Brügge

**Brügge** (nedderlandsch *Brugge*, franzöösch *Bruges*) is de Hööftstadt vun de belgisch Provinz West-Flannern. Brügge weer in de Hansetied ene vun de groten Städer vun den fläämschen Hannel mit de Hanse. Hüdigendags wahnt um un bi 117.000 Inwohners in de Stadt. Hier ward de westfläämsche Dialekt vun’t Nederlannsch snackt. 

De Ooltstadt vun Brügge ut dat Middelöller is in de List vun dat UNESCO- Weltkulturarv upnahmen wurrn. Se hett de Form vun en Ei un is um un bi 430 ha groot. In Brügge leevt um un bi 117.000 Inwahners, dormank bi 20.000 Lüde in dat Zentrum. De Stadt is de Setel vun enen kathoolschen Bischop. Brügge hett dat Eurokolleg, ene Elite-Hoogschole. Brügge is de enige belgische Stad in de Niege Hanse. 
Weertschopplich is Brügge hüdigendags vun Belang sunnerlik dör sien Haben, de slank wassen deit. Man ok Turisten ut de ganze Welt weert vun de ole Stadt antrocken. 

## Naam
### Wo de Naam vun herkummt
De ollste Born, wo de Naam vun de Stadt up schreven steiht, sund en Reeg vun Münten ut dat Johr 875. Dor heet de Stadt *Bruggia* un *Bruccia* up. Wo de Naam vun herkummt, weet numms so akraat. Unner Umstänn steckt dor de Kelten ehr Naam for de Reie-Beeke achter. De Reie is hüdigendags in en Kanal umboot wurrn. Se strööm dör Brügge dör un münn in de Noordsee. Bi de Kelten hett se den Naam *Rogia* harrt, wat ‚Wiehwater‘ bedüden deit. De kelten hefft Beken un Borns as Gott-Wesens ankeken un dat is wohrschienlich, datt de Kelten ehr Naam an den Waterloop in Brügge backen bleven is. Mit de Tied schall denn ut den Naam vun dat Water, *Rogia* oder *Ryggia*, ok de Naam vun de Stadt wurrn sien: *Bryggia*.

Dat is mööglich, datt in latere Johrhunnerte ok dat Ooldnoordsche Woort *bryggja* en Rull speelt hett. Dat heet so veel, as *Landungsbrugge* oder *Anleggkaje*. Vun um un bi 800 af an hett dat ja veel Kontakte mit Skandinavien geven, vunwegen den Hannel oder ok vunwegen de Rövereen dör de Wikingers in düsse Landstreken. De Naam *Brügge* klingt ok nich veel anners, as *[[Bryggen]]*, de histoorsche Haven vun Bergen in Norwegen, wat, just so, as Brügge, vun dat 14. Johrhunnert af an en wichtige Stadt vun de Hanse ween is. 

Minner wohrschienlich is en Afkumst vun dat Woort *Brugge/Brüch*, vunwegen, datt dat denn, na de Spraakgeschicht, ehrder *Bri*'i*'gge* heten möss (vergliek westfläämsch *brugge*, *brigge*, seelandsch *brigge*, westfreesch *brêge*, *brigge*, engelsch *bridge*, gallisch *briva*). Ok en Afkumst vun dat Woort *Burcht* (Borg) is ehrder unwohrschienlich: vergliek t. B. mit Oudenburg un Aardenburg, de, just so, as Brügge, up en wichtigen Weg för den Hannel legen hefft.

### Binaams un Ökelnaams
Regelmotig warrt vun Brügge snackt, as vun dat *[[Venedig]] vun den Norden*. Dat liggt an de velen Grachten un Bruggen. De meisten vun düsse Grachten weert in Brügge ok *Reien* nömmt, vunwegen de Reie-Beeke. En annern Binaam vun Brügge is de *Breydelstadt*. Düsse Naam kummt vun Brügge sien Volkshelden ut dat 14. Johrhunnert vun her. Dat weer Jan Breydel. 

De Ökelnaam vun de Inwahners vun Brügge is *(Brüggsche) Koppkranke*  (Up Fläämsch: *(Brugse) zotten*). Den Naam hefft se vun düsse Legenn: Nadem se den Kaiser Maximilian I. in ehrn Striet um Unafhängigkeit en Tied lang inspeert harrn, hett de, as he wedder freekamen weer, verbaden, in Brügge noch en Johrmarkt oder anners en Fest af to holen. Nu gungen de Brüggers bi un wollen em begöschen. Se fiern en groot Fest, em to Ehren, un achterna beden se em, he müch doch wedder en Johrmarkt tolaten. Bovenhen harrn se noch en annern Wunsch: He scholl jem Verlööf geven, en nee Huus for de Stadt ehre Koppkranken up to bo'en. Man he harr noch nich wedder vergeten, wat se mit em maakt harrn un anter: „*Sluut alle Porten vun Brügge to un Ji hefft en Huus for de Koppkranken“

== Geschicht ==

De eersten teken for Leven up de hüdigen Brüggschen Kuntreien stammt ut dat [[2. Johrhunnert]] n. Chr. Dormols hett dat dor en [[Gallo-Röömsch]]e Wahnstäe geven. Twuschen dat [[9. Johrhunnert|9.]] un [[12. Johrhunnert]] is de Stadt vunwegen ehrn wichtigen [[Haben]] to en internatschonal Zentrum vun den [[Hannel]] utwussen. Just drauh de Haven Probleme to kriegen, vunwegen dat [[Sand]] un Schlick de [[Solten See|See]] tospölen döen twuschen de Stadt un de hüdige Küst, as [[1134]] bi en [[Stormfloot]] de [[Zwin]] tostann kamen is, en Fohrgööl twuschen Brügge un de See. So bleev dat wieterhen mööglich, vun de Stadt ut mit [[Schipp|Scheepe]] na See to kamen. 

[[1089]] weer Brügge al to de [[Hööftstadt]] vun de [[Graafschop Flannern]] utropen wurrn un vun dat [[13. Johrhunnert|13.]] bit to dat [[15. Johrhunnert]] konn Brügge ankeken weern as de weertschoppliche Hööftstadt vun Noordwest-Europa. Vunwegen siene Bedüdung as Zentrum vun den Welthannel is in Brügge de eerste [[Börse]] up de ganze Welt inricht' wurrn. 


Dat 14. Johrhunnert kann Brügge sien Gollen Johrhunnert nömmt weern. In de Tied hefft in de Stadt um un bi 46.000 Inwahners leevt. De Binnenstadt hett en tweeten Stadtwall kregen. Bit up den hüdigen Dag hefft dor de Porten vun den Tahn vun'e Tied överstahn. Dat Förstenhuus vun [[Hartogdom Burgund|Burgund]] hett Brügge to siene [[Residenz]] maakt un allerhand grootardige Künstlers sund dor denn henkamen, sunnerlich Malers un Architekten. Dat bedüüd, datt de Stadt up dat Flach vun de [[Architektuur|Bokunne]], [[Kunst]] un [[Kultur]] unbannig riek wurrn is. Blot een Denkmal ut düsse Johre is dat wunnerbore [[Raathuus vun Brügge]]. 

Mit den Dood vun [[Maria vun Burgund (1457-1482|Maria vun Burgund]], den lesten Hartog [[Karl de Stolte|Karl den Stolten]] siene Dochter, in dat Johr [[1482]] bedüüd en Wenne for de Stadt. Maria weer freet mit den latern Düütschen Kaiser Maximilian I. Na ehrn Doos trock sik dat Förstenhuus ut de Stadt torüch un dat Enn vun Brügge as Metropole vun'n internatschonalen Hannel weer al in Sicht. Binnen een Johehunnert hett [[Antwerpen]] düsse Rull vun Brügge overnahmen. Mit Brügge gung dat bargdal. In de Johre vun [[1592]] bit [[1713]] weer [[Flannern]], tohopen mit de *Süüdlichen Nedderlannen* in de Hand vun [[Spanien]]. Unner [[Ludwig XIV.]] hett [[Frankriek]] fökener versöcht, dat ganze Land in to nehmen. So weern dat unruhige Johre, wo de Stadt jummers deeper afsacken dö. Na de Spaniers un de Franzosen kreeg [[Öösterriek]] dat Land in siene Hannen, denn kemen, unner [[Napoleon]], wedder de Franzosen un [[1830]] weer Brügge denn en Deel vun dat, nu unafhängige, [[Belgien]]. Vun [[1600]] bit [[1885]] höör Brügge to de poverigsten Städer in Flannern. Ok mit de [[Industrie]] weer in de Stadt toeerst nich veel  los. 

Amenne weer dat de [[Roman]] *Bruges-la-Morte'' vun Georges Rodenbach, de dor for sorgen dö, datt wedder up de Stadt keken wurrn is. In dat Book warrt Brügge as povere Stadt, man ok vull vun Geheemnisse, henstellt. Miteens dreih sik dat internatschonale Interesse wedder na de Stadt to. As de Seehaven in Zeebrugge 1896 boot wurrn is, gung dat ok mit de Weertschop wedder beter. De Utstellung over de Fläämsche Primitiven in dat Johr 1902 weer dor de Anfang vun, datt Kultur un Turismus vun dor af an so bannig tonahmen hefft. 

In de beiden Weltkriege hett Brügge meist nix afkregen. 1971 sund de Gemarken vun de Stadt duchtig wat grotter maakt wurrn, as se mit de Randgemeenden dor umto tohopenslaten wurrn is. In dat Johr 2000 is de Stadt in de List vun dat UNESCO-Weltkulturarv upnahmen wurrn. Un in dat Johr 2002 is Brügge de Kulturhööftstadt vun Europa ween.

## Panoramas