open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Armin Mandel

**Armin Mandel** (* 1919 in Asendörp; † 9. September 1996 in Wunsdörp) weer en plattdüütschen Schriever.

Mandel is 1919 as Söhn von en Schoolmeester in Asendörp boren. Nadem de sozialdemokraatsche Vader na de Machtergreifung von de NSDAP vör de Tied in Rohstand schickt worrn is, is de Familie na Wunsdörp tagen. Mandel hett an de Pädagoogsche Hoogschool studeert un is Schoolmeester in Lamme worrn. In’n Tweten Weltkrieg is he na de Wehrmacht intagen un to’n Fluglehrer utbillt worrn. Na’n Krieg hett he as Discher bi de Firma Wallbaum in Lüttjen Heidorn arbeidt. Blangenbi hett he Bidrääg för Rundfunk un Dagbläder schreven. Von 1947 bet 1957 weer he Schoolmeester an de Stadtschool in Wunsdörp un denn Rekter von de ne’e Grund- un Hauptschool in Wunsdörp. Ok den Opbo von de Kreisvolkshoohschool hett he leidt.

1956 hett he den Vörsitt över de Heimatbundgrupp Wunsdörp övernahmen, ut de later de Heimatvereen Wunsdörp worrn is.

1986 hebbt Armin un Lilo Mandel den Oortspries Wunsdörp kregen. An’n 30. Oktober 1991 is Mandel Ehrenbörger von Wunsdörp worrn. De Binnenhoff von dat Raadhuus in Wunsdörp hett 2003 na em den Naam Armin-Mandel-Hoff kregen.

He hett an’n 14. Mai 1945 in Odense siene Fro Lieselotte (Lilo; † 18. Mai 2009) freet.

## Warken

* *Paradies vör de Dör.* Leuenhagen & Paris, Hannover 1982
* *Kiek in de Sünn. Dit un dat up Hoch un Platt.* Sülvsverlag, Wunsdörp [1983]
* *Wilhelm Busch op Platt.* (Texten von Willem Busch översett von Mandel) Husum-Druck- und Verlagsgesellschaft, Husum 1983, ISBN 3-88042-214-1
* *De Struwwelpeter op Platt. Lustige Geschichten un drollige Biller.* (Texten von Heinrich Hoffmann översett von Mandel) Husum-Druck- und Verlagsgesellschaft, Husum 1984, ISBN 3-88042-229-X
* *’n beten Spass. Nochmal wat up Hoch un Platt.* Holtzmeyer, Bruunswiek 1986, ISBN 3-923722-16-8
* *Glück in’n Kasten.* Leuenhagen & Paris, Hannover 1986, ISBN 3-923976-08-9
* *Kiek nich in’t Muuslock. Wedder wat up Hoch un Platt.* Holtzmeyer, Bruunswiek 1986, ISBN 3-923722-15-X
* *Hannoversches Wörterbuch.* (tohoopstellt von Hans Joachim Toll, rutgeven von Reimar Hoffmann un ergänzt von Armin Mandel) Feesche, Hannover 1989, ISBN 3-87223-042-5

Hoochdüütsch:
* *Ein Dorf an der Leine.* Esperke/Warmeloh 1974
* *Wechselvolle Epoche. 1855-1980.* 1980
* *Am Steinhuder Meer. Sehen, Entdecken, Studieren, Wissenwertes für jedermann.* ca. 1980
* *Neue Heimat Wunstorf. Ausgebombt, geflüchtet, vertrieben, ...aufgenommen. Ein Bericht über die Notzeit Ende 1944 u. die ersten Nachkriegsjahre in Wunstorf.* (mit Erwin Holodynski) 1981
* *Heimatbuch. Skizzen aus dem Landkreis Hannover.* [1982]
* *Aus dem Land der Niedersachsen.* 1983
* *Heimatbuch. Menschen und Landschaft um Hannover.* (Rutgever) 4 Bann, 1983-1986
* *Das Buch aus dem Neustädter Land. Berichte und Bilder von Land und Leuten im Herzen Niedersachsens.* 1984
* *Basse, Dorf im Leinbogen. Berichte, Notizen und Bilder zum Geschehen von 985-1985.* [1985]
* *Das Wunstorf-Buch. Aus der Geschichte einer Stadt und ihrer Landschaft.* 1990

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Eduard Großheim

**Eduard Großheim** (* 24. September 1900 in Tettenborn; †) weer en düütschen Politiker von de NSDAP.

Großheim is 1900 in Tettenborn boren. Von November 1917 bet Januar 1919 hett he Deenst bi’t Militär daan. He hett Bookholler lehrt un weer von 1. Januar 1921 bet 28. Februar 1930 Rieksbeamten bi de Finanzbehörd. Von 1. März 1930 bet 31. Mai 1932 weer he Kommunalbeamten in Weißwasser. He is denn to’n 1. Juni 1932 Börgermeester in Mühlberg/Elbe worrn un dat bet to’n 6. Mai 1934 bleven. An’n 1. Mai 1933 is he in de NSDAP rin.

He hett an’n 7. Mai 1934 von Werner Glüer dat Amt as Börgermeester von de Stadt Buxthu övernahmen. Nadem de Börgermeester von Stood, Carl Nörtemann, 1943 na de Wehrmacht intagen worrn is un en Tied lang Eduard Kühl dat Amt övernahmen harr, hett Großheim von’n 6. Juli 1943 bet 1945 ok düt Amt övernahmen. An’n 19. Februar 1945 is he as Börgermeester von Buxthu afsett worrn, nadem he ahn Verlööv Levensmiddel afgeven harr. He weer denn alleen för Stood tostännig. Dor is he Börgermeester bleven, bet de Allieerten de Stadt innahmen un Großheim afsett hebbt. Von’n 1. Oktober 1939 bet Februar 1943 weer Großheim ok Baas von de NSDAP-Oortsgrupp Buxthu.

Nadem de Briten em fastnahmen harrn, weer he von’n 4. Mai 1945 bet 1947 in Builefeld interneert. Bi de Entnazifizierung 1947 is he to en Geldstraaf veroordeelt worrn.

## Footnoten
Emil Beyer

**Emil Beyer** (* 15. Juli 1883 in Lübeck; † 1971) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Beyer is 1883 in Lübeck boren. He weer 1900 bet 1907 Beroopssoldaat un denn Anstellten bi de Düütsche Levensversekerungsbank. He weer siet 1908 Beamten in’n Polizeideenst bi de Stadt Stood un dor toletzt Baas von de Schutzpolizei. Na de Machtergreifung von de NSDAP 1933 is he an’n 25. März 1933 afsett worrn. Eerst an’n 17. Juli 1933 dröff he denn wedder arbeiden, nu as Magistratsobersekretär bi de Stadt Stood.

Nadem Stood in’n Mai 1945 an’t Enn von’n Tweten Weltkrieg von de Briten innahmen worrn is, hebbt se den NSDAP-Börgermeester Eduard Großheim afsett un interneert. Beyer weer to disse Tied Registrater bi de Stadt Stood. De britsche Militärregerung hett Beyer denn an’n 4. Mai 1945 as ne’en Börgermeester insett. He hett düt Amt bet to’n 17. Januar 1946 behollen. Nadem de von Beyer insett Biraad Nicolaus von Borstel as Börgermeester wählt hett, is Beyer sülvs an’n 18. Februar 1946 Standsbeamten worrn. An’n 31. Juli 1948 is he denn in Rohstand gahn.

## Footnoten
Heinrich Augustin

**Heinrich Augustin** (* 30. Oktober 1937 in Ottens) is en düütschen Politiker von de CDU.

Augustin is 1937 in Ottens boren. Na dat Abitur in Buxthu hett he Juristeree un Bueree an de Universitäten Göttingen un Hamborg studeert. Na dat Diplomexamen 1964 hett he den Hoff von sien Vader övernahmen un Augustin weer Buur. 1969 hett he den Meester maakt. 

Augustin is 1967 in de CDU rin. He is Bezirksvörsitter von de Junge Union worrn un later Viez-Bezirksvörsitter von de CDU. He weer ok Maat in’n Kreis- un Bezirksvörstand. Augustin is 1964 Raadsherr von de Gemeen Ottens worrn. Nadem Ottens 1972 Deel von Buxthu worrn is, weer he von 1972 bet 1986 Raadsherr in Buxthu un von 1976 bet 1986 2. Viez-Börgermeester von de Stadt Buxthu. 1976 is he ok Afornten in’n Kreisdag von’n Landkreis Stood worrn, weer dor Vörsitter von’n Finanzutschuss un siet 1983 CDU-Frakschoonsvörsitter. För den Wahlkreis Buxthu weer he in de 11. un 12. Wahlperiood (von’n 21. Juni 1986 bet to’n 20. Juni 1994) Liddmaat von’n Landdag von Neddersassen.
Heinrich Denicke

**Heinrich Denicke** (* 2. Januar 1856 in Buxthu; † 30. November 1943 in Horborg) weer en düütschen Jurist un Verwaltungsbeamten.

Denicke is 1856 as Söhn von’n Koopmann Heinrich David Denicke (1827-1912) in Buxthu boren. Bet he twölv weer, weer he op de Högere Börgerschool in Buxthu un denn op Gymnasium in Hannover. Dor hett he 1874 dat Abitur maakt. He hett dree Johr Juristeree an de Universitäten Heidelberg, Leipzig un Göttingen studeert. Na dat Studium hett he 1877/1878 sien Militärdeenst in Stood bi dat Sleswigsche Artillerie-Regiment Nr. 9 maakt. He weer denn Referendar bi de Amtsgerichten Buxthu, Stood un Freeborg, bi de Landgerichten Stood un Hannover un weer later an dat Oberlandsgericht Celle, bi de Staatsanwaltschaft Stood un Avkaat in Hannover. 1883 is Denicke Hülpsrichter in Ibig worrn. Na de Tied in Ibig is he Syndikus von de Stadt Horborg ween. 1899 is he denn as Nafolger von Julius Ludowieg Börgermeester von de Stadt Horborg worrn un denn von 1903 af an Böverbörgermeester. In disse Tied hett sik Denicke besünners för de Weertschop insett. In siene Amtstied is de Horbörger Tiedhaven mit dree Havenbeckens boot worrn. 1901 is en E-Wark in Bedriev gahn un de eerste Stratenbahn is dör Horborg föhrt. Denicke is bet 1924 Börgermeester bleven. Na em hett Walter Dudek dat Amt övernahmen.

## Ehren

1924 is Denicke Ehrenbörger von de Stadt Horborg worrn un 1930 hett de Denickestraat an de Grenz twüschen Eißendörp un Heimfeld na em ehren Naam kregen.

## Footnoten
Johann Gottlieb Hansing

**Johann Gottlieb Hansing** (* 19. November 1754 in Celle; † 24. März 1841 in Horborg) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Hansing is 1754 in Celle boren. He hett Juristeree studeert und is 1777 von de Stadt Horborg as Auditer anstellt worrn. 1784 is he Stadtsekretär worrn un 1790 Stadt-Syndikus. De Amtstied as Syndikus is 1810 dör de Franzosentied ünnerbraken worrn. Hansing hett in de Franzosentied den Naam *Jean Theophile Hansing* föhrt un weer in de Tied von 1810 bet 1811 Maire von de Mairie Horborg un Kantonsmaire för de Kantons Horborg un Hittfeld. Na 1811 weer he Notar. Nadem de Franzosen an’t Enn von’n April 1814 ut Horborg wedder afrückt sünd, is de ole Stand wedderkamen un Hansing weer wedder Syndikus. Nadem he al 50 Johr för de Stadt Horborg arbeidt harr, is he in’n Oktober 1827 Börgermeester worrn. Dat weer, nadem in de Königlich Hannöversche Landdrostie Lümborg en ne’e Verwaltungsordnung för de Stadt inföhrt harr. Hansing is bet 1835 Börgermeester bleven. In dat Johr is he in Rohstand gahn. He is 1841 in Horborg doodbleven un op’n olen Horbörger Karkhoff begraven. De Graffsteen steiht ünner Denkmaalschuul.

Hansing harr den Söhn Heinrich Hansing (* 25. Dezember 1795).
Hans Mentzel

** Richard Mentzel** (* 1886 in Schönebeck; † 1. November 1957 in Wunsdörp) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Mentzel is 1886 in Schönebeck boren. He weer Börgermeester von Bodenwerder un is 1921 as Nafolger von Wilhelm Oelker Börgermeester von Wunsdörp worrn. An’t Enn von 1925 weer he för korte Tied Börgermeester von Stood, nadem Martin Frommhold dat Amt afgeven harr un bevör Arthur Meyer dat övernahmen hett. Mentzel is denn wedder Börgermeester von Wunsdörp ween un dat bleven bet he 1938 in Rohstand versett worrn is. Blangenbi weer he ok Vörsitter von’n Vörstand von de Spoorkass.

Na 1938 weer Mentzel Direkter von dat Landspleegheim in Schönebeck. Na’n Tweten Weltkrieg keem he 1953 na Wunsdörp trügg. He is dor 1957 doodbleven.

He weer verheiraadt mit siene Fro Johanne. De beiden harrn twee Kinner. Sien Söhn Hans is 1937 al in’t Öller von 19 doodbleven.
Sangmélima

**Sangmélima** is en Stadt in’n Bezirk Dja-et-Lobo, Region Süd, in Kamerun. De Oort hett 64.227 Inwahners (Stand 2012).

## Geografie

Sangmélima liggt op en Höögd von 643 m över de See an’n Stroom Lobo.

Üm un bi 50 Kilometer in’n Noordoosten von de Stadt liggt dat 5260 km² grote Faunenreservat Dja.

## Historie

In Sangmélima doot vör allen Bulu leven, de to de Beti-Pahuin höört. De inheemsche Spraak is Bulu, Amtsspraak aver Franzöösch.

Den Naam Sangmélima hett de Offzeer von de düütsche Schutztrupp för Kamerun Gunther von Hagen (1884-1923) fastleggt, de 1907 de eerste Baas von’n Schutztruppen-Posten in Sangmélima worrn is.

In de Stadt liggt de Kathedraal von Sangmélima, de siet 1963 de Seet von dat kathoolsche Bisdom Sangmélima is. Dat Rebeed harr vörher to dat Bisdom Douala höört.

## Verkehr

Dör Sangmélima löppt de Natschonalstraat 9, de in’n Süüdoosten na Djoum geiht un in’n Noordwesten na Mbalmayo. In’n Noordwesten von Sangmélima twiegt de Natschonalstraat 17 von de Natschonalstraat 9 af un löppt na Nemeyong in’n Westen.

De Stadt hett en lütten Flegerplatz.

## Lüüd

De kamerunsche Schriever Rémy Sylvestre Medou Mvomo is 1938 in Sangmélima boren.
Blagnac

**Blagnac** (okzitaansch **) is en Gemeen in’n Kanton Blagnac (Arrondissement Toulouse, Département Haute-Garonne) in de Région Midi-Pyrénées in Süüdfrankriek un höört to de *[[Banlieue]]* von Toulouse. De Gemeen hett 22.217 Inwahners (Stand 1. Januar 2011). 

## Geografie
De Gemeen liggt op en middleren Höögd von 135 Meter över de See un hett en Rebeed von 16,88 km². De maximale Höögd is 153 Meter un de minimale 119 Meter över de See.

## Politik

### Börgermeesters

## Weertschop

In Blagnac liggt de Flegerhaven Toulouse-Blagnac un en Airbus-Wark.

## Sport

De wichtigste Sport is Rugby Union. De Vereen Blagnac SCR is in de tweethöögste Liga Pro D2.

## Partnerschoppen

Blagnac hett Partnerschoppen mit:
* Buxthu, Neddersassen (siet 1985)
* Pomigliano d’Arco, Kampanien
* Orenburg, Russland

## Lüüd

* Serge Oustiakine (1961-2013), Jazzmusiker

## Weblenken

* Websteed von de Gemeen Blagnac (franzöösch)
Horborg-Willemsborg

**Horborg-Willemsborg** weer en Stadt in’n Regerungsbezirk Lümborg von de prüüßsche Provinz Hannover, de in disse Form von 1927 bet 1937 bestahn hett.

## Historie

De Stadt Hamborg, de an’t Noordöver von de Elv leeg un en egen Stadtstaadt billt, is in dat 19. Johrhunnert und to Anfang dat 20. Johrhunnert düchtig wussen. Op Eilannen in de Elv leeg Willemsborg, dat eerst 1925 de Stadtrechten kregen harr, un op dat Süüdöver de Stadt Horborg, de all beid to dat Königriek Hannover un siet 1867 to Prüßen höört hebbt. Horborg is vörher al grötter worrn, as 1888 de Gemenen Heimfeld un Wilsdörp, an’n 1. April 1906 Lauenbrook un an’n 1. April 1910 Eißendörp Deel von de Stadt worrn sünd.

Üm gegen de Weertschopskraft von Hamborg wat gegentosetten, wull Prüßen en grote Stadt an de Süderelv. Dorüm sünd to’n 1. Juli 1927 dör dat Ünnerelvgesett Horborg un Willemsborg to een Stadt tohoopleggt worrn. Tohoop harrn de beiden Öörd üm un bi 110.000 Inwahners un hebbt so en Grootstadt billt.

Horborg-Willemsborg is de Seet von de Kreisverwaltung von’n Kreis Horborg bleven, ofschoonst de Stadt nu en egen Stadtkreis billen dee un nich mehr Deel von’n Kreis Horborg weer.

Dör dat Groot-Hamborg-Gesett is Horborg-Willemsborg to’n 1. April 1937 Deel von Hamborg worrn. Dat weer toeerst noch en egen Gemeen op dat Rebeed von dat Land Hamborg, to’n 1. April 1938 is dat denn aver kumplett Deel von de Gemeen Hamborg worrn un hett dor den Bezirk Horborg billt.

De Kreisverwaltung von’n Kreis Horborg is noch bet 1944 in Horborg bleven. As de Verwaltung utbummt worrn is, hebbt se den Seet na Winsen leggt. Dor is he denn ok op Duur bleven.

### Börgermeesters

Dat Amt as Börgermeester hett 1927 de vörherige Börgermeester von Horborg, Walter Dudek von de SPD, övernahmen. He hett dit Amt bet 1933 behollen, as na de Machtergreifung de Natschonalsozialisten an’n 11. März 1933 Dudek afsett hebbt. As kommissarschen Nafolger is Edzard Dyes insett worrn, de dat Amt bet Juni 1933 harr, as Ludwig Bartels von de NSDAP dat övernahmen hett. Bartels is bet 1937 Börgermeester bleven.

### Wapen

Dat Wapen von Horborg-Willemsborg wiest op sülvern Grund en rood Stadtdoor mit dree Toorns op. De Toorn in de Midd hett en blau Dack. Links un rechts blangen em staht twee blaue Lelen. De Müür hett en gollen Door, in dat en blau Lööw mit rode Tung steiht.

De Lööw steiht för de Hertög von Bruunswiek-Lümborg. Lööw un Door sünd ut dat Wapen von Horborg, de Lelen ut dat Wapen von Willemsborg.

De Bezirk Horborg hett dit Wapen 1938 denn övernahmen.

### Ehrenbörgers

Blangen de Ehrenbörgers, de de Stadt 1927 von Horborg (kiek dor) övernahmen hett, sünd 1934 noch twee Lüüd Ehrenbörgers von Horborg-Willemsborg worrn: de Kommerzienraad Wilhelm Weber un de NSDAP-Gauleiter Otto Telschow. De Ehrenbörgerschop von Telschow is in’n Oktober 1945 wedder aferkannt worrn.
Walter Haettenschweiler

**Walter «Haetti» Friedrich Haettenschweiler** (* 3. Januar 1933 in Zug; † 7. Oktober 2014) weer en Swiezer Schriftentwerfer, de vör allen dör sien Schriftoort Haettenschweiler bekannt wurr..

## Leven un Wark
Haettenschweiler is in Zug upwussen un hett van 1950 bit 1955 de Zürcher Hochschule der Künste besöcht. Bekannt wurr he dör de mit Armin Haab gestalt Schriftoort *schmalfette Grotesk* för de Bookreeg *Lettera*. Stilistisch sünd sien Schriftentwürfe de so nömmt  Swiezer Typografie totoordnen.

He hett Logos un Schrifttüüg för Firmen as de Hoppe AG un mehrere Breefmarkenserien för de Swiezer Post gestalt. 

## Weblenken
* ''Grafiker «Haetti» ist gestorben.'' In: Neue Zuger Zeitung van’ 13. Oktober 2014   
* Urs Tremp: ''Entwerfer und Gestalter.'' Nahroop in: NZZ am Sonntag van’ 19. Oktober 2014
Dalwhinnie (Brenneree)

**Dalwhinnie** is en Whisky-Brenneree in Schottland. Se liggt in den Oort Dalwhinnie in’n Inverness-shire. De Hüüs vun de Brenneree sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie B inordent. De Destille höört to den Kunzern Diageo un tellt to jemehr Reeg vun *[[Classic Malt]]s*.

## Historie
De Dalwhinnie-Brenneree is 1897 vun John Grant, George Sellar un Alexander Mackenzie ünner den Naam **Strathspey** grünnt worrn. De Produkschoon güng 1898 los. Man, de dree Besitters keem al en poor Maanden later in finanzielle Noot, so dat de Brenneree al in’n November 1898 vun *John Sommerville&nbsp;&&nbsp;Co.* un *A&nbsp;P&nbsp;Blyth&nbsp;&&nbsp;Sons* övernahmen worrn is. Se geven ehr den Naam Dalwhinnie un geven den Architekt Charles Chree Doig den Opdrag en poor Ännern an de Destille to maken.

1905 is de Brenneree vun *Cook&nbsp;&&nbsp;Bernheimer*, den dormols gröttsten amerikaanschen Brenner, in en Aukschoon köfft worrn. Dat weer dat eerste mol in de Historie, dat en schottische Brenneree in den Besitt vun en utlännsch Ünnernehmen gahn is. *MacDonald Greenlees&nbsp;&&nbsp;Williams&nbsp;Ltd.* hebbt 1919 ünner dat Regeer vun Sir James Calder de Brenneree övernahmen, de 1926 an de *Distillers Company Limited (DCL)* gahn is un 1930 an de *Scottish Malt Distilleries (SMD)* övergeven weer.

Dör en Füür ion’n Februar 1934 is de Brenneree meist vullstännig tonichten maakt worrn. Eerst veer Johren later is se wedder in Bedrief gahn. 1968 weern de huusegenen Moltboddens dicht maakt. In’t Johr 1986 is Dalwhinnie denn kumplett renoveert worrn. 1991 is en Besökerzentrum inricht worrn. In de Tiet vun 1992 bit 1995 weer de Brenneree noch mol wedder wegen Renoveren dicht wesen.

## Produkschoon

De Brenneree Dalwhinnie tellt to dat Whiskyrebeet Highlands un kriggt ehr Water ut den Allt an t’Sluie. Dat Molt warrt ut de United Distillers-Moltereen in Burghead un Roseisle betogen. In de Destille gifft dat en Meeschfatt ut Eddelstahl vun 6,8 Tunnen un söss Gäärfatten to 34.000&nbsp;l, wovun fief ut Sibirsche Lärken un de annere ut Douglasienholt maakt is. Brennt warrt de Whisky in een *Wash still* vun 17.000&nbsp;l un een *Spirit still* to 14.000&nbsp;l, de vun Damp hitt maakt warrt.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Michael Jackson: *Whisky - Die Marken und Destillerien der Welt*. Dorling-Kindersley, München 2005, ISBN 978-3-8310-0764-6.
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main, 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Borns


## Weblenken
Terry O’Quinn

**Terry O’Quinn** (* as *Terrance Kevin Quinn* 15. Juli 1952 in Sault Ste. Marie, Michigan) is en US-amerikaanschen Schauspeler.

## Leven un Wark
O’Quinn tellt to de US-amerikaanschen Schauspelers, de vör allen in Nevenrullen to sehn sünd. In de 1980er Johren weer he in de Titelrullen vun de Horrorfilmen *[[The Stepfather]]* un *[[Stepfather II]]* to sehn un harr verschedene Optreden in Feernsehregen, so as *[[Star Trek: The Next Generation]]* oder *[[The X-Files (Feernsehreeg)|The X-Files]]*. In *[[Millennium (Feernsehreeg)|Millennium]]* harr he en Nevenrull, de fakener wedder optreden is.

Gröttere Bekanntheit kreeg he dör sien Rull  in de Feernsehreeg *Lost*, in de he vun 2004 bit 2010 een vun de Hööftrullen speelt hett, vör de he ok ehrt worrn is. Na de Reeg hett he plaant tosamen mit Michael Emerson en egene Reeg to produzeren. De Rechten an dat Projekt harr sik 2010 de NBC sekert, man en Pilotfolg is opletzt doch nich dreiht worrn. In’n Februar 2012 is he op een vun de Hööftrullen in de ABC-Thriller-Reeg *[[666 Park Avenue]]* besett worrn.

O’Quinn is siet 1979 verheiraat un hett twee Kinner.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
O’Quinn is för sien Schauspeelwark bit hüüt (Dezember 2014) 21 mol för Film- und Feernsehpriesen vörslahn wesen. Wunnen hett he dorvun veer:
* 1988: den *[[NSFC Award]]*, 3. Platz in de Kategorie *Best Dorsteller* för *The Stepfather*
* 2005: den *[[Saturn-Pries]]* in de Kategorie *[[Saturn-Pries för den besten Blangendorsteller in’t Feernsehn|Best Nevendorstller in en Feernsehreeg]]* för *Lost*
* 2006: den *[[Screen Actors Guild Award]]* in de Kategorie *Best Ensembleleistung in en Drama-Reeg* för *Lost*
* 2007: den *Primetime [[Emmy]]* in de Kategorie *Rutragen Nevendorsteller in en Drama-Reeg* för *Lost*

## Weblenken

* 

## Borns
Hilke Martinek

**Hilke „Hilly“ Martinek** (borene *Tiedemann*; * 9. September 1977) is en düütsche Dreihbookschrieversche.

Tiedemann is as Dochter von Christa un Hans-Peter Tiedemann (1945-2012; later Samtgemeendirekter in de Samtgemeen Sietland) boren un in Helmworth opwussen. Se hett dat Abitur an dat Gymnasium Oterndörp maakt un denn in Hamborg leevt. Dor hett se Reisverkehrskoopfro lehrt.

Se hett an’n 9. September 1999 den Dreihbookschriever Krystian Martinek freet. De beiden hebbt dree Kinner un doot in Eppendörp leven.

He hett ehr dor to bröcht, ok sülvs Dreihböker to schrieven. Toeerst hett se Dreihböker för enkelte Episoden von de Serien *[[St. Angela]]* un *[[Der Pfundskerl]]* schreven. För de Reeg *[[Das Traumhotel]]* hett se tohoop mit ehren Mann de Dreihböker för de Folgen *Verliebt auf Mauritius*, *Zauber von Bali*, *Seychellen*, *Afrika*, *Chiang Mai*, *Malediven*, *Vietnam*, *Brasilien* un *Myanmar* schreven.

In dat Dreihbook för den Film *[[Honig im Kopf]]* hett Martinek ehr egen Erfohrungen mit Demenz verarbeidt. Ehr Vader is 2012 doodbleven un harr lang Demenz. An dat Dreihbook hett ok Til Schweiger mit arbeidt. De Film is an’n 25. Dezember 2014 in de Kinos kamen. Martinek sülvs dükert dor ok in en Nevenrull op.

Siet November 2012 bedrifft se in Eppendörp en Laden för Snökerkraam, den *Sugar-Shop*.

## Warken

* 2014: *[[Honig im Kopf]]*

## Footnoten
Johann von Harten

**Johann von Harten** (* 31. März 1867 in Neerönnbeek-Dillen; † 9. Oktober 1926 in Lobbendörp) weer en plattdüütschen Schriever.

Von Harten is 1867 in Neerönnbeek-Dillen boren. Later weer he op de Lehrerpräparandanstalt in Deefholt un dat Lehrerseminar in Hannover. 1888 is he Schoolmeester in Listringen worrn un 1894 in Fähr-Lobbendörp.

## Warken

* *Von’n Werserstrann’. Plattdütsche Dichtungen. Heft I. Ulk un Jux.* Sülvsverlag, Listringen [1893]
* *Von’n Werserstrann’. Plattdütsche Dichtungen. Heft II. Kunterbunt.* Listringen [1893]
* *Von’n Werserstrann’. Plattdütsche Dichtungen. Heft IV. Jan Ohm al Filosofiker.* Listringen [1893]
* *Von’n Werserstrann’. Plattdütsche Dichtungen. Heft V. Plattdeutsche humoristische Szene.* [ca. 1893]
* *Von’n Werserstrann’. Plattdütsche Dichtungen. Heft VI. Rätselbeernd.* Listringen [1894]
* *Rosengaarn. Plattdütsche Kinnerrimels.* Schaffstein, Köln [1920]

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Johannes Reinecke

**Johannes Reinecke** (* 6. November 1839 in Stood; †) weer en plattdüütschen Schriever.

Reinecke is 1839 as Söhn von en Polizeibeamten in Stood boren un hett dor leevt bet he 16 weer. 1855 is he as Freewilligen na de hannöversche Artillerie gahn. 1866 hett he dor as Füürwarker ophöört, hett bi de Tollverwaltung anfungen un is fakener versett worrn. Toletzt is he 1890 Stüürinspekter in Lümborg worrrn un 1903 in Rohstand gahn. Üm 1914 rüm hett he in Hamborg leevt.

Op Platt hett he blots een Book mit *Plattdütsche Gedichte* rutbröcht. He hett aver ok för Dagbläder in Hamborg, dat Hannöversche un dat Holsteensche schreven.

## Warken

* *Plattdütsche Gedichte.* Sülvsverlag, Hamborg 1912

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Footnoten



## Weblenken
Heinrich Schriefer

**Heinrich Schriefer** (* 22. Januar 1847 in Slussdörp; † 22. Dezember 1912 in Kassbrook) weer en plattdüütschen Schriever.

Schriefer is 1847 as Söhn von en Törfbuur in Slussdörp in dat Düvelsmoor boren. He weer op dat Seminar in Stood un is denn Schoolmeester in Söttmer ween. 1867 bet 1874 weer he Schoolmeester in Ottersteen un siet 1877 in Kassbrook. Dor is he 1912 denn ok doodbleven.

In Kassbrook is vondaag de Heinrich-Schriefer-Straat na em nöömt.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Aus dem Düwelsmoor : Skizzen und Gedichte.* Schulze, Ollnborg 1878
* *Aus dem Moor. Band 1. Der rothe Gerd und andere Geschichten.* M. Heinsius Nachf., Bremen 1892

Hoochdüütsch: 
* *Hagen und Stotel. Die Geschichte beider Ämter.* A. Schultz, Geestmünn 1901

## Weblenken
Fritz Klein (Sportjournalist)

**Fritz Klein** (* 23. März 1937 in Hamborg; † 2. Dezember 2014 ok dor) weer en  düütsch Sportjournalist un Medienünnernehmer.

Nah en journalistisch Utbillen wurr Klein 1976 Hööftafdeelensleiter in’ NDR un weer af  1987 Nahfolger vun Hans-Heinrich Isenbart as Sportkoordinator vun de ARD.

He weer in de 1980er Johren Moderater vun de Sportschau vun de ARD un hett tallriek sportlich Grootereignisse  as Olympisch Spelen un Football-Weltmeesterschapen kommenteert.

1991 hett Klein de Agentur RTV Sport Sales Promotion GmbH grünnd, mit de he bit to sien Dood Sportverbände beraaden hett.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Internetsiet vun RTV Sport Sales Promotion GmbH
Braeval

**Braeval** (ehmols: **Braes of Glenlivet**) is en Whisky-Brenneree in Chapeltown of Glenlivet, Banffshire, Schottland.

## Historie
De Brennere Braeval is 1973 ünner den Naam *Braes of Glenlivet* dör de Seagram-Dochter *Chivas Brothers* grünnt worrn. Se weer al na twee Johren vun dree op fief, un 1978 denn op söss Brennblasen vergröttert. Siet 1995 driggt de Destille den Naam *Braeval*, üm nich mit de Brenneree Glenlivet verwesselt to warrn. 2001 is dat Spiritousen-Segment vun Seagram un somit ok de Destille an Pernod Ricard verköfft worrn, de de Brenneree in’n August 2002 stillleggt hebbt. In’t Johr 2008 is de Brenneree denn wedder apen maakt worrn, üm de tokamen Nafraag an Blends afdecken to künnen. As Single Malt warrt de Whisky nich so faken affüllt.

## Produkschoon

Braeval höört to dat Whiskyrebeet Speyside. Dat Water kummt ut de Preenie- un Kate’s Wells. In de Brenneree gifft dat een Meeschfatt (*Mash tun*) vun 8,4&nbsp;t ut Eddelstahl un föffteihn Gäärfatten (*Wash backs*) vun tosamen 660.000 &nbsp;l, de ok ut Eddelstahl sünd. Brennt warrt in twee *Wash stills* to 22.000&nbsp;l un veer *Spirit stills* to 10.000&nbsp;l, de över Damp hitt maakt warrt. De Brenneree hett keen egen Lagerhüüs, so dat de Whisky to Tieten vun Seagram in Keith affüllt un lagert weern. Egen Affüllen gifft dat vun Braeval nich.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Weblenken
Peter Kuhweide

**Peter Kuhweide** (Schrieversnaam ok *C.G. Hilgenstock*; * 16. März 1940 in Wupperdaal) is en plattdüütschen Schriever.

Kuhweide is 1940 as Söhn von den Bankanstellten Ferdinand Kuhweide un de Afthekenhelperin Gertrud, borene Brüning, in Wupperdaal boren. Bet 1943 hett de Familie in Gennebreck an’n Bahnhoff Schee leevt un denn von 1943 bet 1950 an’n Pennekamp bi Hobeuken. Kuhweide is denn von 1950 af an in Hasselkusen opwussen un weer op dat Wilhelm-Dörpfeld-Gymnasium in Elberfeld. 1960 hett he an de Universität Hamborg anfungen to studeren un hett dat Studium 1966 as Diplom-Holtweert afslaten. He weer von 1967 bet 1974 PR- un Warvfachmann in de Informatschoonsstell von de Forst- un Holtweertschop in Düsseldörp un na disse Tied fre’en Schriever un Fachjournalist. 1974 is he na Grasbarg tagen, 1999 na de Lee un 2007 wedder na Grasbarg (Ottersteen).

1978 hett he den Klaus-Groth-Pries wunnen.

He is verheiraadt mit de Schrieversche un Künstlerin Martina Werner.

## Warken

* *100 Suorten Greun. Gedichte im westfälischen Dialekt.* Peter, Rothenburg ob der Tauber 1976
* *Übersetzungen in eine tote Sprache. Westfälisch-hochdeutsches Elementarbuch.* Verlag Atelier im Bauernhaus, Hu’e 1979, ISBN 3-88132-039-3
* *Westfälische Gedichte.* Sülvsverlag, Bremen 1979

Höörspelen:
* *De Resthoff.* (NDR 23. August 1976, WDR 14.April 1977)
* *Söben Daag Fleesch.*  (RB, NDR 13. Dezember 1976)
* *Kattendisch.* (NDR 27. Februar 1978, WDR 11. Mai 1978)
* *Middelsten Schee.* (WDR 1. März 1979)
* *Revanche.* (WDR 13. März 1980)
* *Selbstentzündung.* (Platt von Ernst Otto Schlöpke; NDR 12. Mai 1980)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Craigellachie (Brenneree)

**Craigellachie** is en Whisky-Brenneree in Craigellachie, Moray, Schottland.

## Historie
De Brenneree weer 1891 vun de Craigellachie-Glenlivet Distillery Company boet. Besitters weern ünner annern Alexander Edward und Peter Mackie. De Architekt weer Charles Doig. De eerste Whisky weer aver eerst 1898 produzeert. 1916 is de Destille vun *Mackie & Company Distillers Ltd.* övernahmen worrn, de ok *White Horse* in Besitt harr. *White Horse Distillers* güng 1927 in den Besitt vun de *Distillers Company Limited (DCL)* över, de de Brenneree 1930 an de *Scottish Malt Distillers (SMD)* weitergeven hebbt.

1964 weer de Brenneree renoveert un vun twee op veer Brennblasen vergröttert. 1987 is se denn in den Besitt vun *United Distillers & Vintners (UDV)* gahn, de se 1998 tosamen mit Aberfeldy, Royal Brackla un Aultmore as ok de Blending Company *John Dewar & Sons* an Bacardi wieter verköfft hebbt.

## Produkschoon
De Destille Craigellachie höört to dat schottische Whisky-Rebeet Speyside. Ehr Water kriggt se vun den Blue Hill (fröher: Little Conval Hill). Jemehr Molt beteht se vun de *United Distillers-Maltings* in Roseisle un Burghead. In de Brenneree gifft dat en Meeschfatt (*mash tun*) vun 9&nbsp;t ut Eddelstahl un acht Gäärfatten (*wash backs*) to 45.000&nbsp;l. Brennt warrt de Whisky in twee *wash stills* to 28.185&nbsp;l un twee *spirit stills* to 28.185&nbsp;l, de dör Damp hitt maakt warrt.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Weblenken
Elizabeth Mitchell

**Elizabeth Mitchell** is de Naam von

* Elizabeth Mitchell (* 1940), US-amerikaansche Politikersche,
* Elizabeth Rebecca Mitchell (* 1952), jamaikaansche Singersche,
* Elizabeth Mitchell (* 1968), US-amerikaansche Singersche,
* Elizabeth Mitchell (* 1970), US-amerikaansche Schauspelersche,
* Elizabeth Maresal Mitchell (* 1974), US-amerikaansche Schauspelersche, Produzentin un Speelbaassche.
Elizabeth Mitchell (Schauspelersche)

**Elizabeth Mitchell** (* 27. März 1970 in Los Angeles, Kalifornien) is en US-amerikaansche Schauspelersche.

## Leven un Wark
Mitchell is in Dallas, Texas, as Dochter vun twee Stüürafkaten mit egene Firma opwossen. In de Stadt hett se later ok de *Booker T. Washington High School for Performing and Visual Arts* besöcht. Op’t Stephens College in Columbia, Missouri, un op de *British American Drama Academy* in London hett se Schauspeleree studeert, wat se mit en *[[Bachelor]] of Fine Arts (BFA)* afslaten hett.

De eersten Johren hett se ehrn Beroop vör allen op verscheden Bühnen in’t Vereenigt Königriek un in de USA utöövt. Söss Johren lang weer se Liddmaat vun’t *Dallas Theatre Centre* un een Johr bi de Theaterfrupp  *Encore Company*, woneem se ünner annern in’t Musical *[[Chicago (Musical)|Chicago]]* optreden is. Speelt hett se ünner annern ok Rullen in de Shakespeare-Stücken *[[As You Like It]]* un *[[Measure for Measure]]*.

Ehr eerste Feernsehrull kreeg se 1993 in en Episood vun *Dangerous Curves*. Bekannt worrn is se as Filmdorstellersche 1998 an de Siet vun Angelina Jolie in den Film *Gia*. Dorna hett se in tallrieke, ünner annern ok bekannte Filmwarken mitspeelt un harr Gastrullen in enige Feernsehregen so as *Chaos City*, *Boston Legal* oder *Dr. House*. Vun de drüdden Staffel an höör se af 2006 to de Stammbesetten vun de Feernsehreeg *Lost*, un harr 2009-201 de Hööftrull in de ABC-Reeg *V*.

In’t Johr 2004 hett Mitchell den Schauspeler Chris Soldevilla heiraat, mit den se en Söhn (*&nbsp;2005) hett. Se leevt op Bainbridge Island (Puget Sound) in’n US-Bundsstaat Washington.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Mitchell weer al teihnmol vör Film- un Feernsehprieesn vörslahn, dorünner eenmol för den *Primetime [[Emmy]]*. Uttekent worrn is se eerst eenmol, neemlich 2008 mit den *[[Saturn-Pries]]* in de Kategorie *[[Saturn-Pries för den besten Blangendorstellersche in’t Feernsehn|Best Nevendorstellersche in’t Feernsehn]]* för ehr Rull in de Reeg *Lost*.

## Borns


## Weblenken

*
Allt-á-Bhainne

**Allt-á-Bhainne** is en Whisky-Brenneree in Favillar, Morayshire, Schottland.

## Historie
De Naam Allt-á-Bhainne (utsnackt as: *aulta-wanje*) kummt vun’t Gäälsche un heet so veel as „Melkbeek“.

Grünnt weer de Destille in’t Johr 1975 dör de *Chivas Brothers*, en Dochterünnernehmen vun Seagram. 1989 is dat Brennvolumen verdubbelt worrn, dordör, dat twee wietere Brennblasen inboet worrn sünd. An’n 19. Dezember 2001 is se vun Pernod Ricard övernahmen worrn, de de Brenneree in’n Oktober 2002 eerstmol stillleggt hebbt. In’n Mai 2005 is se wedder in Bedrief gahn.

## Produkschoon
De Brenneree Allt-á-Bhainne höört to dat schottische Whiskyrebeet Speyside. Se betütt ehr Water ut de Scurran un Rowantree Burns. In de Brenneree gifft dat en Meeschfatt (*mash tun*) vun 8,4&nbsp;t ut Eddelstahl un acht Gäärfatten (*wash backs*) vun tosamen 352.000&nbsp;l, de ok ut Eddelstahl sünd. Brennt warrt de Whisky in twee *wash stills* un twee *spirit stills*, de mit Damp hitt maakt warrt.

Afsehn vun en poor unafhangige Affüllen gifft dat to Tiet keen offizielle Affüllen vun de Destille. Dat, wat op’n Markt Allt-á-Bhainne to köpen is, stammt allns noch ut de Tiet vör den Wessel vun’n Besitter. Pernod Ricard bruukt den Whisky för jemehr Blends.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main, 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Weblenken
Ernst Albrecht

**Ernst Carl Julius Albrecht** (* 29. Juni 1930 in Heidelbarg; † 13. Dezember 2014 in Bortörp bi Hannober) weer en düütschen Politiker (CDU). Van Januar 1976 bit Mitte 1990 weer he Ministerpräsident van Neddersassen.

## Privat
Sien Dochter, een van seven Kinner, is Ursula von der Leyen, ok en Politikerin vun de CDU.

## Weblenken
Peter Scholl-Latour

**Peter Roman Scholl-Latour** (* 9. März 1924 in Baukem as *Peter Scholl*; † 16. August 2014 in Rhöndorf bi Bonn) weer en düütsch-franzöösch Journalist un Publizist.

## Weblenken
Nimzowitsch-Verteidigung

Bi de **Nimzowitsch-Verteidigung** hannelt sück dat um en Schachanspeel. Se tellt to de Halfapen Spelen. Hör ECO-Code is B00.

De Grundstellung vun dit Anspeel entsteiht nah de Tüüg
1. e2-e4 Sb8-c6

As fakenste un togliek starkste Fortsetten is nu 2. d2-d4 anzutreffen, wiels nah 2. Sg1-f3 e7-e5 dör Toogumstellen de begäng Anspelen vun dat Königsspringerspeel reckt wurrn könnt. 

Wiederhen kann ok 2. Sb1-c3 e7-e5 (Wiener Partie mit 2. … Sb8-c6) 3. Sg1-f3 (Dreespringerspeel) Sg8-f6 speelt wurrn. Diornah bütt sück 
4. Lf1-b5 (Övergang in dat Veerspringerspeel, ECO C48),
4. Lf1-c4 (Övergang in dat Tweespringerspeel in' Nahtrecken mit 4. Sb1-c3, ECO C55) oder 4. d2-d4 an.

As ok de Nimzowitsch-Indische Verteidigung geiht disse Toogfolg up Aaron Nimzowitsch torüch, en Weltklassespeler vun dat fröh 20. Johrhunnert. Anners as dat indische System vun  Nimzowitsch, dat to'n Standardrepertoire vun völ Top-Speler hörrn deiht, is de Nimzowitsch-Verteidigung up Grootmeesterniveau oder gor in dat Schach vun de hüüdig Weltspitz so goot as nie antodrapen.

## Literatur
* Harald Keilhack, Rainer Schlenker: *1... Sc6! aus allen Lagen*. Kania, 2003, ISBN 3-931192-01-6
Eugen I.

De hl. **Eugen I.** (* weet man nich; † 2. Juni 657) wurr an' 10. August 654 as Nahfolger vun Martin I. to'n Paapst wählt, ofschons sien Vörgänger noch leven dee.

Anlaat vun de Wahl vun Eugen weer woll de Annahm, dat he to en Versöhnen mit Byzanz ünner Kaiser Konstans II., de maatgevend för dat Afsetten vun Paapst Martins verantwoortlich ween weer, un Patriarch Petros bidragen kunn. Insbesünnere in' Striet um den Monotheletismus wurr vermoot, dat Eugen en versöhnliche Hollen innehmen wüür. 

As dat letztlich denn doch nich to en Utsöhnen keem, hett ok Eugen dat gewaltsame Afsetten dör den byzantienschen Kaiser droht. He is denn aber all storven, ahn dat dat to en Eskalatschoon kommen weer.

Eugen I. wurr kanonisiert. Dat Patronatsfest is an sien Doodsdag, also an' 2. Juni.

## Literatur
* Rudolf Schieffer: *Eugen I.* In: Lexikon des Mittelalters, Bd. 4 (1989) Sp. 77–78.
* Friedrich Wilhelm Bautz: Eugen I. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 1, Bautz, Hamm 1975. 2., unverännert Uplaag Hamm 1990, ISBN 3-88309-013-1, Sp. 0–0.

## Weblenken

## Enkeld Nahwiesen
John Henry Twachtman

**John Henry Twachtman** (* 4. August 1853 in Cincinnati; † 8. August 1902 in Gloucester, Massachusetts) weer en US-amerikaansch Maler un Radeerer vun den Impressionismus, besünners Landschapsbiller. 

Sien eerst Ünnerwiesen kreeg he vun Frank Duveneck. 
He studeer af 1875 an de Bayerische Akademie der Schönen Künste in München un in Paris (Académie Julian 1883 bit 1885). In dat Johr 1886 kehr he in de USA torüch un hett sück en Farm in Connecticut köfft. Dör hett he denn faken mit Julian Alden Weir tosommen malt. Twachtman weer later Liddmaat vun de Ten American Painters, de sück 1898 funnen harrn. 

Storven is he to fröh un unverwacht an en Gehirnaneurysma.

## Kiek ok
Tonalismus (Maleree)

## Weblenken
 
* John Henry Twachtman bi artfacts.net
* Biografie bi National Gallery of Art, Washington (engelsch)
*www.johnhenrytwachtman.org (engelsch) 243 Arbeiten
*Biografie un Arbeiten, Cincinnati Art Museum (engelsch)
* DNB-Katalog
Region Bío-Bío

**Bío-Bío** is en Region vun Chile. He hett 2.100.494 Inwahners (Stand 2014) op en Rebeet vun 37.068,7 km². De Hööftstadt is Concepción.

## Weblenken
Günter Bernard

**Günter Bernard** (* 4. November 1939) is en ehmalger düütsch Footballspeler, de as Doorhöder insett weer. He is de Söhn vun de tweefacken Natschonalspeler Robert Bernard. In Böverligatieden speel he bi den 1. FC Schweinfurt 05, in de Bundsliga wunn he mit Werder Bremen 1965 de düütsch Meesterschap. He stunn ok in dat Upgebot för de düütsch natschonalmannschap bi de Football-Weltmeesterschap 1966 in England, as Düütschland Viezweltmeester wurr. 

## Vereensloopbahn
Günter Bernard fung 1954 as Feldspeler bi den 1. FC Schweinfurt 05 an, nah twee Johren wurr he denn aber Doorhöder un kemm all mit 18 Johren to sien eersten Insatz in de Böverliga Süd. As de Bundsliga hör eerst Saison starten dee, is he 1963 to Werder Bremen wesselt. 

In sien eerst Bundsliga-Saison harr he völ Pech mit Besehren. Een Johr later, Bremen harr mit  Horst-Dieter Höttges un Heinz Steinmann twee nee Afwehrspeler verplicht, bleev Bernhard in de Saison in 12 Spelen ahn Gegegndoor un de Mythos vun den "Bremer Beton" entstunn. Bernard hett all Bundsliga-Spelen mitmaakt un de Bremer weern an' Enn' düütsch Meester. He bleev en grooten Rückhalt bit 1968. Dornah stunn he ok wohl mal in de Kritik Wegen sien Grött harr Bernard immer weer Probleme mit de Straafruumbeherrschen, kunn dat aber dör en perfekt Stellungsspeel un en groot Ruhe weer utglieken. So kunn he sück ok gegen Klaus Lambertz, Karl Loweg un Fritz Stefens dörsetten. 

Nah sein Bundsliga-Loopbahn 1974 wessel he noch to den Amateurligisten Atlas Delmenhorst. Dornah nehm he en Stäe as Generalvertreder för en Sportartikelfirma an.

## Natschonalmannschap
Günter Bernard hettvan 1962 bit 1968 fiev Länderspelen maakt, hett aber bi wiet över 20 Spelen blots up de Bank seeten.  

## Erfolge
* **1965** Düütsch Meister
* **1966** Viezweltmeester
* **1968** düütsch Viezmeester

## Weblenken
* Günter Bernard in de Datenbank vun fußballdaten.de

## Literatur
* B.F. Hoffmann: Das große Lexikon der Bundesligatorhüter. Schwarzkopf & Schwarzkopf, Berlin 2003, ISBN 3-89602-526-0.
Provinz Concepción (Chile)

**Concepción** is en Provinz in Region Bío-Bío, Chile. Se hett 912.889 Inwahners (2002). Ehr Fläck is 3.439 km². De Inwahnerdicht is 270/km². De Hööftstadt is Concepción.

## Weblenken
William Thomas Lanigan

**William Thomas "Bill" Lanigan** (* 6. August 1947 in New York City, New York) is en ehmalger US-amerikaansch Iesflinklöper.

Lanigan wunn tüschen 1964 un 1969 eenige natschonale Meestertitel up de lütt Strecken. He hett woll mehrfack an Iesflinkloopmeesterschapen deelnommen, aber bi up een Utnahm kien Spood harrt. Bi de Weltmeesterschap 1973 wunn he aber över de 500-m-Streck, wat denn ok sien gröttste Spood bleev. 

Bi de Olympisch Winterspelen 1968 in Grenoble, Frankriek un 1972 in Sapporo hett he ok deelnommen un keem dorbi ünner de best 25 Starter. 

Lanigan hett de Marquette University besöcht un sien Studium 1970 afslooten.

## Persönlich Besttieden

## Weblenken
* Lanigan in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
* Statistik up de Siet ''Speedskatingnews''
Boris Wladimirowitsch Morukow

**Boris Wladimirowitsch Morukow** (russisch: Борис Владимирович Моруков, wetenschaplich Transliteratschoon * Boris Vladimirovič Morukov*; * 1. Oktober 1950 in Moskau, Russische SFSR; † 1. Januar 2015) weer en  russisch Kosmonaut.

## Utbillen

Boris Morukow hett dat Staatliche 2. Moskauer Medizinische Institut „Nikolai I. Pigorow“ in Moskau besöcht, dat he mit en Diplom in Medizin 1973 afslooten hett. Dornah weer he af 1978 an dat Institut för Biomedizinische Probleme up de Rebeeden vun de  Weltruum-, Marine- un Luftfohrtmedizin tätig un hett dorin 1979 sien Doktertitel in Medizin maakt.

Morukow hett as Weltruumdokter Wiederbillen in Kardiologie, Gastroenterologie, Otolaryngologie, Stomatologie, Ophthalmologie un Hart-Lungen-Wedderbeleeven tüschen 1989 un 1991 afslooten.

1995 hett Morukow Fortgeschrittenenkurse in Notfallmedizin un 1996 hett he sien Utbillen mit Kursen in Endokrinologie un Hämatologie kumplett maakt.

Morukow weer verheiraadt un harr twee Kinner.

## Ruumfohrertätigkeit

Van Oktober 1990 bit Februar 1992 kreeg Morukow sien Kosmonautengrundutbillen in dat  Juri-Gagarin-Kosmonautentrainingszentrum un van August 1998 bit Januar 1999 en Floogdokterutbillen an dat Johnson Space Center.

Morukow is mit dat Space-Shuttle Atlantis STS-106 as Borddokter to de Internationalen Raumstation (ISS). Kommandant bi disse Mission weer Terrence Wade Wilcutt und de Pilot Scott Douglas Altman. Anner Besattensliddmaaten weern Daniel Christopher Burbank, Edward Tsang Lu, Juri Malentschenko un Richard Alan Mastracchio.

Hööftupgaven weern de Transport vun Versörgungsgöder, dat Vörbereiten vun de Statschoon up de Ankunft vun de 1. Stammbesetten un  Montagearbeiten buterhalv vun de Statschoon. De Mission düer van’ 8. bis 20. September 2000 (11 Daag, 19 Stünn un 12 Minüüt).

Siet dat Johr 2009 weer he Baas vun dat Marsfloog-Simulatschons-Projekt Mars 500.

## Weblenken

* spacefacts.de: [Körtbiografie bi [spacefacts]]
* kursknet.ru: Körtbiografie (engelsch/russisch)
* NASA:  Biografie (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Mortlach

**Mortlach** is de öllste legale Whisky-Brenneree in Dufftown, Banffshire, Schottland. De Brennereehüüs sünd to’n Deel in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie&nbsp;B inordent.

## Historie
Grünnt weer de Brenneree in’t Johr 1823 dör James Findlater, Donald Mackintosh un Alexander Gordon. De Naam *Mortlach* warrt op verschedene Orden düüt: Blangen de Översetten as „groten grönen Hövel“ oder as „schötelförmig Daal“ warrt de Naam mitünner ok as „Massaker an de willen Göös“ düüt, wobi mit de *willen Göös* dat däänsche Heer meent is, dat vun’n schöttischen König Malcolm II. in’n Johr 1010 in dat Rebeet üm Dufftown slahn worrn is.

To Anfang harr de Brenneree den Naam **Dufftown Distillery**. En Tiet lang weer se in Besitt vun John un James Grant vun de Destille Glen Grant, later güng se över in’n Besitt vun George Cowie. Dorna güng se an de *Distillers Company Ltd.* (DCL) un över de *United Distillers* (UD) opletzt an Diageo, de ehr ok vundaag noch tohören deit. In disse Destille weer William Grant in de Lehr, de later in’n glieke Oort de Brenneree Glenfiddich grünnt hett.

## Produkschoon
*Mortlach* höört to dat schottische Whiskyrebeet Speyside un betüüt sien Water för de Produkschoon ut Borns in de Conval Hills. In de Brenneree gifft dat en Meeschfatt ut Eddelstahl vun 12&nbsp;t un söss Gäärfatten to 59.000&nbsp;l ut Lärkenholt. Brennt warrt de Whisky in dree *Wash stills* mit tosamen 32.500&nbsp;l Volumen un dree *Spirit stills* mit tohopen 26.000&nbsp;l.

En Deel vun den Mortlach-Whisky warrt dreefack brennt, wat för schottische Whiskys nich begäng is un anners vör allen ut Irland bekannt is. In dit Verfohren warrt de Spirit still No.1 (*The Wee Witchie*), de de lüttste vun de Brennblasen in de Brenneree is, as *Intermediate still* bruukt. Man, dor binnen warrt blots de  Naloop (*feints*) vun de eersten Wash stills destilleert, aver nich de ut de drüdden, de gröttsten Brennblaas.

Afsehn vun en poor sünnere Affüllen, warrt de Whisky vun de Mortlach-Brenneree normalerwies nich direkt affüllt. To kriegen is de Whisky in’n Hannel aver över verschedene unafhangige Affüllers, de deelwies ok teemlich olle Fatten anbeden doot.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Weblenken
François Chau

**François Chau** (* 26. Oktober 1959 in Phnom Penh, Kambodscha) is en kambodschaansch-US-amerikaanschen Schauspeler.

## Leven un Wark
Chau is in Kambodscha boren worrn, sien Öllern stammt aver ut China un ut Vietnam. Sien Familie is na Saigon (hüüt: *Ho-Chi-Minh-Stadt*) togen, as he ruchweg söss Johr oolt weer. Een Johr later sünd se wegen den Vietnamkrieg na Frankriek ümsiedelt un wedder een Johr later na Washington D.C. in de USA. Dor is Chau opwossen un na School gahn. Na dat College is Chau na Los Angeles wesselt, woneem he mit sien Fro un sien Dochter ok hüüt noch leevt.

As Schauspeler hett he faken Chinesen, Japaners un annere Süüdwestasiaten speelt. To sien bedüdensten Rullen tellt *Dr. Martin Ng* in de US-amerikaansche Science-Fiction-Feernsehreeg *Gemini Division* oder Dr. Pierre Chang in de Feernsehreeg *Lost*. Man, he speel Gastrullen ok noch in vele annere Feernsehregen un weer ok in Videospeel-Produkschonen insett.

## Filmografie

## Weblenken
* Offizielle Websteed (engelsch)
*