open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maurice Herzog

**Maurice Herzog** (* 15. Januar 1919 in Lyon; † 13. Dezember 2012) weer en franzöösch Bargstieger un Politiker.

## Leven un Wark
Maurice Herzog weer 1950 Baas vun de legendär franzöösch Annapurna-Expeditschoon, an de Louis Lachenal, Lionel Terray, Gaston Rébuffat, Marcel Ichac, Jean Couzy, Marcel Schatz un de Dokter Jacques Oudot deelnehmen. Tosommen mit  Lachenal stunn Herzog an’ 3. Juni 1950 up den Tipp vun den Annapurna. De beid weern de eersten Minschen, de en Achtdusender klimmen kunnen. Herzog un Lachenal trucken sück dorbi aber swoor Verfreesen to un sünd man blots knapp an’ Dood an den Barg vörbikommen. 

Herzog sien Book *Annapurna*, dat de Geschichte vun dat Bestiegen vertellt, reck en Millionenuplaag. 

1962 un 1967 bit 1978 weer Herzog Afordneter in Paris un weer van 1958 bit 1965 Minister för Jöögd un Sport in dat Kabinett vun Charles de Gaulle. In disse Funktschoon weer he denn ok Gaststarter in de Johr 1959 un 1965 bi dat 24-Stünn-Rennen vun Le Mans.

Van 1968 bit 1977 weer Herzog Börgermeester vun Chamonix. Van 1970 bit 1995 weer he Liddmaat vun dat IOC un sietdem bit to sien Dood Ehrenliddmaat. Toletzt leev he in  Neuilly-sur-Seine.

Herzog sien heroische Dorstellen vun de Expeditschoon ut dat Johr 1951 wurr all 1956 dör de Publikatschoon vun dat Daagbook vun Lachenal, *Les Carnets du vertige*, dat Herzog sien Bröer Gérard nah den Dood vun Lachenal upbereitet harr, ergänzt. Disse Daagbookversion wies nu aber markant Ünnerscheeden to de Manuskripten vun Lachenal, de 1996 de sien Söhn funnen hett un de vun den Guérin Verlag to en nee Utgaav vun dat Daagbook bruukt wurrn. Dornah geev dat en Rechtsstriet un Oordeel, dat in de immer weer achterfraagt Rullenverdeelen vun de beid Bargkameraden bi den Kamp mit den Barg de facto de Leesoort vun Louis Lachenal stärken dee. Lachenal schreev, dat he den hööchstriskanten Upstieg blots deswegen fortsett harr, wiel Herzog, de de Tipp um jeden Pries recken wull, sonst alleen wiedergahn weer, wat de sien sekeren Dood bedüüd harr.

Um en utwaagen Dorstellen vun de Expeditschoon  un de ünnerscheedlich Charaktere vun de beid Bargstieger is David Roberts in sien Book *True Summit* gelegen. He rückt insbesünnere ok de Verdeensten vun Gaston Rébuffat un Lionel Terray in’t rechte Lucht.

## Utteknungen
* 1978: Groot Golden Ehrenteeken för Verdeenste um de Republiek Öösterriek
* 2008: Grootoffizier vun de Ehrenlegion

## Werke
* Maurice Herzog: *Annapurna – Erster Achttausender.* Ullstein, Wien 1955. Franzöösch Originalutgaav 1951.

## Literatur
* Louis Lachenal: *Les Carnets du Vertige.* Guérin, Chamonix 1996, ISBN 2-911755-01-4.
* David Roberts: *True Summit – What really happened on the legendary ascent of Annapurna.*Simon & Schuster, New York 2000, ISBN 0-684-86757-5.

## Weblenken
* ''La justice accrédite la thèse de Louis Lachenal sur la conquête de l'Annapurna'', Bericht över dat Gerichtsoordeel van’ 21. April 2006 in *Le Monde* (franzöösch)
* ''Annapurna-Erstbesteigung gefeiert'', Bericht vun dat 50-Johr-Jubiläum vun de Annapurna-Eerstbestiegen in *Die Alpen* (PDF, 55&nbsp;kB)
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei

## Enkeld Nahwiesen
Anna Berkenbusch

**Anna Berkenbusch** (* 1955 in Erwitte) is en düütsch Designerin un Breefmarkenkünstlerin.

## Leven
1975 bit 1979 hett se en Studium vun de visuelle Kommunikatschoon in Düsseldörp makt. Dornah weer se as Designerin un Hoochschoolperfesser tätig. Siet 2003 is se Perfessersche an de Burg Giebichenstein Kunsthochschule Halle.

2012 is ok eerstmals en Breefmarkenentwurf vun hör vun de Düütsch Post annommen wurrn. 

## Weblenken
* Biographie
Sprengel Lümborg

De **Sprengel Lümborg** is een von de söss Delen von de evangeelsch-luthersche Landskark Hannover. Seet is Lümborg mit de Johannis-Kark. De Sprengel hett üm un bi 640.000 Liddmaten.

De Sprengel is 1936 grünnt worrn, dat Rebeed harr vörher von 1531 bet 1903 to de Generaldiözees Lümborg-Celle tohöört (von de in dat 18. Johrhunnert de Generaldiözees Horborg afspleet worrn is) un denn to de Generaldiözees Hannover.

1989 sünd de Karkengemenen von dat ole Amt Neehuus (sied 1993 de Gemeen Amt Neehuus), de vörher to de Evangeelsch-Luthersche Landskirch Mekelborg höört hebbt, Deel von’n Sprengel Lümborg worrn.

An’n 1. Juli 2007 sünd de Karkenkreise Gifhoorn un Wulfsborg, de vörher to’n Sprengel Hilmssen höört harrn, Deel von’n Sprengel Lümborg worrn.

## Geografie

De Sprengel liggt in’n Noordoosten von Neddersassen un dor höört groff de Lümbörger Heid to.

In’n Noorden grenzt de Sprengel Lümborg an’n Sprengel Hamborg un Lübeek von de Noordkark, in’n Noordoosten an’n Sprengel Mekelborg-Vörpommern von de Noordkark, in’n Süüdoosten an’n Propstsprengel Stendal-Meideborg von de Evangeelsche Kark in Middeldüütschland, in’n Süden an’e Evangeelsch-luthersche Landskark in Bruunswiek un an’n Sprengel Hilmssen-Göttingen, in’n Süüdwesten an’n Sprengel Hannover, in’n Westen op en ganz lütt Enn an’n Sprengel Ossenbrügge un in’n Noordwesten an’n Sprengel Stood.

## Leid

De Sprengel warrt von en Landssupperndent leidt. De Supperndentur sitt in dat Huus Hasenborger Weg 67 in Lümborg. Von 1936 bet 1954 hett de Supperndentur in Medingen seten.

De Baaslüüd von de twölv Karkenkreise un de Landssupperndent billt tohoop den Ephorenkonvent von den Sprengel.

### Supperndenten

* 1936–1954: Johann Feltrup
* 1954–1964: Wilhelm Dornblüth
* 1964–1979: Dieter Andersen
* 1979–1988: Tielko Tilemann
* 1988–1997: Hans-Christian Drömann
* 1997–2011: Hans-Hermann Jantzen
* 2011–: Dieter Rathing

## Karkenkreise

De Sprengel deelt sik op in twölv Karkenkreise mit 236 Karkengemenen:

* Karkenkreis Bleikd
* Karkenkreis Celle
* Karkenkreis Gifhoorn
* Karkenkreis Hittfeld
* Karkenkreis Lüchow-Dannenbarg
* Karkenkreis Lümborg
* Karkenkreis Soltau
* Karkenkreis Uelzen
* Karkenkreis Wasra
* Karkenkreis Winsen
* Karkenkreis Wulfsborg-Wittingen

## Weblenken

* Websteed von’n Sprengel (hoochdüütsch)
Ivan Reitman

**Ivan Reitman**, OC (* 27. Oktober 1946 in Komárno, Tschechoslowakei) is en Speelbaas un Filmproduzent, de an vele spoodrieke US-amerikaanschen Filmen mitarbeit hett.

## Leven un Wark
Reitman leevt siet 1950 in Kanada. He stammt vun en ungaarsch-jöödsche Familie. He hett in Hamilton de *McMaster University* besöcht un arbeit dorna för den Feernsehsenner *CITY-TV* in Toronto. De Steed harr he aver blots för een Johr. Mit den Film *National Lampoon’s Animal House* hett he 1978 den Dörbrook as Speelbaas un Produzent hatt.

Reitman is bekannt worrn as Speelbaas vun Kummedien as *Ghostbusters*. Mit sien Warken sünd Lüüd föddert worrn as Arnold Schwarzenegger, Bill Murray, Dan Aykroyd, John Belushi, Kristine DeBell un Anne Heche. In’t Johr 1984 weer he vun de *National Association of Theater Owners* as *Speelbaas vun’t Johr* uttekent worrn. 2000 hett he de Produkschoonsfirma The Montecito Picture Company grünnt.

Siet 1976 is Reitman mit de Schauspelersche Geneviève Robert verheiraat. He hett dree Kinner. Sien Söhn Jason Reitman is ok Speelbaas.

## Filmografie (Utwahl)

## Filmpriesen
Reitman weer bit hüüt (Stand: Dezember 2012) dörteihn mol för naamhafte Filmpriesen vörslahn, dorünner eenmol ok för den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Film|Best Film]]*. Uttekent weer Reitman mit söven Priesen, to’n Bispeel:
* 1982: mit den *[[Golden Reel Award]]* för *Heavy Metal*
* 1980: mit den *[[Golden Reel Award]]* för *Meatballs*
* 1997: mit sien Steern op’n Hollywood *[[Walk of Fame]]*
* 2001: mit sien Steern op’n Canada’s Walk of Fame in Toronto
* 2009: mit den *[[AFI Film Award]]* in de Kategorie *Film vun’t Johr* för *Up in the Air*

Butendem is Reitman 2009 för sien Verdeensten as Produzent un Speelbaas un dat Föddern vun de kanaadschen Film- un Feernsehindustrie to’n *[[Order of Canada|Officer of the Order of Canada]]* maakt worrn.

## Weblenken

* 

## Borns
Bertha Townsend

**Bertha Louise Townsend Toulmin** (* 7. März 1869 in Philadelphia; † 12. Mai 1909 in Haverford) weer en US-amerikaansch  Tennisspelerin.

Se wunn dat Daameneenzel bi de US-amerikaansch Tennismeesterschapen (hüüd: US Open) in de Johren 1888 (gegen Ellen Hansell) un 1889 (gegen Lida Voorhees). 1889 wunn se todem dat Daamendüppel (tosommen mit Margarette Ballard). 1890 reck se jeweils noch dat Finale in de Eenzel- un Daamendüppelkonkurrenz. 

1974 wurr se in de Hall of Fame vun den Tennissport upnommen.

## Weblenken
* Bertha Townsend in der International Tennis Hall of Fame (engelsch mit Bild)
Anita Lizana

**Anita Lizana de Ellis** (* 19. November 1915 in Santiago de Chile; † 21. August 1994) weer en Tennisspelerin ut  Chile.

1937 wunn se de US-amerikaansch Tennismeesterschapen (hüüd: US Open). In dat Endspeel in Forest Hills wunn se gegen de poolsch Spelerin Jadwiga Jędrzejowska mit 6:4 un 6:2. Dormit weer se de eerste un bit hüüd (2012), de eenzig Spelerin ut Chile, de en  Grand-Slam-Turnier in’t Daameneenzel winnen kunn.

## Weblenken
* Anita Lizana auf ''www.tennis-spieler.com''
Bundsautobahn 41

De **Bundsautobahn 41** (Afk.: **BAB 41** oder ok **A&nbsp;41**) weer de Beteken vun en plaante Autobahn in Noordrhien-Westfalen. Dat Projekt is aver fallen laten worrn. Se schüll vun de A&nbsp;31 bi Rao över Gelsenkiärken un Bochum bit an de A&nbsp;43 bi Sprochiövvel verlopen.

Vun de A&nbsp;41 is blots en ruchweg fief Kilometer langen Afsnitt twüschen Gelsenkiärken-Buer un de Anslusssteed Dössen-Oost in’n Verloop vun de A&nbsp;52 boet worrn. Op dissen Afsnitt gifft dat twüschen de Anslusssteden Gelsenkiärken-Hassel un Gelsenkiärlken-Scholven en Bovörleistung vun dat plaante Autobahndreeeck Gelsenkiärken-Buer-Noord. De beiden Fohrbahnen verloopt dor scheedt vun’nanner un de Standstriepens sünd överbreed.

En annere Bovörleistung gifft dat in’t Rebeet vun de hüütigen Anslusssteed Gelsenkiärken-Schalke vun de A&nbsp;42, woneem Brüchen för de Parallelfohrbahnen boet worrn sünd.

## Weblenken
* Naue Streckenbeschrieven vun de A&nbsp;41
Elisabeth Romano

**Elisabeth Romano** (* 1967) is en düütsche Schauspelersche.

Romano is siet 1991 as Schauspelersche för Film un Feernsehn aktiv. Se höört siet 1992 fast to dat Ensemble vun’t Münchner Volkstheater.

Verheiraat is se mit ehrn Schauspelerkolleeg Heio von Stetten. Se hett twee Kinner.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblink
*
Henri Nallet

**Henri Nallet** (* 6. Januar 1939 in  Bergerac, Dordogne, † 29. Mai 2024) weer en franzöösch Politiker vun de Parti socialiste.

## Leven
Nallet hett en Afsluss in Politikwetenschapen. Van 1985 bit 1986 as ok nochmals van 1988 bit 1990 weer Nallet Landwertschapsminister, bevör he van 1990 bit 1992 as Nahfolger vun Pierre Arpaillange Justizminister vun Frankriek weer. Sien Nahfolger as Justizminister weer Michel Vauzelle.

## Weblink
* Levensloop (franzöösch)
Dwight Schultz

**William Dwight Schultz** (* 24. November 1947 in Baltimore, Maryland) is en US-amerikaanschen Schauspeler.

## Leven un Wark
Schultz is vör allen dör sien Rullen in tallrieke US-amerikaansche Feernsehregen bekannt worrn, ünner annern in Gastrullen in Regen as  *[[Hill Street Blues]]*, *[[Babylon 5]]*, *[[Outer Limits]]*, *[[Diagnosis Murder]]* un *[[Stargate SG-1]]*. Sien bekannteste Rull is de vun *Capt. H.M. „Howling Mad“ Murdock* in de Action-Reeg *The A-Team*. En annere Gastrull, de he fakener in de Science-Fiction-Regen *Star Trek: The Next Generation* un *Star Trek: Voyager* speelt hett, weer de snaaksche *Lt. Reginald Barclay*. Faken warrt he in Rullen besett, in de he psychisch unbestännige Persönlichkeiten speelt. Dit Bild pleegt he ok.

In’n US-amerikaanschen Ruum is he butendem as Synchroonsnacker vun tallrieke Animatschoonsfilmen un Videospelen bekannt. He schrifft regelmatig Bidrääg för’t konservative Blog *Big Hollywood* vun Andrew Breitbart, in de he de Politik vun de Regeren Barack Obama un dat na sien Ansicht „liberale“ Hollywoodestablishment kritiseert.

Schultz is mit de ehemoligen Schauspelersche *[[Wendy Fulton]]* verheiraat un hett en Dochter.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Schultz hett noch keen Filmpriesen wunnen, aver he weer 2009 un 2010 för den *[[Annie Award]]* vörslahn, för sien Synchroonarbeit in de Animatschoonsreeg *Chowder*

## Borns


## Weblenken

*
Jill Henselwood

**Gillian „Jill“ Henselwood** (* 1. November 1962 in Ottawa, Kanada) is en kanaadsch Springriederin.

Siet 1989 ritt se up Grand-Prix-Level, 1991 harr se hör eersten Natschonenpriesinsatz för Kanada.

Hör eerst Deelnahm an en internatschonal Championat harr Jill Henselwood 1994 bi de Weltriederspelen in Den Haag. Dor is se mit dat Peerd *Canadian Colours* antreeden un keem mit de Mannschap up Platz 7 un in de Eenzelwertung up Platz 33. Twalf Johr later reck se mit dat Peerd *Special Ed* as Deel vun de kanaadsch Mannschap weer den söbenten Platz.  

Een Johr later kunn se bi de Panamerikaansch Spelen 2007 mit *Special Ed* Gold in de Eenzelwertung un Sülver in de Mannschapswertung winnen.

In' Mai 2008 wunn se mit *Special Ed* den Grooten Pries vun den CSIO 5* Madrid. Later in dat Johr wunn se bi de Olympisch Sömmerspelen 2008  weer mit *Special Ed* tosommen mit Eric Lamaze, Malcolm Cone un Ian Millar de Mannschaps-Sülvermedaille för Kanada. In de Eenzelwertung reck se Rang 27. 2012 hett se mit de kanaadsch Mannschap ebenfalls an de Olympisch Spelen deelnommen. Dor belegg se mit dat Peerd *George 126* un de kanaadsch Mannschap den 5. Platz in de Mannschapswertung un Platz 47 in de Eenzelwertung.

Se leevt in Oxford Mills, Ontario.

## Peer
* George 126 Hannoveraner Wallach
* Special Ed (* 1994), bruun Oldenburger Wallach, Vader: Argentinus, Modervader: Grannus
* Canadian Colours (* 1979), KWPN-Rappwallach, Vader: Nimmerdor, Modervader: Doruto

## Enkeld Nahwiesen
Bundsautobahn 863

De **Bundsautobahn 863** (kort ok **BAB 863** oder **A&nbsp;863**) is en plaante Autobahn in Düütschland, de in den Verloop vun de B&nbsp;500 twüschen de A&nbsp;5 bi Baden-Baden un de franzööschen Grenz bi Iffezheim boet warrn schall. Se verlöpt denn över en Streck vun 5,8&nbsp;km op dat Rebeet vun Baden-Württemberg.

In Bundsverkehrsweegplaan vun 2003 is de Bo vun disse Autobahn ünner „wietere Nafraag“ opföhrt un weer mit 79,5 Millionen Euro ansett.

Op franzöösche Siet schall de Départementsstraat D&nbsp;4 utboet warrn un an de franzöösche Autobahn A&nbsp;35 bi Beinheim anslaten warrn.

## Ehmolig Plaan
Dat geev fröher al en annert Autobahnprojekt, dat ünner de Beteken Bundsautobahn 863 plaant weer. Disse Plaan seeg vör, dat de Autobahn vun Freiburg im Breisgau Richt Noordoosten rutföhren schüll. Vundaag verloopt dor de Bundstraten B&nbsp;3 un B&nbsp;294, de meist as en Autobahn utboet sünd.

## Weblenken
* Streckenbeschrieven vun de plaante A&nbsp;863 bi Baden-Baden
* Streckenbeschrieven vun de ehmols plaante A&nbsp;863 bi Freiburg
Bundsautobahn 445

De **Bundsautobahn 445** (Afk.: **BAB 445** oder ok **A&nbsp;445**) is en korte Autobahn in Noordrhien-Westfalen. 

## Verloop
De Autobahn föhrt op en Läng vun dörteihn Kilometers vun Wiärl över Wickede bit Arensperg (Naime-Hüsten). Dör geiht se in de A&nbsp;46 över un föhrt so wieter bit na Bestwig. Ut den Grund övernimmt se ok de afstiegen Tallen vun de Anslusssteden vun de A&nbsp;46 ut Richt Bestwig. Dat Enn vun de A&nbsp;445 in’n Süüden twüschen Wickede un Naime-Hüsten is keen richtig Enn. De Straat geiht direkt in den Verloop vun de A&nbsp;46 in Richt Brailen över.

In’t Rebeet vun de Binnenstadt vun Wiärl verlöpt de A&nbsp;445 an Steed vun de B&nbsp;63 un billt ok de Noord-Süüd-Oortsümfohrt vun Wiärl. Deelwies sünd op de tyypschen blauen Autobahnschiller ok vundaag noch tostäzlich de gelen Bundsstraten to sehn. Eenige sünd inwtüschen aver ok eenfach överkleevt worrn. 

## Plaans
### aktuell
Plaant is för de A&nbsp;445, de Lück twüschen de A&nbsp;2 in Hamm-Ruinern un dat hüütige Enn vun de Autobahn in Wiärl to sluten, vun wegen dat de A&nbsp;445 inst en Dweerverbinnen twüschen de West-Oost-Autobahnen A&nbsp;2, A&nbsp;44 un A&nbsp;46 billen schall. Man, opstunns is ok de Lück in’n Süüden vun de A&nbsp;46 in Richt Hagen noch nich slaten.

De Utbo vun de A&nbsp;445 is in’n Bundsverkehrsweegplaan as „vördringliche Nafraag“ vörsehn. Se acht Kilometer lange Streck schall in beide Richten op twee Sporen boet warrt. Dat Plaanfaststellverfohren to’n Wieterbo twüschen Wiärl un de A&nbsp;2 is in’n Februar 2001 inleidt worrn. Na Straßen.NRW schall dat Stück bit 2015 fardigstellt warrn. De Bokosten sünd 2003 op ruchweg 40 Millionen Euro schätzt worrn, 2006 weern ruchweg 60 Millionen Euro ansett. Wegen dat düchtige Ingriepen in de Natur un de Verhaalrebeden is de Utbo ümstreden. Mit den Plaanfaststellbesluss warrt fröhstens af Mitt 2013 rekent.

Dat egentliche Enn vun de Autobahn is de Steed, woneem dat plaante Autobahndreeeck mit den Afsnitt vun de A&nbsp;46, de ok noch nicht boet is, vörsehn is. Dat is bi Ense, woneem dat opstunns aver noch keen Anslusssteed gifft. Dorüm is aktuell noch en korten Deel vun de A&nbsp;46 as A&nbsp;445 utschillert.

### Fröhere Plaans
Toeerst weer as Anfang vun de A&nbsp;445 en Dreeeck mit de Noordvariante vun de A&nbsp;40, de so nöömte Lipperand-Autobahn, plaant, de so aver nie boet worrn is. De Streck schüll över en Brüch över de Lippe bit na en Krüüz mit de A&nbsp;2 bi Hamm-Ruinern verlopen, dor woneem de aktuell plaante Utbo ennen schall. As de A&nbsp;441 in Düörpm nich mehr as as Autobahn utboet worrn un vundaag blots as B&nbsp;236 utwiest is, un butendem ok de A&nbsp;443 bi Unna blots deelwies boet weer un intwüschen sogor wedder as Bundsstraat torüchstoopt worrn is, is de A&nbsp;445 de eenzige vun inst dree plaante Autobahnen-Dweerspangen in’n Verloop vun de A&nbsp;44

## Borns


## Weblenken
* Naue Streckenbeschrieven vun de A&nbsp;445
Keikō

**Keikō** (japaansch Schrift: 景行天皇}}, *Keikō-tennō*; * 7. November 60; † 23. Dezember 130) weer nah de old Geschichtsböker *[[Kojiki]]* un *[[Nihonshoki]]* de 12. Tennō vun Japan (71–130). De meest Historiker hollen hüm aber för en mythologisch Figur, de nich up histoorsch Fakten foot. 

*Kojiki* un *Nihonshoki* vertellen ünnerscheedlich Versionen vun sien Geschichte. In’ *Kojiki* hett he sien Söhn, Prinz Yamatotakeru, nah Kyūshū schickt, um de dor wahnen Stammen antogriepen. In’ *Nihonshoki* is Keikō dor sülvst hentrucken. Nah beid Borns nah to oordeelen, hett he Yamatotakeru in de Izumo-Provinz un de östlich Provinzen schickt, dormit he de övernehmen dee un sien Rebeet wieder to maken. 

## Kiek ok
* List vun de Tennō
Henrik Greve Blessing

**Henrik Greve Blessing** (* 29. September 1866 in Strømsø; † 20. Mai 1916) weer en norweegsch Dokter un Polarforscher. He hett as Expeditschoonsdokter un Botaniker an de Fram-Expeditschoon in de Arktis ünner Fridtjof Nansen van 1893 bit 1896 deelnommen. För sien Leistungen wiels disse Expedition wurr he nahderhen to’n Ridder vun den St. Olavs Orden maakt un kreeg ok de Fram-Medaille.

Dornah weer he as Assistenzdokter in en Krankenhuus in Kristiansand. Ab 1900 hett he as Dokter in Afrika Deenst maakt (Zululand un Kolonie Natal). 1914 bit 1916 weer he Schippsdokter up dat Walfangschipp «Solstreif» av Larvik.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
*Blessing up de Siet vun de Natschonalbibliothek vun Norwegen
McGuinness Flint

Nah de Uplöösen vun de Band vun Manfred Mann in dat Johr 1969 hebbt Tom McGuinness (Gitarrist un Bassist) mit Hughie Flint, vörmals Slagtüüchspeler bi John Mayall sien Bluesbreakers, den Singer *Dennis Coulson* un de beid Musiker *Benny Gallagher* un *Graham Lyle* de Band **McGuinness Flint** bildt.

1970 un 1971 entstunnen mit *When I'm Dead And Gone* un *Malt And Barley Blues* twee internatschonale Bestseller, de beid vun Gallagher un Lyle schreeven wurrn weern. Denn hebbt de beid de Band verlaaten, dorför keem de Bassist *Dixie Dean*. Ok Coulson hett de Band verlaaten un wurr dör Lou Stonebrige (Keyboards) und Jim Evans (Gitarr) ersett.

De Grupp nehm 1974 de LP "C'est La Vie" up un interpreteer dorbi ahn Utnahm Leeder vun Bob Dylan. 1973 harrn se all dat Album Rainbow upnommen.

All 1973 harr de Singer Coulsen de LP *Dennis Coulsen* rutbrocht, för de *Gallagher* un *Lyle* fiev Leeder bistüert harrn. De beid weern intüschen en Duo, dat spoodriek Songs för annern, aber ok för sück sülvst schreev. 1976 harrn Gallagher & Lyle mit *I Wanna Stay With You* un *Heart On My Sleeve* jeweils en Top-10-Hit in England.

McGuinness un Flint hebbt 1979 mit Paul Jones, Dave Kelly un Gary Fletcher de Blues Band grünnd, de ok noch hüüd – mittlerwiel aber ahn Flint - aktiv is.

## Liddmaaten
* Tom McGuinness (* 2. Dezember 1941 in Wimbledon, England)
* Hughie Flint (*15. März 1941 in Manchester, England)
* Benny Gallagher (*21. Januar 1944 in Blaimore, Argyll, Schottland)
* Graham Hamilton Lyle (*11. März 1944 in Bellshill, Schottland)

## Hit-Singles
* *When I'm Dead and Gone* 1970 (D Platz 6, UK Platz 2, US Platz 47)
* *Malt and Barley Blues* 1971 (D Platz 37, UK Platz 5)
Alphonse Gemuseus

**Alphonse Gemuseus** (* 8. Mai 1898 in Basel; † 28. Januar 1981 ok dor) weer en Swiezer Springrieder. He weer to sien aktiv Tiet Oberleutnant in de Armee vun de Swiez, later wurr de Jurist mit Doktertitel Direkter vun en Tichelee. 

Bi de Olympisch Sömmerspelen 1924 in Paris wunn he up sien Peerd *Lucette* mit blots söss Fehlerpunkten de Goldmedaille in' Eenzelwettbewarf un de Sülvermedaille mit de Swiezer Mannschap. Sien Peerd *Lucette* harr de Swiezer Armee 1922 för 48 Pund ut Irland köfft. 

## Weblenken
* Alphonse Gemuseus in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
* DNB-Katalog
* Gemuseus bi databaseolympics.com (engelsch)
Chattahoochee

**Chattahoochee** betekent

* Chattahoochee, Stadt in Florida, USA,
* Chattahoochee County, County in Georgia, USA,
* Chattahoochee Plantation, Gemeen in Georgia, USA,
* Chattahoochee River, Stroom in de USA, de in’n Apalachicola River münnt,
* Chattahoochee-Oconee National Forest, Natschonaalwoold in Georgia, USA,
* *[[Chattahoochee (Film)|Chattahoochee]]*, US-amerikaansch Filmdrama ut dat Johr 1989,
* Florida State Hospital Chattahoochee, Krankenhuus in de Stadt Chattahoochee, Florida, USA.
Leo Stein (Schriever)

**Leo Stein**, eegentlich *Leo Rosenstein* (* 23. Februar 1861 in Lemberg; † 28. Juli 1921 in Wien), weer Librettist un Bühnenschriftsteller.

Leo Stein hett eng mit de Komponisten Johann Strauss, Franz Lehár, Emmerich Kalman, Oskar Nedbal un den Librettisten Victor Léon tosommen arbeit. Gemeensam mit dissen droog he as Schriever to Lehár sien Welterfolgen bi.

He schreev ünner annern de Libretti för de Operetten *[[Wiener Blut]]* (1899),* [[Die lustige Witwe]]* (1905), *[[Der Graf von Luxemburg]]* (1909), *[[Polenblut]]* (1913) un *[[Die Csárdásfürstin]]* (1915).

Leo Stein sien Graff is up den Wiener Zentraalkarkhoff, Old Israelitischer Deel, Door 1.

## Literatur
* R. Müller över Stein in dat Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL). Band 13, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1957–2005, S. 151.

## Weblenken
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Stanley Cohen

**Stanley Cohen** (* 17. November 1922 in Brooklyn, New York, USA; † 5. Februar 2020 in Nashville, Tennessee) weer en US-amerikaansch Neurowetenschapler un Biochemiker.

## Leven un Beroop
Cohen wurr as Söhn vun en ut Russland utwannerten Jöden boren. Sien Vader weer Snieder vun Beroop. Sien Schoolafsluss hett he an dat Brooklyn College maakt. Dornah hett he studeert un 1945 sien Master-Afsluss in Zoologie an dat Oberlin College schafft. Dree Johr later, 1948, hett he sien Doktertitel (Ph.D.) an de University of Michigan maakt. Dornah wessel he to de University of Colorado un 1952 to de Washington University. Sien nächst Statschoon weer 1959 de Vanderbilt University.

## Ehrungen
1982 wurr Cohen mit den Alfred P. Sloan, Jr. Prize uttekent, 1983 mit den Louisa-Gross-Horwitz-Preis, 1985 mit en Gairdner Foundation International Award. 1986 kreeg he gemeensam mit Rita Levi-Montalcini den Albert Lasker Award for Basic Medical Research un den Nobelpries för Physiologie oder Medizin för hör Opdecken vun den Nervenwassdomsfaktor. Cohen is Liddmaat vun de Poolsch Akademie vun de Wetenschapen.

## Footnoten



## Weblenken
* Stanley Cohen up de Siet vun den Nobelpries (engelsch)
Homologe Reeg

En **Homologe Reeg** (gr.: *homo* ‚gliek‘, *logos* ‚Sinn‘) is en Reeg vun cheemsche Stoffen, de sik dör en allgemene Summenformel beschrieven laat. Dorbi lett sik en Stoff ut de Reeg dör en sieteren Stoff dör’t Tofögen vun en tyypsch Lidd vun en Molekül-Keed billn.

De Begreep vun de homologen Reeg is 1843 vun Charles Frédéric Gerhardt inföhrt worrn. För orgaansche Carbonsüren un Alkoholen weer de homologe Reeg dör Jean Baptiste Dumas dör’t Meten vun physikaalsche Egenschoppen nawiest. De cheemschen Egenschoppen vun de Verbinnen in en homologe Reeg sünd vergliekbor. De cheemschen und de physikaalschen Egsnchoppen ännert sik systemaatsch mit de Läng vun de Keed. To’n Bispeel ännert sik mit tonehmen Läng vun de Keed de Smölt- un Kaakpunkten as ok de Viskosität, de dorbi tomeist parallel to’nanner anwasst. Ok de Lööslichkeit in annere Stoffen künnt sik dorbi ännern. De bekanntste un eenfachste vun de homologen Regen is de vun de Alkanen. Man dat gifft noch vele annere.

## Homologie as glieke Struktur
De Utdruck *Homolog* warrt mitünner ok blangen de Bedüden vun de *Homologen Reeg* bruukt und betekent denn Stoffen, de en glieke cheemsche Struktur hebbt un dorna denn ok vun de Egenschoppen  her vergliekbor sünd. Faken warrt dat ok för de Elementen bruukt, de in de glieken Grupp vun’t Periodensystem staht. De Elementen, de ünner dat sünnere Element staht warrt denn as de högeren Homologen betekent, de doröver as de lichteren Homologen.

## Bispelen för homologe Regen
* Alkanen (CnH2n+2)
* Phosphanen (PnHn+m (n = hele Tall, m = 2, 0, −2, −4, −6, …))
* Silanen (SinH2n+2)
* Boranen (BnHm (n, m = hele Tallen))

## Borns


## Weblenken
John Newcombe

**vJohn David Newcombe** (* 23. Mai 1944 in Sydney) is en ehmalger  austraalsch Tennisspeler.

## Biographie
In sien Jugend bedreev Newcombe völ verscheeden Sportoorten, bit he sück für dat Tennis entscheeden dee. He weer austraalsch Meester vun de Jöögd in de Johren 1961, 1962 un 1963 un weer 1964 Liddmaat vun dat austraalsch Team, dat den Davis Cup wunn. He wunn sien eerst Grand-Slam-Turnier 1965, as he bi de Australian Open mit sien Landsmann Tony Roche in de Düppelkonkurrenz siegen dee. In dat glieker Johr wunn dat Duo ok in Wimbledon. All tosommen wunnen de bei de austraalsch Meesterschapen wiedere dree Mal, in Wimbledon hebbt se noch wiedere veer Mal wunnen. Dorto keemen ok noch de Siege 1967 bi de US Open un 1967 un 1969 bi de French Open. Insgesamt hebbt se bi 12 Grand-Slam-Endspelen in’t Düppel wunnen, kien  Düppel in’ Herrentennis weer jemals spoodrieker.

John Newcombe sien kraftvull Serve- un Volleyspeel weer de Garant för sien aggressiv Speel. To de Pläseer vun de Tokieker un to Överraschen vun sien Gegner hett he ok mit den tweeten Upslag en As slahn. Sien Speelwies hett hüm 1967 to de Nummer 1 in’ Amateursport maakt. As Profi weer he 1970, 1971 un 1974 Eerster vun de Ranglist. In’t Eenzel wunn he tweemal de Australian Open, dreemal in Wimbledon un tweemal de US Open.

As Liddmaat vun Lamar Hunt sien „World Championship Tennis“, en Turnierreeg för  professionell Tennisspeler, wurr Newcombe 1972 vun de engelsch Meesterschapen in  Wimbledon utslooten, een Johr later hett he van sülvst van dat Turnier affsehn. De Boykott vun de bi de Fans beleevt Newcombe, weer denn de Anlaat, dat Problem mit den Profisport endgültig to lösen. John Newcombe weer 1977 un 1978 Präsident vun de Vereenigung vun professionell Tennisspeler. 

Newcombe un Rod Laver weern de eenzig Speler, de sowohl as Amateur as ok as Profi de US Open un Wimbledon winnen kunnen. De Rasenplatz weer de Platz up de Newcombe an’ leevsten spelen de. Dorüm bleeven de French Open dat eenzig Grand-Slam-Turnier, dat he in’t Eenzel nie winnen kunn. In’t Düppel hett he aber glieks dree Turniere wunnen. 

All tosommen hett John Newcombe 25 Grand-Slam-Turniere wunnen (Eenzel, Düppel un Mixed) un he weer vöreerst de letzte Australier, de dat Herrentennis domineeren kunn. 1986 wurr he in de Hall of Fame vun den Tennissports upnommen.

He bleev den Tennissport ok nah sien aktiv erhollen un ween 1995 Kapitän vun dat austraalsch Daviscup-Team.

## Grand-Slam-Spood
*Australian Open
**Eenzel - 1973, 1975, Finale 1976
**Düppel - 1965, 1967, 1971, 1973, 1976

*French Open
**Düppel - 1967, 1969, 1973

*Wimbledon
**Eenzel - 1967, 1970, 1971, Finale 1969
**Düppel - 1965, 1966, 1968, 1969, 1970, 1974

*US Open
**Eenzel - 1967, 1973
**Düppel - 1967, 1971, 1973
**Mixed - 1964

## Weblenken
* ATP-Profil (engelsch)
* ITF-Profil (engelsch)
* Davis-Cup-Statistik (engelsch)
* John Newcombe in de „International Tennis Hall of Fame“ (engelsch; mit Bild)
* Personennaamdatei
Reinhard Onken

**Reinhard Onken** (* 14. April 1891 in Willen, Landkreis Wittmund; † 16. Oktober 1981 in Neeharlingersiel) weer en düütsch  Politiker (FDP) un Liddmaat vun de Landdag vun Neddersassen.

Nah dat Enn' vun de Volksschool un den Präparandenbesöök hett Onken en Utbillen in den landwertschaplichen Bedriev vun sien Öllern maakt. In' Eersten Weltkrieg hett he sien Militärdeenst van 1913 bit 1918 afleist un weer Kriegsversehrter. Siet 1920 weer he sülvstänidg Buer. 
In de Johren 1920 bit 1933 wark he as Gemeenvörsteher un hett sück van 1921 bit 1933 in landwertschaplich Genossenschapen un Organisatschonen insett. He wurr in' November 1946 in' Landkreis Wittmund Landraad. Den Vörsitt vun den Kreislandvolkverband övernehm he 1950, fiev Johr later wurr he Kreislandwert. 

Reinhard Onken weer todem van' 9. November 1952 bit 5. Mai 1959 Liddmaat vun den Neddersasschen Landdag (2. un 3. Wahlperiood). 

## Literatur
* Barbara Simon: *Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994: Biographisches Handbuch,* 1996, Seite 279
Christoph Neubronner

**Christoph Neubronner** (* 16. Februar 1960 in Königstein im Taunus) is en düütsch Jazz-Pianist, de vör allen dör sien Speeloort in de Traditschoon vun Oscar Peterson künnig wurrn is. He steiht in verwandschaplich Lien to  Julius Neubronner.

He kreeg af sien negent Levensjohr Klaveerünnerricht, wobi sück bannig gau sien Vörleev för dat Improviseeren rutstellen dee. Nah en längere, intensiv Befaaten mit de Musik vun *[[Emerson, Lake and Palmer]]* keem he mit 15 Johren dat eerste Mal mit den Jazz in Beröhren. Dör sien afsolutes Gehör un sien Improvisatschonstalent wurr de Jazz gau to sien musikalischen Heimat. Vun dissen Tietpunkt an stunn disse Stilricht blangen de Klassik in’ Middelpunkt vun sien musikalisch Arbeit.

Siet Midden vun de 1980er Johren arbeit Neubronner mit en Reeg vun bekannt Jazzmusiker insbesünnere in dat Rhien-Main-Rebeet tosommen; so hörrt he ünner annern to dat Sextett vun Frank Runhof. He speelt aber ok mit europääsch un internatschonal Jazzgrötten as  Bill Ramsey un Greetje Kauffeld un is ok mit Dave Weckl un John Patitucci uptreden. 

Siet 1999 is he fast Liddmaat vun dat Siggi Gerhard-Swingtetts.

## Weblenken
* Websteed vun den Künstler
Jørgen Brønlund

**Jørgen Brønlund** (* 14. Dezember 1877 in Ilulissat – Enn’ November 1907), weer en gröönlännsch Polarforscher, Erzieher un Översetter. He hett an twee däänsch Expeditschonen nah Nordostgröönland deelnommen. Brønlund weer en Inuit un Söhn vun en Jäger. He weer siet sien Kindheit en Früend vun Knud Rasmussen, de sien Vader Paster in Iulissat (dormals Jakobshavn) weer. 

He nahm as Hunnenschleddenführer an de Danmark-Expeditschoon 1906–1908 deel, de för hüm, den Expeditschoonsbaas Ludvig Mylius-Erichsen un den Kartografen Niels Peter Høeg-Hagen (1877–1907) in’ November 1907 tragisch to Enn’ gung. Brønlund wurr 1908 an de Ostküst vun Lambert Land an en Oort funnen, den man hüüd *Brønlunds Grav* nömmt. He harr sien Daagbook un de Landupnahmen un Koortenskizzen vun Høeg-Hagen bi sück.

De Jørgen-Brønlund-Fjord in Pearyland is nah hüm nömmt.

## Literatur
* Ejnar Mikkelsen, Naja Mikkelsen: *Tre år på Grønlands østkyst*. Gyldendal København 2010, ISBN 8-702-08885-4

## Enkeld Nahwiesen
Arthur Larsen

**Arthur David ''Art'' Larsen** (* 17. April 1925 in Hayward, Kalifornien; † 7. Dezember 2012 in Kalifornien) weer en  US-amerikaansch Tennisspeler.

Bi sien gröttsten Spood, den Sieg bi de amerikaansch Tennismeesterschapen 1950, later US Open nömmt, in Forest Hills hett he Herbert Flam in fiev Satzen slahn. In de Johren 1951 un 1952 wunn he todem mit de US-amerikaansch Mannschap den Davis Cup.

Larsen harr en exzentrisch Uptreden. So sall he immer rümgahn ween un hett all Lüüd völ Glück wünscht un af un to sall he ok mit en Vagel snackt hemm, de up sien Schuller sitten sull, blots dor weer gor kien. He weer bannig groot un swoor. Sien Speelhand weer links.

1969 wurr he in de International Tennis Hall of Fame upnommen.

## Weblenken
* ITF-Profil (engelsch)
* Davis-Cup-Statistik (engelsch)
* Art Larsen in de International Tennis Hall of Fame (engelsch mit Bild)

## Enkeld Nahwiesen
Albin Plank

**Albin Plank** (* 4. März 1931 in Hohenems; † 5. April 2019) wor en ehmalger öösterrieksch Skispringer. 

Sien aktiv Karriere gung van 1953 bit 1961. In dat Johr 1960 wunn he ok dat Springen in Bischofshofen in’ Rahmen vun de Veerschanzentournee. Bi de Olympisch Spelen 1960 keem he in’t Skispringen up Platz 14. 

## Weblenken
* Plank up de Sieden vun de FIS (engelsch)
*Profil bi Sportsreference.com (engelsch)
Giovanni Battista Vivaldi

**Giovanni Battista Vivaldi** (* 1655 in Brescia; † 1736 in Venedig) weer en  Violinist vun den Barock un Vader vun Antonio Vivaldi.

Mit 10 oder 11 Johren truck Giovanni Battista Vivaldi nah den Dood vun sien Vader vun Brescia nah  Venedig, wo he tonächst as Barbier arbeiten dee un later Violinist wurr. 1676 heett he dor  *Camilla Calicchio* heiraadt un twee Johr later wurr sien eerst Söhn Antonio boren. All tosommen harr dat Paar negen Kinner.

1685 kreeg he Anstellung as Violinist an' Markusdom; as Musiker harr he en gooden Roop, harr as Liddmaat vun den Cäcilienvereen völfältige Beziehungen binnerhalv vun dat veneziaansch Musikleven un wurr in en Reiseführer as hörenswert Violinvirtuose nömmt.

## Weblenken
* Venediginformationen - Vivaldi
Holste

**Holste** is en Gemeen in de Samtgemeen Hambargen in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen mit . De Gemeen sett sik ut de veer Öörd Helljes, Ollendörp, Steern un Paddewisch tohoop. De Naam von de Gemeen is tohoopsett ut de Bookstaven von **H**elljes, **Ol**lendörp un **Ste**den.

## Geografie

Holste liggt ganz in’n Noorden von’n Landkreis Oosterholt an de Grenz na’n Landkreis Cuxhoben op de Geest.

De Navergemenen sünd Beverst in’n Noorden (Landkreis Cuxhoben), Gnarrenborg op en lütt Enn in’n Oosten (Landkreis Rodenborg), Vollerso in’n Süüdoosten, Hambargen op en lütt Enn in’n Süden, Lübbs in’n Süüdwesten un Ax in’n Westen.

## Historie

De Gemeen Holste hett sik 1974 ut de Gemenen Helljes, Ollendörp un Steern billt. Paddewisch is al 1928 Deel von de Gemeen Steern worrn. 1974 is Holste ok Deel von de Samtgemeen Hambargen worrn.

### Inwahnertall

### Wapen

Dat Wapen von de Gemeen wiest op blauen Grund baven vörn en sülvern Buurhuus, in de Midd achtern en sülvern Hünengraff un dor ünner en sülvern Wellenlien un en gollen Rosett in’n Schildfoot. De veer Bläder von de Rosett staht för de veer Öörd in de Gemeen.

## Politik

### Gemeenraad

;Liddmaten:
* 2011:
*:FHL: Ulrike Behrendt, Hartwig Frerks, Dieter Gloddek, Gerhold Puckhaber, Erika Raddatz, Uwe Böttjer, Günter Drews, Eckehard Schütt
*:CDU: Uwe Buroch, Carmen Ehlers-Franke, Detlef Schaper
* 2016:
*: FHL: Kai Bartels, Ulrike Behrendt, Uwe Böttjer, Günter Drews, Dieter Gloddek, Gerhold Puckhaber, Eckehard Schütt
*: CDU: Uwe Buroch, Natascha Krebs, Carsten Müller
*: Linke: Eva Rentzow

### Börgermeesters

## Footnoten


## Weblenken

* Websteed von de Samtgemeen (plattdüütsch, hoochdüütsch)
Wümm (Dörp)

**Wümm** () is en Dörp in de Gemeen Wist (Samtgemeen Töst) in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.

## Geografie

Dör dat Dörp Wümm flütt de Wümm un de Oost dör, de hier blots en poor hunnert Meter uteneen sünd. Later flütt de Wümm aver na de Werser hen un de Oost na de Elv. Dat Rebeed billt also de Waterscheed twüschen Elv un Werser. Na Westen to liggt dat Naturschuulrebeed Ekelmoor.

De Naveröörd sünd Avensermoor in’n Noorden, Wist in’n Noordoosten, Töst-Land, Riepshoff un Dreehusen in’n Oosten, Königsmoor in’n Süüdoosten, Stemmerfeld un Stemmen in’n Süüdwesten un Kalf un Zittens in’n Noordwesten.

Een von de Hüüs in Wümm liggt as Exklaav in dat Rebeed von de Gemeen Töst (Oortsdeel Töst-Land).

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1852 to de Vaagdie Töst in dat Amt Horborg tohöört. 1852 is de Vaagdie Töst in dat Amt Mesborg wesselt, dat 1859 denn in dat Amt Töst ümwannelt worrn is. Na 1885 weer dat in’n Kreis Horborg. 1932 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Horborg worrn.

Wümm is siet dat 19. Johrhunnert Deel von de Gemeen Wist.

### Inwahnertall

### Religion

Wümm is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannes-de-Döper-Kark in Töst.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Kark in Töst tostännig, de siet 1. November 2014 to de Karkengemeen St. Petrus in Bookholt tohöört.

## Kultur

### Verenen

De Laienspeelgrupp Wümm-Königsmoor is an’n 21. Dezember 1948 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Wümm liggt an de Bundsstraat 75, de in’n Süüdwesten na Lauenbrüch, Scheeßel un Rodenborg löppt un in’n Noordoosten na Wist, Töst un Bookholt. Na Süüdoosten geiht von de B&nbsp;75 de Kreisstraat 23 af, de över Königsmoor na Wessloh löppt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 46 Heidenau liggt so 15 Kilometer in’n Noordoosten von Wümm.

De nächsten Bahnhööv sünd so bi negen Kilometer weg an de Bahnlien Hamborg–Bremen de Bahnhoff Lauenbrüch in’n Süüdwesten un de Bahnhoff Töst in’n Noordoosten.

### Scholen

De Kinner ut Wümm gaht na de Grundschool Wist. Na de Grundschool gaht de Kinner normalerwies in Töst na School, op de Hauptschool Töst, de Realschool Töst oder dat Gymnasium Töst.

## Literatur

* Grete Matthies, Walter Bostelmann: *Wistedt, Quellen, Wümme: Geschichte und Geschichten.* 1990

## Footnoten
Rönn

**Rönn** betekent

* Rönn, Stadtdeel von de Stadt Kiel, Sleswig-Holsteen,
* Rönn, Oort in de Gemeen Meschacht in’n Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Rönn, Beek in’n Landkreis Stood, Neddersassen, de in de Oost münnt.

**Rönn** is de Familiennaam von

* Günter Schlichting-von Rönn (1914–1976), düütschen Politiker,
* Liliane von Rönn (* 1949), düütsche Froonrechtlerin.

Kiek ok bi: Rønne, Röhn.
Anders Lange

**Anders Lange** (* 5. September 1904 in Aker, Akershus; † 18. Oktober 1974) weer en norweegschen Politiker vun’t rechte bit rechtsextreme Spektrum. He weer de Naamsgever un Grünner vun de Partei *Anders Langes Parti*, de later in Fremskrittspartiet ümnöömt weer. Bit to sien Dood weer he ok de eerste Vörsitter vun disse Partei.

## Leven un Wark
Vun 1929 an weer Lange Sekretär vun’t Fedrelandslaget, dat 1936 Hitler un Mussolini för den Fredensnobelpries vörslahn harr. Man, as dat Land wiel den tweeten Weltkrieg vun de Düütschen besett weer, is he mehrmols wegen illegale Saken in Haft nahmen worrn. Na’n Krieg weer he eerst Lüttbuer un is 1947 denn Sekretär vun’n norweegschen Kennelclub worrn. Later hett he de *Hundeavisen* („Hunnenblatt“), dat sik later in en politisch Blatt mit en bannig antikommunistische Instellen wannelt hett.

Lange hett aktiv dat Apartheidregime in Süüdafrika ünnerstütt un weer bekannt för sien rassistischen Spröök.

## Born
* Michael Moynihan/Didrik Söderlind: *Lords of Chaos: Satanischer Metal: Der blutige Aufstieg aus dem Untergrund*, Index Verlag, 2005 ,ISBN 3936878005 (ü.a. Sieten 209-212)

## Weblenken
* Literatur vun un över Anders Lange in’n Katalog vun de Düütschen Natschonalbökeree 
*Biografie vun Anders Lange (norweegsch)
Funktoorn Loomst

De **Funktoorn Loomst** is en 171 m hogen Funktoorn ut Stahlbeton, de op 40 m över NN bi Wohlenbeek in de Gemeen Loomst an de Bundsstraat 495 steiht un de Deutsche Funkturm GmbH tohöört. Dat is en Typentoorn von de Düütsche Telekom (FMT2/81), de aver nich för dat Sennen von Feernsehn oder Radio bruukt warrt. De Toorn is 1992 boot worrn un hett 5 Millionen DM köst.

## Weblenken
Lemmermann

**Lemmermann** is de Familiennaam von

* Albert Lemmermann (1871–1959), plattdüütschen Schriever,
* Birgit Lemmermann (* 1962), plattdüütsche Schrieversche,
* Ernst Johann Lemmermann (1867–1915), düütschen Botaniker,
* Heinz Lemmermann (1930–2007), düütschen Komponist un Schriever,
* Inge Lemmermann (* 1938), düütsche Politikersche,
* Joachim Lemmermann (1622–1704), Hambörger Börgermeester,
* Karl Lemmermann (1865–1941), düütschen Pastoor,
* Otto Lemmermann (1869–1953), düütschen Agrikulturchemiker.

Kiek ok bi: Lämmermann.
Haneworth

**Haneworth** is en Goodshoff in de Heid twüschen Loomst un Mittelsnohn, de 1914 von Diederich Hahn grünnt worrn is.

## Geografie

De Hoff liggt op de Loomster Geest.

De Öörd ümto sünd Nordahn in’n Noorden, Rahden in’n Noordoosten, Loomst mit Köben in’n Oosten, Armsdörp un Hoorn in’n Süden, Maurismaur in’n Süüdwesten un Mittelsnohn in’n Noordwesten.

## Historie

1913 hett Hahn Heid- un Moorland bi Loomst opköfft. Hahn hett denn so üm un bi 325 Morgen Land beseten un dor dat Good Haneworth grünnt. Dat Goodshuus is in’n Sommer 1914 boot worrn. Nadem de Eerste Weltkrieg utbraken is, is Hahn as Freewilligen an de Westfront gahn. Bi’n Opbo hebbt Kriegsfungene ut Flannern mithulpen. Nadem Diederich Hahn 1918 unverwacht doodbleven is, kunn sien Weetfro Margarethe dat Good nich mehr hollen un is 1919 mit de fiev Kinner wegtrocken. Toeerst weer de Plaan, dat Good in Parzellen optodelen, aver denn hett 1921 de Tegelee-Besitter Hermann Eylmann ut Drochters dat Good köfft. Dat Good is bet 1975 von de Eylmanns bedreven worrn (toletzt von Hermann Eylmann sien Dochter Wilma Gresens) un is denn as Pachtbedriev an de Familie Steinbacher kamen. De Pacht is 2000 utlopen un denn hett Wilma Gresens ehr Söhn Heinz-Christian Gresens den Bedriev övernahmen un anfungen, dor Peertucht to drieven.

Dat Good is 2003 as Denkmaal schuult worrn. 2006 is in’n Süden von dat Good de Windpark Mittelsnohn mit söss Windrääd boot worrn un kort later de Windpark Loomst mit ölven Windrääd. Gegen de beiden Windparks hebbt de Besitters von Good Haneworth klaagt, von wegen, dat de Windrääd de Landschop verschanneln deen, hebbt den Prozess aver nich wunnen. 2012 hebbt se aver Recht kregen, dat tominnst de Windmöhl, de opdichtst bi steiht, to dicht an dat Good is un wedder afboot warrn mutt.

## Weblenken

* Websteed von dat Good (hoochdüütsch)
C/2012 S1 (ISON)

**C/2012 S1 (ISON)** weer en Komeet, de in’n September 2012 opdeckt worrn is un an’n 28. November 2013 teemlich dicht an de Sünn vörbi flagen is. De Afstand vun de Sünn weer ruchweg 0,012&nbsp;AE – dat is ruchweg een Sünndörmeter. Dormit höört C/2012 S1 (ISON) to de so nöömten Sünnstriepers, is aver keen Fragment ut de Kreutz-Grupp. Dat is antonehmen, dat de Komeet ut de Oortsche Wulk stammt. Bi sien Periheldörgang is de Komeet wohrschienlich dör de hogen Temperaturen un de starken Tiedenkräft ut’neenreten worrn.

## Opdecken
De Komeet is an’n 21. September 2012 vun Witali Newski (Виталий Невский) ut Wittrussland un Artjom Nowitschonok (Артём Новичонок) ut Russland op CCD-Biller opdeckt worrn, de se mit en 40-cm-Teleskop vun’t *International Scientific Optical Network* (ISON) maakt harrn.

## Bahnverloop

C/2012 S1 (ISON) is an’n 1. Oktober 2013 bit op 10,9 Millionen Kilometer an den Mars rankamen un is denn an’n 28. November 2013 dör sien sünnneegsten Punkt lopen. In’t so nöömte Perihel harr de Komeet en Bahnsnelligkeit vun ruchweg 360&nbsp;km/s un weer blots noch 0,012&nbsp;AE (1,8&nbsp;Millionen Kilometer) wiet vun de Sünn weg. An de Böverflach harr de Komeet dorbi mööglicherwies en Temperatur vun mehr as 2.500°C. De Helligkeit vun C/2012 S1 (ISON) is bannig torüchgahn, so dat de Forschers dorvun utgaht, dat de Komeet bi sien Periheldörgang wegen de hogen Temperaturen un de starken Tiedenkräft (Roche-Grenz) tweibroken is.

Opnahmen vun de Ruumsond SOHO weern eerst so interpreteert, dat tomindst en Deel vun den Komeet dat Perihel överstahn hett, man vun’n 2. Dezember 2013 an weer de Övertügen grötter, dat de ehmolige Komeet nu tonichten weer un sik blots noch as Stoffwulk dör’t Sünnsystem bewegen deit. De letzten Opnahmen vun’t Hubble-Teleskop an’n 18. Dezember 2013 wiesen keen Överresten mehr an de Steed, woneem sik de Komeet na en Bahnbereken ut de letzten bekannten Öörd ophollen müss. De Opnahmen harrn Objekten bit to de 25. Magnitude dorstellen künnt, wat en Dörmeter vun ruchweg 160&nbsp;m entspreken deit.

Den lüttsten Afstand to de Eer harr C/2012 S1 (ISON) in de Nacht vun’n 26. op den 27. Dezember 2013 hatt, in de he (oder sien Överresten) bit op 60 Millionen Kilometers rankamen weer.

## Utforschen
De Komeet weer vun Februar 2013 an in’n Rahmen vun de Nafolgmisschoon EPOXI vun de Ruumsond Deep Impact beobacht. Dat lööp över ruchweg een Maand, wobi de Forschers veel Bildmaterial tosamenkregen hebbt. Insett weern ok de Sonden Mars Reconnaissance Orbiter un Lunar Reconnaissance Orbiter.

## Borns


## Weblenken
* spaceweather.com BIG SUN-DIVING COMET DISCOVERED
* New Comet: C/2012 S1 (ISON)
* Utföhrliche hoochdüütsche Informatschonen
Bogardus

**Bogardus** oder  **Mahasim** sünd Egennaams vun den Steern ϑ Aurigae in’t Steernbild Föhrmann. Ut dat Vermeten vun de Parallax is en Afstand vun ruchweg 166 Lichtjohren twüschen Bogardus un de Sünn afschätzt worrn.

Bogardus is en Dubbelsteern, den sien Hööftkumponent ruchweg de dreefacke Sünnmass un üm un bi den fieffacken Sünnradius opwiesen deit. De Spektralklass vun den Steern is A0pSi, wobi de Tosatz pSi op en cheemsche Anomalie henwiest, vunwegen dat de Steern en sünners groten Andeel Silizium bargt.

De Hööftkumponent is butendem en ännerlichen Steern vun’n Tyyp α2-CVn mit en Magnetfeld vun ruchweg 1&nbsp;kG an de Böverflach. De Rotatschoon vun den Steern liggt bi 55 km/s, wat bedüüdt, dat de Steern för en vullstännige Rotatschoon blots 3,6 Daag bruukt. De Rotatschoonsass is gegen de Sichtlien vun de Eer üm 55 ± 6° neegt.

Dorto kummt en tweete Kumponent mit en schienbore Helligkeit vun +7,2, de in’n Afstand vun 3,91 Bagensekunnen steiht. Disse lüttere Kumponent is en Hööftregensteern mit de Spektralklass F. De dörsnittliche Helligkeit vun beide Kumponenten tosamen liggt bi +2,65, man dat ännert sik twüschen +2,62 to +2,70 mit en Periood vun 1,37 Daag, vunwegen dat de Hööftkumponent ännerlich is.

## Borns
Maggie Q

**Maggie Q** (* as *Margaret Denise Quigley* an’n 22. Mai 1979 in Honolulu, Hawaii) is en US-amerikaansche Schauspelerin un Fotomodell.

## Leven un Loopbahn
Maggie Q is de Dochter vun en US-Amerikaner un en Vietnamesche. Se füng in Japan un China an as Model to arbeiten. In China hett se 1997 ok ehr eerste Rull as Schauspelersche in en Feernsehreeg hatt un speel dorna in verschedene asiaatsche Filmen mit. In Hollywood harr se en poor lüttere Rullen, bit se 2006 mit *Mission: Impossible III* an de Siet vun Tom Cruise un ’n beten later in *Live Free or Die Hard* an de Siet vun Bruce Willis un Timothy Oliphant internatschonal bekannt worrn is. Siet 2010 speelt se de Titelrull in de Feernsehreeg *Nikita*.

Maggie Q is Vegetariersche un ünnerstütt de weltwiet  gröttste Deerschuulorganisatschoon PETA.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Maggier Q weer 2009 mit den *[[Maverick Award]]* vun’t *[[Hawaii International Film Festival]]* uttekent. Bito weer se 2011 un 2012 för den *[[Teen Choice Award]]* vörslahn för ehr Dorstellen in de Feernsehreeg *Nikita*, hett aver beid mol nich wunnen.

## Weblenken

*