open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bräckfelle

**Bräckfelle** () is ene lütte Stadt in'n rieken süden  Deel vun't Ruhrrebeet. Se is in't Märkisch Suerland. Bräckfelle is Liddmaat vun de 
Niege Hanse. De Stadt weer an't End vun de Kleinbahn Haspe-Voerde-Breckerfeld. Breckerfeld is de südelkste Stadt vun't gröttste Ballungsrebeet in Düütschland.

De Stadt hett 9369 Inwahner up en Flach von 59 km².
SV Bergisch Gladbach 09

De **SV 09 Bergisch Gladbach** is en Sportvereen ut Bergisch Gladbach, de 1909 gründ't warr. De Vereen hett Football un Badminton as Afdeelungen. Dat Frunteam warr 

1977, 
1979, 
1980, 
1981, 
1982, 
1983, 
1984,1988 un
1989 düütsche Meester in Football un is so bi de Frun Rekordmeester un hett de Rekord mang de rhiensche Teams. De Frunafdeelung is  nich mehr in den Vereen.

De Mannen weern blots 1953 Amateurmeester. Dat Team weer een Jahr in de Overliga, män is nu in de Verbandsliga Middelrhien.

Ut disse Vereen keemen ok männig Natschonalspelerinen, so as Doris Kresimon.
Lünen

**Lünen** is ene Stadt in’t nördelke Ruhrrebeet. Se is in Noordrhien-Westfalen. Se is de grötste Stadt in’n Kreis Unna un liggt an de Lippe. Lünen harr ene hauge Arbeitslosigheed, män de Delen vun de Stadt Bikenkhusen, Nordlünen, Lippolthausen un Nierrohn sün rieker. Lünen weer in de Hanse un is nu in de Niege Hanse. Vör de Nazitied kreeg de KPD hie mier denn en Veedel vun de Stimmen.
TuS Wörrstadt

De **Turn- un Sportverein Wörrstadt e.V.** is en Vereen, de 1847 grünnt worrn is un in den för allen Football speelt warrt. Aver dat gifft ok de Sparten Lichtathletik, Handball, Dischtennis un Badminton.

## Historie

In’t Johr 1969 warr de Afdeelung för Fruenfootball grünnt. As eerste düütsche Fruenteam kunn de Vereen 1973 ene inoffizielle Footballmeesterschap winnen. In’t Endspeel weer en Sieg gegen de FC Bayern München. En Jahr later warr denn ok offiziell de düütsch Meesterschap daun un de TuS Wörrstadt kunn hem noh de Sieg in’t Endspeel gegen Gelsenkiärken- Erle de eerste Mannschap vun de Fruenfootball Düütsche Meester nennen.
Gymnasium am Ostring

Dat **Gymnasium am Ostring** is en humanistisch Gymnasium in de Baukemer Stadtdeel Gleisdreieck.

De School hebbt se al in’t 19. Jahrhunnert buut. Op de gegenöver legende Deel vun de Schoolkomplex findt een en Lehrerschseminar.

De hööchste Talhl vun Schölers weer veel över 1000. Vandage hett de School 800 Schölers.

De Vereen vun de Fründe un Förderer vun’t Gymnasium am Ostring gifft dat siet över 40 Johr.

De Lichtblick, üm’t Johr 1980 vun Schölers gründt, is de öllste Schölerzeitung in Düütschland.

## Beröhmte Schölers un Schoolmeesters

* Franz Darpe (* 1842, † 1911) weer vun 1883 bet 1896 as Gymnasialprofessor an’t Gymnasium. He is een vun de wichtigste Historienschrievwers vun de Stadt Baukem.
* Manfred Eigen (* 1927), en inste Schöler vun’t Gymnasium, kreeg 1967 de Nobelpries för Chemie.
* Herbert Grönemeyer, weer bet 1976 en Schöler vun’t Gymnasium un is vandage ener vun de beröhmteste düütsche Musikers.
* Frank Goosen, Schöler vun 1976 bet 1986, is Autor vun de Böker *Liegen lernen*, *Pokorny lacht*, *Mein Ich und sein Leben* un kreeg de Ruhrgebiet-Literaturpries 2003.
Kokenhusen

**Kokenhusen** (vandage Koknese) is ene lütte Stadt mit 2818 Inwahners (Stand 2015) an de Fluss Düna in Livland in Lettland, de in de Hanse weer. Nu is de Stadt ok in de Niege Hanse. Op de anner Siet vun de Fluss is Staburags, wat en belangriek Oort för de lettsch Patriotismus is. 1209 worr hie en düütsche Borg but. In't like Johrhunnert worr Kokenhusen en Oort in't Rebeet vun de Bischop vun Riga in de Staat vun de Düütsche Orden.

## Footnoten
Bargen (Noorwegen)

**Bargen** () is de tweetgröttste Havenstadt un de gröttste Fischmarkt in Norwegen. Se liggt an den Byfjord un is Endpunkt vun de 492 km lange Bergenbahn, de vun Oslo bit 1300 m hooch över de Bargen geiht. 
Bargen is ene Stadt, de mit de Hanse to doon harr. De „Tyske Bryggen“ (Düütsche Kai), ene Havenanlaag ut de Hansetiet is in’t Weltkulturarv vun de UNESCO upnahmen wurrn. Bargen hett 240 000 Inwahners, darvun sind mehr as 20.000 Studenten, de an de Universität studeert. De norweegsche Komponist Edvard Grieg (1843-1907) leev un arbeid in Bargen. Up den Floyen, enen Barg dicht bi Bargen, kann een mit ene Tahnradbahn henupföhren un hett denn enen wunnerbaren Blick över de Stadt un den Fjord.
Kaunas

**Kaunas** (Russ’sch: Kowno) is de tweedgröttste Stadt in Litauen. Dor leven ruch weg 360.000 Inwahners. In de Hansetiet weer Kaunas bi den Düütschen Orden.
Twischen de Weltkriege weer Kaunas de Hööftstadt vun Litauen, wiels Wilno poolsch weer.

To de Tiet vun de düütsche Okkupatschoon weer ene grote Tall vun Beamte un annere Lüüd vun’t Naziregime in Kaunas. Hier weer en Konzentratschoonslager, in dat ca.üm un bi 100.000 Joden un Roma starven.
Vandage is Kaunas veel minder riek denn Vilnius.
Wesel

----
**Wesel** is ene düütsche Stadt an’n Rhien. De Börgermeester is Ulrike Westkamp vun de SPD. De Delen vun de Stadt sünd Wesel, Bislich, Büderich un Obrighoven. Wesel weer in de Hansetiet in de Hanse un is nu in de Niege Hanse. Wesel is in de ÖPNV vun Belang. Wesel is de Kreisstadt von’n Landkreis Wesel in’t Ruhrrebeet. Annere Öört in'n Kreis sünd Sonsbeck un Meurs. Wesel hett enen Deel vun de Naturpark Hohe Mark in sien Rebeet. 

## Stadtdelen

## Weblenks
Hoochalemannsch

**Hoochalemannsch** (*Hochalemannisch*) is en Dialekt vun de hoochdüütsche Spraak, de in den gröttsten Deel vun de Swiez, Italien, Düütschland, Frankriek un Öösterriek snackt warrt. Hoochalemannsch hett vele Delen, to'n Bispeel de *Walsermundarten* in de Swiez un in Italien, in Piemont. De twee gröttsten Delen sünd dat *Züritüütsch* un dat *Bärndütsch*.
Wäen

**Wäen** (düütsch: Werne) is en Stadt in't Mönsterland an'n Rand vun't Ruhrrebeet. Se höört to dat Bunnsland Noordrhien-Westfalen un is up halben Wech vun Mönster na Düörpm. Siet 1975 is de Stadt in'n Kreis Unna, tuvör hett se no Lüdinghausen höört. Vandage hett de Stadt 31.900 Inwahners.
Hamm

**Hamm** is ene kreisfre’e Stadt in’t Ruhrrebeet in Noordrhien-Westfalen. Ten Deel liegt de Stadt ook in’t Mönsterland (Bockum-Hövel un Heessen). Hamm is met Soltgitter ene van de twee landwirtschaplikste graote Steden in Düütschland. Hamm hett de Bezirke Rhynern, Mitt, Herringen, Bockum-Hövel, Heessen, Uentrop un Pelkum. Hamm is ene van de wichtigste Steden in’n düütschen Isenbahnverkehr. Hamm was inst ene Haochschaulstadt met rechtigen Professers, de Vörliäsungen üöwer Theologie, Jurisprudenz un Philosophie afhellten. Nu gifft dat de Hamm Business School, de SRH Hochschule für Logistik und Wirtschaft un de Hochschule Hamm-Lippstadt. Hamm was in de Hanse un is nu in de Niege Hanse. Hamm hett en CDU-Overbörgermeester un ok syin de Resultate van diär CDU hie beter as in’t zentrale Ruhrrebeet. Dat is to’t Bispeel wiels de rieke Deel van de Inwühners to en groaten Deel in’t Duorp Rhynern, wat inst ene katholske Gemeente mit kalvinistisch Kiärke was, liäwet. Hamm hett en Overlandesgericht. Bis up de mönsterlänner Orte Bockum, Hövel un Heesen nohmen de Hammsken im säßtaihnten Johrhunnert dat reformeierte Bekenntnis an. Gerd Bucerius un Hanns Joachim Friedrichs wören van hie. Laurenz Meyer liäwet hie. De Hammsken hett auk en plattdüitske Geschichte van diär Stadt Hamm, de pläseierlik in Märker Platt van Eduard Raabe in twee Deilen vertallt worn is (Otto Lenz Verlag, Leipzig 1903).

## Websteden
* Siete van diär Stadt Hamm
Häiecke

**Häiecke** () is ene lütte Stadt an de Ruhr. Se is südelk vun de Hellweg bi Düörpm un werd ok Stadt tüschen de Ruhrseen nannt. Eenmaol de Wiärk is de Wiärkenmarkt, de ok männich Lü ut de Ümgiegend antreckt. Dat ligg ok an de goot bewohrten Fachwarkhüser, de en gans besünners Ambiente utmaken. De Stiftskerk, de en beten höger steiht, is vandaag luthersch, wöör over fröher Deel van en Damenstift. En bedüdend Firma is de Dörken AG, de Farven un Lacke produzeert. 

Dat Gemeenschopskrankenhuus Häiecke is Deel vun de privaten Universität Witten-Häiecke, de ok wiet över dat Ruhrrebeet bekannt is. Häiecke is in’n Iämpe-Ruhr-Kreis, de riekste Landkreis in’t westfäölske Ruhrrebeet. 

De Stadt hett ruch weg 25.500 Inwahners up en Flach van 22,4 km².

## Weblenken
Kalmar

**Kalmar** is ene Stadt in Sweden. Se hett 34.602 Inwahners. Se is en Fischhoben an de Oostsee un weer eenst in de Kalmarer Union. Se is nu in de Niege Hanse. Kalmar hett ene Universität.

Dat Woort Kalmar stammt wohrschienlich ut dat Oldsweedsch un betekend en Steengrund. Bi leeg Water kann man de Steenbanken hüdtodag noch düütlich erkennen, wenn man vun de Ölandbrügg Richtung Stadtzentrum kieckt. Wohrschienlich wurr dat Woort Kalmar toeerst vun Seefohrer för de swoor to dörfahren Passage bruukt.

## Weblinks
Dössen

**Dössen** () is ene Stadt in Westfalen. Dössen is ten Deel in't Ruhrrebeet un ten Deel in't Mönsterland. Se weer mol in de Hanse. De grötste Stadt, de ene Grens mit Dössen hett is Gelsenkiärken. Dössen is CDU-fründliker as annere Städer in't Ruhrrebeet, man as Stadt in't nördelke Ruhrrebeet sieht Dössen de CDU blots bi Kommunalwahlen as de starkste Partei.

De Delen vun de Stadt sün:

# Altendorf-Ulfkotte (2200 Inwahners)
# Altstadt (4200 Inwahners)
# Deuten (1800 Inwahners)
# Feldmark (8300 Inwahners)
# Hardt (8200 Inwahners)
# Hervest (13.700 Inwahners)
# Holsterhusen (13.700 Inwahners)
# Lembeck (5300 Inwahners)
# Oestrich (2000 Inwahners)
# Rao (5800 Inwahners)
# Wulfen
Marl

**Marl** is ene Stadt in't nördelke Ruhrrebeet. Se is in't westfälsche Vest Riäkelhusen un hört nu ten Kreis Riäkelhusen. Marl is de Stadt vun de Chemiepark Hüls un de Stadt vun de Adolf-Grimme-Preis. En Deel vun de Stadt an de Grens to Gelsenkiärken is Polsum, wat för Marl is, wat Buer för Gelsenkiärken is: ene Vörstadt, de veel rieker is as de Stadt. Annere Delen vun de Stadt sün Hamm, Midde, Hüls un annere. Jürgen Möllemann starv hie 2003.
Oer-Erkenschwick

**Oer-Erkenschwick** is en lütten Ort in'n Kreis Riäkelhusen in't Ruhrrebeet, de siet 1953 ene Stadt is. 

Oer-Erkenschwick weer lang ene Bargbustadt un so is de Stadt de Stadt in Noordrhien-Westfalen mit de höchste Dicht vun SPD-Lü. Oer-Erkenschwick hett män nu en CDU-Börgermeester. Oer-Erkenschwick  hett de Stimberg-Post un is ok de Stadt, ut de de Football- un Arbeiterautor Hans-Dieter Baroth is.
Overhus

**Owerhuusen** oder **Overhus** (hogedütsch **Oberhausen** genäumt) es en Stadt em westlichen Ruhrgebiet. Doe leewen ca. 210.000 Enwönner op 77 km². Owerhuusen lett anne Emsche on annen Rhein-Herne-Kanal.

## Geschichte
Dät hüttige Rebeet van Owerhuusen hören büs taum Enne vam 18. Johrhonnert tau onnerschiedlichen Herschaffen.
Dä *St.Antony-Hütte* lett vandage em Stadtgebiet van Owerhuusen. Sö wät *Wiege der Ruhrindustrie* (1758) genäumt.

## Sproke
Et gaff fröher völle Dialekte en Owerhuusen - et Borbecksch, et *Königshardter Platt* on et *Osterfelder Platt*, ... . Vandage gätt et awer nech mä völl Lüe, dä düsse Dialekte kallen. 

## Politik

### Baaslüüd von de Stadt

#### Börgermeesters

* 1862–1889: Friedrich August Schwartz
* 1889–1894: Friedrich Haumann
* 1894–1901: Otto Wippermann

#### Böverbörgermeesters

* 1901–1906: Otto Wippermann
* 1906–1930: Berthold Otto Havenstein
* 1930–1937: Wilhelm Heuser
* 1938–1940: Wilhelm Eberhard Gelberg, NSDAP
* 1940–1942: Bernhard Legge, NSDAP
* 1942–1945: Ernst Bollmann, NSDAP
* 1945: Wilhelm Thyssen (kommissarsch)
* 1945: Karl Haendly (kommissarsch)
* 1945–1946: Georg Kaessler (kommissarsch)
* 1946: Karl Feih, Zentrum
* 1946–1948: Luise Albertz, SPD
* 1948–1952: Otto Aschmann, CDU
* 1952–1956: Otto Pannenbecker, Zentrum
* 1956–1979: Luise Albertz, SPD 
* 1979–1997: Friedhelm van den Mond, SPD
* 1997–2004: Burkhard Drescher, SPD
* 2004–2015: Klaus Wehling, SPD
* 2015–: Daniel Schranz, CDU

#### Böverstadtdirekters

* 1946–1953: Georg Kaessler
* 1953–1960: Anton Schmitz
* 1960–1972: Werner Peterssen
* 1972–1979: Raimund Schwarz
* 1979–1991: Dietrich Uecker
* 1991–1997: Burkhard Drescher, SPD

## Düt on dat
Owerhuusen hätt eene Grenze met Möllem. Dä beiden Städte deelt sick ok dä glieke Telefonvöwahl *(0208)*. 
Dörch Owerhuusen väloppt dä Autobahn A3, ennersiets no Holland, annersiets en Richtung Süddütschland. Owerhuusen hätt af dä 90-Johre wie´e ne Strotenbahn, dä sö af 1968 eegentlich nech mä häwwen wollen.

## Söhns un Döchter vun de Stadt
* Ditmar Jakobs (* 1953), Footballnatschonalspeler
* Willy Jürissen (1912-1999), Footballnatschonalspeler
* Erich Juskowiak (1926-1983), Footballnatschonalspeler

## Websteed
* www.oberhausen.de *([[Hoochdüütsch|opp Hogedütsch]])*
Dööp

De **Dööp** is in de christlichen Karken de Ingangsritus. De Karken hebbt Ünnerscheede in de Aart un in de Tiet, man alle Karken kennt de Dööp.

## Herkamen vun dat Woort

Dat greeksche Woort för döpen in dat Niege Testament heet *baptizein*.

In de eerste germaansche Bibel, in de gootsche Bibel vun Wulfila in den 4. Jahrhunnert, warrt *baptizein* met *daupjan* översett, wat (so as ok dat greeksche Woort) *ünnerdükern* meent. Met de Tiet hett sik dann de Bedüden verännert to *to'n Christen maken* un de ursprüngliche Bedüden is mit de Tiet vergeten warrn. Bi dat hoochdüütsche *taufen* denkt de Lüüd vundaag nich mehr an't Ünnerdükern. Op Ingelsch heet dat *to baptize* oder *to christen*, sweedsch un isländsch hebbt *kristna* (vun *to 'n Christen maken*).

Dat gootsche Woort *daupjan* is ok verwandt mit dat Woort *deep*.

## De Dööp in de Bibel

### Johannes de Döper

De eerste, vun den de Bibel vertellt, dat he dööpt harr, weer Johannes, un so hett he ok den Ökelnaam „Johannes de Döper“ kregen. He hett dat in den Jordan maakt. Vörheer mussen de Lüüd em jümehr Sünden vertellen un he wull, dat de Lüüd so to Gott ümkehren. (to'n Bispeel: Matthäus 3,6)

### De Dööp vun Jesus

Alle veer Evangelien vertellt, dat sik ok Jesus vun Johannes den Döper döpen leet. Na sien Dööp is dann de Hillige Geist „as en Duuv“ ut den Himmel op em daal kamen, un darna hett Jesus dann anfungen dörch dat Land to trecken un to predigen.

In dat Johannesevangelium warrt ok vertellt, dat Jesus sülben anner Lüüd nich dööpt hett, man dat siene Jüngers dat för em daan hebbt. (Johannes 4,2)

### De Dööp in de fröhe Kark

An 't Enn vun dat Matthäusevangelium (Matthäus 28,18-20) steiht, dat Jesus sien Jüngers opdragen hett, annere Lüüd to sien Jüngers to maken un ehr to döpen. 

Un in de Apostelgeschichte (Apg 2,38) vertellt Petrus de Lüüd, dat se sik döpen laten schullt. 

Paulus verklaart in sien Breev an de Römers (Römer 6,3ff), dat een in de Dööp sotoseggen beeerdigt warrt un dat dann (so as Jesus von den Doden upstahn is), en niege Minsch ut dat Water rutkummt.

## Tietpunkt vun de Dööp
De christlichen Karken sünd sik nich enig, wannehr en Minsch döfft warrn schall.

Dat gifft Karken so as de kathoolsche Kark un de luthersche Kark, de praktizeert de Kinnerdööp. Dat heet, dat en lütt Kind döfft warrt, wenn dat Kind sien Öllern Christen sünd.

Annere Karken, t.B. en Grootdeel vun de Freekarken seggt, dat dat so nich geiht. Disse Karken praktizeert de Glovensdööp, dat heet dat een Minsch eerst sülben anfangen mutt to gloven un denn kann he oder se dööpt warrn, un wenn een dat so süht, geiht dat mit en lütt Kind nich.

## Kiek ok
* Johann Gerhard Oncken
Wizebsk

**Wizebsk** (Witebsk, wittrusch: Віцебск) is ene Stadt vun etwa 340.000 Inwahners in Wittrussland. Wizebsk weer in de eerste Tied en Hoben an de Düna (Daugav). Vun 1320 weer se in't Grotfürstendom Litauen un kehm 1569 to Polen. 1597 kreeg Wizebsk de Stadtrechten noh't Recht vun Meideborg. Bi de eerste Poolsche Deelung 1772 kehm Wizebsk noh Russland. Hie weer Marc Chagall boren. Vör de Tweede Weltkrieg weer hie de Hälft vun de Inwahners jödsch. Dor dat Nazi-Regime worrn över 4000 Joden bi de Oplösung vun de Ghetto erschossen. Wizebsk is een vun de twee Städer in Wittrussland in de Niege Hanse. 
Schores Iwanowitsch Alfjorow, de Physiknobelpriesdräger vun 2000, is hie geboren. Wizebsk hett en kunsthistorisch belangriek Rooothuus. Siet 1991 gifft dat hie Chagall-Festivals.
Sprockhüewel

**Sprockhövel** is ene lütte Stadt in’t südelke Ruhrrebeet, in'n Iämpe-Ruhr-Kreis. Sprockhövel is in’t märkische Suerland, dat to Westfalen hört. 

De Naam keem vun’t latinsche „Spurka“ - wat *Machandel* un dat oldüütsche Wort „huvele“, wat „Hövel“ heet. Sprockhövel heet so „Machandelhövel“. Disse Machandelhövel weern ok op’t ole Wapen vun de Gemeente, wat drie Machandelströker op dree Hövel harr. Siet 1975 gifft dat dat Wappen, wat nu in Gebruuk is. Över de Jahrhunnerte weer Sprockhövel anne Grens ten Bergisch Land. Sprockhövel is ene vun de grötste Gemeenten in’t Ruhrrebeet süüden vun den Hellweg, de keen Isenbahnverkehr hebben.

In Sprockhövel leven 26.132 Minschen (Stand: 2005) up een Flach van 47,78 km². 

De Ministerpräsident vun Mekelnborg-Vörpommern, Erwin Sellering, is in Sprockhövel boren.
Waltrop

**Waltrop** is ene lütte Stadt in't Riäkelhusen, de östelkste in'n Kreis Riäkelhusen. Waltrop hett keen Personen-Isenbahnverkehr, män en Snelbus. Hie is dat Schiffshebewerk Henrichenburg vun en Kanal. Hie gift dat en Heimatmuseum, Rieselfelder un Kanalsystem, dat ok för Yacht- un Ruderschipper te bruuken is.

De Stadt hett 29.345 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2018) up en Flach van 47,09 km². De Stadrechte kreeg Waltrop an'n 30. Januar 1939. 

*Buwerke
*De Zeche Waltrop vun inst warr ten Gewerbepark umbut.
* St. Laurentius Kapelle in Waltrop-Leveringhausen
* "Tempelchen", dat ölste bewahnte Fachwerkhus vun Westfalen
* Schleusenpark

## Weblinks

* Offizielle Website vun de Stadt Waltrop
Kamp-Lintfort

**Kamp-Lintfort** is ene Bergbustadt in't rhiensche Ruhrrebeet. Se is in'n Kreis Wesel. 39.594 Inwahners leevt dor vundagen (Juni 2006).

Hier weer dat beröhmte Zisterzienserkloster Kamp. Kamp-Lintfort liggt bi Duisborg. Hier weer 1945 en Drepen vun de Allierten.

De Delen vun de Stadt sün:  
* Lintfort
* Kamp
* Eyll
* Geisbruch
* Gestfeld
* Hoerstgen
* Kamperbruch
* Kamperbrück
* Rossenray
* Saalhoff

## Weblenks
Näikärken-Vluyn

**Neukirchen-Vluyn** is ene Stadt mit 29.000 Inwahners in't rhiensche Ruhrrebeet twüschen Rheurdt un Duisborg. Se is in'n Kreis Wesel. Neukirchen-Vluyn liggt an dat Enn vun en Snelbus noh Duisborg. Neukirchen-Vluyn weer vun 1913 bet 2001 ene Bargbustadt. In Neukirchen-Vluyn is de *Neukirchener Erziehungsverein*, ene grote evangeelsche Institutschoon för de Jugend. Hier is ok de Neukirchener Mission tohuus, ene evangeelsche Mission, de mit de Evangeelsche Gesellschap för Düütschland tosamensloten is.

## Weblinks

* Website vun de Stadt Neukirchen-Vluyn
Unna

**Unna** is en Stadt in’t Ruhrrebeet. Unna is an de Hellweg. Hie is dat grötste italiensche Festival nördelk vun de Alpen. Unna weer ene vun de veele luthersche Städer in Westfalen de Hanse un is nu in de Niege Hanse. Unna is de Kreisstadt von’n Kreis Unna, in’n Kreis is de gröttste Stadt Lünen. 

De Delen vun de Stadt sünd Afferde, Billmerich, Hemmerde un Siddinghausen, Kessebüren, Königsborn, Lünern un Stockum, Massen, Mühlhausen un Uelzen as ok Unna-Mitte.

In Unna weer bit 2009 de Opnahmesteed Unna-Massen, in de veele düütsche Utsiedlers weern.
De Fernsehkabarettist Bernd Stelter is ut Unna.
Noordgermaansche Spraken

De **Noordgermaanschen Spraken** sünd en Deel vun de germaansche Sprakfamilie. Dor höört de germaanschen Spraken vun Skandinavien to.

## Noordgermaansche Spraken
* Westskandinaavsch (Inselskandinaavsch)
** Ieslandsch
** Färöersch
** Nynorsk

* Oostskandinaavsch (Kontinentaalskandinaavsch)
** Bokmål (Norwegen)
** Schwedsch 
** Däänsch
Oostgermaansche Spraken

De **oostgermaanschen Spraken** sünd en Koppel vun utstorven germaansche Spraken. Vun dissen Spraken hebbt wi bloots vun een Spraak opschreven Texten, dat is de gootsche Spraak. 

Blang de gootsche Spraak warrt ok vun de Spraak vun de Vandalen un de burgundsche Spraak annahmen, dat se oostgermaansch weern, man genau weten kunnt wi dat nich, weil dor nix opschreven overleevt hett.
Matthäusevangelium

Dat **Evangelium nah Matthäus** oder kört **Matthäusevangelium** is een vun de veer kanoonschen Evangelien vun dat Nee Testament. Formal wurrd dat traditschonell as eerst Book vun dat Nee Testament dorstellt un vun Form un Inholt her mit dat Markus- un Lukasevangelium to de synoptischen Evangelien tellt. Ümstreden is bither man, in welker tietlich Reegfolg dat to de steiht.

## Schriever
 
In de Schriften vun de Ole Karken (Papias, Irenäus, Tertullian, Origenes, Eusebius vun Cäsarea) heet dat ganz overeen, dat geev de veer Evangelien vun Matthäus, Markus, Lukas un Johannes. Wat Matthäus angeiht, is vun dat 2. Johrhunnert af an so lehrt wurrn:

* Matthäus hett dat Evangelium schreven. He weer de Apostel un vörmolige Töllner.
* He hett sien Evangelium an un for sik in den hebrääschen Dialekt schreven. . 
*Dat Evangelium is vun Matthäus up Hebrääsch för Joden schreven wurrn, de to'n Gloven an Jesus Christus kamen weern. 

* In de Nutied warrt man in de moderne Bibelexegese vun en ganze Reeg vun Forschers seggt, Matthäus kann gor nich de Schriever vun dat Evangelium ween hebben. Se hoolt sik lever an de Tweeborntheorie vun de Synoptischen Evangelien. Se gaht dor vun ut, dat en Apostel as Schriever vun dat Evangelium nich de Schrift vun en Nich-Apostel (Markus) as Grundlaag for sien Wark bruukt harr. 

Bovenhen warrt annahmen, Papias vun Hierapolis harr gor nich dat Evangelium meent, man den Born Q, as he vun Matthäus siene *Logia* snackt hett. Man is bit up düssen Dag jummers noch keen Text vun den Logienborn Q funnen wurrn. Vundeswegen is nich ganz klaar, of dat so en Born oberhoop geven hett. 

Annere Theologen seht dat so, dat Papias siene Meenung anspelen deit up en eerste Form vun Matthäus sien Evangelium up Aramääsch (aramääsch Uur-Matthäus). 

Hebrääsche oder aramääsche Texte vun dat Evangelium sünd bit up düssen Dag to nargens funnen wurrn. Dat Evangelium, so, as wi dat kennt, is in Koine-Greeksch schreven wurrn.

## Belege
Krimgootsche Spraak

De **krimgootsche Spraak** weer wohrschienlich een Dialekt vun de Gootsche Spraak. Dat gifft ok de Theorie, dat de Spraak en Dialekt twüschen Nedderlannsch und Nedderdüütsch weer. En Deel vun de Goten harr sik op de Krim ansiedelt.

## Historie
Wi weet vun disse Spraak man bloots, weil Oghier G. Busbecq, de in dat 16. Johrhunnert as Botschafter in dat osmaansche Riek arbeit hett, een Breef na Huus schreven hett. Un in düssen Breef vertellt he vun disse Spraak un he hett ok een List vun ca. 80 Wöör op Krimgootsch opschreven. Un dat is allens. Man vun disse lütte List kunnt wi sehn, dat disse Spraak vun dat Gootsche afstammt. Aver ok vele Spuren vun dat Nedderlannsche und Nedderdüütsche sünd dör to sehn.

Dat Krimgootsch is woll üm und bi dat Johr 1800 doodbleven.

## List vun krimgootsche Wöör
Düsse Wöör hett Busbecq upschreven:
* *broe* „panis (= Broot)“
* *plut* „sanguis (= Bloot)“
* *hoef* „caput (= Kopp [→ Hööft])“
* *schieten* „mittere sagittam (= scheten)“
* *knauen tag* „bonus dies (= Goden Dag)“
* *reghen* „pluvia (= Regen)“
* *bruder* „frater (= Broder)“
* *schuuester* „soror (= Süster)“
* *alt* „senex (= oolt)“
* *wintch* „ventus (= Wind)“
* *siluir* „argentum (= Sülver)“
* *goltz* „aurum (= Gold)“
* *fisct* „piscis (= Fisch)“
* *thurn* „porta (= Döör)“
* *sune* „sol (= Sunne)“
* *mine* „luna (= Maand)“
* *bars* „barba (= Boort)“
* *handa* „manus (= Hand)“
* *boga* „arcus (= Bogen)“
* *brunna* „fons (= Soot)“
* *waghen* „carrus (= Wagen)“
* *apel* „pomum (= Appel)“
* *schlipen* „dormire (= slapen)“
* *kommen* „venire (= kommen)“
* *singhen* „canere (= singen)“
* *lachen* „ridere (= lachen)“
* *geen* „ire (= gahn)“
* *oeghene* „oculi (= Ogen)“
* *stul* „sedes (= Stohl)“
* *hus* „domus (= Huus)“
* *salt* „sal (= Salt)“
Nikosia

**Nikosia** (greeksch: *Λευκωσία*, törksch: *Lefkoşa*) is de Hööftstadt vun Zypern un hett 177.410 Inwahners (1992). De Ledrastaar is en wichtige Inkoopstraat in Ooldstad.
Ozeanien

**Ozeanien** warrt de Länners un Eilannen in den Pazifik naamt. Ozeanien warrt af un an ok as en egen Eerddeel ansehn, dormit elk Land to en Kontinent toordent warrn kann.
**Australien un Ozeanien** is een Begreep, de Australien un de Eilannen in Ozeanien to enen Kontinent tohoop faat. So bruukt dat to’n Bispeel ook de UN-Statistikbehörde UNSD.

Kort seggt een för  *Australien un Ozeanien* ook *Ozeanien,* wat man dubbelsinnig is.

As een Konzept is Australien un Ozeanien ook een mang teggen Kultuureerdelen. Dat so intodelen is man ümstreden. Australien hebbet to’n groten Deel de Aborigenes un de europääschen Kolonisten präägt. Man Ozeanien het vele verscheden indigene Kulturen, to’n Bispeel de Māori, man ook Europäers, de avers in wieden Delen nich so enen groten Inf
## Weblenken

* DFG-Sundersammelgebeed Ozeanien 
* Düütsch-Pazifische Sellschop, Mönken
* Interessante Satellitenbilder
* World Culture Encyclopedia/Oceania
Dietrich Engelhus

**Dietrich Engelhus** (* 1362 in Einbeck, † 5. Mai 1434) weer en Schriever un Chronist.

Engelhus keem ut en rieke Familie. He studeer siet 1381 in Prag un keem 1393 no Erfurt, woneem he 1397 sien Examen maakt hett. Siet 1406 oder 1407 weer he Rektor vun de Latienschool vun Chöttingen un arbeed later ok in annere Städer as Schoolmeester.

Sien Warken weern verscheeden Weltchroniken.

## Warken
* *Nova Chronika*
* *Deutsche Chronik*
* *Promptus*
Tunxdrup

----
**Tunxdrup** is en lütt Dörp wat to Papenborg höört. Et licht an de Grenz to de Nedderlannen un an de Bundsautobahn 31. Tunxdrup hett ungefäähr 200 Inwahners. Dör Tunxdrup löpp uk de Eems. Tunxdrup häv 'n Sej un 'n Campingplatz.
Siälm

**Siälm** is ene Stadt in’t westfälsche Ruhrrebeet. Siälm weer mol in’t Mönsterland un is nu in’n Kreis Unna. De Stadt harr de Naam „Seliheim“. Vun de Namen „Selheim“ und „Selhem“ keem „Selm“.

De Tahl vun de Inwahners vun Siälm weer 1933 10.935 un 1939 10.570. Bi de Volkszählung vun de 17. Mai 1939 läwten dao blots twee Joden in Siälm. 1847 geev dat 68 Joden, de in Siälm-Bork läwten. Hie weer ene Synagoge, de al 1818 in en Dokument weer. Bet ter Riekskristallnacht 1938, bi de de Binneninrichtung deelwies bruaken warr un de Synagoge plündert warr, warr se permanent för’t Gebet bruukt.

## Ingemeenden
1975 warrn Siälm, Bork un Cappenberg de Gemeente Selm. Siet 1977 harr Siälm dat Stadtrecht.

## Weblinks

* Offizielle Website van de Stadt
Semitsche Spraken

De **semitschen Spraken** sünd en Spraakfamilie, de in Noordafrika un in Nahoost snackt warrt.

Tosamen sünd dat ca. 180 Millionen Minschen, de so en Spraak snacken deit. 

De wichtigsten semitschen Spraken sünd:
* Araabsch
* Hebrääsch
* Amhaarsch
Hebrääsche Spraak

De **Hebrääsche Spraak** (op hebrääsch: עברית [‘Ivrit]) höört to den noordwestlichen Twieg vun de Semitschen Spraken to. Dor is se en Deel vun de Afroasiaatschen Spraken mit. 
## Historie
De Jöden ehr Hillige Schrift is in dat 1. Johrdusend v. Chr. to'n gröttsten Deel in Hebrääsche Spraak upschreven wurrn. Bit to de Tiet, as König Nebukadnezar vun Babylon in dat Johr 587 v. Chr. Jerusalem innehm un den eersten Tempel in'n Dutt hau, weer Hebrääsch de Jöden ehr Mudderspraak. Vunwegen dat en groot Deel vun de Inwahners vun Jerusalem in dat Exil na Babylon wegsleppt wurrn is, keem de babyloonsche Amtsspraak Aramääsch mank jem up. Dor sünd latere Schriften in de Bibel üm up Aramääsch schreven.  To Jesus siene Tiet weer Hebrääsch nich mehr all Jöden ehr Muderspraak. Ok Jesus hett sachs Aramääsch snackt. As de latere röömsche Kaiser Titus in dat Johr 70 ok den tweeten Tempel in Dutt haut harr, bleev Jerusalem nich länger dat Zentrum vun dat jöödsche Leven. Dat weer nu in Galiläa. Mit de Hebrääsche Spraak is dat in düsse Johren noch minner wurrn. Man eerst vun dat Johr 200 af an is Hebrääsch nich mehr as Spraak för den Alldag bruukt wurrn. Man in de wieden Kuntreien vun de Religion bleev Hebrääsch as en Sakralspraak lebennig. De Spraak is in de Liturgie vun de jöödschen Goddesdensten bruukt wurrn. Ok Böker över Philosophie, Medizin un Recht sünd in düsse Tieden schreven wurrn, un ok Gedichten. Up düsse Aart kemen doch jummers wedder nee Wöör in de Spraak un dat güng wieder mit de Spraak. Dat gifft dor ok Berichten över, dat de jöödschen Gemeenden, de allerwegens över de Welt hen leven döen, de Hebrääsche Spraak bruken konnen, wenn se sik verstahn wollen. 
## Nutiet
Mit dat Hebrääsche as Mudderspraak güng dat an't Enne vun dat 19. Johrhunnert wedder los. 1889 grünn Eliezer Ben Jehuda in Jerusalem den „Raat vun de Hebrääsche Spraak“. He harr sik vörnahmen, de Spraak, de siet meist 1700 Johren nich mehr snackt wurrn weer, ok in'n Alldag wedder lebennig to maken. Vun dor af an is de hüdige Neehebrääsche Mudderspraak Iwrit upkamen. De Ünnerscheden twuschen dat Bibelsche Hebrääsch un de moderne Spraak Iwrit sünd man lüttjet un ringer as de Verscheel vun Ooltgreeksch un Neegreeksch. Dat liggt dor an, dat Iwrit an un for sik dor fuddermaken dö, wo de Masoreten vun Tiberias in dat 2. Johrhunnert uphöört harrn. Iwrit is dor de enzigst Sakralspraak in de Welt mit, wo dat slumpt is, dor en Alldagsspraak vun to maken. De eerste Ministerpräsident vun Israel weer David Ben Gurion. He hett seggt: „Wenn Mose hüdigendags torüchkamen dö un dö üm en Stuck Broot bidden, denn döen wi em verstahn“.
Rhinberg

De Stadt **Rheinberg** liggt in't rhiensche Ruhrrebeet.

Rheinberg hett de Delen Alpsray, Annaberg, Borth, Budberg, Eversael, Millingen, Orsoy, Orsoyerberg, Ossenberg, Vierbaum un Wallach. 

## Historie

Hie geev datt bet't 18. Johrhunnert de Festung Rheinberg, de vun spansche un welke annere Soldaten hollen warr. 

Rheinberg is siet 1232 ene Stadt un hett vandage etwa 30.500 Inwahners.
Jürgen Möllemann weer hie op't Gymnasium.
De ehemaalsche Verkehrsminister Kurt Bodewig in't Kabinett Schröder I (SPD) is vun hie.

## Kultur un Buwarken

* Altes Rathaus
* Hus "Im Scheffel"
* Pastershus
* Katholsche Kark St.Peter
* Evangelsche Kark
* Zollturm (Pulverturm)
* Alte Kellnerei
* Underberg Stammhaus / Underberg Palais
* Spanischer Vallan
* Kamper Hof

De Bohnhoff Rheinberg liggt en halv Kilometer westelk vun't Stadtzentrum.

De Industrie vun de Stadt is in belangrieke Wies Produktion un Soltbergbu vun de Deutschen Solvay-Werke geprägt. Noh welke Jahre, in de dat hie blots Verwalten vun de Underberg KG geev, ward 
hie wedder de Underberg-Söpke makt.

In Rheinberg gifft dat de Messe Niederrhein. 

Hie gifft dat de Future Store vun de Metro-Konzern, de bi enige *Datenschützer* negativ 
opfallt un as Testlabor vun de Metro gält.
John Brinckman

**John Frederic Brinckman** (* 3. Juli 1814 in Rostock; † 20. September 1870 in Güstrow) weer en plattdüütschen Schriever.

## Leven
Sien Vader, de Koopmann un Koptein Caspar Christoph Michael Brinckman, versünk 1824 mit Schipp un Mannschap vör Jütland. Siene Moder weer Dochter vun de Havenkommandant Ruth in Göteborg in Sweden.

Vun 1834 bet 1837 studeer he Juristeree in Rostock. He hett donn ok Kuntakt mit de Burschenschaften hatt, so dat he denn ok vör Gericht müsst. Sien Straf weer obers utsett, doch studeern kunn un wull he ok nich wieder. So gung he denn nah Amerika, wo he denn ok mit de Literatur in Kuntakt keem, de laterhen heel wichtig vör sien eegen Warken warden sull. Nah twee Johrn güng he denn wedder nah Mekelnborg trüg, worüm, dat weet man nich.     

1842 bet 1846 weer he Huuslehrer bi Herrn von Schack op Gut Rey bi Neukalen un bi Herrn von Le Fort (Klosterhauptmann in Dobbertin bi Goldbarg).

He weer mit satirisch Lyrik Deel vun de Revolutschoonsbewegung 1848/1849.  Brinckman weer Lehrer för Ingelsch, Franzöösch un Latiensch, un geev Privatstünnen in Spaansch. 

Siet 1854 schreev John Brinckman plattdüütsche Warken, de hem bekannt mekten.

Brinckman weer verheiraadt mit Elise Burmeister (1821–1904). De beiden harrn den Söhn Max Brinckman (18. Dezember 1846-22. Mai 1927), de later na Horborg gahn is. He weer Ünnernehmer, hett aver ok en Book op Plattdüütsch rutbröcht.

## Warken

* *Voß un Swinegel odder Dat Brüden geiht um.* Opitz, Güstrow 1854
* *Kasper Ohm un ick.* Opitz, Güstrow 1855
* *Vagel Grip.* Opitz, Güstrow 1859
* *Peter Lurenz bi Abukir.* Rostock 1868
* *Uns’ Herrgott up Reisen. Ein Stippstürken.* Kuhn, Rostock 1870
* *Höger up. Mottje Spinkus un de Pelz. De General-Reeder.* Dree plattdüütsche Vertellen, Werther, Rostock 1886
* *Von Anno Toback ...* Süsserott, Berlin 1905

## Böker över Brinckmann
* Wolfgang Siegmund: *John Brinckman - 1814 bis 1870. Ein Lebensbild.* Altstadt-Verl., Rostock 2000 ISBN 3-930845-68-7

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Dinslaken

**Dinslaken** is ene Stadt mit 67.114 Inwahners (Stand: 31.12.2021) up en Flach van 47,66 km2 an de Rhien in't Ruhrrebeet. Dinslaken is in de Kreis Wesel un hett ene Grens mit de Stadt Duisborg.

## Historie

* 1273 kreeg Dinslaken vun de Graf Dietrich VII. vun Kleve de Stadtrechten
* 1478 kreeg Dinslaken dat Marktrecht
* 1540 warr Dinslaken Hansestadt
* 1897 Bubeginn för dat Walzwerk „Deutscher Kaiser“
* 1912 Beginn vun de Kaulbergbu op dat Bargwerk Lohberg
* 1975 Der Kreis Dinslaken warr Deel vun'n niegen Kreis Wesel

Hier gifft dat de Autobahn vun Arnem noh Overhus.

## Weblenks

* DNB-Katalog
Hiätten

**Hiätten** is ene Stadt in’n Kreis Riäkelhusen in’t nördelke Ruhrrebeet mit 65.931 Inwahners. Hiätten is de tweedgröttste europääsche Stadt, de nich an de Personen-Iesenbohnverkehr anbunnen is. Hiätten is en Voroort vun Gelsenkiärken. De Delen vun de Stadt sünd Hiätten-Midde, Hiätten-Süd-West, Hiätten-Süd-Ost, Disteln, Scherlebeck, Langbaukem, Paschenberg, Westerholt un Bertlich. Westerholt weer bet 1975 en Gemeente. Ut Westerholt keem de Familie vun Georg Simon Ohm un ok de SPD-Direktkandidaten Joachim Poß un Norbert Formanski. De Stadt liggt an de Iämscher. In Hiätten is ok de *Waldfriedhof der Stadt Wanne-Eickel*.
Hamminkeln

**Hamminkeln** is ene Stadt an'n Rhien in't Ruhrrebeet un Rhienland mit 27.711 Inwahners (31. Dezember 2010). De Delen sün: 

* Brünen
* Dingden
* Hamminkeln
* Loikum
* Mehrhoog
* Ringenberg
* Wertherbruch

## Footnoten
Voerde

**Voerde** is ene Stadt an den Rhien in't Ruhrrebeet in'n Landkreis Wesel mit 35.889 Inwahners (Stand 31.12.2021) up en Flach van 53,49 km². De Delen vun de Stadt sün Emmelsum, Friedrichsfeld, Götterswickerhamm, Holthausen, Löhnen, Mehr, Mehrum, Möllen, Ork, Stockum, Spellen un Voerde. Voerde is bi de Autobohn 3, de vun Overhus noh Arnem geiht. Voerde hett mehr Grönen-Stemmenandeele denn veele annere Städer in't nördelke Ruhrrebeet.

## Weblinks
Frönnenbiärg

**Frönnenbiärg** is ene Stadt in’t Märkische Suerland mit 23.128 Inwahners, de to’t Ruhrrebeet höört. De Delen vun de Stadt sünd Altendorf, Ardey, Bausenhagen, Bentrop, Dellwig, Frohnhausen, Frömern, Frönnenbiärg, Langschede, Neimen, Ostbüren, Stentrop, Strickherdicke un Warmen. Frönnenbiärg liggt an de Ruhr un is in den Kreis Unna. Vun Frönnenbiärg geiht ene Bahn na Düörpm.

## Weblinks
Schweierte

**Schweierte** (haugdüütsch *Schwerte*) is ene Stadt an de Grens vun’t Märkisch Siuerland un’t Ruhrrebeet. Schweierte het ene Grenz to Delen vun Düörpm. De Spielbank Hohensyburg is bi Schweierte. Schweierte hett in de Deel Villigst de *Evangelische Studienstiftung*.
Schweierte is in’n Kreis Unna.
List vun de Freekarken in Düütschland

*Altkatholische Kirche
*Apostolische Kirche
*Bund Evangelisch-Freikirchlicher Gemeinden (Baptisten un Freier Brüderkreis) 
*Bund evangelisch-reformierter Kirchen in der Bundesrepublik Deutschland
*Bund Freier evangelischer Gemeinden
*Bund freikirchlicher Pfingstgemeinden (inst Arbeitsgemeinschaft der Christengemeinden in Deutschland), in Heilbronn Gemeinschaft entschiedener Christen 
*Evangelische Brüder-Unität 
*Evangelisch-methodistische Kirche
*Freie Volksmission (inst Christliche Missionsunternehmen)
*Freier Brüderkreis
*Freikirchlicher Bund der Gemeinde Gottes
*Gemeinde Christi
*Gemeinde der Christen Ecclesia
*Gemeinde Gottes (Anderson)
*Gemeinde Gottes (Cleveland)
*Gemeinde Jesu Christi in Deutschland
*Heilsarmee
*Kirche des Nazareners
*Kirche Gottes in Christus (grote amerikansche Church of God in Christ)
*Luthersche Freekarken
*Mennoniten
*Mülheimer Verband Freikirchlich - Evangelischer Gemeinden (in't 20. Jahrhunnert Christlicher Gemeinschaftsverband Mülheim an der Ruhr)
*Philadelphia-Verein
*Quäker
*wecke Reformeerte Karken
*Sövenden-Dags-Adventisten
*Spätregen-Mission
*Vereinigte Pfingstkirche
*Volksmission entschiedener Christen (Deel vun de Bund freikirchlicher Pfingstgemeinden)
Builefeld

**Builefeld** () is en Stadt in Westfalen in'n Nordossen vun Noordrhien-Westfalen. De Kreisfrie Stadt is de gröttste Stadt in de Region Ostwestfalen-Lippe. De Inwahnertahl vun Builefeld överschritt 1930 de 100.000-Grenz un makt de Stadt to en Grootstadt. Hüüt heurt se mit eer üm 329.000 Inwahners to de 20 gröttsten Städer vun Düütschland. Siet 1969 is Builefeld Universitätsstadt. Tosammen mit Hiarwede un Gütsel ward se to de Ballungsrebeden vun Düütschland teihlt.

## Geografie
Builefeld liggt an'n Foot vun den Osning vör den nördlichen Utgang vun de Builefelder Pass. De högste Punkt in'n Stadtrebeet liggt in Lämershagen bi 320 m över Normalnull, de neernste Punkt liggt in Brake an de Aa (73 m). Dat Rathuus liggt op en Höög vun 113 m. De gröttste Utdehnen vun dat Stadtrebeet is vun Norden no Söden 19 km un vun Wessen no Oosten 21 km. Dor is keen grötteren Fluss in dat Stadtrebeet vun Builefeld. 

De ole Stadtkern liggt nördlich vun den Osning, direkt södlich slött sik de Industrie-Stadtbezirk Brackwede an, de to'n Deel in'n Builefelder Pass liggt. Hinner de Spaarnbuarch, in'n Osning un in'n Builefelder Pass liggt Gadderboom. De Osning is de Watersnaat. In ole Tiden hebben se de överen Deel vun de Bäke *Lutter*, de eggentliks inne Siäne fleet, dör de nache Builefelder Siet umleggt.

Södlich vun Brackwede liggt en Reeg Stadtveedel, as Sennestadt oder Quelle. Nördlich vun de Stadtkern, ook an'n Foot von'n Osning, liggen de Böargerpark, de „Alm“ (Dat is de groote Footballweese vun den Vereen Arminia.), un de Unversität.

Nördlich, östlich un westlich vun de ole Stadt liggt en Reeg Stadtveedel, as Schilske, Heepen oder Jüarmke (*). Bevor de Grünnung vunne Stadt de Dörpken *Bilivelde* lag inne Kerkspeel vun Heepen. Schilske liggt bi de Johannesbäke. Inne Tid vun Napoleon wor dor de snaat tween Frankriek in'n Norden un de Künningriek Westfalen.

Geograafsch liggt Builefeld in dat Ravensbiärger Hüggelland, in'n Oosten riekt sien Stadtrebeet an de Snaat vun't Lippske Land un in'n Söden bis inne Senne.

(* Achtung, de Ravensbiärgers spreken J wie hoochdüütsch G, un G spreken se an'n Woartbeginn wie ch.)

## Builefeld-Verswöören
Mancheiner seggt, dat Builefeld üawerhaupt nich existieren daie. Oawer dat is nich richtig. Wer sick süms en Bild doavan maken will, kann dat deon. 

## Kiek auk

* Geschichte vun Builefeld

## Weblenken

* Websteed von Builefeld (hoochdüütsch)
Hattingen

**Hattingen** is ene Stadt an de Ruhr in Westfalen. Se liggt bi Baukem un hett en vun de högste Andeele vun Studenten vun de Baeukemer Ruhr-Universität. Hattingen is in de Ennepe-Ruhr-Kreis, wat de riekste Landkreis in’t Ruhrrebeet is. Hattingen is an’t End vun de Stratenbohn nah Baukem un de S-Bahn 3 noh Overhus.

Se hett de Delen Blankenstein, Bredenscheid-Stüter, Hattingen-Mitte, Holthausen, Niederbonsfeld, Niederelfringhausen, Niederwenigern, Oberelfringhausen, Oberstüter, Welper un Winz-Baak.

## Weblenks
Iämpedal

**Iämpedâl** (düütsch: Ennepetal) es äine Stadt em südlicken Ruhrgebeit. Se was 1949 ût dä Gemeinden Milspe un Voerde billt. Frögger harre se dao ’ne Kleinbaohn. Owwer dä Kleinbaohnfirma hett vandâge Omnibusse en Gebrûk. Iämpedâl liett en diäm Iämpe-Ruhr-Kreis, bekker sein Landraotsamt en Schwelm hett. Dä Iämpe-Ruhr-Kreis es dä rîkeste Landkreis em Ruhrgebeit.

Dä Stadtdäile sin:
* Ollenvoerde (2014: 3705 Inwüöhner)
* Bülbringen / Oberbuer (1497)
* Büttenbiärge (3578)
* Haosperbiecke (1310)
* Küönigsfelle (1114)
* Ölkinghûsen (573)
* Rüggebiärge (1507)
* Voerde (7537)

Iämpedâl hiett bînaoh 30.000 Inwüöhner op 57,42 km².

## Weblenks

* Websteed vun Iämpedal (hoochdüütsch)
Schwelm

**Schwelm** is ene Stadt in’t ööstlich Ruhrrebeet an de Grenz to't Bergisch Land in'n Regerungsbezirk Arensperg. Se is de Kreisstadt vun’n Iämpe-Ruhr-Kreis un nah de Fläch de lüttste Stadt vun Noordrhien-Westfalen. Dor leevt up 20,5 km² 29.858 Inwahners (Dez. 2005). Dat sünd 1.456 Inwahners up een Quadratkilometer. Stadtrechten hett Schwelm toeerst in dat Johr 1496 kregen. 

De Stadtdelen heet hier Naoberschapen. Dor gifft dat dartein vun, de dat Schwelmer Heimatfest maken:

* Aechte de Muer
* Brunnen
* Fronhof
* Linderhausen
* Loh
* Möllenkotten
* Oberstadt
* Oehde
* Ossenkamp
* Parlament
* Rote Wasser
* Winterberg
* zur alten Post

Annere Steden in’n Kreis sün Witten un Gievelsbiärg.

## Boren in Schwelm
*1899, 23. Juli, Gustav Heinemann, † 7. Juli 1976 in Essen, Politiker (CDU, SPD), MdB, MdL (Noordrhien-Westfalen), Bundspräsident (*1969-74*), Bundsminister, NRW-Landsminister 
*1926, 31. Januar, Johannes Joachim Degenhardt, † 25. Juli 2002 in Patterbuorn, Kardinal un Arzbischop
*1931, 3. Dezember, Franz Josef Degenhardt, Ledermaker
*1941, 7. September, Friedrich Niewöhner, Philosophiehistoriker
*1948, 10. September, Martin Grötschel, Mathematiker un Dräger vun den Leibnizpries
*1950, 13. Oktober, Rolf Rüssmann, Footballspeler un -manager († 2. Oktober 2009)
*1959, 17. Juni, Judith Kuckart, Schrieversche
*1981, 24. November, Olivia Luczak, Amateurboxerin
Gievelsbiärg

**Gievelsbiärg** is ene Stadt in dat süden Ruhrrebeet mit 32.990 Inwahners. Se liggt in de Iämpe-Ruhr-Kreis, en Deel vun dat westfälsche Ruhrrebeet mit en relativ hogen Status. Mittmang dörch dat Stadtrebeet geiht de Flöötken Iämpe.

Gievelsbiärg hett ene S-Bahn no Hagen un Wupperdaal.

Gievelsbiärg is twüschen Bräckfelle, wat de südenst Stadt vun dat Ruhrrebeet is, un Witten.

Am 7. November 1225 warrt de Arzbischop vun Köln un Verweser vun dat Düütsche Riek, Engelbert vun Berg, vun sienen Verwandten Friedrich vun Isenberg in Gievelsbiärg an’e Siet bröcht.

1970 sünd mit de Gemeenreform de Gemenen Asbieck, Berge un Silschede to Gievelsbiärg kamen.

## Weblenks

* Websteed vun Gievelsbiärg (hoochdüütsch)
Christendom

Dat **Christendom** is een Abrahamitsche Religion, de op dat Leven, den Dood an't Krüüz un dat Opstahn vun den Doden vun Jesus vun Nazaret baseert is, so as dat in dat Niege Testament opschreven is.

De Mehrtall vun den Christen glöövt, dat dat bloots een Gott gifft, man dat disse Gott sik den Minschen as een dree-enig Gott, as dree Personen wiest hett. Dat is de Lehr vun de Trinität. 

Christen glöövt ok, dat Jesus den Juden ehr Messias is, so as dat vun den Propheten in dat Ole Testament vörherseggt weer.

Dat Woort „Christ“ kummt ut dat Greeksch un stammt vun dat Woort Χριστός (Khristós) af, dat heet „salvt“. Dat is de Översetten vun hebrääsch משיח (Moshiach), wat dann ok as "Messias" latiniseert warrn is. Un "Christ" heet dann "een, de to Christus tohöört".
De Katholieke Kerk is de grööste gelööfsrichting binnen dat Christendom.

## Weblenken
Jesus Christus

**Jesus Christus** (vun Greeksch Ἰησοῦς [Iēsoûs], dat is sien Naam op Greeksch, un Χριστός [Christós]), dat heet „salvt“) is na den Gloven vun de meisten christlichen Karken de Herr, de in'n Himmel an Gott siene Sieten regeern deit. In düssen Artikel steiht, wat de Karken vun Jesus gloven deit, un woans he in jemehr Dogma to den Messias maakt wurrn is. Wat över den *Minschen* Jesus bekannt is un woans he wohrschienlich leevt hett warrt in den Artikel Jesus vun Nazaret behannelt. 

De Christen glöövt, dat he en histoorsche Persoon weer, de so vun ca. 6-2 v. Chr. bet ca. 29-33 n. Chr. leevt hett. Un ok de Mehrtall vun de Wetenschopler glöövt dat.

Na dat, wat us de Bibel vertellt, hett Jesus in Galiläa un Judäa predigt, un de Römers hebbt em achterna an't Krüüz slaan. Un an den dritten Dag is he dann vun den Doden opstahn. 

Dat, wat Jesus daan un lehrt hett, is för de Christen dat Fundament vun dat Christendom. Jesus hett sik süms de "Minschensöhn" nömmt. Dat is en Woort ut dat Book Daniel ut dat Ole Testament. Dat bedütt, datt he dacht hett, he is en ganz besunnerer Minsch, eegentlich man mehr as en Minsch. "Minschensöhn" bedütt mehr as en Minsch, anunförsik en Gottminsch, de Kraft un Macht hett, allens to bestimmen.
Aruba

**Aruba** is en Inselstaat in de süüdliche Karibik. Dat Land is 193 km² groot un dormit dat lüttste vun de so nömmten ABC-Eilannen. As egenstännigen Staat is Aruba een vun de dree Länner, de tohopen dat Königriek vun de Nedderlannen utmaakt. De annern beiden sünd de Nedderlannen sülms un de Nedderlannschen Antillen. Aruba höört to de Inselkeed vun de Lüttjen Antillen un liggt bi 25 km nöördlich vun Venezuela. 

## Geographie
Aruba liggt vun de ABC-Eilannen an'n meisten in'n Westen un is dor ok dat lüttjeste vun. Dat Land is meist sied, bi 30 km lang un bit 9 km breet. De hööchste Barg is de Jamanota mit 188 m. In den Westen gifft dat kilometerwiese bloß man witten Strand, man in'n Osten is en Felsenküst.

## Klima, Planten un Deerter
Aruba liggt buten de Orkaanzoon. Dat ganze Johr över schient de Sunne, man de Passatwind küllt de Luft doch af.  Up de Insel wasst dannige Kakteen, Aloen un Divi-Böme. All dat kann een sik in den Natschonalpark Arikok ankieken. 

### Infrastruktur
Up dat Eiland gifft dat man blots een Flaaghaven, dat is de Queen Beatrix International Airport, (IATA-Kood: AUA)

## Geschichte

1499 hefft de Spaniers Aruba funnen un besiedelt. 1636 hefft de Hollänner de Insel övernahmen. In't 19. Johrhunnert is dor Gold funnen wurrn. So is Aruba weertschopplich vun Belang ween. In de lesten Johrteinte vun dat 20. Johrhunnert is dat up de Insel bargup gahn vunwegen den Upswung mit den Tourismus. 1986 hett sik Aruba offiziell vun de Nedderlannschen Antillen verafscheedt un is en unafhängigen Staat binnen dat Königriek vun de Nedderlannen wurrn. Al 1990 hett de Staat vun Aruba dor um beden, nu nich wieter to verhanneln över de vullstännige Unafhängigkeit vun düt Königriek.

## Inwahners
De Inwahnertahl in Aruba wasst in jedet Johr in'n Döörsnitt um 6,1 %. Dor liggt dat in de ganze Welt an veerte Stäe mit.  

## Weblenken
Noordersteed

**Noordersteed** () is ene Stadt in Sleswig-Holsteen mit 71.284 Inwahners (Stand vun’n 30. September 2005). Norderstedt is de föfftgröttste Stadt in Sleswig-Holsteen, mit en Flach vun 58,1 km². Se liggt in de Kreis Sebarg. In’t Süden is de Stadtdeel Langenhoorn vun Hamborg. 

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Niemünster

**Niemünster** (ok *Neemünster*, hoochdüütsch *Neumünster*) is en Stadt mit ca. 80.000 Inwahners in Holsteen. Dat is de eenzige kreisfriee Stadt in Sleswig-Holsteen, de jümmers ünner 100.000 Inwahners harr. Niemünster is en Stadt, wo inst vele Lü in de Industrie Arbeit harrn.
Niemünster weer lang een vun de dree kreisfrieen düütschen Steden, de den hööchsten Andeel vun de Sozialhülp leven Lü harrn. As in de anner vun disse dree Steder geev dat hier en evangeelsche Gesangbookverlag. Dat Wöörbook Plattdüütsch-Hoochdüütsch vun Johannes Sass worr hie vun de Wachholtz-Verlag herutgeven. Niemünster hett een hogen oostpreuß'schen Andeel. 

De kathoolsche Pädagogik- un Psychologie-Schrieversch Christa Meves is ut Niemünster.
Husum

**Husum** (up freesch **Hüsem**) is de Kreisstadt vun den Kreis Noordfreesland. Dor wahnt na’n Stand vun 31. Dezember 2011 22.135 Inwahners. De Stadt wurrd in de Literatur ok as *Graue Stadt am Meer* betekent.

De Stadt liggt dree Kilometer von de Noordsee af an de kanaliseerte Husumer Aue un hett enen lütten Haven. Husum is de Heimat von den Dichter Theodor Storm, de ok up Platt schreven hett. Husum is de Utgangspunkt för Besöken na de Halligen.

## Weblinks

* www.husum.org – Website vun de Stadt Husum
FFC Brauweiler Pulheim 2000

De **FFC Brauweiler Pulheim 2000** is en Fruen-Bunnsliga-Vereen bi Köln un warr de 1. Juli 2000 gründ't. De Vereen kehm ut de Fruen-Mannschapen vun Grün-Weiß Brauweiler. De Fruen vun Grün-Weiß Brauweiler weern 1997 düütsche Meester un Pokalsieger.
De Vereen is vandage in de 2. Bunnsliga.

De Speele vun de Vereen sün in de *Abtei Sportpark*.

*Tina Theune-Meyer*, de siet 1996 Bunnstrainerin is, weer inst hie Speelerin.

## Weblinks
https://web.archive.org/web/20050122164327/http://ffc-brauweiler.de/ Siede vun de FFC Brauweiler Pulheim 2000 e.V.
1. FFC 08 Niederkirchen

De **TuS Niederkirchen** is en düütschen Sportvereen. De Vereen is bi’n Football aktiv, aver ok bi Tennis un Turnen. De Froonslüüd weren in’n Football lange Tiet in de Bundsliga.

De Verein warr in dat Jahr 1900 grünnt. Vun 1969 an geev dat denn ok ene Mannschop för Froonslüüd. De sünd 1990 in de eerste Liga opstegen un 1993 düütsch Meester wesen. In’t Johr 2000 is de TuS Niederkirchen denn aver ut de Bundsliga afstegen. 2002 keem de TuS Niederkirchen wedder in de Bundsliga, is aver glieks wedder in de Rejonalliga afstegen. In de Rejonalliga hebbt se den eersten Platz maakt un sünd in de twete Liga opstegen, de dat Johr ganz nee weer.