open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sievert (Eenheit)

Dat **Sievert** (Eenheitenteken: Sv) is de Maateenheit vun verschedene Strahlendosen, de en Gewicht bimeten warrt. De Eenheit warrt to’n Meten vun de Strahlenbelasten vun bioloogsche Organismen bruukt un warrt bi de Analys vun’t Strahlenrisiko insett. Dat Sievert warrt anwennt as Eenheit för de Äquivalentdosis, de effektive Dosis un de Organdosis.

Ümrekent is 1&nbsp;Sv = 1 J/kg, wat en teemlich grote Äquivalentdosis is. Praktisch warrt dorüm de vörkamen Weerten as Milli (1&nbsp;mSv = 0,001&nbsp;Sv) oder Mikro (1&nbsp;μSv = 0,000001&nbsp;Sv) angeven.

## Strahlenbelasten
As Vergliek to’n Afschätten vun en Strahlenrisiko kann de *natürliche Strahlenbelasten* deenen. In Düütschland liggt de Äquivalentdosis in de Hööch üm un bi 0,002 Sievert in’t Johr.

De hööchste Dosis in’t Johr, de för Lüüd verlööft is, de vun Beroops wegen mit Strahlen to kriegen hebbt, liggt bi 20&nbsp;mSv, wobi över’t hele Beroopsleven aver nich mehr as 400&nbsp;mSv tosamenkamen drööft. För normale Inwahners liggt disse Weert bi 1&nbsp;mSv (de natürliche un möögliche medizinische Strahlenbelasten sünd dor nich mit inrekent). Kinner in’n Mudderlief drööft bit to de Geboort nich mehr as 1&nbsp;mSv Strahlendosis afkriegen.

## Afkummst un olle Eenheit
De Eenheit is na Rolf Sievert nöömt. Dat weer en sweedschen Mediziner un Physiker, de sik en Naam maakt hett bi’t Inföhren un Wieterentwickeln vun’n Strahlenschuul. Vör den 31.&nbsp;Dezember 1985 gell noch dat Rem as offizielle Eenheit för de Äquivalentdosis. As Ümreken gellt: 1&nbsp;rem = 0,01&nbsp;Sv.

## Afgrenzen vun annere Eenheiten
Üm de Energiedosis vun ünnerscheedliche Strahlenorden beter verglieken to künnen, wat de möögliche Schaden för Organismen angeiht, warrt se mit en Gewichtungsfakter multiplizeert, de as Strahlengewichtungsfakter betekent warrt. Dör dissen Fakter warrt de relative bioloogsche Wirksomkeit vun de Strahlen inbetogen, un dat Resultat warrt as Äquivalentdosis betekent.

De Strahlengewichtungsfakter is en Tall ahn Dimension, so dat de physikaalschen Grötten, de in de Eenheit Sievert angeven warrt, un de Energiedosis de glieke Dimension hebbt. De Eenheit vun de Energiedosis Gray (Gy) un dat Sievert bedüüt beide de vun de Strahlen an de Materie afgevene Energie op een Masseneenheit, also opletzt de Eenheit Joule pro Kilogramm. De verscheden Eenheiten, Gray för de Energiedosis un Sievert för de gewichten Dosisgrötten, deent in’n praktischen Bruuk aver dorto, den Ünnerscheed vun de Dosisgrötten to wiesen, vun wegen dat sich de Tall för de Dosisgrött över den Strahlenwichtungsfakter ok ännern kann.

So gellt för β- un γ-Strahlen en Strahlengewichtungsfakter vun een. Dormit gellt för disse Strahlenorden 1&nbsp;Sv = 1&nbsp;Gy. Bi Neutronen gellt de Fakter 10, un bi α-Strahlen is de Fakter 20. De Ünnerscheed kummt dör de Grött vun de Partikels, de bestimmt, wo dull de Wesselwirken mit dat bestrahlte Geweev is.

## Weblenken
* Diagramm mit Utwirken vun ünnerscheedliche Strahlendosen in Millisievert (Henwies: Enige Angaven beteht sik op’n sünnere Tiet, in de de Dosis opnahmen warrt, annere nich)

## Borns
Sishayi Nxumalo

**Sishayi Simon Nxumalo** (* 1936; † 25. Februar 2000) weer en Politiker ut Swasiland. Neben sien politisch Karriere weer he bit 1983 Geschäftsführer vun Tibiyo Taka Ngwane, en vun dat bedüüdenst Wertschapsünnernehmen vun sien  Land.

Nxumalo hett 1962 de Demokraatsch Partei grünnd, de he bitt o sien Wahlnedderlaag 1964 as Generalsekretär vörstunn. Dornah wessel he to de monarkistisch Partei *Imbokodwo National Movement (IMB)* un hett dat dor to beträchtliche politischen Infloot brocht. Af 1967 weer he in de Regeeren tätig un wurr 1983 Finanzminister vun Swasiland. An‘ 8. Juni 1984 wurr Nxumalo, nahdem he anner Regeerensliddmaaten wegen Korruption beschuldigt harr, tosommen mit dree anner Mannlüüd wegen den Verdacht up Anzettelung vun en  Revolutschoon verhaft, aber an‘ 31. Dezember 1985 weer freeelaaten un  amnesteert.

Van‘ 8. Mai bit 26. Juli 1996 weer Nxumalo stellvertredend Premierminister vun Swasiland. Nahdem König Mswati III. Prinz Jameson Mbilini Dlamini ut de Regeeren entlaaten harr, hett he vörövergahnd Nxumalo as Regeerensbaas insett. Nxumalo is an‘ 25. Februar 2000 bi en Verkehrsunfall to Dood kommen. 

## Weblenken
* [The Internet Archive, Warken vun Sishayi Simon Nxumalo, http://openlibrary.org/a/OL2031325A/Sishayi-Simon-Nxumalo, Die freie Bibliothek, Togreep an‘ 21. Mai 2009]

## Enkeld Nahwiesen
Junior Mance

**Junior Mance** (eegentlich **Julian Clifford Mance Jr.**; * 10. Oktober 1928 in Chicago; † 16. Januar 2021) weer en US-amerikaansch Jazz-Pianist un -Komponist. 

## Leven un Wark
All as Kind wurr Junior Mance vun sien Vader, en Stride un Boogie-woogie-Pianist, ünnerricht.  Während sien Schooltiet fung he an professionell to spelen. He hett twee Johr dat Roosevelt College in Chicago besöcht, is aber 1947 afgahn, um in Gene Ammons´ Band to spelen, wo denn sien musikalisch Karriere anfung. Mance speel in Ammons' Band bit 1949. Buterdem hett he een Johr mit Lester Young (1948/49) arbeit, um denn aber weer bi Ammons to spelen, bevör he 1951 in de  U.S. Army Intrucken wurr. He speel in de 36th Army Band in Fort Knox, Kentucky, wo he mit Cannonball Adderley, Nat Adderley, un Curtis Fuller Deenst harr. 

Nahdem he 1953 ut de Army weer entlaaten wurrn weer, hett Mance as Sideman mit Musikers as Dinah Washington (1954/55), Cannonball Adderley, un Dizzy Gillespie (1958/59), bevör he sien eerst Album as  Bandleader upnehm und 1961 sien eegen Trio upmakt hett (gemeensam mit Larry Gales (Bass) un Ben Riley (Slagtüüch)). 1964 speel he in en Trio mit den Bassisten Ron Carter un den Slagtüüchspeler Mickey Roker. Intüschen hett Mance över dartig Alben för Jazzlabel as Verve, Jazzland, Riverside, Capitol, Atlantic, Milestone, Polydor, Inner City, JSP, Nilva, Sackville, Bee Hive, and un annern upnommen.

Siet 1988 weer Junior Mance Liddmaat vun de Fakultät vun dat * Jazz and Contemporary Music Program* bi de  New School University in New York City.

## Ehrungen
1997 wurr Junior Mance in de International Jazz Hall of Fame upnommen.

## Diskographie (Utwahl)
* 1961 - *Live At The Village Vanguard*  (OJC)
* 1980 - *Smokey Blues*  (JSP)
* 1994 - *Softly As In The Morning Sunrise*  (Enja)
* 1995 - *Floating Jazz Festival Trio*  (Chiaroscuro) mit  Benny Golson
* 1996 - *Live At The 1996 Floating Jazz Festival - The Music Of Duke Ellington* (Chiaroscuro)

## Literatur
* Richard Cook & Brian Morton: *[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz on CD]]*, 6th Edition, London, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.
* Martin Kunzler: *Jazzlexikon*, Reinbek, Rowohlt, 1993

## Weblenken
*Junior Mance Homepage
*Audio Interview mit Junior Mance (1. Dezember  2002) bi Yehoodi.com
*R.L. Doerschuk and B. Kernfeld, 'Mance, Junior', Grove Music Online , ed. L. Macy (15. Juni 2007)
Stéphanie Foretz

**Stéphanie Foretz** (* 2. Mai 1981 in Issy-les-Moulineaux as *Stéphanie Foretz*) is en ehmalge franzöösch Tennisspelerin. 

## Karriere
Stéphanie Foretz fung mit acht Johren an Tennis to spelen un weer siet 1997 Profi. Insgesamt kunn se bither söben Eenzeltitel un negen Düppeltitel up de ITF-Tour halen.
2002 un harr se hör eenzig FED-Cup-Insatzen för Frankriek. Hör herutragend Ergevnis weer de Intoog in dat Veertelfinale van de Düppelkonkurrenz bi de US Open in dat Johr 2007 tosommen mit Jaroslawa Schwedowa.

Hör hööchst Ranglistenplatzeeren weer Platz 62 in Juli 2003. 	

## Persönliches
2010 hett se Benoit Gacon heiraadt, de vörövergahnd ok hör Trainer weer, un is denn as *Stéphanie Foretz Gacon* antreeden. 2014 hett se datt weer rückgängig maakt un is weer ünner hör Deernsnaam bi Wettkämpen bit hör Loopbahnenn'n in September 2016 antreeden. 

## Weblenken

* Website van Stéphanie Foretz Gacon (engelsch) / (franzööösch)
* WTA-Profil (engelsch)
* ITF-Profil (engelsch)
* Fed Cup-Statistik (engelsch)
Beninga

De **Beninga** weern en vun de öldsten un ansehnsten oostfreeschen Hööftlingsgeslechter. Ehrn Sitt harr de Familie tonächst up de Beningaborg in Wirdum. De wurr 1426 dör de Hamborger kört un kleen haun. De Familie hett doruphenn ehr Wahnsitt nah Grimersum verleggt, wo en nee Borg baut wurr.

De Familie vun de Beninga is nah 1400 in‘ Mannesstamm utstorven. 

Berühmtest Sprott vun de Familie weer de freesch Geschichtsschriever Eggerik Beninga, de en Lien vun de letzt Arvdochter, Heberich Beninga, den letzten Höftling vun de Familie entstammt. Se hett Imel Allena heiraadt. Ut disse Verbinnen stamm Aild, Propst in Hinte, de de Familiennaam vun sien Moder weer annehm. De Naam Beninga is bit hüüd as Familiennaam in Oostfreesland verbreedt.

## Lantzius-Beninga
De letzt männlich Beninga ut die Lien vun den Propst Aild Beninga weer Hoffrichter Folkmar Eger Beninga (1670-1717). Sien beid Arvdöchter wurrn vun twee Bröers vun de Familie Lantzius geehelicht, de sück vun dor an Lantzius-Beninga nömm deen un för hör Familie dör de verbinnen to de Familie Beninga de Togehörigkeit to’n  Oostfreeschen Ridderstand fordern deen. Dorgegen hett de Ridderschaft klagt. Dat Ergebnis vun de Prozesse weer, dat de Lantzius-Beninga de Naam un dat Wappen vun de Beninga führen kunnen, nich aber to de Ridderschaft hörrn deen. 

Beatrix Dorothea Beninga harr in hör Ehe mit Erhard Thomas Lantzius (1712-1780) de Osterborg in Door'm inbrocht. Nah de Dood vun hör gemeensam Söhn Eger Carl Christian Lantzius-Beninga (1744-1798) verlor de Dornumer Borg ehrn Status as Riddersitt un wurr verköfft. De Lantzius-Beninga hebbt denn ehr Sitt in de vun Eger Carl Christian sien Fru Isabella Kettwig mit in de Ehe brocht Goot Stikelkamp nommen. De Lantzius-Beninga hebbt 1788 de dicht bi liggend Moorsiedlung Louwermans Vehn köfft, de so hör Naam Lantzius-Beningafehn, hüüd Beningafehn, kreeg.

## Wappen

Dat Wappen vun de Familie *Beninga to Grimersum* weer en Lööw up rooden Grund. Dat Wappen kreeg Intoog in dat vun de fröher sülvstännig Gemeend Arl as ok in dat Wappen vun Loppersum un Wirdum.

Dat Wappen vun de *Beninga to* ''Upleward'', ebenfalls freesch Hööftlinge, is dorvan to ünnerscheeden; dat wiest in‘ sülvern Schild en swaarten Draak mit utbreedt Flögels (un golden Halsring); up den Helm mit swaart-sülvern Decken vun de Draak (wassend). Dat Wappenbild vun de in‘ Mannestamm utstorven Beninga to Upleward funn Ingahn in dat mehrfeldrig Wappen vun dat freeherrlich, gräflich un fürstlich Huus Innhausen und Knyphausen.

## Weblenken
* Indrag to de Familie Beninga ut dat Biographisch Lexikon för Oostfreesland
* Indrag to de Familie Lantzius-Beninga ut dat Biographisch Lexikon för Oostfreesland
Nao Kodaira

**Nao Kodaira** (japaansch: 小平 奈緒 *Kodaira Nao*; * 26. Mai 1986 in Chino) is en japaansch Iesflinklöperin. 

Nao Kodaira geev ehr Weltcupdebüt up de eerste Statschoon vun de Saison 2006/07 in’ November 2006 in Heerenveen. Dor keem se all glieks up den 11. Platz. Een Maand later harr se all in Harbin hör eerst Platzeerungen ünner de best Teihn. In’ Oktober 2006 wurr se japaansch Meesterin över 1000 Meter

Bi de Olympisch Winterspelen 2010 in Vancouver keem se över 500 Meter up Platz 12 un över 1000 as ok 1500 Meter jeweils up den 5. Platz. In de Team-Verfolgung wunn se tosommen mit Masako Hozumi un Maki Tabata de Sülvermedaille, um twee Hunnertstel Sekunn slahn dör de düütsch Mannschap.

## Weblenken
* Statistik bi ''Skateresults''
* Statistik bi ''Speedskatingnews''
* Fotos vun Nao Kodaira bi ''DESGphoto''
Carl Gustav Witt

**Carl Gustav Witt** (* 29. Oktober 1866 in Berlin; † 3. Januar 1946) weer en düütsch Astronom.

In sien Hööftberoop weer Witt Stenograf.

Witt weer an de Berliner Urania-Steernwacht tätig, wo he twee Asteroiden opdeckt hett, dorünner Eros. 
Eros weer de eerste opdeckt Asteroid, de sück nich in den Asteroiden-Hööftgördel uphollen deiht, man en Bahn beschrifft, de deelwies binnen de Marsbahn verlöppt.

## Warken

* *Die astronomischen Ortsbestimmungen auf der Irangi-Expedition*. In: C. Waldemar Werther: *Die mittleren Hochländer des nördlichen Deutsch-Ost-Afrika*. Hermann Paetel, Berlin 1898.
* (mit August Kopff) *Beobachtungen des Planeten Eros bei der Opposition 1930–1931*. In: *Astronomische Nachrichten*, 237, 1930.
* *Baryzentrische Ephemeride des Planeten 433 Eros für die Perihelopposition 1930–1931*. Verlag der Astronomischen Nachrichten, Kiel 1933.
Tatoeba

**Tatoeba** is en Websteed, de Översetten von Sätz sammelt. En Oort Wöörbook för ganze Sätz. De Sätz staht ünner de Creative-Commons-Lizenz CC-BY, dat heet, dat elkeen de Sätz free bruken kann, solang he de Naams von de Autorn nöömt. De Naam kummt von dat japaansche Woord för „to’n Bispeel“ (例えば　*tatoeba*). De Websteed schall vör allen en Hülp wesen för Lüüd, de Spraken lehrt oder sik för Spraken intresseert un Bispeelsätz för disse Lüüd levern.

Opstellt un utdacht hett sik dat Trang Ho. De Start weer Perfesser Yasuhito Tanaka sien Tanaka-Korpus mit japaansche Sätz un jemehr engelsch Översetten. De Websteed löppt op Servers von’t franzöösch Afdeel von de Free Software Foundation. De Websteed is in 15 Spraken översett un hett Sätz in 94 Spraken sammelt. Üm un bi 10.000 Sätz hebbt ok Toonopnahmen.

Elk Satz is en Knütten in Tatoeba sien Datenstruktur. De Knütten sünd ünnerenanner lenkt. Wenn to’n Bispeel en engelschen Satz eenmal op Plattdüütsch översett is un eenmal op Quechua, denn kriggt een bi’n plattdüütschen Satz ok de Översetten op Quechua to sehn. Op disse Wies warrt ok Spraken verbunnen, bi de dat normalerwies swoor is, Wöörböker oder Översetten to finnen.

## Footnoten



## Weblenken

* Tatoeba sien Websteed (plattdüütsch)
Tiny Parham

**Hartzell Strathdene „Tiny“ Parham** (* 25. Februar 1900 in Winnipeg, Manitoba; † 4. April 1943 in Milwaukee, Wisconsin) weer en US-amerikaansch Jazzpianist, Arrangeur un Bandleader vun den New Orleans Jazz.

## Leven un Warken

Parham is in Kansas City upwussen. To Anfang vun sien Karriere tour er mit *[[Territory Band]]s* in‘ Süüdwesten vun de USA, denn truck he  1926 nach Chicago. Dor harr he Engagements in dat *Dreamland Café* un in dat  *Apollo Theatre* un nehm Platten mit Johnny Dodds up, de tüschen 1927 un 1930 entstahn sünd (*Loveless Love*, *Nineteenth Street Blues*). Buterdem hett he verscheeden Blues-Sängerinnen begleit. Parham harr aber ok en eegen Formatschoon mit den Klarinettisten Omer Simeon, den Kornettisten „Kid“ Punch Miller un den Bassisten Milton Hinton. Bi Upnahmen mit Parhams *Forty Five* ist Kid Ory as Solist to hören (*A Little Bit Closer*).
Nah 1930 hett Parham in Theatern un Nachtclubs as Organis arbeitt; sien letzt Upnahmen entstunnen 1940.

## Literatur

* Rex Harris & Brian Rust: *Recorded Jazz: A Critical Guide*. London, Penguin Books, 1958.
* John Jörgensen & Erik Wiedemann: *Jazzlexikon*. München, Mosaik, 1967

## Weblenken

* Biografie vun Scott Yanow in de All Music Guide (engelsch)
* Biografie bi *redhotjazz.com*
Flagg vun Swasiland

De **Flagg vun [[Swasiland]]** wurr offiziell an‘ 30. Oktober 1967 inführt. 

## Beschrieven un Bedüüden

De Breedt vun de Längsstriepen steiht in en Verhältnis vun 3:1:8:1:3. De Farven hebbt folgend Bedüüden:
* Root steiht för de Schlachten in de Vergangenheit.
* Geel symboliseert den natürlichen Riekdom an Mineralschatzen.
* Blau steiht för den Freeden.

De Schild is dat Teeken vun de Emasotsha-Regiments, dat wurrd ok in dat Wappen vun Swasiland wiest. 

## Farven

## Historie

In dat National Museum in Mbabane existeert de Dorstellung vun en Flagg, de vun de „Triumvirat-Regeeren vun de Swasi, Buren un Briten“ 1894 führt wurr. Wohrschienlich wurr se bitt o de Burenkriegen un de ansluutend endgültig Annexion dör de Briten, führt. Dornah geev dat för dat Swasiland kien eegen Flagg, in Gebruuk weer blot de Union Jack.

De hüüdig Natschonalflagg geiht up de 1941 verlehnt Fahn vun dat *Swazi Pioneer Corps* torüch, de in den Tweeten Weltkrieg up britsch Siet Deenst makt hett. De Flagg in hüüdig Form hett sück allerdings 1954 *Emily Shongue*, de Cousine vun König Sobhuza II., utdocht. As de König sien Amtseid an’ 25. April 1967 leist hett wurr de Flagg to’n eersten mol hisst un nah de Registreeren in dat Londoner Heroldsamt an’ 30. Oktober in en beten ännert Form amtlich fastleggt. 


Bild:Flag of Swaziland (1894–1902).svg|Swasiland, 1894


## Literatur

* Smith/Neubecker: Wappen und Flaggen aller Nationen. München 1980, ISBN 3-87045-183-1.

## Weblenken

* Flags of the World - Swaziland (engelsch)
Soors

**Soors** () is en lütt Oort in de Gemeen Kutenhult in’n Landkreis Stood, Neddersassen. Dat Dörp liggt an’n Beek Otter, de twüschen Soors un Kutenhult sien Born hett un in de Oost flütt.

## Geografie

De Naveröörd sünd Mulsen in’n Noorden, Kutenhult in’n Noordoosten, Aasp in’n Oosten, Bredenbeek, Baast un Farm in’n Süüdoosten, Byhusen in’n Süüdwesten, Heesdörp un Hemelingbossel in’n Westen un Eßel in’n Noordwesten.

## Historie

Soors is en jungen Oort un eerst na 1791 grünnt worrn.

Vör 1852 weer dat Dörp in de Böörd Mulsen binnen dat Amt Harsfeld. De Böörd Mulsen is 1852 in dat Amt Stood wesselt, dat 1859 Deel von dat Amt Himmelpoorten worrn is. Na 1885 hett dat denn to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Landkreis Stood.

Soors is an’n 1. Januar 1929 mit de Gemeen Kutenhult tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Soors is evangeelsch-luthersch präägt un höört siet 1822 bi’t Kaspel Mulsen.

## Infrastruktur

### Verkehr

Soors liggt an de Kreisstraten K&nbsp;42 un K&nbsp;43. De K&nbsp;43 löppt na Süüdoosten, warrt in’n Landkreis Rodenborg to de K&nbsp;109 un löppt na Baast un Farm. De K&nbsp;42 löppt in’n Noordoosten na Kutenhult an de Landsstraat 123 un warrt in’n Süüdwesten in’n Landkreis Rodenborg to de K&nbsp;108 un geiht na Byhusen un Malst.

De L&nbsp;123 löppt in’n Westen över Heesdörp na Bremervöör an de Bundsstraat 71 un in’n Oosten över Bargst an Harsfeld langs na Horborg an de B&nbsp;73 ran.

## Footnoten
James Ludlow Elliot

**James Ludlow Elliot** (*&nbsp;17. Juni 1943 in Columbus, Ohio; †&nbsp;3. März 2011 in Wellesley, Norfolk County, Massachusetts) weer en US-amerikaansch Astrophysiker.

He studeer Physik am Massachusetts Institute of Technology un hett 1972 sien Doktertitel in Astronomie an de Harvard University makt. He weer ünner annern Perfesser för Physik an dat MIT un bit to sien Dood, Direkter vun dat *George R. Wallace, Jr.  Astrophysikalisch Observatorium*. 

He hett ok to en wetenschaplich Grupp hörrt, dat de Erwärmung up Triton beobachten un utweerten dee.

Umstreeden is, of James Elliot, Edward W. Dunham un Douglas J. Minkam de Ringe vun den Uranus opdeckt, oder of William Herschel de Ringe all in dat Johr  1789 opdeckt hett. In’ Momang gellen Elliot, Dunham un Minkam as de Opdecker.

Elliot weer verheiraadt un harr twee Döchter. Storven is he an en Krebserkrankung.

De Asteroid Elliot is nah hüm nömmt wurrn.
 
## Weblenken
* Artikel över James Elliot in de The New York Times
Minna Burgarth

**Minna Burgarth** (ok **Minna Burgarth-Bertram**; * 12. November 1877 in Hamborg as **Minna Bertram**, † 26. März 1965 in Garsteed) weer en düütsch Schrieverin.

## Leven

Minna Burgarth weer Schoolmeestersche. Nah hör Pensioneeren leev se in Garsteed bi Hamborg. Af Enn' vun de 1920er Johren hett se en Reeg vun Kinner- un Jöögdböker schreven.

## Warken

* *Nothart der Knecht*, Hamborg-Fuhlsbüttel 1929
* *Wirad von Boizenburg*, Frankfort a.M. 1930
* *Hans und Grete*, Halle 1931 (ünner de Naam Minna Burgarth-Bertram)
* *Die Einhartkinder*, Stuttgart 1932 (ünner de Naam Minna Burgarth-Bertram)
* *Aufregung um Annemie*, Halle 1933 (ünner de Naam Minna Burgarth-Bertram)
* *Die Glocken läuten Sturm*, Stuttgart 1935
Mulsen (Landkreis Stood)

**Mulsen** () is en Dörp in de Gemeen Kutenhult in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Swing hett ehren Born twüschen Mulsen un Öölm. Von dor is de Beek ok över den Oost-Swing-Kanaal mit de Oost verbunnen.

## Geografie

De Naveröörd sünd Hogenoh in’n Noorden, Freenbeek un Wehl in’n Oosten, Kutenhult un Eßel in’n Süden un Öölm in’n Westen.

## Historie

De Oort kummt al in de Tied 1111 bet 1116 as *Mulesla* in en Oorkunn vör un weer en egen Kaspel.

De Möhl *Anna-Maria* is 1843 boot worrn.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 52 Soldaten ut Mulsen fullen oder vermisst un in’n Tweten 132.

### Verwaltungsgeschicht

Vör 1852 weer dat Dörp in de Böörd Mulsen binnen dat Amt Harsfeld. De Böörd Mulsen is 1852 in dat Amt Stood wesselt, dat 1859 Deel von dat Amt Himmelpoorten worrn is. Na 1885 hett dat denn to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Kreis Stood.

Mulsen is an’n 1. Juli 1972 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Kutenhult tohoopleggt worrn.

An’n 28. März 1990 hett de neddersassische Landdag beslaten, dat Mulsen un welk annere Gemenen wedder sülvstännig warrn schullen. Dat hett dat Bundsverfatensgericht aver wedder stoppt, vonwegen dat dat mit de Verfaten nich övereen weer.

### Inwahnertall

### Religion

Mulsen is evangeelsch-luthersch präägt un billt mit de Petrus-Kark en egen Kaspel, to dat ok de Öörd Kutenhult, Eßel, Swing un Soors höört.

De eerste Kapell in Mulsen is 786 von Willehad grünnt worrn. De Pastoor keem in de Tied noch ut Harsfeld. Eerst üm un bi 1100 is Mulsen en egen Kaspel mit egen Pastoor worrn. De Örgel von Johann Hinrich Röver is 1869 bet 1870 boot worrn un 1989/1990 von Martin Haspelmath utbetert worrn.

För de Kathoolschen weer von 1968 bet 2003 de Lukas-Kark in Freenbeek tostännig. De Kark is denn dichtmaakt worrn, üm Geld to sporen. Vondaag höört de Oort to de Karkengemeen von de Hillig-Geist-Kark in Stood. En annere kathoolsche Kark in de Ümgegend is de Michael-Kark in Harsfeld.

De Karkhoff Mulsen is 1874 anleggt worrn un liggt an de *Schierler Straat*.

### Wapen

Dat Wapen von Mulsen wiest op blauen Grund en sülvern Windmöhl.

Dat steiht för de ole Windmöhl, de in Mulsen ok vondaag noch steiht.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht bi de Kark.

In Mulsen warrt jümmer an’n Sünnavend vör’n tweten Advent Wiehnachtsmarkt fiert.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Mulsen liggt an de Kreisstraat 2, de in’n Noorden bi Hogenoh an de Bundsstraat 74 rangeiht un in’n Süden na Kutenhult löppt. Mulsen hett en Bahnhoff an de Moorexpress-Bahn.

### Scholen

In Mulsen is een von de twee Standöörd von de Grundschool Kutenhult-Mulsen.

### Ünnernehmens

In de Straat *Höchststadt 7* hett de Volksbank Freenbeek-Olendörp en Filiaal un in de *Höchststadt 14* de Kreisspoorkass Stood.

## Lüüd

De Bremerhobener Politiker Carl Stelljes is 1885 in Mulsen boren un de Heimatkundler Willy Klenck 1890.

## Footnoten



## Weblenken
Wolfgang Behrendt (Narichtenspreker)

**Wolfgang Behrendt** (* 18. Mai 1919; † 29. Mai 2001) weer en düütsch Feernsehmoderater un Sprekerbaas vun den heute-Nahrichten in dat ZDF.

Wolfgang Behrendt harr Textilkoopmann lernt. En Früend hett hüm denn to dat Radio brocht un he hett denn bit Enn‘ vun de 1940er Johren bi de Berliner Rundfunk arbeit. Doran ansluutend wessel he för teihn Johr to’n RIAS, wo he u.&nbsp;a. de „Schlager der Woche“ präsenteeren dee. Dornah weer he bi den WDR beschäftigt, bit he in‘ April 1963 to’n  ZDF gung, wo he bit to sien Rohstand 1982 bleev.
Flagg vun Wyoming

De aktuell **[[Flagg]]** vun de US-Bundsstaat **[[Wyoming]]** wurr an‘ 31. Januar 1917 nah en Designwettstriet inführt. 

Dat besteiht ut de Silhouette vun en amerikaansch Bisons in Witt, de nah links utricht is, up blau Achtergrund; dat Ganze umrahmt vun toeerst en dünn witt un denn vun en wat breederen rooden Striep.  

De Bison (in de USA allgemeen Büffel nömmt) betreckt sück up den Ökelnaam vun den Staat, the „*Buffalo State*“ („*de Büffelstaat*“). De Bisons kreegen in den  Yellowstone-Nationalpark en letzt Rücktoogrebeet.  

Up de Siet vun den Bison sücht da tut, as wenn dat Siegel vun Wyoming inbrannt is. In dat Zentrum vun den binneren Ring vun dat Siegel steiht en Fru mit en Staff, an de en Banner mit de Upschrift „*Equal Rights*“ (Gliekberechtigung) hangt. Wyoming weer en vun de eerst Bundsstaaten, de de Gliekberechtigung för Fruen noch in dat 19. Johrhunnert fordern dee. 

## Weblenken
* Flagg vun Wyoming bi Flags of the World (engelsch)
Guillermo Uribe Holguín

**Guillermo Uribe Holguín** (* 17. März 1880 in Bogotá; † 26. Juni 1971 ok dor) weer en kolumbiaansch Komponist.

Holguín studeer anfangs an de *Academia Nacional* in Bogotá, af 1903 in New York City, af 1907 an de *Schola Cantorum* in Paris bi Vincent d’Indy Komposition un dornah bi  César Thompson un Emile Chaumont in Brüssel Vigelien. Van 1910 bit 1935 weer he Direkter vun dat Konservatorium in Bogotá, dornah weer he as free Komponist tätig. 

He hett een Oper, ölven Sinfonien, een sinfonisch Dichtung, dree sinfonisch Skizzen, twee Sinfonietten för Klaveer un Orchester, twee Vigelinkonzerten, een Cembalo- un en Bratschenkonzert, Kamermusik, een Kantate, Sakralmusik, Klaveerwarken, Chöre un Leeder. He gellt as de bedüüdenst kolumbiaansch Komponist vun dat 20. Johrhunnert.
Ken Peplowski

**Kenneth Joseph „Ken“ Peplowski** (* 23. Mai 1959 in Cleveland, Ohio; † 2. Februar 2026)) weer en US-amerikaansch Klarinettist vun den Mainstream Jazz.

Peplowski is all mit 10 Johr apenlich uptreden un speel tonächst in dat  Familienorchester (sien Bröer Ted speel Trompeet) un in Polka-Orchestern in de Gegend um Cleveland, hett sück aber in sien High-School-Tiet den Jazz towendt. 1978 bit 1980 tour he mit dat „Ghost-Orchestra“ vun Tommy Dorsey ünner Buddy Morrow (Altsaxophon, aber ok Klarinett), to de Peplowski mit sien Quartett up en Jazzfestival in Cleveland anhörrn dee. Während disse Touren harr he ok  Gelegenheit, bi Sonny Stitt to studeeren. 1980 truck he nah New York, wo he in ünnerscheedlich Jazz-Richten speel. Af 1984 weer he as  Tenorsaxophonist Liddmaat vun dat (twee Johr för sien Dood vun Benny Goodman ne upleggt) Bennie-Goodman-Orchester. He beschreev Goodman, mit de he faken vergleken wurrd, as harten („extremely tough“) Bandleader, de allerdings tegen sück genauso hart weer as tegen annern un mit de he aber good togang keem. 

Af 1987 nehm he för Concord Records up: So hett he Mel Tormé un Rosemary Clooney begleit; över 20 Alben speel he as Leader in, u. a. in‘ Duett mit de Gitarristen Howard Alden. Sien „The Natural Touch“ kreeg 1992 den Pries vun de Düütsch Schallplattenkritik. He hett ok Alben bi Nagel-Heyer un Arbors Records verapenlicht. Ok mit Alec Dankworth hett he tosommen speelt. Peplowski is up den Soundtrack vun verscheeden Woody-Allen-Filme to hörrn. 2007 wurr he Berader in Saken Jazz för dat *Oregon Festival of American Music* un hett de  Jazzpartys in dat *John G. Shedd Institute of the Arts* in Eugene (Oregon) leit.

Neben Klarinett speel he ok Tenor– un Altsaxophon.

## Weblenken
* Persönlich Webpräsenz
* Ken Peplowski bi Allmusic
* Biographie up Jazzparty at The Shedd
* Ken Peplowski in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei

## Enkeld Nahwiesen
Vohilaid

**Vohilaid** (in düütsch *Wohhi*) is en eestnisch Oostsee-Insel.

Vohilaid liggt noordööstlich vun de eestnisch Insel Hiiumaa. Se hörrt verwaltensmäßig to de Gemeend Pühalepa up Hiiumaa. Dat Meer tüschen Hiiumaa un Vohilaid is dörgahns blots 40&nbsp;cm deep, so dat Autoverkehr tüschen de Eilannen mögelk is.

Dat Eiland is 416&nbsp;Hektar groot. De hööchste Punkt liggt teihn Meter över den Meeresspeegel.

Vohilaid wurr eerstmals 1586 in en Oorkunn nömmt. Bit to’n Tweeten Weltkrieg weer de Insel bewahnt, tomahl dorup Ackerbu mögelk weer. Hüüd wurrd se aber blots noch as Weideland bruukt.

In‘ Nörden vun Vohilaid gifft dat noch mehr Eilannen: Hellamaa rahud, Uuemererahu, Ramsi rahu un Kadakalaid, up de sogor en lütten Wald wasst. 1,5&nbsp;km noordööstlich liggt de Insel Hõralaid.
Bartholinsche Drüüs

De **Bartholinsche Drüüs** (in de Fackspraak *Glandula vestibularis major* „grote Schedenvörhoffdrüüs“) is en poorige akzessoorsche Geslechtsdrüüs vun de Fro. Se münnt twüschen de lütten Schaamlippen in den Schedenvörhoff. De Neem geiht torüch op den däänschen Anatom Caspar Bartholin (1655-1738).

De Drüüs gifft dat nich blots bi de Fro, man se is ok bi de Seken vun de Wedderkauers un de Katten utbillt. Bi de annern Söögdeerten kummt se nich vör. Dor sünd denn blots de lütten Vörhoffdrüsen utbillt. Lütte Vörhoffdrüsen kamt bi de Fro un bi Wedderkauers tosätzlich to de groten vör, wiel Katten blots de groten opwiest. Dorbi hannelt sik dat üm instreihte Ansammlen vun Drüsen in de Wand vun’n Schedenvörhoff, de makroskopsch nich to sehn sünd.

De Bartholinschen Drüsen geevt en Sekret af, wenn de Fro sexuell erregt warrt.

Sehren vun de Drüüs dör Bakterien föhrt to en Bartholinitis, to en Bartholin-Empyem oder to en Bartholin-Zyste, de dör Antibiotika oder in’n Fall vun de Zyste ok dör en chirurgsch Ingriepen (de so nöömte Marsupialisatschoon) behannelt warrn künnt. Vun wegen dat se in en Rebeet leegt, wo een op sitten deit, doot se teemlich weh. Je na Grött könnt se ok in’t Liggen oder in’t Stahn wehdoon.

## Gegenstück bi de Mannslüüd
Dat Gegenstück to de Bartholinschen Drüüs bi de Mannslüüd oder bi de Heken vun de Söögdeerten warrt as Bulbourethraldrüüs (*Glandula bulbourethralis* oder *Cowper-Drüüs*) betekent. Se liggt blangen de Peniswörtel un gifft ehr Sekret direkt in de Harnröhr af.

## Kiek ok
* Paraurethraldrüüs

## Literatur
* Uwe Gille: *Weibliche Geschlechtsorgane*. In: F.-V. Salomon u.&nbsp;a. (Rgv.): *Anatomie für die Tiermedizin*. Enke, Stuttgart 2004, S. 379–389. ISBN 3-8304-1007-7
123 v. Chr.

## Wat passeert is
* Dat Röömsche Riek nümmt de Balearen in. Quintus Caecilius Metellus Balearicus grünnt de Städer Pollentia (hüdigendags Alcúdia) un Palma).

## Boren
* 
## Storven
124 v. Chr.

## Wat passeert is
* In Ägypten verdreegt sik Kleopatra II. un Ptolemaios VIII. na en langen Börgerkrieg (vun 132 v. Chr. af an) wedder vor all Lüde. Se regeert tohopen bit 116 v. Chr.

## Boren
* 
## Storven
Jens Exler

**Jens Exler** (* 24. Juli 1914 in Flensborg; †&nbsp;27. März 1987 in Flensborg) weer en plattdüütschen Schriever.

## Warken
* Sluderkram in’t Treppenhus
* Un baven wahnen Engel

## Literatur
* In: *Lexikon deutschsprachiger Mundartautoren.* S. 242
* Friedrich W. Michelsen: *Jens Exler.* In: *Quickborn* 73, 1983, S. 91

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblinks
* Indrag to den Schriever bi de DNB
* Indrag to den Schriever bi de IMDb
* 
* Jens Exler
Eßel

**Eßel** () is en Dörp in de Gemeen Kutenhult in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort liggt an’n Beek Otter, de in de Oost flütt.

## Geografie

Ut dat Moor an’n Noordrand von Eßel kaamt de Beken Pulvermöhlenbeek (flütt na de Oost) un Köhlhornsbeek (flütt na de Swing).

De Naveröörd sünd Mulsen in’n Noordoosten, Kutenhult in’n Oosten, Soors in’n Süüdoosten, Heesdörp in’n Süüdwesten un Öölm in’n Noordwesten.

## Historie

Vör 1852 weer dat Dörp in de Böörd Mulsen binnen dat Amt Harsfeld. De Böörd Mulsen is 1852 in dat Amt Stood wesselt, dat 1859 Deel von dat Amt Himmelpoorten worrn is. Na 1885 hett dat denn to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Landkreis Stood.

De Gemeen Eßel weer toletzt in de Tied vör 1972 Deel von de Samtgemeen Kutenhult. 1972 is de Samtgemeen Kutenhult oplööst worrn un de Gemeen keem an de Samtgemeen Freenbeek.

Eßel is an’n 1. Juli 1972 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Kutenhult tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Eßel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petrus-Kark in Mulsen.

För de Kathoolschen weer von 1968 bet 2003 de Lukas-Kark in Freenbeek tostännig. De Kark is denn dichtmaakt worrn, üm Geld to sporen. Vondaag höört de Oort to de Karkengemeen von de Hillig-Geist-Kark in Stood. En annere kathoolsche Kark in de Ümgegend is de Michael-Kark in Harsfeld.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

De Oort liggt an de Landsstraat 123, de in’n Noordoosten över Kutenhult un Bargst an Harsfeld langs na Hornborg löppt un in’n Westen över Heesdörp na Bremervöör an de Bundsstraat 71 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrten 3 Stood-Oost un 4 Dullern doot all beid so 23 Kilometer in’n Noordoosten von Eßel liggen.

Eßel hett en lütten Bahnhoff an de Bahnlien Stood–Oosterholt-Scharmbeek, op de dat afsehn von’n touristischen Moorexpress siet 1993 aver keen Personenverkehr mehr gifft. De nächsten Bahnhööv ans sünd an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu. De Bahnhoff Aasp liggt söss Kilometer in’n Süüdoosten un de Bahnhoff Heesdörp söss Kilometer in’n Süüdwesten.

### Scholen

De Kinner ut Eßel gaht na de Grundschool Mulsen-Kutenhult. Fröher harr dat Dörp ok en egen Volksschool.

## Literatur

* Heinz Hauschild: *Kutenholz mit den Ortsteilen Aspe und Essel - früher und heute.* 1983

## Footnoten
125 v. Chr.

## Wat passeert is
* Süüdfrankriek warrt Provinz vun dat Röömsche Riek (Provence)

## Boren
* 
## Storven
127 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* um 127 rüm: Antiochos vun Askalon, greeksch Philosoph
* um 127 rüm: Quintus Caecilius Metellus Pius, röömschen Konsul † 63 v.Chr.), 
## Storven
128 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Samaritaners ehr Tempel bi dat hüdige Nablus warrt vun de Hasmonäers to Dutt maakt. 

## Boren
* 
## Storven
129 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* 
## Storven
* Antiochos VII. Eumenes, König vun dat Riek vun de Seleukiden
* Aristonikos, lesten Arven vun dat Riek vun Pergamon
* Publius Cornelius Scipio Aemilianus Africanus (an'e Siet maakt), röömschen Feldherr (* 185 v. Chr.)
Aasp

**Aasp** () is en Dörp in de Gemeen Kutenhult in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

De Oort besteiht ut dat egentliche Dörp (Groot Aasp) un den Oort Lütt Aasp.

## Geografie

De Oort liggt op de Stoder Geest. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na de Bever hen af.

De Naveröörd sünd Kutenhult in’n Noordwesten, Wehl in’n Noordoosten, Frankenmoor un Bargst in’n Oosten, Brest in’n Süden un Soors in’n Westen.

## Historie

De Oort kummt al in de Tied 1111 bet 1116 as *Aspa* in en Oorkunn vör.

In’n Eersten Weltkrieg sünd negen Soldaten ut Aasp fullen oder vermisst un in’n Tweten 38 Lüüd.

### Verwaltungsgeschicht

Vör 1852 weer dat Dörp in de Böörd Mulsen binnen dat Amt Harsfeld. De Böörd Mulsen is 1852 in dat Amt Stood wesselt, dat 1859 Deel von dat Amt Himmelpoorten worrn is. Na 1885 hett dat denn to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Landkreis Stood.

Aasp is an’n 1. Juli 1972 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Kutenhult tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

: * mit Lütt Aasp

### Wapen

Dat Wapen wiest op sülvern Grund en gröön Espentelg mit dree Bläder, de pielliek steiht.

De Espentelg steiht för den Naam von’n Oort, de von dat ooldsassische *Espa* för Esp afkamen schall. Dat Dörp hett dat Wapen dör Erlass von dat Neddersassische Binnenministerium an’n 3. Dezember 1952 kregen.

### Religion

Aasp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Mulsen.

För de Kathoolschen weer von 1968 bet 2003 de Lukas-Kark in Freenbeek tostännig. De Kark is denn dichtmaakt worrn, üm Geld to sporen. Vondaag höört de Oort to de Karkengemeen von de Hillig-Geist-Kark in Stood. En annere kathoolsche Kark in de Ümgegend is de Michael-Kark in Harsfeld.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht bi’n Karkhoff.

### Verenen

De Schützenvereen Aasp is 1951 grünnt worrn.

### Scholen

De eerste Volksschool hett Aasp 1854 kregen. 1910 is en nee Schoolhuus boot worrn. Vondaag hett de Oort bloot noch en Speelkreis un keen egen School mehr.

## Weertschop un Infrastruktur

De Freewillige Füürwehr Aasp gifft dat siet 1902.

De Meieree in Aasp is 1959 dichtmaakt worrn.

### Verkehr

De Oort liggt an de Landsstraat 123, de na Kutenhult un Bargst löppt. Ans gifft dat de Kreisstraat 61, de na Wehl löppt, un de Kreisstraat 58, de na Brest geiht.

Bet 1959 harr de Oort en Göderbahnhoff an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu. Siet 1993 hett de Oort mit’n Bahnhoff Brest-Aasp nu aver wedder en Bahnhoff mit Personenverkehr.

## Literatur

* Heinz Hauschild: *Kutenholz mit den Ortsteilen Aspe und Essel - früher und heute.* 1983

## Footnoten



## Weblenken
Moderater

**Moderater** (vun latiensch *moderare* „stüern“, „lenken“) betekent

* Moderater, en Person, de en Diskusschon oder annerseen Kommunikatschoon leiden un lenken deit,
* Moderater, in de röömsch-kathoolschen Kark en Ordenspriester, de en Karkengemeen leiden deit,
* Moderater, in de Karnphysik en Material to’n Afbremsen vun Neutronen.
Kommagene

**Kommagene** is in de Antike en Landschop in den Süüdosten vun Lüttasien ween. Ehre Hööftstadt is toeerst Samosata ween, later weer dat Hierapolis Bambyke. Ööstliche Grenz is de Euphrat-Stroom ween. 

## Geschicht
In dat Johr 866 v. Chr. is dat Königriek Kummuhu unner den König Assur-Nasirpal II. to'n eersten Mol nömmt wurrn. De Könige vun Kummuhu mössen Tribut an Assyrien betahlen. Um 750 v. Chr. hett König Kuštašpi mitmaakt bi en Allianz gegen Assyrien. De Upstand is 743 v. Chr. bi Arpad daalpeddt wurrn. Nadem dat Riek unner den König Mutallu in dat Johr 708 v. Chr. noch mol upsternaatsch wurrn weer, is dat unner den Grootkönig Sargon II. en Provinz vun Assyrien wurrn. 605 v. Chr. hefft de Babyloniers unner ehrn König Nebukadnezar II. Kummuhu erovert. Unner de Achämeniden is dat Land later en Deel vun Oostarmenien wurrn. Unner Ptolemaios VI. Philometor vun Ägypten is Kommagene 163 v. Chr. unafhängig wurrn vun de Seleukiden. Sien wichtigsten König weer Antiochos I. (69 – um un bi 36 v. Chr.). Na Antiochos III. sien Dood (17 n. Chr.) is Kommagene an dat Röömsche Riek anslaten wurrn.

In Religion un Kultur hefft sik Elemente vun den Hellenismus, inheemsche Traditschonen ut Anatolien un de Infloot ut Persien dörmengelt. Unner König Antiochos IV. is dat Riek wedder unafhängig wurrn. 74 n. Chr. hett dat avers endgüllig siene Freeheit verloren un is en Deel vun dat Röömsche Riek wurrn. Bedüdende Denkmalen sund de Graffstäen up den Barg Nemrut, bovenhen ok noch de Hierothesia vun Arsameia an’n Nymphaios un an’n Karakuş. Ut de Römertied gifft dat unner annern noch de Brugge vun Septimus Severus. Mit 34 m hett se den tweet grottsten Bruggenbogen, den de Römers jemols boot hefft. 

## Satrapen vun Kommagene
* Samos I. 290–260
* Arsames 260–228
* Xerxes 228–201
* Ptolemaios 201–163

## De Könige vun Kommagene

## Weblenken
* Homepage Nemrud Foundation ( Geschichte vun Kommagene, Fotos vun Berg Nemrut un mehr)
* Homepage vun de Forschungsstäe "Asia Minor" vun de Universität Mönster, u. a. mit Forschungen in Kommagene
* Kommagene Biller vun Nemrud Dağ, Karakuş un Arsameia an'n Nymphaios
Helmst

**Helmst** () is en Dörp mit üm un bi 1100 Inwahners in de Gemeen Deinst, Samtgemeen Freenbeek, in’n Landkreis Stood, Neddersassen. In’n Oosten von’t Dörp liggt de Rüstjer Forst mit dat lütt Dörp Rüstje.

## Geografie

De Naveröörd sünd Hagen in’n Noorden, Gothenborg in’n Noordoosten, Dollern un Hornborg in’n Oosten, Issendörp un Ohrens in’n Süden un Deinst in’n Westen.

## Historie

Toeerst in de Oorkunnen dükert dat Dörp 1141 as *Helvesic* op.

Vör 1885 weer dat Dörp in de Böörd Bargst binnen dat Amt Harsfeld. Na 1885 hett dat denn to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Landkreis Stood.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 18 Soldaten ut Helmst fullen oder vermisst un in’n Tweten 51.

De Gemeen Helmst hett von 1965 bet 1972 to de Samtgemeen Freenbeek tohöört. De is an’n 1. Juli 1972 oplööst worrn. In dat Johr is mit de Kommunalreform in Neddersassen de ne’e un gröttere Samtgemeen Freenbeek billt worrn, to de de Oort sietdem höört. Helmst is an dissen Dag mit de Gemeen Deinst tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Helmst is evangeelsch-luthersch präägt un hett bet 1959 to dat Kaspel von de Primus-Kark in Bargst höört. Nu höört dat to de Martin-Luther-Kark in Freenbeek.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

### Wapen

Dat Wapen wiest baven en sülvern Helm op roden Grund un neern en rood-sülvern Schachbredd-Munster.

### Börgermeesters

* 1968-31. Juni 1972: Heinrich Klintworth

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht bi’n Karkhoff.

### Verenen

De Freewillige Füürwehr is 1902 grünnt worrn. En Heimatvereen gifft dat siet 2001. Nadem dat al siet de Johren 1920 von de Ledertafel un de Füürwehr ut Scheetsport geven hett, hett sik 1987 de Scheetsport-Gemeenschop Helmst sülvstännig maakt.

## Infrastruktur

### Verkehr

Helmst liggt an de Landsstraat 124, de in’n Noorden na Stood un an de Bundsstraat 73 rangeiht un in’n Süden na Harsfeld löppt. Na Oosten geiht de Kreisstraat 44 dör’ Rüstjer Forst na Hornborg. Na Westen to geiht de Kreisstraat 1 na Deinst un Freenbeek.

### Scholen

Helmst harr fröher en egen Volksschool.

## Lüüd

De Schrieversche Fanny Müller is 1941 in Helmst boren.

## Literatur

* *Helmste - ein Geestdorf erzählt.* 2008

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed över dat Dörp (hoochdüütsch)
163 v. Chr.

## Wat passeert is
* Unner Ptolemaios VI. Philometor vun Ägypten warrt Kommagene as Königriek unafhängig vun de Seleukiden. 

## Boren
* 

## Storven
605 v. Chr.

## Wat passeert is
* Babyloniers unner ehrn König Nebukadnezar II. erovert dat Königriek Kummuhu in'n Osten vun Lüttasien. 

## Boren
* 

## Storven
866 v. Chr.

## Wat passeert is
*  Dat Königriek Kummuhu warrt unner den König Assur-Nasirpal II. vun Assyrien to'n eersten Mol nömmt. De Könige vun Kummuhu mössen Tribut an Assyrien betahlen.

## Boren
* 

## Storven
Rüst

**Rüst** () is en lütten Oort in de Gemeen Deinst, Samtgemeen Freenbeek, in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort liggt merrn in’n Rüster Forst.

## Geografie

De Naveröörd sünd Gothenborg in’n Noorden, Dollern in’n Noordoosten, Hornborg in’n Oosten, Issendörp in’n Süden un Helmst in’n Westen.

## Historie

Toeerst in de Oorkunnen dükert dat Dörp an’n 11. November 1105 as *Ristede* op, as Adela von Beichlingen Land bi Rüst an dat Klooster Katelnborg schenkt hett. Dat weer jümmer en lütten Oort, de man dree Hööv harr. 1632 hett Arzbischop Johann Friedrich den sweedschen Rieksraad Johan Adler Salvius Rüst schenkt, de dat to en Good utboot hett. Na 1652 hett de Familie Wynecken dat Good höört. 1840 hett de königliche Domänenkamer Hannover dat Good Rüst köfft un anfungen, dat Rebeed systemaatsch optoforsten.

1941 is in Rüst en Barackenlager för russ’sche Fungene boot worrn. Von de Fungenen sünd söven doodbleven, kort nadem se in Rüst ankamen sünd. Disse Lüüd liggt vondaag op’n Karkhoff in Helmst begraven. Dat Lager is na 1945 as Wahnlager för Verdrevene ut de Oostrebeden bruukt worrn.

Vondaag is in Rüst de Revierförsteree, de sik üm den Rüster Forst kümmert.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Hornborg in’n Kanton Hornborg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

Vör 1885 weer de Oort in de Böörd Bargst binnen dat Amt Harsfeld. Na 1885 hett dat denn to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Landkreis Stood.

In de Midd von dat 19. Johrhunnert is de Oort Deel von de Gemeen Helmst worrn. De Gemeen Helmst hett von 1965 bet 1972 to de Samtgemeen Freenbeek tohöört. De is an’n 1. Juli 1972 oplööst worrn. In dat Johr is mit de Gemeenreform in Neddersassen de ne’e un gröttere Samtgemeen Freenbeek billt worrn, to de de Oort sietdem höört. Helmst is an dissen Dag mit de Gemeen Deinst tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Rüst is evangeelsch-luthersch präägt un hett bet 1959 to dat Kaspel von de Primus-Kark in Bargst höört. Nu höört dat to de Martin-Luther-Kark in Freenbeek.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Rüst liggt an de Kreisstraat 44, de in’n Westen na Helmst an de Landsstraat 124 ran un in’n Oosten na Hornborg an de L&nbsp;123 geiht. Annere Straten gifft dat nich.

## Footnoten
Klassische Wetenschop vun de Ole Tied

De **Klassische Wetenschop vun de Ole Tied** is en Deel vun de allgemeene Wetenschop vun de Ole Tied. Se befaat sik mit dat Studium vun de Antike in Grekenland un Rom bit um un bi 600 n. Chr. hen. To de Klassische Wetenschop vun de Ole Tied höört düsse Twiege to:

* Klassische Philologie (Gräzistik (Wetenschop vun de Ooldgreeksche Spraak) un Latinistik (Wetenschop vun de Latiensche Spraak)
* Ole Historie
* Klassische Archäologie

Keene sülvstännigen Twiege un Afdeelungen sund de Spezial- un Hölpswetenschoppen, as

* Papyrologie
* Paläographie
* Epigraphik
* Numismatik
* Historie vun dat Antike Recht
743 v. Chr.

## Wat passeert is
* Um 750 v. Chr. rüm harr König Kuštašpi vun Kummuhu mitmaakt bi en Allianz gegen Assyrien. De Upstand is 743 v. Chr. bi Arpad daalpeddt wurrn.

## Boren
* 

## Storven
Gräzistik

De **Gräzistik** oder **Ooldgreeksche Philologie** is de Wetenschop vun de Spraak un Literatur in de Ooldgreeksche Spraak. Dat kummt nich faken vor, dat de Terminus *Gräzistik* for de Wetenschop vun de ganze Greeksche Spraak, also as Upper-Begreep ok for de Byzantinistik un de Wetenschop rund um de Neegreeksche Spraak umto (Neogräzistik) bruukt warrt. In Grekenland heet dat Studium vun de Gräzistik eenfach *Φιλολογία* (Philologie). Dat warrt denn avers meist noch updeelt in verschedene Twiege. 

Gräzistik kann an en Reeg vun düütsche Universitäten studeert weern. De mööglichen Afslüsse sund: Magister, Staatsexamen un Bachelor/Master. Tohopen mit de Latinistik maakt de Gräzistik de so nömmte Klassische Philologie ut, de to de Klassische Wetenschop vun de Ole Tied tohören deit. 

Bi dat Studium vun de Gräzistik geiht dat bit up den hüdigen Dag sunnerlich dor um, leifig mit de Ooldgreeksche Spraak um to gahn, tominnst in de ehre schriftliche Form. Dat warrt instudeert dör dat Oversetten vun Greeksche Texte in de Düütsche Spraak, man ok annerrum, dör Oversetten vun düütsche Texte in dat Ooldgreeksche. Vunwegen, datt de Gräzistik sik, just so, as de Latinistik, sik mit Spraak *un* Literatur befaten deit is dat bi dat Studium dor ok up afsehn, nich blot leifig mit de Spraak um to gahn, man ok de Greeksche Literatur oorntlich kennen to lehren. Ok Studenten vun de Latinistik mütt en beten wat vun de Gräzistik afweten. Jedeen Latien-Studenten mutt bit up düssen Dag dat Graecum hebben. Ok Studenten vun de Klassische Archäologie un vun de Ole Historie mütt normolerwiese dat Graecum hebben un mit de Ooldgreeksche Spraak um to gahn weten.
Tittmelk

**Tittmelk** is de Melk, de en Froo na de Geboort von en Kind in’e Titten produzeert. För de eerste Tied na de Geboort is de Melk dat eenzige an Eten/Drinken, wat dat Kind to sik nimmt. De WHO seggt, dat dat Kind so de eersten söss Maand bloot Tittmelk to kriegen bruukt. Von dor af an schull dat Kind denn bilütten ok fasten Kraam to eten kriegen. De WHO seggt, dat dat so üm un bi duurn schull, bet dat Kind twee Johr oold is, aver dat hängt vör allen dor von af, wat Kind un Moder wüllt.

Woveel Melk de Bost produzeert, hängt dor von af, woveel Melk dat Kind süggt. Wenn dat Kind faken süggt, denn warrt de Melkproduktion dor von anreegt.

In de eersten Daag is de Tittmelk noch wat dicker un geler, so as Beestmelk. Disse eerste Melk sett sik en beten anners tohoop as later un dor is allens in, wat dat Kind in de eerste Tied bruukt.

Wenn dat Kind nich good süggt oder en beten Melk op Vörraad bruukt warrt, denn kann en Melkpump bruukt warrn, üm de Tittmelk aftopumpen. Tittmelk höllt sik aver nich good över längere Tied, to verglieken mit Kohmelk.

Wenn de Moder sülvs dat Kind nich sögen will oder kann, denn warrt faken en Amm bruukt, de dat Kind Melk gifft.

Stüürt warrt de Melkproduktion von dat Hormoon Prolactin un Oxytocin. Dat en Moder nich noog Tittmelk för dat Kind produzeert, dat kummt bi gesunne Froon kuum vör. Vörkamen kann dat to’n Bispeel bi dat Sheehan-Syndrom oder enkelt ok, wenn de Antibaby-Pill nahmen warrt un de Hormoonhuusholt dörenannerkummt. Middel, de helpt, dat de Froo mehr Melk produzeert, warrt Galaktagogen nöömt. To’n Bispeel warrt von *[[Trigonella foenum-graecum]]* seggt, dat dat helpen schall.

## Wat dor in is

## Footnoten
Schutten

**Schutten** is en Naturschutzgesellschaft in Nordfriesland. Offizial hete de *Naturschutzgesellschaft Schutzstation Wattenmeer* un arbede up de Inseln un Halligen för die Natur- un Umweltschutz.