open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bundsautobahn 113

De **Bundsautobahn 113** (Afk.:**BAB 113**, in Kortform ok **A&nbsp;113** nöömt) is en öörtliche Autobahn in’n Süüdoosten vun Berlin. Se verlöpt to'n gröttsten Deel in Berlin, aver ’n lütt Stück ok op dat Rebeet vun Brannenborg. De A&nbsp;113 verbinnt mit en Samtläng vun 19,1&nbsp;km den Berliner Ring mit den Berliner Stadtring un slutt ok den Flaaghaven Berlin-Schöönefelt an de Berliner Binnenstadt an. 

## Verloop
De Autobahn fangt an’t Autbahndreeeck Neukölln an un verlöpt süüdööstlich parallel to’n Teltowkanal. Se neiht bi Adlershof dweer den Kanal un knickt denn süddlich in Richt na Schöönefelt na’t Autobahnkrüüz Schöönefelt af. Op dissen Afsnitt mit nege Wahnbowarken leegt twee Tunnels: de lange Ünnerföhren vun de Rudower Hööch un en korte Ünnerföhren un de Överdweeren vun’n Berliner Iesenbahnbahnbutenring twüschen Rudow un Schöönefelt. Opletzt krüüzt se in’n Süüden den Berliner Ring (A&nbsp;10) un föhrt denn as A&nbsp;13 wieter. En groten Deel vun de Streckenföhren folgt den Verloop vun de fröheren Berliner Muer, ümdat keen ne’e Snees in dat Stadtbild slahn warrn müss.

## Historie

De Plaan to’n Utbo vun de BAB&nbsp;113 is 1992 losgahn. in’t Johr 1997 güng dat denn mit de Boarbeiten los. De Afsnitt twüschen dat Dreeeck Neukölln un Späthstraße künn an’n 14. Juli 2004 apen maakt warrn. De nächste Afsnitt bit Adlershof/Wegedornstraße weer an’n 1. September 2005 dör Manfred Stolpe, den dormoligen Bundsverkehrsminister, för den Verkehr freegeven worrn. De Afsnitt vun Adlershof bit an’t Waltersdorfer Dreeeck keem denn an’n 23. Mai 2008 achteran.

Na de Freegaav vun’t letzte Deelstück vun de A&nbsp;113 twüschen dat Schöönefelder Krüüz un dat Autobahndreeeck Neukölln warrt de olle Afsnitt twüschen dat nee boete Dreeeck Waltershof un dat Dreeeck Berlin-Treptow, de deelwies ’n annern Verloop as de ne’e Streck harr, as A&nbsp;117 föhrt.

De Bo vun de Autobahn hett ünner’n Streek üm un bi 593&nbsp;Millionen Euro köst, wovun 363&nbsp;Millionen Euro alleen för dat 10&nbsp;km lange Deelstück mit de opwännigen Tunnels vun de Anslussteed Adlershof bit na de Landsgrenz Brannenborg bruukt weern.

## Tokunft
Dör den Utbo vun den Flaaghaven Berlin-Schöönefelt to den ne’en Grootflaaghaven BBI entsteiht dor en ne’e Utfohrt, de den tokamen Flaaghaven direkt an de Autobahn anbinnt. Dat de Flaaghaven gau fardigstellt warrt is wedder wohrschienlicher worrn, as dat Bundsverwaltensgericht in’t Oordeel vun’n 16. März 2006 den Utbo vun’n Flaaghaven ünner Oplagen verlööft hett.

## Borns


## Weblenken

* Vullstännige Beschrieven vun’n Verloop (hdt.)
Dzukija

**Dzukija** es ene ethnojrafische Jäajent en de Süden von Litauen, Pole (Podlachien) en Wittrussland. Steda in de Jäajend send Alytus, Hrodna, Lida en Vilnius. Alytus woat aus de historsche Hauptstaut von de Jäajent aunsehn. En Dzukija send väle Kunkel. 

## Litauische Minitsipaule en de Jäajent
*Laundminitsipaul Alytus
*Laundminitsipaul Varėna
*Laundminitsipaul Šalčininkai
*Alytus (Staut)
*Laundminitsipaul Trakai
*Laundminitsipaul Vilnius
*Laundminitsipaul Lazdijai
*Laundminitsipaul Elektrėnai 
*Süden vonne Laundminitsipaul Švenčionys

## De aundere ethnojrafische Jäajende von Litauen
*Mažoji Lietuva
*Aukštaitija
*Schemaitien
*Suvalkija
Henk Nijdam

**Hendrik „Henk“ Nijdam** (* 26. September 1935 in Hoaren, Provinz Grunneng; † 30. April 2009 in Breda) weer en nedderlannsch Radsportler.

Nijdam is 1935 in Hoaren boren un later mit sien Öllern na Eelderwold ümtagen. He harr sien gröttsten sportlichen Spood bi Bahnrennen in de Enkeldverfolgung un in de Mannschapsverfolgung. In disse Disziplin nehm he ok an de Olympisch Sömmerspelen 1960 in Rom deel un keem mit de nedderlannsch Mannschap up den fievten Platz. In de Eenerverfolgung weer he tweemal Weltmeester 1961 bi de Amateure un 1962 bi de Profis. 1962 wurr he in de Nedderlannen Sportler vun dat Johr. Dat Johr drup wunn he in de Eener-Verfolgung nochmal de Bronzemedaille achter Leandro Faggin un Peter Post. 

Dornah wessel Nijdam up de Straat- He hett denn söss Mal an de Tour de France deelnommen un kunn 1964 un 1966 jeweils ok en Deelstück winnen. Bi de Vuelta 1966 kunn he noch dree Etappen winnen. Sien Söhn Jelle wurr later henn ok Radsportprofi. 

## Weblenken
* Statistik bi cyclingwebsite.net
* Nahroop bi volkskrant.nl (nedderlännsch)
Gerhard Zimmermann

**Gerhard Zimmermann** (* 23. September 1942) is en ehmalger düütsch Iesflinklöper. 

Tüschen 1966 un 1972 hett he insgesamt 36 düütsch Rekorde upstellt. 

He is in de Johren 1964, 1968 un 1972 bi de Olympisch Winterspelen för de Bundsrepublik Düütschland bzw. för de Gesamtdüütsch Mannschap up all Wettkampstrecken tüschen 500 un 10.000 Metern antreden. Sien beste Platzierungen weern de 7. Platz över 10.000 Meter (16:22,5 min.) bi de Olympisch Winterspelen 1964 in Innsbruck un de 8. Platz över 10.000 Meter (15:43,92 min.) bi de Olympisch Winterspelen 1972 in Sapporo. Gerhard Zimmermann weer nah sien aktiv Tied as Sportler van 1984 bit 2005 Vörsitter vun de Deutschen Eisschnelllauf Gemeinschaft (DESG) un is to Tiet (April 2009) ISU-Viezpräsident.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Gerhard Zimmermann as Sportler
* Foto vun Gerhard Zimmermann
Geordie (Band)

**Geordie** is ehmalge engelsche Rockband. Se wurr 1972 vun de Gitarrist Vic Malcolm grünnd. Sien Bandkollegen weern de Slaagtüücher Brian Gibson, de Bassist Tom Hill un de Singer Brian Johnson. Toeerst heten se "USA", dornah hebbt se sück nah de umgangspraaklich Utdruck för hör noordengelsch Heimat Northumberland nömmt. 

## Erfolge
In’ Dezember 1972 keem hör eerste Single "Don´t do that" up Platz 32 vun de engelsch  Hitparade, in’ März 1973 harrn se mit "All because of you" hör eenzig Top-10-Hit in England (Platz 6). De Nahfolgesingles "Can you do it" (Platz 13), "Electric Lady" (Platz 32) un "Black Cat Woman" harrn immer weniger Spood, in Düütschland noch ehder as in hör Heimat. Allerdings keemen se ok in Düütschland nie ünner de Top 20. In dat Johr 1976 hebbt se sück dorüm vörlööpig uplööst. 

## Nee Singer un endgültig Uplösen
Kört vör en Comebackversöök gung Brian Johnson as Nahfolger för Bon Scott, de storven weer to "AC/DC", sien Mitmuskanten hebbt versöcht, mit en nee’n Singer wat to rieten. Wiel se aber weer kien Dörbröök harrm, hebbt se sück midden de 80er Johren  endgültig uplööst.  "Geordie" speel Rockmusik, ähnlich as hör bekanntere Landslüüd "Slade" un "Mud".

## Weblenken
* Geordie
(1522) Kokkola

**(1522) Kokkola** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 18. November 1938 vun de finnisch Astronomin Liisi Oterma in Turku opdeckt wurrn is.

De Asteroid is nah de finnisch Oort Kokkola nömmt wurrn. De Afsolute Helligkeit bedrocht 12,261.
Bernd Spier

**Bernd Spier** (* 6. April 1944 in Ludwigslust, Mekelnborg; † 30. Dezember 2017 in Oostfreesland) weer en düütsch Slagersinger.  

## Leven un Wark

Spier is de Söhn vun de Musiker Robby Spier, de völ Johren lang Dirigent vun dat Hessische Rundfunkorchesters in Frankfort an’n Main weer un 1955 mit de Titel *Zwei blaue Augen* en Platt besungen hett. Dor un ok in de Goetheschule in Dieburg hett Bernd Spier ok School un Gymansium besöcht un sien  Abitur makt. Tovör harr he all faken as Backgroundmusiker de mörgendlich Rundfunksendung *[[Frankfurter Wecker]] *, in de auch Peter Frankenfeld un Hans-Joachim Kulenkampff uptreden deen, begleidt. Dordör wurr ok en ansässig Plattenfirma up hüm upmarksom. Sien eerste Platt *Heut bei mir* wurr allerdings en Rinfall. Denn aber 1963 gelung hüm mit dat Leed * Das kannst du mir nicht verbieten* de Dörbröök an’ Slagermarkt.

De upkommend *harte* Beatmusik föhr aber bold dorto, dat de „week“ Leeder vun den roodhoorigen, sömmersprootigen Singer nich mehr nahfragt wurrn. So harr he blots noch en lütt Comeback 1969 mit * Pretty Belinda*.
Deelwies weer *Charly "Caputnic" Gottschalk* sien Manager.

Bernd Spier leevt hüüd as gelegentlicher Produzent in Rödermark, Stadtdeel Waldacker. Nah sien Karriere as Slagersinger arbeitet Spier as Immobilienmakler un hett sück en börgerlich Existenz upbaut.

## Slager (Utwahl)

* *Das kannst du mir nicht verbieten* 1963
* *Schöne Mädchen muß man lieben* 1964
* *Memphis Tennessee* 1964
* *Das war mein schönster Tanz* 1965
* *Einmal geht der Vorhang zu* 1965
* *Der neue Tag beginnt* 1966
* *Und dann ... (Du spielst nur mit mir)* 1966
* *Pretty Belinda* 1969
* *Klopf dreimal* 1971

### Album

* *Ohne ein bestimmtes Ziel* 1992

## Weblenken

* Biographie mit Plattencovern

## Born
Werner Kohlmeyer

**Werner Kohlmeyer** (* 19. April 1924 in Kaiserslautern; † 26. März 1974 in Mainz-Mombach) weer en düütsch Footballspeler un Football-Weltmeester 1954. 

Van 1941 bit 1960 speel he för den 1. FC Kaiserslautern, mit de he 1950 un 1953 düütsch Footballmeester wurr. 1957 bit 1959 hett he noch för den FC 08 Homburg speelt un dornah för den SV Bexbach (1959 – 1960). 

Sien Länderspielkarriere düer vun 1951 bit 1955. In de Tiet hett he 22 Länderspeelen makt. Kohlmeyer sien gröttste Erfolg weer de Gewinn vun de Football-Weltmeesterschap 1954 in Bern (dat so nömmt Wunder von Bern).

Nahdem hett mit Footballspelen uphollen harr, gung dat aber mit hüm bargaf. He wurr alkoholkrank, harr kien Geld mehr un weer up staatlich Unnerstützung anwiest. Toletzt arbeidt he as Pförtner bi den Mainzer Zeitungsverlag. He is as Eerst vun de Football-Weltmeester 1954 mit blots 49 Johr an Hartverseggen storven. 

## Literatur
* Günter Rohrbacher-List: Die Roten Teufel sind wieder da. Die Geschichte des 1. FC Kaiserslautern. Verlag Die Werkstatt. Göttingen 1998. ISBN 3-89533-221-6.
* Markwart Herzog: Der „Betze“ unterm Hakenkreuz. Der 1. FC Kaiserslautern in der Zeit des Nationalsozialismus. Verlag Die Werkstatt. Göttingen 2009. ISBN 978-3-89533-541-9.
* Dominic Bold: 1. FC Kaiserslautern. Die Chronik. Verlag Die Werkstatt. Göttingen 2013. ISBN 978-3-7307-0046-4.

## Weblinks

* Die Helden von Bern – Werner Kohlmeyer im Porträt, Projektseite up ARD.de (afropen an'n 7. März 2011)
* Artikel vun 11Freunde to'n 40. Gebortsdag vun Werner Kohlmeyer Artikel van'n 26. März 2014
* In Gedenken an Werner Kohlmeyer (afropen an'n 18. Dezember 2020)
Heinz Kubsch

**Heinz Kubsch** (* 20. Juli 1930 in Essen; † 24. Oktober 1993) weer en düütsch Footballspeler. 

He weer Doorhöder un speel ünner annern för Sportfreunde Katernberg 1913 e.V. un FK Pirmasens. 

In de düütsch Nationalmannschap hett he dree Mal speelt un weer ok Liddmaat vun de Mannschap de 1954 in de Swiez Weltmeester wurr. Eenig sull Kubsch sogor in dat Vörrundenspeel tegen Ungarn to’n Insatz kommen, he hett sück aber an de Schuller verletzt, as he Heinrich Kwiatkowski ut de Thuner See trucken hett, de nich swemmen kunn. So keem Kwiatkowski to’n Insatz.
(42) Isis

**(42) Isis** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 23. Mai 1856 vun de engelsch Astronom Norman Robert Pogson in Oxford opdeckt wurrn is. Dat weer de eerste Asteroid, de he opdeckt hett.

De Asteroid is nah de ägyptisch Göddin Isis – un de Dochter vun Pogson, de ok so heeten dee, nömmt wurrn.
Walter Riester

**Walter Riester** (* 27. September 1943 in Kaufbeuren) is en düütschen Politiker vun de SPD. He weer vun 1998 bit 2002 Bundsminister för Arbeit un Sozialornen in’t Kabinett Schröder I.

## Leven un Beroop

Na’n Besöök vun de Volksschool hett Riester vun 1957 bit 1960 en Utbilln to’n Fliesenlegger maakt. Dissen Beroop hett he bit 1969 utöövt un in dat Johr de Meesterproov afleggt. Bit 1970 hett he denn de Akademie vun de Arbeit in Frankfort an’n Main besöcht. Dorna weer he bit 1977 Jöögdsekretär bi’n DGB-Landsbezirk Baden-Württemberg un wessel denn na de IG Metall in de Verwaltenssteed Geislingen an der Steige. Dor weer he eerst een Johr Sekretär un bit 1979 de Tweete Bevullmächtigte.

Vun 1980 bit 1988 Weer Riester Bezirkssekretär bi’n IG Metall Bezirk Baden-Württemberg, bit he in dat Johr de Nafolg vun Ernst Eisenmann as Bezirksleider vun de IG Metall Baden-Württemberg annahmen hett. Vun 1993 bit 1998 weer he de tweete Bundsvörsitter vun de IG Metall un in de glieken Tiet Liddmaat in de Opsichtsrööt vun verscheden düütsche Ünnernehmen, as Bosch, Daimler-Chrysler, Thyssen, Audi u. a.

Na sien Tiet as Liddmaat vun’n düütschen Bundsdag weer he Referent bi verscheden Ünnernehmen ut den Twieg vun de Finanzdeestleisten un is Opsichtsraatsliddmaat vun ArcelorMittal Bremen. To’n 1. Oktober 2009 warrt Riester Opsichtsraat vun den Finanzdeenstleister Union Asset Management Holding.

Riester hett en Fro un twee Kinner.

## Partei
In de SPD is Riester 1966 inpeddt. Siet 1998 sitt he in’n Parteivörstand.

## Afordent in’n Bundsdag
Walter Riester is siet 2002 Liddmaat in’n Düütschen Bundsdag. Dorin is he siet November 2005 de Viez-Spreker vun de Arbeitsgrupp *„Weertschopliche Tosamenarbeit un Entwickeln“* vun de SPD-Bundsdagsfrakschoon. He vertritt den Wahlkreis Göppingen, de dat glieke Rebeet afdeckt as de Landkreis Göppingen, un is jümmer över de Landslist Baden-Württemberg in den Bundsdag rinkamen. He hett künnig maakt, 2009 nich mehr för’n Bundsdag to kandideeren.

## Apentlich Ämter
An’n 27. Oktober 1998 is Walter Riester Bundsminister för Arbeit un Sozialornen in de Bundsregeeren ünner Bundskanzler Gerhard Schröder worrn. Mit sien Naam is de in sien Amtstiet utklamüsterte *[[Riester-Rente]]* verknütt. Dat is en Öllersvörsorg, de staatlich föddert warrt. Sien Ministerium is na de Bundsdagswahl 2002 oplöst worrn. De Opgaven sünd op’t Bundsministerium för Weertschop un Arbeit un op’t Bundsministerium för Gesundheit un Soziale Sekern opdeelt worrn. Riester is dorüm an’n 22. Oktober 2002 ut de Bundsregeeren utscheedt.

## Weblenken
* Websiet vun Walter Riester
* Biografie bi’n Düütschen Bundsdag
* Literatur vun un över Walter Riester in de Düütschen Natschonalbökeree
* Profilsiet Walter Riester op abgeordnetenwatch

## Borns
Lossoan

**Lossoan** (up Hoochdüütsch *Lassan*) is dei lüttste Stadt von Meckelborg-Vörpommern. Sei lieggt im Landkreis Vörpommern-Griepswoold un gehürt taun’ Amt An’ Peenstrom. Lossoan mit eener sehenswürdigen erhollnen Ollstadt lieggt ungefiehr twientig (20) Kilometer südlich von Wolgast un sösstein (16) km nordöstlich von Anklam weg. Dei Stadt lieggt an’ Westufer von’ Peenstrom, een mit sien Näbenwoarern un den sik anschlutenden Stettiner Haff, dat as Sägel- un Sörfgägend beleiwt is.

Die Köstenregion gehürt taun „Naturpork Insel Üsdum“ 

## Geschicht
### Noam
Den Noam von dei Landschaft *Lesane* hät 1136 uck de Urt.
Die Noam verännerte sick 1168 und wier 1295 denn endlich Lassan (Lossoan). Dat ollpoloabische *Lesane* bedüüd’ möglicherwies „Bewaahner ut'n Busch“.

### Middeloller

Dei womoeglich ursprünglich sloawische Fischersiedlung mit ehr Burg wier dei Mittelpunkt von dei Landschaft Lesane. Dei Urt mit de denn dütschen Burg is 1136 ierstmoalig in ne Urkund’ nennt. Af 1200 löten dei Herzög’ von Pommern den Urt ploanmäßig anlengg’n. Hei bekem 1274 Stadtrecht und is 1291 as *civitas* un 1299 as *oppidum* beteikend wor’n. Dörch dei gaude Loag an’ Peenwoarer gewann de Hofen un dei Stadt an Bedütung. Üm 1300 is uck dei Hallenkirch Sankt Johannis buucht word’n.

### Nieere Geschicht
Dei Innenstadt mit dei Kirch, dei Stadtmuer un dat Roathus würden im Roahmen von dei Städtebu-Förderung siet 1991 gründlichst saniert. 1996 kehm dei Woarerwander-Rastplatz dortau. Dornoah würd dei Hoafenplatz utbuucht. 

## Besonners taun Bekieken un Kultur

* Dei langgestreckte Ollstadt mit ehr lüttstädtisches Drümherüm, dei landschaftliche Loag ant Woarer un dei väle Wald in dei Ümgägend sünd Antreckpunkte för den Fremdenverkier/Tourismus.
* De ollen Husdörn ut Holt sünd besonners bunt.

## Beröhmte Lossoaner
* Bernt Notke (~1435–1509), spätgotischer Bildhauer un Molerminsch 
* Alexander Caroc (1643–1711), düütscher Advokaat un Landsyndikus vun Schwedisch-Pommern.
* Theodor Bartus (1858–1941), düütscher Seemann, Museolooge un Asienforscher
* Alfred Roloff (1879–1951), Molerminsch un Vadder von de Filmemakerin Margarethe von Trotta

## Weblenks

* Lassan – Stadt an’n Peenestrom
* De Hallenkirch Sankt Johannis

## Borns
Homo rudolfensis

***Homo rudolfensis*** is en utstorvene Aart mank dat Geslecht vun de Minschen. Leven dö he vör um un bi 1,9 Mio. Johren. 1972 harr Richard Leakey en Schädel (Seriennummer:KNM-ER 1470) vun düsse Aart bi dat Rudolfmeer in Kenia (hüdigendags: Turkanameer) funnen. Düsse Schädel besteiht ut Hunnerten vun lüttje Knakenstücken. 

Wohrschienlich is *Homo rudolfensis* en Allensfreter (omnivoor) ween. Ofschoonst *[[Homo habilis]]* un *Homo rudolfensis* deelwiese tohopenleevt hefft, is *Homo rudolfensis* öller. Man de *Homo habilis* hett länger leevt. En Reeg vun Forschers ,meent, de *Homo rudolfensis* weer gor keen egen Aart un de Schädel, wo de Aart ehrn Naam vun hett, weer bloß man en sunnerlichen Fall vun den *Homo habilis*. 

*Homo rudolfensis* hett in Oost- un in Süüdafrika leevt. De meisten Wetenschopplers denkt, dat *Homo habilis* use direkte Vörvadder is, man dat gifft ok de wecke, de twiefelt dor an un seht *Homo rudolfensis* as Vörvadder an. 

## Bregeninholt
Bi de Rekonstruktschoon, de Leakey vun den Schädel maakt hett, hett he en platt, minschlich Gesicht wählt. De Inholt vun den Bregen hett bi 700 cm³ legen. So, as he sik dat utdacht hett, maakt de Bregeninholt bi den *Homo rudolfensis* 56 % vun den Bregen vun den modernen Minschen ut. Dor is he grötter mit, as de Brägen vun den *Homo habilis*, de bloß bi 47 % vun den modernen Minschen liggen deit. 

Bi latere Unnersökungen vun den amerikaanschen Forscher Timothy Bromage sünd de Unnerkeven mehr na vörn sett wurrn. Bromage is dor mit en Computerrekonstruktschoon bi ween. Bi em weer de Inholt vun den Brägen bloß bi 500 cm³ groot un de Schädel hett mehr utsehn, as bi en Apen.

## Belegen


## Weblenken
(1636) Porter

**(1636) Porter** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 23. Januar 1950 vun de düütsch Astronom Karl Wilhelm Reinmuth in Heidelbarg opdeckt wurrn is. 

De Asteroid is nah de beid britisch Amateur-Astronomen *Jermain Gildersleeve Porter* un *John Guy Porter* nömmt wurrn. De Afsolute Helligkeit vun de Asteroid bedrocht 12,245.

## Weblenken
Orbitsimulation (Java Applet)
Kupffer-Steernzell

De **Kupffer-Steernzell** (ok as **kupffersche Steernzell** oder **Browicz-Kupffer Zell** betekent) is en Tyyp vun Zellen, de na de Opdeckers Karl Wilhelm von Kupffer un Tadeusz Browicz nöömt sünd. Dorbi hannelt sik dat üm Makrophagen (Freetzellen) vun de Lebber mit en Form as’n Steern un en ovalen Zellkarn.

De Steernzellen sitt in’t Lebbergeweev an de Binnenwand vun de Lebberkapillaren – dat sünd de lüttsten Bloodfatten – billt sik ut de Monozyten. Se nehmt frömme un liefegene Stoffen ut dat Blood vun de Poortader un boet jem af. Tomeist sünd dat Schaadstoffen, Stoffwesselprodukten un Bakterien, man jüst so ok schaadhafte un olle Erythrozyten.

## Kiek ok
* Astrozyt
Lol (Jugendspraak)

**Lol** is en Woort, dat mank Jugendlichen, sunnerlich in dat Internet, begäng wurrn is. An un for sik kümmt dat ut de Engelsche Sprake un is en Afkörten vun de Wöör *Laughing out loud* (Ik smiet mi weg vör Lachen) oder *Lots of Laughs* (Ik lach mi een). Bi Jugendlichen warrt düt Akronym bruukt, wenn se sik in'n Chatroom unnerholen doot un wiesen wüllt: Hier gifft dat würklich wat to lachen. 

Hüdigendags is düt Woort so faken bruukt, dat sik de Sinn towielen verloren hett. Denn warrt dat eenfach nahmen, ok wenn dat gor nix to lachen gifft. Dor is dat ok al mit *Lack of laughter* (Hier gifft dat nix to lachen) üm översett' wurrn. 

Un so warrt *Lol* denn bi dat chatten sunnerlich in düsse Fäll bruukt:
* Wenn een seggen will: „Ik hebb hier nix to seggen, wat wichtig is“
* Wenn een utdrückt: „Ik bün to fuul, to lesen, wat du just schreven hest. Dor schriev ik düt Woort um rin, dat du denken deist, ik pass noch up“
* Wenn een de Meenung is: „Wat du seggt hest, is rein gor nich lustig, man ik do eenfach so, as wenn ik dat to'n Lachen finn“
* wenn een düt Akronym so in sien Kopp ingraven hett, dat he dat eenfach bruken mutt, wenn he bi to chatten is. Denn is dat een sinnloos Woort, wat bloß man den Satz vuller maken deit. 

## Weblenken
* Lol und übelst sind nicht mehr geil, Digga! up Welt Online (hoochdüütsch)

## Kiek ok bi
* Lol
Homo heidelbergensis

De ***Homo heidelbergensis*** (lat. för **Heidelbargminsch**) is en utstorvene Aart mank dat Geslecht vun de Minschen. He hett leevt vör 800.000 bit vör 150.000 Johren. He warrt ankeken as de Vörlöper vun den Neanderdaler un, unner Umstänn, vun den *[[Homo sapiens]]*. De Aart stimmt to'n Deel övereen mit den Neanderdaler, man ok mit den modernen Minschen un mit den *[[Homo erectus]]*. Fröher hett he den Naam vun den „Prä-Neanderdaler“ oder vun den „archaischen Homo sapiens“ harrt. Sien Naam *Homo heidelbergensis* hett he vun den düütschen Anthropologen Hermann Klaatsch kregen. Överresten vun den *Homo heidelbergensis* sünd funnen wurrn in Afrika, in Asien un ok in Europa. De Fraag is, of düsse Aart en Twuschenform is in de Evolutschoon vun den Minschen, oder of he in Afrika sik fudder entwickelt hett to den *Homo sapiens* un dor denn an de Stäe vun de annern Minschenaarden treden is. 

Ofschoonst dat Överresten gifft, de bit hen to 900.000 Johre oolt sünd un to de *Homo heidelbergensis* torekent weert, warrt doch annahmen, dat man sik bloß up de Överresten seker verlaten kann, de bit hen to 500.000 Johre oolt sünd. De öllern Överresten weert doch vun en Reeg vun Wetenschopplers betwiefelt.

De *[[Homo rhodensiensis]]* warrt ok to düsse Aart torekent. 



## Weblenken
Christian Pollas

**Christian Pollas** (* 1947) is en franzöössch Astronom.

He hett mehrere Asteroiden opdeckt, eenig dorvan tosommen mit Eric Walter Elst.  Besünners to erwähnen is hierbi de Asteroid Toutatis.  

## Weblink
*Pollas up de Siet vun de IAU
Lucy

**Lucy** betekent

* en Vörnaam för Deerns, korte Form vun Lucia oder Lucille,
* Lucy, inoffiziellen Kortnaam för dat Skelett AL 288-1 vun en Fro vun de Aart *Australopithecus afarensis*,
* BPM 37093, Ökelnaam vun en witten Dwargsteern in dat Steernbild Zentaur,
* (32605) Lucy, en Asteroid ut’n Hööftgördel,
* *[[Lucy (2006)|Lucy]]*, düütschen Speelfilm ut dat Johr 2006,
* *[[Lucy (2014)|Lucy]]*, düütschen Speelfilm ut dat Johr 2014,
* Lucy, Gemeen in dat Département Moselle, Frankriek,
* Lucy, Gemeen in dat Département Seine-Maritime, Frankriek,
* Lucy-le-Bocage, Gemeen in dat Département Aisne, Frankriek,
* Lucy-le-Bois, Gemeen in dat Département Yonne, Frankriek,
* Lucy-sur-Cure, Gemeen in dat Département Yonne, Frankriek,
* Lucy-sur-Yonne, Gemeen in dat Département Yonne, Frankriek.

Kiek ok bi: Lucey, Lucie.
Suvalkija

**Suvalkija** es ene ethnojrafische Jäajent en de Süden von Litauen. Ene Jäajend om Suwałki in Polen jeheart nijch meea to Suvalkija. De nijch aumtlijche Hauptstaut von Suvalkija es Marijampolė. Suvalkija is de nieste ethnojrafische Jäajent von Litauen. Suvalkija wea lang en Polen en ene launtwertschaftlijche Jäajend. Twee Jäajende send en Suvalkija, ene bewone de *[[Zanavyka]]* en ene, en de Süden von Suvalkija, de *[[Kapsai]]*. Steda in de Jäajend vonne Kapsai send Marijampolė and Vilkaviškis. En de Jäajend von de Zanavyka send uck de Steda  Šakiai en Veliuona. 

## De aundere ethnojrafische Jäajende von Litauen
*Mažoji Lietuva
*Aukštaitija
*Schemaitien
*Dzukija
Mol

**Mol** betekent

* Mol, SI-Basiseenheit för de Stoffmengde,
* MOL, Autokennteken vun’n Landkreis Märkisch-Oderland, Brannenborg,
* MOL, ungaarschen Öölkunzern,
* Mol, belgischen Fohrtüüghersteller,
* Mac-on-Linux, en Software,
* Manned Orbiting Laboratory, geheem bemannt Weltruumspionaaschlaborprjekt vun de US Air Force,
* Mol, Oort in Belgien,
* Mol, Oort in de Vojvodina, Serbien.

**Mol** is de Familiennaam von

* Anders Mol (* 1997), noorweegschen Volleyball- un Beachvolleyballspeler,
* Annemarie Mol (* 1958), nedderlandsche Anthropologin un Philosofin,
* Christelle Mol (* 1972), franzöösche Badmintonspelerin,
* Dick Mol (* 1955), nedderlandschen Paläontoloog,
* Gretchen Mol (* 1972), US-amerikaansche Schauspelerin,
* John de Mol senior (1931–2013), nedderlandschen Sänger,
* John de Mol (* 1955), nedderlandschen Feernsehproduzent,
* Katarzyna Mol-Wolf (* 1974), düütsche Verlegerin un Schrieversche,
* Leo Mol (1915–2009), kanaadschen Bildhauer,
* Linda de Mol (* 1964), nedderlandsche Moderatersche un Schauspelersche,
,
* Wouter Mol (* 1982), nedderlandschen Radrennfohrer.

Kiek ok bi: Moll, Mohl.
Sterkobilin

**Sterkobilin** (faken ok **Stercobilin** ut dat Engelsche övernahmen) höört vun wegen sien Molekülstruktur to de Tetrapyrrolen un is en Afboprodukt vun’t Hämoglobin. Sterkobilin kummt dör Derivatiseeren vun Bilirubin tostannen un is verantwoortlich för de brune Farv vun de Schiet bi Minschen. De Verbinnen weer 1932 toeerst ut Fäkalien isoleert.

## Stoffwessel
Sterkobilin is dat Produkt vun’n Verfall vun’t Häm in de Erythrozyten. Wenn de roden Bloodkörpers öller warrt, warrt se vun de Makrophagen opsplitt in Biliverdin, dat gau in free Bilirubin ümsett warrt. Bilirubin binnt sik fast an Proteinen in’t Bloodplasma (sünners an’t Albumin) un warrt in de Lebber transporteert, woneem dat mit een oder twee Glukuronsüür-Resten to Bilirubinglukuronid konjugeert un as Gall in’n Dünndarm afgeven warrt. In’n Darm warrt’n Deel vun’t Bilirubinglukoronid dör bakterielle Enzymen in Bilirubin torüchbillt, wat wieter in Urobilinogen, dat ahn Klöör is, ümwannelt warrt. Dat Urobilinogen oder ok Urobilin warrt över’n Urin utscheedt, man dat Urobilinogen, dat in’n Grimmdarm blifft, warrt in Sterkobilinogen ümwannelt un opletzt to Sterkobilin oxideert un denn bi’n Stohlgang ut’n Lief utscheedt.

## Bedüden bi Krankheiten
Bi en Ikterus (*Geelsucht*) kummt dat Bilirubin nich in’n Dünndarm an, so dat ok keen Urobilinogen produzeert warrt. Dat heet, dat ok keen Sterkobilin tostannen kummt. Dat Fehlen vun’t Sterkobilin un annere Gallen-Pigmenten föhrt dorto, dat de Schiet de Klöör vun Eer oder Toon annimmt.

Bi en Ünnersöken vun Kinner, de an Gallensteen lieden deen is faststellt worrn, dat en gröttere Mengde Sterkobilin as bruun Pigment in de brunen Gallstenen to finnen weer. Dorut is afleidt worrn, dat brune Gallenstenen bi Kinner tostannen kamen künnt, de en bakterielle Infekschoon vun de Gallenweeg hebbt.

En Ünnersöken vun 1996 düüt dorop hen, dat Sterkobilin un annere pyrrolische Pigmenten as ü.&nbsp;a. Urobilin, Biliverdin, Dimethylester mööglicherwies as en ne’e Klass vun HIV-1-Protease-Inhibitors wirken doot, wenn se in siete mikromolare Mengden geven warrt. Wo goot de Wirken is, mutt aver noch in wietere Forschen utklamüstert warrn.

## Borns
Australopithecus afarensis

* *'Australopithecus afarensis*' * (lat.: *australis* - süüdlich, gr.: *pithekos* - Aap: Süüdapen vun Afar) is de meist bekannte Aart vun dat Geslecht *[[Australopithecus]]*, dat al lang utstorven is. Düsse Aart hett leevt vör um un bi 4 bit 2,9 Millionen Johren in Oostafrika. Dat weer to de Tieden vun dat Pliozän. 1978 is düsse Aart dat eerste Mol beschreven wurrn vun Donald Johanson, Tim White un Yves Coppens. Vördem weern de Fundstücken to den *Meganthropus africanus* torekent wurrn. Updeckt wurrn is de Aart al in de 1930er Johren vun Ludwig Kohl-Larsen. De söch in Oostafrika na den Oorminschen un hett dor en Kiffknaken vun den *Australopithecus afarensis* funnen. He wüss avers nich, wat he dor funnen harr un wat dat bedüden dö. 

## „Lucy“
:→ *Hööftartikel*: Lucy (Australopithecus)

De meist bekannten Fundstücken vun düsse Aart stammt vun „Lucy“ (AL 288-1; AL = „Afar Locality“), de ehrn Ökelnaam vun en Beatles-Song her hett. Lucy weer en ganze fiene un zorte Fro, bloß 1,05 m groot. Ehr Skelett is an'n 30. November 1974 vun Donald Johanson in de Gemarken vun Afar in Äthiopien funnen wurrn. De meisten Forschers nehmt an, Lucy weer en Fro ween, ganz seker is dat man nich. Se is üm un bi 25 Johre oolt ween, as se storven weer un hett vör um un bi 3,2 Mio. Johren leevt. 

## Liekup-Gahn
As dat Skelett vun Lucy unnersocht wurrn is, düch de Forschers dat ganz kloor, dat se liekup gahn weer. Ok Footstappen in de Vulkanasch vun Laetoli in Tansania hefft dat wiest. In dat Johr 2000 sünd de Fundstücken DIK 1-1 vun en Australopithecus-Deern vun 3 Johren unnersocht wurrn. Düsse Fundstücken dreegt den Naam *Dikika Girl* (na den Fundoort) oder ok *Selam*. Dor is bi rutkamen, dat se liekup güng, man ok, dat tominnst junge Australopithecinen sik dör de Twiegen un Äst vun de Bööm dörhangeln konnen, just so, as dat vundagen de Schimpansen maakt. 

## Literatur
* D. C. Johanson, T. D. White un Y. Coppens: *A New Species of the Genus Australopithecus (Primates: Hominidae) from the Pliocene of Eastern Africa.* Kirtlandia Nr. 28 (1978)
* D. C. Johanson un Maitland Edey: *Lucy - Die Anfänge der Menschheit*. (Dt. Utgave), R.Piper & Co. München 1982, ISBN 3-492-02738-5
* Yves Coppens: *Lucys Knie - Die prähistorische Schöne und die Geschichte der Paläontologie*, München, 2002

## Weblenken
* http://www.wissenschaft.de Footsporen wiest: *Australopithecus afarensis* is al vör 3,5 Millionen Johren liekup lopen (hoochdüütsch)
* Entwicklung des Menschen - Steht die Wiege der Menschheit noch in Afrika? (Landschaftsmuseum Obermain)
Elwin Schlebrowski

**Elwin Schlebrowski** (* 31. August 1925 in Klein-Kamionken; † 8. Februar 2000) weer en düütsch Footballspeler. 

De Middelfeldspeler speel van 1951 bit 1960 bi Borussia Düörpm, mit de he 1956 un  1957 de Düütsch Meesterschap winnen kunn. Later henn hörr he lang Tiet to de Öldstenraat vun de Vereen. 

1956 hett he twee Lännerspelen für Düütschland bestreden.
(1515) Perrotin

**(1515) Perrotin** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’ 15. November 1936 vun de franzöössch Astronom André Patry in Nizza opdeckt wurrn is. 

De Asteroid is nah de franzöösch Astronom Henri Joseph Anastase Perrotin nömmt wurrn. De Afsolute Helligkeit bedrocht 12,792. De Asteroid hett en hell silikatriek Böverflach mit en Albedo vun 0,270.
Vörwark (Neddersassen)

**Vörwark** () is en Dörp in de Gemeen Vörwark (Samtgemeen Tarms) in’n Landkreis Rodenborg (Wümm), Neddersassen.

To Vörwark höört polietsch von öllers ok de Hoff Hollinghusen un de fröhere Hoff Hollen mit to.

## Geografie

De Landschop is vör allen dör de Bueree prägt, bargt aver ok Wooldflachen.

De Naveröörd sünd Büls in’n Noorden, Steenfeld un Winkeldörp in’n Noordoosten, Horß, Stapel un Benkel in’n Süüdoosten, Hollinghusen, Northauen un Otterst in’n Süden, Dipshoorn un Bookholt in’n Süüdwesten, Wilst in’n Westen un Tarmst in’n Noordwesten.

## Geologie

*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Rodenborg (Wümm)]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Otterbarg in’n Kanton Otterbarg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1859 to de Amtsvaagdie Wilst in dat Amt Otterbarg tohöört un denn von 1859 bet 1885 to dat Amt Zeven. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven, is 1932 Deel von’n Kreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.

De Oort is an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen tohoop mit Bookholt un Dipshoorn Deel von de nu gröttere Gemeen Vörwark worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Vörwark is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petri-Kark in Wilst.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

## Kultur

Vörwark hett en ollen Oortskarn mit pleegte Fachwarkhüüs un en Klockentoorn. Dicht bi den Toorn gifft dat en groten Findling ut Granit, de ruchweg 33 Tünnen wiggt. An den Oort grenzt dat Wooldrebeet „De Linnewedel“ mit sien Wanner- und Radweeg.

## Weertschop un Infrastruktur

Vörwark hett en egene freewillige Füürwehr, de 1943 grünnt worrn is.

### Verkehr

Dör de Randlaag in’n Landkreis, verloopt över dat Gemeenrebeet keen grote Straten, liekers is de BAB&nbsp;1 nich wiet weg. Över de Anslussteden 49 Bokel oder 50 Stuckenbossel is dor gau hen to kamen. Dör Vörwark verlöppt de L&nbsp;132, de Steenfeld mit Otterst verbinnt. In Vörwark twiegt dorvun de K&nbsp;128 af, de na Wilst föhrt. Vun Wilst ut föhrt de K&nbsp;146 över Dipshoorn wieter – achter de Kreisgrenz as K&nbsp;33 – na Otterst. Un ok vun Wilst ut geiht de K&nbsp;113 över Bookholt wieter na Quelkhorn, wat ok al to de Eenheitsgemeen Otterbarg höört.

De nächste Bahnhoff is so bi ölven Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Otterbarg an de Bahnlien Hamborg–Bremen.

## Lüüd

* Leander Modersohn (* 1980), Schauspeler
* Fero Andersen (*1982), Moderater

## Footnoten
Henri Joseph Anastase Perrotin

**Henri Joseph Anastase Perrotin** (* 19. Dezember 1845; † 29. Februar 1904) weer en franzöössch Astronom.

Perrotin weer vun 1884 bit to sien Dood Direkter vun dat Observatorium vun Nizza. He hett besünners Beobachtungen vun de Planet Mars dörföhrt un de Rotatschoonsperiood vun Venus bestimmt.

Todem hett he de Bahnstörungen vun de Asteroid Vesta bestimmt. De Asteroid (1515) Perrotin is nah hüm nömmt.

He hett sülvst ok söss Asteroiden opdeckt:
Francisco Pulgar Vidal

**Francisco Pulgar Vidal** (* 12. März 1929 in Huánuco; † 17. Januar 2012) weer en peruaansch Komponist.

Vidal studeer in Lima bi Andrés Sas Orchassal un in Bogotá bi Roberto Pineda-Duque un weer denn Schoolmeester, later henn Perfesser an dat Konservatorium vun Lima. He hett veer Sinfonien, en Orchestersuite, *Sinfonische Strukturen* un anner Warken för Orchester, Kamermusik, en *Inka-[[Kantate]]*, Chorwarken un Leeder komponeert. 

## Warken
**Cuarteto N°1*, 1953
**Tres poemas líricos para coro*, 1955
**Sonata para piano*, 1958
**Paco Yunque piano*, 1960
**Sonata en 6 para violín y piano*, 1967
**Chulpas*, Sinfonie, 1968
**Cantata Apu Inqa*, 1970
**7 suites para piano*, 1972
**Bárroco criollo para orquesta*, Sinfonie, 1978
**10 vallejianas para soprano y coro*, 1990
**Sinfonía Nasca*, 1995
**Sinfonía Taki-Bach para orquesta de cuerdas*, 1998
(138) Tolosa

**(138) Tolosa** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 19. Mai 1874 vun de franzöösch Astronom Henri Joseph Anastase Perrotin in Toulouse opdeckt wurrn is. Dat weer de eerste Asteroid, de he opdeckt hett.

Tolosa is de röömsch Naam vun de Stadt Toulouse. De Afsolute Helligkeit bedrocht 8,75. De Asteroid hett en hell silikatriek Böverflach mit en Albedo vun 0,270.
Friedrich Stromeyer

**Friedrich Stromeyer**, ok *Strohmeyer*, (* 2. August 1776 in Göttingen; † 18. August 1835) weer en düütsch Chemiker.

Stromeyer studeer in de Johren 1793-1799 in Göttingen Medizin. In dat Johr 1800 hett he sien Doktertitel makt. 

Stromeyer weer Vörgänger vun Friedrich Wöhler as Perfesser der Chemie an de Universität Göttingen. He föhr 1805 eerstmals en chemisch Praktikum för Studenten in. 1817 hett he dat chemisch Element Cadmium opdeckt unafhängig vun Carl Samuel Leberecht Hermann.

Af 1818 wer he Liddmaat vun de Bayerische Akademie der Wissenschaften.

## Weblenken
* Friedrich Stromeyer
Hapten

**Haptenen** sünd lütte orgaansche Molekülen as to’n Bispeel Atrazin oder Digoxigenin. Se warrt to de Grupp vun de Antigenen rekent, ünnerscheed sik aver vun jem dordör, dat se alleen noch keen Immunreakschoon utlösen künnt. Dorto sünd se eerst in de Laag, wenn se an en Drägerprotein anbunnen sünd, wat ok as *Hapten-Dräger-Prinzip* betekent warrt. Se sünd nipp un nau also gor keen Antigenen, man *Immunogenen*.

Haptenen hebbt en bedüdene Rull bi’t Ünnersöken vun Immunreakschonen vun’n Lief. De Immunoloog Karl Landsteiner hett mit jemehr Help nawiesen künnt, dat Antikörper hoochselektiv wesen künnt.

De Gefährlichkeit vun de Haptenen liggt dorin, dat se dör’t Anbinnen an spezifische Zellstrukturen, en Immunreakschoon utlösen künnt, de dorto föhrt, dat en sünnere Zellpopulatschoon tonichten maakt waart. In’n normalen Fall is dat Immunsystem in de Laag, liefegene Stoffen to kennen. Dör de Haptenen warrt disse Stoffen aver so verännert, dat se de Immunafwehr as Frömd vörkamt. Krankheiten, bi de dat Immunsystem egen Zellen angrippt un tonichten maakt, warrt Autoimmunkrankheiten nöömt.
Erich Übelacker

**Erich Übelacker** (* 1936 in Öösterriek) is en öösterriekschen Astronom un Saakbookschriever.  

## Leven
Übelacker hett in Stuttgart un Paris de Fäcker Physik un Astronomie studeert. As he sien Dokter harr, hett he negen Johr lang bi de Firma Carl Zeiss Jena in Oberkochen arbeit. Ünner annern harr he in de Tiet dat Regeer över’t Planetariumsafdeel un över’t Feernrohrlabor. Mit sien Lüüd hett he Redschoppen för dat US-amerikaansche Astronautentraining entwickelt un weer weltwiet in vele Städer Raatgever bi’t Planen un Opstellen vun Planetarien.

In de Johren vun 1975 bit 2000 weer he de Direkter vun’t Hamborger Planetarium. In de Tiet hebbt sik de Besökertallen verdreefacht. För’t NDR-Feernsehn hett Übelacker fakener mol Sennen över de Astronomie un de Ruumfohrt modereert. Butendem weer he ok Schriever oder Mitarbeiter an negen Utgaven vun de Was-ist-Was-Reeg to Themen ut dat sülve Rebeet.

Siet 2000 maakt he Vörlesen op Krüüzfohrtscheep un is’n Gourmet.

## Weblenken
* Literatur vun un över Erich Übelacker in de Düütschen Natschonalbökeree
* Planetarium Oostwestfalen: „Dozentenportait Prof. Dr. Erich Übelacker“
Scarlet Lubowski

**Scarlet Cavadenti** geb. **Lubowski** (* 8. März 1965) is en düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin.

Siet hör achte Levensjohr synchroonisert Scarlet Lubowski, deelwies ok tosommen mit hör jüngere Bröer Manou Lubowski. Nah hör Abitur is se nah Italien gahn, wo se Literatur- un Spraakwetenschapen studeer un Schauspeelünnericht nehm.  

## Synchroonrullen
*de Biene Maja, 1975 (dt. Synchronisatschoon: 1976/77, 1979/80)
*Bryan Patrick Lyndon in Barry Lyndon, 1975
*Violetta in Marco, 1976 (dt. Synchronisatschoon: 1980)
*Lucie in Ein Autobus, groß wie die Welt, 1977
*Heidi in en 6-deeligen Hörspeelreeg, 1978
*Gaby in TKKG, 1987
*Brooke in Melrose Place, 1992–1999
*Gabrielle in Xena, 1995–2001
*Libby Chessler in Sabrina – total verhext!, 1996–2003
*Byruit und Doubt in Sailor Moon, 1995–1997 
*Marie in Freeze – Alptraum Nachtwache, 1998 
*Jessie in Pokémon, siet 1999
*Jessie in de Pokémon-Films 1–3 & 8–9
*Panzaeron in „Pokémon Mystery Dungeon üm 2006

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
*En unvullstännig Uplistung vun hör Spreekrullen in Hörsspeelen
*Interview mit www.xenafanclub.de (pdf, S. 13,  mit Bild)
(149) Medusa

**(149) Medusa** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 21. September 1875 vun de franzöösch Astronom Henri Joseph Anastase Perrotin in Toulouse opdeckt wurrn is. Dat weer de tweete Asteroid, de he opdeckt hett.

De Asteroid is nah Medusa nömmt wurrn, en vun de Gorgonen ut de greeksche Mythologie, bi de ehren Anblick jeedeen to Steen verklamen de. De Afsluute Helligkeit bedrocht 10,79. De Asteroid hett en hell silikatriek Böverflach mit en Albedo vun 0,23.
Leherheide-West

**Leherheide-West** is een Oortsdeel vun Bremerhoben in Düütschland. Dat is een Hoochhuusveerdel vun den sozialen Wohnensbu. Dor leevt hüdigendags (31. Dezember 2005) 8.057 Inwahners. In dat Johr 1996 weern dat noch mehr, as 10.000 Lüde ween. De Buslienen 502, 503 un 508 ennen in Leherheide-West. In den Oortsdeel steiht de ev.-luth. Lukaskark.
Bi de Stadtrootswahl 1999 harr de CDU ene afsolute Mehrheit. Bi de Europawahlen 2009 weer Leherheide de Oortsdeel mit de lüttste Andeel vun Bündnis 90/De Grönen; de starkste Partei weer de SPD. 

## Enkelt Nahwiesen
Tracy Kidder

**John Tracy Kidder** (* 12. November 1945 in New York City) is en US-amerikaansch Schriever. 

Kidder hett in Harvard studeert, wo he 1967 sien Bachelor-Afsluss maakt hett. Dornah weer he bit 1969 as Leutnant in Vietnam un studeer ansluutend Kreativ Schrieven an dat bekannt Writers' Workshop vun de Universität Iowa; he kreeg 1974 den Afsluss *Master of Fine Arts*. Bald dorup fung sien langjohrig Arbeit för *The Atlantic Monthly* an. He is verheiraadt un leevt in Massachusetts.

Sien Book *Die Seele einer neuen Maschine* broch hüm 1982 den Pulitzer-Pries un den National Book Award in un maak hüm weltwiet bekannt.

## Warken
* *The Soul of a new machine*, düütsch: *Die Seele einer neuen Maschine*, Birkhäuser, Basel [u. a.] 1982, ISBN 3-7643-1341-2.
* *House* düütsch: *Das Haus*, Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1987, ISBN 3-498-03448-0.
* *Among Schoolchildren*, Avon Books, 1990, ISBN 0380710897 (engelsch)
* *Home Town*, Random House, 1999, ISBN 0671785214 (engelsch)
* *Mountains Beyond Mountains: Healing the World: The Quest of Dr. Paul Farmer*, Random House, 2003, ISBN 0375506160 (engelsch)
* *My Detachment - a memoir*, Random House 2004
* *Mein Weg nach Amahoro*, München, Kailash Verlag 2010, ISBN 978-3-424-63029-9 (engelsch Original: *Strength in What Remains*, Random House 2009)

## Weblenken
Literatur vun un över Trcay Kidder in de Düütschen Natschonalbökeree
I.Q.

**I.Q.** (dt.: *I.Q. – Liebe ist relativ*) is en romantische US-amerikaansche Filmkummedie ut dat Johr 1994 vun den Speelbaas Fred Schepisi. In den Film speelt Walter Matthau de Rull vun Albert Einstein, de sien Nichte, speelt vun Meg Ryan, mit en Automechaniker tosamenbringen will.

## Inholt
De Mathematikersche Catherine Boyd is de Nichte vun Albert Einstein. Mit ehrn Verlööften, den Verhollenspsycholoog James Morland, is se jüst dorbi ehr Hochtiet to planen, as jemehr Auto jüst vör de Warksteed twei geiht, in de Ed Walters arbeit. Ed is en eenfachen Minsch, man he intresseert sik liekers för Physik. As he nu mit de söten Catherine to doon kriggt, verkiekt he sik foorts in ehr. Catherine lett aver ehr Klock in de Warksteed liggen, en Arvstück vun ehrn Vadder, de Ed ehr natürlich gau torüchbringen will. An de Adress, de se angeven hett, dröpt he aver nich ehr an, man ehrn Unkel Albert. Einstein un sien Frünnen Gödel, Podolsky un Liebknecht wiest sik andoon vun den Gedanken, dat Ed sik in Catherine verkeken hett. Ehr Unkel hett Catherines op Vernunft grünnte Hochtietsafsicht mit James lang dörblickt un will ehr nu helpen, vun James wegtokamen un Ed as den Mann antosehen, de to ehr Hart passt.

Einstein un sien Lüüd helpt Ed, sik as en Wetenschopler uttogeven. Einstein kraamt een vun sien Theorien rut, de he aver nich publizeert hett. As Catherine na Huus kummt, doot se so, as wenn se jüst över en Infall vun Ed beraden doot. Dör en Tofall söcht Catherine aver jüst een, de op en tokamen wetenschopplich Drapen en Vördrag hollen deit, un seggt Ed, dat he dat maken mutt. De Mannslüüd maakt dat Speel mit un maakt för Ed en Vördrag praat, mit den he vör de Apentlichkeit geiht. Mit de Tiet finnt Catherine, ahn dat se dat markt, jümmer mehr Gefallen an Ed. Liekers bohrt se aver ok jümmer mehr in de Theorie rüm, de Ed vörstellt hett un finnt opletzt en mathemaatschen Bewies, de „sien“ Theorie nich stimmt. Dat is wat, wat Einstein sülvst nie henkregen hett. Mit dissen Bewies warrt Catherines Sülvstbewusstsien starker maakt, wat ehr in de Laag versett, sik egenstänniger to verhollen un sik opletzt vun James to lösen, mit den ehr keen richtige Leev verbinnt.

As de Swinnel vun Einstein un Ed an’t Enn opflüggt – jüst dat Präsident Eisenhower Ed opsöcht un em na den eersten Prototyyp vun sien Ruumschippandrief – is Catherine natürlich toeerst böös op Ed un will nix mehr vun em weten. Opletzt winnt aver de Geföhlen in ehr un de beiden warrt doch noch en Poor.

## Kritik
Lexikon vun’n Internatschonalen Film: *Eine amüsante, durchgehend gut gespielte romantische Komödie. Zwar werden Situationen und Scherze auf Dauer allzuoft wiederholt, so daß sich bisweilen Leerlauf einstellt, doch die entspannt-unverkrampfte Atmosphäre des Films überdeckt auf sympathische Weise so manche Untiefe.*

## Weblenken

* Kritiken to „I.Q.“ op Rotten Tomatoes
Heike Ulrich

**Heike Ulrich** (* 11. Mai 1958 in Bad Arolsen) is en düütsch Schauspelerin un Singerin.

2001-2001 weer se in de Rull vun Tanja Maldini in de ARD-Feernsehreeg *[[Marienhof]]* to sehn. 2003 stunn se ünner de Regie vun hör Bröer Armin Ulrich för de Film "Déjà vu" vör de Kamera, de 2004 mit de „Goldenen Kamera“ vun de Süüdwestrundfunk uttekent wurr. 

Hör Utbilln as Schauspeler kreeg se bi Peter Nüesch in de Swiez.

## Arbeit
*Feernsehn: „Die glückliche Familie“, „Der Fahnder“, „Oppen und Ehrlich“, „Tatort“ 
*Film: „Sonst hilft dir keiner“, „Déjà vu“ 
*Theater: Engagements bi dat Kinner- un Jöögdtheater München, Marburger Schauspeel, Theater in Kassel 
*Gesang: Uptreden in Amerika mit Jazz, Slager vun de 30er un 40er Johren

## Weblenken
*
Karl Weßling

**Karl Weßling** (* 11. März 1911 in Bremen; † 18. August 1968 ok dor) weer en Politiker vun de SPD un en Mann vun de Gewerkschaft in Bremen.

## Leven
Weßling hett de Volksschool besöcht un is vun 1926 bit 1929 Lehrjung ween un hett up Elektriker lehrt. Denn hett he as Elektriker arbeit' un weer vun 1934 af an bi de Siemens-Schuckertwarken togange. He hett bi de Gewerkschaft mitmaakt un hett 1947 anfungen as Sekretär  bi de Gewerkschaft ÖTV. Later is he Geschäftsföhrer un eersten Vörsitter bi de Oortsverwaltung Bremen wurrn. 

## Politik
Vun 1929 af an hett Weßling to de SPD tohöört. Vun 1947 af an seet he in de Bremer Börgerschop. Dor hett he sik sunnerlich mit Upgaven in de Gesundheitspolitik befaat'. An'n 21. Dezember 1959 is he in den Senat Kaisen VI Senater för Arbeit un Gesundheit wurrn. Börgermeester Willem Kaisen harr em beropen. Ok unner de latern Börgermeesters Willy Dehnkamp un Hans Koschnick is he in sien Amt bleven bit he 1968 storven weer.

## Ehrungen
Vun em hett de *Senator-Weßling-Straten* bi dat Krankenhuus *Links der Weser* in Övervieland ehrn Naam kregen. 

## Kiek ok bi
* Bremer Senat
* Bremer Börgerschup
* Senat Kaisen VI (1959-1963)
* Senat Dehnkamp
* Senat Koschnick I

## Literatur
* Handbuch der Bremischen Bürgerschaft
Besen

**Besen** betekent

* Besen (*Juncus*), Geslecht von Planten,
* Besen, Oort in de Gemeen Luckau in’n Landkreis Lüchow-Dannenbarg, Neddersassen,
* Besen, Typ von Gastweertschop in Süüddüütschland.

**Besen** is de Familiennaam von

* Andreas Besen (üm 1650–1715), düütschen Architekt un Timmermeester,
* Ümit Besen (* 1956), törkschen Schauspeler,
* Wayne Besen (* 1970), US-amerikaanschen Avkaat.

Kiek ok bi: Beesen.
Huang Xianfan

**Huang Xianfan**(ole Chineesche Schrift:黄現璠/黄现璠; * 13. November 1899 in Fusui; † 18. Januar 1982 in Guilin) weer en Historiker in China.

## Leven
Huang Xianfan is 1899 as tweet vun veer Kinner vun en Fusui in Guangxi boren, woneem he ok opwussen is. Vun 1926 bit 1935 studeer he Historie in Peking (Hööftstadt vun de Volksrepubliek China). 1935 hett he de Master of Historie an de Pädagogische Universität Peking. Vun 1935 bit 1937 studeer he Historie in Tokio. Vun 1941 bet 1942 weer he Perfesser ahn Historie an de Universität vun Sun Yat-sen. Vun 1943 bet 1953 weer he Perfesser ahn Historie an de Universität vun Guangxi. Vun 1943 bet 1953 weer he Perfesser ahn Historie an de Universität vun Guangxi. Vun 1954 bet 1982 weer he Perfesser ahn Historie an de Pädagogische Universität vun Guangxi.

## Warken
* China Historie,Ⅰ-Ⅲ, Peking, 1932-1934
* Zhuang Historie, Nanning, 1957

## Weblenken

* Historiker Huang Xianfanhttp://z.cctv.com/20100118/101326.shtml
* Perfesser ahn Zhuang:Huang Xianfanhttp://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/zzfq08/2008-12/08/content_16914964.htm
Bundsautobahn 114

De **Bundsautobahn 114** (Afk.:**BAB 114**, in Kortform ok **A&nbsp;114** nöömt) is en öörtliche Autobahn in’n Noorden vun Berlin mit en Samtläng vun 8,5&nbsp;km. Se verbinnt dat Berliner Stadtzentrum  mit de Bundsautobahn 10 (*Berliner Ring*).

## Verloop

De A&nbsp;114 fangt an’t Autobahndreeeck Pankow an un föhrt vun dor ut na Süüden op de Stadtmitt to. So ennt mit de Anslusssteed *Prenzlauer Promenade*, woneem de Autobahn in de Bundsstraat 109 übergeiht, de in’n wieteren Verloop Ansluss an de Bundsautobahn 100 (*Berliner Stadtring*) gifft. De Deelstrecken vun de A&nbsp;114 sünd twüschen 1973 un 1982 för den Verkehr freegeven worrn.

De Autobahn schall in de Johren 2009 un 2010 vun Grund op instand sett warrn. Dorbi is ünner annern ok de Bo vun Standstriepens plaant.

## Weblenken

* Vullstännige Beschrieven vun’n Verloop (hdt.)
* Daten to de A 114