open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kreis Pinnbarg

De **Kreis Pinnbarg** is en Kreis in Sleswig-Holsteen.

## Geografie

De Kreis Pinnbarg liggt an de Elv.

In’n Noordoosten liggt de Kreis Sebarg, in’n Süüdoosten dat Land Hamborg, in’n Süüdwesten de Landkreis Stood in Neddersassen un in’n Noordwesten de Kreis Steenborg.

## Historie

De Kreis is 1867 ut de Herrschop Pinnbarg billt worrn.

### Wapen

Dat Wapen wiest op roden Grund dat sülverne Netelbladd von Holsteen. Dor op en Dann in gröön mit gollen Wuddeln.

Dat Wapen hett A. Paul Weber utklamüsert un is an’n 11. Januar 1946 von de brietsche Militärregerung genehmigt worrn.

### Inwahnertallen

## Politik

### Landrääd

* 1865–1867:  Adalbert Heinrich Friedrich von Baudissin
* 1868–1870: Adolf von Moltke
* 1870–1881: Emil Voerster
* 1881–1889: Alexander von Bischoffshausen
* 1889–1918: Ludwig Scheiff
* 1919–1932: Gustav Niendorf, SPD
* 1932–1945: Johann Duvigneau, NSDAP
* 1945–1946: Herman Wuppermann
* 1946–1947: Heinrich Stühmeyer, (Böverkreisdirekter)
* 1946–1947: Walter Damm, SPD (polietsch Landraad)
* 1948–1950: Alfred Bethke (Kreisdirekter)
* 1947–1962: Hermann Schinkel (bet 1950 polietsch Landraad)
* 1962–1973: Udo Sachse, CDU
* 1973–1985: Winfried Hebisch, SPD
* 1985–1991: Jörn Alwes, CDU
* 1991–2003: Berend Harms, SPD
* 2003–2010: Wolfgang Grimme, CDU
* 1. April 2010–: Oliver Stolz, ahn Partei

## Städer un Gemenen

Inwahners an’n 31. Dezember 2013.


**[[Amt (Sleswig-Holsteen na 1948)|Ämter]]** mit amtsangehörige Gemenen/Städer (* = Sitt von de Amtsverwaltung)
Paul Chocque

**Paul Chocque** (* 14. Juli 1910 in Meudon; † 4. September 1949 in Paris) weer en franzöösch Radsportler.

1932 is Paul Chocque bi de Olympisch Spelen in Los Angeles up de Bahn un up de Straat antreeden. In de Mannschapsverfolgung wunn he dorbi gemeensam mit Amédée Fournier, Henri Mouillefarine un René Le Grevès de Sülvermedaille. In dat Straatenrennen keem he in’t Eenzel up Platz 10 un mit de Mannschap reck he Platz fiev. In dat sülvig Johr keem he bi de  Amateur-Straatennweltmeesterschap in Rom up den darten Platz. 1933 wunn he den Grand Prix Wolber.

Ansluutend wurr Chocque Profi. 1936 wunn he Bordeaux–Paris un dat Critérium International, 1936 un 1938 wurr he franzöösch Meester im Dwarsdörfeld-Rennsport. Tweemal is he bi de Tour de France antreeden. 1935 keem he dorbi up de 31. Platz in de Gesamtwertung, 1937 belegg he Rang söben un kunn dorbi een Deelstreck un een Halfdeelstreck up sien Naam schrieven.

Paul Chocque is in dat Öller vun 39 Johr nah en Stört bi en Steherrennen in dat  Prinzenparkstadion in Paris storven.

## Weblenken
* Paul Chocque in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Paul Chocque in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
* Paul Chocque in de Datenbank vun de Tour de France (franzöösch)
* Paul Chocque In: cartophilie-viroflay.org. Afropen an'  29. März 2015 (franzöösch)

## Enkeld Nahwiesen
Bordeaux–Paris

Dat klassisch Radrennen **Bordeaux–Paris** weer bit to sien letztmalig Utdragen 1988 mit en Streckenlängt vun över 600 km dat tweetlängste Eendagsrennen in’ Radsport. Länger weer blots Paris–Brest–Paris mit mehr as 1200 km.

Dat direkt vun Bordeaux bit Paris utdragen un as *dat Derby* bekannt Rennen wurr 1891 eerstmals utdragen un weer dormit dat öldste regelmatig utdragen Radrennen överhoopt.  All de eerste Winner, de Brite George Pilkington Mills, is de gesamte Streck ahn längere Pausen fohren un hett dorför knapp 24 Stünn bruukt. 

In’ Gegensatz to all modern Klassikern as Paris–Roubaix oder Mailand–Sanremo funn dat Rennen dorbi bit toletzt mit Schrittmakern statt, de tomindst in Deelen vun de Streck direkt för de Radrennfohrer fohren deen. In den Windschadden vun disse af de 1930er Johren mit en Derny motoriseert Schrittmaker keemen de Rennfohrer up höhgere Geschwindigkeiten, de strategisch Bedüüden vun en Hööftfeld un vun dann dor praktizeert Windschaddenfohren weer minneseert. 

Siet den 1960er Johren gung dat mit de Popularität vun dat Rennen immer mehr daal. De för den modernen Radsport völlig nich begäng Streckenlängt un de dorför bruukt entsprekend speziell Vörbereiten führ dorto, dat immer mehr Fohrer up den Klassiker verzichten deen. För Profis wurr dat Rennen 1988 to’n letzten Mal utdragen. Sietdem wurr Bordeaux–Paris blots noch för Hobby-Radsportler wieder maakt. 

Rekordholler bi dat *Derby* mit söben Siege tüschen 1970 un 1981 is de Belgier Herman Van Springel.

## Siegerlist

## Weblenken
* Bordeaux–Paris in de Datenbank vun Radsportseiten.net
DHP

**DHP** is afkört för

* Düütsch-Hannöversche Partei, en Partei in dat düütsche Kaiserriek,
* Devrimci Halk Partisi, en törksche Partei,
* Dihydropyran, en cheemschen Stoff.
Ottermoor

**Ottermoor** () is en Dörp in de Gemeen Otter (Samtgemeen Töst) in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.

## Geografie

Ottermoor liggt in de Grootlandschop Lümbörger Heid. De Grund is aver Moor. In’n Süden von’n Oort liggt dat Naturschuulrebeed Heidmoor bi Ottermoor un in’n Westen dat Böver Wümmdaal.

In’n Süden flütt de Wümm bi dat Dörp langs. De Fuhlbeek, de in Ottermoor sien Born hett, flütt von rechts in de Wümm. In’n Oosten flütt de Eest in en Afstand von en goden Kilometer an’n Oort vörbi.

De Naveröörd sünd Will in’n Noorden, Cordshagen in’n Noordoosten, Wintemaur an de Chaussee in’n Süüdoosten, Wintemaur-Gäbesdörp in’n Süden, Wessloh in’n Süüdwesten un Groot Todtshorn in’n Noordwesten.

## Historie

Dat Moor is 1913 toeerst besiedelt worrn.

De Oort hett jümmer to de Gemeen Todtshorn mit bihöört un is an’n 1. Juli 1972 tohoop mit Todtshorn Deel von de Gemeen Otter worrn.

### Hauensteen

Twüschen Wintemaur un Ottermoor liggt de ole Grenz twüschen dat Hoogstift Veern un dat Förstendom Lümborg. Düsse Grenz weer lang ümstreden un is eerst 1575 exakt fastleggt worrn. Langs de Grenz hebbt se 1580 denn Grenzsteen opstellt. Op de Sied von dat Förstendom Lümborg weer dat ok noch de Grenz von dat Amt Horborg un dat Amt Winsen. An dissen Punkt is 2007 wedder en Steen opstellt worrn. De Steen hett Hauensteen heten, von wegen, dat op de een Sied en Veerner Nagelkrüüz inhauen weer un op de anner Sied en Lümbörger Lööw.

### Religion

Ottermoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nikodemus-Kark in Handörp. De Kark is 1959 grünnt worrn. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Johannes-de-Döper-Kark in Töst höört.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Kark in Töst tostännig, de siet 1. November 2014 to de Karkengemeen St. Petrus in Bookholt tohöört.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Ottermoor geiht de *Ottermoorer Weg*, de in’n Noorden över Groot Todtshorn, Lütt Todtshorn, Haßel un Kamp geiht un in’n Süden na Wintemaur-Gäbesdörp. In’n Oosten geiht en Straat na Wintemaur an de Chaussee un dor an de Bundsstraat 3 ran. In’n Noordoosten geiht en Weg na Will un dor ok an de B&nbsp;3 ran. Ans gift dat noch en lüttjeren Weg na Wessloh in’n Süüdwesten.

De nächsten Autobahnen sünd de Autobahn 7 un de Autobahn 1. De Opfohrt 43 Bissen op de A&nbsp;7 liggt so 20 Kilometer in’n Süüdoosten von Ottermoor un de Opfohrten 44 Raad un 45 Hullnst op de A&nbsp;1 so bi 20 Kilometer in’n Noorden.

De nächste Bahnhoff is so bi veer Kilometer wied weg in’n Süüdoosten in Wintemaur an de Chaussee an de Heidbahn.

### Scholen

De Kinner ut Ottermoor gaht na de Grundschool Otter op School.

## Footnoten



## Weblenken
Cordshagen

**Cordshagen** betekent

* Cordshagen, Oort in de Gemeen Roduchelstorf in’n Landkreis Noordwestmekelborg, Mekelborg-Vörpommern,
* Cordshagen, Oort in de Gemeen Blankenhagen in’n Landkreis Rostock, Mekelborg-Vörpommern,
* Cordshagen, Oort in de Gemeen Will in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.

**Cordshagen** is de Familiennaam von

* Hugo Cordshagen (1921–1976), düütschen Archivar.
Cordshagen (Gemeen Will)

**Cordshagen** () is en lütten Oord in de Gemeen Will (Samtgemeen Töst) in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.

## Geografie

An Cordshagen langs flütt de Eest, de aver eerst ünnerhalv Cordshagen stännig Water föhrt.

De Naveröörd sünd Will in’n Noorden, Handörp in’n Noordoosten, Wehlen in’n Süüdoosten, Wintemaur an de Chaussee in’n Süden, Ottermoor un Groot Todtshorn in’n Süüdoosten un Lütt Todtshorn un Haßel in’n Noordwesten.

## Historie

### Religion

Cordshagen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Kark in Handörp. De Kark is 1959 grünnt worrn. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Johannes-de-Döper-Kark in Töst höört.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Kark in Töst tostännig, de siet 1. November 2014 to de Karkengemeen St. Petrus in Bookholt tohöört.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

An Cordshagen langs löppt de Bundsstraat 3, de in’n Noorden över Will un Sprötz an de Bundsstraat 75 ran geiht un in’n Süden över Wintemaur an de Chaussee, Häbe un Woltern na Soltau. Ans gifft dat blots Feldweeg, de von Cordshagen wegföhrt.

De nächsten Autobahnen sünd de Autobahn 7 un de Autobahn 1. De Opfohrt 43 Bissen op de A&nbsp;7 liggt so 20 Kilometer in’n Süüdoosten von Ottermoor un de Opfohrt 44 Raad op de A&nbsp;1 so bi 17 Kilometer in’n Noorden.

De nächsten Bahnhööv sünd so bi fiev Kilometer wied weg in’n Noordoosten in Handörp un in’n Süden in Wintemaur an de Chaussee an de Heidbahn.

## Weblenken
Firmin Lambot

**Firmin Lambot** (* 14. März 1886 in Florennes; † 19. Januar 1964 in Borgerhout) weer en belgisch Radrennfohrer.

Eerst to dat Enn' vun sien Loopbahn kunn Lambot sien gröttste Erfolge fiern. He is de öldste Tour-Sieger vun all Tieden. (1922 weer he all 36 Johre olt).

Lambot gull nich as begnadeter Radrennfohrer, aber mit sien Toiigkeit un sien Kämpernatur kunn he de fehlen Klass wettmaaken. So leeten sück de Bröers Pélissier doröver ut, dat de Tour de France 1919 en Tour vun Ackerpeer un de groff Arbeitsdeerten ween weer. Dormit hemm se wohl up den Sieger Firmin Lambot anspeelt.

## Lambot bi de Tour de France
* Tour 1911: 11. Platz
* Tour 1912: 18. Platz
* Tour 1913: 4. Platz (1 Deelstreckensieg)
* Tour 1914: 8. Platz (1 Deelstreckensieg)
* Tour 1919: Sieger (+ 1 Deelstreckensieg)
* Tour 1920: 3. Platz (2 Deelstreckensiege un Sieger vun de Bargwertung)
* Tour 1921: 9. Platz (1 Deelstreckensieg)
* Tour 1922: Sieger
* Tour 1924: Upgeeven
* Tour 1924: Upgeeven

## Weblenken
* Firmin Lambot in de Datenbank vun de Tour de France (franzöösch)
* Firmin Lambot in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Moorkolonisatschoon

**Moorkolonisatschoon** betekent dat Anleggen von Öörd op Moorgrund, de vörher för de Bueree nich döggt hett. In’n Rahmen von de Moorkolonisatschoon mutt dat Water in dat Moor afleidt un de Bodden oorbor maakt warrn. De Kanaals harrn gliektiedig de Opgaav, dat Rebeed dröögtoleggen un as Transportweg. Dat is vör allen in dat 17. bet fröhe 20. Johrhunnert in de Noord-Nedderlannen un in Noordwestdüütschland daan worrn as en Form von Binnenkolonisatschoon.

De Snack *Den Eersten sien Dood, den Tweten sien Noot, den Drüdden sien Brood* drückt dat harte Leven in de Moorkolonien ut.

Dat Inkamen keem besünners in de eersten Tieden to en groten Deel ut dat Törfsteken un den Törfverkoop. De Törf is över de Kanaals na de Städer schippert worrn.

In dat Elv-Werser-Dreeeck hett de modeerne Moorkoloniatschoon ünner’n hannöverschen Kurförst Georg II. anfungen, de 1751 Jürgen Christian Findörp beopdragt hett, dat Düvelsmoor twüschen Bremen un Bremervöör to koloniseren. De letzte Moorkolonie, de in dat Düvelsmoor anleggt worrn is, weer 1808 Nee Mooringen. Findörp hett ok de Kolonisatschoon von dat Grote Moor un de Rebeden üm Bremervöör bet an de Meh anfungen.

In dat Grote Moor bi Gifhorn sünd 1796 de Moorkolonien Niedörp un Platendörp anleggt worrn.

## Kiek ok
* Pälzer in Sleswig
Rieksstraat

**Rieksstraat** betekent

* Rieksstraat, en Soort Straat in dat Middelöller,
* Rieksstraat, en Soort Straat in dat Kaiserriek Öösterriek,
* Rieksstraat, en Soort Straat in dat Düütsche Riek.
Rieksstraat (Düütsch Riek)

**Rieksstraat** weer von 1934 af an in dat Düütsche Riek de Utdruck för de wichtigen Straten in’n Feernverkehr, för de dat Riek as Staat tostännig weer. Vörher hebbt düsse Straten Feernverkehrsstraat (FVS) heten. Na 1945 sünd dor in de BRD de Bundsstraten von worrn un in de DDR de Feernverkehrsstraten. De Nummern sünd von BRD un DDR to’n groten Deel övernahmen worrn.

An’n 17. Januar 1932 sünd in dat Düütsche Riek de wichtigsten Feernverkehrsstraten nummereert worrn, üm dat Orienteren lichter to maken. Siet 1934 kenntekent en gele Nummerntafel mit swarte Schrift dissen Typ Straten. Na de Rieksautobahnen weren de Rieksstraten de höögste Klass Straten, för de dat Riek tostännig weer.

## Footnoten
Vossbarg

**Vossbarg** betekent

* Vossbarg, Oort in de Gemeen Wiesmoor in’n Landkreis Auerk, Neddersassen,
* Vossbarg, Oort in de Gemeen Wingst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Vossbarg, Oort in de Gemeen Snevern in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen,
* Vossbarg, Gemeen in’n Kreis Rendsborg-Eckernföör, Sleswig-Holsteen.
Martti Meinilä

**Martti Henrikki Meinilä** (* 10. November 1927 in Salla; † 2005) weer en finnisch Biathlet.

Martti Meinilä is för *Lahden Hiihtoseura* an den Start gahn. Bi de Biathlon-Weltmeesterschapen 1959 leep he as Veert knapp an en Medaille vörbi. He nehm an de 1960 in Squaw Valley eerstmals utdragen olympisch Biathlonwettstrieden deel. Mit de achtbeste Looptiet vun een Stünn un 29:17.0 Minüüt un fiev Scheetfehler, worut 10 Straafminüüt tostannen kemen, keem he up den 8. vun 30. Platzen un weer dormit nah den Sülvermedaillenwinner Antti Tyrväinen tweetbest Finne vun den Wettbewarv.

## Weblenken
* Martti Meinilä in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
Franz Hermann Reschke

**Franz Hermann Reschke** (* 17. April 1871 in Berlin; † 24. August 1934 in Lümborg) weer en düütschen Verwaltungsbeamten un Maat von de DNVP.

Reschke is 1871 in Berlin boren. He hett Juristeree an de Universität Heidelberg studeert un weer dor Maat von dat Corps Rhenania. Later is he an de Universität Berlin wesselt. Na dat Staatsexamen un de Tied as Regerungsreferendar bi de Regerung in Kassel hett he sien Dr. jur. maakt. 1899 is he Regerungsassesser worrn un 1901 is he bi de Regerung in Posen anfungen. He weer dor bi dat Oberpräsidium. 1906 is he Landraad in’n Kreis Syke worrn. Von 1910 bet 1919 weer he Maat von’n Provinziallanddag Hannover. 1917 is he för korte Tied in de Riekskoornstell beropen worrn. Von 1919 bet 1924 weer he Referent in dat prüüßsche Finanzministerium. He hett dor 1920 den Rang von en Gehemen Finanzraad un en Vortragenden Raad kregen. 1924 is he as Ministerialraad in dat prüüßsche Staatsministerium wesselt. Gliektiedig weer he bet 1932 ok prüüßschen Viez-Bevullmächtigten to’n Staatsraad. In’n Rahmen von’n Prüßenslag, mit den de prüüßsche Staatsregerung Braun-Severing afsett worrn is, is he in’n Oktober 1932 dör de Regerung Papen as Regerungspräsident in’n Regerungsbezirk Lümborg versett worrn. 1934 is he von wegen sien Öller in Rohstand gahn.

Sien Söhn Hans Reschke weer later Böverbörgermeester von Mannheim.

## Footnoten
Oostervees

**Oostervees** () is en Dörp in de Gemeen Scheeßl in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. To den Oort höört ok de lüttjeren Öörd Deepen un Einloh mit bi.

## Geografie

De Beek, de bi Scheeßl in de Wümm münnt, hett ehren Born in’n Noordwesten von Oostervees. Een Kilometer in’n Süden von Oostervees flütt de Lünzener Brookbeek langs, de bi Westervees in de Veers münnt.

De höögste Punkt in de Feldmark is Harms Barg mit 54 över NN.

De Naveröörd sünd Lauenbrüch in’n Noorden, Benkeloh in’n Noordoosten, Einloh un Fintel in’n Oosten, Siedlung Grotenwe un Lünzen in’n Süüdoosten, Deepen in’n Süden un Westervees un Scheeßl in’n Westen.

## Historie

In de Feldmark von Oostervees sünd 25 Hünengräver bekannt.

Oostervees kummt 1553 toeerst in de Oorkunnen vör.

In dat Dörp hett dat 1664 en Hexenprozess geven. Anna Versemann, borene Gerken, Weetfro von Joachim Versmann, bi 55 Johr oold, weer anklaagt.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Lauenbrüch in’n Kanton Töst höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg. 1977 is dat Deel von’n ne’en grötteren Landkreis Rodenborg worrn.

De Oort is an’n 1. März 1974 Deel von de Gemeen Scheeßl worrn.

In’n Düütsch-Franzööschen Krieg 1870/1871 is een Soldaat ut Oostervees fullen oder vermisst, in’n Eersten Weltkrieg 22 Soldaten un in’n Tweten Weltkrieg 60.

### Inwahnertall

### Religion

Oostervees is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Lucas-Kark in Scheeßl.

### Oortsbörgermeesters

* opstunns: Wiebke Peters

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht op’n Karkhoff.

### Verenen

Oostervees hett en egene freewillige Füürwehr, de 1904 grünnt worrn is, un en Schüttenvereen von 1952. De Turn- un Sportvereen Oostervees is 1920 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Oostervees löppt de Kreisstraat 211, de in’n Oosten na Fintel geiht un in’n Westen in Westervees an de Landsstraat 131. Na Lünzen in’n Süüdoosten löppt de K&nbsp;236 un na Benkeloh un Vahl in’n Noordoosten de K&nbsp;232. Ans gifft dat noch en lüttjere Straat na Deepen.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrten 47 Zittens un 48 Elsdörp liggt so bi 21 Kilometer in’n Noordwesten von Oostervees.

De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Scheeßl an de Bahnlien Wanne-Eickel–Hamborg.

### Scholen

Oostervees hett siet 1972 en Kinnergoorn.

## Literatur

* Walter Dreyer: *Aus Vergangenheit und Gegenwart eines Geestdorfes: Ostervesede, Niedersachsen.* Heimatbund, 1975

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed över dat Dörp (hoochdüütsch)
Born (Water)

En **Born** (oder ok **Spring**, **Quell**) is en Steed, an de tiedwies oder duurhaftig Water ut de Eer kummt.

En Steed, an de de Minsch Water ut de Eer haalt, kann ok *Born* nöömt warrn (kiek dor för ünner Sood).

En Born spiest normalerwies Beken un Strööm, kann aver ok wedder versickern (endorheisch).

En Born kann normalen Druck hebben (de Normalfall) oder ünner hogen Druck stahn. Bi hogen Druck kann de Born as Artesisch Born, as Springborn oder as Geysir utbillt ween.

De Born as Levensruum warrt Krenal nöömt.

## Weblenken
Swedentied

As **Swedentied** warrt de Tied betekent, in de dat Königriek Sweden in Personalunion över Delen von Noorddüütschland herrscht hett.

## Historie

In’n Dörtigjohrigen Krieg hett Sweden to de Winners höört un hett mit’n Westfäälschen Freden 1648 Sweedsch-Pommern, de Stadt Wismer, Poel un dat Amt Nieklooster un de Hertogdömer Bremen un Veern as Riekslehn von dat Hillig Röömsche Riek von Düütsche Natschoon tospraken kregen.

De Hertogdömer Bremen un Veern sünd 1712 von Däänmark innahmen worrn un 1715 hett Sweden de Hertogdömer ok offiziell aftreden (an dat Kurförstendom Bruunswiek-Lümborg).

Wismer, Poel un Nieklooster sünd mit’n Malmöer Pandverdrag von 1803 an dat Hertogdom Mekelborg-Swerin gahn. De Verdrag is 99 Johr lopen. Eerst na Afloop von disse Tied hett Sweden denn ok offiziell disse Rebeden an Mekelborg aftreden.

Von Sweedsch-Pommern müss Sweden na’n Sweedsch-Brannenborgschen Krieg 1679 mit’n Freden von Saint-Germain un na’n Groten Noordschen Krieg 1720 mit’n Freden von Stockholm grote Delen an Brannenborg/Prüßen afgeven. De Rest von Sweedsch-Pommern is denn na de Napoleonschen Kriege 1815 an Prüßen fullen.

As Gericht weer dat Tribunal in Wismer för de sweedschen Rebeden binnen dat HRR tostännig.
Adolf Reese

**Heinrich Ernst Adolf Reese** (* 2. März 1855 in Stood; † 24. Januar 1909 ok dor) weer en düütschen Broereebesitter un Politiker.

Reese is 1855 in Stood boren un weer dor op dat Realgymnasium. He hett dat Handwark as Beerbroer praktisch in dat Geschäft von sien Vader in Stood lehrt un in de Broeree Falkenkrug in Deppelt. De theoreetschen Grundlagen hett he op de Lehmannsche Broereeschool in Worms kennenlehrt. Tosätzlich hett he en koopmännsche Lehr bi de Firma Reese Gebr. in Bodenwerder maakt. Siet 1891 weer he Mitbesitter un siet 1903 alleenigen Besitter von de Firma L. A. Reese. 1873/1874 hett he as Eenjohrig-Freewilligen bi dat Feldattillerie-Regiment Nr. 9 in Stood maakt un is 1876 Leutnant von de Reserve, 1890 Premierleutnant un 1898 Hauptmann von de Landwehr worrn. 1894 is he as Börgervörsteher wählt un 1900 as Senater in dat Magistraatskollegium von Stood beropen worrn. Von 1888 bet 1898 weer he Vörsitter von’n Stoder Kriegervereen un von 1898 af an Vörsitter von’n Ünnerelvschen Bezirk von’n Düütschen Kriegerbund. He weer Dreger von’n Roden Aadlerorden IV. Klass.

Von November 1906 bet to sien Dood 1909 weer he för den Wahlkreis Hannover 18  (Stood, Geestmünn, Bremervöör, Oosterholt) Maat von’n Düütschen Rieksdag. He weer dor in de Natschonalliberale Partei.
Swarttunnensand

De **Swarttunnensand** is en 582 Hektar groot Binneninsel un Naturschuulrebeed in de Ünnerelv. De Sand is 3500 Meter lang, bet to 400 Meter breed un höört to de Gemeen Drochters in’n neddersassischen Landkreis Stood. Op de annere Sied von dat Hauptfohrwater von de Elv liggt Pagensand, wat to Sleswig-Holsteen höört.

Dat Naturschuulrebeed driggt dat Kennteken NSG LÜ 126 un is an’n 16. August 1985 ünner Schuul stellt worrn.

Swarttunnensand weer bet 1968 en Slickbank vör Aaßlersand in de Ünnerelv un weer blots bi Leegwater dröög. As de Elv 1968/1969 von 12 op 13,5 Meter utbaggert worrn is (Elvverdepung), is de Slick op’n Swarttunnensand opspöölt worrn. 1969/1970 is de Sand tosätzlich mit Aaßlersand verbunnen worrn. Dat schull de Waterströöm in de Elv so ännern, dat de Elv de Fohrrinn sülvs freespöölt. Düsse Damm is aver noch in dat sülve Johr dör en Stormflood wegspöölt worrn. As de Elvverdepung toenn weer, hebbt se den Sand begröönt, ünner annern mit Loovbööm, dat de Sand nich so stöfft. He liggt op 0 bet 1 Meter över NN.

Siet 1973 is jümmer von März bet Oktober en Vagelwart von’n Vereen Jordsand op Swarttunnensand. De Sand is vondaag Levensruum för allerhand Soorten Watervagels.
Steenbeek (Naturschuulrebeed)

Dat Naturschuulrebeed **Steenbeek** is en 116 Hektar groot Naturschuulrebeed, dat langs den Beek Steenbeek in de Gemenen Stood un Deinst liggt. De Öörd Steenbeek un Hagen doot direkt an dat Naturschuulrebeed grenzen. Dat FFH-Rebeed is 98,1 Hektar groot.

Dat Naturschuulrebeed driggt dat Kennteken NSG LÜ 261 un is an’n 2. Februar 2004 ünner Schuul stellt worrn.

Dat eerste Stück von’n Steenbeek is nich schuult, eerst in’n Noorden von Helmst fangt dat Schuulrebeed an. Dat is dor nich wied af von dat Naturschuulrebeed Feerner Moor. Von dor an is de Loop von’n Steenbeek bet an de Münn in de Swing schuult. Utnahmen is blots de Steed, an de de Bahnlien Stood–Bremervöör över den Beek geiht. An de Swing grenzt dat Rebeed an dat Naturschuulrebeed Deinster Möhlenbeek.

An de Münn gifft dat veel Eller- un Eschenholt, wieder rop op de Geest mehr Eken- un Böken- un Barkenbrookholt.
Bruno Duge

**Bruno Duge** (* 12. Oktober 1884 in Willemshaven; † 3. Februar 1970 in Cuxhoben) weer en düütschen Politiker.

Duge is 1884 as Söhn von Caroline Sophie Adelheid, borene Ahrens, un den Loots Friedrich Wilhelm Johann Duge in Willemshaven boren. Na de School in Geestmünn un dat Abitur 1904 an dat Realgymnasium Vesack hett Duge 1904 anfungen, Juristeree an de Universität Kiel to studeren. He hett dat Studium denn aver afbraken un lever Medizin an de Universitäten Heidelbarg, Berlin, Rostock (inschreven an’n 5. Mai 1909; bet 29. Oktober 1910) un Bonn studeert. 1912 is he Assistent bi Max Nonne an dat Krankenhuus Eppendörp worrn un hett dor ok sien Dr. med. maakt.

An’n 2. Januar 1914 hett Duge sik as Dokter in Cuxhoben dallaten. Sien Vader is dor 1907 Fischereeinspekter worrn. In’n Eersten Weltkrieg weer he von’n 1. August 1914 bet 18. Juni 1919 Soldaat un Militärdokter bi dat 76. Infanterie-Regiment. 1919/1920 is he dat eerste Maal Maat von de Börgervertredung von de Stadt Cuxhoben worrn. Duge weer 1945 Mitgrünner von de Cuxhobener FDP un von’n 27. November 1952 bet 31. Oktober 1966 Maat von’n Stadtraad. 1966 is he dor ut Öllersgrünn rutgahn. He weer Vörsitter von’n Sozialutschuss un Maat von’n Finanz- un Kulturutschuss.

Nadem Böverbörgermeester Heinz Wachtendorf an’n 5. Juni 1956 as Böverstadtdirekter wählt worrn is, is Duge sien Nafolger as Böverbörgermeester worrn. Bi de Kommunalwahlen in Neddersassen 1956 is de SPD denn aver stärkste Partei worrn un Karl Olfers hett Duge to’n 27. November 1956 aflööst. Duge is denn an’n 18. April 1961 Börgermeester un Olfers sien Vertreder worrn. Dat Amt harr he bet to’n 29. Oktober 1964.

An’n 4. Februar 1964 hett he dat Verdeenstkrüüz von’n Neddersassischen Verdeenstorden kregen.

## Warken

* *Ein Beitrag zur Kenntnis der Psychosen bei der multiplen Sklerose des Gehirns und Rückenmarks.* Dokterarbeid, Berlin 1914

## Footnoten
Sully Prudhomme

**Sully Prudhomme**  (eegentlich *René François Armand Prudhomme*; * 16. März 1839 in Paris; † 7. September 1907 in Châtenay-Malabry) weer en franzöösch Schriever. He weer de eerste Nobelpriesdräger för Literatur. Sien bekanntst Gedicht is *Le Vase brisé* (1865).

## Leven
Prudhomme is in Paris in en börgerlich kathoolsch Familie upwussen un hett an dat Lycée Bonaparte de Riepprüfung tonächst in' naturwetenschaplichen Twieg (*baccalauréat scientifique*) un denn in' oltspraaklich-literarisch Twieg (*baccalauréat de lettres*) maakt. Nah en körten  Tätigkeit bi de upstreven Firma Schneider (de „franzöösch Krupp“) in Le Creusot geev he de Afsicht Ingenieur to wurrn up un hett en Jurastudium maakt. Dornah hett he, weer blots för en körten Tiet, as Afkaat in Paris arbeit. 

Wiel he all siet völ Johren Gedichte verfaaten dee, hett he sück mit Midden 20 ganz de Literatur un  Philosophie widmet, wobi he de Welt vun de Technik un de Wetenschap mit de vun Geist un de Schönheit to verbinnen versöch. To pass keem hüm dorbi, dat he good wat an Vermögen arvt harr. 

Tonächst schreev Sully Prudhomme, as he sück nu as Schriever nömmen dee, kunstvull ziseleerte Gedichte in de ehrder köhlen Manier vun de Parnassiens, de he as begäng in Tietschriften drucken dee un vun Tiet to Tiet sammelt in Bookform herutbroch (Titel kiek ünnern).

Sien Deelnahm an den düütsch-franzööschen Krieg 1870/71, de he mit stark gesundheitlichen Problemen afsluuten dee, hett he in *Impressions de la guerre* (1872) un *La France* (1874) verarbeit.

Dornah wessel he sien Stil up en «poésie personnelle», dat heet Gedichte, de formale Eleganz mit mui Biller, mui Gedanken un mui Geföhlen gefällig vereenen deen un de vun de Lesern ut de Tiet ebenso nahfraagt wurrn as de gefälligen philosophischen Essays över völ verscheeden Themen, de he to schrieven verstunn un in groot Antall produzeeren dee. 

1881 funn he sien Anerkennung as Literat dör de Upnahm in de Académie française. Anerkennung ok as moralische Autorität funn he 1895 dör de Ernennung to'n *Chevalier de la Légion d’honneur* (Ridder vun de Ehrenlegion). As 1901 de eerste Nobelpries för Literatur vergeven wurr, gung de an Sully Prudhomme. 

Hüüd is he ok in Frankriek aber meest nicht mehr bekannt.

Sully Prudhomme funn sien letzte Ruhestäe up den Cimetière du Père-Lachaise in Paris.

## Warken
* *Stances et poèmes* (Gedichte, 1865)
* *Les épreuves* (Gedichte, 1866)
* *Les solitudes* (1869)
* *Les destins* (Gedichte, 1872)
* *La justice* (Gedichte, 1878)
* *Croquis italiens*
* *Les vaines tendresses* (1875)
* *Le prisme* (Gedichte, 1886)
* *Le bonheur* (Gedichte, 1888)
* *Testament poétique*
* *Journal intime*
* *Réflexions sur l'art des vers* (Aufsatz, 1892)
* *Épaves* (Gedichte, posthum 1908)

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Warken vun Prudhomme bi Open Library (engelsch)
* Sully Prudhomme up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)
* Körtbiografie un Warklist vun de der Académie française (franzöösch)
* Artikel in „Namen, Titel und Daten der französischen Literatur“ 

## Enkeld Nahwiesen
Heinz Dabelow

**Heinz Dabelow ** (* 4. Oktober 1922 in Stettin; † 5. März 2011 in Stood) weer en düütschen Politiker von de SPD.

Dabelow is 1922 in Stettin boren un hett bi de Stettiner Oderwarken en Lehr as Schippboer maakt. In’n Tweten Weltkrieg weer he Soldaat. As Panzerfohrer is he an de Oostfront swoor verwunnt worrn un hett dor en Oog bi verloren. Na’n Krieg kunn he nich mehr in sien olen Beroop arbeiden. An’t Enn von dat Johr 1945 keem he na Stood. Dor hett sien Verloovte Charlotte leevt, nadem Stettin ünner poolsche Verwaltung fullen weer. De beiden hebbt een Johr later freet. Se sünd bet to ehren Dood an’n 15. Oktober 2006 tohoopbleven. He hett denn bi de Fabrik Gummi-Schmidt in Stood arbeidt, is dor Vörsitter von’n Bedrievsraad worrn un hett bi’n Wedderopbo von de Gewerkschaft hulpen. 1959 hett he bi de Phoenix-Gummiwarken in Horborg anfungen un weer dor siet de Johren 1960 ok wedder in’n Bedrievsraad. He is bet 1984 bi de Phoenix-Warken bleven.

Von 1954 bet 1979 weer Dabelow Arbeidsrichter. Siet 1965 weer he Maat von’n Vörstand von de Verwaltungsstell von de IG Chemie, Poppeer, Keramik in Hamborg.

1964 is Dabelow dat eerste Maal in’n Stadtraad von Stood wählt worrn un is dor bet 2001 in bleven. He weer von 1968 bet 1976 Vörsitter von’n Sozialutschuss in’n Stadtraad un von 1968 bet 1972 Viez-Vörsitter von’n Verkehrsutschuss. An’n 5. Mai 1969 is he Frakschoonsvörsitter von de SPD in’n Raad worrn. 1972 is Dabelow as tweten Viez-Börgermeester von Stood wählt worrn. He weer Maat in’n Verwaltungsutschuss, in’n Finanzutschuss, in’n Utschuss för Ümweltschuul un von 1972 bet 1976 Vörsitter von’n Verkehrsutschuss. Von 1972 bet 1986 weer he Vörsitter von’n Opsichtsraad von de Stadtwarken Stood.

1976 is he as Börgermeester von Stood wählt worrn. Dat weer he för een Amtsperiood bet 1981. Bi de nächste Wahl hett sik denn aver Horst Eylmann von de CDU dörsett un Dabelow weer von 1981 bet 1986 eersten Viez-Börgermeester. He weer in disse Tied in’n Verwaltungsraad von de Stadtspoorkass Stood, in de Sellschopperversammlung von de *Wohnbau Niederelbe* un in’n Verkehrs- un Verwaltungsutschuss. Bi de Wahl 1986 kunn he sik wedder gegen Eylmann dörsetten un is Börgermeester worrn. De beiden hebbt sik aver de Amtsperiood deelt un so hett Eylmann 1989 dat Amt as Börgermeester övernahmen un Dabelow is eersten Viez-Börgermeester ween. Ok in en Reeg Utschüss weer he wedder. 1991 hett Dabelow denn wedder as Börgermeester övernahmen. Dat is he nu för twee Wahlperioden bet 2001 bleven.

Dabelow hett sik för dat Kernkraftwark Stood insett, von wegen dat dör de Gewarvstüür-Innahmen de Stoder Binnenstadt opfleet un de Infrastruktur von de Stadt utboot warrn kunn. Dabelow hett dör sien polietsch Warken ok veel dor bi daan, dat de Ooldstadt von Stood saneert warrt.

## Ehren

* 1981: Bundsverdeenstkrüüz 1. Klass
* 1989: Ehrenoorkunn von’n Neddersassischen Städtedags
* 1998: Groot Verdeenstkrüüz von de Bundsrepublik Düütschland
* 2001: Ehrenbörger von de Stadt Stood
* Königlich-sweedschen Noordsteern-Orden

In Stood driggt de Platz vör dat Raadhuus siet 2001 den Naam *Börgermeester-Dabelow-Platz*.

## Footnoten
Heinz Diestel

**Heinz Diestel** (* 29. April 1914; † 3. April 2012) weer en düütschen Politiker von de SPD.

Diestel is 1914 boren. He weer von 1961 bet 1967 Maat von’n Stadtraad von Cuxhoben un von’n 11. Februar 1966 bet 5. Oktober 1967 Böverbörgermeester von de Stadt.

Bet 4. Oktober 1967 weer he Direkter von de Seefischmarkt Cuxhoben GmbH. Diestel hett de Ämter as Direkter un Böverbörgermeester afgeven, nadem em vörhollen worrn is, dat he as Direkter von de Seefischmarkt Cuxhoben GmbH Kredite an en annere Sellschop vergeven harr, ahn dat de Opsichtsraad dor wat von weten hett. Toletzt is he aver freespraken worrn.

## Footnoten
Ehrenbörgers von Bremerhoben

De Stadt **[[Bremerhoben]]** hett en Reeg Lüüd dat **[[Ehrenbörger]]recht** geven. Deelwies hett Bremerhoben de Ehrenbörgers von siene Vörgängers Leh, Geestmünn un Wersermünn övernahmen. Alltohoop weren dat von 1885 bet vondaag (Stand 2017) 28 Lüüd. Dree Lüüd hebbt de Rechten wedder verloren. Dat gifft also noch 25 Ehrenbörgers.

## Ehrenbörgers

## Fröhere Ehrenbörgers

Düsse dree Lüüd sünd in de Tied von’n Natschonalsozialismus Ehrenbörgers von Wersermünn worrn un hebbt ehr Rechten dör Besluss von de Bremerhobener Stadtverorntenversammlung von’n 20. Juli 1949 wedder verloren:

## Weblenken

* List von de Ehrenbörgers op bremerhaven.de (hoochdüütsch)
Rene Simpson

**Norine Karen „Rene“ Simpson Collins** (* 14. Januar 1966 in Sarnia; † 17. Oktober 2013 in Chicago, USA) weer en kanaadsch Tennisspelerin.

## Loopbahn
Bevör Simpson up de WTA-Tour antreeden dee, speel se NCAA-Tennis an de Texas Christian University. Hör best Ergevnis bi en Grand-Slam weer in’t Eenzel dat Recken vun de darte Runn 1989 bi de French Open. In’ Düppel weer se dorgegen spoodrieker. Hier reck se bi  de US Open 1996 dat Veertelfinale un wunn up de WTA-Tour dree Turniere. 

Bi de Olympisch Sömmerspelen 1992 in Barcelona weer Simpson in’t Eenzel as ok in’t Düppel an den Start.

In’ Fed Cup speel se för Kanada van 1988 bit 1998 un weer Teamchefin vun de Mannschap van 2001 bit 2010.

## Persönliches
Simpson weer mit Jason Collins verheiraadt. An’ 17. Oktober 2013 is se an de Folgen vun en  Gehirntumor, an de se siet een Johr lieden dee, storven.

## Turniersiege
### Düppel

## Weblenken
* WTA-Profil vun Rene Simpson (engelsch)
* Fed-Cup-Statistik vun Rene Collins (engelsch)
* René Simpson-Alter bi Sportsreference.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Klinikum Bremerhoben

Dat **Klinikum Bremerhoben** is en Krankenhuus in Bremerhoben. Dreger is de Stadt Bremerhoben. Bet 2005 hett dat noch Zentralkrankenhuus Reinkenheid heten.
Dat is mit 1700 Mitarbeiders un över 700 Bedden dat gröttste Krankenhuus in de Region. Dat Klinikum is Akademisch Lehrkrankenhuus von de Universität Göttingen. 2008 hett dat dat Gütesiegel „Energiesparendes Krankenhaus“ kregen. Geschäftsföhrers sünd Thomas Kruse un Edith Kramer.

## Historie
De städtschen Krankenhüüs *Midd* von 1882 un *Leh* von 1906 weren medizinsch good utrüst, weren aver von de Gebüüd un von’n Platz her nich mehr op’n Stand. De Krankenhüüs to saneren weer nich mehr weertschoplich. Dorüm is en neet Krankenhuus op de *Reinkenheid* an’n Rand von’n Bremerhobener Stadtdeel Schippdörperdamm boot worrn.

An’n 10. November 1972 is de Grundsteen för dat *Zentralkrankenhuus Reinkenheid* (ZKH) leggt worrn un an’n 5. Juni 1974 weer dat Richtfest. An’n 28. Juni 1976 kunn dat Krankenhuus mit 13 Etaaschen denn apenmaken. De Kösten för dat Land Bremen un de Stadt Bremerhoben legen so bi 150 Milljonen Mark. Nee tokamen sünd för Bremerhoben de Neurologie, de Neurochirurgie, de Keferchirurgie un de Hämodialyse.

2019 is för 6,18 Milljonen Euro en Helikopter-Lannplattform nee boot worrn, de op een Ebene mit Noodopnahm un OP-Saals liggt. Vörher sünd de Helikopters op de „gröne Wisch“ lannt un de Patschententransport in de Noodopnahm weer recht opwännig. Dat schall de Noodfall-Versorgung an dat Klinikum düüdlich verbetern.

## Fachrebeden

* Froonklinik
* Hals-, Nesen-, Ohren-Klinik
* Klinik för Anästhesiologie un Operative Intensivmedizin
* Klinik för Dermatologie, Allergologie un Phlebologie
* Medizinsche Klinik I (Gastroenterologie, Pneumonologie, Onkologie un Diabetologie)
* Medizinsche Klinik II (Kardiologie, Nephrologie un Dialyse)
* Medizinsche Klinik III (Geriatrie)
* Klinik för Mund-, Kefer- un Gesichtschirurgie
* Klinik för Psychiatrie un Psychotherapie
* Klinik för Radio-Onkologie
* Klinik för Unfall-, un Handchirurgie
* Klinik för Allgemeen-, Viszeral-, Thorax- un Gefäßchirurgie
* Neurochirurgische Klinik
* Neurologische Klinik
* Klinik für Orthopädie

## Daagskliniken

* Geriatrische Daagsklinik
* Psychiatrische Daagsklinik
* Teilstationäre Dialyse
* Dermatologische Daagsklinik
* Onkologische Daagsklinik

## Institute

* Physiotherapie
* Institut för Laboratoriums- un Transfusionsmedizin
* Institut för Röntgendiagnostik un Nuklearmedizin

## Footnoten



## Weblenken

*Websteed von dat Klinikum (hoochdüütsch)
Schippdörperdamm

**Schippdörperdamm** () is en Stadtdeel von Bremerhoben in dat Land Bremen.

## Geografie

De Naveröörd un -stadtdelen sünd Spaden in’n Noorden, Schippdörp in’n Oosten, Suurheid in’n Süden, Gröönhöben in’n Süüdwesten, de Börgerpark in’n Westen un Buschkämpen in’n Noordwesten. Gröönhöben un de Börgerpark höört to Geestmünn un Buschkämpen to Leh.

## Historie
Dat Rebeed von Schippdörperdamm hett fröher to dat Dörp Schippdörp tohöört. De Schippdörperdamm weer de Weg twüschen Schippdörp un Geestendörp. De eersten Siedlers langs den Damm hett dat 1780 geven. 1842 sünd dor noch mehr Lüüd hentagen un an’t Enn von dat 19. Johrhunnert sünd dor veel Hüüs boot worrn, von wegen dat Bremerhoben, Leh un Geestmünn temlich wussen sünd un dat Boland dor billig weer. De Oort hett as Deel von de Gemeen Schippdörp vör 1885 to dat Amt Leh tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Geestmünn. 1927 is Schippdörperdamm von de Gemeen Schippdörp in de Stadt Wersermünn wesselt, de kort vörher 1924 ut Leh un Geestmünn billt worrn is, un weer dor denn en Oortsdeel. Ut Wersermünn is 1947 Bremerhoben worrn. 1971 is ut den Oortsdeel Schippdörperdamm de Stadtdeel Schippdörperdamm worrn.

Twüschen 1972 un 1976 is dat Zentralkrankenhuus Reinkenheid in Schippdörperdamm boot worrn.

Twee Drüddel von’n Stadtdeel sünd ok vondaag noch Wischen, Feller un Parks.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Gemeen Schippdörp to de Mairie Wulsdörp in’n Kanton Bremerleh höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

In’n Tweten Weltkrieg sünd 108 Soldaten ut Schippdörperdamm fullen oder vermisst

### Inwahnertall

### Religion

Schippdörperdamm is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Martinskark in Schippdörp.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Jesu-Kark in Geestmünn tostännig.

De Doden ut Schippdörperdamm warrt op’n Karkhoff in Schippdörp begraven oder op een von de annern Karkhööv in Bremerhoben.

## Kultur

Denkmaals för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ staht bi de Kark in Schippdörp.

### Verenen

In Schippdörperdamm gifft dat den Schüttenvereen *Scheetclub Schippdörperdamm* von 1925. De *Sportclub Schippdörperdamm* von 1971 hett siene Sportanlagen an de Carsten-Lücken-Straat.

Von 1897 bet 1927 weer de freewillige Füürwehr von Schippdörp för Schippdörperdamm mit tostännig. Sietdem is de Beroopsfüürwehr Bremerhoben för den Oort tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

De wichtigsten Straten in Schippdörperdamm sünd de Poristraat na Schippdörp un Sellst, de Schippdörper Schossee na Schippdörp (in’n Oosten) un de Binnenstadt von Bremerhoben (in’n Westen) un de Carsten-Lücken-Straat na Suurheid.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27. De Opfohrt 8 Geestmünn liggt direkt in Schippdörperdamm. An’n Noordrand liggt de Opfohrt 7 Bremerhoben-Midd.

De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Westen Bremerhoben Hauptbahnhoff an de Bahnlien Bremen–Cuxhoben.

### Scholen

De Grundschool Veernschool liggt an de Schippdörper Schossee. An de Karl-Lübben-Straat gifft dat ok noch en Kita.

## Footnoten





## Weblenken
Jungfischerschool

De **Jungfischerschool** in Bremerhoben hett von 1957 bet 1962 in’n Fischereehaven II bestahn un hett Hoogseefischers utbillt.

## Historie

In de Hoogseefischeree harr dat an’t Enn von de Johren 1950 en groten Mangel an Nawuss geven. Dorüm hett sik de *Verband von de düütschen Hoogseefischereen*, de in Bremerhoben seten hett, bi de Stadt Bremerhoben insett, dat dor en School grünnt warrt, de systemaatsch Hoogseefischers utbillen schull.

De Stadtverwaltung hett tostimmt un en Schoolhuus mit Internat an’n Seediek in’n Noorden von de Luunplaat inricht. De Kösten von 610.000 Düütsche Mark hebbt sik de Stadt, de Bundsrepublik Düütschland, dat Land Bremen un de Reeders deelt. De Stadt hett toseggt, de Kösten för dat Ünnerhollen von dat Gebüüd, den Schoolbedriev un den Lohn för dat Lehr- un Hülpspersonal to dregen. De Reederverband schull dat Schoolinventar un de Köst von de Jungfischers betahlen. 

In en Lehrgang över dree Maand schullen de Jungfischers allens Nödige över Decksdeenst, Netten, Fischkunn un Landgang biböögt kriegen. In jeden Kurs över dree Maand weer Platz för 60 Schölers. De School kunn in’t Johr also 240 Schölers utbillen. De School weer aver to keen Tied utlast. 1961 harr se tiedwies mehr Lehrers as Schölers. De Reederverband hett sik ut de Finanzerung von de School bald trüggtagen. Dat de School so slecht utlast weer, leeg vör allen dor an, dat de Fischers dat drock harrn, ne’e Lüüd rantokriegen un Matrosen ok ahn School anhüürt un jem lieker Geld geven hebbt, as wenn se nich na de School ween sünd. 

Üm 1961 rüm is en 25 Minuten langen Film *Hochseefischer* över de Jungfischerschool dreiht worrn.

## Footnoten
Lochside (Brenneree)

**Lochside** weer en Whisky-Brenneree in de Stadt Montrose, Angus, Schottland. Se is nich to verwesseln mit de Brenneree ünner glieken Naam, de twüschen 1830 un 1852 in Campbeltown bedreven worrn is.

## Historie
De Brenneree is Anfang vun’t 19. Johrhunnert as Broeree (*Deuchars*-Broeree) grünnt worrn. De is aver 1957 dicht maakt worrn. Dat glieke Johr hett Joseph Hobbs ut den Bedrief en Whiskybrenneree maakt. He hett toeerst en mehr as 20&nbsp;m hoge *[[Aeneas Coffey|Coffey Still]]* inboen laten – en Anlaag, mit de man kostengünstig Grain Whisky produzeren künn. In de eersten johren vun de Destille weer dat dat eenzige Produkt vun Lochside. Later weern twee Groffbrennblasen (*wash stills*) un twee Fienbrennblasen (*spirit stills*) inboet, mit de denn ok Malt-Whisky herstellt warrn künn.

1973 is dat Ünnernehmen vun den spaanschen Kunzern *Destilerias y Crianza del Whisky* övernahmen worrn. 1992 weer de Destille dicht maakt un 1994 an *Allied Domecq* verköfft. Se ist dorna aver nich wedder apen maakt worrn. 1999 is toeerst dat anslatene Lagerhuus afreten worrn un 2005 denn de hele Anlaag.

## Produkschoon
De Brenneree LOchside höör to dat schottische Whiskyrebeet Highlands un hett sien Water för de Produkschoon ut en Grundwatersood nahmen. För de Produkschoon vun Grain-Whisky weer en *Coffey still* in Bedrief, de Malt-Whisky is in twee *wash stills* un twee *spirit stills* brennt worrn. En groten Deel vun den produzeerten Whisky weer to’n Herstellen vun Blend-Whiskys bruukt, sünner för den *Macnab’s blend*. Man, dat geev ok regelmatig Originalaffüllen as Single Malt, mitünner ok vun unafhangige Affüllers, de mitünner vundaag noch in’n Hannel to kriegen sünd.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Weblenken
Gericht Delm

Dat **Gericht Delm** weer en Patrimonialgericht un Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Obbens binnen de Landdrostie Stood. Dat Rebeed von dat Gericht höört vondaag to de Samtgemeen Obbens un de Gemenen Bliersdörp, Nottensdörp, Buxthu un Harsfeld. Gerichtsherrn weren toletzt de Familien von Düring, von Zesterfleth, von Schulte un von dem Bussche. Dat weren ünner annern de Goodsherrn von dat Good Wiegersen. De Goodsherrn von Good Wiegersen weren ok Gerichtsherrn von dat Gericht Jeem.

## Geografie

In’n Noorden von dat Gericht legen dat Gericht Hornborg un dat Grevengericht Oolland, in’n Oosten de Stadt Buxthu, de Vaagdie Oold- un Neeklooster von dat Amt Harsfeld un dat Amt Mesborg in’n Süden dat Amt Zeven un in’n Westen de Rest von dat Amt Harsfeld (Stand 1848).

## Historie

Dat Gericht keem 1432 toeerst in de Oorkunnen vör. Dat hett to *uppe deme delve* heten. Dat kummt af von en oold Woord för *Graven* (kiek bi Delf) un hett de Laag von’n Gerichtsplatz betekent. In dat Vörer Register kummt üm 1500 al de Schrievwies *upp dem delme* vör. In disse öllste Tied hett de Familie von Borch de Gerichtsherrn stellt, de dat Gericht vörher von de Familie von Bliersdörp arvt hett. De von Borch sünd üm 1500 utstorven. Ünner annern de von Düring hebbt denn as Gerichtsjunker övernahmen.

De Richtsteed von dat Gericht leeg in Obbens un warrt ok nu noch Galgenbarg nöömt.

Dat Gericht harr toeerst ok de hoge Gerichtsborkeit un kunn to’n Bispeel de Doodsstraaf verhängen. Later harr dat Gericht blots noch de neddere Gerichtsborkeit. Von 1753 af an hebbt de Hertogdömer Bremen un Veern mit de Ünnergerichtsordnung verföögt, dat blots noch studeerte Juristen Recht spreken dröfft.

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Elvmünnen un direkt to Frankriek. Dat Rebeed von dat Gericht hett in disse Tied in’n Kanton Hornborg legen. 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

1848 weer dat Gericht so 121,21 km² groot.

An’n 12. Mai 1852 is dat Patrimonialgericht ophoven un in en königlich Gericht ümwannelt worrn.

Bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 sünd Verwaltung un Justiz kumplett trennt worrn. De Verwaltungsnafolger von dat Gericht Delm weer dat ne’e Amt Hornborg, för de Justiz weer dat Amtsgericht Buxthu tostännig.

### Öörd Stand 1848

## Inwahnertall

## Richters

* ~1829: Wilhelm von Borries
* ~1850: F. J. D. Schaumburg

## Literatur

* Claus Dammann: *Das alte Gericht Delm und die dortigen früheren wirtschaftlichen Verhältnisse*. Als Heft 9 der *Stader Heimatbücher*, Krause, Stade 1926
* Carsten Kreuder: *Die bäuerlichen Verhältnisse im Gericht Delm 1500 bis 1648.* 1969

## Footnoten
Distrikt Hamborg

De **Distrikt Hamborg** (oder Arrondissement Hamborg) weer as Distrikt en Verwaltungsrebeed in de Franzosentied (1811-1813). De Seet weer Hamborg. Ünnerpräfekt weer Alfred de Chastellux.

## Historie

Dat Rebeed hett vörher to de Fre’e Rieksstadt Hamborg un dat Hertogdom Bremen binnen dat Kurförstendom Hannover höört.

An’n 1. März 1810 hett de König von dat Königriek Westfalen, Hieronymus, kund daan, dat dat Kurförstendom Hannover Deel von sien Königriek warrt. Westfalen weer en Vasallenstaat von dat Franzöösche Kaiserriek, dat siet 1803 dat Kurförstendom besett hollen harr. Dat Amt Willemsborg is denn to’n Kanton Willemsborg in’n Distrikt Horborg von dat Departement von de Nedderelv worrn.

Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Rebeed direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. Ok Hamborg is an Frankriek fullen. Ut Hamborg un Willemsborg is de Distrikt Hamborg billt worrn. De Distrikt Hamborg weer een von de veer Distrikte, ut de dat franzöösche Departement von de Elvmünnen tohoopsett weer.

1813/1814 sünd de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet worrn. De Stadt Hamborg un dat Kurförstendom Hannover sünd denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 weer wedder dor.

De Distrikt harr 137.540 Inwahners un weer indeelt in negen Kantons. Söss Stadtkantons un dree Landkantons:

* Kanton Bardörp
* Kanton Hamm
* Kanton Willemsborg
Distrikt Horborg

De **Distrikt Horborg** (oder Arrondissement Horborg) weer as Distrikt en Verwaltungsrebeed in de Franzosentied (1810-1811). De Seet weer Horborg. Ünnerpräfekt von’n Distrikt Horborg weer Georg Erich Hüpeden.

## Historie

Dat Rebeed hett vörher to dat Förstendom Lümborg binnen dat Kurförstendom Hannover höört.

An’n 1. März 1810 hett de König von dat Königriek Westfalen, Hieronymus, kund daan, dat dat Kurförstendom Hannover Deel von sien Königriek warrt. Westfalen weer en Vasallenstaat von dat Franzöösche Kaiserriek, dat siet 1803 dat Kurförstendom besett hollen harr.

Binnen Westfalen weer de Distrikt Horborg een von de dree Distrikte in dat Departement von de Nedderelv. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Distrikt is oplööst worrn. Horborg sülvs is tohoop mit’n gröttsten Deel von’n Distrikt an’n Distrikt Lümborg in dat Departement von de Elvmünnen wesselt, de Kanton Willemsborg keem an’n Distrikt Hamborg un de Kantone Visselhöövd un Soltau sünd Deel von’n Kanton Wasra in’n Distrikt Neenborg von dat Departement von de Wersermünnen worrn.

1813/1814 sünd de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet worrn. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 weer wedder dor.

## Footnoten
Osterwede

**Osterwede** is de hoochdüütsche Naam von

* Oosterweed, Oort in de Gemeen Worpsweed in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen,
* Oosterweed, Oort in de Gemeen Gnarrenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Osterwe, Oort in de Gemeen Snevern in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen.