open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clarence Gamble

**Clarence Oliver Gamble** (* 16. August 1881 in St. Louis, Missouri; † 13. Juni 1952 ok dor) weer en US-amerikaansch Tennisspeler.

## Karriere
Bi de Olympisch Sömmerspelen 1904 in sien Heimatstadt St. Louis wunn Clarence Gamble tosommen mit sien Landsmann Arthur Wear in’t Tennis-Herrendüppel de Bronzemedaille, nahdem se in’t Halffinale de tegen Edgar Leonard un Beals Coleman Wright mit 1:6 und 2:6 verloren harrn. Leonard un Wright wurrn denn ok Olympiasieger.. 

## Weblenken
* Clarence Gamble up ''sports-reference'' (engelsch)
Johanna Gastdorf

**Johanna Gastdorf** (* 17. März 1959 in Hamborg) is en düütsch Schauspelerin. Se hett ünner annern in de Serie KDD - Kriminaldauerdienst mitwarkt. 

## Leven un Wark
Johanna Gastdorf hett Schauspeel an de Hoochschool för Musik un Theater Hannober studeert un weer nah hör Afsluss af 1982 an dat Staatstheater Hannober engageert, folgt vun Statschonen an’t Bayerisch Staatsschauspeel München (af 1993) as ok dat Schauspeelhuus Baukem (2000–2005). All 1994 folg hör Lienwanddebüt in Maris Pfeiffer sien Kummedie *Heirate mich*, as ok wietere Film- un Feernsehupgaven as Lars Beckers *Bunte Hunde*, Ulrich Starks *Diamanten küsst man nicht*; dorneben Tosommenarbeit mit renommert Regisseuren as Matthias Hartmann, Leander Haußmann, Dieter Giesing und Sönke Wortmann.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteknungen
* 2004: Bayerisch Filmpries för de Beste weiblich Nebenrull in *[[Das Wunder von Bern]]*
* 2004: Nomineren för den Düütschen Filmpries för de beste weiblich Nebenrull,  *[[Das Wunder von Bern]]*
* 2006: Grimme-Pries för hör Rull in de Folg *Kleine Frau* vun de Reeg Polizeiruf 110

## Weblenken
* 
* Vita bi agenturvogel
* ehem. Gast-Schauspelerin an’t Schauspeelhaus Zürich
Herbert Waas

**Herbert Waas** (* 8. September 1963 in Passau) is en ehmalger düütsch Footballspeler. 

Sein Profikarriere fung bi TSV 1860 München in de 2. Football-Bundsliga an. In 35 Spelen hett he dor 11 Doren schaaten. Dornah is he 1982 to Bayer 04 Leverkusenwesselt, wo he bit 1990 bleev. Dat weer sien spoodriekste Tiet. In 209 Bundsligaspelen keem he up 72 Doren. Dornah speel he för en Johr bi den italieenschen Vereen FC Bologna bevör he 1991 to’n HSV wesselt is (33 Bundsligaspelen, 2 Doren). Dor bleev he aber man ok blots en Johr. Denn is he in de Swiez to’n FC Zürich wesselt un hett dor noch mol 19 Doren in 69 Spelen schaaten. In de Saison 1994/95 hett he noch eenmal in de Bundsliga anhüert. Bi Dynamo Dresden keem he aber noch blots to 5 Spele in de he ok kien Door schaaten hett. Sien Karriere hett he denn bi BSC Sendling utklingen laaten. 

Tüschen 1983 un 1988 hett he ok 11 Mal in de düütsch Football-Natschonalmannschap speelt un en Door schaaten.  

1988 wunn he mit Bayer 04 Leverkusen den UEFA-Pokal. In dat Final-Rückspeel tegen Espanyol Barcelona hörr he in dat entscheedend Elfmeterscheeten to de Doorschützen. 

## Weblenken
*Herbert Waas up Fußballdaten.de
Atrioventrikularknütt

De **Atrioventrikularknütt** (lat. *Nodus atrioventricularis* „Vörhoff-Kamer-Knütt“), kort: **AV-Knütt** oder ok **Aschoff-Tawara-Knütt** (na Ludwig Aschoff un den japaanschen Patholoog Sunao Tawara) is en Deel vun’t Anreegleddsystem vun’t Hart un liggt in’t Koch-Dreeeck. De Knütt besteiht ut sünnere Hartmuskelzellen un befinnt sik in de Wand twüschen den rechten un den linken Vörhoff an de Grenz to de Hartkamern. De AV-Knütt geiht wieter in den His-Bund, dat sik dorna in de beiden Tawara-Schenkels opdeelt.

De elektrische Anregen geiht vun’n  Sinusknütt ut un warrt över de Arbeitsmuskulatur vun de Vörhööv wieterleidt. Disse sünd aver dör dat Hartskelett ut Binngeweev gegen de Kamern elektrisch isoleert, so dat de Anregen nich op de Muskulatur övergahn kann.

De AV-Knütt stellt de eenzige elektrische Verbinnen twüschen de Vörhööv un de Hartkamern dor un hett mit 0,04 bi 0,1&nbsp;m/s mit Afstand de sietste Leddsnelligkeit vun’t Hart. Dat heet, de Anregen warrt mit bannig Ophollt överdragen. In’t EKG warrt disse Ophollt as *PQ-Tiet* anwiest. Se is vun grote Bedüden för de koordineerte Kuntrakschoon vun de Vörhoff un Kamermuskulatur: Na dat Tosamentrecken (Systool) vun de Vörhööv treckt sik de Kamern dordör neemlcih mit ’n lütten Tietafstand tosamen, so dat de Kamern beter füllt sünd.

Wenn de Sinusknütt utfallt, övernimmt de AV-Knütt sien Funkschoon, man mit en düütlich sietere Frequenz vun 40 bit 50 mol in de Minuut. De AV-Knütt hett also ok de Anlaag, sik vun sülvst elektrisch to depolariseeren. In’n Normall hett dat keen Bedüden, vun wegen dat de Sinusknütt, em sien högere Frequenz „opdwingt“.

Wenn de elektrische Överleiden in’n AV-Knütt to langsom löpt oder blockeert is, seggt man dorto AV-Block. En gauere Överleiden twüschen Vörhoff un Kamer ünner Ümgahn vun den AV-Knütt liggt to’n Bispeel dat Wolff-Parkinson-Syndrom vör.

## Weblenken
*https://web.archive.org/web/20090202133541/http://www.tk-online.de/rochelexikon/
*https://web.archive.org/web/20051103063551/http://www-ibt.etec.uni-karlsruhe.de/people/gs/Diplomarbeit/diplhtml.html
Kap-Verde-Escudo

De **Kap-Verde-Escudo** is de Geldsoort vun de Republiek Kap Verde, en Inselstaat vör de Küst vun Westafrika. Afkört warrt de Geldsoort mit CVEsc, CV Esc oder Cifrão (\mathrm{S}\!\!\!\Vert ). De offizielle Afkörten na ISO 4217 is **CVE**. Ünnerdeelt is de Escudo in 100 Centavos.

Kap Verde weer bit 1975 en Kolonie vun Portugal un harr dormols also den Portugeeschen Escudo as Geldsoort. Na de Unafhangigkeit is de Beteken *Escudo* för de ne’e natschonale Geeldsoort behollen worrn. In dat Johr 1998 is de Kap-Verde-Escudo fast an den portugeeschen Escudo koppelt worrn un somit 1999 ok an den Euro. De Ümtuuschkurs is siet de Tiet mit 1 EUR = 110,265 CVE oder 100 CVE = 0,906906 EUR fastleggt.

## Grötten
Den Kap-Verde-Escudo gifft dat as Münten un as Geldschiens. Vun de Münten gifft dree verschedene Regen, de op de een Siet Motiven vun Deerten, Planten un Scheep wiesen doot. Münten gifft dat dorvun in de Weerten 5, 10, 20, 50 un 100 Escudos. Butendem gifft dat en Münt to 1 Escudo, de en Seeschildkrööt wiest, dat Natschonaldeert vun den Inselstaat. Papeergeld gifft dat in de Weerten 100, 200, 500, 1000, 2000 un 5000 Escudos.

## Weblenken
* Papeergeld
* Münten
Samtgemeen Ahlden

De **Samtgemeen Ahlden** is en Samtgemeen in’n Landkreis Heidkreis, in de sik fief Gemenen för de Afwickeln vun de Verwaltenssaken tohopenslaten hebbt. Se hett . De Sitt vun de Samtgemeenverwalten is in Hodenhagen.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Heidkreis]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie
De Samtgemeen gifft dat siet den 4. März 1974. Se is dormols in’n Rahmen vun de Rebeetsreform vun’t Land Neddersassen nee billt worrn.

### Inwahnertall

## Geografie
De Samtgemeen Ahlden liggt in’n Süüden vun’n Landkreis un warrt to’n Noorden un Noordoosten hen vun de Eenheitsgemeen Wasra afgrenzt. In’n Oosten un Süüden slutt sik de Samtgemeen Swarms an un in’n Westen de Samtgemeen Reten/Aller. De Gemeen Ahlden sülvst hett ok op’n kort Stück Kuntakt na’n Landkreis Nienborg/Werser mit sien Samtgemeen Steembke.

### Samtgemeenopdelen

To de Samtgemeen Ahlden höört de nafolgen Gemenen (na’t Bookstaveren):
# Ahlden (Aller)
# Eikeloh 
# Graitn 
# Hamstorp 
# Hodenhagen

## Politik
### Samtgemeenraat
De Samtgemeenraat vun Ahlden besteiht vundaag neven den hööftamtlichen Samtgemeenbörgermeester ut achtteihn wählte Raatsliddmaten, de sik op dree Frakschonen verdeelt. De beiden Wählergemeenschopppen hebbt sik dorbi to een Grupp tohopenslaten De letzte Kommunalwahl weer in’n September 2011:

### Samtgemeenbörgermeesters
De Samtgemeenbörgermeester arbeit hööftamtlich.

* –9. April 2016: Heinz-Günter Klöpper (ahn Partei)
* 1. November 2016–: Carsten Niemann (ahn Partei)

## Footnoten



## Weblenken
Feodor Kelling

**Johann Friedrich August „Feodor“ Kelling** (* 11. Februar 1820 in Klutz; † 24. Oktober 1909 in Nelson) weer en neeseelandschen Politiker.

Kelling is 1820 as Söhn von Louise Catharina Margaretha (borene Harms) un Johann Joachim Kelling in Klutz in Mekelborg-Swerin boren. An’n 14. April 1844 hett he in Rövershagen Hochtied fiert mit Johanna Friederica Christiana Lampe. Kort later sünd se op de *Skiold* afreist na Neeseeland. De Briten harrn för jemehr ne’e Kolonie Kolonisten ut Düütschland söcht un Kuno von Rantzau-Bredenborg harr jem Lüüd ut Mekelborg vermiddelt. Na veer Maand Reis kemen se an’n 1. September 1844 in Nelson an. De Mekelbörger hebbt teihn Kilometer westen von Nelson dat Dörp Ranzau grünnt. Kelling weer dorbi een von de Lüüd, de dat ganze mit organiseert hebbt. In datsülve Johr is ok sien Söhn Robert Charles Ferdinand Kelling boren.

An’n 10. Juli 1869 hett em de Noorddüütsche Bund to’n Konsul maakt un he weer för de Provinz Nelson tostännig. Von’n 25. August 1871 af an weer he denn Konsul för dat Düütsche Kaiserriek. Kelling weer ok Afornter för den Wahlkreis Waimea in dat Parlament von Neeseeland.

## Footnoten



## Weblenken

* Bild bi en gollen Hochtied 1899, Kelling sitt in de twete Reeg un is de twete rechts (Text to dat Bild engelsch)
Agritechnica

De **Agritechnica** is en vun de gröttsten Utstellungen för Landmaschinen. Utrichtet ward se vun de Düütsche Sellschop för Landweertschop.

De Messe finnt siet 1995 alle twei Johr in Hannober in Wessel mit de Eurotier statt. 

In 2009 fann de Utstellung vun 10. bet 14. November statt. Up öber 320.000 m² Utstellungsfläche hebbt öber 2300 Utsteller ehr Produkte tau Schau stellt. 

## Weblenken

*
*Internetuptritt von de Utstellung (hoochdüütsch)
(729) Watsonia

**(729) Watsonia** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 9. Februar 1912 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Winchester opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 9,252. 

De Asteroid is nah de Astronom James Craig Watson nömmt wurrn.
Raj Tischbierek

**Raj Tischbierek** (* 24. September 1962 in Leipzig) is en düütsch Schachspeler. 
## Leven

Raj Tischbierek keem dör sien Vader to dat Schachspeel, de hüm dat in dat Öller vun fiev Johren bibrocht hett. Mit negen Johren is he in de Schachvereen Chemie Leipzig intreden. He weer tweemal DDR-Landsmeester.

Nahdem he de Polytechnische Böverschool afslooten harr wurr he to’n Geologiefackarbeiter (Vermesser) utbildt un hett nebenbi noch dat Abitur nahmakt. As Fackarbeiter hett he aber nie arbeidt, sonnern is 1989 nah Berlin trucken. 1991 övernehm he dor de Tietschrift ''Schach'' as Chefredakteur, för de he 1999 den Exzelsior Verlag grünnd hett.

De Grootmeester speelt för den SC Kreuzberg in de 1. Bundsliga un hett en Elo-Tall vun 2459 Punkten (Stand: Januar 2009). Sien best Historsch Elo-Tall weer 2616. De harr he in Dezember 1987.

## Natschonalmannschaft

Mit de Natschonalmannschap vun de DDR hett Tischbierek an de Schacholympiade 1990 deelnommen.

## Böker

**Sternstunden des Schachs. 30 x Olympia. London 1927 - Manila 1992*. Sportverlag Berlin 1992 
**SKA Turnier München 1994*. Sportverlag Berlin 1994.

## Weblenken
*FIDE-Kort (engelsch)
*Porträt in de Berliner Zeitung
*Exzelsior Verlag
*Partien vun Tischbierek up chessgames.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Bundsministerium för Gesundheit

Dat Bundsministerium för Gesundheit (BMG) (meist as „Bundsgesundheitsministerium“ tosamentogen), is en Bundsministerium vun de Bundesrepubliek Düütschland. Dat is de böverste düütsche Bundsbehöörd vun’t Gesundheitswesen. De Hööftsitt vun’t Ministerium is in Bonn, en tweten Deenstsitt gift dat in Berlin.

Bundsminister för Gesundheit is opstunns Karl Lauterbach vun de SPD.

## Historie
Dat Bundsministerium is 1961 as **Bundsministerium för’t Gesundheitswesen** (BMG) grünnt worrn un weer acht Johr later mit dat *Bundsministerium för Familie un Jöögd* tohopenslaten, dat dorna denn **Bundsministerium för Jöögd, Familie un Gesundheit** heten de (dat is vundaag dat Bundsministerium för Familie, Senioren, Fronslüüd un Jöögd).

Eerst 1991 is dat Ministerium as egenstännig **Bundsministerium för Gesundheit** (BMG) wedder nee inricht worrn. In’t Johr 2002 is dat Rebeet *soziale Angelegenheiten* dorto kamen un de Naam weer op **Bundsministerium för Gesundheit un Soziale Sekerung** (BMGS) ännert. Dat weer blots bit 2005, denn is dat Sozial-Ressort wedder rutnahmen worrn un güng an dat Bundsministerium för Arbeit un Sozialsaken. Siether hett dat wedder „Bundsministerium för Gesundheit“ as fröher al.

## Opgaven
Dat Ministerium hett en Reeg vun Opgaven, de to’n Teel hebbt de Gööd vun’t Gesundheitswesen in Düütschland wietertoentwickeln un to sekern. Dorto höört, dat Leistungsvermögen vun de gesettlichen Krankenversicherungen un de Pleegversicherung to sekern un de Intressen vun de Patienten to wohren un to verbetern. Dorto höört ok dat Sekern vun de Weertschopplichkeit un dat Stabiliseeren vun di Bidragssätz.

Bito is höört to de Opgaven de Gesundheitsvörsorg un Gefohrenafwehr as dör dat Infekschoonsschuulgesett, Vörsorg bi Drogen- un Suchtgefohren oder dat Utarbeiten vun Rahmenvörschriften för’t Herstellen, Tolaten, Verdrieven un Överwachen vun Heelmiddel un medizinische Produkten ünner de Aspekten vun de Sekerheit vun bioloogsche Heelmiddel as Bloodprodukten un allgemeen de Gööd, Wirksomkeit un Unbedenklichkeit vun Heelmiddel. Dorto kummt Vörsorg, Rehabilitatschoon un Behinnertenpolitik in’n Sinn vun Rehabilitatschoon vun de Gesundheit un in’n Beroop, Swoorbehinnertenrecht un dat Plegen un Föddern vun behinnerte Minschen. Un nich toletzt ok de Euroääsche un internatschonale Gesundheitspolitik, wo ünner annern de Drogenbeopdraagte vun de Bundsregeeren un de Patientenbeopdraagte toordent sünd.

## Opsichtsrebeden
Dat BMG hett de Deenst- un Fackopsicht över de folgen Behörden:
* Bundsinstitut för Heelmiddel un Medizinprodukten (BfArM) in Bonn
* Bundszentralsteed för gesundheitlich Opklären (BZgA) in Köln
* Düütsch Institut för medizinische Dokumentatschoon un Informatschoon (DIMDI) in Köln
* Paul-Ehrlich-Institut (PEI, Bundsinstitut för Empstoffen un biomedizinische Heelmiddel) in Langen (Hessen)
* Robert Koch-Institut (RKI, Bundsinstitut för Infekschoonskrankheiten un nich överdrägbore Krankheiten) in Berlin

## Weblenken
* bmg.bund.de
** De aktuellen Pressemitdeelen to Fragen vun de Gesundheit ut dat düütsche Bundsgesundheitsministerium
(757) Portlandia

**(757) Portlandia** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 30. September 1908 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 10,20. 

De Asteroid is nah de Stadt Portland in de US-Bundsstaat Maine nömmt wurrn.
(695) Bella

**(695) Bella** is en Asteroid (Spektralklass S) ut de Hööftgördel, de an’n 7. November 1909 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 9,30. 

Woher de Naam kummt weet man nich.
(645) Agrippina

**(645) Agrippina** is en Asteroid ut de Hööftgördel (Spektralklass S-Typ), de an’n 13. September 1907 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 9,94. 

Der Asteroid is mit en röömsch Naam betekent, de völ Daams in dat Röömsch Riek dragen hebbt.
Born (Historie)

En **Born** sünd in de Histoorsche Wetenschop „all Texten, Gegenstänn oder Umstänn, wo een över de verleden Tied wat ut rutfinnen kann“. De Borns mütt stracks vun de Sekundärliteratur afgrenzt weern, also vun de Fackböker, de över en Saak schreven wurrn sünd. Borns sünd sunnerlich Oorkunnen, annere ole Schriften, Biller un Saken ut de Tied, wo een sik mit befaten deit. Wenn dat över de Steentied geiht, gifft dat keen schriftliche Borns, vunwegen datt dat dormols noch keen Schrift geven hett. Borns sünd denn Steenwarktüüch, de funnen wurrn sünd un all annere Överresten ut de Tied. Wenn dat um de Antike geiht, denn so sünd Fundstücken vun de Archäologie Borns, man ok Schriften (ok nee rutgeven), Kunstwarken un Bowarken. Just so bi dat Middelöller oder noch jüngere Tieden: Borns sünd jummers Saken, de ut de Tied sülms herstammen doot un us vundagen noch wat över de Tied vertellen könnt. De Böker un Upsätz, de hüdigendags (oder jedenfalls in latere Tied) över de Periood schreven weert, wo dat um geiht, sünd keen Borns, man Sekundärliteratur. 

## Belegen
Pablo Cottenot

**Pablo Cottenot** weer en franzöössch Astronom, de in dat 19. Johrhunnert an de  Steernwacht vun Marseille arbeit hett.

Nah de Utsaag vun de Astronom Édouard Stephan weer Cottenots astronomisch Karriere blots vun kort Düer. He sall doov ween hemm. Hüm is aber tominnst an’ 2. Februar 1878 gelungen, den Asteroiden Eucharis optodecken.

## Weblenken
*Artikel över dat Observatorium vun Marseille (franzöössch)
Fred Heiser

**Fred Heiser** (ok: **Fredy Heiser**; * 20. November 1938; † 8. Februar 2019) weer en düütsch Footballspeler. 

De Angreepspeler speel all vör Hannober 96 in de Regionalliga, bevör in de Saison de Mannschap in de Bundsliga spelen dee. Dor keem he bit 1967 up 38 Bundsligaspele, in de he 11 Doren schaaten hett. 

## Weblenken
*Heiser auf fußballdaten.de

## Enkeld Nahwiesen
Christian Wilhelm Blomstrand

**Christian Wilhelm Blomstrand** (* 20. Oktober 1826 in Växjö, Süüdsweeden; † 5. November 1897 in Lund) weer en sweedsch Chemiker. 

1850 hett he sien Doktertitel an de Universität Lund makt. Wurr twee Johr later Dozent un 1856 Adjunkt der Chemie in Lund. Van 1862 bist 1895 weer he Perfesser in Lund. Blomstrand weer siet 1861 Liddmaat vun de Königlich Sweedsch Akademie vun de Wetenschapen. 

1865 hett he faststellt, dat de vun Heinrich Rose funnen Niobverbindungen Gemische vun Niob- un Tantaloxiden ween sünd. 

## Verapenlichungen
**Minnestecking ofver [[Carl Wilhelm Scheele]]*
**Die Chemie der Jetztzeit vom Standpunkt der electrochemischen Auffassung*; Heidelberg 1869
Mattaponi

De **Mattaponi** sünd neben de Pamunkey de eenzig Indianerstamm ut Virginia, de över eegen Reservatschoonsland verfügt, dat sück an de Grenzen vun de Mattaponi River, dicht bi West Point, Virginia. hentreckt. Vun de 450 Stammesliddmaaten leven aber man blots ruch weg 60 in de Reservatschoon.

De Mattaponi hörrten to de Powhatan-Konföderation in dat laat 16. Johrhunnert.  Ok hör Spraak is Algonkin. Hüüd leven se in de King William County.

## Kiek ok
* List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent

## Enkeld Nahwiesen


## Weblinks
* Mattaponi Indian Reservation (engelsch)
* Informatschonen över de Mattaponi (engelsch)
Lino Lacedelli

**Lino Lacedelli** (* 4. Dezember 1925 in Cortina d’Ampezzo, Italien; † 20. November 2009 ok dor) weer en italiensch Bargstieger.

Tosommen mit Achille Compagnoni hett he an’ 31. Juli 1954 as Eerst den K2 besteegen. De Expedition wurr damals leidt vun Ardito Desio.

## Weblink
* Lino Lacedelli - Nahroop in de Daily Telegraph (engelsch)
(737) Arequipa

**(737) Arequipa** is en Asteroid (Spektraalklass S) ut de Hööftgördel, de an’n 7. Dezember 1912 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Winchester opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 8,81. 

De Asteroid is nah de Stadt Arequipa in Peru nömmt wurrn.
(181) Eucharis

**(181) Eucharis** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 2. Februar 1878 vun de franzöösch Astronom Pablo Cottenot in Marseille opdeckt wurrn is. Dat weer ok de eenzig Asteroid, de he opdeckt hett. De afsolute Helligkeit bedrocht 7,84. 

De Asteroid is nah Eucharis, en Nymphe ut de greeksch Mythologie nömmt wurrn.

## Literatur
* Manfred Stadler, Rotationsperioden, UBV-Photometrie und Lichtkurven der Asteroiden 181 Eucharis, 377 Campania und 714 Ulula, Diplomarbeit an der Universität Graz 1989
Scatman Crothers

**Scatman Crothers** (* 23. Mai 1910 in Terre Haute, Indiana; † 22. November 1986 in Van Nuys, Kalifornien; eegentlich *Benjamin Sherman Crothers*) weer en US-amerikaansch Singer, Komponist un Schauspeler.

Crothers fung sien Karriere nah de High School in de 1920er Johren as Singer un Kummediant in Jazz- un Nightclubs an. So speel he ok in de Band vun Slim Gaillard un 1937/38 speel Sam Taylor in sien Band. In en Film weer he to’n eersten Mal in de  1950er Johren to sehn. Ofschoonst he in över 60 Kino- un Feernsehfilmen mitmakt hett, bleev he vör allen as Singer un Komponist tätig.

As Schauspeler is he sünners för sien Rull as Hotelkoch in Stanley Kubricks Horrorfilm *[[The Shining (Film)|Shining]]* bekannt worrn. Fief Johr vörher wark he all as Nachwächter an de Siet mit Jack Nicholson in de Film *[[One Flew Over the Cuckoo’s Nest|Einer flog über das Kuckucksnest]]* mit. 1976 speel he den Schaffner Ralston in de Kummedie *[[Silver Streak|Trans-Amerika-Express]]*. He is ok as musikbegeistert  Kater „Swingy“ in de Walt Disney-Tekentrickspeelfilm *[[Aristocats]]* (1970) to hörn.

Scatman Crothers weer verheiraadt un harr en Dochter.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblinks
* 
* Scatman Crothers in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
Komet (Mehrdüdig Begreep)

**Komet** betekent

* Komet, en astronoomsch Objekt,
* *[[Komet (Schipp)|Komet]]*, Schipp vun’t Bundsamt för Seeschippfohrt un Hydrografie,
* *[[Komet (Helpskrüzer)|Komet]]*, Schipp in’n Tweten Weltkrieg,
* *[[Der Komet]]*, Fackblatt för Schaustellers un Marktkooplüüd,
* „Komet“, öösterrieksche Damplokomotiv,
* „Komet“, Driefwagentog vun de Düütschen Bundsbahn,
* Messerschmitt Me 163 „Komet“, Fleger in’n Tweten Weltkrieg,
* en DDR-Markennaam.
DTB

**DTB** is afkört för

* Düütsch Deerschuulbund,
* Düütsche Terminbörse,
* Düütsch Tennis Bund,
* Düütsch Turnerbund,
* Düütsch Taekwondo Bund,
* Düütsch Trampolin Bund,
* Düütsche Thomson-Brandt, Firma.
Gregor VIII. (Paapst)

**Gregor VIII.**, eegentlich **Alberto di Morra** (* um 1100 (1105-1110?); † 17. Dezember 1187) weer van 25. Oktober 1187 an Paapst. Man dröfft hüm nich mit den glieknaamigen Gregor VIII. (Gegenpaapst) (Maurice Bourdin) verwesseln, de van 1118 bit 1121 as Gegenpaapst to de (as regulär tellt) Paapsten Gelasius II., bzw. Kalixt II. amteer.

1172 nehm he as pääpstlich Legat an dat Konzil vun Avranches deel, dat Heinrich II. vun England vun de Moord an Thomas Becket freespraken hett.

He wurr as Nahfolger vun Urban III. an’ 21. Oktober 1187 in Ferrara wählt, an’ 25. Oktober 1187 to’n Paapst weeht un is an’ 17. Dezember vun dat sülvig Johr an Feber storven. 
Genauso as sien Vörgänger hett Gregor VIII. Rom nie to Gesicht kregen. De Striedereen mit den röömschen Senat hebbt beid dorvan afhollen nah Rom to gahn.

Mit de Pääpstliche Bulle Audita tremendi van’ 29. Oktober 1187 hett he to’n Darten Krüüztoog upropen. 

Sien Nahfolger wurr Clemens III.

## Weblenken
* Gregor VIII. im Biographisch-Bibliographischen Kirchenlexikon
* in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
Owen Paul

**Owen Paul** (* 1. Mai 1962 in Glasgow as *Owen McGee*) is en britsch Singer. 

1986 hett he de Single *My Favourite Waste of Time*, verapenlicht, mit de he in’ Mai vun dat sülvig Johr up Platz 3 vun de britsche Singecharts und mit dree Maand Paus ok in Düütschland un de Swiez in de Charts vertreden weer. 

He hett denn 2002 noch en Album mit den Titel *About Time* rutbrocht, aber Spood harr he nich mehr.
Tom Rolf

**Tom Rolf** (* 31. Dezember 1931 in Stockholm, Sweden; † 14. Juli 2014) weer en sweedischen Filmeditor.

## Leven
Rolf siene Öllern, Ernst un Tutta Rolf, hebbt in de 1930er Johren in en poor sweedische Filmen mitspeelt. As US Marine hett Rolf in’n Koreakrieg deent. Sien Beroop as Editor hett he as Assistent vun Marsh Hendry lehrt. Sien eersten grötteren Film weer *French Connection II*, de 1975 ünner den Speelbaas John Frankenheimer entstahn is. 1976 hett he för Martin Scorsese den Filmsnitt vun *Taxi Driver* maakt. In dat Johr 1984 kreeg he för Philip Kaufmans *The Right Stuff* sien opstunns eenzigen Oscar. Rolf leevt to Tiet in London.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Rolf is mit veer Filmpriesen ehrt worrn:
* 1984: mit den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Snitt|Best Filmsnitt]]* för *The Right Stuff*
* 1984: mit den *[[Eddie-Award]]* in de Kategorie *Best sneden Speelfilm* för *WarGames*
* 2001: mit den *[[Hollywood Film Award]]* in de Kategorie *Rutragen Leistung in’n Filmsnitt*
* 2003: mit den Pries för’t Levenswark vun de *[[American Cinema Editors]]*

## Weblenken
* 
* Interview mit Tom Rolf (blots Audio)
* Tom Rolf, Oscar-Winning Editor of 'The Right Stuff,' Dies at 82
Konstantin Petrowitsch Feoktistow

**Konstantin Petrowitsch Feoktistow** (russisch: Константин Петрович Феоктистов); * 7. Februar 1926 in Woronesch, Russische SFSR; † 21. November 2009 in Moskau) weer en sowjeetsch Kosmonaut.

He hett anfangs en Böverschool besöcht. De Schoolutbildung wurr aber ünnerbraken, wiel he in den Tweeten Weltkrieg Wehrdeenst leisten muss. Nah dat Kriegsenn’n hett he de School weer besöcht. 1949 hett Feoktistow sien Afsluss an de Technisch Hoochschool in Moskau makt. Feoktistow hett denn in de folgend Johren an verscheeden Forschungsinstituten arbeidt un wurr 1955 Kandidat vun de Technisch Wetenschapen. 

Af 1964 wurr he to en Ruumfohrer utbildt. Während disse Tiet hett aber ok noch sien Doktertitel kregen. As eerst parteiloser Wetenschapler hett he an Bord vun Woschod 1 tosommen mit Wladimir Michailowitsch Komarow (Kummandant) un Boris Borissowitsch Jegorow van’ 12. Oktober bis 13. Oktober 1964 en Ruumfloog vun 1 Dag un 17 Minüt Düer makt. Dat weer dat eerste Mal, dat dree Ruumfohrer in en Ruumschipp flagen sünd. 

An’ 21. November 2009 is Feoktistow in Moskau mit 83 Johren storven.

## Weblinks
* spacefacts.de: Körtbiografie
Eric Vaessen

**Eric Vaessen** (* 4. Oktober 1922 in  Aaken; † 21. Februar 2009) weer en düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker.

## Biografie
Neben lüttgere Rullen in Film un Feernsehn weer Eric Vaessen hööftsächlich as Synchroon- un Hörspelsnacker präsent. To sien bekannteste Sprekerrullen tellen de Afkaat *[[Matlock (Feernsehserie)|Matlock]]*, speelt vun Andy Griffith in de glieknaamig Feernsehreeg, un de  Commissioner bzw. Chief *Hurst* in de söss *[[Police Academy|Police-Academy]]*-Filmen. Kinner sulln hüm as Herrn Tierlieb ut de Hörspelreeg *[[Benjamin Blümchen]]* kennen. Disse Figur hett he bit to de Folg 107 snackt, siet dem snackt Rüdiger Evers de Rull vun de Zoodirekter. 

Erics Söhn Manuel Vaessen (* 1958) is ok Schauspeler un Synchroonsnacker.

## Filmografie (Utwahl)

## Synchronisatschon (Utwahl)
* David Niven in *Ein Opa kommt selten allein*, *[[Der rosarote Panther wird gejagt]]*, *[[Der Fluch des rosaroten Panthers]]*
* Denholm Elliott in *[[Indiana Jones und der letzte Kreuzzug]]*
* George R. Robertson in *[[Police Academy]] 1–6*
* Andy Griffith in *[[Matlock (Fernsehserie)|Matlock]]* (Feernsehserie)
* Ed Flanders in *[[Chefarzt Dr. Westphall]]* (Fernsehserie)
* Jack Warden in *[[Die Fälle des Harry Fox]]* (Feernsehserie)
* Ray Walston in *[[Picket Fences – Tatort Gartenzaun]]* (Feernsehserie)
* E. G. Marshall in *[[Chicago Hope – Endstation Hoffnung]]* (Fernsehserie)
* Milburn Stone in *[[Rauchende Colts]]* (Feernsehserie), 3. Sprecher
* Richard Herd in *[[Seinfeld]]* (Feernsehserie)

**Hörspelen**
* Verteller in *[[TKKG]]* (Folgen 57–60)
* Herr  Theodor Tierlieb in *[[Benjamin Blümchen]]* (siet Folg 82)
* Zauberpferd Sternschnuppe in *[[Regina Regenbogen]]*
* Hordak in *[[Masters of the Universe#Die H.C3.B6rspiel-Serie|Masters of the Universe]]*

## Born


## Weblenken
* 
*
Der Landser

**Der Landser** is en Reeg von Romaans op Hoochdüütsch, de elk Week in’n Verlag Pabel-Moewig rutkaamt. De Heften hannelt von de Geschichten von düütsche Soldaten in’n Tweten Weltkrieg. Vertellt warrt Aventüür-Geschichten ut de Sicht von de lütten Soldaten, de Landsers. Dat geiht in de Geschichten normalerwies jümmer üm „gode Soldaten“, de Achtergrund von’n ganzen Krieg, de Verbreken von de Wehrmacht un de Antisemitismus kaamt nich vör.

De eersten Heften sünd 1957 rutkamen. In de eerste Tied harr de Reeg en Oplag von so bi 500.000 Heften elk Week. 1998 schall de Oplaag noch so bi 60.000 Heften elk Week wesen hebben.

Von Kritikers warrt den Landser vörhollen, dat he en verkehrt Bild von de Wehrmacht tekent. De Wehrmacht warrt positiv dorstellt un de Verbreken un legen Daden von de Soldaten utblennt. In de Johren 1950 sünd denn ok 11 Heften von’n Landser op’n Index von de Bundesprüfstelle für jugendgefährdende Medien kamen.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed von de Heftreeg (hoochdüütsch)
Rip Torn

**Rip Torn** (* 6. Februar 1931 as *Elmore Rual Torn* in Temple, Texas; † 9. Juli 2019 in Lakeville, Connecticut) weer en US-amerikaanschen Schauspeler.

## Leven
Torn hett an de University of Texas en Studium vun de Landweertschop afslaten. In de Mitt vun de 1950er Johren is he in lütte Feernsehrullen to sehn wesen. Sien eerste Filmrull hett he 1956 in *Baby Doll* vun Elia Kazan speelt, man de weer so lütt, dat se in’n Afspann nich nöömt weer. Dorna füng he an, Schauspeelünnericht an’t Actors Studio to nehmen as ok Dansünnerricht bi Martha Graham. An’n Broadway hett he in *Sweet Bird of Youth* Tom Finley jr. speelt. In disse Rull weer he 1962 ok in de Verfilmen vun Richard Brooks to sehn.

To de wichtigsten Charakterrullen vun Torn tellt sien Rull as Henry Miller in *Tropic of Cance* vun Joseph Strick un sien Hööftrull as rünnerkamen Countrysinger in *Payday* vun Daryl Duke. För sien Rull in *Cross Creek* weer he 1984 för den *[[Oscar]]* as *[[Oscar/Best Nevendorsteller|Best Nevendorsteller]]* vörslahn. To sien bekanntsten modernen Rullen tellt de *Agent Z* in *Men in Black*. 1988 hett he sik as Speelbaas bi den Film *[[The Telephone]]* versöcht, harr dormit aver keen Spood.

Vun 1956 bit 1961 weer Torn mit de Schauspelersche Ann Wedgeworth verheiraat. De Eh is denn scheedt worrn. 1963 hett he Geraldine Page heiraat, mit de he bit to ehrn Dood 1987 tosamen weer. He hett veer Kinner, wobi de öllste Dochter ut de eersten Eh stammt. Torn weer de Cousin vun Sissy Spacek. 

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Rip Torn weer 18 mol för Filmpriesen un Ehren vörslahn, dorünner ok eenmal för den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Nevendorsteller|Best Nevendorsteller]]*. Wunnen hett he veer Filmpriesen:
* 1981: den *[[Bronze Wrangler]]* in de Kategorie *Theatraalsch Speelfilm* för *Heartland*
* 1989: den *[[CableACE Award]]* in de Kategorie *Best Nevendorsteller in en Film oder Minireeg* för *Laguna Heat*
* 1994: den *[[American Comedy Award]]* in de Kategorie *Lustigst Nevendorsteller in en Feernsehreeg* för *The Larry Sanders Show*
* 1996: den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Best Nevendorsteller in en Kummediereeg* för *The Larry Sanders Show*

## Weblenken
Justin Bartha

**Justin Lee Bartha** (* 21. Juli 1978 in Fort Lauderdale, Florida) is en US-amerikaansch Schauspeler. 

Bartha fung sien Karriere bi de Film 1996 as Produkschoonsassistent in *[[Analyze This]]* (dt.: *Reine Nervensache*) an. 1999 geev he sien Schauspeeldebüt in *Tag*. 2003 weer Justin Bartha bi de Körtfilm *Highs and Lows* Speelbaase. 2004 weer he in *National Treasure* (dt.: *Das Vermächtnis der Tempelritter*) to sehn un 2008 in de Sequel dorto *National Treasure: Book of Secrets* (dt.: *Das Vermächtnis des geheimen Buches*).

## Filmografie

## Weblenken
*
Achoris

**Achoris**, ok **Hakoris** oder **Hakor** (König vun 392 bit 380 v. Chr.) weer de drüdde König vun dat 29. Königshuus in dat ole Ägypten. Dor hefft man veer Königen tohöört un Achoris weer de gröttste mank jem. Unner siene Regeerung hett Ägypten mol wedder ene grote Rull speelt in de Politik in de Länner, de in'n Osten um de Middellannsche See umto liggen döen. Dat is an to nehmen, dat Achoris en Söhn oder tominnst en Verwandten vun Nepherites I. is. Na den sien Dood un den Schandaal, de denn um den Throon utbreken dö, hett he de Macht 392 an sik reten. He wull dat Land unafhängig holen un boo en Söldnerheer up un en Flott. För de Suldaten unner den Befehl vun Chabrias ut Athen sünd de eersten Münten vun Ägypten slahn wurrn. He hett Verdräge slaten to'n Bündnis gegen dat Perserriek. Al 389 v. Chr. hett he en Bund mit Athen maakt. 385 v. Chr. sünd de Persers torüchslahn wurrn, as se in Ägypten inmarscheern wullen. As de Persers 380 v. Chr. Zypern innehmen, weer Achoris al doot. Sien Söhn Nepherites II. is de leste König ut dat 29. Königshuus ween un hett sik bloß veer Maande lang up'n Throon holen konnt. 

## Born
* Thomas Schneider, Lexikon der Pharaonen, Düsseldörp, 2002 ISBN 3-423-03365-7
392 v. Chr.

## Wat passeert is
* Achoris warrt as drüdden König ut dat 29. Königshuus Pharao vun Ägypten. 

## Boren

## Storven
*
385 v. Chr.

## Wat passeert is
* Achoris, Pharao vun Ägypten, sleiht de Persers torüch, as se in Ägypten inmarscheern wüllt.

## Boren

## Storven
*
380 v. Chr.

## Wat passeert is
* 
## Boren

## Storven
* Achoris, drüdde König ut dat 29. Königshuus, Pharao vun Ägypten.
389 v. Chr.

## Wat passeert is
* Achoris, Pharao vun Ägypten, slutt en Verdrag un Bund mit Athen gegen dat Perserriek. 

## Boren

## Storven
*
Adjib

**Adjib** oder **Anedjib**, an un for sik **Hor-aned-jib**, is de drüddleste König ut dat 1. Königshuus vun dat Ole Ägypten. Pharao ween is he um 2900 v. Chr. rüm. He weer de Nafolger vun Dewen un de Vörweser vun Semerchet. Vun em is man wenig bekannt. Up de List vun de Königen ut Saqqara steiht Adjib an Menes siene Stäe vörweg. Man dat mutt nich bedüden, dat he dor as eersten Pharao överhoop ankeken wurrn is. Unner Umstänn hett up de List bloß Platz fehlt. He schall bi 10 Johre lang regeert hebben. Vun Adjib sünd twee Graffhüser bekannt, een in Saqqara un een in Abydos. 

## Born
* Thomas Schneider, Lexikon der Pharaonen, Düsseldörp, 2002 ISBN 3-423-03365-7
Aha

**Aha** betekent

* en Utdruck ut de Umgangsspraak,
* Aha, en Pharao ut dat Ole Ägypten,
* Aha, en Magazin över Wetenschop in dat Feernsehn vun de DDR,
* a-ha, en Musikgrupp ut Noorwegen.
Aha (Pharao)

**Aha**, ok **Hor-aha**, is de eerste König ut dat 1. Königshuus in dat Ole Ägypten. Regeert hett he um 3000 v. Chr. rüm. He folg up Narmer. Hen un wenn warrt de Saak so ankeken, as wenn sik dat bi em um Menes hanneln dö, so, as dat later in Ägypten upschreven wurrn is. Man Menes is en Gestalt ut de Mythologie. Em hett dat in de Geschicht vun Ägypten nich würklich geven. 
Vun Aha sünd en Reeg vun Saken bekannt, vunwegen dat se up lüttje Tafels upschreven wurrn sünd. So schall he Nubien „slahn“ hebben un de Borg Har-pecher-ihu grünnt hebben. Ok is to sehn, datt dat dormols Butenhannel, Stüern un den Anfang vun en Verwaltung geven hett. Dat sütt so ut, as wenn he, as de düütschen Königen ut dat Middelöller, dwars dör dat Land reist weer un vun Palz to Palz trocken is. 

Siene Fro weer Neithotep (Hetepui-Neith). Man he hett ok noch en Bifro harrt. Mit de hett he sien Nafolger Djer tüügt. Annere Söhns vun em weern Rechit, Het un Saiset. Denn keem dor noch en Kind mit Naam Imaib to. Twee grote Graffhüser in Ombos/Nequade un Saqqara hefft wat mit Aha to kriegen.

## Born
* Thomas Schneider, Lexikon der Pharaonen, Düsseldörp, 2002 ISBN 3-423-03365-7
Swienegripp

**Swienegripp** betekent

* Swienegripp 2009, en Gripp bi Minschen, de utlööst warrt dör den Influenza-A-Virus H1N1. Se is 2009 upspöört wurrn un hett en Pandemie utlööst,
* Swienegripp 1976, en Gripp, de 1976 vun datsülvige Virus utlööst wurrn is, man bloß in de USA,
* Swieneinfluenza, en Gripp, de Swiene befallen deit.
Parlbarg

**Parlbarg** betekent

* Parlbarg, Stadt in’n Landkreis Prignitz, Brannenborg,
* Parlbarg, Oort in de Stadt Stood in’n Landkreis Stood, Neddersassen.
Christoph Budde

**Christoph Budde** (* 11. Februar 1963 in Erkelenz; † 30. November 2009 in Mönchengladbach) weer en düütsch Footballspeler.  

## Werdegang
Budde fung sien Karriere bi de Vereen SC 09 Erkelenz an un steeg mit dissen Vereen vun de Kreisklass bit in de Landsliga up. Dornah is he to Borussia Mönchengladbach wesselt un hett van 1985 bit 1990 insgesamt 42 Bundsligaspelen makt, in de he veer Doren schaaten hett. Ok in’ UEFA-Pokal keem he to’n Insatz. Nah sien Wessel to Preußen Krefeld kehr  he nah en paar anner Statschonen weer nah sien Heimatvereen torüch. Af 1993 speel he ok in de Traditschoonself vun Mönchengladbach un weer siet 2002 ok Baas vun disse Mannschap.

Enn’  2009 wurr he mit en akut Infektion mit de H1N1-Virus in’t Krankenhuus inleefert un is in de Nach to’n 1. Dezember 2009 an en Lungenentzündung storven. 

## Weblenken
* Budde up weltfußball.de

## Enkeld Nahwiesen
Foxterrier

Ünner **Foxterrier** führt de FCI twee anerkannt britsch Hunnenrassen ut Düütschland ( FCI-Gruppe 3 Sektion 1, Standard Nr. 12 un 169). 

## Herkunft un Historie
De Foxterrier is wohrschienlich in dat 19. Johrhunnert entstahn, de bedeeligt Utgangsrasse sünd in de Literatur umstreeden. De Kennel Club registreert den Fox Terrier (so de engelsch Beteknung) siet 1876. Hüüd ünnerscheed man bi de Kennel Club as ok bi de FCI de Foxterrier in twee Rassen: Glatthoor-Foxterrier un Drahthoor-Foxterrier.

Hunnen, de as Vörlöper vun de Rassen ansehn werd, keemen mit de Anfänge vun de Vossjagd in England up un wurrn as Loophund in de Meuten as ok för de Baujagd insett. Se wurrn in dat 14. un 15. Johrhunnert up Jagdbiller dorstellt. De Foxterrier wurr eerstmals 1862 in Birmingham utstellt. Sien Tuchtstandard wurr 1876 fastsett. In de 1880er Johren vun dat 19. Johrhunnert wurr he in Düütschland inführt un vun de Prinz Albrecht zu Solms-Braunfels wieder tücht.

De Oosprung vun de *Drahthoor-Foxterriers* un vun de *Glatthoor-Foxterriers* is de glieke, aber de drahthoorig Rass is wohrschienlich ut en Krüüzung tüschen Glatthoorfox un den drahthoorigen engelschen Terrier torüchtoführen, de Glatthoorfox is also de öllere Rass. 1913 nah den Grünnen vun de Wire Fox Terrier Association un de Legaliseeren vun dat Trimmen keem dat to en starken Upschwung in de Tucht vun de Ruuchhoor-Foxterrier.

## Beschrieven
Beid Rassen ünnerscheeden sück blots en beten: Knakenbau, Hoor un Farven vun de Hunnen sünd gliek. De Foxterrier wurrd bit to 39 cm groot un ruch weg 8 kg swoor. Sien Fell is witt mit swaart oder swaart un lohfarven Afteken. De Ohren sünd lütt, V-förmig, afknickt, mit en ördentlich Falt nah vörn dicht an de Wangen fallend.

De Drahthaar-Foxterrier moot regelmatig trimmt (nich schoren) wurrn, wiel sonst dat dicht Ünnerfell dat Nahwassen vun dat Deckhoor verhinnert, wat to en Pigmentverlust bi dat Deckhoor führt. Dit is an de röötlich Färbung to erkennen.

## Verwennen
Beid Rassen sünd besünners för de Jagd, un dor besünners up Voss- (engelsch fox) un Dachs-, bit henn to de Wildswienjagd to brueken. Dat sünd bannig good Begleithunnen, aber wegen hör Lebhaftigkeit un hör „eegen Kopp“ bruukt se en konsequent Erziehung un völ Bewegungsmögelkeit.

## Tucht
Bi de Tucht vun de Foxterrier wird twee Rassen tücht, de Drahthoor (ok Ruuchhoor)- un Glatthoor-Foxterrier. In de USA werd beid Rassen ok as Toyrassen tücht, wat aber in Europa nich erwünscht is.

## Besünner Krankheiten
Foxterrier hebbt en Prädisposition för de Ataxie un Myelopathie der Terrier.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken

* Rassestandard Foxterrier glatthoorig
* Rassestandard Foxterrier ruuchhorig
* Düütsch Foxterrier-Verband
Arlette Zola

**Arlette Zola** (* 29. April 1949 in Freiburg in’t Üechtland), *Arlette Jaquet* mit börgerlichen Naam, is en Swiezer Singersche. Ehr Pseudonym kummt vun den Naam vun ehrn Steefvadder René Quazzola.

## Leven
Opwassen is Zola in’t Swiezer Freiburg oder Fribourg. Se hett in dat Restaurant *De la Grand-Fontaine* vun ehr Mudder mit ehr Singen de Gäst ünnerhollen un speel dorto ok Gitarr. Ehr Steefvadder hett ehr eerste Schallplatt betahlt un sorgt för de Kuntakten to’t Musikgewarf. Op disse Wies keem se to en Plattenverdrag bi de Pariser Marke *Disc AZ*. Mit ehr Single *Elles sont coquines*, de Enn 1966 rutkeem, harr se Spood. In’t frankophonen Ruum harr se wieter ok spood mit de Titel *Deux garçons pour une fille*, *Le marin et la sirène* un *Je n’aime que vous*, de se 1967 maakt hett. Leder vun ehr sünd ok in Düütschland op’n Markt kamen, man grote Hits sünd dor nich bi rutkamen.

Vun 1070 an hett se sik ut dat Musikgewarf torüchtogen. 1972 hett se heiraat un föhr dorna mit ehrn Mann eenige Johren lang en Buernhoff in’n Kanton Freiburg. Mit Help un Ünnerstütten vun den Musiker Alain Morisod ut Genf is Zola denn aver in’t Gewarf torüchkamen un hett 1982 för de Swiez an’n Eurovision Song Contest in’t engelsche Harrogate deelnahmen. Se dor dat Leed *Amour on t’aime*, en Kompositschoon von Morisod, vördragen un keem dormit op den drüdden Platz. 1998 is se nochmol in’t Westswiezer Feernsehen optreden. Mit Morisod hett se en Medley vun veer vun ehr gröttsten Hits ut dat Johr 1966 opnahmen.

Arlette Zola leevt vundaag in Freiburg un arbeit in’t Gastgewarf. In’n April 2009 is vun ehr en CD mit de Orginalopnahmen vun ehr ollen Leder rutkamen.

## Diskografie
*1965 *Un peu d’amour*, Libéria
*1966 *Elles sont coquines*, Disc AZ
*1967 *Arlette Zola*, Disc AZ
*1967 *Deux garçons pour une fille*, Disc AZ
*1967 *J n’aime que vous*. Disc AZ
*1968 *Musique en tête*, Disc AZ LP
*1969 *C’est toute la terre*, Disc Concert Hall LP
*1969 *La marchande de bonbon*, Vogue 
*1970 *L’été*, Vogue 
*1971 *Je suis folle de tant t’aimer*, Vogue
*1972 *Pour que vienne enfin ce grand matin*, Evasion
*1977 *Tu inventais des saisons*, Tourel
*1980 *Offre moi un sourire*, Libéria
*1981 *Frappe dans tes mains*, Libéria  
*1981 *Les fiancés du lac de Côme*, LP Libéria 
*1982 *Amour on t’aime*, LP Jupiter Records
*1982 *Je n’ai pas changé*, LP Jupiter Records
*1983 *Billy Boogie*, LP Vogue
*1984 *Hasta manana amore mio*, Disc Ibach
*1990 *Mais moi je l’aime*, Libéria
*2003 *Laissez-moi encore chanter*, Azo
*2005 *Amour... Amitié*, Azo
*2007 *Le bonheur ne coûte rien*, Azo
*2009 *Souvenir, mes anées 6o *

## Borns


## Weblenken
*Websteed vun Arlette Zola (franz.)
*Fansiet mit ümfangrieke Diskografie
*Bidrääg un Lenken to Arlette Zola
John Cromwell Mather

**John Cromwell Mather** (* 27. August 1946 in Roanoke, Virginia) is en US-amerikaansch Astrophysiker.

Mather wuss up dicht bi de Rutgers University in dat ländlich New Jersey, studeer an de Swarthmore College un dornah an de University of California, Berkeley. He hett sien ganz Leven lang bi de NASA arbeidt. Toletzt forsch he an dat Goddard Space Flight Center vun de NASA. För sien Bidrag to dat Ünnersöken vun de kosmisch Achtergrundstrahlung wurr he er 2006 tosommen mit George Fitzgerald Smoot för hör Bestätigung, dat dat Spektrum vun de Achtergrundstrahlung dem Plancksches Strahlungsgesetz vun en swaart Körper gehorcht, un dat Opdecken vun de Anisotropie vun de kosmisch Mikrowellenachtergrund (*for their discovery of the blackbody form and anisotropy of the cosmic microwave background radiation*) mit den Nobelpries för Physik uttekent. Dat Meeten vun de kosmisch Achtergrundstrahlung wurr vun Smoot un Mather middels den COBE-Satelliten dörführt.

## Ehrungen
* 1993 Dannie-Heineman-Pries för Astrophysik
* 2006 Gruber-Pries för Kosmologie
* 2006 Nobelpries för Physik

## Weblenken
* Mather up Commons
* John C. Mathers Levensloop vun dat Goddard Space Flight Center vun de NASA
* Autobiographie up de Siet vun de Nobelpries (engelsch)
* „2 Americans Win Nobel in Physics“, New York Times, 4. Oktober 2006
Zalman Shazar

**Zalman Shazar** (hebrääisch זלמן שז"ר,&nbsp;boren as **Schneiur Salman Rubaschow**; * 6. Oktober 1889 in Mir, dicht bi Minsk, hüüd Wittrussland; † 5. Oktober 1974 in Jerusalem) weer en israeelsch Politiker un de darte Präsident vun Israel. 

Sien Initialen *SchSR* hebbt later henn sien hebräisch Naam bildt.

Shazar is in en vun den Chassidismus präägt Familie upwussen. Vun de Chassidismus hett he sück aber afwendt. All mit 18 Johr keem he för twee Maand in en russisch Gefängnis, wiel he för de zionistische Organisatschoon Poalei Zion tätig weer. He studeer jöödsche Historie in Sankt Petersburg, Straßburg un an de Swiez un af 1912 in Berlin, sien Interesse gull vör allen de Historie vun de Jööden in Oosteuropa, aber ok de Bibelkritik. Nebenbi schreev he ok för jiddisch Zeitungen in Russland, den USA un för de Jüdische Rundschau.

1924 is Shazar nah Palästina utwannert. He weer en vun de Mitbegründer vun de Mapai un arbeit as Redakteur för dat Histadrut-Blatt Dawar (1944 Chefredakteur). He weer wiederhenn ok as Autor vun Gedichten, Essays, autobiographischen Romanen, Biographien un wetenschaplich Texten tätig. Sien wetenschaplich Hööftwark weer en *Geschichte der Bibelkritik* tosommen mit M. Soloweitschik.

Shazar wurr 1949 Liddmaat vun de eerste Knesset (bit 1963) un weer in de Johren 1949 un 1950 Erziehungsminister. Van 1963 bit 1973 weer he denn de darte Präsident vun Israel.

## Literatur
* *Lexikon des Judentums*, Bertelsmann-Lexikon-Verlag, Gütersloh 1971, ISBN 3-570-05964-2, Sp. 699

## Weblenken
* Shazar up Commons
* Düütsch Biografie
* Shazar in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Library of Congress Control Number (LCCN)
Sebastian Mielitz

**Sebastian Mielitz** (* 18. Juli 1989 in Zehdenick) is en düütsch Footballspeler.  

## Karriere
De Doorhöder fung sien Footballkarriere bi Eintracht Oranienburg an un keem över den  MSV Neuruppin un Energie Cottbus 2005 in de B-Jöögd vun Werder Bremen. In de B-Jöögd hett he sück gau dörsett un speel 2006/2007 sien eerst Saison mit de A-Jöögd. An’  10. November 2007 speel he dat eerste Mal för de tweete Mannschap vun un hett in de Rückrunn den verletzten Stammdoorhöder Nico-Stéphàno Pellatz vertreden. In’ August 2008 hett he sien Verdrag bi 2010 verlängert. Sien Profidebüt in de 3. Liga geev he an’  16. August 2008 tegen den SSV Jahn Regensburg. An’ 3. Dezember 2009 keem he in dat Heimspeel vun de Bremer tegen Nacional Funchal in de Europa League to sien eersten internationalen Profi-Insatz. Dree Dag later, an’ 6. Dezember hett he sien eerst Bundsligaspeel tegen den 1. FC Köln makt, dat 0:0 utgung.

In dat Johr 2008 hett he ok sien eerst U-20-Länderspeel för Düütschland makt.

## Wat he schafft hett
* 2x düütsch Schoolmeester mit Cottbus un Bremen

## Weblenken
* Mielitz up Commons
* Werder.de - Spelerprofil
* Sebastian Mielitz in de Datenbank vun Fussballdaten.de
Kampenhout

**Kampenhout** is en belgisch Gemeend in de Region Flannern mit 11.090 Inwahner up en Rebeet vun 33,49 km². Se besteiht ut de Oortsdeelen *Kampenhout*, *Berg*, *Buken* un *Nederokkerzeel*.

Mechelen liggt 10 Kilometer (km) noordwestlich, Löwen 12 km süüdööstlich un Brüssel etwa 17 km süüdwestlich. 

De nächst Autobahnaffohrten befinnen sück in’Westen bi *Werde* an de *A 1*/E 19, in’ Süüden bi Bertem an de *A 3*/E 40 un in’ Oosten an de *A 2* bi *Wilsele*. 
  
In Haacht, Kortenberg, Vilvoorde un Mechelen gifft dat de nächste Regionalbahnhööf.  

De nächste Flooghaven is Brüssel National.

## Weblenken
* Kampenhout up Commons
* Offizielle Homepage vun de Gemeend (nedderlannsch)
Swienegripp 2009

**Swienegripp 2009** is de Naam vun en Gripp, de vun en Virus tostanne bröcht warrt, de in dat Johr 2009 to’n eersten mol upspöört wurrn is. Dor hannelt sik dat üm den Influenzavirus-Unnertyp Influenza-A-Virus H1N1 bi. Mit düssen Virus hefft sik unbannig veel Lüde över de ganze Eer hen ansteken. Düsse Gripp hett ok den Naam „Nee Gripp“ afkregen. 
De Virus-Unnertyp is Midden April 2009 bi twee Kranken funnen wurrn, de an’t Enne vun’n März in de USA krank wurrn weern un de sunst nix mit’nanner to kriegen harrt hefft. As denn wieter söcht wurrn is, is rutkamen, datt en ganzen Bulten vun so’n Süken in Mexiko to finnen weern un datt de Viren över de Grenzen vun dat Land hen rutsleept wurrn weern. 

An’t Enn vun ’n April hett de Organisatschoon vun de Weltgesundheit (WHO) vör en Pandämie wohrschaut un seggt, nu weer de Süke dor bi, sik över de ganze Welt hen ut to breden. Anfang Juni 2009 is wohrschaut wurrn, dat weer nu hööchste Gefohr. 

Al in de Midden vun’n Mai hett de WHO denn avers kunnig maakt, de Sake mit de Gefohr möss noch mol överdacht weern, vunwegen dat de H1N1-Virus man doch nich so’n Quaat anstellen dö, as se dat eerstto dacht harrn. 

Dat so unbannig veel Lüde sik mit düsse Gripp befaten döen un dor bange vör weern un ok, dat över de ganze Eer hen so unbannig veel gegen düsse Gripp unnernahmen wurrn is, dat liggt ok dor an, dat en annern H1N1-Unnertyp 1919/20 de „Spaansche Gripp“ utlööst harr. Dormols sünd dor bi 50 Mio. Minschen bi to Dode kamen. Nu is dat avers so, dat bi de Grippen, de jedet Johr över de Eer hengaht, jummers ok H1N1-Unnertypen mit bi sünd. 

## Kiek ok bi
* Swienegripp

## Belegen