Kalium

**Kalium** (vun *Kali*, ut dat arab.: *al qalja* „Plantenasch“) is en cheemsch Element ut dat Periodensystem mit de Atomtall 19 un dat Atomteken **K**. Kalium steiht in de eersten Hööftgrupp un warrt dormit to de Alkalimetallen rekent.

## Historie
An’n 19. November 1807 hett Humphry Davy vun de *[[Royal Society]]* in London as eerste dorvun vertellt, dat he dat schapt harr, dör en Elektrolys vun ’n beten fuchtig maakt Ätzalkalien twee ünnerscheedliche Metallen to winnen. Dat eerste dorvun harr he an’n 6. Oktober 1807 to’n eersten mol wunnen un *Potassium* nöömt – wat ok vundaag noch de engelsche nu de franzöösche Beteken för Kalium is – wieldat man dat ut Puttasch winnen kunn. Dat tweete harr he en poor Daag later opdeckt un as *Sodium* beteken – wat as Naam in’t Engelsche un Franzöösche noch vundaag begäng is – wiel dat in ünnerscheedlich Modifikaschonen vun Natriumcarbonat (Soda) to finnen is. In’n düütschen Spraakruum warrt aver siet 1811 op Vörslag vun Jöns Jakob Berzelius Natrium dorto seggt. De Naam Kalium weer för dat Element na en Vörslag vun Klaproth vun 1796 övernahmen.

## Vörkamen
In de Natur kummt Kalium an sik blots in Verbinnen för. Dat liggt doran, dat Kalium – tyypsch för Alkalimetallen – blots een Elektron in de butenste Schaal opwiest, wat bi en Reakschoon licht afgeven warrt, üm en stabil butenste Elektronenschall to hebben. Kalium reageert dorüm bannig licht, so dat kovalente Verbinnen vun Kalium nich bekannt sünd. Seewater hett in’n Snitt en Kalium-Konzentratschoon vun ruchweg 399,1&nbsp;mg&nbsp;K+/kg&nbsp;, dat sünd ruchweg 408,4&nbsp;mg&nbsp;K+/l Seewater.

Dat gifft en ganze Reeg vun natürlich vörkamende Mineralen, de Kalium bargt:
* Sylvin (KCl)
* Sylvinit (KCl * NaCl)
* Carnallit (KCl * MgCl2 * 6&nbsp;H2O)
* Kainit (KCl * MgSO4 * 3&nbsp;H2O)
* Schönit (K2SO4 * MgSO4 * 6&nbsp;H2O)
* Polyhalit (K2SO4 * MgSO4 * MgSO4 * 2&nbsp;CaSO4)
* Orthoklas (Kalifeldspat, KAlSi3O8)
* Muskovit (Kaliglimmer, (KAl2(OH,F)2AlSi3O10)

## Egenschoppen

So as dat ok bi de annern Alkalimetallen is, reageert Kalium gau un licht mit annere Elementen un Verbinnen. Un dat is faken sogor teemlich dull, sünners mit Nichtmetallen. Ut den Grund kummt Kalium in de Natur blots in bunnen Form vör. Kalium reageert noch duller as Natrium. Mit Water gifft dat en dulle Reakschoon ünner Billn vun Kaliumhydroxid un Freesetten vun Waterstoff. Un wieldat bi de Reakschoon unheimlich veel Hitt freesett warrt tünnert de Waterstoff gau, wenn Luft dorto kummt. Dorbi kann dat to Verpuffen un to Explosionen kamen.
In drögen Suerstoff verbrennt dat Alkalimetall mit vigelett Flamm to Kaliumhyperoxid KO2 un Kaliumperoxid K2O2. An’n fuchtige Luft kummt dat to en gaue Reakschoon mit Water un Kohlenstoffdioxid to Kaliumcarbonat, wobi wedder Waterstoff freesett warrt. In fletig Ammoniak is Kalium, as all Alkalimetallen, ünner Billn vun en blauvigelett Lösen löslich. Mit de Halogenen Brom un Iod in faste oder fletige Form sett sik Kalium expllosionsordig in de tohöörigen Halegoniden üm.

To’n Wegmaken vun Kalium warrt tomeist achtsom lütte Stückens vun dat Metall in en groten Överschuss vun meist vun ''tert''-Butylalkohol anraat, womit dat ünner Billn vun’t Alkoholat un Waterstoff reageert. Disse Reakschoon finnt teemlich langsom statt, dorüm kann dat wesen, dat lütte, vun en Kalium-*tert*-butylat-Krust ümgeven Kaliumresten över blieevt, ahn dat een dat markt. Dat is dorüm wichtig, op den vullstännigen Verloop vun de Reakschoon acht to geven. För lütte Kaliummengden kann dorvör ok 1-Butanol bruukt warrn, wat mit Kalium woll gauer, aver jümmerhen noch kontrolleerbor reageert. Sietere Alkoholen (Propanolen, Ethanol oder Methanol) schüllt dorvör aver nich bruukt warrn, as de al to dull mit dat Kalium reageert un ok sülvst veel lichter tünnern doot.

An de Luft övertütt sik de sülverwitte frische Snittflach vun’t Metall binnen Sekunnen mit en blau schimmernd Schicht ut Oxid un Hydroxid un ’n beten Carbonat. Wenn een dat an de Luft stahn lett, reageert dat Metall na un na vullstännig to dat Carbonat. Metallsch Kalium warrt dorüm normalerwies ünner orgaansche Fletigkeiten opwohrt, de keen Water bargt, as to’n Bispeel Paraffinööl. Anners as Natrium kann Kalium bi längerer Lagertiet sünners noch Krusten ut Oxiden, Peroxiden un Hydroxiden billn, de dat Metall as geel-röödliche Schichten överteht un bi Anröhren oder op Druck hen exploderen künnt. En seker’t Wergmaken is denn nich mehr mööglich, denn kann man dat ganze Gebinn blots noch ünner kontrolleerte Bedingen afbrennen laten.

## Bruuk
Kalium warrt vör allen in Gau Bröders in Form vun Na-K-Legeeren as Köhlfletigkeit insett. Butendem hett metallsch Kalium keen grote technische Bedüden, wieldat tomeist an Steed vun Kalium dat billigere Natrium bruukt warrn kann. 

In’t Forschlabor warrt Kalium af un to to’n Drögen vun Löösmiddel insett, sünners wenn de Kaakpunkt vun’t Middel höger liggt as de Smöltpunkt vun’t Kalium, man sieter as de Smöltpunkt vun’t Natrium. In den Fall liggt dat Kalium in’t kaakende Löösmiddel smölt vör un billt keen verkrust Bavenflach ut. Dordör bruukt man bedüdend weniger Alkalimetall un dat kann bi’n Vörgang vun’t Drögen meist vullstännig opbruukt warrn un blots lütte Resten mööt wegmaakt warrn.
Man, halogeneerte Löösmiddels drööft op gor keen Fall mit Kalium dröögt warrn. Dorbi bestieht neemlich düchtige Explosionsgefohr. Ok bi Löösmiddels, de licht oder teemlich licht Suerstoff afgeven künnt, mutt een bannig Acht hebben!

Verwennt warrt Kalium ok noch to’n Doteeren vun Wolframdröhd bi’t Herstellen vun Gleihwenneln oder in Form vun Kaliumperoxid KO2 as Kaliumluftfilter (*Kalipatronen*), de to’n Bispeel in U-Bööd bi’n Insatz to’n Opfrischen vun de Atenluft bruuk warrt.

## Bioloogsch Bedüden
### Bruuk as Dünger
Waterlösliche Kaliumsolten warrt veelfach as Dünger verwennt, as de Planten de Kaliumsilikaten, de in’n Bodden sünd, blots slecht opsluten künnt. Kalium sett de Wateropnahm vun de Plantenzellen hooch un is dormit de Gegenspeler vun’t Calcium. Beid Nehrelementen mööt dorüm in de richtige Proportschoon to’nanner in Plant un Bodden vörkamen.

Enige bedüdende kaliumbargen Düngermiddel sünd ü.a. Kaliumsulfat, Nitrophoska, Hakaphos oder Kaliphosphat

### Bedüdend för’n Lief
Kalium is en essentiellen Mineralstoff, wovun de Minsch an’n Dag ruchweg 2 g bruken deit. Kaliumrieke Nehrmiddels sünd t.&nbsp;B. Poggenstöhl, Bananen, Bohnen, Chilis, Kääs, Spinat un Kantüffeln. Dorin kummt Kalium mit üm un bi 0,4 g Kalium/100 g Levensmiddel vör.

In’n Lief hett Kalium en utermatige Rull bi’t Regeln vun’t Membranpotential. De intrazelluläär Kaliumkonzentratschoon liggt ruchweg bi 150 mmol/l, extrazelluläär sünd dat ungefähr 4 mmol/l. Bi’t Natrium is dat to’n Vergliek ruchweg 10 mmol/l intra- un 140 mmol/l extrazelluläär. Disse Ünnerscheden in de Konzentratschoon warrt dör de Natrium-Kalium-ATPase oprecht hollen un sünd vör’t Funkschoneeren vun de Zell levenswichtig.

En duersom Schuven vun disse zellulären Konzentratschonen kann bi högere K+-Konzentratschonen (Hyperkaliämie; K+ >> 4,5 mmol/l) to’n Hartstillstand in Systool föhren. Bi Hypokaliämie (K+ 40K un hett dorüm en spezifische Aktivität vun 31.200&nbsp;Becquerel op’n Kilogramm. Ruchweg 10 % vun de natürliche Strahlenbelasten vun en in Düütschland levenden Börger kamt vun dat Kalium in’n egen Lief tostannen.(0,17&nbsp;mSv/a to 2,1&nbsp;mSv/a).

In de Eerdwetenschoppen warrt de Verfall vun 40K to 40Ar un 40Ca för Öllerbestimmen mit de Kalium-Argon-Methood verwennt

## Nawies vun Kalium

Blangen den spektroskoopschen Nawies künnt in Water löste Kalium-Ionen mit ionenselektiven Elektroden nawiest warrn. De mehrsten aliumelektroden nütt de spezifische Komplexeeren vun Kalium dör Valinomycin C54H90N6O18, dat mit en Konzentraschoon vun ruchweg 0,7 % in en Kunststoffmembran inbett is.

Qualitativ lett sik Kalium mit Perchlorsüür nawiesen. Dorbi billt sik dat in koolt Water swor lösliche Kaliumperchlorat as witten Nedderslag.

Quantitativ lett sik Kalium mit Hülp vun de Gravimetrie bestimmen. Dorbi warrt Kalium as Tetraphenylborat dör Versetten vun de Lösen mit Kalignost utfüllt un de Nedderslag utwagen. Dat gifft aver noch mehr Methoden.

## Verbinnen
In sien Verbinnen kummt Kalium blots as eenweertig Kation vör:
* Kaliumbromid
* Kaliumcarbonat (Puttasch)
* Kaliumchlorat
* Kaliumchlorid
* Kaliumchromat
* Kaliumcyanid
* Kaliumdichromat
* Kaliumdihydrogenphosphat
* Kaliumfluorid
* Kaliumhydrid
* Kaliumhydrogenphosphat
* Kaliumhydroxid
* Kaliumhyperoxid
* Kaliumiodat
* Kaliumiodid
* Kalium-Natrium-Tartrat (Seignette-Solt)
* Kaliumniobat
* Kaliumnitrat
* Kaliumoxid
* Kaliumpermanganat
* Kaliumphosphat
* Kaliumpolysulfid
* Kaliumpropionat
* Kaliumsulfat
* Kaliumthiocyanat
* Kaliumhexacyanoferrat(II)
* Kaliumhexacyanoferrat(III)

## Kiek ok
* Hypokaliämie

## Borns


## Weblenken

* Entsorgung von Kalium