. Sien Team stell den Rallye-Europameester, 1960 Walter Schock un 1962 Eugen Böhringer, to en Tiet, as dat nock kien Rallye-Weltmeesterschap geev. Kling sülvst hett noch en paar lüttgere Rennen bestreeden, sien letzt bei Siege weern 1959 *Marathon-Rallye Mediterranee – Le Cap* un 1961 de *Rallye Algier-Zentralafrika-Algier*.

1968 gung Kling in den Ruhestand un leev in sien Huus in den hüdigen Gaienhofener  Oortsdeel Hemmenhofen an‘n Bodensee, wo he 2003 storven is.

För sien sportlich Leistungen kreeg he an‘n 19. März 1953 dat Sülvern Lorbeerblatt.

## Schriften
* mit Günther Molter: *Teufelsfahrt durch Mexiko*. Blüchert, Stuttgart 1953.
* mit Günther Molter: *Jagd nach dem Sieg. Ein Rennfahrer erzählt*. Blüchert, Stuttgart 1954.

## Weblinks

* 
* 
* Kling as Bookschriever in den DNB-Katalog
* 
* Karl Kling bi 24-h-en-piste

## Enkeld Nahwiesen
Lars Nieberg

**Lars Nieberg** (* 24. Juli 1963 in Wittingen) is en spoodriek düütsch Springrieder.

## Anfangsjohren
Nieberg fung mit söss Johr up den Riederhoff vun sien Öllern an to rieden. 1980 fung he sien Lehre as Berieder bi den lateren Bundstrainer vun de düütsch Springrieder, Herbert Meyer an. Nah en eenjohrig Tüschenstatschoon in’n Stall vun Paul Schockemöhle gung he nah Hamborg in den Stall vun Achaz von Buchwaldt, wo he bit 1990 as Berieder tätig weer. Dornah gung he up Vermittlung vun Herbert Meyer nah Hessen, wo he en Beriedertätigkeit in dat Gestüt Wäldershausen upnehm. In’n April 1994 hett he dor ok de Gestütsleitung övernommen. 

## Riederkarriere
De internatschonale Karriere vun Nieberg fung 1990 an. Midden vun de 1990er Johren reck he de Weltspitze. Nahdem he 2005 un 2006 Peer ut den Sport verafscheeden dee, hemm Besehren bi de verbleeven Sportpeer dorto führt, dat dat in sien Karriere to mehreren Rückslääg keem. 

Nahdem he 2009 weer mehr Spood up Turnieren harr, hett de Eegendömerin vun dat Gestüt Wäldershausen in‘n Oktober 2009 ankünnigt, sück ut den Peersport torüchtotrecken. To’n 1. April 2010 hett Nieberg denn dat Gestüt Wäldershausen pacht un hett ut wertschaplich Grünnen den Bestand an Peer vun 70 up etwa 30 Peer minneseert. Den ehemals vun Nieberg reeden Hingst *Giorgio*, de nah Ungarn verpacht weer, wull Nieberg to Tucht torüch halen. 

In‘n Januar 2013 wurr he to en vun de Stellvertreder vun de Aktivenspreker vun de Springrieder wählt.

To’n 1. März 2013 övernehm Nieberg de Nahfolge vun Kurt Gravemeier as Leiter vun dat Goot Berl. Up dat Goot vun Hendrik Snoek betrüet he Tucht, Uptucht un Utbillen vun de jung Peer, dorneben traineert he de Rieder vun dat Goot. Dat Gestüt Wäldershausen wurr in’n Gegentoog minneseert, Nieberg is sietdem in dat Mönsterland to Huus. Aber all in de Loop vun dat Johr 2013 wurr dat Gestüt Wäldershausen denn doch nee verpacht.

2018 truck sück Nieberg ut den internatschonalen Turniersport torüch. För 50 Natschonenpriesdeelnahmen wurr hüm in’n Januar 2019 dat FN-Ehrenteeken in Gold mit Lorbeer verleeht. 

## Peer
* Foster (* 2008), dunkelbruun Hannoveraner Hingst, Vader: For Edition, Modervader: Adlantus As; af Harvst 2018 vun Alessandra Volpi reeden
* Nabab de Revel (* 2004), dunkelbruun Belgisch Warmbloot-Ruun, Vader: Nabab de Reve, Modervader: Heartbreaker, bit Harvst 2014 vun Katrin Eckermann reeden, af April 2018 vun Max Nieberg
* Leonie W. (* 2003), bruun Westfäälsch Mähr, Vader: Larenco, Modervader: Grandeur; toletzt 2017 in‘n internatschonalen Sport insett
* Galippo (* 2001), fuchsfarven Hannoveraner Ruun, Vader: Giorgio, Modervader: For Pleasure; toletzt 2016 in’n internatschonalen Sport insett
* Levito (* 1999), dunkelbruun Rheinisch Warmbloot-Ruun, Vader: Lupicor, Modervader: Indorado, af 2013 vun Tobias Woltering reeden
* Lord Luis (* 1998), dunkelbruun Holsteener Ruun, Vader: Lord Luis, Modervader: Alcatraz, bit Midden 2009 vun Alois Pollmann-Schweckhorst reeden, Midden Juni 2011 verköfft
Wendy Griner

**Wendy Elizabeth Griner** (* 16. April 1944 in Hamilton, Ontario) ist en ehmalge kanaadsch Ieskunstlöperin, de in’n Eenzelloop antreeden dee.  

Se weer kanaadsch Meester in de Johren van 1960 bit 1963. Se hett van 1960 bit 1964 an veer Weltmeesterschapen deelnommen. Hör eenzig Medaille hett se bi de Weltmeesterschap 1962 in Prag wunnen, as se Viez-Weltmeesterin achter Sjoukje Dijkstra ut de Nedderlannen aber vör Regine Heitzer un Petra Burka wurr. Se hett an twee Olympische Winterspelen (1960 un 1964) eelnommen, reck dor aber kien Medaille.

Se weer later mit en „Ballantyne“ verheiraadt.

## Weblink
* Indrag bi olympmedia.org (engelsch)
Schneider

**Schneider** is de Familiennaam von
* André Schneider
* Karl-Heinz Schneider
* Karl Schneider
* Josef Schneider
* Heinrich Schneider
* Günter Schneider
* Stefan Schneider
* Carl Schneider
* Peter Schneider
* Joseph Schneider
* Gunter Schneider
* Bernd Schneider
* Maria Schneider
* Christian Schneider
* Hansjörg Schneider
* Emil Schneider
* Günther Schneider
* Adolf Schneider
* Stephan Schneider
* Erich Schneider
* Andreas Schneider
* Alexander Schneider
* Erwin Schneider
* David Schneider
* Daniel Schneider
* Bernhard Schneider
* Albert Schneider
* Dieter Schneider
* Jürgen Schneider
* Frank Schneider
* Siegfried Schneider
* Volker Schneider
Schmitt

**Schmitt** is de Familiennaam von
* Frank Schmitt
* Harrison Hagan Schmitt
* Heinrich Schmitt
* Hermann Schmitt
* Ingo Schmitt
* Leo Schmitt
* Thomas Schmitt
Herzog

**Herzog** is de Familiennaam von
* Günter Herzog
* Hermann Ottomar Herzog
* Kurt Herzog
* Lothar Herzog
* Lukas Herzog
* Maurice Herzog
* Roman Herzog
Strasser (Familiennaam)

**Strasser** is de Familiennaam von
* Benjamin Strasser
* Christoph Strasser
* Hans Strasser
* Peter Strasser
Annett Gamm

**Annett Gamm** (* 28. Mai 1977 in Dresden) is en ehmalge düütsch Waterspringerin.

Annett Gamm weer sowohl in’t Kunst- as ok in‘t Toornspringen sowohl in’t Eenzel as ok in’t Synchroonspringen aktiv. Se sprung an de Siet vun Nora Subschinski, nahdem sück hör ehmalge Partnerin Ditte Kotzian vun den Sport torüchtrucken harr. Hör Heimatvereen is de Dresdner SC. 

Gamm wunn in dat 10&nbsp;m-Synchroonspringen veer Goldmedaillen bi Europameesterschapen un een Bronzemedaille bi Weltmeesterschapen. Se hett ok an twee Olympisch Spelen deelnommen, wobi se 2008 den veerten Platz recken dee. Dornah hett se hör Loopbahn afslooten. 

## Weblinks
* Profil mit Bild
Donald Edward Machholz

**Donald Edward Machholz** (* 7. Oktober 1952 in Portsmouth, Virginia; † 9. August 2022 in Arizona) weer en US-amerikaansch Amateurastronom.

Machholz weer vun Berop [Optiker) un harr bit Enn’n [2004 insgesamt teihn Kometen opdeckt, dorünner de perioodsch Kometen 96P/Machholz un 141P/Machholz. 

Er hörr dormit to de spoodrieksten „Kometenjägern“.

William Bradfield (16 Opdecken), folgt vun Antonín Mrkos (11 Opdecken) hemm bitlang mehr Kometen opdeckt.

In’n August 2004 hett he den nich-perioodschen „Kometen Machholz“ mit de offiziellen Beteeken C/2004 Q2 opdeckt, de in’n Winter/Fröhjohr 2004/2005 an‘n nördlichen Steernhimmel mit den Feldsteeker – tietwies sogor mit bloot Oog – to sehn weer. För disse Opdecken kreeg he in’n Juni 2005 den *Edgar Wilson Award* tospraaken.

Machholz wurr ok bekannt as Förderer vun de Idee, Messier-Marathons to veranstalten. Dorbi söcht man all 110 nevlige Objekte in een Nacht up, de de franzöösch Astronom Charles Messier in sien Katalog tosommenfaat hett. Machholz schreev dorto dat Book *The Observing Guide to the Messier-Marathon; A Handbook and Atlas.*

Machholz weer verheiraadt un harr twee Kinner. He is an de Folgen vun COVID-19 storven.

## Enkeld Nahwiesen
Stabyhoun

De **Stabyhoun**, ok kört *Stabij*, is en vun de FCI anerkannte nedderlannsch Hunnenrass (FCI-Gruppe&nbsp;7, Sektion&nbsp;1.2, Standard Nr.&nbsp;222).

## Herkunft un Geschichtliches
De Stabÿhoun oder nah anner Schrievwies Stabijhoun (ÿ identisch mit „ij“  wiurrd etwa as dat düütsch „ei“ spraaken) is en „Allerweltshund“ ut Freesland in den Nedderlannen. De Naam kunn sück vun „Sta mij bij“, also „stah mi bi“ oder „help mi“, billt hemm; „houn“ is freesch (en Amtsspraak in den Nedderlannen) un bedüüd „Hund“. Entwickelt hett sück de Hund woll ut mehreren Typen un Ortsslääg vör lang Tiet, ahn dat he in de Literatur oder up historsch Gemälden Daalslag funn. He weer de ganz gewöhnliche Dörphund vun de Buurn. Um 1940 fung man an, den Wetterhoun mit intokrüüzen, um en wat grötter Arbeitshund to hemm.

## Beschrieven
De Stabyhoun ähnelt den Lütten Mönsterländer. He wurrd bit 53&nbsp;cm groot un 27&nbsp;kg swoor. Sien Hoor is nich to lang, gewellt. De Stabijhoun is en checkt Hund in swaart oder bruun mit witt Afteeken, aber swaart oder-bruun-geschimmelt wurrd ok nich aflehnt. De Ohren hangen, sünd lütt un liggen nich an. 

De nedderlannsch Hund gellt as een vun de fief seltensten Hunnenrassen up de Eer..

## Wesen
Dat is en eegenwillig, aber früendlich Hoffhund, ahn immer hofftrue to ween, un jagt gern sülvständig Kanien un Müüs. To de Eegenschapen vun en idealen Stabyhoun tellt ok de Waaksamkeit, wobi he sück as Huushund anhänglich, freedlich un levenswürdig wiesen sall. De Stabyhoun is früendlich, aber nich sofort jedermanns Früend.

## Gebruuk
He is för all Upgaven up en Hoff to gebruuken, as Jagdhund ok in’t Water, he apporteert un söcht vortrefflich. Bi utreckend Beschäftigung is he as Familienhund to gebruuken.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblinks

* De Hund up de Sieden vun de FCI
* Harmen Doekes: ''Pedigree analysis and optimisation of the breeding programme of the Markiesje and the Stabyhoun.'' Major thesis Animal Breeding and Genetics (ABG-80436) January, 2016
Jürgen Heinsch

**Jürgen Heinsch** (* 4. Juli 1940 in Lübeck; † 14. Juli 2022) weer en düütsch Footballspeler un -trainer.

De Doorhöder speel van 1955 bit 1972 bi SC Empor Rostock bzw. FC. Hansa Rostock un hett in de Tiet 176 DDR-Böverligaspelen maakt.  

För de Natschonalmannschap vun de DDR hett he in de Johren 1963 bit 1965 insgesamt 7 Lännerspelen maakt un hett ok an dat Olympisch Footballturnier 1964 deelnommen. 

Nah sien aktiv Loopbahn weer he noch as Trainer ünner annern bi FC. Hansa Rostock tätig. 

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Margit Senf

**Margit Senf** (* 25. November 1943 in Leipzig) is en ehmalge düütsch Ieskunstlöperin.

Margit Senf is tosommen mit Peter Göbel in’n Paarloop antreeden. Dat Paar wunn 1961 achter Kilius-Bäumler un Göbl-Ningel de eerste Medaille för de DDR bi Ieskunstloop-Europameesterschapen.Se hemm ok an de Olympisch Winterspelen 1964 deelnommen un keemen dor up Rang 12. Se weern mehrfack Landsmeester vun de DDR. Dat Paar is för den SC Einheit Berlin antreeden

## Literatur
* Sprünge auf dem Eis vun Manfred Hönel, Kinderbuchverlag Berlin (DDR) 1974

## Weblinks
David Abraham Swanepoel

**David Abraham Swanepoel** (* 12. Juli 1912 in Ladybrand, Oranje-Freestaat; † 23. Dezember 1990 in Duiwelskloof, Transvaal), af un to ok as **D. A. Swanepoel** ziteert, weer en süüdafrikaansch Lepidopteroloog.

## Leven
Swanepoel weer de Söhn vun Johannes Hendrik un Wilhelmina Johanna Swanepoel. Sien Interesse an Bottervagels wurr dör de Lepidopterologen Paul Loewenstein un Henry E. Irving waakt, de he 1948 un 1951 twee Aarten ut de Gattung *[[Lepidochrysops]]* widmet hett. 1925 fung he mit dat Sammeln an. Swanepoel harr kien akademische Utbillen, sonnern weer Autodidakt. 

Tüschen 1941 un 1983 hett Swanepoel mehrere wetenschaplich Artikel schreeven, sien bedüüdenst Bidrag is aber dat Book *Butterflies of South Africa: where, when and how they fly*, dat 1953 herutbrocht wurr un Generatichonen vun Bottervagelsammlern beinfloot hett. 

Sien Sammlung befind sück in dat Ditsong National Museum of Natural History (ehemals Transvaal Museum) in Pretoria.

## Eerstbeschrieven vun David Abraham Swanepoel
* *[[Lepidochrysops irvingi]]* 
* *[[Lepidochrysops vansoni]]* 
* *[[Lepidochrysops loewensteini]]* 
* *[[Thestor murrayi]]* 
* *[[Lepidochrysops lotana]]* 
* *[[Lepidochrysops praeterita]]* 
* *[[Thestor stepheni]]* 
* *[[Lepidochrysops quickelbergei]]* 
* *[[Lepidochrysops swartbergensis]]* 
* *[[Lepidochrysops jamesi]]* 
* *[[Poecilmitis azurius]]* 
* *[[Poecilmitis orientalis]]* 
* *[[Lepidochrysops outeniqua]]* 
* *[[Lepidochrysops oosthuizeni]]* 
* *[[Lepidochrysops littoralis]]* 

## Dedikatschonsnaams
Nah Swanepoel sünd de Aarden *[[Aloeides swanepoeli]]*, *[[Dira swanepoeli]]*, *[[Lepidochrysops swanepoeli]]*, *[[Poecilmitis swanepoeli]]*, *[[Pseudonympha swanepoeli]]* un *[[Thestor swanepoeli]]* nömmt wurrn.

## Literatur
* 
* 

## Weblinks
* Vrystaat Confessions: Tag Archives: David Abraham Swanepoel
* Swanepoel bi Worldcat
Irisch Spraak

**Iersch** oder **Iersch-Gäälsch** (Iersch: *Gaeilge*) is en keltsche Spraak, de in Irland un up Newfoundland in Kanada snackt warrt. Düsse Spraak höört to de goideelsche Telg vun de keltschen Spraken, de to de indoeuropääsche Spraakfamilie höört.
Patrick Wymark

**Patrick Wymark** *eegentlich Patrick Carl Cheeseman* (* 11. Juli 1926 in Cleethorpes, Lincolnshire; † 20. Oktober 1970 in Melbourne, Australien) weer en britisch  Schauspeler.

Patrick Wymark kreeg sien Schauspeelutbillen an de *Old Vic Theatre School* in London un geev sien Theaterdebüt 1951. In den 1950er Johren weer he Ensembleliddmaat vun dat *Shakespeare Memorial Theatre* in Stratford-upon-Avon. Neben tallriek Shakespeare-Rullen speel he hier de Titelrull in *[[Dantons Tod]]* vun Georg Büchner. Sien Film- un Feernsehkarriere fung Midden vun de 1950er Johren an. Insgesamt hett he in 48 Film- un Feernsehproduktschonen mitwarkt.

Wymark hett sück nah sien Schwegervader William Wymark Jacobs nöömt. He weer verheiratet mit de Dramatikerin Olwen Wymark (1932–2013). Beid harrn mitnanner veer Kinner, dorünner de Schauspelerin Jane Wymark. Wymark is in dat Öller vun 44 Jahren an en Hartinfarkt, dree Daag vör de Theaterpremiere vun dat Stück *Revanche* vun Anthony Shaffer, in dat he mitwarken sull. He wurr dood in sien Hotelzimmer funnen.

## Filmographie (Utwahl)

## Weblinks
*
Robert Kajanus

**Robert Kajanus** (* 2. Dezember 1856 in Helsinki; † 6. Juli 1933 ok dor) weer en finnisch Dirigent un Komponist.

Kajanus hett Musik in Helsinki bi Richard Faltin, in Leipzig bi Ernst Friedrich Richter, Carl Reinecke un Salomon Jadassohn as ok in Paris bi Johan Svendsen studeert. 1882 hett he as Dirigent dat eerste vullständig besett Orchester in Finnland grünnd, dat 1914 in dat gröttere Philharmonische Orchester Helsinki upgahn is un dat he 50 Jahre lang, bit 1932, leiten dee. Buterdem wark he över 30 Johr as Universitäts-Musikdirekter in Helsinki.

Neben sien Tätigkeit as Dirigent is Kajanus ok as Komponist hervörtreeden. He hett, ähnlich as Jean Sibelius, finnische Volkssagen un Märken as Grundlaag un thematisches Material för sien sinfonischen Kompositschonen nommen. In dat Johr 1900 hett he mit sien Orchester de Pariser Weltutstellung beöcht, nun wurr ok de westliche Musikwelt up dat nee musikalische Schaffen in Finnland upmarksom. Kajanus hett sinfonische Werke, finnische Rhapsodien, Kantaten, Klaveermusik un Leeder achterlaaten.

He is de Oorgrootvader vun Georg Kajanus, den ehmalgen Leadsänger vun de britisch Band Sailor.

## Enkeld Nahwiesen
Lili von Asten

**Lili von Asten**, ok *Lilly von Asten* (* 1. März 1879 in Aken; † 19. Dezember 1924 in Düsseldörp), weer en düütsch Malerin un Radeererin vun de Düsseldörper School.

## Leven
As eenzig Dochter vun en Textilfabrikanten hett Lili von Asten Kindheit un Jöögd in Eupen verbrocht, dormals en Deel vun de preußisch Rhienprovinz. En künstlerische Utbillen kreeg se in de Damenmalschool vun den Düsseldörper Maler un Grafiker Heinrich Otto. Dor weer Henriette Schmidt-Bonn hör Mitschölerin un mit hör hett se sück 1911 de Willingshäuser Malerkolonie anslooten. Natur- un heimatverbunnen, buterdem en Anhängerin vun de Freeluchtmaleree, hett se tallriek Öölgemälde, Aquarelle, Handteeknungen un Radeerungen mit Motiven ut dat Eupener Land, ut de Eifel un vun de hessisch Schwalm schafft.
 
In dat Öller van 45 Johren is de Künstlerin an en Hirnhuutentzündung in Düsseldörp storven. En Utstellung vun hör Warken ut den Besitt vun den Eupener Geschichts- un Museumsvereen as ok vun Utlehn ut Privatbesitt hett dat Stadtmuseum Eupen in 2021 veranstalt.

## Kiek ok
* List vun Maler vun de Düsseldörper Malerschool

## Weblinks
* ''Lili von Asten (1879–1924). Landschaften aus Heimat und Ferne'', Webseite in dat Portal *stadtmuseum-eupen.be*

## Enkeld Nahwiesen