open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Willy Diercks

**Willy Diercks** (* 15. Januar 1945 in Jübeek) is en düütschen Schriever, Översetter, Pädagoog, Spraakwetenschopper mit Swaarpunkt op de Nedderdüütsche Philologie un en plattdüütschen Spraakaktivist.

## Leven
Na de Schooltied un dat Abituur in Sleswig studeer Diercks Germanistik, Anglistik, Pädagogik un Philosophie an de Universität Hamborg un an de Christian-Albrechts-Universität to Kiel. 1977 keeg he siene Promotschoon to’n *[[Dokter (Akadeemsch Graad)|Dr. phil]].* in Kiel. Vun 1985 an het Diercks erenamtlich för den Sleswig-Holsteensch Heimatbund (SHHB) arbeidt. 1994 wurr he höövdamtliche Geschäftsföhrer vun de Heimatbund un bleev dat 16 Jaren lang.

As 1999 de Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken to gellen anfungen is un Plattdüütsch as ene Regionaalspraak gull, sett sik Diercks för enen *[[Plattdüütsch Raat för Sleswig-Holsteen|Plattdüütschen Raat]]* in un wurr 200 ook to een vun twöv Maten in den Raat wählt. Bet to sien Afschied 2010 weer he denn ok Spreker vun Raat. De SHHB is bet hüüt Geschäftsföhrer vun de Raat, de sik besünners för den plattdüütschen leerstool an de Universität Flensborg insett un den plattdüütschen Ünnerricht in Scholen un Kinnergaarns.

In sienen Rohstand neem Diercks ene Honorarproffesuur för Nedderdüütsche Philologie an de Europa-Universität Flensborg an.

He ünnersöcht Spraak un Kultuur in Sleswig-Holsteen. 2011 grünn he mit Karl-Heinz Groth dat *Schleswig-Holsteinische Spendenparlament für Kultur und Gesellschaft e. V.* He is de eerste Vöörsitter vun de *Selk-Harder-Stiften,* de dat verstorven Ehpaar Irmgard Harder un Paul Selk op de Been stell mit de Aficht Kultuut, Heimarkunn un Heimatpleeg in Sleswig-Holsteen to föddern. 2014 grünn he dat Zentrum för lütte un Regionaalspraken an de Universität Flensborg mit. 

Diercks leevt vundaag in Sleswig.

## Publikatschonen

* *Empirische Untersuchungen zur Stilkompetenz von Grundschulkindern*. Göppingen 1979, ISBN 3-87452-422-1.
* *Kindheit und Jugend in Schleswig-Holstein, op Platt vertellt*. Boyens, Heid 1991, ISBN 3-8042-0541-0.
* *Niederdeutsch und die skandinavischen Sprachen. Teil 1*. Winter Verlag, Heidelberg 1993, ISBN 3-8253-0037-4.
* *Niederdeutsch in der Stadt Schleswig. Zu Attitüden und zur Sprachverwendung*. Franz Steiner Verlag, Stuttgart 1994, ISBN 3-515-06625-X.
* *Niederdeutsch und die skandinavischen Sprachen. Teil 2*. Winter Verlag, Heidelberg 1995, ISBN 3-8253-0338-1.
* Hrsg.: *Flüchtlingsland Schleswig-Holstein. Erlebnisberichte vom Neuanfang, 1945–1950*. Boyens, Heid 1997, ISBN 3-8042-0802-9.
* *De Verfaten vun dat Land Sleswig-Holsteen: Op Plattdüütsch und Hochdeutsch = Die Verfassung des Landes Schleswig-Holstein*. Clausen &amp;amp;  Bosse, Leek 2000.
* Hrsg.: *Leben auf dem Lande. Geschichten und Erinnerungen auf Hoch und Platt*. Husum Verlag, Husum 2005, ISBN 3-89876-007-3.

## Literatuur

* Robert Langhanke (Ruutgever): *Sprache, Literatur, Raum. Festgabe für Willy Diercks.* Bielefeld 2015, ISBN 978-3-89534-867-9.

## Weblenken

## Footnoten
Ulli Brüchmann

**Heinz Ulrich „Ulli“ Brüchmann** (* 14. Dezember 1948 in Arf) is en düütschen Schoolmeester, Radiomoderater un plattdüütschen Schriever.

## Leven
Ulli Brüchmann keem in Arf op de Welt un wuss plattdüütsch op. Von 1959 bet 1958 besöch he de *Herderschool* in Rendsborg. Na den Abituur studeer he an de Christian-Albrechts-Universität to Kiel un wurr Schoolmeester.

Dorto het Brüchmann bi’n NDR 1 Welle Nord arbeidt un maak sik dor as Schriever un Moderater för de plattdüütsche Radioreeg ''Hör mal ’n beten to'' enen Naam. He bröch ok veel Böker un Höörböker mit plattdüütschen Kortgeschichten ruut. He engageert sik ok vundaag noch för’t Platdüütsche un den Plattdüütschünnerricht för junge un ole Lüüd.

Brüchmann is verheiraat un leevt in Wisteed.

## Wark

* *Dat ward je ümmer schöner!*, Verlag Michael Jung, Kiel 1998, ISBN 3-929596-63-6
* *Dor büst du platt!: `Hör mal´n beten to´-Geschichten*, Verlag Michael Jung, Kiel 2000, ISBN 3-929596-89-X
* *Vun nix kümmt nix!: `Hör mal´n beten to´-Geschichten*, Verlag Michael Jung, Kiel 2002, ISBN 3-89882-016-5
* *Wat´n Wunner ok!: `Hör mal´n beten to´-Geschichten*, Verlag Michael Jung, Kiel 2004, ISBN 3-89882-039-4
* *Kiek mal an, de Wiehnachtsmann!*,  Verlag Michael Jung, Kiel 2005, ISBN 3-89882-054-8
* *Rin in´t Vergnögen!*, Verlag Michael Jung, Kiel 2005, ISBN 978-3-89882-087-5

## CD’s

* *Schöne Wiehnachten överall!* (CD), Irmgard Harder, Ulli Brüchmann, Günter Harte, Jasper Vogt und Walter Zelinski, Verlag Michael Jung, Kiel 2011
* *Dat hest di dacht!:`Hör mal´n beten to´-Geschichten*, Ulli Brüchmann, Günter Harte, Gerd Lüpke, Wolfgang Sieg, Jasper Vogt, und Walter Zelinski, Verlag Michael Jung, Kiel o.&nbsp;J., ISBN 978-3-89882-031-8

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

## Footnoten
Fritz-Stavenhagen-Pries

De **Fritz-Stavenhagen-Pries** weer en plattdüütschen Literatuurpries för Dramen op Plattdüütsch, de den Naam vun den Dramatiker Fritz Stavenhagen dregt. De Alfred Toepfer Stiftung F. V. S. in Hamborg geev den Pries twüschen 1959 bet 1982 ruut. Dat Priesgeld weren eerst 1000&nbsp;DM; later 5000&nbsp;DM.

1984 wurr de Fritz-Stavenhagen-Preis mit den Hamborger Fritz-Reuter-Pries tohoopleggt, so de Richard-Ohnsorg-, Klaus-Groth- un Hans-Böttcher-Pries.

## Preisträger

* 1959: Hans Ehrke
* 1961: Hermann Otto
* 1964: Hans Heitmann
* 1967: Paul Jessen
* 1969: Ivo Braak
* 1971: Karl Bunje
* 1973: Günther Siegmund
* 1975: Konrad Hansen
* 1982: Rudolf Beiswanger

## Footnoten
Ingrid Straumer

**Ingrid Straumer**, boren as *Ahrens* (* 1952 in Hamburg-Allermeuh), is ene düütsche Schoolmeestersche un ene plattdüütsche Schrieversche.

## Leven
Ingrid Straumer is in Bobarg opwussen. Vun 1958 bet 1967 bescöh se de Volksschool in Bardörp, wo Günter Harte Direkter weer. Bi em leer se in’n Düütschünnerricht de plattdüütsche Literatuur kennen. Denn besöch se vun 1967 bet 1969 de Hannelsschool un vun 1969 bet 1972 dat Weerdschopsgymnasium in Hamborg. Na den Abituur studeer se an de Universität Hamborg Pädagogik mit den Swaarpunkt Germanistik.

Se maak een Volontariat bi de *[[Bergerdorfer Zeitung]]* un het daar as denn as Redakteurin arbeidt.

1979 folg se eren Mann, de wegen sienen Beroop ümtoog, na Berlin. Hier is vun 1993 an Schoolmeestersche an ene Grundschool in Wedding. Daarto schrivt se vun 1997 Kolumnen in de B. Z. un arbeidt erenamtlich för de Redaktschoon vun de Tiedschrift ''Quickborn''.

Straumer sitt in dat Kuratorium, dat den Hamborger Fritz-Reuter-Pries vun de Alfred Toepfer Stiftung F. V. S. uutgivt. Se schrivt daarto ene plattdüütsche Kolumne in de *Bergedorfer Zeitung* un is Vösittersch vun de Vereen för de Bämsen-Dagfohrt.

Ingrid Straumer is verheiraadt un het twee Döchter

## Warken op Plattdüütsch

* *Arger in 't Märkenland: Spill in 3 Delen (för Kinner unner 12 Jahr)*, Oostfreesche Landschop. Regionales Pädagogisches Zentrum, Auerk 1994
* *Plattdütsch Land: hunnert Johr in Geschichten un Gedichten*, ruutgeven vun  Bolko Bullerdiek un Ingrid Straumer, in Opdrag vun de Quickborn, Quickborn-Verlag, Hamborg 2015, ISBN 978-3-87651-397-3

## Warken över Plattdüütsch

* ruutgeven in Opdrag vun de Vörstand vun de Bämsen-Dagfohrt e.V., Ingrid Straumer: *De Tied schrifft*, 57. Bämsen-Dagfohrt, Jahrestagung für Niederdeutsch, Weyh-Drey 2005
* ruutgeven in Opdrag vun de Vörstand vun de Bämsen-Dagfohrt e.V., Ingrid Straumer: *As’n Fisch in’t Net(t)*. 58. Bämsen-Dagfohrt, Jahrestagung für Niederdeutsch, Weyh-Drey 2006
* ruutgeven in Opdrag vun de Vörstand vun de Bämsen-Dagfohrt e.V., Ingrid Straumer: *Greten fragt: "Woans höllst du dat mit de Religion?"* : 59. Bämsen-Dagfohrt, Jahrestagung für Niederdeutsch, Syke 2007
* ruutgeven in Opdrag vun de Vörstand vun de Bämsen-Dagfohrt e.V., Ingrid Straumer: *60 "Graad sösstig - Bevensen blifft!*, 60. Bämsen-Dagfohrt, Jahrestagung für Niederdeutsch, Syke 2008
* ruutgeven in Opdrag vun de Vörstand vun de Bämsen-Dagfohrt e.V., Ingrid Straumer: *Jümmers krank un nich eenmal doot*, 61. Bämsen-Dagfohrt - Jahrestagung für Niederdeutsch, Syke 2009

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

* Websteed vun de ''Quickborn''

## Footnoten
Fru Püttelkow

**Fru Püttelkow** is eine mäkelborgsch Kultfigur ut den plattdütschen Folk-Song „Fru Püttelkow ut Hagenow“ von dei Grupp ''De Plattfööt'' un den Schriewer Klaus Lass

In den Leed is Fru Püttelkow de Besittersche von einen Herrenkonfektschoonsgeschäft in dat de ganze Stadt in un ut gåt för ein bäten Klœnsnack. So krigt Fru Püttelkow jümmers den niegsten Snack mit un weet allens för jeedeinen in Hagenow. 

Dör den bekannten Song, dei Amiga-Langspälplåt *Platt for ju* rutkeem, würr sei mit dei Tied tau eine mäkelborgsch Kultfigur. 2007 steit as Bronzfrigur von de Fiek’n-Brunnen op den Rådhusplatz von Hagenow.

## Literatur

* Heike Müns: *Dat du mien Leewsten büst.* Plattdeutsche Lieder Hinstorff Verlag, Rostock 1988.

* Rudi Werion und Will Horn: *Der Ohrwurm.* Lied der Zeit, Berlin 1986.
Jürgen Borcherdt

**Jürgen Borcherdt** (* 24. April 1870 in Uetersen; † 13. Mai 1956 ook daar) weer een plattdüütschen Schriever, de besünners Theaterstücken, Lustspelen un Possen in Holsteener Platt schreev.

## Leven
Jürgen Borcherdt keem in Uetersen op de Welt un besöcht daar de School. Doorna maak he ene Lehr as Böttjer im deen denn twölv Jaren lang as Beroopssoldaat bi de Artilleree in Rendsborg. Na dat Enn vun sienen Militärdeenst het he as Postbeamten arbeidt un weer korte Tied in Mainz. 1902 keem torügg na Uetersen. Na den eersten Weltkrieg begünn he mit dat Schrieven vun plattdüütschen Theaterspelen. 1936 wurr he Postinspekter un güng 1936 in Penschoon. He bleev 1956 in Uetersen dood.

He weer verheiraadt un befaat sik in siene free Tied mit de Riederee. De Theaterstücken bröch he sülvenst as Speelbaas in Uetersen op de Speeldeel.

## Warken

* *Fräulein Swiegerdochter*, Plattdüütsch Lustspeel in enen Akt (Uetersen,Sülvstverlag 1920)
* *Alter schützt vor Torheit nicht*, Plattdüütsche Posse mit Gesang in enen Akt (Uetersen,Sülvstverlag 1921)
* *Dat geiht to wiet*, Plattdüütsch Lustspeel in enen Akt – 3. Oplaag (Uetersen,Sülvstverlag 1921)
* *Dat Stadtfräulein*,  Plattdüütsch Lustspeel in twee Akten – 3. Oplaag (Uetersen 1921)
* *Hein Eggers*, Plattdeutsche Komödie in enen Akt (Uetersen,Sülvstverlag 1921)
* *Schön is de Jugend*, Plattdeutsche Posse mit Gesang in enen Akt (Uetersen,Sülvstverlag 1921)
* *Uns Modersprak*, Plattdüütsch Lustspeel in enen Akt – 2. Oplaag (Uetersen,Sülvstverlag, 1921)
* *In’n Lindenkrog*, Plattdüütschen Swank in enen Akt (Uetersen,Sülvstverlag 1922)
* *Paul un sien Kusine*, Plattdüütsch Lustspeel in twee Akten (Uetersen,  Selbstverlag 1922)
* *Dat „bessere Mädchen“*, Plattdeutsche Kummedie in twee Akten (Uetersen,Sülvstverlag, 1924)
* *Patzköpp*, Plattdüütschen Swank in enen Akt (Uetersen,Sülvstverlag 1924)
* *Liselotte*, Plattdüütschen Swank in dree Akten (Uetersen,Sülvstverlag 1925)

## Literatuur
* Claus Schuppenhauer: *Lexikon niederdeutscher Autoren* Schuster Verlag, Leer 1975
* Michelsen, Friedrich W.: *Plattdeutsche Bibliographie (Verzeichnis der in den Jahren 1945 bis 1970 selbständig erschienenen plattdeutschen Schriften und Tonträger)* Schuster Verlag, Leer 2002.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

* 

## Footnoten
Gandersser Riemchröönk

De **Gandersser Riemchröönk** () is ene middelsassische Chröönk  in Riemen uut dat 13. Jaarhunnerd över de Historie vun de Stift Ganderssen.

Eberhard vun Ganderssen schreev de Chröönk twüschen 1216 un 1218. De Afsicht vun dat Wark weer de Ministerialen vun den Stift to beleren. De Chröönk deckt de Historie vun den Stift sied den 9. Jaarhunnerd bet to’n Anfang vun den 13. Jaarhunnerd.

## Weblenk

* *[https://www.geschichtsquellen.de/repOpus_02032.html Gandersheimer Reimchronik]*, in: Repertorium *Geschichtsquellen des Deutschen Mittelalters der Bayerischen Akademie der Wissenschaften*

## Literatuur

* Ludwig Weiland: *Sächsische Weltchronik. Eberhards Reimchronik von Gandersheim. Braunschweigische Reimchronik. Chronik des Stiftes S. Simon und Judas zu Goslar. Holsteinische Reimchronik*, in: Monumenta Germaniae Historica, Dt. Chron., 2, 1877, S. 397–429 (Digitalisat der dMGH)
* Paul Hasse: *Die Reimchronik des Eberhard von Gandersheim*, Chöttingen (Dissertatschon) 1872. (Digitalisat der Bayerischen Staatsbibliothek)
* Christoph Walther: *Zur Gandersheimer Reimchronik*, in: Jahrbuch des Vereins für Niederdeutsche Sprachforschung, 46, 1920, S. 76–77.
Karl Nerger

**Karl Friedrich Ludwig Nerger** (* 19. November 1841 in Tessin (bi Rostock); † 12. Juni 1913 in Rostock) wier ein dütschen Philolog, Gymnasiållihrer un plattdüütschen Spraakforscher.

## Läwen
Karl Nerger keem as ein nich eflich Kind von dei Kööpmannsdochter Juliana Sophia Maria Nerger up de Welt un wurr den 1. Dezember 1841 in dei Stadtkirch Tessin döfft.

Nerger mak 1961 sien Abitur in Rostock. Denn studier hei Evangeelsche Theologie un Philologie; iertst von Ostern 1861 bet Michaelis 1862 bi Karl Bartsch an dei Universität Rostock, denn bi Rudolf von Raumer an dei Universität Erlangen. Von Ostern 1864 wier hei wedder taurügg in Rostock. 1866 kreeg hei hier siene Promotschon tau’n Dr. phil.

Von 1867 bet 1876 wier hei Schaulmeister an dei Högeren Börgerschaul Rostock. Nå sien Ståtsexamen för dat Lihramt an Gymnasien wessel hei 1876 as Persepter för Düütsch, Religion un Hebrääsch an dei Grote Stadtschaul Rostock, wo hei bet tau sienen Ruhstand 1905 arbeidt het.

He frie Klara, buren as Hagemeister. Dei Soehn von beiden wier dei Marineoffzier Karl August Nerger.

## Schriften

* *Mittelniederdeutsches Wörterbuch.* (Mitarbeid)
* *Grammatik des meklenburgischen Dialektes älterer und neuerer Zeit: Laut- und Flexionslehre. Gekrönte Preisschrift.* Leipzig: Brockhaus 1869 (Digitalisat)
* (Rutgäwer): Friedrich un Karl Eggers: *Tremsen. Plattdeutsche Dichtungen in meklenburger Mundart.* 1875
* (Rutgäwer): John Brinckman: *Voß un Swinegel odder Dat Brüden geit üm.* 1877
* (Rutgäwer): *Dat Bôkeken van deme Rêpe des Mag. Nicolaus Rutze van Rostock.* (Schaulprogramm) Rostock: Adler 1886 (Digitalisat)
* *Amtsrecess der Klippenmacher des Städte Lübeck, Rostock und Wismar vom Jahre 1486.* In: *Hansische Geschichtsblätter* 1900

## Literatur

* Grete Grewolls: Wer war wer in Mecklenburg und Vorpommern. Das Personenlexikon. Hinstörp Verlag, Rostock 2011, , S. 7001. 

## Nettverwies

## Fautnoten
David Wilkie (Swemmsportler)

**David Wilkie** MBE (* 8. März 1954 in Colombo, Sri Lanka; † 22. Mai 2024) weer en schottisch Swemmer.

Sien eersten internatschonalen Spood fier he bi den Commonwealth Games 1970 in Edinburgh, as he de Bronzemedaille över 200 Meter Borst wunn. Bi disse Spelen weer he de eerste Swemmer, de bi en grooten Wettkamp en Baadkapp droog. Bi de Olympisch Spelen 1972 in München wunn he över 200 Meter Borst mit de Sülvermedaille (achter John Hencken vör Nobutaka Taguchi un Rick Colella) sien eerst olympische Medaille. 

Veer Johr later kunn he in Montreal sien Medaillensammlung utwieten. He wunn de Goldmedaille över 200 Meter Borst (vör Hencken un Colella) un en Sülvermedaille över 100 Meter Borst (achter Hencken un vör Arvydas Juozaitis. In de Johren 1973 un 1975 wurr he todem Weltmeester över 200 Meter Borst un 1974 Europameester över 200 Meter Lagen un 200 Meter Borst.

1982 wurr he in de Ruhmeshall vun den internatschonalen Swemmsport upnommen, 2002 in de Scottish Sports Hall of Fame.

David Wilkie is in’n Mai 2024 an den Folgen vun en Krebserkrankung storven.

## Literatur
* Pat Besford: *David Wilkie*, London : Kemps, 1976, ISBN 0-905255-22-4

## Weblinks
* [David Wilkie in de International Swimming Hall of Fame](https://web.archive.org/web/20210627233156/https://ishof.org/david-wilkie--(gbr).html) (engelsch)
* David Wilkie in de Datenbank vun Olympedia.org (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Pauline Scherping

**Pauline Scherping**, buren as *Kroß*, (* 9. Dezember 1852 in Japenzin; † 22. Januar 1932 in Wolgast) wier eine plattdütsche Schriewersche.

Pauline Kroß keem up dat Gaud Japenzin up de Welt, dat eer Vadder pacht harr. Ere Modder Pauline Runge wier dei Dochter von Gustav Runge (1781–1870), de jüngst Broder von Philipp Otto Runge. Sei besöch dei Owerschaul för Dierns in Wolgast.1874 frie Pauline Kroß den Wolgaster Kööpmann, Reder un Teeimporteur Wilhelm Friedrich Scherping. De Beiden harrn vier Kinner.

Pauline Scherping schreew Gedichten un Körtgeschichten up Plattdütsch. För dei Tiedschrift ''Unser Pommerland'' schreew se ok hoogdütsche Artikels un Körtgeschichten.

Pauline Scherping liggt up den ollen Dodenhoff von Wolgast begråwen.

## Schriften

* *Wat sall ick pultern?* Paul Christiansen, Wolgast 1927.

## Literatur

* Andrian Bueckling: *Vergessene Wolgaster Lebensbilder.* Thomas Helms, Swerin 1999, S. 57–62.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenk
Petra Wede

**Petra Wede** (* 1969 in Sebarg) is ene düütsche Radiomoderatersche un plattdüütsche Schrieversche.

## Leven
Petra Wede in Seedörp opwussen. Na den Abituur maak se ene Lehr as Bankkoopfro un arbeidt denn in den Beroop.

Dorto het se bi’n NDR 1 Welle Nord as Schrieversche un Moderatersche för de plattdüütsche Sennreeg ''Hör mal ’n beten to''. Een Handvull plattdüütsche Körtgeschichten un Glossen kemen ook in Sammelbänn ruut. Bavento ünnerricht se twüschen 2006 un 2017 an de Grundschool in Schlamersdörp erenamtlich Plattdüütsch. Se weer ook mit Christa Heise-Batt Redakteurin vun dat Magazin ''Dat Blatt op Platt'' un het plattdüütsche Goddsdeensten mitgestalt.

Petra Wede leevt in den Seedörper Oordsdeel Hornsmöhlen.

## Wark

* *Plüschmors, Gedichten un Geschichten: Tiet för Fruuns-Vertellen.* Tiet för Platt-Verlag, 2012, ISBN 978-3-9814757-1-5
* *Steerns an’n Heven. Wiehnachten in uns Tiet.* Hrsg.: Gesche Scheller. Autoren: Ines Barber, Ilka Brüggemann, Yared Dibaba, Marianne Ehlers, Sandra Keck, Matthias Stührwoldt, Heike Thode-Scheel, Petra Wede un Detlef Wutschik, Quickborn-Verlag, Hamborg 2016, ISBN 978-3-87651-435-2.

## Weblenk

* ''„Wi snackt Plattdüütsch!“'' in Lübecker Nachrichten vom 9. Februar 2013
* ''"Wat mi so in de Mööt kümmt".'' In: *shz.de.* 20. Januar 2010

## Footnoten
Jürgen Hodemacher

**Jürgen Hodemacher** (* 21. Oktober 1938 in Bronswiek) is een düütschen Journalist, Lekter, Publizist, Lokaalhistoriker un een hoog- un plattdüütschen Schriever.

## Leven
Hodemacher stammt uut ene Familie, de al lang in Bronswiek leev. He arbeidt as Lekter in enen verlag.

He interessert sik besünners för de Historie vun Bronswiek un dat Ümland. Dorto het he in den verleden Jaren meer as 20 Warken schreven, dormang ook plattdüütsche Prosa.

## Wark
;Saakböker

* *Spaziergang durch eine alte Stadt.* Isenbüttel, Presseverlag 1980.
* *Der Landkreis Helmstedt, seine Städte und Dörfer*. Elm-Verlag, Cremling 1990, ISBN 3-927060-04-6.
* *Von der Quelle bis zur Mündung: Die Oker*. Elm-Verlag, Cremling 1992, ISBN 3-927060-07-0.
* *Braunschweigs Straßen – ihre Namen und ihre Geschichten.* Band 1: *Innenstadt.* Elm-Verlag, Cremling 1995, ISBN 3-927060-11-9.
* *700 Jahre Fastnacht/Karneval im Braunschweiger Land.* Braunschweig 1996.
* *Braunschweigs Straßen – ihre Namen und ihre Geschichten.* Band 2: *Okergraben und Stadtring.* Elm-Verlag, Cremling 1996, ISBN 3-927060-12-7.
* *Braunschweigs Straßen – ihre Namen und ihre Geschichten.* Band 3: *Außerhalb des Stadtrings.* Joh. Heinr. Meyer Verlag, Braunschweig 2002, ISBN 3-926701-48-X.
* *Der Landkreis Wolfenbüttel, seine Städte und Dörfer.* mit Federzeichnungen von Wilhelm Krieg. Elm Verlag, Cremling 1986, ISBN 3-9800219-4-7.
* *Braunschweiger Geschichten.* Band 1, Joh. Heinr. Meyer Verlag, Bronswiek 2003, ISBN 3-926701-56-0.
* *Braunschweiger Geschichten.* Band 2, Joh. Heinr. Meyer Verlag, Bronswiek 2007, ISBN 978-3-926701-72-5.

;Op Plattdüütsch'

* *Vertellingen – Humoristisches rund um Braunschweig.* Elm-Verlag, Cremling 1982, ISBN 3-9800219-2-0.

;as Ruutgever

* *Schoduvel. Fastnacht.Karneval im Braunschweiger Land.* Appelhans Verlag, Bronsiwek 2013, ISBN 978-3-944939-00-1.

;mit anner tohoop

* mit Günther Bendt: *Ik vertell dik wat* (= *Plattdeutsche Geschichten aus unserem Lande.* Bd. 1.) Elm-Verlag, Cremling 1986, ISBN 3-9800219-5-5.
* mit Friedrich Binroth und Günter Bendt: *Wie hait dat woll in Platt?: Kleines Wörterbuch für ostfälisch Platt.* Elm-Verlag, Cremling 1987, ISBN 3-9800219-8-X.
* mit Günther Bendt: *Ok ik vertell dik wat* (= *Plattdeutsche Geschichten aus unserem Lande.* Bd. 2.) Elm-Verlag, Cremling 1988, ISBN 3-9800219-9-8.
* mit Ludwig Santelmann: *Ik predige in Platt* (= *Plattdeutsche Geschichten aus unserem Lande.* Bd. 3.) Elm-Verlag, Cremling 1990, ISBN 3-927060-05-4.
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Schrievers

## Footnoten
Jürgen Grote

**Jürgen Grote** (* 21. Februar 1936 in Swerin; † 3. Februar 2024 in Mainz) wier ein dütschen Physiolog un Perfesser, de Präsident vun de Fritz-Reuter-Sellschop wier un sik för de plattdütsche Språk insetten dä.

## Leven
Jürgen Grote würr as ein mang fiev Kinners von dat Swiezer Dokterpaar Ernst Grote (1905–1988) un Hildegard Grote, buren as Weber (1909–1995).

Nå den Abitur 1956 in Melle studier Frote in Marborg un Kiel Medizin un Naturwätenschoppen. 1962 måk hei sien Ståtsexamen un kreeg den Titel *[[Dokter (Akadeemsch Graad)|Dr. med.]]* un 1964 siene Promotschon tau’n *Dr. rer. nat.* 1969 habilitier hei in dat Fack Physiologie.

1973 bereep dat Afdeil för anwennt Physiologie vun de Universität Mainz em as Vörsteier. 1981 kreeg hei den Raup up den Liehrstauhl för Physiologie vun de Universität Bonn, wo hei von 1981 bet 2003 Direkter vun dat Institut för Physiologie I wier.

Von 1996 bet 2018 wier Jürgen Grote Präsident von dei Fritz-Reuter-Sellschop un tauletzt dei Iehrenpräsident. An’n 9. Januar 2017 kreeg hei för sienen Verdeinst för dat Plattdütsch den Verdeinstorden vun’n Land Mäkelborg-Vörpommern. 2020 geev de Fritz Reuter Sellschop em einen Ihrenbreiw ut. Jürgen Grote wier von Band 9/1999 bet Band 30/2020 Mitrutgäwer von dei *Beiträge der Fritz Reuter Gesellschaft*.

## Weblenken

* Jürgen Grote in dat Verteiknis von dei Perfesserschen un Perfessers von dei Universität Mainz

## Fautnoten
Jupp Balkenhol

**Josef „Jupp“ Balkenhol** (* 20. April 1929 in Küörbke; † 28. September 2018 in Möhnesee) was en düütsken Schoolmeester un plattdüütsken Schriewer, de up Westfäölsk Platt schreew.

## Liäwen
Balkenhol wuss an de Möhnesee up, besöchte in Küörbke de Volkschole un denn in Saust dat Archigymnasium, wo he sien Abituur make. Nao den den Studium an de Pädagoogsken Akademie in Kopperdreih bi Essen was he Schoolmeester. Toeerst in dat Rohrgebeed, denn in Brüllingsen un toletzt bet siene Penschoon in Küörbke.

Siene friege Tied dachte Balkenhol de Pliäge van’n Plattdüütsken to un bröchte plattdüütske Prosa un Lyrik rut. Lange Tied schreew he auk ene plattdüütske Kolumne in’n ''Soester Anzeiger''.

Jupp Balkenhol was verheiraodt. He was kathoolsk un Jäger.

## Wiärk

* *Hier geht es rund, lachen ist gesund: Spaß is daofüör dao, datte maket wärd*; 100 Vertellekes, Dönekes, Schnäkckes, Späßkes, Sprüekskes, Hrsg.: Gemeinschaft zur Pflege heimischen Brauchtums im Kirchspiel Ense-Bremen e.V., Texte: Jupp Balkenhol, Illustratschoon: Ria Alteköster, Ense-Bremen, 1988
* *Van kleinen Luien: Sprüekskes un Vertellekes*, Selbstverlag, Möhnesee 1990
* *Pastörkes, Kösters, Schaulmagisters*, Verlag Stein, Wiärl 1995, ISBN 3-920980-90-5
* *Frauluie – Mannsluie*, Verlag Stein, Wiärl 1995, ISBN 3-920980-41-7
* *„… Und die ganze Vogelschar …“*, Gedichte, Heimatverein Möhnesee, Möhnesee-Körbecke 1006
* *Wille Bärs, Fürsterkes, Jägerlatuin*, Verlag Stein, Wiärl 1996, ISBN 3-920980-91-3
* *Pöstken: Lustige Streiche, Dönekes un Gedichtkes*, Verlag Stein, Wiärl 1996, ISBN 3-920980-93-X
* *Lach dich krank! Lach dich gesund!: Friätten-Siupen, Dokters – un de Gesundheit*, Verlag Stein, Wiärl 1997
* *Spaß auf dem Nachtkonsölchen: Originale van der Maihne*, plattdeutsche Dönekes, Verlag Stein, Wiärl 1999, ISBN 3-920980-94-8
* *Wahne Käls!*, Verlag Stein, Wiärl 2000, ISBN 3-920980-94-8
* *Dat sind Luie!:* Erzähler und Heimatdichter vom Möhnesee, Textsammlung: Jupp Balkenhol, Heimatverein Möhnesee, Möhnesee ca. 2000
* *Wat en Theater!* Dönekes – Spoikskes un Gedichtkes, Verlag Stein, Wiärl ca. 2002, ISBN 3-920980-80-8
* *„Hau den Lukas!“ Lustige Dönekes un Gedichtkes*, Soester Kirmesgeschichten, Verlag Stein, Wiärl 2002, ISBN 3-920980-96-4
* *Dat Beste is lachen un lustig suin, diän Schalk imme Nacken!*, Verlag Stein, Wiärl 2003, ISBN 3-920980-81-6
* *En lachend Gesichte Wiärl: Füör en lang Gesichte ies dat Liäwen viell te kuort!*, Verlag Stein, Wiärl 2007, ISBN 978-3-920980-83-6

## Kiek ook bi

* Liste van plattdüütsken Schriewers

## Weblenke

* ''Plattdeutsch im Herzen von Westfalen'', Anekdoten, Erzählungen und Gedichte auf Platt von Jupp Balkenhol
* ''Do biste platt: Jupp, guet gaohn!'', Jupp Balkenhol auf NRWision am 17. Oktober 2018

## Footnoten
Wisconsin Pomeranian

**Wisconsin Pomeranian** oder **Wisconsin Platt** is een oostpommerschen Dialekt, den pommersch, besünners hinnerpommersch Uutwannerers, in’n fröhen 19.&nbsp;Jaarhunnnerd in de Verenigten Staten mitbröchten.

## Varietäten
De verscheden pommerschen Dialekten in Wisconsin unnerscheedt sik je na de Afkumst van de Uutwannerers.

* Stettin, Wisconsin
** middelsassisch ê > lang *e* [e:] (*twee*, *Knee*, *Eeke*)
** middelsassisch *ô* > lang o [oʊ~o:] (*gout*, *Fout*, *Koh* , *Stool*)
** middelsassisch lang *ö* unrund maakt (*green* „gröön“, *ääve* „över“, *hääre* „hören“)
** middelsassisch kort *ö* unrund maakt (*sess* „söss“)
** middelsassisch *-ans-* > middelsassisch *-ôs-*
** g- in’n Anluud vöör depen Vokalen [g] (*Goare* „Garten“; *gout* „gut“), vöör hogen Vokalen [j] (*Jääs* „Gänse“)
* Maine, Wisconsin
** middelsassisch *ê* *> ei (twei „zwei“, Knei „Knie“, Eik „Eiche“)*
** middelsassisch *ô* > *au* (*jaut* „gut“, *Faut* „Fuß“, *Kau* „Kuh“, *Staul* „Stuhl“)
** middelsassisch lang *ö* diphthongeert (*greun* „grün“, *euve* „über“) oder unrund maakt (*häre* „höre“)
** middelsassisch kort *ö* bewaart (*söss* „sechs“)
** middelsassisch *-ans-* > middelsassisch *-ôs*- (daraus *Jaus* „Gans“)
** anlautendes g- as [j] artikuliert (*Jaus* „Gans“, *Joare* „Garten“, *jaut* „gut“)
* Naugart, Wisconsin
** middelsassisch ê > *ei* (*twei* „zwei“, *Knei* „Knie“, *Eik* „Eiche“)
** middelsassisch *ô* > *au* (*gaut* „gut“, *Faut* „Fuß“, *Kau* „Kuh“, *Staul* „Stuhl“)
** middelsassisch lang *ö* unrund maakt (*grään* „grün“, *äve* „über“, *här* „höre“)
** middelsassisch kort *ö* unrund maakt (*sess* „sechs“)
** middelsassisch *-ans-* > middelsassisch *-âs-* (*Gaas* „Gans“)
** *g-*  in’n Anluud vöör depen Vokalen as [g] artikuleert (*Gaas* „Gans“, *Goare* „Garten“, *gaut* „gut“)

## Spraakbispelen
Bispeelsätz (sachtens Marathon County, Wisconsin):

Interview (18. Juni 1968) mit ene Plattdüütsche, Hamborg, geb. 1903, Marathon County, WI:
 – Jeef dat hier an’n Anfang auch Indianer? – Ja, aber weer ma wenich, sehr wenich. Mej Vatter secht, dat öfters Winters dann hadde wecke bi ehr im Busch ehr Wintercamp hatt. Un da hadd’er a Körf moakt va Elm, slippery Elm, un da hadd'er seine Körf upbrecht un hadde sich doa Äten veur [=&nbsp;vör] tuuscht, Brot odder wat weer tum Äten wäst. Awers da hadder öfters uck Hirschfleisch bräächt. Awer sehr väl Indians sin nich wäst hier, groad hier in dissen Town sind uck a poar wäst, awer ein Famielch is sogoar, ne, de Jung is denn inne Schaul jaa [=&nbsp;gahn], awer sogar der Schaulleerer, de hett Angst hatt vor dei un hatt alles daa [=&nbsp;doan] wat he no künn, damit dat se nich inne Schaul kommen schulle.
 
## Footnoten
Willy R. Kuschinski

**Willy Rudolf Kuschinski** (* 28. Oktober 1907 in Uetersen; † 11. September 1980 ok daar) weer een plattdüütschen Schriever un Heimatdichter, de besünners Höörspelen schreev.

## Leven

Kuschinski keem as Söhn vun Friedrich Kuschinki un siene Fro Josephine op de Welt. He besöch vun 1914 bet 1913 de School in Uetersen. Sien Vadder is in’n Eersten Weltkrieg fullen. Vundeswegen verdung he sik vun’n Kriegsenn bet 1930 bi enen Buren statts ene Lehr to beginnen. 1930 free he Matha Schöllermann uut Moorreeg. De beiden harrn acht Kinner. 

In den 1930er begünn Kuschinski mit de Schrieveree un bröch Kortgeschichten to Papeer. In’n Tweede Weltkrieg keem he in sowjetsche Kriegsfungenschop, in de he wiederschreev un anner Fungenen sien Geschichten vöörlees. 1949 keem Kuschinski na Huus torügg.

Na’n Tweden Weltkrieg verfaat Kuschinski den gröttsten Deel vun sien Wark. Sien Vertellens, Gedichten un Höörspelen schreev he meist op Platt un beschreev sien Beleevnissen oder Natur ümto. Vun 1955 schreev he af un an Vertellsels för de ''Uetenser Nachrichten''.

Den 18. November 1955 weer dat eerste Maal een Höörspeel, dat Stück *De Dreeherrenkoppel* vun Kuschinski in’n Radio to hören. Anner Bidrääg un Höörspelen kemen bi’n Noorddüütsch Rundfunk, Radio Bremen un den ''Hamburger Abendblatt'' ruut. 

Willy R. Kuschinski bleev 1980 in Uetersen dood.

## Höörspelen

* 1955: *De Drehherrenkoppel* – Regie: Günter Jansen; Mitwarker: Hans Mahler, Erna Raupach-Petersen, Günther Siegmund, Hilde Sicks, Walter Scherau u. a.
* 1957: *Mudder is verreist* – Regie: Günter Jansen; Mitwarker: Otto Lüthje, Erna Raupach-Petersen, Heinz Lanker, Heini Kaufeld, Günther Siegmund u. a.

## Borns

* Uetersener Nachrichten: Serie 775 Jahre Uetersen, Beiträge zur Geschichte: Jürgen Wolff: *Erinnerungen an zwei Uetersener Heimatdichter* (2009)
Van den wapen Kristi

**Van den wapen Kristi** is en middelsassisch Passchoonsgedicht för de Andacht uut dat 15. Jaarhunnerd. Dat Stück is in dat Fragment 22 vun de Stadtbibliotheek Bronswiek.

Dat Gedicht ümfaat söven Strophen. Vör den Text an un för sik steit en unvullstännig, riemt Rügebeed. In dat Gedicht priest dree Strophen de *[[Arma Christi]]* (de „Wapen Christi“ oder de „Passchoonwarktüüg“) mit de Titulus un de Inschrift INRI in de Middelpunkt. Denn folgt de Krüüzslag vun Jesus, dat Gräffnis un de Afstieg Christi in de Ünnerwelt. Christus warrt allens tohoop bewusst heroisch daarstellt.

## Literatuur

* Ludwig Hänselmann: *Braunschweigische Fündlinge*. In: *Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung* 3, (Jg. 1877; Bremen, 1878) S. 71–73. (online)

; Rezeptschoon
* Rudolf Berliner: *Zu den Arma Christi*. In: *Münchner Jahrbuch der bildenden Kunst*, 3. Folge Bd. 6 (1955/56) S. 35–152
* András Vizkelety: *Ein Beispiel zu Funktion und Praxis der Arma-Christi-Andacht im Spätmittelalter*, ABäG 43/44 (1995) S. 521–530.
* Alwine Slenczka: *Van den wapen Kristi*. In: *Die deutsche Literatur des Mittelalters. Verfasserlexikon* Bd. 10, de Gruyter, Berlin/New York 1999, Sp. 722–723.

## Weblenk

* Handschriftencensus: ''Van den wapen Kristi''
Robert Eildermann

**Robert Eildermann** (* 24. Juli 1912 in Altno; † 3. Februar 1984 in Hamborg) weer en plattdüütschen Schriever, de veel Theaterstück op Platt schreev.

## Leven
Eildermann wuss in Altno un Bremen op. He besöcht de Volksschool in Bremen. Al in siene Schölertied schreev he egen Theaterstücken, de in de School opföhrt worrn sünd. Na ene Lehr as Smid güng he op Wannerschop. Later weer he Fabrikarbeider, Bankanstellten un von 1946 an Anstellten vun de Stadt Hamborg bi’n Staatsarchiv Atlno.

Dat eerste Wark, dat he ruutgeven het, weer de Romaan *Marion und die Vagabunden*, de 1938 in’n Dreizack-Verlag ruutkeem. To’n Begünn vun de 1950-er kemen dree Jöögdböker daarto. In’n Oktober 1960 harr Eildermann sien Theaterstück *Steenstraat 59* an’n Hamborger Ohnsorg-Theater sien Permier. Sien Stücken hebbt de Noorddüütsch Rundfunk (NDR) un Radio Bremen sennt.

Robert Eildermann free mit 25 Jaren in Hamborg Käthe Luise Weidemann. De Beiden harrn twee Söhn.

## Wark

* *Marion und die Vagabunden.* Dreizack, Hamborg 1938 (Romaan)
* *Pummel und der Ring.* Westermann, Bronswiek 1952 (Jöögdbook)
* *Peter sucht Cornelia.* Westermann, Bronswiek 1953 (Jöögdbook)
* *Das verschenkte grosse Los.* Westermann, Bronswiek 1954 (Jöögdbook)
* *Steenstraat 59: Een Speel in dree Törns.* Mahnke, Veern 1960 (UA: Ohnsorg-Theater, 23. Oktober 1960)
* *Mudder steiht ehrn Mann: Komödi in dree Törns.* Mahnke, Veern 1963 (UA: Ohnsorg-Theater, 28. April 1963)
* *Butenbüttel: En Vertellen.* Verlag der Fehrs-Gilde, Hamborg 1963
* *De griese Tiet: Dree Vertellen.* Verlag der Fehrs-Gilde, Hamborg 1966
* *De Winkelafkaat: Komödie in dree Törns.* Mahnke, Veern 1967 (UA: Ohnsorg-Theater, 2. April 1967)
* *En Handvull Gedichten.* Verlag der Fehrs-Gilde, Hamborg 1968
* *Jule.* (Niederdeutsches Hörspiel, RB, 12. Mai 1969)
* *Grötens utrichten.* (Niederdeutsches Hörspiel, RB/NDR, 5. Oktober 1970)
* *De Schrubber: Spiel in drei Akten.* Mahnke, Veern 1970 (UA: Niederdeutsche Bühne Ahrensburg, November 1970)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenk

## Footnoten
Susanne Bliemel

**Susanne Bliemel** (* 1968 in Swerin, DDR) is ene dütsche Lihrersche, Radiomoderåtersche un plattdütsche Schriewersche. Sei is bekannt as Moderåtersche von de mäkelborg-vöpommersch Radioreeg *[[Plappermoehl|De Plappermoehl]]*.

## Läwen
Bliemel studie Germanistik un Slawistik in Güstrow, in Odessa in de Ukraine un in Griepswold.

Nå den Studium ünnerricht Bliemel an’e Schaul. Von 1998 bet 2004 wier se Studienleidersche an dat Landsinstitut för Schaul un Utbilldung von Mäkelborg-Vörpommern. Dortau arbeid sei 15 Jaren as Plattdütschbeopdragte von dat Land un Beopdragte för dat Programm „Meine Heimat – Mein modernes Mecklenburg-Vorpommern“. Sei läwt as frieberoplich Schriewersche un Språk- un Kulturvermiddlersche in Mäkelborg.

Von 2001 an wier Bliemel bi NDR 1 Radio MV togang un moderier dor ünner anner tauhop mit Thomas Lenz de plattdütsche Radioreeg ''De Plappermoehl''. Dotau engagiert sei sik för dei plattdütsche Språkpläg’, schirwt plattdütsche Geschichten un oewersett hogdütsche Bäuker in’t Platdütsche.

Se het twee Döchter.

## Priesen

* 2020: Fritz-Reuter-Pries von dei Carl-Toepfer-Stiftung Hamborg
* 2021: Unkel-Bräsig-Pries 
* 2023: Pries von dei *[[Stiftung Mecklenburg]]* 

## Wark

* *Wenn de Gott oewer nu’n Lock hett*. Plattdeutsche Geschichten, Hinstörp, Rostock 2012, ISBN 978-3-356-01526-3.
* Stephan Bliemel: *Kaspar un de Klabauterkatt*. Ins Niederdeutsche übertragen von Susanne Bliemel, Bilder von Peter Bauer,Hinstörp, Rostock 2013, ISBN 978-3-356-01591-1.
* *Dat wier de Nachtigall un nich de Uhl …* Plattdeutsche Geschichten. Hinstörp, Rostock 2017, ISBN 978-3-356-02149-3.
* *Bananen vör de Sœgen … Plattdeutsche Geschichten aus Norddeutschland.*Hinstörp, Rostock 2020, ISBN 978-3-356-02326-8.
* *Nieges ut Hoppenhagen.* Bilder von Silke Herr, Hinstörp, Rostock 2023, ISBN 978-3-356-02484-5.

Oewersett in’t Plattdüütsche

* *Ünnerwägens in de Hansetiet: de Abrafaxe up platt.* Mosaik Steinchen für Steinchen Verlag, Berlin 2022, ISBN 978-3-86462-248-9.
* *De Schatz von de Likedeelers: de Abrafaxe up platt.* Mosaik Steinchen für Steinchen Verlag, Berlin 2022, ISBN 978-3-86462-249-6.

**Toondräger**

* *De Mallbüdel – de 100 besten Witze ut de Plappermœhl*. NDR 1 Radio MV. Es erzählen die Plappermöller, u.&nbsp;a. Susanne Bliemel, Tennemann Media, Swerin 2007.
* *De niege Mallbüdel: miehr Witze ut „De Plappermoehl“*. NDR 1 Radio MV. Es erzählen die Plappermöller: Susanne Bliemel, Marianne Meier und Norbert Bosse, Tennemann Media, Swerin 2012, ISBN 978-3-941452-24-4.
* *Rudolf Tarnow – Mötst di nich argern*. Hörbuch u.&nbsp;a. gelesen von Susanne Bliemel, Tennemann Media, Swerin 2018, ISBN 978-3-941452-54-1.
* *Kaspar un de Klabauterkatt*. Plattdeutsches Hörbuch für Kinder. Gelesen von Susanne Bliemel unter der Regie von Rainer Schobeß, Hinstörp, Rostock 2020, ISBN 978-3-356-02295-7.

## Kiek ook bi

* List von plattdütschen Schriewerschen

## Weblenk

* Hinstörp Verlag: *[https://www.hinstorff.de/Der-Verlag/Autor-innen/Bliemel-Susanne/ Susanne Bliemel]* (hoogdüütsch)

## Footnoten
Tüsch

Ene **Tüsch** is in Mäkelnborg en engen Padd tüschen twei Hüs’. Se sünd meist rund 70&nbsp;cm breid un dei Weg vun dei Stråt tau den Hoff oder den Gorn von enen Hus. 

Se sünd to’n Bispäl in Warnemünn, besünners an dei Olle Strom, tau finnen. Hier sünd sei meist dei enzige Weg von dei Stråt tau’n Hoff achter dei Hüs’.

Ok in de Inselstadt Malchow sünd väl Tüschen tau finnen. 

## Kiek ok bi

* Tweet

## Weblink

* Tüsch in Artikel oewer Rostock
Freesch-Sassische Dialekten

**Freesch-sassisch Dialekten** is een raren un öllerhaftigen Begreep för ene plattdüütsche Dialektgrupp langs de düütsche un nedderlandsche Noordseeküst in den den vörmalig freeschsprakigen Kuntreien.

## Historie vun’n Begreep
De Begreep stammt uut dat 19. Jaarhunnerd geit op den nedderlandschen Dialektologen Johan Winkler torügg, de mit den Bregreep ene Ünnergrupp mang den plattdüütsche, nedderlandschen un freeschen Dialekten beschreven wull. Den Begreep hebbt eerst noch een paar Dialektologen övernamen. In moderne Spraakwetenschop is he man nich meer begäng.

Een anner Begreep is *[[friso-franksch]]*, den Johan Winkler 1974 för de nedderfrankschen op freesch Grundlaag inföhren wull.  Daarto tellt to’n Bispeel de nedderlandschen Dialekten Stadtfreesch un dat Bildts mit westfreesch Substraat

Allens tohoop süüt de Spraakwetenschop den Begreep unbruukbaar för de verscheden Dialekten op freesch Substraat. De Begreep nimmt eer Betog op de frisozentrische Sicht vun Winkler, de uut Westfreesland keem un gemeensam historisch, kulturell tohoophangen Freeslannen schapen wull.

## Ümfang vun’n Freesch-Sassisch
De Begreep faat de sassischen, also plattdüütschen, Dialekten in den vörmaals freeschsprakigen Kuntreien tohoop. Hier het Plattdüütsch dat Freesch as Volksspraak verdrängt, so dat sik verscheden stark je na Kuntrei een freesch Substraat finnt. Dat sünd besünners dat oostfreesche un noordollnborgsche Platt in Düütschland un dat Grönnengsch in den Nedderlannden, de all een oostfreesch Substraat hebbt. In dat Land Wusten is dat freesch Substraat avers meist nich ruuttokenne.

De Begreep is man düchtig inkonsistent, denn he faat bannig verscheden Dialekten tohoop. Alle Dialekten, de to de freesch-sassisch Grupp tellt, sünd to verscheden Tieden un ünner anner Ümstänn vun dat Freesch to’n Plattdüütsch övergaan un hebbt ünnerscheedlich freesche Varietäten as Substraat. So het dat Stellingwarfs kene oostfreesche man ene westfreesche Grundlaag un tellto doch to den freesch-sassischen Dialekten. Ook Inflood vun anner Spraken, so as de nedderlandsche un hoogdüütsche inflood blievt buten vör.

Varietäten, de as freesch-sasisch betekent worrn sünd:

* Grönnengsch mit Pompstersch, Westerkartiers, Stadsgronings, Noordenvelds, Hogelandsters, Oldambtsters un Veenkoloniaals
* Oostfreesch Platt mit Reiderlandsch Moormerlandsch, Krummhöörnsch, Brookmerlandsch un Börkumer Platt.
*Noordollnborger Platt mit Jeverlandsch, Harlingerlandsch un Wuster Platt
* Stellingwarfs (deelwies to’n Westfäälsch Platt rekent)

## Footnoten
Walter Gättke

**Walter Gättke**  (* 4. Mai 1896 in Hamborg; † 10. Januar 1967 ook daar) weer en hoog- un plattdüütschen Lyriker, Dramatiker, Theaterkritiker un Ledermaker.

## Leven
Walter Gättke sien Söhn weer en Beamten. He besöcht de Overrealschool maak ene Lehr as Koopmann. 1914 mell he sik freewillig för den Kriegsdeenst. Vun 1920 bet 1930 schreev he veel Leder för de Luud. Al fröh schreev he dat Leed ''Trum, trum, terum tum tum'' (1919). Vun den 1930-er wark Gättke as free’en Schriever un begünn ok op Plattdüütsch to schreven. Den 1. August 1932 is he Liddmaat in de Natschonalsozialistische Düütsche Arbeiderpartei (NSDAP) worrn (Liddmaatnummer 1.272.197). Siene Lustspelen harr üner anner in’n Ohnsorg-Theater Premier.  He schreev ok eernsthaftige Stücken, Höörspelen, Gedichtszyklen, un Opernliberetti. Later weer he dorto ok Dozent an’ e Volkshoogschool un Premierenkritiker in Horborg. 1967 neem he sik dat Leven un sprüng in de Elv. Sien Liev fünnen se eerst annerthalv Maanden later.

## Wark

* *Und wenn wir marschieren*, 1922.
* *Das Wanderspiel. Ein Festspiel*, 1922.
* *Das Dreinarrenspiel. Ein derbdreistes Possenspiel*, 1924.
* *Die Meiendorfer Truhe. Erzählungen und Gedichte*, 1934.
* *Drosselbart. Ein deutsches Märchenspiel in 5 Aufzügen*, 1938.
* *Festlicher Aufklang. Dichtung für drei Sprecher*, 1939.
* *Herzkammer, dein Haus. Gedichte der Stille*, 1949.
* *Weite Fahrt. Alte und neue Lieder*, 1957.

## Höörspelen

* 1953: Een Deern as Wibeke – Regie: Günter Jansen, mit Hartwig Sievers, Heidi Kabel, Heinz Lanker, Ingeborg Walther (NWDR Hamborg)
* 1954: Wi junge Lüüd – Regie: Nicht bekannt, mit Richard Germer (NWDR Hamborg)
* 1954: Stine maakt Nachtschicht – Regie: Günter Jansen, mit Heinz Lanker, Heidi Kabel, Hilde Sicks, Heini Kaufeld, Erna Raupach-Petersen (NWDR Hamborg)
* 1955: Eers mal Regen – denn de Sünn! – Regie: Günter Jansen, mit Otto Lüthje, Alma Auler, Heinz Lanker, Hilde Sicks, Heinz Ladiges (NWDR Hamborg)
* 1956: Graf Fiete Flachs zu Gleichen – Regie: Hannes Krüger, mit Carl Hinrichs, Bernd Wiegmann, Hans Rolf Radula (RB)
* 1958: Karussell för di un mi – Regie: Günter Jansen, mit Hartwig Sievers, Hans Fitze, Hilde Sicks, Erna Raupach-Petersen, Günther Siegmund (NDR)
* 1958: Leege Fracht – Regie: Günter Jansen, mit Reinhold Nietschmann, Harald Heitmann, Alma Auler (NDR)
* 1958: De Daag ward kötter – Regie: Günter Jansen, mit Hartwig Sievers, Erna Raupach-Petersen, Henry Vahl, Rudolf Beiswanger, Wolfram Lues (NDR)

* 1959: Thomas Klingg: Hurra, mien Modder kan swemm’n – Regie: Otto Lüthje, mit Heinz Lanker, Ludwig Meybert, Fritz Schrader, Karl-Heinz Kreienbaum, Gertrud Prey, Walther Bullerdiek (NDR)

## Literatuur

* Fred K. Prieberg: *Handbuch Deutsche Musiker 1933–1945*. CD-ROM-Lexikon, Kiel 2009, 2. Auflage, S. 2055–2059. 

## Weblenk

## Kiek ok bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Footnoten
Walter Höher

**Walter Höher** (* 22. Februar 1925 in Schweierte; † 22. August 2015 ook daar) was en düütsken Schoolmester un plattdüütsken Schriewer.

## Liäwen
Naodem dat he de Volksschole in Iärgste besöcht hadde, gung he up dat Gymnasium in Schweierte. Siene Schooltied het de Twede Weltkrieg ünnerbruoken. In’n Krieg is he swaor verwunnt worrn. 1946 make he dann sien Abituur. Daornao besöchte he eerst de höger Hannelsschole un studeer dann in Düörpm Pädagogik. Later was he Schoolmester in Bönen un Kalthof. Vun 1968 an was he bet to siene Penschoon Rekter an Gemeinskopschole Iärgste. He ünnerricht Düütsk un Musik.

Höher engageer sik för Plattdüütsk un was in verscheden Organisatschonen, so as de Heimaotverbund Märksk Kreis, in’n *[[Plattdüütsk Schrieverkring]]* in’n Westfäölsk Heimaotbund Mönster un in de ''Plattdüütske Spraokstie'' in Mönster. Daorto was he lange Jaohren Geschäftsföhrer un Plattdüütskwaort in’n Heimaotvereen Iärgste. He geew regelmaotig plattdüütske Vüördräge in Verenen un plattdüütsken Oragnisatschonen.

He verfaat nich alleen plattdüütske Essays un Bidräge för de regionalen Printmedien, man auk Rundfunkbridräge un plattdüütsche Leder. Een vun sien bekannste Stücken is de Text van dat *Südwestfalenlied* dat he 2008 schreew.

## Priese

* 1981: 1. Autorenpries van den Märksken Kreises för enen plattdüütsken Schölerliäsweddstried
* 1984: 1. Pries bi den Lünscher Schrieverweddstried
* Ehrenring van de Stadt Schweierte
* Bundsverdeenstkrüüz
* 1994: Andreas-Rottendorf-Pries

## Wiärke

* *Dör Bruuk un Tiet. Texte und Lieder*. LP und MC. Sülwstverlag,Iärgste1980.
* *Luster maol. Texte und Lieder*. LP. Sülwstverlag,Iärgste1984.
* *Hiärwestblaumen. En bunten Struuss för Frönne van dä plattdütsche Spraoke*. Herausgegeben vom Heimatverein Ergste,Iärgste1984.
* *Chrisdaggsklocken klingt. Plattdeutsch zur Winter- und Weihnachtszeit in Wort und Klang*. LP und MC. Linnepe Verlag, Schwerte 1988; Erweiterte Neuauflage als CD 2008.
* *Miärkische Kost, mündkesmaote*. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 1992.
* *Luster mol „hör mal zu“. Walter Höher singt plattdeutsche Lieder*. MC. Sülwstverlag, Schwerte-Ergste 1993.
* *Plattdeutsch hören – Hochdeutsch mitlesen. Mundarten im Märkischen Kreis und in den angrenzenden Gebieten. 50 Jahre plattdeutsche Aufnahmen*. 9 Bücher bzw. CDs. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 2008, ISBN 978-3-926890-32-0.

; tohaupe mit Horst Ludwigsen

* *Wörterbuch südwestfälischer Mundarten*. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 1997, ISBN 3-926890-13-4.
* *Rüüm(e)straote. Gereimtes und Ungereimtes in westfälisch-märkischem Platt*. Heimatbund Märkischer Kreis, Altena 1999.

## Weblenke

## Footnoten
Otto Garber

**Otto Garber** (* 3. Juli 1880 in Lassahn; † 17. Oktober 1949 in Ratzborg) wier en plattdütschen Schriewer. 

## Leven
Garber stamm ut ene Burenfamilie. Hei måk ene Lier as Schaulmeister an dat Liererseminår in Ratzborg. Hei arbeid denn an Schaulen in Kiel, Reinbeek, Lassahn un Ratzborg. In’n Iersten Weltkrieg wier hei Soldaat un is swaar verwunnt worrn.

Hei wier Liddmåt in’n ''Heimatbund Hartogdom Loonborg''. Hei läw in St. Georgsbarg an’n Ratzborger See.

## Pries un Ihren

Garber kreeg 1939 den Johann-Hinrich-Fehrs-Pries. In Mölln dregt de *Otto-Garber-Weg* sien Nåm, in Ratzborg de *Otto-Garber-Straße.*

## Wark

* *Up Posten: Kriegsbiller ut de Vogesen.* Lühr & Dircks, Gaarn 1916 (Plattdütsche Volksböker; 7).
* *Stina Dreews: veer Vertelln.* Quickborn-Verlag, hamborg 1918 (Quickborn-Bücher; 20).
* *Grundwater: twölf Ämmer ut'n plattdütschen Sood*. Nordischer Heimatverlag H. H. Nölke GmbH, Borsholm 1921.
* *Smöken und andere Novellen* Beltz, Langensalza 1923 (Aus deutschem Schrifttum und deutscher Kultur; 33) (Heimaterde; 4).
* *De Schoolmeisterbuer: een Stück Leben twüschen Book un Ploogsteert*. Wachholtz, Niemünster 1924.
* *Ut de Bilad*. Heimatverlag, Ratzborg 1927.
* *Een von de Ohlen*. Quickborn-Verlag, Hamborg 1932.
* *Kamerad, kumm!* Lauenburger Heimatverlag, Ratzborg 1940.

## Kiek ook bi

* List von plattdütschen Schriewers

## Literatur

* Gustav Friedrich Meyer: *Otto Garber zum 60. Geburtstag*. In: *Die Heimat. Monatsschrift für schleswig-holsteinische Heimatforschung und Volkstumspflege*. Bd. 50 (1940), Heft 7, Juli 1940, S. 97f. (Digitalisat).

## Footnoten


{{DEFAULTSORT:Garber, Otto]]
Otto Graunke

**Otto Graunke** (* 3. Februar 1861 in Schivelbein; † 21. April 1942 in Berlin) weer een düütschen Beamten un een plattdüütschen Schriever.

## Leven
Otto Graunke weer Söhn vun enen Wiekensteller. He besöch 1870 bet 1875 de Latienschool in Schivelbein un arbeid denn as Schriever op den Stüüramt vun de Stadt. 1881 güng he to’n Militäär na Stettin, wo he bet 1888 in’n Bezirkskommando deen. Daarna wurr he Beamten bi de *Preußischen National-Versicherungs-Gesellschaft* in Stettin.

Vun 1901 an schreev Graunke för Tiedschriften plattdüütsche Gedichten un Geschichten, de later ook as Böker ruutkemen.

## Wark

* *Afsids*. Rosenkranz: Stettin 1902, 2. Oplaag, Bosch: Stettin 1904
* *An ’e Bäk*. Sülvstverlag: Stettin 1907, 2. Oplaag 1913, 3. Oplaag 1918
* *Awendklocke*. Sülvstverlag: Stettin 1910
* *As ’t de Vagel süng*. Sülvstverlag: Stettin 1916
* *Achter düstre Dannen*. Bosch: Stettin 1919

## Literatuur

* Rudolf Eckart: *Handbuch zur Geschichte der niederdeutschen Literatur*. Bremen 1911, S. 219f.
* Walter Schröder: *Plattdeutsche Lyrik mit besonderer Beziehung auf Pommern*. Stettin (1930), S. 20

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenk

## Footnoten