open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sankt Joost (Stinst)

**Sankt Joost** () is en lütt Oort in de Gemeen Stinst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

In’n Noordoosten von Sankt Joost liggt de Balksee un in’n Süüdwesten dat Wild Moor bi Stinst. In’n Noordwesten is de Haadler Kanaal so bi een Kilometer wied weg.

De Naveröörd sünd Boomoor in’n Noorden, de Eekhoffsbarg un Varrel in’n Oosten, Nordahn un Mittelsnohn in’n Süüdoosten, Stinst in’n Süden, Ooldbachenbrook in’n Süüdwesten un dat Karkdörp von Godshem in’n Noordwesten.

## Historie

De Oort kummt 1367 toeerst in de Oorkunnen vör. Do hett dat al en Kapell geven, de den Hilligen Joost wieht wesen is. Dor kummt ok de Naam von’n Oort von af. De eersten Hüüs bi de Kapell kaamt 1475 toeerst in de Oorkunnen vör. Dor sünd in de Tied veel Pilgers op Wallfohrt henkamen. In de Tied von de Reformatschoon güng dat mit de Wallfohrt bargdal un 1541 is de Kapell afreten worrn. Dat Inventar is op de Karken in de Ümgegend verdeelt worrn. De Altorlüchten un de Krüzigungsgrupp sünd woll na de Johannis-Kark in Bülkau gahn un de Avendmahlsbeker na de Bartelmees-Kark in Loomst.

De Resten von de Hüüs, de fröher bi de Kapell stahn hebbt, sünd 1925 und 1932/1933 von Arnold Dock un Willi Klenck utgraavt worrn.

1998 hebbt de Gemenen Stinst un Godshem en Denkelsteen opstellt, de an de ole Kapell denken lett.

Vondaag wiest ok dat Wapen von de Gemeen Stinst den Hilligen Joost.

### Inwahnertall

### Religion

Sankt Joost is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Bartelmees-Kark in Loomst.

För de Kathoolschen is de St.-Ansgar-Kark in Warstood tostännig, de siet 2010 Deel von de Karkengemeen Hillig Geist in Stood is.

## Infrastruktur

### Verkehr

Sankt Joost liggt an de Kreisstraat 34, de in’n Süüdoosten na Stinst un Mittelsnohn an de Landsstraat 116 ran löppt un in’n Noordwesten na Godshem na de Landsstraat 144 hen geiht.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn un so bi 16 Kilometer weg.

## Literatur

* Arnold Dock: *Die Kapelle St. Joost*, in: Jahrbuch der Männer vom Morgenstern 23, 1926-28, S. 39-48
* Johannes Göhler: *Die Kapelle „zum Trost“ im Moor - Die mittelalterliche Wallfahrt der Norddeutschen zu St. Joost*, in: Jahrbuch der Männer vom Morgenstern 77/78, 1998/99, S. 91-120
* Willi Klenck: *Nachrichten über den Wallfahrtsort St. Joost im Lande Hadeln*, in: Jahrbuch der Männer vom Morgenstern 26, 1932-3, S. 34-54

## Footnoten



## Weblenken
Helmut Grube

**Helmut Grube** (* 21. November 1913 in Hameln; † 8. Januar 1980 in Hemmoor) weer en düütschen Politiker.

Grube weer op dat Reformrealgymnasium in Hameln. 1933 hett he sien Abitur maakt un von April 1933 bet März 1935 Rechts- un Staatswetenschoppen an de Universität Göttingen studeert. An’n 1. April 1933 is he Liddmaat von de NSDAP worrn (Matennummer 1676875). 

In’n April 1935 is he Föhrer in’n Rieksarbeidsdeenst worrn. Von 1938 af an weer he op de Feldmeesterschool. 1940 weer he op de Verwaltungsschool un hett ehr mit de grote Verwaltungsprüfung afslaten. Na disse Tied weer he för annerthalf Johr in de böverste Rieksbehöörd in Berlin-Grunewald as Feldmeester in dat verwaltungsrechtliche Afdeel. Dat Johr achterna weer he bet an dat Enn von’n Krieg bi de Feldtöög in Oost un West in’n Rieksarbeidsdeenst von de Flakbatterien in’n Kriegsdeenst. Na’n Krieg is he 1947 Buur in Warstood worrn un güng denn in de DP.

Von 1952 af an weer Grube Maat in’n Opsichtsraat von de Überlandwerk Nord-Hannover AG in Bremen. He is ok Vörsitter von’n Opsichtsraad von de Wahnstedengenossenschaft för den Kreis Land Hadeln wesen. 1956 is he Verbandsvörstand von’n Waterbeschaffungsverband in de Wingst worrn. 1960 is he Vörsitter von’n Neddersassischen Gemeendag worrn un 1965 ok Viezpräsident von’n Düütschen Gemeendag.

Von 1948 bet to’n 30. Juni 1968 weer he Börgermeester von de Gemeen Warstood. In de Samtgemeen Warstood weer he von 1965 bet to’n 30. Juni 1968 ok Gesamtvörsteher. An’n 1. Juli 1968 is he de eerste Börgermeester von de nee grünnte Gemeen Hemmoor worrn as Övergang bet to de eersten Wahlen in’n Harvst, bi de em denn Herbert Müller von de SPD slahn hett. 1976 is Grube denn aver noch en twete Tied Börgermeester von Hemmoor worrn un is dat bet to sien Dood an’n 8. Januar 1980 bleven. In’n Kreisdag von’n Landkreis Land Hadeln weer he von 1953 af an in un weer dor later de Frakschoonsvörsitter von de CDU. 1968 is he Landraad worrn un dat bleven, bet de Landkreis Land Hadeln 1977 oplööst un Deel von’n Landkreis Cuxhoben worrn is. In’n ne’en Landkreis Cuxhoben weer he de eerste Tied för den Övergang Landraad bet Martin Steffens dat Amt övernahmen hett. He weer denn ok von 1977 bet to sien Dood in’n Kreisdag von’n Landkreis Cuxhoben. As 1972 de Samtgemeen Hemmoor grünnt worrn is, is he för den Övergang bet to de eerste Wahl Samtgemeenbörgermeester worrn. Bi de Wahl hett sik denn aver Herbert Müller von de SPD dörsett. He weer denn von 1976 bet to sien Dood noch en tweet Kehr Samtgemeenbörgermeester.

Grube weer von’n 6. Mai 1959 bet to’n 20. Juni 1978 in de veerte bet achte Wahlperiood Maat in’n Neddersassischen Landdag. He weer von’n 11. Mai 1959 bet 28. März 1962 Viez-Vörsitter von de DP-Landdagsfrakschoon. Von’n 29. März 1962 af an weer he Maat von de CDU-Frakschoon.

He hett dat Grote Verdeenstkrüüz von’n Neddersassischen Verdeenstorden un dat Verdeenstkrüüz Eerste Klass von’n Verdeenstorden von de Bundsrepubliek Düütschland kregen. In Warstood is de Börgermeester-Grube-Straat na em nöömt.

Grube is 1980 dör Hartverseggen doodbleven.

## Footnoten


## Weblenken
Womack & Womack

**Womack & Womack** weer en US-amerikaansch Popmusik-Duo bestahnd ut dat Ehepaar Linda (* 1953) un Cecil Womack (* 25. September 1947 in Cleveland, Ohio; † 1. Februar 2013 in Süüdafrika).

Cecil Womack, de jüngere Bröer vun Bobby Womack, hett sien latere Ehefru Linda all in dat Johr 1961 kennenlernt, as se man jüst acht Johr olt weer. Se weer de Dochter vun Sam Cooke, de dormals jüst Cecil un Bobby Womack as ok hör Bröers Curtis, Harry un Cedric as The Valentinos för sien eegen Label ünner Verdrag nommen harr.

Sowohl hör Leevstengeschichte as ok hör Tosommenarbeit fung Anfang vun de 1970er Johren an, as Linda un Cecil Womack vun dat berühmt Philly-Soul-Label Philadelphia International Records as Songschrieverteam instellt wurrn. Se hebbt ünner annern Songs för The O’Jays, Patti LaBelle un Teddy Pendergrass schreeven. Nah hör Heirat 1975 fungen se an an hör eegen  Konzept to arbeiten. Dat eerste Ergevnis weer de LP *Love Wars* (1984), de vör allen in England bannig good ankeem. Womack & Womack hebbt traditschonelle Stile vun d swaart Musikkultur as  Gospel un Rhythm ’n Blues mit witt Kommerzpop mischt. As nächst keemen de Alben *M. U. S. C. Man* (1985) un *Starbright* (1986) herut, mit de se ehr Stil immer wieder verfienern deen. Kritiker hebbt aber de technisch Överproduktschoon bemängelt.

1988 kunnen Womack & Womack mit de as Meesterwark fiert LP *Conscience* (D # 5, GB # 4) as ok den Hit-Singles *[[Teardrops]]* (D # 2, GB # 3) un *Celebrate The World* (D # 22, GB # 19) ehr gröttsten Spood fiern. In hör Heimat USA funnen hör Platten aber wenig Anklang. 1991 keem dat  Album *Family Spirit* herut, dat den Spood vun *Conscience* nich wedderhalen kunn un vun de Kritiker as „ideenloser Hochglanzpop“ betekent wurr. Toletzt keem 1993 dat Album *Transformation To The House Of Zekkariyas* herut. Dat Duo leet sück later in Afrika daal.

## Diskographie
* *Love Wars* (1984)
* *M. U. S. C. Man* (1985)
* *Starbright* (1986)
* *Conscience* (1988)
* *Family Spirit* (1991)
* *Transformation To The House Of Zekkariyas* (1993)

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* DNB-Katalog
Wuster Noordseeküst

**Wuster Noordseeküst** () is en Gemeen in’n Landkreis Cuxhoben in Neddersassen. De Gemeen hett . De Verwaltung von de Gemeen sitt in Noordholt un in Dorum.

## Geografie

De Gemeen Wuster Noordseeküst liggt in dat Land Wusten in de Masch an de Küst von de Noordsee.

De Navergemenen sünd de Stadt Cuxhoben in’n Noorden, de Gemeen Wannen in’n Oosten un de Gemeen Geestland in’n Süüdoosten.

## Historie

De Gemeen Wuster Noordseeküst is an’n 1. Januar 2015 grünnt worrn ut de hüdige Gemeen Noordholt un de Samtgemeen Land Wusten mit de Gemenen Cappel, Dorum, Millm, Misselwarden, Mulsen, Padingbüddel un Wremen.

Dat Gesett, dat de Gemeen nee billt warrt, hett de Landdag von Neddersassen in’n November 2012 beslaten.

Achtergrund is, dat de Gemenen Liquiditätskredite von 36,8 Millionen Euro harrn. Dat Land Neddersassen hett Hülpsgeller von 27,6 Millionen Euro toseggt, wenn de Gemenen fusioneert.

## Politik

De Börgermeester un de Gemeenraad för de ne’e Gemeen sünd an’n 2. November 2014 wählt worrn.

### Gemeenraad

Liddmaten:
* 2014:
*:As Börgermeester: Marcus Itjen
*:CDU: Hanna Bohne, Holger Busse, Carsten Cornelius, Joachim Dreher, Eide Lübs, Olaf Luther, Manuela Möller, Claus Müller, Hanke Pakusch, Jörg-Andreas Sagemühl, Martin Vogt, Wolfgang Wilhelm, Wiebke Wilksen, Jochen Wrede
*:SPD: Rolf Bohlen, Gisela Buchholz, Isolde Hallemeier, Elke Jährling, Dieter Kessener, Henry Kowalewski, Dietrich Petersen, Harm-Henrik Siebs, Udo Skeraitis, Susanne Störmer-Pradel, Matthias Träger
*:Gröne: Heike Klasen
*:Linke: Heiner Maßmann
*:Wählerinitiativ Wuster List: Heiko Dahl, Harald Schewe
*:Börgerfrakschoon Wuster Noordseeküst: Heiko Carstens, Nicole Lorenzen
*:AfD: Manfred Müller

### Börgermeesters

### Wapen un Flagg

Dat Wapen von de Gemeen wiest vörn op gollen Grund en halven swarten Aadler mit rode Klauen un roden Snavel. Achtern wiest dat över en grönen Schildfoot mit en gollen Kleverbladd dor op, afdeelt dör en sülvern Wellenlien en sülvern Dann op roden Grund.

Aadler un Kleverbladd sünd ut dat Wapen von Dorum övernahmen, de Dann ut dat Wapen von Noordholt. In dat Wapen von Noordholt kummt ok en Kleverbladd vör.

De Flagg is baven gröön un ünnen witt mit dat Wapen in de Midd opleggt.

### Oortschoppen

De Gemeen is indeelt in acht Oortschoppen. Veer von de Oortschoppen hebbt en Oortsraad un Oortsbörgermeester un veer hebbt en Oortsvörsteiher.

* Cappel (Oortsvörsteiher)
* Dorum (Oortsraad/Oortsbörgermeester)
* Noordholt (Oortsraad/Oortsbörgermeester)
* Millm (Oortsraad/Oortsbörgermeester)
* Misselwarden (Oortsvörsteiher)
* Mulsen (Oortsvörsteiher)
* Padingbüddel (Oortsvörsteiher)
* Wremen (Oortsraad/Oortsbörgermeester)

## Weblenken

* Websteed von de Gemeen (hoochdüütsch)
* Gesett över dat Neebillen von de Gemeen Wuster Noordseeküst (hoochdüütsch)
Matthias (HRR)

**Matthias** (* 24. Februar 1557 in Wien; † 20. März 1619 ok dor) weer Kaiser vun dat Hillige Röömsche Riek vun Düütsche Natschoon un Erzhartog vun Öösterriek vun 1612-1619. Al vun 1608 af an is he König vun Ungarn (as Mátyás&nbsp;II.) un vun Kroatien (as *Matija&nbsp;II.*) ween. Vun 1611 af an weer he ok König vun Böhmen (ok as Matyáš&nbsp;II.). Sien Wahlspröök weer *Concordia lumine maior* („Eendracht is grötter as Licht“). He hett en sunnerliche Rull speelt, as dat Huus Habsborg sik gegen sien Broder Kaiser Rudolf up'e Achterbeen stellen dö. Man, nadem he de Macht an sik reten harr, weer dat ok man minne, wat he in'e Politik togange brocht hett. Wo dat in'e Politik langs gung, hett sien Kanzler Melchior Khlesl bestimmt, bit he afsett wurrn is. Mit den Böhmschen Upstand gung dat an't Enn vun Kaiser Matthias siene Regeerung los mit den Dartigjöhrigen Krieg.

Matthias is de veerte Söhn ween vun Kaiser Maximilian&nbsp;II. un vun Maria vun Spanien. Siene Bröer weern de Kaiser Rudolf,  Ernst (later sunnerlich Stattholler in de Nedderlannen), Maximilian (den Düütschen Orden sien Hoochmeester, Stattholler vun Vörder  Öösterriek), Albrecht (Erzbischop vun Toledo, later Stattholler vun de Nedderlannen) un Wenzel (Grootprior vun den Orden vun de Johanniters in Kastilien). Denn hett he ok noch sess Sustern harrt. Dör de Hochtied mit Anna weer he de Swager vun Philipp II. vun Spanien un over Elisabeth weer he Swager vun Karl IX., den König vun Frankriek. 

Sien Vörweser as Kaiser is sien Broder Rudolf ween, Nafolger weer Ferdinand II.. Egene Kinner hett Matthias nich harrt.

## Literatur
* Brigitte Vacha (Rutg.): *Die Habsburger. Eine europäische Familiengeschichte.* Wien, 1992, S. 189–192
* Rudolf John Schleich: Melchior Khlesl and the Habsburg Bruderzwist. 1605–1612, New York, 1968 
* Bernd Rill: Kaiser Matthias. Bruderzwist und Glaubenskampf, Graz 1999, ISBN=3-222-12446-9
* Arno Paduch: Die Kaiserkrönung Matthias I. als musikgeschichtliches Ereignis, in: Concerto Band 210, 2006, Siet 20–21

## Weblenken
* 
* Tripota – Trierer Porträtdatenbank
The Vagabond

**The Vagabond** is en US-amerikaansch Filmkummedie vun Charles Chaplin ut dat Johr 1916.

## Inholt

Charlie Chaplin is en Straatenmusikant. He speelt achter en Kneipe sien Vigelien. Vör de  Kneipe düükt up eenmal en Blasorchester up, dat hüm Konkurrenz maakt. Charlie speel sien Vigelien aber unbeindruckt wieder un sammelt mit sien Hoot spoodriek dat Geld vun de Kneipengasten. Dormit is der Orchesterbaas nich mit inverstahn, de sück um sien Lohn brocht sütt. Dat gifft denn en Verfolgensjagd un Charlie flücht ut de Stadt. 

Mit sien Vigelien kummt he to en Zigeunerwagen, vör de en Deern de Wasch waschen deiht. Se wurr vun Zigeuners entführt un verkickt sück in Charlie, de hör en Ständchen speelt. De Zigeunerbaas trennt aber dat  Paar un verfolgt Charlie. Charlie schafft dat aber toletzt de ganze Zigeunerbande vun en Boomversteck ut uttoschalten un dat Deern to befreen. Beid flüchten in en Zigeunerwagen. 

Charlie wascht dat Deern un maakt dat Fröhstück fardig, wiels dat Deern Water halen geiht. Dor draapt se up en Künstler, de hör malen deiht. Dat Bild hett in en Utstellung Spood un führt de Familie weer up de Spoor vun dat Deern. De Familie haalt dat Deern weer bi Charlie af. Aber dat Deern will nich ahn Charlie, ehr Redder, leven. Se geiht weer torüch un de beid sünd weer tosommen. 

## Weblenken
* 
* in de Online-Filmdatenbank
Keemdrüüs

En **Keemdrüüs** oder **Kiemdrüüs** (ok **Gonade** vun’t greeksche *gone* „Geslecht, Saat, Tügen“ un *aden* „Drüüs“) is dat Geslechtsorgan, dat Sexualhormonen un de Keemzellen billt. Bi’t Heken warrt de Keemdrüüs as Klööt (*Testis*) betekent, bi’t Seken as Eierstock (*Ovar*).

## Entwickeln
De Keemdrüsen sünd poorig anleggt. Bi’n Embryo entwickelt sik de Keemdrüsen toeerst bi beide Geslechter gliek. Bi de Söögdeerten bestimmt eerst de *sex-determining region of Y* (SRY-Gen), de op dat Y-Chromosom lokaliseert is, över den Klöten-detemermineren Fakter (TDF), de de Entwickeln to’n Klööt stüert. Fehlt de Fakter, entwickelt sik de Keemdrüüs to’n Eierstock. En Deel vun de Keemdrüsenanlagen entwickelt sik to de Keemdrüsenbänner. Wegen dat fröhe Differenzeren warrt de Keemdrüsen ok to de primären Geslechtsmarkmolen tellt. Se bestimmt över dat gonadale Geslecht. En Fehlentwickeln kann to’tn Utbilln vun en Ovotestis föhren.

Bi de Seken vun de Vagels billt sik de rechte Eierstock tomeist noch wiel de Entwickeln as Embryo wedder vullstännig torüch. De Geslechtsorganen vun’t Seken billt sik blots op de linken Siet ut.

## Funkschoon
De Funkschoon vun de Keemdrüsen lett sik in en exokrine un en endokrine Kumponent indelen:
### Exokrine Funkschoon
De exokrine Opgaav besteiht dorin, de Keemzell bi’t geslechtsriepe Individuum to tügen, also de Eizell bi de Fro (oder bi’t Seken) un de Saatzell bi’n Mann (oder bi’t Heken). Mannslüüd künnt över de Spermatogenees vun de Pubertät an bit in’t hoge Öller Saatzellen produzeren, de to’n Befruchten döögt. Bi de Fro is de Oogenees dorgegen al in’n föfften Maand vun’t Entwickeln vun’n Embryo afslaten un hett ehr Maximum bi ruchweg 7 Millionen Eizellen, de denn bit to’n Riepen in dat Diktyotänstadium verblieft. To Anfang vun de Pubertät sünd noch ruchweg 400.000 Eizellen över. Wiel de reproduktiven Phaas vun en Fro bit to de Menopause warrt dorvun weniger as 500 vullstännig riep bit hen to’n Eisprung.

### Endokrine Funkschoon
De endokrine Opgaav besteiht bi beide Geslechter in de Produkschoon vun Sexualhormonen. Bi de Fronslüüd sünd dat de Östrogenen un de Gestagenen, bi de Mannslüüd de Androgenen – vör allen dat Testosteron.

Dat Afstellen vun de Gonadenfunkschoon oder dat Wegmaken vun de helen Keemdrüüs warrt bi beide Geslechter as Kastratschoon betekent.

## Literatur
* ''The gonad'', In: Stephen Nussey, Saffron Whitehead, Whitehead Whitehead: Endocrinology, Informa Healthcare, 2001, ISBN 1-85996-252-1
Flagg vun Rhienland-Palz

De **Landsflagg** tellt ebenso as dat Landswappen siet 1948 to de Hoheitsteken vun **[[Rhienland-Palz]]** un deent gliekermaaten as Landsdeenstflagg.

Da Landswappen is bit to de Hälft vun den root Querstriepen övergriepend de düütsch Trikolore upleggt un befinnd sück in de bövere Eck an de Stang. De Landsflagg wurrd vun Behörden un Börgern gliekermaaten bruukt un in hör Funktschoon as Landsdeenstflagg normalerwies neben de  Flagg vun Düütschland un de Europaflagg uptrucken.

De Farven laaten sück eenersiets ut de Farven vun dat Landswappen herleiten. To'n annern kennteken se dat Land Rhienland-Palz al Bundsland un erinnern togliek doran, dat de demokraatsch   Traditschoon vun de düütsch Farven nah dat Hambacher Fest an' 27. Mai 1832 de swaart-root-golden Farven to'n eersten Mal bi en groot Massenveranstaltung führt wurrn. En Originalfahn vun dormals steiht hüüd in den Plenarsaal vun den Landdag vun Rhienland-Palz in dat Deutschhaus Mainz. 

Ut dissen Grund befindt sück dat Landswappen in' Bövereck un nich as bi de Flaggen vun dat  Saarland un Neddersassen in de Midden.

## Weblenken
* Landeswappen und -flagge up de Sieden vun de Landsregeeren
* Deutsche Flaggen: Rheinland-Pfalz up de Sieden vun de Düütsch Sellschop för Flaggenkunn
Huus Habsborg

Dat **Huus Habsborg** is en Förstenhuus in Europa. Sien Naam hett dat weg vun de Stammborg Habsborg in den hüdigen Kanton Aargau in de Swiez. Lüde ut düt Huus sünd toeerst 1273, un denn vun 1483 af an meist ohn Unnerlaat düütsche Könige un röömsch-düütsche Kaisers ween. Vun 1282 af an regeern se over de Hartogdömer Öösterriek un Steiermark, un vun 1438/1527 af an over Böhmen, Kroatien un Ungarn. In dat 16. Johrhunnert hett sik dat Huus updeelt in en spaanschen Twieg un en öösterriekschen Twieg. De spaansche Twieg regeer over Spanien un Portugal un over all Länner in Oversee, de dor tohören döen in Amerika, Afrika un Asien. Utsturven is he in de Mannslüde ehre Lien in dat Johr 1700 mit Karl II. vun Spanien. De öösterrieksche Twieg is in de Mannslüde ehre Lien 1740 utsturven, as Karl VI. doot bleven weer. Man sunnerlich dör de Kinner vun Maria Theresia mit Franz Stephan vun Lothringen hett dat Huus denn unner den ne'en Naam Huus Habsborg-Lothringen wieter leevt. In düt Huus is den düütschen Kaiser siene Kroon bleven bit an dat Hillge Röömsche Riek vun Düütsche Natschoon sien Enn in dat Johr 1806. De leste röömsch-düütsche Kaiser ut düt Huus weer Franz II.. He hett 1804 dat Kaiserriek Öösterriek grünnt. Dat is 1867/68 ummuddelt wurrn to de K.u.k.-Dubbelmonarkie un bleev bestahn bit to'n Enn vun den Eersten Weltkrieg 1918. 

Tiedwiese hett dat Huus Habsborg ok in annere Gemarken vun Europa regeert, unner annern over dat Arvdeel ut Burgund in de Habsborgschen Nedderlannen un in de Freegraafschop Burgund, dorto in Böveritalien over Mailand un Deele vun de Lombardei. Ok in de Gemarken in Böverdüütschland, de fröher Vörderöösterriek nömmt wurrn sünd, hefft se dat Seggen harrt. Nevenlienen regeeren vun dat 18. Johrhunnert af an in de Toskana, in Modena un in Parma. Ok in Mexiko hett mol en habsborgsche Nevenlien regeert. 

Hööft vun de Familie is vun 2007 af an Karl Habsburg-Lothringen. He is de ollste Söhn vun Otto vun Habsborg, wat de leste Kroonprinz vun Öösterriek-Ungarn weer.
SRY-Gen

De **Sex determining region of Y-Gen** oder kort: **SRY-Gen** kodeert en Transkripschoonsfakter, de as *[[Klöten-detemermineren Fakter]]* (*TDF* vun’t engelsche *Testis-determining factor*) betekent un to de (HMG)-Box-Proteinfamilie vun DNA-Binnproteinen tellt warrt. Dat SRY-Gen warrt blangen annere Genen för de Geslechtsdeterminatschoon bi de Minschen un annere Söögdeerten bruukt. De meisten Söögdeerten hebbt dorför noch en anner’t Gen, UBE1.

SRY liggt bi Minschen normalerwies op den korten Arm vun dat Y-Chromosom. Minschen, de dit Gen hebbt, wiest also in’n Normalfall den männlichen Phänotyyp op. Dorbi is dat egal, wo veel Kopien vun’t X-Chromosom vörliggen doot: Ok Minschen mit multiple X-Chromosomen (Klinefelter-Syndrom) hebbt den Phänotyyp. Dat dör dat Gen kodeerte Protein TDF stüert de embryonale Entwickel hen na dat männliche Geslecht.

In roor Fäll kann dat SRY-Gen op dat Y-Chromosom fehlen oder dör Mutatschoon passiveert wesen. Minschen mit dissen Gen-Defekt entwickelt sik to sterile XY-Fronslüüd. Wieter is dat mööglich, dat dat Gen dör Translokatschoon op dat X-Chromoson ümlagert warrt. Dör dissen Vörgang entwickelt sik sterile XX-Mannslüüd

## Literatur
Goodfellow, P. N.; Lovell-Badge, R.; SRY and sex determination in mammals. Annu. Rev. Genet. 27: 71-92, 1993.
SoleTherme Oterndörp

De **SoleTherme Oterndörp** is en Swemmbad in de Stadt Oterndörp. Dat liggt in Oterndörp an de Goethestraat dicht bi de Medem. Dreger is de Samtgemeen Land Hadeln. Dat Bad hett so üm un bi 120.000 Besökers in’t Johr.

 Dat Swemmbad hett en 25-Meter-Becken mit veer Bahnen, en 10 × 12,5 m groot Nichswemmer-Becken, en Spaaßbecken, en 92 m² groot Butenbecken un en 50 m² groot Planschbecken för ganz lütte Kinner. Ans gifft dat noch en Saunaareal. De TSV Oterndörp bruukt dat Bad för den Swemmsport.

Dat Swemmbad hett 1975 toeerst apenmaakt. In de Johren 2013 un 2014 is dat Bad för alltohoop 4,4 Millionen Euro utboot worrn.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed von de SoleTherme (hoochdüütsch)
Hillig-Krüüz-Kark (Oterndörp)

De **Hillig-Krüüz-Kark** is en röömsch-kathoolsche Kark in Oterndörp. Se höört bi dat Dekanat Bremerhoben binnen dat Bisdom Hilmssen. To de Parr hett blangen de Hillig-Krüüz-Kark ok noch de Hart-Jesu-Kapell in Neehuus tohöört, de aver 2013 dichtmaakt worrn is.

De Kark is 1952 in veerunhalv Maand boot worrn, nadem na’n Tweten Weltkrieg veel Verdrevene na Oterndörp un in de Ümgegend kamen sünd, wat vördem en meist rein evangeelsche Gegend weer. Se hett een Schipp mit en lütt Geveltoorn. En groten Deel von dat Geld för de Kark keem von de Spaeth Family Foundation. Wieht hett ehr Bischop Joseph Godehard Machens an’n 7. Dezember 1952. 1976 is de Kark önnig restaureert worrn. Binnen utstatt worrn is se von Claus Kilian.

## Kaspel

To dat Kaspel von de Kark höört de Gemenen Balje, Belen, Bülkau, Kumbarg, Helmworth, Neenkarken, Neehuus, Lee, Godshem, Oosterbrook, Oterndörp, Steenau, Wannen un Wingst.

## Weblenken

* Websteed von de Kark (hoochdüütsch)
Go Oost-Hannover

De **Go Oost-Hannover** weer en Verwaltungsrebeed von de NSDAP.

De Go is an’n 27. Februar 1925 billt worrn un hett bet to’n 1. Oktober 1928 den Naam Go Lümborg-Stood hatt. An’n 1. Oktober 1928 is de Go denn ümbillt worrn, dat he dat sülve Rebeed harr as de Rieksdagswahlkreis 15 (groff dat Rebeed von’n Regerungsbezirk Lümborg). Dat Rebeed is von de Strööm Elv un Werser, den Middellandkanaal un de Oostgrenz von de Provinz Hannover afgrenzt worrn un weer 18.001 km² groot. 1941 harr de Go 1.060.509 Inwahners.

De eerste Seet von’n Go weer Bookholt, von 1932 af an Horborg un von 1937 af an denn Lümborg.

Mit dat Enn von’n Tweten Wetkrieg is de Go jüst as de NSDAP oplööst worrn.

## Baaslüüd

* 22. März 1925–30. September 1928: Bernhard Rust
* 1. Oktober 1928–1945: Otto Telschow

### Viez

* 16. Oktober 1927–November 1928: Hermann Oeser
* November 1928–April 1930: Kurt von Weyhe
* April 1930–September 1933: Georg Weidenhöfer
* 1936–: Heinrich Peper

## Kreise

De Go weer ünnerdeelt in 16 Kreise:

* Kreis Borgdörp
* Kreis Bremervöör
* Kreis Celle
* Kreis Dannenbarg
* Kreis Elvmünn
* Kreis Fambossel
* Kreis Gifhoorn
* Kreis Horborg-Land
* Kreis Lümborg
* Kreis Oosterholt
* Kreis Rodenborg
* Kreis Soltau
* Kreis Stood
* Kreis Ülzen
* Kreis Veern
* Kreis Wersermünn
Röömsch-düütschen Kaiser

As **röömsch-düütschen Kaiser** warrt in de jüngere histoorsche Literatur en Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek vun Düütsche Natschoon betekent. Up de eene Siet warrt he dor denn mit unnerscheden vun de röömschen Kaisers in de Antike, un up de annere Siet warrt kloor, dat he nich nich een vun de Düütschen Kaisers in dat Düütsche Riek twuschen 1871 un 1918 is. Af to grenzen is he ok vun de röömschen Kaisers in dat Middeloller in de Johre 800 bit 924. De ehr Kaiserdom hett sien Grund in de Königskroon vun Noorditalien harrt. De histoorsche Begreep for en röömsch-düütschen Kaiser is dat latiensche *romanorum Imperator* („De Römers ehrn Kaiser“).

To'n eersten röömsch-düütschen Kaiser is Otto de Grote 962 in Rom kröönt wurrn. De leste röömsch-düütsche Kaiser weer Franz II., de dat Hillge Riek 1806 uplööst harr un sik sülms al in dat Johr 1804 to'n Kaiser vun Öösterriek verklaart harr.
Kardinal in pectore

**Kardinal in pectore** (v. lat. *in pectore* „in de Bost;in'n Harten“, also „stickum“) – fröher ok **Kardinal in petto** – warrt en Kardinal, de vun'n Paavst beropen wurrn is, denn nömmt, wenn sien Naam vun den Paavst nich bekannt maakt warrt. So steiht dat in can. 351 § 3 vun den Codex Iuris Canonici. Dat warrt unner annern so handhaavt, wenn de Mann, de to'n Kardinal maakt wurrn is, vunwegen de politische Laag in sien Land dormit reken mutt, dat he allerhand Theater kriggt, wenn de Sake bekannt warrt. 

Nun is dat avers so, dat de Beropen eerst in Kraft treden deit, wenn se apentlich maakt wurrn is, t.B. wenn dat Dekret over de Beropen in en Konsistorium wiest warrt. Vundeswegen hett de *Kardinal in pectore* noch nich de Privilegien un ok nich de Rechte vun en Kardinal. Dat Karkenrecht verlangt man bloß, dat de Naam vun den Kardinal apentlich bekannt maakt weern mutt. Dat mutt nich mündlich passeern, dat langt ok, wenn de Kardinal in en vun den Paavst siene schriftlichen Dokumente to lesen steiht.

## Bispeele
* 2. Dezember 1615: De Kanzler vun dat Hillge Röömsche Riek, Melchior Khlesl, warrt vun Paavst Paul V. to'n Kardinal in pectore böört. Bekannt maakt wurrn is de Saak in'n April 1616. 
* A'n 17. Juni1771 is Antonio Eugenio Visconti (1713–1788), Nuntius an'n Kaiserhoff in Wien, vun Clemens XIV. to'n Kardinal *in pectore* böört wurrn.
* In dat Konsistorium vun 1960, dat vun Paavst Johannes XXIII. tohopen ropen wurrn weer, sünd neven seben Kardinalen, de ehre Naams bekannt geven wurrn sünd, ok dree *in pectore* beropen wurrn, de ehre Naams bit up den hüdigen Dag nich bekannt wurrn sünd.  
* Paul VI. hett Iuliu Hossu un Štěpán Trochta 1969 in pectore to'n Kardinal maakt, Hossu hett dat nich mehr beleevt, wie de Saak apentlich bekannt maakt wurrn is (beide 1973) un is denn posthum böört wurrn.
* Johannes Paul II. hett alltohopen veer Kardinalen *in pectore* beropen, dormank Ignatius Kung Pin-Mei (1979, apentlich maakt 1991), Jānis Pujats un Marian Jaworski (beide 1998, apentlich maakt 2001). De veerte Kardinal is vun Johannes Paul II. noch in sien lest Konsistorium in'n Oktober 2003 beropen wurrn, man de Paavst is denn sturven, ohn dat de Saak dör Tügen oder schriftliche Tüüchnisse apentlich bekannt maakt wurrn is. So hett de Mann, wo dat um geiht, de Ansprüch un Rechte vun en Kardinal nie nich kregen.
Bundsautobahn 485

De **Bundsautobahn 485** (Afk.:**BAB 485** oder ok **A&nbsp;485**) is en öörtliche Autobahn in Hessen mit en Samtläng vun 20&nbsp;km. 

Se geiht vun’t Gießener Noordkrüüz vörbi an Gießen un Linden bit Langgöns. Bit na de Anslusssteed Bergwerkswald is se Deel vun’n Gießener Ring. In’n Dörsnitt warrt de Autobahn jeden Dag vun 50.000 Fohrtüüch nütt, wobi dat hööchst Opkamen twüschen de Anslusssteden *Schiffenberger Tal* un *Bergwerkswald* mit tietwies mehr as 63.000 Fohrtüüch an’n Dag fasttostellen is.

De A&nbsp;485 weer eerst as Deel vun de A&nbsp;49 plaant, man de Afsnitt is opgeven worrn.

## Weblenken
* Naue Streckenbeschrieven vun de A&nbsp;485
Kaiser

De Titel **Kaiser** (ok *Keisar, Kayser, Keiser* oder *Keyser*; for Froenslüde *Kaisersche*) is vun den röömschen Naam Gaius Iulius Caesar (Caesar=Kaiser) hernahmen. Vun Augustus af an sünd de Herrschers vun dat Röömsche Riek „Kaiser“ nömmt wurrn. Akraat weer de Reed vun *[[Imperator]] [[Caesar (Titel)|Caesar]] [[Augustus (Titel)|Augustus]]*. De Kaisertied duer in dat Byzantiensche Riek bit 1453, man in Westrom gung se al 476 to Enne. 

Nadem in Europa in dat Middeloller dat Kaiserdom in’n Westen vun Karl den Groten in dat Johr 800 nee up’e Been stellt wurrn weer, hefft ok de Herrschers vun dat Frankenriek un later vun dat Hillge Röömsche Riek den Titel vun en „Kaiser“ kregen, wenn se vun den Paavst kröönt wurrn sünd. Al ummer weer dat so ankeken wurrn, dat de Kaiser siene Macht ut den Himmel kregen harr un in’t Middeloller hett de christliche Gloven dat so utleggt, dat de Kaiser in’n Westen dat Avendland un den christlichen Gloven schulen un verdeffenderen schollen. Vundeswegen stunn jem ok de „Ehrenhoheit“ to over all christlich-latienschen Könige, ofschoonst dat meist gor nich oder bloß man minne dör to setten weer. Dat Kaiserdom in’t Middeloller weer en „högere Königsherrschop“ In de Nutied hett de Titel veel vun sien Glanz un Egenoord verlaren. Mit Gott un Christendom un mit de ganze Welt hett he nich mehr so veel to doon harrt un is jummers mehr overeen wurrn mit den Titel vun en grötteren König. Bovenhen hefft nu ok Herrschers den Kaisertitel kregen, de gor nich in Europa leevden un de ok gor keen Christenminschen weern, sunnerlich, wenn se meenen, se stammen vun de Gödder af. De eenzige Minsch, de hüdigendags noch as Kaiser betekent warrt, is de Tennō vun Japan.

## Kiek ok bi
* List vun de Kaisers vun Rom
* Röömsch-düütschen Kaiser
* Düütschen Kaiser

## Belege
Charles Hoadley

**Charles Archibald Brookes Hoadley** (* 1. März 1887 in Burwood, Melbourne; † 27. Februar 1947 in Footscray, Victoria) weer en austraalsch Geoloog un Antarktisforscher.

## Leven un Wark

De Söhn vun den Marmelaadfabrikanten Abel Hoadley harr en Afsluss in Bargwarkingenieurswesen vun de Universität Melbourne.

He weer Liddmaat vun de austraalsch Antarktis-Expeditschoon ünner Douglas Mawson van 1911 bit 1913. Nah de Expeditschoon, de he up de westlich Basis verbrocht un dorbi mehrere Schleddenreisen ünnernommen hett, hett he noch den Master of Science Grad ebenfalls an de Universität in Melbourne erwurben. 

Ansluutend weer he Dozent an de School för Bargwark un Industrie in Ballarat, Victoria, Australien. Af 1917 bit to sien Dood 1947 weer he denn Rektor vun de Technisch School in Footscray, Victoria.

## Orden un Ehrungen

* 1915 Polarmedaille
* 1931 Silver Wolf-Orden
* 1936 Ernennung to’n Commander vun den Orden vun dat Britisch Königriek

Buterdem is Cape Hoadley (af un to ok falsch schreven as Cape Hoadky) in de Antarktis nah hüm nömmt.
Johann Hermann Bauer

**Johann Hermann Bauer** (* 30. Juni 1861 in Prag; † 5. April 1891 in Görz) weer en öösterrieksch Schachmeester.

Bauer is 1886 vun Prag nah Wien trucken, wo he tonächst as Bookholler arbeiten dee. To'n Johreswessel 1886/87 wunn he de Meesterschap vun de Wiener Schachsellschopp un wurr de Beropsspeler. 1887 wunn he dat Hööftturnier bi den Kongress vun de Düütschen Schachbund in Frankfurt am Main un kreeg de Meestertitel. 1889 deel he sück in Breslau den 5. bit 7. Platz in dat Meesterturnier mit Curt von Bardeleben, Isidor Gunsberg un Louis Paulsen. 1890 wurr he bi en Meesterturnier vun den öösterrieksch-ungaarschen Schachbund in Graz Tweet. Vör ünner annern Emanuel Lasker un Georg Marco. 

Sien to fröh Dood wegen Tuberkulose 1891 hett de völversprekend Schachkarriere beend. In sien Doodsjohr 1891 kunn he aber noch twee Tweekämpe in Wien winnen: he wunn gegen Georg Marco mit 3:1 (+2, -0, =2) un gegen Adolf Albin mit 4-0.

Bauer bleev de Schachwelt besünners in Erinnerung dör sien Nedderlaag gegen Emanuel Lasker bi dat internatschonal Meesterturnier in Amsterdam.

## Weblenken

* Schachpartien von Johann Hermann Bauer up chessgames.com (engelsch)
Zbigniew Doda

**Zbigniew Doda** (* 22. Februar 1931 in Posen; † 8. Februar 2013 ok dor) weer en poolsch Schachspeler.

Zbigniew Doda kreeg 1964 vun de FIDE den Titel Internatschonaler Meester. In de Johren 1964, 1967 un 1968 weer he poolsch Landsmeester.

För de poolsch Natschonalmannschap speel he bi de Schacholympiaden 1960 bit 1970 un 1974, worbi he 1964 in Tel Aviv an’t Spitzenbrett to’n Insatz keem.

## Spood bi Eenzelturnieren
* Hochofen-B-Turnier Wijk aan Zee 1968: 1.-3. Platz
* Constanta 1969: 2. Platz
* Rubinstein Memorial 1975: 3. Platz

## Weblenken
* Schachpartien vun Zbigniew Doda up chessgames.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Ernest Wool Lewis

**Ernest Wool Lewis** (* 5. April 1867 in Hammersmith, Middlesex; † 19. April 1930 in Plymouth) weer en britisch Tennisspeler.

## Loopbahn
1892 wunn he gemeensam mit sien Landsmann Harold Sibthorpe Barlow de Konkurrenz in’t Herrendüppel bi de Wimbledon Championships. Nah en harten Kamp hebbt se de Twillingsbröers Wilfred un Herbert Baddeley in veer Satzen mit 4:6, 6:2, 8:6, 6:4 besiegt.

## Weblenken
* Ernest Lewis up ''www.tennis-aaron.de''
* Ernest Lewis up ''www.tennisarchives.de''
Erzhartog

**Erzhartog** (ok **Arzhartog**) weer vun 1453 bit 1918 de Titel vun den Herrscher vun dat Erzhartogdom Öösterriek. Dor heet he denn **Erzhartog vun Öösterriek**, up middellat. **Archidux Austriae** (afkört’ *A.A.*) mit. All röömsch-düütschen Kaisers ut dat Huus Habsborg, de vun 1463 af an wählt wurrn sünd (Vun 1780 af an Huus Habsborg-Lothringen), hefft düssen Titel arvt. Vun 1804 af an hefft em all  Kaisers vun Öösterriek dragen. 

As dat in dat Huus Habsborg bit to dat 17. Johrhunnert hen noch mööglich weer, dat Arv up to deelen un as in verscheden Deele vun dat Habsborgerriek verschedene Prinzen nevenanner regeern dö, hefft all Habsborgers, de in een Deel vun’t Riek regeern döen, den Titel Erzhartog kregen. Bit 1918 weer dat bovento noch de Titel vun all Prinzen (vun 1804 af an kaiserliche Prinzen) ut de Hüser Habsborg un Habsborg-Lothringen. 

Dat Erhartogdom Öösterriek weer vun 1490 af an for de Administratschoon updeelt in Böveröösterriek (Öösterriek over de Enns) un Nedderöösterriek (Öösterriek unner de Enns). De Erzhartog, de in beide Deele regeern dö, weer jummers een un desülvige Person.
Chuck Folds

**Chuck Folds** (* 4. Mai 1938 in Cambridge (Massachusetts)) is en US-amerikaansch Jazzpianist (Stride Piano) vun den Swing.

## Biografie
Chuck Folds speel um 1970 rüm in de Band vn Lou McGarity mit Wild Bill Davison un wurr vör allen dör sien Tosommenarbeit mit Doc Cheatham af 1972 bekannt, mit de he bit to de sien Dood 1997 uptreden is, regelmatig sönndags in den New Yorker Jazzclub *[[Sweet Basil]]*. He hett ok 1992 an de sien Columbia-Album *The Eighty-seven Years of Doc Cheatham* mitwarkt. In den lateren Johren hett he eenig Soloalben för Arbors Records upnommen, de in de Stride-Traditschoon vun James P. Johnson un Fats Waller staht. 1992 speel he bi Rick Fay (*Live at the State*); 1997 nehm he mit ehmalg Musiker vun Cheatham en Hommage an Doc Cheatham up, ünner annern mit den Trompeter Spanky Davis.

## Diskographisch Henwiesen
**Hitting His Stride* (Arbors, 1996)
**Remember Doc Cheatham*  (Arbors, 1997)

## Weblenken
* Diskographisch Indrag bi Allmusic (engelsch)
* Personennaamdatei
Lothar Fischer (Politiker)

**Lothar Fischer** (* 21. Juni 1942 in Homburg; † 3. Februar 2013 ok dor) weer en düütsch Politiker (SPD) un ehmalger Bundsdagsafordneter.

## Leven
Fischer hett van 1956 bit 1957 en Lehr bi en Tollagentur maakt. Up dat Upbaugymnasium hett he 1963 sien Abitur maakt un dornah Mathematik studeert. 1968 hett he sien Diplomhööftexamen in dat Hööftfack Mathematik, mit dat Nebenfack Physik maakt. Dornah weer he bit 1973 Assistent an dat Mathematische Institut vun de Universität vun dat Saarland. Van 1969 bit 1980 weer he todem noch Mathematik- und Physiklehrer vun en Gymnasium. He hett disse Tätigkeit upgeven, um sück mit Politik to befaaten. 

## Politik
Fischer weer all 1966 de SPD bitreden un hett sück gau en Naam maakt as Vörsitter vun verscheeden Juso-Ämter. So weer he bispeelswies Ünnerbezirksvörsitter un stellvertreden  Stadtverbandsvörsitter. Van 1981 bit 1990 weer Fischer stellvertreden Ünnerbezirksvörsitter vun de  SPD, den Bundsdag hörr he van 1980 bit 2002 an.

## Weblenken
* Biographie bi den Düütschen Bundsdag
	
## Enkeld Nahwiesen
Brian Paul Schmidt

**Brian Paul Schmidt** (* 24. Februar 1967 in Missoula, Montana, USA) is en US-amerikaansch/austraalsch Astronom. 2011 kreeg he den Nobelpries för Physik. 

## Biografie
Schmidt is in Montana un Alaska upwussen. He hett Physik un Astronomie an de University of Arizona studeert un 1993 an de Harvard University mit en Arbeit över Typ-II-Supernovae, betrüet vun Robert Kirshner sien Doktertitel (Ph.D.) maakt. Siet 1995 arbeit he in Australien an dat Mount-Stromlo-Observatorium un siet 1999 an de Australian National University.

Schmidt leit dat *High-z Supernova Search Team*, een vun de beid Teams, de Enn' vun de 1990er Johren ut dat Meeten vun de Helligkeit vun feern Supernovae vun den Typ Ia faststellt hemm, dat sück de Expansion vun dat Universums beschleunigt. Disse Opdecken weer Utlöser vun de hüüdig Söök nah de Natuur vun de Düstere Energie. Neben Supernovae interesseert sück Schmidt för  Gammablitze un is wetenschaplich Baas vun dat *Skymapper*-Projekt to'n Bau vun en  Dörmusterungsteleskop för den Süüdhimmel.

2011 kreeg he gemeensam mit Saul Perlmutter un Adam Guy Riess den Nobelpries för Physik. Würdigt wurr dormit hör Opdecken vun de beschleunigt Expansion vun dat Universum dör dat Beobachten vun feern Supernovae.

## Utteeken
* 2006: Shaw Prize
* 2007: Gruber-Pries för Kosmologie
* 2011: Nobelpries för Physik
* 2012: Dirac Medal (UNSW)

## Weblenken

* 
* Homepage vun Brian Schmidt

## Enkeld Nahwiesen
Äßtrupp (Patterburner Land)

**Äßtrupp** [ˈˀæstʀʊp] oder [ˈˀæstəʀʊp] (Hauchdöüitschk *Oesdorf*, bey Schtabirge) iss en Duorp mee rund 690 Inwunnern (2017), noo bey de waldeckeschken Grentße in Westfoalen.

Äßtrupp wass biss 1975 ne ßölweßtschtändige Gemeinde un ne ehemoligen Däl van' allen Kreyse Böören.

## Geographie

Äßtrupp licht manken Deymel-Daal un denn Outleupern van' Eggebirgen un van' ßintfälle. 
De Kordinaten ßeyt: [51° 30′ 24″ N, 8° 52′ 31″ O](http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Oesdorf_(Marsberg)&language=nds&params=51.50671243_N_8.87532234_E_dim:10000_region:DE-NW_type:city(748)).
Noowaschke Dürpere un Oortschaften ßeyt un haitet: Blankenroon, Meerhurf, Füsstenbirch, Ässente, Schtabirge, Wässten un Schirwede.

## Schprooke

In Äßtrupp weert düser Daage vill Hauchdöüitschk kört. De offizielle Schprooke wass, bis in de Preußenteyt rin, de äßtrüppschke Mundoart van' Oßtweßfälleschken Plattdöüitschk.

## Weblenken

* Informationen ürwa Äßtrupp in' Stadtportrait vanne Stadt Schtabirge. (Hauchdöüitschk)
* Homepage van denn Vereynen in Äßtrupp. (Hauchdöüitschk)

## Fautnouten
Dead Ringers

**Dead Ringers** betekent

* *[[Dead Ringers (Film)|Dead Ringers]]*, Filmdrama vun David Cronenberg ut dat Johr 1988,
* *[[Dead Ringers (Kummedie)|Dead Ringers]]*, britische Kummedie-/Satirereeg in Film un Feernsehn,
* *[[Dead Ringers: The Making of Touch of Grey]]*, Musik-Dokumentatschoon över de US-amerikaansche Rockgrupp Grateful Dead.

Kiek ok bi: Dead Ringer.
Brian Kent Kobilka

**Brian Kent Kobilka** (* 30. Mai 1955 in Little Falls, Minnesota) is en US-amerikaansch Biochemiker. De Perfesser vun de  Stanford University School of Medicine kreeg 2012 gemeensam mit Robert Joseph Lefkowitz den Nobelpries för Chemie „för hör Studien to G-Protein-koppelt Rezeptoren“. 

## Leven un wetenschaplich Wark

De Vader un Grootvader vun Kobilka weern Backer vun Berop. Kobilka studeer Biologie un Chemie an de University of Minnesota Duluth un hett nah sien Bachelor de School of Medicine vun de Yale University besöcht. Nah en internistisch Wiederbillen an dat Barnes Hospital vun de  Washington University in St. Louis forsch he as Postdoc bi Robert Lefkowitz an de Duke University. Sien besünner oogenamrk gull sietdem den β<sub>2</sub>-Adrenozeptor, en Protein ut de Grupp vun de G-Protein-koppelt Rezeptoren, dat an de Wirkung vun dat Hormoon Adrenalin bedeeligt is. Wiels sien Tiet an de Duke University gelung hüm un Kollegen de eerstmalig Kloneeren vun en ligandenstüert G-Protein-koppelt Rezeptor. Dat stell nich blots en Mielensteen in dat Erforschen vun de pharmakologisch bedüüdenst Proteingrupp dor, sonnern hett ok nee Mögelkeiten vun de Arzneimiddelforschung up den Weg brocht. 1994 kreeg he den John J. Abel Award in Pharmakologie. Af 2007 hett Brian Kobilka en Reeg vun Arbeiten över de rüümlich Struktur un de dreedimensionale Funktschoonswies vun G-Protein-koppelter Rezeptoren, en Klasse vun Proteinen, de bit dorhen för de Strukturanalyse as meest untogänglich hull, herutbrocht. 2010 kreeg he den ASPET-Julius Axelrod Award. 2011 wurr he in de National Academy of Sciences upnommen un 2012 kreeg he den Nobelpries för Chemie. 

Sien Ehefru Tong Sun Thian hett he an de Universität vun Minnesota kennen lehrt. Se hebbt twee Kinner.

## Publikatschoonen (Utwahl)
* Brian K. Kobilka et al.: *An intronless gene encoding a potential member of the family of receptors coupled to guanine nucleotide regulatory proteins.* In: *[[Nature]]*, Band 329, Nr. 6134, 1987, S. 75–79, .
* Daniel K. Rohrer, Brian K. Kobilka: *G protein-coupled receptors: functional and mechanistic insights through altered gene expression.* In: *[[Physiological Reviews]]*, Band 78, Nr. 1, 1998, S. 35–52, PMID 9457168.
* Brian K. Kobilka: *G protein coupled receptor structure and activation.* In: *[[Biochimica et Biophysica Acta]]*, Band 1768, Nr. 4, 2007, S. 794–807, .
* Jan Steyaert, Brian K. Kobilka: *Nanobody stabilization of G protein-coupled receptor conformational states.* In: *[[Current Opinion|Current Opinion in Structural Biology]]*, Band 21, Nr. 4, 2011, S. 567–572, .

## Literatur
* Internatschoonales Biographisches Archiv 48/2012 van' 27. November 2012, in dat Munzinger-Archiv (Artikelanfang free afroopbor)

## Weblenken

* [* Kobilka up de Siet vun den Nobelspries (engelsch)
* stanford.edu Websteed vun de Arbeitsgrupp Kobilka

### Enkeld Nahwiesen
Astrid M. Fünderich

**Astrid Margarethe Fünderich** (* 27. September 1963 in Düsseldörp) is en düütsch Schauspelerin.

Fünderich fung tonächst en Geologie-Studium in Aken an, hett dat aber 1991 midden in’t Diplom afbraken, um Ensembleliddmaat bi dat free *Theater K* in Aken to wurrn. 1992 hett se en Schauspeelutbillen an de Ecole Philippe Gaulier in London as ok en Hollywood Acting Workshop in Los Angeles maakt. 1993 weer se een Johr lang mit TheaterDämmerung up Tournee. Hör Feernseh-Debüt harr se 1994 in de Reeg  *Notaufnahme*. Se hett sück sülvst managt, nehm an tallriek Castings deel un kreeg toletzt hör eerst groot Rull bi *[[Der Fahnder]]*. Sietdem weer se överweegend in Feernsehserien un -filmen to sehn. In de RTL-Krimireeg *[[Die Cleveren]]* harr se van 1998 bit 2002 en dörgahn Hööftrull as BKA-Beamtin Eva Glaser. För disse Rull weer se 2001 för den Düütschen Feernsehpries nomineert.

Siet 2009 speelt se in de ZDF-Krimireeg *[[SOKO Stuttgart]]* de dörgahn Hööftrull vun de Eerste Kriminalhauptkommissarin Martina Seiffert, Baas vun de SOKO.

Astrid M. Fünderich is siet 1997 verheiraadt un leevt in Süüddüütschland. En Leedenschap vun hör is dat Fallschirmspringen. 

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 
* Fünderich in de Agentur Agentur Velvet
* Interview över hör Entscheeden to de Schauspeleree
Fulkum

**Fulkum** is siet de Gemeend- un Rebeetsreform van' 1. Juli 1972 en Oortsdeel vun de Gemeend  Holtgast in de oostfreesch Samtgemeend Esens. 

De Oort liggt up de Hööcht tüschen dree un fiev Meter över Normalnull etwa fiev Kilometer westlich vun Esens. De Oortsdeel umfaat neben Fulkum ok de Wahnplatzen Hartsgast, Groot- un Lütt-Fulkum as ok de Buernschapen Noord- un Süüd-Uppum. Mit de bildt Fulkum en eegen  Karkspeel, de sien Zentrum de Maria-Magdalena-Kark is.

## Historie
Fröheste Nahwies för de Anwesenheit vun Minschen in Fulkum sünd oor- un fröhgeschichtlich Siedlungssporen, de in Groot-Fulkum opdeckt wurrn sünd. In dat Middelöller geev dat in dat Rebeet vun Noord-Uppum en Siedlung, de later to en Wüstung wurr. De Oortsnaam Fulkum sülvst wurrd eerstmals 1420 in dat so nömmt Stader Kopiar, en Bremer Archidiakonatsregister as *Folckum* schreeven. Dat is wohrschienlich en Tosommensetten vun den Personennaam *Folke* un *Heim*. 

De Oort hörrt siet sien Grünnen to dat Harlingerland un weer tonächst de Westeraccumer Vogtei toordnet, siet de Neetiet to dat Amt Esens, dat 1885 in’ Tosommenhang mit de preußisch Verwaltensreform in den Landkreis Wittmund upgung. De hörrt Fulkum, bit 1972 sülvstännig un siether as Oortsdeel vun Holtgast, an.

## Enkeld Nahwiesen
Algemeyne Schryvwys’

De **Algemeyne Schryvwyse** is en Schrievwies för dat ganse Platdüütsche rebeet un is uutdocht dör den Düütsch-Australisch-Amerikaanschen spraakwettenskopper Reinhard Franz Hahn. 
In de Nedderlannen schrieft de lüü faken öhre dialekten in en schrievwies de is baseerd op Nedderlandsch, an de Düütsche sied vun de grens liekt de schrievwies völle op de vun dat Hoochdüütsche. Reinhard Hahn wol dit problem fotmaken dör torügg to gahn noar de tiet vun de Hanse en dat Plattdüütsch krek so to schrieven as se Middelsassisch schreven in de late middelöller. Wohl hef he et wat anpasst. En nadeel is dat der keen verskil is twissen dat schrieven vun en a-lüüd un en å-lüüd

## Wo ji dat schrieft
De Algemeyne Schryvwyse geet uut vun disse lüden: 
*De i wöd bruukt as kotte i
*De ü is krek de sölve as Nedderlandsche u un Plattdüütsche ü
*De u is krek as de Düütsche u
*De e wöd kot as e oder èè uutspraken, un lank as ee
*De ö blieft de sölve as in't Düütsch
*De o blieft de sölve as in't Düütsch
*De a blieft de sölve as in't Düütsch, aver kan ook bruukt wodden för en å
*De y wöd bruukt as lange ie
Ook sünt der disse dipthongen, ji mot et so lesen: algemeyne schryvwys = hoochdüütsche schrievwies: 
*uy = üh
*oe = öh
*ey = ee / ei
*ay = ei
*eyr = ehr
*oy = eu / öh 
*oyr = öhr
*ou = oh
*au = oh / au
*our = ohr
*eu = eu

Wieters zegt de AS wat aver F oder V an't begin vun wöör: 
*V bi Plattdüütsche wöör un stark inbörgerde leenwöör
*F bi leenwöör de in de spraak wohr se vun herkommt mit en F anfangt

## Weblenken
Algemeyne Schryvwyse
Franz Krumm

**Franz Krumm** (* 16. Oktober 1909; † 9. März 1943 in Orjol, Russland) weer en düütsch Footballspeler.

Mien sien Mannschap FC Bayern München wunn he an' 12. Juni 1932 in't Endspeel um de düütsch Footballmeesterschap in Nürnberg gegen Eintracht Frankfurt. Dorbi hett de Angreepspeler dat 2:0 Siegdoor schaaten.  

In de Johren 1932 un 1933 hett he insgesamt twee Lännerspelen maakt un dorbi een Door schaaten. 

Franz Krumm is an' 9. März 1943 an de Ostfront fallen. .

## Weblenken
* Franz Krumm in de Datenbank vun Fußballdaten.de

## Enkeld Nahwiesen