open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tom Everett Scott

**Tom Everett Scott** (* 7. September 1970 in East Bridgewater, Massachusetts, USA) is en US-amerikaanischen Schauspeler.

## Leven
Na sien Highschoolafsluss hett Scott eerst an de Syracuse University dat Fack Kommunikatschoonswetenschop studeert. As he in’t tweete Studienjohr weer hett em en Theateropföhren dorto bröcht, dat Fack to wesseln un de Schauspeleree to studeeren.

Na sien Afluss is he na New York City togen, woneem he sien Ünnerholt eerstmol mit Nevenjobs verdenen müss, eh he 1996 de Hööftrull in de Musikkummedie *That Thing You Do!* anboden kreeg. Dat weer de eerste Film, bi den de Hollywoodstar Tom Hanks Speelbaas weer. Dorna harr he Neven- un Hööftrullen in Feernsehregen un Kinofilmen as *Emergency Room*, *An American Werewolf in Paris* oder *One True Thing*. In de kortlevige Reeg *Do Over* weer he dat 34johrige Ik vun den Protagonisten Joel Larson, so dat he ok den Verteller snacken de. 2009 hett he mit *Glock* ok sien Instand as Speelbaas geven. An dat Dreihbook för dissen Kortfilm hett he sülvst mitschreven un he hett em ok sülvst produzeert.

Scott is siet 1997 verheiraadt un hett twee Kinner.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
Cornelius Nepos

**Cornelius Nepos** (* 100 v. Chr. ? in Noorditalien; † 25 v. Chr.?) weer en röömsch Autor. Sien Vörnaam is nich bekannt.

## Warken
Nepos weer een Polygraph, de Prosa un Gedichten schrieven deed.

Sien *Chronica* (Krönken), dree Boken över Schehnissen in de röömsch un greeksch Historie sünt verlaarn. Dor sünt Referenzen bi Catull, Ausoinius un Gellius.
Catullus, de sien Gedichten Nepos todacht hett, schrifft: „*Unus ausus es unus Italorum omne aevuum tribus explicare chartis doctis, Iuppiter, et laboriosis*“ („Du alleen hest dörst, de heel Tied in dree Boken, full van Kultuur un Moit, uutoobreden“).

De *Exempla* (Bispälen) in fiev Boken - dat weren Anekdoten un Kuriositeten - sünt liekwies ünnergaan un wi kennt jüm blots vanwegen dat anner antik Autoren in jümehr Warken dorvan snackt.

Delen sünt överlevert van sien Biografien *De viris illustribus* (Över beröhmt Manns). Elk Biografie is kort un vertellt van Leven un Daaden. 
*20 Biografien van nich-röömsch Kommandanten, 
*1 Synthesis över persisch un greeksch Königen, 
*2 Biografien van karthagisch Kommandanten (Hamilkar Barkas un Hannibal), 
*2 Biografien van röömsch Historiografen (Cato un Atticus).

Bilang de Biographien sünt ok Delen överlevert uut een Breev, woorhaftig or fikschonaal schreven van Cornelia, Moder van de Gracchen, an een van ehr Söhns, Gaius Gracchus.

Dat he noch een Book över Cato schreven hett, vertellt Nepos sülven. He stell ok en Biografie över Cicero tosamen. En Uttog ut en Breef an Cicero is bi Laktanz överlevert. Dat he ok Gedichten schreev, weet wi van Plinius minor, de Nepos mang de Poeten tellt.

## Utgaven
Mang anner Utgaven gifft dat:
* editio princeps, Venedig, 1471; 
* Edition van Dionysius Lambinus, Paris 1569;
* Edition van Karl Ludwig Roth, Basel 1841;
* editio Teuberneriana Peter K. Marshall, Stuttgart 1976.

## Weblenken
De Latiensch Text van Nepos sien Warken

## Belegen
Charles Lang

**Charles Lang**, an sik *Charles Bryant Lang jr.*, (* 27. März 1902 in Bluff, Utah; † 3. April 1998 in Santa Monica, Kalifornien) weer en US-amerikaanschen Kameramann.

## Leven un Wark
Lang sien Loopbahn hett 1926 as Kamerahelpsmann in den Film *The Night Patrol* anfungen. Een Johr later hett he dat eerste mol alleen as Kameramann arbeit, neemlich mit den Film *Ritzy*. He mök mit sien Arbeit mit Spood un weer 1931 al dat eerste mol för den *Oscar* nomineert. Sien letzt Wark stammt ut dat Johr 1973. För den Westernfilm *[[Decision at Sundown]]* () ut dat Johr 1957 hett he dat Dreihbook schreven.

Vun de *American Society of Photographers* is he 1991 mit den Pries för sien Levenswark uttekent worrn. Tosamen mit sien Kolleeg Leon Shamroy is he de Kameramann, de an’n fakensten för den *Oscar* vörslahn woorn is.

Charles Lang is de Grootvadder vun de Schauspelersche Katherine Kelly Lang.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Vun de *[[American Society of Photographers]]* is Lang 1991 mit den Pries för sien Levenswark uttekent worrn. Tosamen mit sien Kolleeg Leon Shamroy is he de Kameramann, de an’n fakensten för den *[[Oscar]]* vörslahn woorn is. Tosamen achtteihn mol, weer Charles Lang in de Kategorie *[[Oscar/Best Kamera|Best Kamera]]* nomineert, man wunnen hett he em blots eenmol in dat Johr 1934 för den Film *A Farewell to Arms*.

## Weblenken

* Biografie (engelsch)
(673) Edda

**(673) Edda** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 20. September 1908 US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is.

De Asteroid is nah de noordisch Mythologiensammlung, de Edda nömmt wurrn. De Afsolute Helligkeit bedrocht 10,2.
Protoplasma

**Protoplasma** (gr. proton: *dat Eerste*, plasma: *dat Formte*) is en Beteken för de binnere sol- oder geloordige fletige Masse vun all leven Zellen mitsams den Zellkarn. De Begreep is hüüt nich mehr begäng un warrt deelwies nich eenheitlich bruukt. Inföhrt worrn is de Begreep 1839 vun Jan Evangelista Purkyně in en Vördrag to de „primitive Mateer in de Blasen (Zellen) vun’n Embryonalkörper vun Planten un Deerten“. Annere Begrepen, de vun Purkyně mit glieke Bedüden bruukt worrn sünd, weern „Cambium“ un „Sarkode“, de Félix Dujardin 1835 för de Eenzellers (Rhizopoden) inföhrt hett.

Na de Ansicht vun de Vitalisten schüll in’t Protoplasma – anlehnt an de kathoolsche Liturgie, de Adam den „Protoplastus“ nöömt – en Levenskraft (*vis vitalis*) binnensteken, wat dat Leevwesens överhaupt eerst to Leevwesens maakt. As nu aver Weten över de Tosamensetten vun’t Protoplasma sammelt, en *vis vitalis* aver nich funnen worrn is un ok nich nödig weer, üm de Funkschoon vun de Zellen to verkloren, hett Albert von Kölliker den Begreep Cytoplasma to’n Beschrieven vun den Stoff binnen de Zellen bruukt, man ahn den Zellkarn dor binnen.

## Literatur
* Begreep *Protoplasma* In: *Herder-Lexikon der Biologie.* Spektrum Akademischer Verlag GmbH, Heidelberg 2003. ISBN 3-8274-0354-5
* Ernst Mayr: *Das ist Biologie - Die Wissenschaft des Lebens*, Spektrum Akademischer Verlag Heidelberg Berlin, 2000, ISBN 3-8274-1015-0; vör allen S. 29 ff.

## Weblenken
* Meyers Konversationslexikon, Autorenkollektiv, Verlag des Bibliographischen Instituts, Leipzig un Wien, Veerte Oplaag, 1885-1892, Band 13, Seite 422 f. Online version
* Bericht in "Die Zeit" vun 1986 över de Historie vun’n Begreep Protoplasma hier.
25 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren

## Storven
* üm 25 rüm: Cornelius Nepos, röömsch Historiker un Schriever (* üm 100 v. Chr. rüm)
Jungpleistozän

Dat **Jungpleistozän** (ok **Laatpleistozän**, **Böver’t Pleistozän** oder **Tarantium**) is de jüngste un togliek körtste Afsnitt vun’t Pleistozän. Anfungen is dat vör 127.000/126.000 Johren un güng vör 11784 (+/- 69) Johren mit en weltwiete Opwarmen to Enn, wat as Holozän betekent warrt un bit vundaag anduert. Dat Jungpleistozän ümfaat de tomeist as „letzte Iestiet“ betekente globale Afköhlen binnen dat Pleistozän un de Eem-Warmtiet, de ehr vörutgahn is.

## Naam un Profil
De Stoop vun’t Jungpleistozän warrt in’t Engelsche as „Late Pleistocene“ oder „Upper Pleistocene“ översett. As „Global Stratotype Section and Point“ (GSSP, ruchweg so wat as’n Tyypprofil) dorto warrt en Bohren op den Flaaghaven Amsterdam in de Nedderlannen diskuteert, in de disse Stoop vullstännig opslaten is. De Stoop schall na’n Plaan vun de Internatschonalen Stratigrafischen Kommischoon wohrschienlich den Naan **Tarantium** kriegen.

## Definitschoon
De ünnere Grenz is dör dat INQUA-Drapen 1932 mit den Anfang vun de Eem-Warmtiet fastleggt worrn, wat tosamenfallt mit de Basis vun de marinen Suerstoff-Isotopenstoop 5e. De beste Öllersbestimmen is vundaag dör den mit Warvenchronologie dateerten Lago Grande di Monticchio in Süüditalien geven. Dorna fangt dat Eem bi 127,2 ka vör hüüt an.

De Bövergrenz vun’t Jungpleistozän warrt dör dat Enn vun de Jüngeren Dryas mit den Övergang to’t Holozän angeven.

## De nöördliche Hemisphäär in’t Jungpleistozän
Op de Eem-Warmtiet folg de Phaas vun’t Veriesen op de Eerddelen vun de Noordhalfkugel. Disse Phaas warrt geograafsch ünnerscheed in:
* Würmiestiet för’t Gletscherbilln in’t Rebeet vun de Alpen un vun’t Alpenvörland
* Wießeliestiet för’t Veriesen in Noordeuropa
* Wisconsiniestiet in Noordamerika
* in’t Rebeet vun de britischen Eilannen warrt de Iesphaas *Devensian glaciation* nöömt, wiel de Warmtiet dorför as *Ipswichian interglacial* betekent warrt.

## Ännern in de Deerwelt
Kennteken vun’t Jungpleistozän is dat Utstarven vun vele grote Söögdeerorden, sünners an’t Enn vun’t Pleistozän un to Anfang vun’t Holozän. In dissen Tietruum is to’n Bispeel ok de Neanderdaler utstorven. In’t Jungpleistozän fallt ok dat Utbreden vun den modernen Minschen op all Eerddelen mit Utnnahm vun de Antarktis. För die vörhistoorsche Archäologie fallt in disse Tiet de jüngeren Kulturafsnitten vun’t Middelpaläolithikum un dat Jungpaläolithikum as Ünnerdelen vun de Ooltsteentiet.

## Literatur
*Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2005 ISBN 9780521786737 
* Wighart von Koenigswald: *Lebendige Eiszeit. Klima und Tierwelt im Wandel.* Theiss-Verlag, 2002, ISBN 3-8062-1734-3

## Borns


## Weblenken
* Deutsche Stratigraphische Kommission (Rgv.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
*''Detailed charts: Neogene - Late Oligocene (0-33 Ma time-slice)'', Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy (pdf, 2,65 Mb)
Ponziani-Anspeel

Bi dat **Ponziani-Anspeel** (fröher ok *Engelsch Springerspeel* nömmt) hannelt sück dat um en Anspeel in’t Schach; se tellt to de Apen Spelen. De ECO Code is C44.

Dat Ponziani-Anspeel fangt an mit de Tüüg *1.e2-e4 e7-e5 2.Sg1-f3 Sb8-c6 3.c2-c3*. Eerstmals utnannerplüüstert wurr dat to’n Anfang vun dat 18. Johrhunnert vun de Naamsgever, de italieensch Schachspeler un Schriever Domenico Lorenzo Ponziani. Witt plant mit dat Ponziani-Anspeel nah 3. c2-c3 in den nächsten Toog mit d2-d4 de Herrschap över dat Zentrum vun’t Schachbrett to övernemmen. En Nahdeel vun de Buertoog nah c3 liggt aber dorin, dat dat Peerd up  b1 eerstmal nich up sien üblich Entwicklungsfeld (c3) kommen kann. Dat swaarte Tegenspeel is dorum up den Angreep vun den Buer e4 anleggt, entwedder mit 3. ... d7-d5 oder mit 3. ... Sg8-f6. Nah noch en wiedergahn Analyse dör Staunton tegen Enn’n vun dat 19. Jorhunnert nehm dat Interesse an dit Anspeel af. Hüüd wurrd dat ehrder selten bruukt un in Grootmeesterpartien meest gar nich mehr speelt. 

## Wichtige Varianten
* 3...d5 4.Da4
** 4...Ld7 (Caro-Variante)
** 4...f6 (Steinitz-Variante)
** 4...Sf6 (Leonhardt-Variante)
* 3...d5 4.Lb5
* 3...f5 (Ponziani-Gegengambit)
* 3...Sf6 (Jaenisch-Variante)
* 3...Sge7 (Kmoch-Variante)
Michael Lehmann

**Michael Lehmann** is de Naam von

* Michael Lehmann (1827–1903), düütschen Pädagoog,
* Michael Lehmann (* 1949), düütschen Rechtswetenschopper,
* Michael Lehmann (* 1957), US-amerikaansch Speelbaas,
* Michael Lehmann (* 1984), düütsch Footballspeler,
* Michael Lehmann, düütschen Feernsehproduzent un Medienmanager,
* Michael Lehmann, düütschen Radiomoderator,
* Michael Gottlieb Lehmann (1611–1663), evangeelschen Geistlichen un Leeddichter.
569

## Wat passeert is
* 3. Oktober: De Langobarden unner Alboin treckt in Mailand in. Pavia mütt se avers eerst mol dree Johre lang belagern. 

## Boren
* 
## Storven
566

## Wat passeert is
* Vörjohr: König Sigibert I. vun dat Frankenriek freet de Westgoten ehre Königsdochter Brunichild.

## Boren
* 
## Storven
568

## Wat passeert is
* Ceawlin vun Wessex winnt en Slacht gegen König Ethelbert vun Kent.

## Boren
* 
## Storven
567

## Wat passeert is
* Chilperich I. freet de Westgoten ehre Königsdochter Gailswintha, ene Suster vun Brunichild. Man dat duert nich lang un he lett ehr de Luft afkniepen, weil he sik mit Fredegunde tohopendoon will. De freet he en paar Dage later.  

## Boren
* 
## Storven
565

## Wat passeert is

## Boren
* 
## Storven
* 14. November: Justinian I., ooströömschen Kaiser vun 527 bis 565 (* 482)
564

## Wat passeert is
* Armenien warrt updeelt twuschen dat Perserriek un dat Byzabtiensche Riek.

## Boren
* 
## Storven
561

## Wat passeert is
* 17. Juli: Johannes III. wurrd Paapst.

## Boren
* 
## Storven
* 29. November oder later: Chlothar I., König vun dat Frankenriek (* um 495)
7 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* Unner Umstänn: Jesus vun Nazaret (Mööglich sünd de Johren 7 bit 4 v. Chr.)

## Storven
560

## Wat passeert is

## Boren
* 
## Storven
* Um 560: Cynric, König vun Wessex
* Um 560: Eormenric, König vun dat Königriek Kent
9 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Römers unner Feldherrn Drusus kriegt in de Gegend vun den Main de Markomannen unner König Marbod unner.

## Boren
* 

## Storven
2 v. Chr.

## Wat passeert is
* 5. Februar: De Röömsche Senat gifft Kaiser Augustus den Ehrentitel *pater patriae* (Vader vun dat Vaderland).

## Boren
* 

## Storven
1 v. Chr.

## Wat passeert is
* 31. Dezember: Dat leste Johrteint vun dat eerste Johrhunnert vör Christus geiht to Enne. Up den 31. Dezember vun dat Johr 1 v. Chr. folgt stracks de 1. Januar vun dat Johr 1 n. Chr.. 

* Ovid schrifft sien Lehrgedicht *[[Ars amatoria]]* *(Wat dat för'n Kunst mit de Leevde is)*

## Boren
* 

## Storven
Königriek Wessex

**Wessex** (angelsass. *Westseaxe* = „West-Sassen“) is een vun de seven Königrieken vun de Angelsassen ween, in de Tied, as dat England noch nich geven hett. Wessex hett in'n Süden un in'n Süüdwesten vun England legen. Bestahn hett dat so um un bi vun dat 6. bit to dat 10. Johrhunnert. 

## De Anfang
Na de Angelsassische Krönk is Wessex grünnt wurrn dör de Königen Cerdic un Cynric. Dor mutt een avers bi weten, dat dat Meiste, wat in düsse Krönken steiht, bloß utdacht is. Dat eerste, wat wi över de wohrraftige Historie vun Wessex weten doot, is de Dööp vun König Cynegyls üm dat Johr 635 rüm. 

## Gemarken un Länner
Wessex hett dat Seggen harrt över de hüdigen Graafschoppen Devon un Cornwall. De nöördliche Grenz vun Wessex is woll de Themse-Stroom ween. To dat Land höörn ok de hüdigen Graafschoppen Hampshire, Wiltshire, Dorset, Somerset unBerkshire to. En wichtigen Oort is Winchester ween, wat unner Alfred den Groten Hööftstadt wurrn is. Alfred hett dat tostanne kregen, dat de Dänen England sien Süden nich innehmen konnen.

## Königen von Wessex
* Cerdic (519–534)
* Cynric (534–560)
* Ceawlin (560–591)
* Ceol (591–597)
* Ceolwulf (597–611)
* Cynegils (611–643)
** Cwichelm (626–636)
* Cenwalh (643–645) (afsett')
* Penda, König vun Mercia (645–648)
* Cenwalh (648–674)
* Seaxburh, Königin vun Wessex (672–674)
* Cenfus (674)
* Aescwine (674–676)
* Centwine (676–685)
* Caedwalla (685–688)
* Ine (688–726)
* Æthelheard (726–740)
* Cuthred (740–756)
* Sigeberht (756–757)
* Cynewulf (757–786)
* Beorhtric (786–802)
* Egbert (802–839)
* Æthelwulf (839–856)
* Æthelbald (856–860)
* Æthelbert (860–865)
* Æthelred (865–871)
* Alfred de Grote (871–899)
* Edward de Öllere (899–925)
* Æthelstan (925–927)

Kiek ok bi: Huus Wessex

In de latere Tied is Wessex denn upgahn in dat Königriek England.
Wessex

**Wessex** betekent

* Königriek Wessex, angelsassische Königriek,
* Huus Wessex, Huus vun de Königen vun Wessex un England bit in dat 11. Johrhunnert,
* Earl of Wessex, brietschen Adelstitel, de 1999 to’n eersten Mol siet 900 Johren wedder vergeven wurrn is,
* Graafschop, de sik de engelsche Schriever Thomas Hardy (1840–1928) utdacht hett un de dat in Würklichkeit nich gifft.
Gulfhoff Ihnen Engerhaaf

**Engerhaaf** hört siet de Gemeentegebiedsreförm van 1972 to de Oldeborg in de Gemeente Süüdbrookmerland in Oostfreesland. Al 1938 wurren de Landgemeenten Engerhaaf, Fehnhusen, Oldeborg un Upende to de grotere Gemeente Oldeborg verenigt, mehr of minner dat Gebied van dat olle Karkspööl Engerhaaf in 't Middeloller. 
Van wieden al sücht een de grote Kark, un van dichter bi ok de Klockenstohl. As de meesten Karken in de Marsch kunnen de Minsken kien Karktoorn bauen, um dat bi de weke Grund de Toorn gau scheev stunn - as vandaag good to sehn in Suurhusen. Futt bi de Kark steiht een van de ollste Husen van Engerhaaf, de *Gulfhoff Ihnen*.

Disse **Gulfhoff** hett dat al 1547 geven, as de Urkunnen dat bewiesen. So is dat Huus een van de ollste Gulfhoffen in Oostfreesland. De eerste Heer van de Plaats was Atke Tyadens, daarna weten wi van anner 16 Mannlü, de de Hoff hört hett. 
1911 wurr de Plaats van de Familie **Ihnen** overnomen. Un 1991 hett de Dochter Alma Ihnen dann de Hoff schunken an de Gemeente Süüdbrookmerland. Nu muss en Vereen funnen worden, um Fördergelder to kriegen. So wurr in de Maimaant 1991 de „Verein Gulfhof Ihnen e. V." gründt.
De olle Gulfhoof wurr moi upklütert un is nu en gode Stee för all, de Pläseer hebben an oostfreeske Kultur. Utstellens, Schrieverwarkstejen, Muuskanten un vööl annern komen geern, de Atmosphäre van so 'n oll Gulfhuus is heel wat besünners.

## Weblenk
* Websteed vun den Gulfhof
Ilja Nyschnyk

**Illja Nyschnyk** (FIDE-Bezeichnung *Illya Nyzhnyk*; * 27. September 1996 in Winnyzja) is en ukrainsch Schachspeler. 

As he eerst tein Johr old weer wunn Nyschnyk 2007 de B-Grupp vun dat Moskauer Open, wobi he sück all en Elo-Performance vun 2633 erspelen de. In dat sülvige Johr wurr he all Europameester vun de Jöögd un Viezweltmeester vun de Jöögd in de Klass ünner 12 Johren. 2008 wunn he ok noch de Europameesterschap vun de ünner 16-Johrigen. 2008 kreeg he ok all sien eerste Grootmeester-Norm, as he dat Turnier in Kiew winnen kunn. In' Februar 2011 wurr he denn Grootmeester. 

Ilja Nyschnyk sien Elo-Tall bedrocht 2692 (Stand: Juni 2022).

## Weblenken
* Illja Nyschnyks Websteed (engelsch)
* Över 140 Partien Nyschnyks to’n Nahspelen bi ''chessgames.com'' (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Ingo Buding

**Ingo Buding**  (* 9. Januar 1942 in Lovrin, Rumänien; † 13. März 2003 in Bandol, Süüdfrankrriek) weer en düütsch Tennisspeler.

Ingo Buding hörr to de Volksgrupp vun de Banater Schwaben. Nah den tweeten Weltkrieg wurr he as Volksdüütsch ut Rumänien nah Düütschland verdreben. Hier fung denn en spoodriek Tenniskarriere an.  

1970 föhr he as Kaptein un Speler eerstmals en düütsch Daviscup-Team in en  Finale. In Cleveland, wo dat utdragen wurr, verloren de Düütschen aber klor mit 0:5. Insgesamt hett he tüschen 1961 un 1970 51 Spelen in’ Daviscup maakt.

För sien Erfolge wurr he vun de Düütsch Tennis Bund (DTB) mit de Ehrennadel in Gold un an’ 23. November 1970 mit sien Davis-Cup Kollegen Wilhelm Bungert un Hans-Christian Kuhnke mit dat „Sülvern Lorbeerblatt des DTB“ ehrt.  Dat „Sülvern  Lorbeerblatt“ wurr bit dato blots söeben Mal an Fruen un fief Mal an Mannlüüd (dorvan twee Mal an en Davis-Cup-Team) vergeven. 

Ingo Buding weer en Bröer vun Edda Buding, de ok en bannig gooden Tennisspelerin weer un ok dat Sülvern Lorbeerblatt vun de DTB kregen hett. 

## Weblenken
*ATP-Profil vun Ingo Buding (engelsch)
*Davis-Cup Statistik vun Ingo Buding (engelsch)
Smuddelwoord

En **Smuddelwoord** is en Woord, dat in de Sellschop nich good leden is. So’n Wöör kaamt faken ut de Rebeden Sexualität (*Fotz*) un Schieten (*Schietkeerl*), vergliekt Minschen mit Deerten (*dumme Goos*) un sett annere Mischen raf. Ok Begrepen, de op Godd anspeelt (*Goddverdorri*), sünd faken.

Dat Bruken von Smuddelwöör is in de Regel en Teken dat een in Brass is. Minschen, de op sozialen Status weert leggt, versöökt normalerwies so’n Smuddelwöör nich to bruken. Dorüm is vör allen de eenfache Ümgangsspraak riek an Smuddelwöör. Besünners in de apen Reed warrt versöcht keen Smuddelwöör to bruken, mit de een ankanten kann (polietsche Korrektheit).

Vör’t Gesett kann so’n Woord as Beleidigung (§§&nbsp;185-189 StGB) gellen.
559

## Wat passeert is
* De Hunno-Bulgaren breekt in dat Byzantiensche Riek in. Se weert bi Konstantinopel vun Belisar torüch slahn. 

## Boren
* 
## Storven
*
558

## Wat passeert is

## Boren
* 
## Storven
* 23. Dezember: Childebert I., König vun dat Frankenriek (* um 497 rüm)
557

## Wat passeert is
* De Sassen plünnert in'n Krieg gegen dat Frankenriek dat Kastell Deutz.

## Boren
* 
## Storven
*
Noordisch Gold

**Noordisch Gold** is en Legeren ut 89 % Kopper, 5 % Aluminium, 5 % Zink un 1 % Tinn, dor is also nich dat Metall Gold in. Se tellt wegen de Hööftbestandeelen Kopper un Zink to de Missing-Legeren un is nich magnetiseerbor.

Disse Legeren wurrd to de Herstellung vun Euromünten mit de Nominalen 50, 20 un 10 Eurocent bruukt un weer vördem all in eenig Länner as Müntlegeren (engelsch *nordic gold*) in Gebruuk. Se wurr oorsprünglich för de  sweedsch 10-Kronen-Münt entwickelt, vun de ok de Naam stammt (swedisch: *nordic guld*). 

## Borns
553

## Wat passeert is
* Dat 5. Ökumeensche Konzil warrt in Konstantinopel afhollen. Dat is dat leste Konzil in de late Antike. 

## Boren
* 
## Storven
*
552

## Wat passeert is

## Boren
* Um 552 rüm: Ethelbert, ersten christlichen König vun dat Königriek Kent († 616)

## Storven
* Totila, de Ostgoten ehrn König
550

## Wat passeert is

## Boren
* Um 550 rüm: Fredegunde, den Frankenkönig Chilperich I. siene drüdde Fro († 597)
 
## Storven
*
Protobulgaren

**Protobulgaren** (ok *Vörbulgaren* oder *Hunno-Bulgaren*) is in de Wetenschop de Naam för en Reeg vun ganz verschedene Stämm, de in de Steppen in Eurasien unnerwegens ween sünd. Tomeist snacken se en Turkspraak. Vun dat 5. Johrhunnert af an dükert se in Schriften up unner den Naam „Bulgaren“. 
Ehr Spraken hett den Naam *[[Bolgaarsche Spraak]]* afkregen. Gröttere Rieken hefft se grünnt in'n Osten un in'n Westen vun de Asowsche See (*Megale Boulgaria*), up den Balkan (*Eerst Riek vun de Bulgaren*) un an de Midden vun den Wolga-Stroom (*Wolga-Kama-Bulgarien*). De Protobulgaren, de up den Balkan inwannert weern, hefft in dat fröhe Middelöller (7. - 10. Johrhunnert) Kultur un Spraak vun de Slawen övernahmen. In dat 9. Johrhunnert hefft se sik to den christlichen Gloven bekehrt. Hüdigendags weert se mank de Vöröllern vun de hüdigen slaawschen Bulgaren rekent. 
Anners weer dat mit de Wolgabulgaren. De hefft in dat 10. Johrhunnert den Islam annahmen. En Reeg vun Forschers meent, dat ok de Magyaren (Ungarn), oder tominnst en Deel vun jem, mank de protobulgaarschen Stämm rekent weern könnt.

## Belegen
Carl Clarence Kiess

**Carl Clarence Kiess** (* 18. Oktober 1887; † 16. Oktober 1967) weer en US-amerikaansch Astronom. 

Kiess hett an dat Lick-Observatorium arbeidt. 1911 hett he de nah hüm nömmt Kometen C/1911 N1 opdeckt.

1963 kreeg he de Ehrendokterwürde vun de Indiana University. Dorto sünd noch en Maandkrater un de Asteroid Kiess nah hüm nömmt wurrn.
Dieter Eckstein

**Dieter Eckstein** (* 12. März 1964 in Kehl) is en ehmalger düütsch Footballspeler.

Ecksteins eerst Footballverein weer de Kehler FV. Vun dor is he 1984 to’n 1. FC Nürnberg wesselt. He weer Störmer in de Football-Bundsliga för den 1. FC Nürnberg, Eintracht Frankfort un FC Schalke 04. Dorto weer he van 1995 bit 1998 noch för West Ham United in England, as ok in de 2. Football-Bundsliga für den SV Waldhof Mannheim, den FC Winterthur in de Swiez un den FC Augsborg in de Regionalliga Süüd, wo he Doorschützenkönig wurr, aktiv. Aktuell is he Trainer vun TSV 08 Dürrwangen (Kreisklass).

## Bundsliga
Dieter Eckstein speel för den 1.FC Nürnberg, Eintracht Frankfort und FC Schalke 04 insgesamt 289 mal in de Football-Bundsliga un hett dorbi 84 Doren schaaten. 

### 1. FC Nürnberg
Eckstein absolveer in de Saison 1984/85 37 Tweetligaspiele för den Club, in de he 13 Doren scheeten de. Van 1985 bit 1989 un van 1990 bit 1994 speel he 189mal in de Eerstligamannschap un keem up 66 Doren. Domit is he achter Heinz Strehl de Mann bi disse Club, de de tweetmeest Doren schhaaten hett. 
* Erfolge: Bundsliga-Upstieg 1985, Platz 5/1988

### Eintracht Frankfort
Tüschen 1988 un 1991 speel he 70 mal för dissen Vereen un keem up 14 Doren. 
* Erfolge: Dart Platz 1990

### FC Schalke 04
Bi sien kört Gastspeel up Schalke van 1993 bit 1995 erziel he in 30 Spelen 4 Doren.

## Natschonalmannschap
In de düütsch Natschonalmannschap hett he van 1986 bit 1988 söben Mal speelt un een Door schaaten. He stunn ok in de Kader bi de Europameesterschap 1988. Flör de U-21 mannschap keem he up 6 Insätze (4 Doren) un in de Olympiautwahl keem he ok noch up dree Spelen.  
## Privates
Dieter Eckstein is 2001 an Hodenkrebs erkrankt, hett dat aber överstahn. Hüüd leevt he in  Dürrwangen (Bayern) un bedrifft en Footballschool för Kinner.  As Trainer un Speler is he in mehreren regionalen Vereens, u.&nbsp;a. Dombühl, Erzberg, Dürrwangen wiederhenn aktiv.

## Weblinks
* Dieter Eckstein bi de  Club
* Allstar-Footballschool
Sean Parnell

**Sean R. Parnell** (* 19. November 1962 in Hanford, Kalifornien) is en US-amerikaansch Politiker (Republikaansch Partei) un weer van 2009 bit Dezember 2017 Gouverneur vun de US-Bundsstaat Alaska.

Parnell truck in dat Öller vun 10 Johr mit sien Familie nah Alaska. Nahdem he de East Anchorage Highschool 1980 afslooten harr, studeer he van 1980 bi 1984 an de *Pacific Lutheran University*. Dor kreeg he denn ok sien Afsluss as Bachelor. An de *University of Puget Sound [[Law School|School of Law]]* (hüüd as *[[Seattle University]] School of Law* bekannt), de he van 1984 bit 1987 besöcht hett, hett e denn sien Dokter in Juristeree makt. Dornah is he as Anwalt anfungen. 

1992 wurr Parnell in dat Repräsentantenhuus vun Alaska wählt. Sien Vader Pat harr dor fröher ok all en Seet. Nah twee Amtsperioden hett sück Parnell 1996 denn mit Spood um en Seet in de Senat vun Alaska bewurben. 2006 wurr he republikaansch Kandidat för den Viezgouverneur vun Alaska. He weer dormit Vertreder vun Sarah Palin. Sien Amtsvörgänger un Parteikollege Loren Leman harr nich mehr kandideert. 

Nah de an' 3. Juli 2009 bekanntgeven Rückträä vun Palin vun't Gouverneursamt övernehm Parnell an' 26. Juli 2009 de Amtsgeschäfte as Gouverneur vun Alaska. In' November 2010 wurr he för en reguläre Amtsperiood weer wählt. 

Wiels 2014 in 36 US-Bundsstaaten Gouverneurswahlen stattfunnen, weer Parnell een vun blots dree afwählt Amtsinhebber. 

Parnell is verheiraadt un hett twee Döchter. He leevt mit sien Familie in Anchorage. 

## Weblenken
* Biografie up de Websteed vun den Viezgouverneu
* Biografie up de Siet vun de Republikaansch Partei in Alaska
547

## Wat passeert is
* De Karken San Vitale in Ravenna warrt toenn bröcht
* De Byzantiensche Feldherr Belisar kann in'n Krieg gegen de Ostgoten Rom innehmen. 

## Boren
* 
## Storven
*
Tönne Vormann

**Tönne Vormann**, eegentlicks Anton (Tons) Vormann (* 24. November 1902 in Mönster; † 5. November 1993 auk dao) was een westfaölsken Maoler, Radeerer un Sänger.

Hee hett de Volkschool un de Höggere School to Mönster besocht. Studeeren dei he dan op de Kunsgewiärbeschool in Mönster, in München un in Berlin, wao he auk vun 1929 büs 1932 för den Ullstein-Verlag arbeitt het. Vun 1951 an wuör he bi de Westfälischen Nachrichten in Mönster un dei auk füor den Rundfunk sine Leeder schriven und singen.

1983 hett he het Bunnesverdienstkrüs kriegen. In Wolbiäk, wao he liäfd harr, hett de Tönne-Vormann-Weg nao em.

## Bööker
* *Sonnenaufgang*. Magdeburg: Nordland 1937 
* *Zur Jagd gesungen und gelacht*. Hg. von M. Henke. Münster: Coppenrath 1984 
* *Dichter-Sänger als Maler*. Emsdetten: Lechte 1986; Münster: Mandragora 1989 
* *Der Weg zur Sonne*. Roman. Ebd. 1989 [Illustr.]

## Upnaomen
* Tönne Vormann singt ''De Groffschmett'' op Youtube
* Tönne Vormann singt ''Burlala'' op Youtube

## Annere Sieden
* Tönne Vormann int ''Lexikon Westfälischer Autorinnen und Autoren 1750 bis 1950''
* Tönne Vormann bi Last.fm
* Tönne Vormann inn ''Folk-Treff''

## Naowiese
546

## Wat passeert is
* Totila erovert Piacenza.
* 17. Dezember: De Ostgoten könnt Rom wedder innehmen. 

## Boren
* 
## Storven
*
545

## Wat passeert is

## Boren
* Um 545 rüm: Abdullah ibn Abd al-Muttalib, den Propheten Mohammed sien Vadder († um 570 rüm)

## Storven
*
544

## Wat passeert is
* De Sassaniden leggt dat dor up an, Edessa in to nehmen, man se schafft dat nich.

## Boren
* 
## Storven
*
541

## Wat passeert is

## Boren
* 
## Storven
* Hildebad, König vun de Ostgoten
* Erarich, König vun de Ostgoten
540

## Wat passeert is
* Mai: De Byzantiners nehmt de Ostgoten ehre Residenzstadt Ravenna in un kriegt König Witichis dorbi in'e Hand. Se bringt em na Konstantinopel

## Boren
* 
## Storven
*
542

## Wat passeert is
* Totila lett sik in Pavia to'n neen König vun de Ostgoten utropen.

## Boren
* 
## Storven
* Üm 542 rüm: Witichis, König vun de Ostgoten
(46) Hestia

**(46) Hestia** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 16. August 1857 vun de engelsch Astronom Norman Robert Pogson in Oxford opdeckt wurrn is.

De Asteroid is nah de greeksch Göddin Hestia nömmt wurrn. In de röömsche Mythologie weer dat de Göddin Vesta. De afsolute Helligkeit bedrocht 8,52. 

Hestia hett en dunkeln Böverflach mit en Albedo vun 0,052, de sück ut Silikaten un Köhlenstoff tosommensett. 

Nah disse Asteroid is ok de Hestia-Lücke nömmt.


## Aspekte
Ginnifer Goodwin

**Ginnifer Goodwin** (* 22. Mai 1978 in Memphis, Tennessee; eegentlich *Jennifer Michelle Goodwin*) is en US-amerikaansch Schauspelerin. 

Hör Schauspeeldebüt absolveer Goodwin 2001 mit en lütt Gastrull in de Feernsehreeg *[[Law & Order]]*. Een grööteren Publikum wurrr se 2003 dör den Part as Connie Baker in Mike Newell sien romantisch Kummedie *[[Mona Lisa Smile]]* bekannt, in de se an de Siet vun renommert Dorstellerinnen as de beid Oscar-Priesdrägerinnen Julia Roberts oder Marcia Gay Harden ageer. 2005 weer se as Vivian Cash in de mit de Academy Award uttekend Johnny Cash-Biografie *[[Walk the Line]]* to seen, in de Reese Witherspoon un Joaquin Phoenix hör Filmpartner weern. En Johr later kreeg se en wedderkehrend Rull in de US-amerikaansch Feernsehreeg *Big Love* neben Bill Paxton, Jeanne Tripplehorn un Chloë Sevigny.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblinks
*
Ernst Leuenberger

**Ernst «Aschi» Leuenberger** (* 18. Januar 1945 in Kräiligen bi Bätterkinden; † 30. Juni 2009) weer en Swiezer Gewerkschafter un Politiker (SP). 

Ernst Leuenberger is as en vun 4 Kinner ut en Arbeiterfamilie in Bätterkinden Kanton Bern upwussen. An de Universität Bern studeer he Wertschapswetenschap un Sozialwetenschap un arbeidt vun 1973 af as Sekretär vun de Solothurner Gewerkschaftsbund. Later henn wurr he Viezpräsident vun de Swiezer Gewerkschafsbund, 1990 is he aber nich to'n Präsidenten vun de Gewerkschaftsbund wählt wurrn. Walter Renschler wurr dat. Dornah hett he de Gewerkschaft wesselt un weer toletzt Präsident vun de Swiezer Iesenbahn un Verkehrspersonal-Verband (SEV) vun 1997 bit 2005. 

Leuenberger weer während 26 Johren - van 1983 bit to sien Dood 2009 - Liddmaat vun eidgenössisch Räte; bit 1999 as Liddmaat vun de Nationalrat (1997/98 togliek as Nationalratspräsident), af 1999 as Vertreder vun de Kanton Solothurn in de Städerat. 

Ernst Leuenberger weer verheiraadt un harr twee Kinner. Storven is he an Krebs. 

## Weblenken
*Website von Ernst Leuenberger
*''Volksnaher Gewerkschafter mit klaren Konturen'', Nachruf auf NZZ-Online vom 1. Juli 2009
Hamilton Othanel Smith

**Hamilton Othanel Smith** (* 23. August 1931 in New York, USA; † 25. Oktober 2025 in Ellicott City, Maryland) weer en US-amerikaansch Biochemiker.

1978 kreeg he tosommen mit Werner Arber un Daniel Nathans den Nobelpries för Physiologie oder Medizin „för hör Opdecken vun de Restriktionsenzyme un dat Anwennen vun disse Enzyme in de Molekulargenetik“.

## Weblinks
* Autobiography:Hamilton Othanel Smith (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Ray Peterson

**Ray T. Peterson** (* 23. April 1939 in Denton, Texas; † 25. Januar 2005 in Smyrna, Tennessee an Krebs) weer en US-amerikaansch Rock'n'Roll-Singer.

Peterson hett sien Gesangskarriere dormit start, as dat he in en Krankenhuus sien Mitpatienten wat vörsingen de. 1959 keem sien eerste Plaat *The Wonder Of You* rut. 1960 harr he mit  *Tell Laura I Love Her* un *Corinna, Corinna* twee Top-10-Erfolge in de USA. Corinna, Corinna weer aber ok in Düütschland wiet baben. Nah 1964 harr he aber kien Hits mehr.  

## Diskografie

* Tell Laura I Love Her
* Very Best 
* Other Side 
* Goodnight My Love, Pleasant Dreams
* Missing You
* Ray Peterson Country
* Nipper's Greatest Hits 
* Hard to Find
* Corinna, Corinna

## Weblenken
* Nahroop up Ray Peterson
(2421) Nininger

**(2421) Nininger** is en Asteroid ut de Butere Hööftgördel, de an’n 17. Oktober 1979 vun de US-amerikaansch Astronom Edward L. G. Bowell an de Anderson Mesa Station vun de Lowell-Steernwacht opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 10,80. 

De Asteroid is nah US-amerikanschen Meteoritenforscher Harvey Harlow Nininger nömmt wurrn.
Balthasar Permoser

**Balthasar Permoser** (* 13. August 1651 in Kammer bi Waging; † 20. Februar 1732 in Dresden) weer en vun de bedüüdenst  Bildhauer ut de Barock. Sien Geburtsort Kammer, as Oortschap hüüd Deel vun de böverbayerische Stadt Traunstein, höör domols to de soltborgsche Pfarrei Otting.

## Leven un Wark
Permoser wurr in Soltborg to’n Bildhauer utbildt un weer Schöler vun Wolf Weißenkirchner un Giovanni Battista Foggini. As Vörbiller gellenGiovanni Lorenzo Bernini un Pierre Puget. 1670 is Permoser in Wien nahwiest, van 1675 bit 1689 folg en längere Italienreis, de de Künstler entscheeden un Nahhaltig prägen sull. Den Grootdeel vun disse Tiet hett sück Permoser in Florenz uphollen.

1689 wurr he as Hoffbildhauer nah Dresden beropen un hett ünner August dem Starken tallriek Warken schafft. Sien völfaltig Tätigkeiten in Dresden, vor allen för den sassischen Hoff, wurrn dör abermolige Reisen nah Italien (1697/98 un 1725), Soltborg, Wien un Berlin ünnerbraken.  

Permoser is de bedüüdenste un inflootriekste Vermittler vun de Formideen vun die italiensch  Barockplastik nah Düütschland. To sien Hööftwarken tellt vör allen de Skulpturenschmuck för den Dresdner Zwinger (af 1711). Vun Permoser stammt dat Gesamtkonzept för de Utgestaltung un tallriek Figuren ut Holt, Steen un Elfenbeen. Besünners to erwähnen is ok de Apotheose vun Prinzen Eugen in Wien.

Balthasar Permoser funn sien letzte Ruhestäh up den Ollen katholschen Karkhoff an de Friedrichstraat in Dresden.


Bild:Dresden Alter Kath Friedho BalthPermoser.JPG|Graftstäh vun Balthasar Permoser up den Ollen Kathoolschen Karkhoff in Dresden
Bild:Nymphenbad 1.JPG|*Nymphenbad* in’t Dresdner Zwinger
Bild:Mohr_mit_Smaragdstufe_Grünes_Gewölbe_Dresden.jpg|*Mohr mit Smaragdstufe* in't Gröön Gewölbe in Dresden
Bild:Balthasar Permoser model of statue holy Magdalena.jpg|*Modell vun en Statue vun de Hillig Magdalena*
Bild:Schwerin Apollon.jpg|*[[Apollon|Apoll]] mit de [[Lyra (Zupfinstrument)|Lyra]]* im Schweriner Slottgorden


## Literatur
* Sigfried Asche: Balthasar Permoser und die Barockskulptur des Dresdner Zwingers. Frankfurt a. M. 1966
* Sigfried Asche: Balthasar Permoser – Leben und Werk. Berlin 1978
* Johannes Glötzner: Permosers Segensrosen – Neuigkeiten und Kuriositäten über Balthasar Permoser. München 2005
* Johannes Glötzner: Permosers Bartbuch – Eine bärtige Recherche über den Dresdner Bildhauer. München 2006
* Johannes Glötzner: Permosers Bart. Historischer Tatsachenroman. München 2008
* Erich Hubala: Die Kunst des 17. Jahrhunderts. Propyläen Kunstgeschichte, Band 9. Berlin 1970
* Albert Ilg: Permoser, Balthasar. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 25, Duncker & Humblot, Leipzig 1887, S. 382–384.
* Joachim Menzhausen: Permoser, Balthasar. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 20, Duncker & Humblot, Berlin 2001, ISBN 3-428-00201-6, S. 190–192 (Digitalisat).

## Enkeld Nahwiesen


## Filme
* *Zwischen Barock und Rokoko, Der Hofbildhauer Balthasar Permoser*, BR 2001, Eine Filmdokumentation von Bernhard Graf

## Weblenken
Bedonkohe

De **Bedonkohe**/Bi-dan-ku (= „At the front at the end people“, ok **Mogollon**, **Mimbreno**, **ööstliche Chiricahua**) sünd en Grupp vun de Apachen-Indianer. Hör bekannteste Hööftlinge weern Gokhlayeh alias *Geronimo* un Mangas Coloradas.

De Bedonkohe leevten mit hörr Stammesgenossen, de Chihenne, in dat süüdlich Grenzrebeet vun Arizona un New Mexico. De Bedonkohe weern een vun veer Gruppen vun de Chiricahua un hebbt sück an de letzten Kämpfe vun de Chihenne-Hööftlinge Victorio un Nana as ok vun de Nednhi ünner Juh bedeeligt. De Bedonkohe wurrn aber dör de ständig Kämpfe bannig dezimeert un sünd mehr oder weniger in de anner Chiricahua-Gruppen upgahn.

Hüüd leeven de Bedonkohe bi Fort Sill, Oklahoma un in de Mescalero-Apache-Reservation, New Mexico. 1990 geev dat noch 279 Minschen, de hör Moderspraak snacken kunnen. 

## Kiek ok
* List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent

## Literatur

* Morris E. Opler: *An analysis of Mescalero and Chiricahua Apache social organization in the light of their systems of relationship*; Dissertation an der Universität von Chicago, 1933
* Morris E. Opler: *An outline of Chiricahua Apache social organization*; in: F. Egan (Hg.): *Social anthropology of North American tribes*; Chicago: University of Chicago Press, 1937; S. 171–239
* Morris E. Opler: *An Apache life-way: The economic, social, and religious institutions of the Chiricahua Indians*; Chicago: The University of Chicago Press, 1941; Nachdruck: Lincoln: University of Nebraska Press, 1994; ISBN 0-8032-8610-4.
* Morris E. Opler: *Chiricahua Apache*; in A. Ortiz (Hg.): *Southwest*; Handbook of North American Indians, 10; Washington, D.C.: Smithsonian Institution., 1983; S. 401–418
Du gamla, Du fria

***Du gamla, Du fria*** *(nds: Du ollen, Du frien)* is de sweedske Natschonalhymne, well 1844 van Richard Dybeck in Fuorm van twee Strofen to eene olle Folkmelodi schriëwen was. Anners äs de Natschonalhymnen van viële annere Länner is düt Wiärk nienich officiell, düör politisken Besluet, äs Hymne annuemen wuorn. De Status äs Hymne geit methän full un gaas up Tradischoon trüg. Et wät aower doch bi officielle Saaken wu bi Staotsbesööke aor bi Sportvöanstaltungen spiëlt.

Dybecks twee Strofen sünd van den Skandinavismus färwt un hannelt blaus üöwer den Noorden un nich üöwer Sweden söws. Iärst in dat Jaor 1910 sünd de dritte un veerde Strofe van Louise Ahlén schriëwen wuorn. Dat Land Sweden wät blaus kuort in de veerden Strofe, de nich faken sungen wät, näömt.

## Tekst
Hans-Hermann Tiedje

**Hans-Hermann Tiedje** (* 10. April 1949 in Sleswig) is en düütschen Journalist un Medienmanager.

## Journalist
Tiedje is 1949 in Sleswig as Söhn von en Anstellten, de ut’n Tweten Weltkrieg blind trüchkamen is, un en Huusfro. He hett 1968 Abitur maakt un en Tied Politik in Kiel un denn Juristeree in Hamborg studeert, sien Studium aver nich afslaten. He hett denn en Volontariat bi’t Hambörger Avendbladd maakt. He weer von 1975 af an Redaktör bi de Welt un von 1980 bet 1986 bi de Bunte (Burda). Von 1986 bet 1988 weer he Viez bi de Bild un 1988 bet 1989 Chefredaktör bi de Bunte. He weer ok tohoop mit Margarete Schreinemakers Moderator von de NDR Talk Show bi’n NDR. 

1989 is he Chefredaktör bi de Bild worrn. 1992 is he dor wedder weggahn un weer denn 1993 bet 1994 Baas von de Redakschoon bi Thomas Gottschalk sien *Gottschalk Late Night* op RTL. 1994 hett he de Tiedschrift Tango von’n Verlag Gruner + Jahr utklamüsert, grünnt un weer denn ok de Chefredaktör. De Tiedschrift weer denn aver al 1995 na 23 Utgaven in’n Sand sett.

Sied den 30. August 2006 modereert he tohoop mit Hajo Schumacher elk Week de Talkshow *Links-Rechts* op N24. Tiedje speelt dor den rechts-konservativen Part.

## Ünnernehmer
1992 hett Tiedje de TV Media Medienmanagement GmbH in Ebersberg bi München mit grünnt, de sied 2000 en Dochterfirma von dat Ünnernehmen WMP Eurocom AG in Berlin is. Dor is Tiedje sieddem in’n Vörstand, Grootaktionär un sied April 2004 ok de Vörsitter von’n Vörstand. Dat Ünnernehmen weer 2003 in en lütten Skandal verwickelt, as se en ümstreden Beraderverdrag mit de Bundsagentur för Arbeit slaten harrn.

Sied 2005 is Tiedje tohoop mit Axel Hilpert Bedriever von dat Resort Schwielowsee bi Potsdam. 

Tiedje is ok Viez-Vörsitter von’n Opsichtsraat von de Marseille-Kliniken AG.

## Politik
1998 weer he in Kohl sien verloren Wahlkampf persönlich Berader von Bundskanzler Helmut Kohl 

## Borns
Soltborg (Bundsland)

**Soltborg** (hoochdüütsch: *Salzburg*) is een Bundsland vun Öösterriek, dicht bi dat düütsche Bundsland Bayern.

De Hööftstadt un gröttste Stadt is Soltborg.
Interpolatschoon (Literatur)

En **Interpolatschoon** is en Passaasch in en Text, de  nich van de original Autor schreven würr, man van anner Lüüd in de Text inschaven würr un de original Text verännern düng. Interpolatschoon kümmt af van "interpolare" (latiensch) =  « upniegen, verniegeen, nie maaken »,
un wull ok « verännern,  falsifiseern, verfälschen ». Interpolatschonen findt een in  Texten ut de oold Tieden or ut de Middeleewen, de van Hand kopeert würrn un wor faken för't Verklorn or för anner Grünn wat toschreven würr, sünners an de Rand. 
Upfolgen Affschrievers wüssen oftins nich, of de toschräven Text an de Rand noch Deel van de originaal Text weer or nicht, un schreeven denn de Text (van de Rand), wenn't passen düng, eenfach in de Hööfttext meed to. 

Of een Manuskript Interpolatschonen hett or of de Text van de Autor sülvst herkümmt, dat is mennigmol nich mehr to seggen.

## Belegen
538

## Wat passeert is
* De Ostgoten erovert Mailand vun Byzanz torüch. Man vun Rom mütt se aftrecken. 

## Boren
* 
## Storven
*
537

## Wat passeert is
* 11. November: Paapst Silverius trett vun sien Amt torüch.

## Boren
* Um 537 rüm: Chilperich I., König vun dat Frankenriek († 584)

## Storven
* 2. Dezember: Silverius, ehmalger Paapst
536

## Wat passeert is
* De Byzantieners nehmt de Ostgoten toeerst Neapel un denn, an'n 9. Dezember, ok noch Rom weg un erovert beide Städer. De Ostgoten geevt dor ehren König Theodahad för de Schuld un sett Witichis as ne'en König in. De lett toeerst mol Theodahad an'e Siet maken. 

## Boren
* 
## Storven
* Theodahad, König vun de Ostgoten (* 507 oder 511)
535

## Wat passeert is
* 
## Boren
* 
## Storven
* 30. April: Amalasuntha, Königin vun de Ostgoten, an'e Siet maakt
530

## Wat passeert is
* 22. September: Bonifatius II. wurrd to'n Paapst wählt.
* Godomar II., König vun de Burgunnen, slutt en Bund mit Amalasuntha, wat de Ostgoten ehre Königin is. He hett mit düt Bündnis de Franken ehre Macht mit in't Oog. 

## Boren
* 
## Storven
Fulgentius vun Ruspe

**Fulgentius vun Ruspe** (Latiensch: *Fulgentius Ruspensis*; * um 467 rüm in Telepte, Noordafrika; † 1. Januar 533 in Ruspe, Noordafrika) is Bischop vun Ruspe ween un hett dör siene Schriften in de Generatschoon na Augustinus groten Infloot harrt up de Theologen vun siene Tied. 

## Leven
Toeerst is he as Prokurator en hogen Beamten in Telepte ween. Man as he de Schriften vun Augustinus leest hett, hett he beslaten, Mönk to weern. Ofschoonst he dat an un for sik nich woll, hefft se em üm dat Johr 507 rüm to'n Bischop vun Ruspe wählt. Man dat duer nich lang un de Wandalenkönig Thrasamund hett em na Sardinien verbannt. Dor hett he in Calaris en Kloster grünnt un veel Schriften över de Theologie verfaat'. 515 is he bi en Disputatschoon mit Arianers in Karthago to finnen. Sien Schöler Fulgentius Ferrandus ut Karthago hett en Schrift över Fulgentius sien Leven rutbröcht.

## Theologie
In siene Schriften maakt he sik sunnerlich för Augustin siene Gnadenlehr stark un geiht gegen den Semipelagianismus gegenan, de to de Tied in Süüdgallien allerwegens mank de Theologen to finnen weer. Ok mit den Arianismus vun de Wandalen sett he sik ut'neen un stritt dor gegenan.

## Hilligen
In de Röömsch-kathoolsche Kark warrt Fulgentius as en Hilligen ankeken. Sien Denkeldag is de 1. Januar. 

## Literatur
* Utgave vun siene Warken: Migne Patrologia Latina, Vol. 65

## Weblenken

* Werke in der ''Bibliothek der Kirchenväter''
* Martyrologium Sancrucense: Heiligenverzeichnis für das Zisterzienserkloster Heiligenkreuz 2001 (Endkorrektur 2003)]
Wolf Caspar von Klengel

**Wolf Caspar von Klengel** (* 8. Juni 1630 in Dresden; † 10. Januar 1691 in Dresden) weer en düütsch Architekt un Baumeester ut dat Kurförstendom Sassen. 
 
Klengel gellt as Begrünner vun de sassisch Barockbaukunst un weer kunstgeschichtlich de wichtigst sassisch Baumeester in dat 17. Johrhunnert. He weer Böverlandbaumeester (siet 1656) un Böverinspektor vun de Zivil- und Militärbowarken ünner den sassischen Kurförst Johann Georg II. (1613–1680). 1672 hett Klengel dat Hooch Huus (hüüd Spitzhuus) böverhalf vun de Hoflößnitz baut.

1688 weer he Kummandant up Slott Sonnenstein bi Pirna un hett dat to en Festung utbauen laten. 

## Weblenken
*Informatschoonen to Dresden in de Fröhbarock un von Klengel
Aram Sarkissjan

**Aram Sarkissjan** (armeensch Արամ Սարգսյան; * 2. Januar 1961 in Ararat, Armenien) weer van 3. November 1999 bit to’n 2. Mai 2000 armeensch Premierminister. He is de jüngere Bröer vun Wasken Sarkissjan (de vör hüm Premierminister weer un de dör en Attentat to Dood keem). 2000 hett he de oppositschonell Partei „Republik“ grünnd.
(739) Mandeville

**(739) Mandeville** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 7. Februar 1913 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Winchester opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit vun de Asteroid bedrocht 8,626. 

De Asteroid is nah de jamaikaansch Stadt Mandeville up Jamaika nömmt wurrn.
532

## Wat passeert is
* En Ewigen Freden warrt slaten twuschen dat Byzantiensche Riek un dat Perserriek unner de Sassaniden. Man düsse Freden höllt bloß man bit 540, denn warrt he vun Chosrau I. braken. 

## Boren
* 
## Storven
* 17. Oktober: Paapst Bonifatius II.
529

## Wat passeert is
* Benedikt vun Nursia grünnt sien Kloster up den Monte Cassino. Dor liggt de Wuddeln vun den Orden vun de Benediktiners. 

## Boren
* 
## Storven
528

## Wat passeert is
* 13. Februar: Kaiser Justinian I. vun Oostrom gifft den Updrag, dat Corpus Iuris Civilis tohopentostellen un dor dat öllere Röömsche Recht in to sammeln. .  

* In dat Riek vun Silla in Korea warrt de Buddhismus Staatsreligion. 

## Boren
* 
## Storven
527

## Wat passeert is
* 1. August: Justinian I. warrt Kaiser vun dat Byzantiensche Riek, nadem sien Onkel Justin I. storven is. 

## Boren
* 
## Storven
* 1. August: Justin I., ooströömschen Kaiser (* um 450)
525

## Wat passeert is
* 525 oder 524: De Philosoph Boethius warrt up Befehl vun den König vun de Ostgoten an'e Siet bröcht. He schall sik gegen dat Riek vun de Ostgoten verswaren hebben. 

## Boren
* 
## Storven
* 525 oder 524: Boëthius, Philosophen in de Tied vun de late Antike (* twüschen 475 un 480)
522

## Wat passeert is
* Amalrich warrt offiziell to'n König vun de Westgoten utropen. 
* De Philosoph Boethius schrifft in't Kaschott sien Book *[[De Consolatione Philosophiae]]* (Vun den Troost vun de Philosophie)

## Boren

## Storven
520

## Wat passeert is

## Boren
* Justin II., vun 565 bit 578 Kaiser vun Byzanz († 578)
* Um 520 rüm: Aescwine, König vun Essex († 587)

## Storven
Luc Montagnier

**Luc Antoine Montagnier** (* 18. August 1932 in Chabris; † 8. Februar 2022 in Neuilly-sur-Seine) weer en franzöössch Viroloog un Nobelpriesdräger.

## Leben
Nah sien Schoolafsluss hett Montagnier in Poitiers und Paris studeert. Af 1955 weer he an de Universität Paris tätig, 1965 bit 1971 an’t Radium-Institut in Paris. 1972 wurr Luc Montagnier Baas vun de virologisch Afdeelen an’t Institut Pasteur in Paris, de he van 1985 an as Perfesser führen de. Van 1991 bit 1997 weer he an dat glieker Institut Baas vun de Afdeelen för HIV/AIDS un Retroviren. 1997 wessel he an dat Queens College vun de Universität New York, wo he bit 2001 Direktor vun dat Zentrum för molekulare un zelluläre Biologie weer.

He weer Chef vun de Arbeitsgrupp, de 1983 eerstmals den hüüd as HI-Virus bekannt Erreger vun de Immunschwächekrankheit AIDS isoleeren de.

Dat Virus wurr anfangs as „lymphadenotropes Virus“ oder „Lymphadenopathie-assoziiertes Virus“ (LAV) betekend. Dat geev en langen Rechtsstriet um dat Patent, wiel Montagnier dat Patent för den HIV-Antikörper-Test en half Johr för Robert Gallo beandragt hett, Gallo kreeg dat aber ehder vun dat US-Patentamt. Nahderhenn hett man sück up hööchst politisch Ebene 1987 dör US-Präsident Ronald Reagan un de franzöösch Premierminister Jacques Chirac eenigt. Johren later hett Robert Gallo togeeven, dat Montagnier de Eerst weern weer, de dat HI-Virus opdeckt hett.

Beid kregen aber 1988 den Japan-Pries. In’ Oktober 2008 wurr Montagnier tosommen mit Françoise Barré-Sinoussi en Hälft vun de Nobelpries för Physiologie oder Medizin för dat Opdecken vun dat HI-Virus tospraken. De anner Hälft vun den Nobelpries kreeg Harald zur Hausen ut Düütschland.

Montagnier is verheiraadt un hett twee Döchter, Anne-Marie und Francine, as ok een Söhn, Jean-Luc.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* 
* DNB-Katalog
* Autobiography (engelsch)