open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jurij Sergejewitsch Rytcheu

**Jurij Sergejewitsch Rytcheu** (; * 8. März 1930 in Uelen, Tschukotka, in den wieten Oosten vun Russland; † 14. Mai 2008 in St. Petersborg, Russland) weer en tschuktschischen Schriever. 

## Leben

Sien Vadder weer Jäger. He güng toeerst nah Anadyr. Dat is de Hööftstadt vun den Landstreek, wo he leben dö. Dor hett he bi dat Blatt *[[Sowjetskaja Tschukotka]]* mitarbeit. 1949 maak he sik up nah Leningrad. Dor studeer he an de Universität. Blangenbi öbersett he Puschkin un annere russisch Klassiker in de tschuktische Spraak. 1953 keem de eerste Band mit Vertellen vun em rut. De heet *Ljudi Naschego berega*, up Platt bedutt dat: *Minschen vun dat anner Över*. 1956 keem sien eerste Roman rut. De heet *Tschukotskaja Saga*, up Platt *Tschuktschisch Saga*. Een ganzen Barg Böker keem achternah bit in de 1980er Jahren. Rytcheu leev toletzt in Sankt Petersborg.

He is de eenzigst Schriever vun de autochtonen Volksgruppen in den Noorden vun Russland, de ok buten de Heimaat bekannt wurrn is. Sien Romane sünd in verscheedene Spraken öbersett un to’n Deel sünd dor ok Filme vun dreiht. Up düütsch sünd siene Böker bi den Unionsverlag rutkamen.

## Böker

* *Der Mondhund.*
* *Der letzte Schamane.*
* *Die Reise der Anna Odinzowa.*
* *Im Spiegel des Vergessens.*
* *Unter dem Sternbild der Trauer.*
* *Die Suche nach der letzten Zahl.*
* *Teryky.*
* *Traum im Polarnebel.*
* *Unna.*
* *Wenn die Wale fortziehen.*

Up Platt is nix vun Rytcheu rutkamen. 

## Böker öber Rytcheu

* Yuri Slezkine: *Arctic Mirrors. Russia and the Small Peoples of the North* 1994, ISBN 0-8014-2976-5

Up Platt is nix öber Rytcheu rutkamen.
Dyrehavsbakken

**Dyrehavsbakken** (däänsch *Dyrehaven* Deertpark) is en Vergnögenspark in Klampenborg an’n Stadtrand vun de däänsche Hööftstadt Kopenhagen.

De Park is 1583 opmaakt worrn un dormit de öllste Vergnögenspark op de Welt, den dat noch jümmer gifft. Mit de Tiet siedeln sik wegen de velen Besökers jümmer mehr Hökers an un de Park entwickel sik to en Mengeleer ut klassische un moderne Fohrgeschäften, de he hüüt is. To de Attrakschonen höört mit de Achterbahn *Rutschebanen* vun 1932 een vun de öllsten Holtachterbahnen in Europa.

De Park kost kenen Intridd, för jede Fohrt mutt extra betahlt warrn. Mit 2,7 Millionen Besökers in’t Johr liggt de Park bi de Besökertallen in Däänmark direkt achter den Tivoli in Kopenhagen.

## Weblenken

* Websteed vun’n Park (däänsch)
Tifinagh-Schrift

**Tifinagh** (ok **Tifinar**) is de Schrift vun de Tuareg. Se kümmt vun de Berbers her. Dat lett wahrschienlich, datt se ut de Phönikier ehr Alphabet herkamen is. 

Dat Alphabet hett 21 bit 27 Teken, dat is in jede Kuntrei anners. Vokalen gifft dat nich. Tifinagh kann een in jede Richtung schrieben: Vun baben nah unnen, vun rechts nah links un just ok annersrüm. Faken warrt vun rechts nah links schreben. 

Kinner lehrt de Schrifft vun jem ehre Mudder.

De Spraak vun de Tuareg heet Tamascheq. Ok de Berberspraak Tamazight in Algerien un Marokko warrt in Tifinagh-Schrift schreben.
Guillaume Farel

**Guillaume Farel** (ok **Wilhelm Farel**; * 1489 in Gap in de Dauphiné in Frankriek; † 13. September 1565 in Neufchâtel in de Swiez) weer en Reformator in de franzöösche Swiez un een Fründ un Mitarbeider vun Johannes Calvin.

## Leben un Arbeit

### De eersten Jahre

Farel hett in Paris studeert. He lehr bi den Humanisten Faber Stapulensis. Dor wurr he en övertüügten Folgsmann vun de Reformatschoon. 1521 güng he nah Meaux. De Bischop vun düsse Stadt, Guillaume Briçonnet, harr em dorhen ropen. Düsse Bischop woll den Globen in düsse Stadt mit Farel sien Hölp up bedächtige Aart reformeren. Man al 1523 möß Farel de Stadt verlaten un güng nah Straßburg, Zürich, Bern un Basel.

### Reformator in de franzöösche Swiez

1524 hett he in Basel in en open Disputatschoon de Partei vun de Reformatschoon anföhrt. Dat güng um den Ünnerscheed twüschen de röömsch-kathoolsche un de protestantsche Karken. Dor hett he en Triumph öber siene Gegenspeelers fiert. Man dat duur nich lang, dor möß he de Stadt liekers verloten. Dor harrn siene Fienden för sorgt. Farel bröch de Reformatschoon denn nah Montbéliard (1525), Aigle (1526) un nah den ganzen Süüdwesten vun de Swiez, besunners nah Neufchâtel. Dor föhr he de Reformatschoon 1530 in. 

### Genf

Nah Genf is he 1533 kamen. Dor verdeffendeer he in een Disputatschoon öber den Globen in’n Januar 1534 de nee Lehr gegenöber de Stadt ehren Raat. He maak dat so goot, dat de Raat in’n August 1535 de Reformatschoon annehm. 

Besunners wichtig för de Geschicht vun de Stadt Genf un för dat Fuddergahn vun de Reformatschoon weer dat, dat he in dat Jahr 1536 Calvin besnacken konn, dat he in Genf blieben scholl. Anunvörsik woll Calvin man bloß dör Genf dörreisen. 

### Neufchâtel

Man 1538 hett de Stadt Genf ehren Raat de beiden Mannslüe rutsmeten. He meende, dat Calvin un Farel dat mit de Reformatschoon nu doch to dull dreben. Dor hett sik Farel denn Neufchâtel utsöcht, um dor fudderhen to arbeiden. Man ok dor kenn he nix, wenn dat um siene Saak güng. Un so hett dat allerhand Unroh geben. As olen Mann hett Farel noch mol een ganz junge Deern heiraat. Döröber hett he sik mit Calvin vertöörnt, de meen, dat konn ja woll nich angohn. Later hefft se sik denn ober wedder verdragen. 

Farel is faken nah Frankriek reist, üm dor wat för de Reformatschoon to doon. Tofredenheit un Roh kenn he nich. He weer een unruhigen Geist. 

Wat he schreben hett, keem meist ut den Ogenblick un hett för de Theologie keenen besunnern Weert. Wat he över de Maten goot konn, dat weer snacken un predigen vun Gott sien Woort. Dor dreev em de glönige Iever.
Tamascheq

**Tamascheq** is de Spraak vun de Volksgrupp vun de Tuareg. Se warrt in den Süden vun Algerien, in Burkina Faso, Niger, in Mali un Mauretanien un ok in Libyen spraken. Um un bi een Million Minschen snackt Tamascheq un schrievt düsse Spraak in de ole Tifinagh-Schrift. 

An’n Anfang vun dat 20. Jahrhunnert wurr dat versöcht, Tamascheq up latiensche Schrift ümtostellen. Man dor is nix vun wurrn. In dat Johr 1966 is en Standard upstellt wurrn för dat Schrieven. 

Tamascheq höört to den Twieg vun de Berberspraken in de Familie vun Afro-Asiaatsche Spraken.
Tuareg

De **Tuareg** sünd en Volksgrupp, de to de Berbers tohören deit. Se wahnt in de Wööst Sahara un in den Sahel in Afrika. Jem ehr Spraak is Tamascheq. Siet Jahrhunnerte leevt se in verscheedene Kuntreien in de hüdigen Staaten Algerien, Burkina Faso, Libyen, Mali, Mauretanien, Niger un Nigeria. Um un bi een Million Minschen höört to düt Volk hento. In de lesten Jahren hett dat jümmers wedder Upstänn vun de Tuareg geben. 

## De Naam

Dat Woort Tuareg is araabsch. Dat is de Mehrtall vun *Targi*. Dat bedutt: „Een, de in dat *Targa* wohnt“. *Targa* is en Woort ut de Berberspraak un heet „Kanaal“. Dat weer de ole Naam vun een Daal in de Bargen vun den Fezzan. *Tuareg* heet also *De Lüe, de in dat Targadaal wohnt*.

Ganz anners warrt dat vun dat Volk in araabsche Spraak vertellt. *Tawariq*, so seggt se, kümmt vun *Tarqi*. Dat is een, de vun Gott utstoten wurrn is. Dat stimmt aber nich. Tuareg kümmt vun *Targa*.

De Tuareg süms nömmt sik *Kel Tamascheq/Kel Tamajaq*, dat heet: *De Lüe, de Tamascheq snackt*. Een annern Naam vun de Tuareg in jem ehr eegen Spraak is *Imuhaq/Imuschaq*, dat bedutt: *De Lüe, de free sünd*.

## Historie

De Tuareg stammt vun de Berbers af. Se schöllt de Upfolgers vun de Garamanten ween, de in’t 7. Johrhunnert vun de Muslime ut den Fessan verdreben wurrn sünd. Toeerst breden se sik in de Midden vun de Sahara ut. Dorbi hefft se dat Wööstenvolk vun de Tubbu in de Tibesti-Bargen afdrängt. As dat Riek vun de Songhai in dat 16. Johrhunnert unnergüng, kemen de Tuareg ok in de Sahelzoon. Later weren se ok Baas vun Timbuktu. 

In dat 19. Johrhunnert hefft se lang gegen de Franzosen gegenan streden. Eerst in dat Jahr 1917 hefft se enen Verdrag mit Frankriek slaten un Freden maakt. As de franzöösch Kolonialtiet in Westafrika to Enn weer, wurr dat Land vun de Tuareg updeelt up de neen Staaten Algerien, Mali un Niger. Lüttjere Gruppen vun de Tuareg leevt ok in Burkina Faso un in Lybien. 1990 bit 1995 weren de Tuareg upsternaatsch un hefft enen Upstand maakt gegen jem ehr Regeerung in Mali un in Niger. Een Baas vun düssen Upstand weer Mano Dayak.

De Tuareg treckt mit jem ehr Veeh dör dat Land un wohnt mehrstendeels nich in faste Hüser. Wenn een liekers seggen schall, wat jem ehr Hoofdstadt is, denn so is dat Agadez in den Niger.
Rudolf Koppmann

**Rudolf J. Maria Koppmann** (* 18. Januar 1913 in Essen; † 25. Juni 2007 in Hünfeld) weer vun’n 20. Mai 1961 bet 1981 as Nafolger vun Joseph Gotthardt de kathoolsche Apostoolsche Vikar vun Windhuk in Namibia un de Titularbischop vun Dalisando di Pamfilia. He höör to den Orden vun de Oblaten.

Koppmann is den 4. Oktober 1938 to’n Preester wieht worrn, weer bet 1957 Preester in Otjiwarongo un is denn vun Joseph Gotthardt to’n Bischop wieht worrn.

## Weblinks
* ''Bischof Rudolf Maria Koppmann verstorben'' (Osthessen-News)
* Nahroop up Bischop Rudolf Koppmann
Songhai

**Songhai** betekent

* Königriek Songhai, vörmalig Königriek in Afrika,
* Songhai, Volk in Afrika,
* Songhai, de Spraak vun dit Volk.
Königriek Songhai

Dat **Königriek Songhai** (Utspraak as *son-rai*) weer een Königriek in Noordwest-Afrika vun dat 15. bit to´n 17. Johrhunnert. Dat lä dor, wo vundaage Mali is un weer um un bi 50.000 km² groot. 

Hüdigendags gifft dat jümmers noch de Volksgrupp vun de Songhrai. Dat sünd üm un bi 750.000 Minschen. De leevt as Buurn, Fischers un Höker an de Övers vun den Nigerstroom. Jem ehr Dörper weert hüdigendags veel besöcht vun de Lüde, de nah Mali reisen doot. 

## Weblinks
* Dat Königriek Songhai warrt 1590 innahmen (hoochdüütsch)
Erika Fuchs

**Erika Fuchs** (boren as *Erika Petri*; * 7. Dezember 1906 in Rostock; † 22. April 2005 in München) weer en düütsche Översettersche. Fuchs is vör allen bekannt för ehr Översetten vun de US-amerikaanschen Disney-Comics un de Geschichten vun Carl Barks över de Familie Duck.

In ehr Kindheit un Jöögd leev Fuchs in’t pommersche Belgard an de Persante, woneem se 1921 as eerst Deern an dat  Jungsgymnasium tolaten worrn is, dat se 1926 mit dat Abitur afslaten hett. Se studeer denn in Lausanne, München un London Kunsthistorie un möök  1931/1932 ehr Examen. 1935 promoveer se denn ok noch mit *Summa cum laude* to dat Thema *[[Johann Michael Feichtmayr]]: Ein Beitrag zur Geschichte des deutschen Rokoko*. Na den Tweten Weltkrieg arbeid se as Översettersche, toeerst för de düütsche Utgaav vun „Reader’s Digest“ un denn ok bi annere amerikaansche Tietschriften. 1951 is se Chefredaktörsche vun de nee grünnte düütsche *[[Micky Maus (Tietschrift)|Micky Maus]]* worrn, wo se stark op dat Wesen vun de Comics inwarkt hett. Eerst 1988 güng se in Rente.

2001 hett se den Sünnerpries to’n Heimito-von-Doderer-Pries un den Roswitha-Pries kregen. Fuchs weer lange Tiet Ehrenmaat bi de D.O.N.A.L.D. (de *Düütsche Organisatschoon vun Nichkommerzielle Anhängers vun’n Luteren [[Donaldismus]]*).

Wat Fuchs, gode Kennerin vun de Literatur, översett harr, weer vull vun vele lütte Zitate un Anspeelungen op de Literatur. Faken warrt de bekannte Snack „Dem Ingeniör ist nichts zu schwör“ Fuchs torekent, de aver ok en Zitat ut dat Gedicht „Ingenieurlied“ vun’n Dichter Heinrich Seidel is. De luutmalerischen Comic-Wöör, so as „schluck“, „stöhn“, „knarr“ oder „grübel“, de se för de düütsche Spraak mitpräägt harr, warrt hüüt faken ok „Erikativ“ nöömt.

## Literatur

* Klaus Bohn: *Das Erika Fuchs Buch. Disneys Übersetzerin von Donald Duck und Mickey Maus: Ein modernes Mosaik.* Dreidreizehn, Lümborg 1996, ISBN 3-929746-10-7
Huckelriede

**Huckelriede** is en Oortsdeel in’n Stadtdeel Neestadt in Bremen. 1995 wohnen dor 6.322 Inwohners. Al in dat Johr 1489 warrt Huckelriede to’n eersten Maal nömmt. De Kundige Rulle seggt dormals, Bremer Börgers schöllt de Huckelriede in jem ehren Testament mit 1 Mark bedenken. De Huckelriede weer to de Tiet en Straat. In Renner sien Chronik vun 1583 steiht to lesen, dat dat eerste Plaster för de Huckelriede vun de Steene vun de Witteborg herkeem, de 1222 twei maakt wurr. In’t 19. Jahrhunnert güng de Naam vun de Straten to een Landgoot an de Habenhuser Landstraten över. Later wiet sik de Naam ut up en Land mit Neeboohüser un 1935/1936 up de Kasernen, de dor anleggt wurrn sünd. In Huckelriede gifft dat vun dat Jahr 1949 af an de Roland-Klinik. Dat is en privaat Krankenhuus. 1956 is en grote Karkhoff in’n Deenst nahmen wurrn. De gröttste Binnensee vun Bremen, de Werdersee liggt ok in Huckelriede. Anunvörsik is de utgraven wurrn, dat dat Water bi Floot vun de Werser aflopen kann.
Tschuktschen-Halfeiland

**Tschuktschen-Halfinsel** (ok **Tschukotka**) is en Halfinsel in den wieten Oosten vun Russland in Asien.

Up de Tschuktschen-Halfinsel leevt de Volksgrupp vun de Tschuktschen. In’n Norden vun Tschukotka liggt dat Polarmeer. In’n Oosten liggt bi dat Kap Deschnjow de Beringstraat. De ehr nöördlich Enn warrt Tschuktschensee nömmt un is een Randmeer vun dat Noordpolarmeer. Dat süüdlich Enn vun de Tschuktschensee geiht över in dat Beringmeer. Dat is de nöördlichst Deel vun den Pazifik. Dör düsse Seestraat warrt Oostsibirien vun Alaska scheden. De is denn ok de Grenz vun Russland un de USA un vun Asien un Amerika. Vun Noord nah Süüd löppt dor ok de Grenz vun enen Dag nah den annern (Datumsgrenz). In den Süden is de Grenz vun Tschukotka bi den Golf vun Anadyr. In’n Westen is de Halfinsel denn aber bi de Anadyrbargen mit Sibirien verbunnen.
Huchten

**Huchten** (Hoochdüütsch **Huchting**) is een Stadtdeel vun Bremen up de lunke Siet vun de Werser. 

## Historie

*Huchten* liggt een beten över de Masch up de Vörgeest. Dor hefft al in vör- un fröhgeschichtlich Tieden Minschen wohnt. Siet dat 12. Jahrhunnert breet sik dat Dörp ok up dat Brookland in'n Norden un'n Westen vun de Geest ut. Huchting is hüdigendags een Stadtdeel mit de Oortsdeele *Karkhuchting*, *Middelshuchting*, *Sodenmatt* un *[[Grolland]]*. 

Huchting weer fröher een Dörp un bestünn ut de Deele *Karkhuchten*, *Middelshuchten* un *Brookhuchten*. Siet dat 14. Johrhunnert hett de Bremer Raat dor siene Hannen up leggt. De eerste Kark is woll an't Enn vun dat 12. Johrhunnert boot wurrn. 

Siet den Anfang vun dat 20. Johrhunnert sünd allerhand nee Wohnhüser boot wurrn. 1946 kreeg Huchting dat Ortsamt, siet 1957 hett de Sellschup för Wohnungsbau in de Stadt Bremen, de Gewoba grote Streken vun Huchting mit nee, moderne Hüser toboot. 

## Karken

De ole Kark weer Sankt Georg toeegent. An't Enn vun't 19. Johrhunnert is se afreten wurrn. Eduard Gildemeister un Henrich Deetjen hefft dor denn 1878 bit 1879 de neegootsche Backsteenkarken hensett, de dor vundage noch steiht. De Toorn is um un bi 46 Meter hoch. 1966 is de St.Matthäus-Kark boot wurrn, 1971 de Dietrich Bonhoeffer-Kark un 1972 de St.Johannes-Kark in Sodenmatt. 

## Inwohners

1995 leven in Huchten 29.222 Inwohners, dorvun 3.379 in Grolland, 8.317 in Karkhuchten, 6716 in Sodenmatt un 10.810 in Middelhuchten.
Songhai-Spraak

De **Songhai-Spraak** is en Spraak in Noordwestafrika. Snackt warrt se in Mali, in den Noorden vun Burkina Faso un in den Niger. Dor is Songhai de Spraak, de nah dat Hausa an’n meisten snackt warrt. Vunwegen de groote Infloot vun dat Königriek Songhai vun dat 15. bit  17. Johrhunnert is Songhai en Spraak, de noch hüdigendags as Lingua Franca bruukt warrt. 

Dat gifft twee Twiegen vun de Spraak:

* *Süüdlich Songhai* warrt rund um den Nigerstroom snackt. Dat süüdlich Songhai deelt sik wedder up in dat Zarma, dat Dendi un dat Kaado. Denn gifft dat noch Koyra Chiini un Humburri Senni. Um un bi sünd dat 2,5 bit 3 Millionen Minschen, de düsse Spraak snackt. 

* *Nöördlich Songhai* is de lüttjere Twieg vun düsse Spraak. De verscheeden Ünnergruppen weert in de Sahara snackt. Dor hett dat enen groten Infloot vun de Berberspraken geben, besunners vun dat Tamascheq. Vun de Lüe, de mit jem ehr Veeh dör dat Land treckt, weert in den Niger un den Noorden vun Mali Tihishit un Tadaksahak snackt. De Volksgruppen, de in faste Hüser wohnen doot, snackt in den Noorden vun Niger Ingelsi un an de Grenz vun Algerien un Marokko Korandje. De Spraak vun Agadez is midderwielen utsturben un höör ok to düssen Twieg to.

De Forschers hefft sik öber de Fraag in de Haaren, wat Songhai nu to de Niger-Kongo-Spraken tohören schall, oder to de Nilo-saharaanschen Spraken, wo een ober noch nichmal genau weet, wat dat öberhaupt en Spraakfamilie is.
Noyon

**Noyon** [nɔ.ˈjɔ̃] is een Stadt in den Norden vun Frankriek in de Region Picardie un in dat Département Oise. Se liggt um un bi 100 km in'n Norden vun Paris.
In röömsche Tiet weer de Naam vun Noyon *Noviomagus Veromanduorum*. 

De Grött vun de Gemeende is 1.800 Hektar. Se liggt so wat bi 52 m öber Normalnull. An de 15.000 Inwohners leevt dor. Dat gifft een grote gootsche Kathedraal un een Soot mit Naam *Fontaine du Dauphin* ut dat Jahr 1771. 

## Historie
Um un bi 530 n.Chr. is Noyon de Stadt vun een Bischop wurrn. 721 is de Frankenkönig Chilperik II. as König vun Neustrien un Austrien in Noyon sturven un dor ok begraven wurrn. In dat Jahr 768 hefft de Franken Karl den Groten in Noyon to ehren König maakt. Up den 3. Juli 987 kreeg Hugo Capet in Noyon de Kroon vun den König vun Frankriek upsett'. Um un bi 1150 gung dat los mit den Boo vun de hüdige Kathedraal. An'n 13. August 1516 hefft König  Franz I. vun Frankriek un Kaiser Karl V. in Noyon Freden slaten. Dorbi kreeg Frankriek Mailand in'e Hannen un geev dor Neapel för up. 1559 is Noyon in den Freden vun Chateau-Cambrésis an Frankriek verköfft wurrn.

## Lüe
Johannes Calvin warrt an'n 10. Juli 1509 in Noyon baren. 1588 oder 1592 is Jacques Sarazin dor baren wurrn. 

## Wat antokieken is
* De Kathedraal 
* Krüüzgang un Kapitelsaal vun dat Klooster bi de Kathedraal.
* De Bökeree ut dat 16. Jahrhunnert, ok bi de Kathedraal.
* De Palast vun den Bischop ut dat 16. un 17. Jahrhunnert. Dor is vundaage dat Museum vun de Stadt in. 
* Dat Raathuus ut de Jahren vun 1485 bit 1523. 
* Dat Calvin-Museum in dat Huus, wo Johannes Calvin in baren is. 
* De Soot *Fontaine du Dauphin* vun 1771.
Picardie

De **Picardie** [pi.kaʁ.ˈdi] weer ene Region un ene histoorsch Provinz in den Norden vun Frankriek. Hüdigendags is de Picardie updeelt in de dree Départements Aisne, Oise un Somme. Gröttere Städer in de Picardie sünd Amiens, Beauvais un Laon. In de Stadt Noyon is de Reformator Johannes Calvin baren. 

1493 is de Picardie tosamen mit Burgund an Frankriek fullen. In de franzöösche Revolution is de Region uplööst wurrn, as all histoorsche Provinzen, un updeelt in de ne’en Départements.
Borghorst

**Borghorst** betekent

* Borghorst, Oort in’n Stadtdeel Olengamm von Hamborg,
* Borghorst, Oort in de Gemeen Osdörp in’n Kreis Rendsborg-Eckernföör, Sleswig-Holsteen.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Buorghuorst, Oort in de Gemeen Stemmert in’n Kreis Stemmert, Noordrhien-Westfalen.

**Borghorst** is de Familiennaam von

* Hermann Borghorst (* 1947), düütschen Politiker.
Regionen vun Frankriek

De **Region** (franzöösch *région*, [ʀeˈʒjɔ̃]) is de böverste Ebene von Ünnerrebeden von Frankriek. Frankriek is in achteihn von düsse Verwaltensbezirken indeelt, dorvun dörteihn Metropol-Regionen un fief Översee-Regionen (Franzöösch-Guayana, Guadeloupe, Martinique, Mayotte un Réunion). De dörteihn Metropol-Regionen (twölf Fastland-Regionen un Korsika) sünd wieder in vun twee bet dörteihn Départements indeelt, wieldat de Översee-Regionen blots ut je en Département bestaht un dorüm ok „Översee-Départements“ nöömt warrt.

## Historie

De Regionen sünd 1956 as Programmregionen (*régions de programme*) toeerst inricht worrn. De aktuelle Laag na’t Gesett wöör 1982 fastmaakt. Dorbi hebbt se den Status von en Collectivité territoriale kregen. 2016 wöör de Tall vun de Regionen vun sövenuntwintig op achteihn minnert.

Düsse böverst Deel vun de *Collectivités territoriales* sünd Eenheiten vunwegen de Verwaltung un dat Regeren vun dat Land. Jeedeen Region hett enen *Conseil régional* (nds. *regional Raat*). De arbeid söss Johren lang un warrt denn nee wählt. De Raat bestimmt nu wedder enen *Président régional*. Dat gifft welke, de wüllt, Frankriek dezentraleseeren, also, dat de Regionen mehr maken könen schelen, as betherto. De Départements schelen in Tokunft man blots noch Delen vun de Regionen ween. Dat gifft aver ok anners welke, de seggt: Nee, nu is ok noog mit de Regionen. Dat schall man so blieven, as dat is. De wichtigst Saken schelen bi de natschonale Regeren in de Hööftstadt oder bi de Départements blieven. Dor is sachts ok Angst mit bi, dat de Regionen de Regeren in Paris wat wegnehmt, wenn se to stark weert. 

## List vun de Regionen vun Frankriek
Hamit

**Hamit** is de Naam vun en Book vun den düütschen Schriever Walter Kempowski. Dat is dat drüdde vun siene Dageböker. De annern beiden heeten Alkor un Sirius. Jüst so, as bi düsse beiden Böker kunn een denken, de Naam keem vun een Steern her. Man dat stimmt nich. *Hamit* is nich de Naam vun een Steern, man een Woort ut den hoochdüütschen Dialekt vun dat Erzgebirge. Dor bedutt *Hamit* Heimat. In düt Book schrifft Kempowski öber dat Jahr 1990. Dormals besöch he siene Heimat Rostock un he vertellt, wat he dor beleevt hett. Dat düch em so, as wenn he up eenen frömden Steern weer. 

Dat Book is rutkamen bi den Knaus Verlag, München 2006, ISBN 3-813-50227-9
Thomas Edward Bowdich

**Thomas Edward Bowdich** (* 20. Juni 1791 in Bristol; † 10. Januar 1824 bi Bathurst) weer en britischen Avendürer, Schriever un Zooloog.

Dör Hülp vun sien Unkel J. Hope-Smith, de de Guvernör vun de britische Siedlungen an de Goldküst weer, kreeg Bowdich en Anstellen as Sekretär in’n Deenst vun de African Company of Merchants, de em 1814 na Cape Coast schicken dei. 1817 schicken se em tosamen mit twee Kollegen na Kumasi to’n König Osei Bonsu vun Ashanti op en Mission, de dat Sekern vun de britische Kuntrull över de Inwahners an de Küst to ehr Opgaav harr. Besünners dör dat diplomaatsche Geschick vun Bowdich kunn de Mission mit Spood afslaten warrn. 1818 keem Bowdich na England trüch un geev een Johr later den Bericht över siene Mission un siene Beobachtungen in Kumasi rut. Siene afrikaansche Sammlung schenk he dat Britische Museum. Bowdich attackeer apentlich dat Leid vun’t *Afrikaansche Kommittee*. Siene Raatslääg weren Grundlaag bi de Övernahm vun de direkte Kuntrull över de Goldküst dör de britische Regeren.

Bowdich leev vun 1820 bet 1822 in Paris, wo he Mathematik un Naturwetenschoppen studeer. He harr en eng Verhältnis to Georges Cuvier, Alexander von Humboldt un annere Naturwetenschoplers. In de Tiet in de he in Frankriek weer, schreev Bowdich blangen diverse Warken över Afrika ok wetenschopliche Arbeiden. Ut zooloogsche Sicht sien bedüdendst Wark weer *An analysis of the natural classifications of Mammalia, for the use of students and travelers*, in dat he dree systemaatsche Gruppen vun Söögdeerter as tosamenhöörig erkennen dei un ehr Kennteken beschreev: de Röövdeerter (Carnivora), Gnaagdeerter (Rodentia) un Insektenfreters (Insectivora).

An’n 10. Januar 1824 bleev he na en Malaria-Infekschoon bi Landvermetensarbeiden in’t hüdige Gambia dood.

## Warken

* *An analysis of the natural classifications of Mammalia, for the use of students and travelers* (Paris, 1821)
* *Excursions in Madeira and Porto Santo . . . to which is added A Narrative of the Continuance of the Voyage to its Completion* (London, 1825)
* *An Account of the Discoveries of the Portuguese in . . . Angola and Mozambique* (London, 1824)
* *A Reply to the Quarterly Review* (Paris, 1820)
Råbjerg Mile

De **Råbjerg Mile** is ene Wannerdüün in Däänmark bi de Bunken Klitplantage twischen Skagen un Frederikshaven, de sik vun de Westküst vun Däänmark na Noordoosten bewegt. Se is so wat 35 bet 40 Meters hooch, wannert in’t Johr 15 Meter un hett en Flach vun üm un bi een Quadratkilometer.

De Råbjerg Mile hett sik vör 300 Johren billt un 1775 de Kark vun Skagen ünner sik begraven.

## Weblenken

* Råbjerg Mile (hoochdüütsch)
Arven

**Arven** (op Platt so veel as „Dat Arv“) is en däänschen Film vun 2003, bi den Per Fly de Speelbaas weer. De Film is Deel vun ene Trilogie vun de *[[Bænken]]* de eerste Deel weer un *[[Drabet]]* de drüdde.

De Film kreeg twee Bodil-Priesen för de beste Hööftrull vun’n Mann (Ulrich Thomsen) un de beste Blangenrull vun’n Mann (Peter Steen) un söss Robert-Priesen för den besten Speelbaas (Per Fly), den besten Film (Ib Tardini), de beste Hööftrull vun’n Mann (Ulrich Thomsen), de beste Blangenrull vun’n Mann (Peter Steen), de beste Blangenrull vun’n Fro (Ghita Nørby) un de beste Musik (Halfdan E). Den Film hebbt in Däänmark 373.823 Lüüd in’t Kino ankeken.

## Weblenken
Niger (Stroom)

De **Nigerstroom** is nah den Nil un den Kongo de drüttlängst Stroom in Afrika. He is 4.184 km lang, man dat steiht ok af un an to lesen, dat he man bloß 4.160 km lang is. 

## De Loop
De Soot vun den Niger liggt in de Bargen vun Guinea. Vun dor flutt he in eenen groten Bogen nah Nordoost. In Mali geiht he in de Massina över. Later flutt he nah Timbuktu, röögt man eben an de Sahara an un geiht wieder nah Südoost. He ströömt dwars dör de Republik Niger, de ehr Hooftstadt Niamey an siene Övers boot is. Later maakt he de Grenz nah Benin ut un flutt denn fudder nah Nigeria. Dor warrt he upstaut to den Kainji-Stausee. Amenn münnt he denn in den Golf vun Guinea, wat een Deel vun den Süüdatlantik is. De Münn is een groot Delta, dat Nigerdelta. 

An den Niger sien Münn ströömt in’n Dörsnitt up’t Jahr in jede Sekunn 6.000 m³ Water in de See. 

## Schipperee
In den eersten Deel vun den Niger is de Schipperee bloß mit lüttje Bööt möglich. Dat gifft dor allerhand Gefahren bi. Dor höört ok de Nilpeer mit to. Eerst vun Koulikoro af an könnt ok gröttere Scheepe up den Stroom fahren. Düsse Oort liggt bi 60 km Stroom dal vun Bamako.

## De Naam
De Naam vun den Stroom kümmt woll vundat latiensche oder portugeesche Woort *niger*. Dat bedutt *Swart*. Kann aber ok angahn, dat sik dat ut de Spraak vun de Tuareg afleit hett. In düsse Spraak Tamascheq gifft dat den Begreep *gher n gheren*, wat soveel bedüden deit as *de Strööm ehr Stroom*. 
Twee Länner in Westafrika hefft jem ehren Naamen vun düssen Stroom hernahmen: De Republik Niger un Nigeria. In de verscheeden Spraken, de ründ um düssen Stroom to snackt weert, hett de Niger verscheeden Naamen, dormank *Joliba* in de Manding-Spraak un *Isa-Ber* (grote Stroom) in de Spraak Songhai.
1509

## Wat passeert is in düt Jahr

* 14. Mai: In de Slacht vun Agnadello warrt de Armee vun de Republik Venedig heel un deel slahn.
* 14. September: Een Eerdbeven leggt Deelen vun Konstantinopel in Schutt un Asch. 
* 26. September: Een swaare Stormfloot mit Naamen Cosmas- un Damian-Floot in de Nordsee. De fritt so veel Land, datt Dollart un Jadebusen so groot weert, as nienich vördem.

* Spanien nümmt de Städer Tripolis un Oran in Nordafrika in un verdrievt de Korsaren.
*Diego Columbus, de Söhn vun Christoph Columbus maakt de Insel Jamaika to Spanien sien Eegendom.
*Diego Columbus warrt Vizekönig vun Hispaniola, wat laterhen de Dominikaansche Republik is. 

## Boren
*10. Juli: Johannes Calvin, franzööschen Reformator in Genf († 1564)
*25. August: Ippolito II.d’Este, Erzbischop vun Mailand, Kardinal († 1572)

## Storven
*21. April: Hinrich VII., König vun England, de eerste ut de Tudor-Dynastie (* 1457)
*20. Mai: Caterina Sforza, Graavsche vun Forli (* 1463)
*Adam Kraft, Steenhauer
Rene

**Rene** (hauchdüütsch *Rheine*) is ene Stadt in’d Noorden van Westfoalen, an de Iämse. De Stroom geiht midden döer de Stadt. Rene liggt in’d westdüütsche Bundsland Noordrhien-Westfoalen, direkt an’ne Grenz to Neddersassen, un is de grautste Stadt midden in’n Kreis Stemmert tüsken de lüttken Oorte Nienkiärken, Saoltbiärgen, Hüörsel un Detten. Manchereener van de Rheinsken seggt up Plattdüütsch ok **Rheni** oder **Rene** för siene Stadt. 

In’d Süden van Rheni/Rene gifft dat de Oorte Mesum, Hohnhurst un Iälte, wat vandage to de Stadt höört. 

## Geschichte un Spraoke
In’d Jaohr 838 n. Chr. is de Naome van düsse Oort dat eerste Maol in eene Urkunde as „Reni“ upschreven wuorn. 500 Jaohr later, in’d Jaohr 1327, is Rene ene Stadt wuorn. Aover dat is noch nich lang so, dat Rene so’n graute Stadt is as vandage. Eerst bi de Industrialisierung is ut de lüttke Landstadt en Industriestadt wuorn met ville Fabriken van de Textilindustrie. Vandage liäven 77.052 Mensken in Rene. Van düsse Mensken küert man noch weinig giärne de plattdüütschen Tungenslag in siene westfälske un mönsterlänsk Form. Vandage küert se in Rene leiver Hauchdüütsch, vor allem de junge Lüde. 

Fröher was Rene in de Hanse west un höört nu to de Niege Hanse.

## Poltik
De Büörgermester van Rene is Peter Lüttmann. He is nich Let van ene Partei. De Stadraod häw 48 Lets. Lüttman is Vüörsitter van dän Raod, aower is kien Let daovan.

* CDU: 23 Sitte
* SPD: 9 Sitte
* De Grönen: 7 Sitte
* FDP: 3 Sitte
*  UWG Rheine: 2 Sitte
* De Linke: 2 Sitte
* BfR: 2 Sitte

## Siähnswördigkeiten
Midden in’e Stadt is en olle Kiärke (baut van 1400 to 1527). De Naome van düsse Kiärke is St. Dionys. En paar olle Börgerhüser sünd direkt daoniäven an’d Marktplatz. Ne andere fiene Kiärke is de Basilika St. Antonius met de grautste Kiärkentorm in’d ganze Mönsterland. 

Nich wiet weg van de Stadt is de Bentlager Bosch, en fienen Wald mit olle Bäumkes un Pättkes för’d Wandern un Laupen. Midden in’n Bosch is ok en Klooster. Dao kann man na’n Spaziergang ene Tasse Kaffee drinken un sik Billers in’d Museum ankieken. Niäven düssen Bosch sünd ene Saline un daoniäven en Deerpark, de NaturZoo Rheine. Dao künnt de Kinners ihre Plaseer hebben un daobi ok wat lehrn.

## Sport
In Rene gaw dat en Fruenfootball-Bunnsligavereen, den 1. FFC Heike Rene. He spiëlde 16 Jaore in de 1. Bunnesliga un häw sik 2016 uplöst. De Footballnatschonalspeler Paul Mebus is hier boren.

## Naowise
354

## Wat passeert is
* Kaiser Konstantius II slutt eenen Verdrag mit de Könige vun de Alamannen in den Breisgau Gundomad un Vadomar un maakt Freden. He sütt sik süms as Winner un nümmt den Binaamen *Alamannicus Maximus* an
* De greeksche Rhetor Libanios maakt siene School up
* Synood gegen Athanasius in Arles
* Julian II. warrt fungen vun Konstantius II.

## Boren
* 13. November: Augustinus vun Hippo, Hillige un Lehrer vun de Kark († 430)

## Storven
* Constantius Gallus, Ünnerkaiser vun Konstantius II. (* 325)
430

## Wat passeert is
* De röömsche Feldherr Flavius Aetius sleiht de Juthungen torüch, de in Raetia infullen sünd.
*De Wandalen fangt an, de Habenstadt Hippo Regius in Nordafrika to ümstellen. Dat schall 18 Monate duurn, ehr de Stadt innahmen is. In düsse Tiet starvt de Karkenvader Augustinus
* Rugila oder Ruga warrt Baas över de Hunnen. Sien Brodersöhn Attila is vun 410 af an een Börg an den röömschen Hoff in Ravenna
* Synood in Rom ünner dat Leit vun Coelestin I.. Dor warrt de Lehr vun den Patriarch vun Konstantinopel, Nestorius veroordeelt as Ketteree.

## Nee utfunnen
* Zosimos vun Panapolis verbetert de Destillation. He bruukt as Eerste dat Woort Chemie. 

## Boren
* Sidonius Apollinaris, Bischop un Schriever ut Gallien (†479)
* Julius Nepos, Kaiser vun't weströömsche Riek (†480)
* Üm 430: Odoaker, König vun Italien
* Üm 430: Anastasios I., Kaiser vun't ooströömsche Riek (†518)
* Üm 430: Hunerik, König vun de Wandalen (†484)

## Storven
* 28. August: Augustinus vun Hippo, Karkenvader un Bischop (* 354)
* Abdas, Bischop vun Susa
* Üm 430: Palladios, Mönk, Bischop un Schriever (* üm 364)
* Üm 430: Aurelius vun Karthago, Bischop
Mesrop Maschtoz

**Mesrop Maschtoz** (oostarmeensch Մեսրոպ Մաշտոց, nah de wetenschuplich Schrievwies Masrop Meštoc'; *um un bi 360 in Hatsik in de armeensche Provinz Taraun, † 17. Februar 440, woll in Valashapar) weer en armeenschen Hilligen un hett dat armeensch Alphabet utfunnen. Up westarmeensch heet he *Mesrob Maschdoz* (die westarmeensche Schrievwies is aver desülvige as de oostarmeensche).

In de Grootstadt Antiochia hett he sik mit de hellenistische Kultur bekannt maakt. Laterhen hett he en Tiet lang in de Stadt Walarschapat as Suldaat in den Deenst vun den König vun Armenien stahn. Man denn is Mesrop Mönk wurrn un in dat Johr 392 is he to’n Preester maakt wurrn. Dortiets geef dat keen Bibel in armeensche Spraak un överhaupt nix, wat up armeensch schreben weer. Dor hett he sik ranmaakt un hett tohopen mit annere kloke Lüe vun de Kark en Alphabet mit 36 Bookstaven för de armeensche Spraak utfunnen. Dorbi hett he ok dat greeksche Alphabet to Grunn leggt. Later hett he denn Delen vun de Bibel in de armeensche Spraak öbersett un mithölp vun sien Bookstaven upschreven. 

Babenhen hett he oorntlich mitmaakt, as dat dorüm güng, den christlichen Globen nah Georgien un nah Armenien to bringen. As de Katholikos Sahak sturven weer, hett he in dat Johr 439 sien Amt mit övernahmen. 

Sien Schöler Korium hett seggt, he harr ok dat georgisch Alphabet utfunnen, man dat is nich wiß.
1564

## Wat passeert is
* De Schulchan Aruch, een Sammlung vun jöödsche Gesetten, is rutkamen. 

## Boren
* 6. Februar: Christopher Marlowe, engelsche Dichter († 1593)
* 15. Februar: Galileo Galilei, italieensche Astronom († 1642)
* 9. März: David Fabricius, Theoloog, Amateur-Astronom un Kartograaf († 1617)
* 23. April: William Shakespeare, engelsche Dichter († 1616)
* 25. Juli: Hans Friedrich von Drachsdorf († 1629)
* 24. September: William Adams ut England, de um de Welt reis († 1620)
* 15. Oktober: Hertog Heinrich Julius vun Brunswiek-Lüünborg († 1613

* Hans Rottenhammer, düütsche Maler in de Tiet vun dat fröhe Barock († 1625
* Pieter Brueghel de Jüngere

## Storven
* 18. Februar: Michelangelo, italieensche Künstler (* 1475)
* 27. Mai: Johannes Calvin, Reformator ut de Swiez (* 1509)
* 1. Juni: Loy Hering, Steenhauer ut Eichstätt (* 1484 oder 1485)
* 25. Juli: Ferdinand I., Kaiser vun dat Düütsche Riek (* 1503)
* 15. Oktober: Andreas Vesalius, Anatom ut Belgien (* 1514)
* 1. November: Wibrandis Rosenblatt, Froo vun Johannes Oekolampad, Wolfgang Capito un Martin Bucer (* 1504)
Kelvin

**Kelvin** is de SI-Basiseenheit för de Temperatur, de vör allen in de Physik bruukt warrt. Dat Teken vör Kelvin is **K**. In Düütschland un Österriek is dat Kelvin ok de vörschreven Eenheit blang dat °C (Grad Celsius). Bi Kelvin is dat siet 1968 nich mehr in de Mood dat *Grad* dorbi to seggen, dat heet eenfach blots Kelvin. De Naam kummt von den ingelschen Physiker *William Thomson*, de later ok Lord Kelvin nöömt wür. De Indeelung von de Skala is jüst as bi dat Grad Celsius, so dat de Ünnerscheed von 1&nbsp;°C ok genau 1 Kelvin Ünnerscheed bedüürt. Ümreken kann man dat ganz eenfach:
: ** T<sub>K</sub> = T<sub>°C</sub> + 273,15** &nbsp;&nbsp; (dat heet: 0&nbsp;°C sünd 273,15 K)
oder annersrüm:
: **T<sub>°C</sub> = T<sub>K</sub> - 273,15** &nbsp;&nbsp; (dat heet: 0 K sünd -273,15&nbsp;°C)
In de nafolgend Tabellen sünd aver ok de Ümreken to all de annern Skalen weddergeven.

## Ümreken
Hunerik

**Hunerik** (* üm 430?; † 484) weer de Söhn vun Geiserik un vun 477 bit 484 König vun de Wandalen.

Nümms kann genau seggen, wannehr Hunerik baren is, man dat warrt vertellt, dat weer vör den Övergang vun de Wandalen vun Spanien nah Afrika in dat Jahr 429. Vun dat Jahr 442 af an weer he mit Prinzess Eudokia verlööft. Dat weer den röömschen Kaiser Valerian III. sien Dochter. Vördem weer Hunerik mit Theoderik I. sien Dochter verlööft oder ok verheiraat. Dat weet een nich so genau. Theoderik weer de König vun de Westgoten. Hunerik sien Vadder Geiserik hett düt Verlööfnis uplööst. He meen, Theoderik sien Dochter harr versöcht, em mit Gift an de Siet to bringen. Dorüm hett he de Deern ok wat andoon, ehr he ehr torüchschicken dö. Dat warrt aber ok seggt, Geiserik hett dat Verlööfnis uplööst, weil he en beter Partie för sien Söhn hebben woll un versöch, den Kaiser sien Verwandschup mit sien eegen Familie to verbinnen. 

As he jung weer, leef Hunerik as een Börg an Valentinian sien Hoff. As Rom denn nah den Kaiser sien Dood in dat Jahr 455 vun de Wandalen utplünnert wurrn is, nehm Geiserik de Wittfro vun den Kaiser un ehr beiden Dochters Eudokia un Placida mit nah Afrika. De Wittfro heet Licinia Eudoxia un dat warrt seggt, se harr de Wandalen ropen, weil se ehr Fienden den Dood vun ehren Mann torüchbetahlen wull. Ehr Dochter Eudokia wurr mit Hunerik verspraken, as se dree Jahr oolt weer. 455 oder 456 hefft de beiden denn heiraat. De beiden hefft enen Söhn harrt, den sien Naam weer Hilderik. He weer König vun de Wandalen vun 523 bit 530. Baren is he um un bi 455 oder ok 460, sturven is he 533. Later güng Eudokia nah Jerusalem. Dat warrt seggt, se neih ut vör ehr ariaanschen Mann. Üm un bi 466 is se dor sturven. 

Hunerik is in dat Jahr 477 König vun de Wandalen wurrn. He folg dorbi sienen Vadder Geiserik up. In de Jahren 483 un 484 is he achter de Kathoolschen in sien Riek her ween un hett sik dor een Naamen mit maakt. Vele Bischöp mössen in de Tiet dat Riek verlaten. An’n 23. Dezember 484 is he sturven.
Johann Gottfried Bernhard Bach

**Johann Gottfried Bernhard Bach** (* 13. Mai 1715 in Weimar; † 27. Mai 1739 in Sangerhausen) weer en düütschen Orgelspeler.

Johann Gottfried Bernhard Bach is en Söhn vun Johann Sebastian Bach un sien eerste Fro Maria Barbara. 1735 is he Orgelspeler in Mühlhausen in Döringen wurrn. 1737 güng he nah Sangerhausen. Dor is he al 1739 in’t Oller vun 22 Jahren sturven. He hett ok Musik schreven, man vun siene Stücken is nix nahbleven.
Johann Christoph Friedrich Bach

**Johann Christoph Friedrich Bach** (* 21. Juni 1732 in Leipzig; † 26. Januar 1795 in Bückeborg) weer een düütschen Muskant un Komponist.

Johann Christoph Friedrich weer een Söhn vun Johann Sebastian Bach un sien tweete Froo Anna Magdalena. Vun dat Jahr 1758 af an weer he bi den Fürsten vun Bückeborg Hoff-Kapellmeister. He hett Motetten, Kantaten, Oratorien, Kamermusik un Stücken för dat Klaveer schreben. Sien Ökelnaam weer de *Bückeborger Bach*.
Marzipan

**Marzipan** (vun italiensch: *marzapane* - ut araabsch: *mautaban*), ook **Mannelkoken**, is Söötkraam, de traditschonell in de Städer an de süüdliche Oostseeküst maakt warrt. Beröhmt sünd dat Lübecker Marzipan un dat *Königsbarger Marzipan*.

Marzipan warrt vun Sucker, mahlte Manneln un je na Rezept Rosenwater maakt. Ok annere Saken (to’n Bispeel Invertsucker, dat sik dat Marzipan beter holen deit) köönt rinkamen.

## Weblenken

## Footnoten
Vagelgripp

**Vagelgripp** warrt een Vagelkrankheit nöömt, de vun Influenza-Viren her kümmt. 

Dat Woort Vagelgripp is nich düütlich. Op de een Siet seggt een dat an Stäe vun dat offiziell bruukte Woort *Vagelpest*, op düütsch *Geflügelpest* un in engelsche Spraak, so as dat international begäng is, HPAI (*high pathogen avian influenza*). Vun düsse Süük gaht Vagels doot. Op de anner Siet seggt een Vogelgripp ok to een Soort grippal Infekt bi Vagels. Dor gaht de nich vun doot. Düsse Soort Süük warrt op engelsch LPAI (*low pathogen avian influenza*) nöömt.

In de leste Tiet warrt dat Woort Vagelgripp in de Medien meist blots för de Oort vun düsse Krankheit bruukt, bi de de besünnere Virus H5N1 in't Speel is. 

Just so as bi all anner Süken vun dat Fedderveeh, bi de een Virus vun de Influenza in't Speel is, mutt de Krankheit bi de Behörden anmellt weern, wenn se eenerwegens utbraken is. 

In den een oder annern Fall is dat in de verleden Johren vörkamen, datt de Virus ok op Söögdeerten övergahn is.
Neenlanne

**Neenlanne** (hoochdüütsch *Neuenlande*) is een Oortsdeel vun Bremen.
## Historie
Al in dat Jahr 1184 warrt dat in Urkunnen in latiensche Spraak nömmt. Dor heet dat *Nova Terra*, üm un bi 1200 heet dat denn ok in Urkunnen *Nienlande*. Dat vörmalig Dörp Neenland is in de tweete Hälft vun dat 12.Jahrhunnert upboot wurrn. Siet 1598 höör dat to Övervieland to un weer een Deel vun de Landkuntreien vun Bremen. 1623 is een Deel vun dat ole Dörp Lehnstedt na Neenlande hento kamen. Dat weer to de Tiet, as de Bremer Neestadt up dat linke Över vun der Werser boot wurrn is. De anner Deel vun Lehnstedt is bi den Boo vun de Neestadt daalslaken wurrn. Later is Neenland tohopensmeten wurrn mit de Streken um dat Bunnendoor to de *Landgemeen Neenland-Bunnendoorsteenweg*. Vun 1880 af an höör düsse Landgemeen to Kattenesch. Vun 1951 af an weer Neenland een Ortsdeel vun den Stadtdeel Neestadt-Süd. Vun 1979 af an is Neenland een Ortsdeel vun den Stadtdeel un vun dat Ortsamt Neestadt. 

## Kark
Toeerst höör dat Dörp nah de St.-Martini-Kark in de Ooltstadt to Bremen. As in dat Jahr 1750 de Rabbelnhuser Karken boot wurrn is, keem Neenland to Rabbelnhusen. Man dat weer bannig wiet weg. Dorüm wollen de Neenlanner dor nich blieben un hefft sik in dat Jahr 1772 bi de St.-Pauli-Karken in'e Neestadt anslaten. Een egen Kark hefft se nienich kregen.

## Flegerhaven un Autobahn
In de Kuntreien vun't Dörp lä in't 19. Jahrhunnert Land, wat vun dat Militär to'n Scheten bruukt wurrn is. Up düt Land wurr later de Flegerhaven för Bremen boot. An de Kant vun den Flegerhaven sünd de Focke-Wulf-Flegerwarken boot wurrn. Nah den tweeten Weltkrieg is jümmers mehr Hannel un Industrie nah Neenland kamen. De Neenlanner Straten lett vundaag as een  Stadtautobahn. De A-281, een Bunds-Autobahn, warrt justament as een Lenk vun den Neestädter Haben nah de A-1 just dör Neenland dörboot. 

## Inwohners
1813: 103 Inwohners
1862: 3.155 Inwohners (Mit Bunnendoorsteenweg)
1955: 3.655 Inwohners
1979: 7.843 Inwohners
1995: 1.425 Inwohners (Ortsdeelen nee updeelt)
Johann Christian Bach

**Johann Christian Bach** (* 5. September 1735 in Leipzig; † 1. Januar 1782 in London) weer een düütschen Muskant un Komponist. 

Johann Christian Bach is de jüngste Söhn vun Johann Sebastian Bach. Sien Mudder weer Johann Sebastian sien tweete Froo Anna Magdalena. Sien Ökelnaamen sünd *Mailänner Bach* oder ok *Londoner Bach*. Johann Christian Bach is to'n kathoolschen Globen överwesselt. 1760 is he kathoolschen Orgelspeeler an den Dom to Mailand wurrn. 1762 al güng he nah London as *De Königin ehr Musikmeister*. He komponeer italieensche Opern, twee Oratorien, Kantaten, Konzerte för Klaveer un noch allerhand mehr. Sien Musik is nich ohn Indruck up Wolfgang Amadeus Mozart bleben. 

## Weblinks
Bremer Stadtdelen

**Bremer Stadtdelen** sünd Delen vun de Stadt Bremen.

De Stadt is in fief Bezirken un 19 Stadtdelen opdeelt. To 18 Stadtdelen höört wedder 84 Oortsdelen. Veer Oortsdele höört direkt to een Bezirk. Vunwegen de Verwaltung sünd 17 Ortsämter insett, elkeen tostännig för een (or mehr) Stadtdel or Oortsdel. Unnen staht nu de fief Bezirken mit jümehr 19 Stadtdelen un mit de 88 Oortsdelen. De Slötelnummern vun de Oortsdelen hefft veer Tallen, man de leste is jümmers de Null. An'e eerste Steed steiht jümmers de Bezirk, an'e tweete Steed de Stadtdeel un an'e drüdde Steed de Ortsdeel.

## 1 Stadtbezirk Midden
*11 Stadtdeel Midden
** 1110 Ooltstadt
** 1120 Bahnhoffs-Vörstadt
** 1130 Oosterdoor

*12 Stadtdeel Habens (Bremen)
** 1220 Industriehabens
** 1230 Överseehaben in Bremerhoben
** 1240 Neestädter Haben
** 1250 Hogendoorshaben

## 2 Stadtbezirk Süd
* 21 Stadtdeel Neestadt
** 2110 Ole Neestadt
** 2120 Hogendoor
** 2130 Neestadt
** 2140 Süder Vörstadt
** 2150 Gaarnstadt Süd
** 2160 Bunnendoor
** 2170 Neenland
** 2180 Huckelriede

* 23 Stadtdeel Övervieland
** 2310 Habenhusen
** 2320 Oorssen
** 2330 Kattentoorn
** 2340 Kattenesch

* 24 Stadtdeel Huchten
** 2410 Middelshuchten
** 2420 Sodenmatt
** 2430 Karkhuchten
** 2440 Grolland

* 25 Stadtdeel Woltmershusen
** 2510 Woltmershusen
** 2520 Rabbelnhusen

* 26 keen Stadtdeel
** 2610 Seehusen

* 27 keen Stadtdeel
** 2710 Stroom

## 3 Stadtbezirk Oost
* 31 Stadtdeel Ööstliche Vörstadt
** 3110 Steentoor
** 3120 Fehsenfeld
** 3130 Pederswerder
** 3140 Hulsbarg

* 32 Stadtdeel Swachhusen
** 3210 Nee-Swachhusen
** 3220 Börgerpark
** 3230 Börgerweid-Barkhoff
** 3240 Riensbarg
** 3250 Radio Bremen
** 3260 Swachhusen
** 3270 Geete

* 33 Stadtdeel Vahr
** 3310 Gaarnstadt Vahr
** 3320 Nee Vahr Noord
** 3330 Nee Vahr Südwest
** 3340 Nee Vahr Südoost

* 34 Stadtdeel Hoorn-Lehe
** 3410 Hoorn
** 3420 Lehe
** 3430 Lehesterdiek

* 35 keen Stadtdeel
** 3510 Borgfeld

* 36 Stadtdeel Överneeland

* 37 Stadtdeel Oosterholt
** 3710 Ellener Feld
** 3720 Ellenerbrook-Schevemoor
** 3730 Tenever
** 3740 Oosterholt
** 3750 Blockdiek

* 38 Stadtdeel Hemeln
** 3810 Segelsbrugg
** 3820 Hastedt
** 3830 Hemeln
** 3840 Arbargen
** 3850 Mahndörp

## 4 Stadtbezirk West

* 41 keen Stadtdeel 
** 4110 Blockland

* 42 Stadtdeel Findörp
** 4210 Regensborger Straat
** 4220 Findörp-Börgerweid
** 4230 Weidedamm
** 4240 In de Hööven

* 43 Stadtdeel Walle
** 4310 Utbremen
** 4320 Steffensweg
** 4330 Westend
** 4340 Walle
** 4350 Ooster Füürbarg
** 4360 Hogeweg
** 4370 Överseestadt

* 44 Stadtdeel Gröpeln
** 4410 Lindenhoff
** 4420 Gröpeln
** 4430 Ohlenhoff
** 4440 In de Wischen
** 4450 Oslevshusen

## 5 Stadtbezirk Noord
* 51 Stadtdeel Borgleessem
** 5110 Borg-Grambke
** 5120 Werderland
** 5130 Borgdamm
** 5140 Leessem
** 5150 St.Magnus

* 52 Stadtdeel Vegesack
** 5210 Vegesack
** 5220 Grohn
** 5230 Schönebeek
** 5240 Aumund-Hammersbeek
** 5250 Fähr-Lobbendörp

* 53 Stadtdeel Blomendal
** 5310 Blomendal
** 5320 Rönnebeck
** 5330 Lüssum-Bockhorn
** 5340 Farge
** 5350 Rekum

## Weblinks
* Ortsgesetz über Beiräte und Ortsämter
* Verwaltungsbezirks-Neuordnungsverordnung
Daniel von Büren

**Daniel von Büren** is de Naam von

* Daniel von Büren de Ole († 1544), Bremer Börgermeester vun 1500 bit 1538,
* Daniel von Büren de Junge (1512–1593), Bremer Börgermeester vun 1544 bit 1591,
* Daniel von Büren (1693–1749), düütschen Politiker.
Daniel vun Büren de Ole

**Daniel von Büren, de Ole** († 1544) weer Börgermeester in sien Vaderstadt Bremen vun 1500 bit 1538. In den Rat vun de Stadt is he in dat Jahr 1486 kamen. He hett sik dorför insett, datt in dat Jahr 1522 de eerste evangeelsche Predigt in Bremen in de St.Ansgarii-Karken holen wurrn is. De Prediger weer Heinrich von Zütphen.
Daniel vun Büren de Junge

**Daniel von Büren, de Junge** (* 22. Juni 1512; † 10. Juli 1593) weer vun 1544 bit 1591 Börgermeester vun sien Vaderstadt Bremen. 

In dat Johr 1538 is he in den Rat vun de Stadt kamen. Dor weer Bremen al up de Siet vun de Reformation. He weer Jurist un wüß vun Theologie wat af. He weer de Spreker vun de Lüe ut den Rat, de in dat Johr 1562 dorför sorgt hefft, datt Bremen nah den reformeerten Globen övergahn dö. Nah düssen Wessel vun den lutherschen nah den reformeerten Globen hefft de meisten Ratsherren de Stadt verlaten. 1591 hett Daniel von Büren de Junge as Börgermeester Bott geven.
Johann Vasmer

**Johann Vasmer** (* üm un bi 1365; † 20. Juni 1430) weer Börgermeester in Bremen.

Johann Vasmer stamm woll ut Mellinghusen bi Sulingen in de Graafschup Hoya. In dat Jahr 1389 is he Bremer Börger wurrn un hett den Eed afleggt. 1417 keem he in den Root vun de Stadt. 1422 is he Börgermeester wurrn. Vunwegen allerhand Döreenanner mit upsternaatsche Börgers hett Vasmer de Stadt Bremen in’n Mai 1430 verlaten. He slaat sik anner Maaten vun den Rat an, de ok ut de Stadt weggahn weern un nu in Stood seten. As he vun dor ut nah Ollnborg reisen wull, hefft em de Bremers in Rekum an’n 6. Juni 1430 upgrepen, as he just över de Werser gahn wull. In Bremen hefft se em anklaagt vunwegen Hoochverraat. De Rat hett em verordeelt, de Stadtvogt hett sien Ja to düt Ordeel geven un denn hett de Henker em an’n 20. Juni 1430 up enen Möhlenbarg bi dat Osterdoor buten de Stadt den Kopp afneiht. Later hett sien Söhn de Stadt Bremen bi Kaiser un Riek anklaagt. De Stadt möß dat denn wedder gootmaken un een Krüüz upstellen an de Stäe, wo se em to Dode bröcht hefft. Düt Vasmer-Krüüz steiht hüdigendags noch in dat Bremer Osterdoor-Viddel in de Straat „Am Steinernen Kreuz“.
Lehnstedt

**Lehnstedt** (ok **Ledense**) is een vörmalig Dörp bi Bremen. Dor höörn acht Vullbuernhööv, twee Kötnersteden un en Reeg vun Brinksitters to. In't 9. Johrhunnert warrt dat al nömmt. Dormals heet dat *Liudwineshusun*, in't 11. Johrhunnert warrt dat *Lideneshusen* schreben, 1230 heet dat *Ledenshusen* um un bi 1300 is de Naam *Ledensen*. Al in de Fröhgeschicht hefft an de Stäe vun Lehnstedt Minschen leevt. 1598 höör Lehnstedt nah Övervieland to. Bi den Boo vun de Bremer Neestadt is de gröttere Deel vun dat Dörp vun de Neestadt daalslaken wurrn. Een lüttjen Deel keem dormals nah Neenland. In den Ortsdeel Süder-Vörstadt in de Bremer Neestadt gifft dat hüdigendags de *Lehnstedter Straat*, de 1864 anleggt wurrn is. To Lehnstedt höör de *Feldmark Lehnstedt*. 

## Borns
*Monika Porsch, Bremer Straßenlexikon, Band 2 - Neustadt, Bremen, 2000
*