open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hansestadt

En **Hansestadt** is en Stadt, de in de histoorsche Hanse ween is.

De Klöör von de Hanseflaggen is witt un rood.

Nadem 1669 de letzte Hansedag ween is, hebbt sik blots noch Hamborg, Bremen un Lübeck Hansestadt nöömt. Eerst na 1990 hebbt welk Städer denn wedder op de ole Historie trügggrepen un sik wedder offiziell Hansestadt nöömt. Dat weren toeerst na de Wenn 1990 de Städer Rostock, Wismer, Stralsund, Griepswoold, Anklam un Demmin in Mekelborg-Vörpommern. Eerst von 2007 af an hebbt denn ok Städer in Neddersassen, Sassen-Anholt, Noordrhien-Westfalen un Hessen Andrääg bi de tostännigen Binnenministers stellt, dat se den Titel Hansestadt dragen dröfft. Opstunns (Stand 19. Dezember 2013) gifft dat 23 Städer in Düütschland, de offiziell den Titel Hansestadt hebbt.

1980 hett sik as Stadtbund von ole Hansestäder de Ne’e Hanse grünnt.

* Hamborg (jümmer siet de olen Hansetieden)
* Bremen (jümmer siet de olen Hansetieden)
* Lübeck (jümmer siet de olen Hansetieden)
* Anklam (na 1990)
* Demmin (12. Januar 1995)
* Rostock (10. Oktober 1995)
* Wismer (10. Oktober 1995)
* Stralsund (10. Oktober 1995)
* Griepswoold (10. Oktober 1995)
* Lümborg (5. Oktober 2007)
* Soltwedel (1. April 2008, vörher al maal von 4. Juni 1995 bet 1. Januar 1998)
* Garlä (28. Mai 2008)
* Havelberg (1. Juni 2008)
* Osterborg (1. Juni 2008)
* Werben (1. Juni 2008)
* Seehusen (1. November 2008)
* Stood (2. Mai 2009)
* Stendal (1. Januar 2010)
* Attendorn (17. März 2012)
* Warberig (17. März 2012)
* Wipperfürth (17. März 2012)
* Bräckfelle (29. März 2012)
* Schweierte (29. März 2012)
* Medebach (24. Juli 2012)
* Körbach (18. Juni 2013)
* Hiarwede (8. Juli 2013)
* Buxthu (Dezember 2013)

## Footnoten
Soest

**Soest** oder **Söst** betekent

* Saust, Stadt in’n Kreis Saust, Noordrhien-Westfalen,
* Soest, Gemeen in de Provinz Utrecht, Nedderlannen,
* Söst, Oort in de Gemeen Wincheringen in’n Landkreis Trier-Saarburg, Rhienland-Palz.

**Soest** oder **Van Soest** is de Familiennaam von

* Albert von Soest (vör 1550–1589), düütschen Holtsnittjer,
* Conrad von Soest (üm 1370–na 1422), düütschen Maler,
* Daniel von Soest (1490–1539), düütschen Satiriker un Theoloog,
* Gerard Soest (üm 1600–1681), engelschen Maler,
* Heinrich Soest (1897–1962), düütschen Politiker,
,
* Pieter Cornelisz van Soest, nedderlandschen Maler,
* Ties van Soest (* 2000), nedderlandschen Ieshockeyspeler.

Kiek ok bi: Sost.
Essen (Mehrdüdig Begreep)

**Essen** betekent

* Essen, Stadt in Noordrhien-Westfalen,
* Essen, Gemeen in’n Landkreis Cloppenborg, Neddersassen,
* Essen, Gemeen in’n Landkreis Ossenbrügge, Neddersassen,
* Essen, Oort in de Gemeen Asendörp in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen,
* Essen, Gemeen in Belgien,
* Essen, Oort in de Gemeen Haren, Grunneng, Nedderlannen,
* Essen, Oort in de Gemeen Barneveld, Gelderland, Nedderlannen.

**Essen** is de Familiennaam von

* Andreas van Essen (1618–1677), nedderlandschen Theoloog,
* Ann-Louise von Essen (* 1942), finnsche Badmintonspelerin,
,
* David van Essen (* 1945), US-amerikaanschen Neurowetenschopper,
* Dieter von Essen (* 1962), düütschen Politiker,
* Elis Essen-Möller (1870–1956), sweedschen Mediziner,
* Eric Von Essen (1954–1997), US-amerikaanschen Bassist un Kumponist,
* Ernst von Essen (1912–1986), düütschen Politiker,
* Frederick Essen (1863–1946), US-amerikaanschen Politiker,
* Georg Essen (* 1961), düütschen Theoloog,
* Gerhard von Essen (1932–2002), düütschen Geistlichen un Politiker,
* Hans Henric von Essen (1674–1729), sweedschen Eddelmann,
* Hans Henric von Essen (1755–1824), sweedschen Eddelmann,
* Hans Henric von Essen (1820–1894), sweedschen Eddelmann,
* Henneke von Essen (üm 1561–1631), düütschen Politiker,
* Jac van Essen (1908–1989), nedderlandschen Philosoof un Psycholoog,
* Johannes Cornelis van Essen (1854–1936), nedderlandschen Maler, Grafiker, Illustrater, Raderer un Lithograaf,
* Jörg van Essen (* 1947), düütschen Politiker,
* Karl Theophil von Essen (1846–1932), düütschbaltschen Iesenbahninschenör un Ünnernehmer,
* Kevin van Essen (* 1989), nedderlandschen Footballspeler,
* Kurt Essen (1904–1993), düütschen Theoloog,
* Lil von Essen (* 1963), düütsche Schauspelerin,
* Louis Essen (1908–1997), engelschen Physiker,
* Magnus von Essen (1796–1869), Zivilguvernör von Livland,
* Magnus Gustav von Essen (1758–1813), russ’schen Generaalleutnant,
* Max von Essen (* 1974), US-amerikaanschen Musicaldorsteller un Sänger,
* Nicolai von Essen (1885–1945), düütschbaltschen Offzeer un Genealoog,
* Nikolai Ottowitsch von Essen (1860–1915), russ’schen Admiraal,
* Otto von Essen (1898–1983), düütschen Phonetiker,
* Otto Wilhelm von Essen (1761–1834), russ’schen Zivilguvernör,
* Paul von Essen (1886–1933), düütschen Gewerkschafter,
* Pjotr Kirillowitsch Essen (1772–1844), russ’schen Generaal,
* Reimer von Essen (* 1940), düütschen Musiker,
* Reinhold Wilhelm von Essen (1722–1787/1788), russ’schen Generaalleutnant,
* Rob van Essen (* 1963), nedderlandschen Schriever, Översetter un Literaturkritiker,
* Siri von Essen (1850–1912), finnlandsweedsche Schauspelerin,
* Werner Essen (1901–1989), düütschen Bevölkerungswetenschopper.
Lünne

**Lünne** betekent

* Lünne, Gemeen in de Samtgemeen Spelle in’n Landkreis Emsland, Neddersassen,
* Lünne, Gemeen in’n Landkreis Eemsland, Neddersassen.
1055

## Wat passeert is
* 11. Januar: Theodora III. warrt mit 70 Johren to'n tweeten Mol Kaiserin vun Byzanz.

## Boren
* Al-Ghazālī: persischen Theologen, Philisophen, Mystiker (oder 1056 boren, † 1111)
## Storven
1053

## Wat passeert is
* Paapst Leo IX. warrt vun de Normannen slahn un warrt jem ehr Gefangenen. 

## Boren
* 
## Storven
1052

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 23. Mai: Philipp I., König vun Frankriek († 1108) 

## Storven
* 4. Oktober: Wladimir vun Nowgorod, Först vun Nowgorod un Hilliger (* 1010)
1051

## Wat passeert is
* 19. Mai: König Hinrich I. vun Frankriek heiraat siene drüdde Fro Anna vun Kiew.

## Boren
* 
## Storven
1060

## Wat passeert is
* Mai: De Normannen unner Robert Guiscard erovert Tarent vun de Byzantiners.
* Oktober: De Byzantiners erovert Tarent wedder torüch vun de Normannen. 

## Boren
* Duncan II., König vun Schottland († 1094)
* üm 1060 rüm: Gottfried vun Bouillon, Anföhrer vun den 1. Krüüztog, eersten Herrscher vun dat Königriek Jerusalem († 18. Juli 1100).

## Storven
1050

## Wat passeert is
* In en Slacht twuschen de Königen Harald III. vun Norwegen un Sven II. „Estridson“ vun Däänmark warrt Haithabu in'n Dutt maakt. Later weert bloß Delen dor wedder vun upboot.
* De Naam vun de Stadt Nürnbarg steiht as *norenberc* to'n eersten Mol in en Urkunn to lesen. 

## Boren
* 
## Storven
Fritz Schmidt (Mehrdüdig Begreep)

**Fritz Schmidt** is de Naam von

* Fritz Schmidt, plattdüütschen Schriever,
* Fritz Schmidt (1943–2024), düütschen Hockeyspeler,
* Fritz Schmidt (1902–1973), düütschen Politiker.
(1504) Lappeenranta

**(1504) Lappeenranta** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 23. März 1939 vun de finnisch Astronomin Liisi Oterma in Turku opdeckt wurrn is.

De Naam vun de Asteroid is vun de finnisch Oortschaft Lappeenranta afleidt.
Wiebke Eden

**Wiebke Eden** (* 19. Januar 1968 in Jever) is en düütsch Schrieverin. 

## Biographie
Af 1988 hett Wiebke Eden as Volontärin bi de Zeitung *[[Jeversches Wochenblatt]]* arbeidt. Doran sloot sück en eenunhalf johrige Tätigkeit as Redakteurin an.
Se studeer 1991 bi 1996 Germanistik un Pädagogik in Ollnborg wat se mit en Magisterprüfung afslooten hett. Nebenbi he se as free Journalistin arbeidt un Vördrääg un Seminaren in de Utwossenbildung hollen.

Wiebke Eden leevt in Berlin.

## Uteknungen
*1990: Nawasspries vun de Landwertschapskammer Weser-Ems
*1995: Mainzer Auslese un Journalistenpries vun de Presseclub in Bremerhoben.

## Warken
* *Keine Angst vor großen Gefühlen* - Elf Porträts deutscher Schriftstellerinnen, Berlin 2001, ISBN 3-596-15474-x
* *Die Zeit der roten Früchte*, Roman, Zürich-Hamburg 2008, ISBN 978-3-7160-2375-4

## Weblenken
* Websteed vun de Autorin
* Rezension von ''Die Zeit der roten Früchte'' in ''Brigitte online''
* Rezension von ''Die Zeit der roten Früchte'' in ''Glaube aktuell''
*Spiegel Online över Wiebke Eden
Messinium

Dat **Messinium** is de sösste un böverste chronostratigraafsche Stoop vun’t Miozän in’t Neogen. Se ümfaat ruchweg de Tietduer vun 7,246 (±&nbsp;0,005) Millionen bit 5,332 (±&nbsp;0,005) Millionen Johren vör hüüt. Vör disse Stoop liggt dat Tortonium. Aflöst warrt se vun’t Zancleum, de ünnerste Stoop vun’t Pliozän.

## Naam
De Stoop hett ehrn Naam vun de Stadt Messina op dat italiensche Eiland Sizilien. Inföhrt hett den Naam un ok de Stoop sülvst de Swiezer Geoloog Karl Mayer-Eymar in’t Johr 1867. Dat offizielle Tyypprofil vun Internatschonale Stratigrafische Kommischoon (ICS) befinnt sik in Oued Akrech. Dat liggt in de Neeg Rabat in Marokko.

## Definitschoon
De ünnere Grenz vun de Stoop is kenntekent dör dat ünnerste Vörkamen vun de planktonischen Foraminiferen-Oort *Globorotalia conomiozea*. Disse Grenz liggt ruchweg in de Mitt vun de magneetschen Polaritäts-Chronozoon C3Br.1r. Na baven hen liggt de Grenz bi’t Top vun de Magneetschen Polaritäts-Chronozoon C3r, dat is ruchweg 100.000 Johren vör de Thvera normol-polaren Subchronozoon C3n.4n. Butendem liggt de Grenz dicht bi’n Horizont vun’t Utstarven vun de kalkigen Nanoplankton-Oort *Triquetrorhabdulus rugosus*, wat de Basis vun de CN10b-Zoon is, un bi’t eerste Vörkamen vun de kalkigen Nanoplankton-Oort *Ceratolithus acutus*.

## Vörkamen
In de Tiet vun’t Messinium leeg de Messinische Salinitätskries. In de Tiet is de Middellannsche See to’n wieten Deel utdröögt. In de deepsten Beckendelen hebbt sik dorbi Evaporit-Folgen billt, de bit to 3.000&nbsp;m Mächtigkeit hebbt.

## Literatur
* Karl Mayer-Eymar: *Catalogue systématique et descriptif des fossiles des terrains tertiaires qui se trouvent du Musée fédéral de Zürich.* Zürich 1867.
* Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737
* Frederik J. Hilgen, Silvia Iaccarino, Wout Krijgsman, Giulia Villa, Cor G. Langereis und Willem J. Zachariasse: *The Global Boundary Stratotype Section and Point (GSSP) of the Messinian Stage (uppermost Miocene).* Episodes, 23(3): 172-178, Beijing 2000, ISSN 0705-3797 PDF.
* Hans Murawski & Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. 10., nee bearb. u. wiet. Opl., 278 S., Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.

## Weblenken
* Deutsche Stratigraphische Kommission (Rgv.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
* GeoWhen Database
* Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
* Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP’s) vun Jim Ogg
Tarrafal (Santiago)

**Tarrafal** is en Stadt an de Nordwestküst vun’t Eiland Santiago in de Republiek Kap Verde. In de Reeg vun de gröttsten Städer vun dat Land steiht Tarrafal mit sien ruchweg 6.800 Inwahners (Stand vun 2008) an de sövten Steed. Se is togliek de Seet vun de Verwalten vun den *concelho* Tarrafal.

## Geografie un Landschop

Tarrafal liggt in’n nöördlichen Afsnitt an de westlichen Küst vun Santiago un ümslutt de *Bucht vun Tarrafal*. De Stadt is vun’n Süden ut de Serra Malagueta al vun wieter weg in’n Vördergrund vun’n Monte Graciosa to sehn. De Huusbarg *Monte Graciosa* is – jüst as ok de Rest vun’t Eiland – vulkaansch tostannen kamen un wiest Basaltsülen in verscheden Grötten op, de de ünnerscheedlichen Lavaschichten dorstellt. De Ümgegend vun Tarrafal is savannenoordig, direkt an de Küst breedt sik en fienen Sandstrand ut, de na achtern to vun Kokospalmen süümt warrt.

## Stadtbild

As in vele annere Städer vun de Kapverden ok, staht in Tarrafal vele Hüüs, de nich fardig boet worrn sünd, vun wegen, dat de Besitters nich noog Geld harrn. In’n Vergliek mit annere Städer maakt Tarrafal aver’n beten plegteren Indruck un wiest sik teemlich sauber. De Middelpunkt vun Tarrafal – ok tyypsch för de Republiek – is en grötteren Platz (*Praça*), woneem ok de Kark vun de Stadt to finnen is. Hier ümto finnt sik ok Banken un Ladens, in’t Rebeet na’n Strand to gifft dat ok enige Bars un Restaurants.

## Wat een sik ankieken kann
De Stadt Tarrafal is sünners vör twee Saken bekannt un beropen. Dat een is de fiene Sandstrand an de Bucht vun Tarrafal, de sünners vun de wat riekeren Lüüd, de op Santiago leevt, besöcht warrt, üm sik dor an’t Wekenenn to verhalen. In jüngere Tiet gifft dat ok tonehmen Touristen, de nich vun Santiago sülvst kamt. Üm den Strand hebbt sik mit de Tiet ok en poor Bars und gode Restaurants anfunnen.

En annere beropen Steed is dat Campo do Tarrafal. Dat is in de Tiet vun de Estado Novo en Konzentratschoonslager wesen, dat in de Neeg vun den Oort Chão Bom liggt. Ünner dat Regime vun Salazar weern Opstännsche ut de Kolonien un portugeesche Kritikers vun’t Regime in Tarrafal insparrt. Eenige dorvun sünd in dat Lager doodbleven. 

## Borns


## Weblenken
* Offizielle Websteed vun’t Raathuus Tarrafal (port.)
Tarrafal

**Tarrafal** betekent

* Tarrafal, Concelho in’n Noorden vun’t Eiland Santiago, Kap Verde,
* Tarrafal, Stadt un Sitt vun den Concelho in’n Noordwesten vun’t Eiland Santiago, Kap Verde,
* Tarrafal, Concelho in’n Westen vun’t Eiland São Nicolau, Kap Verde,
* Tarrafal de São Nicolau, Stadt un Sitt vun den Concelho in’n Westen vun’t Eiland São Nicolau, Kap Verde,
* Tarrafal de Monte Trigo, Oort op dat Eiland Santo Antão, Kap Verde.
Hiʻiaka (Maand)

**Hiʻiaka** is de butere, gröttere Maand vun den Dwargplanet (136108) Haumea.

## Opdecken
He is an’n 28. Januar 2005 vun A.&nbsp;H.&nbsp;Bouchez, Michael&nbsp;E. Brown, R.&nbsp;D.&nbsp;Campbell, J.&nbsp;C.&nbsp;Y.&nbsp;Chin, M.&nbsp;A.&nbsp;van Dam, S.&nbsp;K.&nbsp;Hartman, E.&nbsp;M.&nbsp;Johansson, R.&nbsp;E.&nbsp;Lafon, D.&nbsp;Le&nbsp;Mignant, P.&nbsp;J.&nbsp;Stomski&nbsp;jr., D.&nbsp;M.&nbsp;Summers, P.&nbsp;L.&nbsp;Wizinowich, Chadwick&nbsp;A. Trujillo un David Lincoln Rabinowitz an de Keck-Steernwacht op Hawaii opdeckt worrn. Vun de Opdeckers hett he toeerst den vörlöpigen Naam *Rudolph* kregen, na dat beropen Rendeer vun’n Wiehnachtsmann ut en US-amerikaansch Wiehnachtsleed (*Rudolph the red nosed Reindeer*). De offizielle vörlöpige Beteken weer **S/2005 (2003 EL<sub>61</sub>) 1**. Sien Naam hett de Maand an’n 17. September 2008 kregen. Hiʻiaka is en Göddin ut de Mythologie vun Hawai’i, de ut den Mund vun Haumea boren worrn is.

## Egenschoppen
De Maand hett en Dörmeter vun ruchweg 310&nbsp;km, wat üm un bi een Föfftel vun den middleren Dörmeter vun Haumea is. Starke Absorpschonen bi Bülgenlängen vun 1,2 un 2&nbsp;μm in’t infrarode Spektrum wiest dorop hen, dat de Bavenflach vun Hiʻiaka to’n gröttsten Deel ut Wateries besteiht. Dat weer woll good mööglich, dat de Maand bi’n Inslag vun en annern Körper op Haumea ut dat utsmeten Material entstahn is.

Hiʻiaka löpt op en meist kreisförmige Bahn mit en Exzentrizität vun 0,050 (±0,003) üm den Dwargplaneten. De Maand hett en Afstand vun 49.500&nbsp;km (± 400&nbsp;km) vun Haumea un bruukt vör een Ümloop ungefähr 49&nbsp;Daag un 3 Stünnen. Gegenöver den tweeten Maand Namaka is de Maandbahn üm 40 verkippt, wat in’t Sünnsystem ’n teemlich ungewöhnlichen Ümstand is. De naue Masse vun den Maand is nich bekannt, de Forschers weet blots de Masse vun’t hele System. Wenn een aver för Hiʻiaka de glieke Albedo un Dicht annimmt as bi Haumea, denn lett sik dorut sluten, dat de Maand ruchweg 1 % vun de Masse vun Haumea opwiest.

## Websteden
* Wm. Robert Johnston: (136108) 2003 EL61, S/2005 (2003 EL61) 1, and S/2005 (2003 EL61) 2
Robert Pattinson

**Robert Pattinson** (* 13. Mai 1986 in London, England) is en britischen Schauspeler, Model un Musiker.

Pattsinson hett in’t Öller vun föffteihn Johren anfungen mit de Schauspeleree un slööt sik bi de *Barnes Theatre Company* in West London an. 

He harr 2004 as *Giselher* en Nevenrull in den Feernsehfilm *Ring of the Nibelungs* un speel in’t glieke Johr ok en lütte Rull in Mira Nairs Literaturverfilmen *Vanity Fair*, man sien Szenen weern an’t Enn rutsneden. Dat Johr dorop hett he *Cedric Diggory* in *Harry Potter and the Goblet of Fire* dorstellt un is dordör en grööteret Publikum bekannt worrn. In de Online-Faten vun de Times is he dorophen as *British Star of Tomorrow* verklort worrn.

En Hööftrull hett he 2006 in den engelschen Feernsehfilm *The Haunted Airman* speelt. 

## Filmografie

## Weblenken
*
Turnhall

En **Turnhall** oder **Sporthall** is en deckte Hall, de för’t Utöven vun Sportoorden boet is. De eerste Turnhall in Düütschland is 1849 in Hamborg boet worrn.

In de Bovörschriften vun de düütschen Bundslänner warrt för Turnhallen sünnere Norm- un Mindstmaten anraat oder ok vörschreven. So is in de Anlaag to de Schoolboverorden in Bayern to’n Bispeel en Grundflach vun 15&nbsp;m&nbsp;×&nbsp;27&nbsp;m vörsehn. In den Tosamenhang gellt vör allen de DIN 18032, de DIN 18036 un de DIN 18038.

Dat gifft ok grode Sport- un Turnhallen, de en Mehrfack vun de vörgeven Maten opwiesen doot un de dör verännerbore Wannen ünnerdeelt warrn künnt. Disse Form warrt as *Mehrfachhall* betekent, as to’n Bispeel *Dreefachturnhall*, *Dreefachsporthall* oder eenfach *Dreefachhall*.

In de ehmoligen DDR geev dat mehrere Standardbowarken, de in grode Tall boet worrn sünd. En Bispeel dorför is de Tyyp *KT&nbsp;60&nbsp;L* mit en rund Dack.

## Borns


## Kiek ok
* Speelfeld

## Websteden
* Anlaag to de Bayerischen Schoolboverorden (SchulbauV)
* Huhlmann & Wehr: ''Speelfeller'' (PDF) (2003: DIN 18032)
Hoisdörp

**Hoisdörp** (hoochdüütsch: *Hoisdorf*) is en Gemeend müt twee Oortsdeelen, Hoisdörp un Mötendörp. Hüüttodags höört de Gemeend to dat Amt Siek (Kreis Stormarn) in Sleswig-Holsteen.

Hoisdörp is in de Mitt vun dat 13. Johrhunnert as en Rohdungsdörp grünnt worn. Dat eerste Dokument wo de Naam Hoisdörp to finnen is, is vun 1279. In dat Johr 1339 hett dat Hamborger Domkapitel dat Dörp köfft. Na de Reformatschoon weer Hertog Adolf vun Sleswig-Holsteen-Gottörp de niege Herr (1576) un Hoisdörp weer to een Deel vun dat Amt Trittau maakt.

Na de Annexion vun Sleswig-Holsteen dör Preußen harrn se Hoisdörp in den niegen Kreis Stormarn ingleedert. In dat Johr 1889 weer’t to den Amtsbezirk Lüttensee toordnet. 

Hüüt is Hoisdörp en moderne Wahnort müt en lebennige Vereensleven un en fein Dörpmuseum (dat „Stormarnsche Dörpmuseum“).
Palmeira

**Palmeira** betekent

* Palmeira, Gemeen in Paraná, Brasilien,
* Palmeira, Gemeen in Santa Catarina, Brasilien,
* Palmeira d’Oeste, Gemeen in São Paulo, Brasilien,
* Palmeira, Oort op dat Eiland Sal, Republiek Kap Verde,
* Palmeira, Gemeen in de Provinz Manica, Mosambik,
* Palmeira, Gemeen in de Provinz A Coruňa, Spanien,
* Palmeira, Gemeen in’n Município Braga, Portugal,
* Palmeira de Faro, Gemeen in’n Município Esposende, Portugal,
* Leça da Palmeira, Gemeen in’n Município Matosinhos, Portugal,
* Palmeira, Gemeen in’n Município Santo Tirso, Portugal.
Gomeisa

**Gomeisa** is de Egennaam vun den Steern β Canis Minoris in’t Steernbild Lütten Hund. De Naam stammt ut dat Araabsche un bedüüt so veel as „de Lütte mit de dröven Ogen“. Disse Naam hett aver nix mit den Naam vun dat Steernbild un sien Mythologie to kriegen, man hett’n annern Oorsprung.

De Steern Gomeisa is en blau-witten Dwarg vun de Hööftreeg. Sien Effektivtemperatur liggt bi 11.500 Kelvin. De Spektralklass vun Gomeisa is B8Ve. Vun wegen sien Spektrum geiht man bi Gomeisa dorvun ut, jüst so as bi de Sünn, dat he binnen in Waterstoff to Helium verbrennt.

As dat utsütt, is Gomeisa en enkelten Steern ahn een Begleider. Sien Afstand bedriggt 52,192 Parsec oder ruchweg 170 Lichtjohren, wobi he en schienbore Helligkeit vun +2,9 mag opwiest.
Trimethylaminurie

**Trimethylaminurie** is en Stoffwesselkrankheit, bi de de Kranke na Fisch rüken deit.

De Stoff Trimethylamin, de temlich dull na olen Fisch rüken deit, warrt normalerwies in de Lebber vun Enzymen ut de Grupp vun de Flavin-Monooxygenasen afboot un in Trimethylamin-N-Oxid ümwannelt, wat nich rüken deit. Bi Minschen mit Trimethylaminurie fehlt dit Enzym un dat Trimethylamin sammelt sik in’n Körper un warrt mit Sweet, Urin un Aden na buten afgeven.

Bi Minschen mit Trimethylaminurie is normalerwies dat FMO3-Gen in de Chromosomenregion 1q23-q25 kaputt. Blot wenn bi beide Öllern dit Gen kaputt is, kriggt een de Krankheit (autosomal-rezessiv).

Faststellen lett sik de Krankheit över en Urintest, de meten deit, woveel Trimethylamin un Trimethylamin-N-Oxid dor in is. De geneetsche Nawies lett sik över en Bloodtest maken. Behanneln lett sik de Krankheit blot dör en spezielle Diät, de ahn de Saken utkummt, ut de sik Trimethylamin billt (to’n Bispeel Cholin un Carnitin). Also wenig Eier, Paalfrücht, Fisch un welk Soorten Fleesch. Veel Waschen kann dat Rüken en beten minnern.

De Krankheit is nich wieder slimm för den Körper, blot de Rüük vun Fisch kann licht en swoor sozial Naklapp hebben.
Kooldhuus

En **Kooldhuus** oder ok **Köhlhuus** is en Huus, dat Lüüd gemeensam bruukt, dat se dor Saken infroren lagern köönt.

Fröher weren Köhltruhn noch temlich düür un kuum een kunn sik en egen Truh in’t Huus liesten. Se hebbt also gemeensam en Huus bedreven, dat en grote Köhlanlaag harr. De Kösten för een grote Anlaag sünd nich so groot as för vele lütte Anlagen. Elkeen Huusholt harr sien egen Fack in’t Kooldhuus. In dat letzte Drüddel vun dat 20. Johrhunnert sünd vele vun disse Kooldhüüs denn wedder oplööst worrn. De Köhltruhn weren nu nich mehr so düür un ok wenn en Kooldhuus noch jümmer veel effizienter weer as en Köhltruh, weer de Köhltruh in’t Huus doch bequemer as jümmer na’t Kooldhuus hen. Poor Hüüs sünd noch nableven, sünd aver nich mehr veel.
Holthusen

**Holthusen** betekent

* Holthusen, Gemeen in’n Landkreis Ludwigslust-Parchen, Mekelborg-Vörpommern,
* Holthusen, Oort in de Gemeen Weener in’n Landkreis Leer, Neddersassen,
* Holthusen I, Oort in de Gemeen Wriedel in’n Landkreis Ülzen, Neddersassen,
* Holthusen II, Oort in de Gemeen Gerdau in’n Landkreis Ülzen, Neddersassen,
* Holthusen, Oort in de Gemeen Meppen in’n Landkreis Eemsland, Neddersassen,
* Holthusen, Oort in de Gemeen Vechte in’n Landkreis Vechte, Neddersassen,
* Holthusen, Oort in de Gemeen Porta Westfalica in’n Kreis Minnen-Lübke, Noordrhien-Westfalen,
* Holthusen, Oort in de Gemeen Oldenduorp in’n Kreis Minnen-Lübke, Noordrhien-Westfalen,
* Holthusen II, Oort in de Gemeen Hille in’n Kreis Minnen-Lübke, Noordrhien-Westfalen,
* Holthusen, Oort in de Gemeen Hattingen in’n Iämpe-Ruhr-Kreis, Noordrhien-Westfalen,
* Holthusen, Oort in de Gemeen Lienen in’n Kreis Stemmert, Noordrhien-Westfalen
* Holthusen, Oort in de Gemeens Kyritz in’n Kreis Oostprignirt-Reppin, Brannenborg.

**Holthusen** is de Familiennaam von

* Gottfried Holthusen (1848–1920), düütschen Koopmann un Politiker,
* Gustav Holthusen (1848–1883), plattdüütschen Schriever,
* Hans Egon Holthusen (1913–1997), düütschen Schriever,
* Hermann Holthusen (1886–1971), düütschen Dokter,
* Johannes Holthusen (1924–1985), düütschen Slavist.

Kiek ok bi: Holthus, Holthausen.
Gandhi

**Gandhi** is en indischen Familiennaam, de op Hindi *Gröönhöker* bedüden deit. Bekannt is he vör allen dör Mahatma Gandhi.

Gandhi betekent

* *[[Gandhi (Film)|Gandhi]]*, Film över dat Leven vun Mahatma Gandhi.

**Gandhi** is de Familiennaam von

* Mohandas Karamchand Gandhi (*Mahatma Gandhi*; 1869–1948), indischen Minschenrechts- un Unafhängigkeitskämpfer,
* Feroze Gandhi (1912–1960), indischen Politiker un Journalist,
* Indira Gandhi (1917–1984), indische Politikerin,
* Sanjay Gandhi (1946–1980), indischen Politiker,
* Maneka Gandhi (* 1956), indische Politikerin,
* Varun Gandhi (* 1980), indischen Politiker,
* Rajiv Gandhi (1944–1991), indischen Premierminister,
* Sonia Gandhi (* 1946), indische Politikerin,
* Priyanka Gandhi (* 1972), indische Politikerin,
* Rahul Gandhi (* 1970), indischen Politiker,
* Devdas Gandhi (1900–1957), indischen Unafhängigkeitskämpfer un Journalist,
* Gopalkrishna Gandhi (* 1945), indischen Politiker,
* Rajmohan Gandhi (* 1935), indischen Schriever un Wetenschopper,
* Ramchandra Gandhi (1937–2007), indischen Philosoph un Schriever,
* Manilal Gandhi (1892–1956), indischen Unafhängigkeitskämpfer un Journalist,
* Naval Gandhi (1897–?), indischen Speelbaas,
* Ela Gandhi, süüdafrikaansche Politikerin.
List vun de Premierministers vun Kap Verde

De Republiek Kap Verde is eerst 1975 unafhangig worrn un dormit noch teemlich jung. De nafolgen Lüüd sünd bit hüüt Premierminister vun de Republiek wesen:
Taiga

**Taiga** betekent

* Boreaal Nadelwoold, Vegetatschoonszoon in de nöördlichen Hemisphäär,
* Taiga, Stadt in Sibirien, Russland.
Lita Grey

**Lita Grey** (* 15. April 1908 in Hollywood as *Lillita Louise MacMurray*; † 29. Dezember 1995 in Los Angeles) weer en US-amerikaansche Schauspelersche un de tweete Ehfro vun Charlie Chaplin. 

## Leven
Lita Grey weer de Dochter vun en Mexikanerin un en Schotten. In’t Öller vun söss Johren is se vun Charlie Chaplin in en Restaurant opdeckt worrn, man dat hett noch wietere söss Johren duert, eh ehr Mudder ünner’t Vermiddeln vun Chaplins Helpsmann as Speelbaas Chuck Riesner Verlööf geven hett, dat se in Hollywood en Karriere maken dröff.

De eerste Film, in den se mitspeelt hett weer de Chaplin-Produkschoon *The Kid*. Dorin speel se een „Engel vun’t Versöken“, de an Lolita denken laten hett. Dorna keem mit *The Idle Class* blots noch een Produkschoon, vördem ehr Verdrag utlopen de. Dree Johr later is ehr vun Charlie Chaplin wedder en Hööftrull anboden worrn, ditmol in den Film *The Gold Rush*.

Wiel de Dreiharbeiden an den Film harr se mit Chaplin en Affär un kreeg vun em en Kind, liekers dat se eerst sössteihn Johr oolt weer. To de Tiet gell en sexuellen Kuntakt mit Minnerjohrigen na dat Kalifornische Recht jüst do veel as’n Vergewaltigen, so dat Chaplin keen anneren Weg harr, as ehr foorts to heiraden. Anners weer he vun de Justiz verfolgt worrn. De eh hebbt se an’n 26. November 1924 in Mexiko slaten. De Geboortsdag vun den eersten Söhn Charles Chaplin junior (1925-1968), is in de Apenlichkeit verkehrt angeven worrn, üm so to doon, as weer dat Kind eerst na de Hochtiet tüügt worrn. Jemehr tweede gemeensome Söhn, Sydney Earle Chaplin, is een Johr later op de Welt kamen. Ok Sydney hett sien Glück in’t Showbusiness versöcht. Man, de Eh twüschen Charlie Chaplin un Lita Grey hett sik liekers teemlich gau afköhlt. An’n 22. August 1927 is de eh al wedder in en Prozess mit veel Schandal scheedt worrn, vun wegen de tallrieken Affären, de Chaplin harr. Dat Sorgrecht as alleen de Mudder tospraken worrn.

In de Johren dorna hett Lita Grey tietwies as Danzerin in’t Varieté arbeit. In de 1970er un 1980er Johren hett Grey in Beverly Hills en Arbeit as Sekretärsche in *Robinson’s Department Store* utöövt.

Grey weer noch wietere dree mol verheiraadt, man ok ehr Ehen mit Henry Aguirre, Arthur Day un Pat Long weern all scheedt. 1966 hett se ehr Memoiren ünner den Titel *My Life with Chaplin: An Intimate Memoir* (dt.: „Ich war Charlie Chaplins Frau“) publizeert. In ehr beiden letzten Levensjohren hett se an en wieteret biograafsch Book arbeidt.

Grey is 1995 in Los Angeles in’t Öller vun 87 Johren an Krebs doodbleven.

## Filmografie

## Borns


## Websteden
* 
* FemBiografie to Lita Grey Chaplin
TSG 1899 Hoffenheim

De **TSG 1899 Hoffenheim** (*Turn- und Sportgemeinschaft 1899 Hoffenheim e.&nbsp;V.*) is en Sportvereen ut den 3.300 Inwahners groten Stadtdeel Hoffenheim, de to de Stadt Sinsheim tohören deit. Grünnt wurrn is he an'n 1. Juli 1899 un hett nu bi 1.300 Liddmaten. Bekannt wurrn is de Vereen besunners vunwegen siene eerste Football-Mannschop vun de Mannslüde. De is in de Saison 2007/2008 in de Football-Bundsliga upstegen. Blangen Football warrt in den Vereen noch Lichtathletik un Turnen bedreven. Vun'n 1. Januar 2005 höört de Football-Afdeelung to de nee grünnte *TSG Hoffenheim Fußball-Spielvertriebs GmbH*. 

Achter den Vereen un allens, wat de schafft hett, stickt de SAP-Mitgrünner Dietmar Hopp mit al sien Geld. Mit siene Hölp hett de Vereen twuschen 1990 un 2008 den Upstieg ut de Kreisliga A bit in de Bundsliga schafft.

De Heimspelen in de Vörrunn vun de Saison 2008/2009 weert in dat Carl-Benz-Stadion in Mannheim speelt. För de Trüggrunn schall denn al de nee Rhein-Neckar-Arena in Sinsheim fardig ween. 

## Funktschonären
* Präsident: Peter Hofmann
* Manager: Jan Schindelmeiser
* Geschäftsföhrer: Jochen A. Rotthaus
* Direktor för Sport- un Nachwuchsförderung: Bernhard Peters

## Trainerstaff in de Saison 2008/09

## Profimannschop 2008/2009

In de Speeltiet 2008/2009 speelt de TSG 1899 mit düsse Mannschop:

## Borns
Ben Sombogaart

**Ben Sombogaart** (* 8. August 1947 in Amsterdam) is en nedderlännschen Speelbaas, de in sien Heimat vun vele Kinnerprogrammen un -filmen bekannt is. He hett twee Söhnen, de Tweeschen Boris un Kevin.

## Leven
Sombogaart is an de Filmakadmie in Amsterdan utbillt worrn un hett dorna 1985 un 1985 toeerst an de Produkschonen *Allemaal tuig!* un *Achterwerk in de kast* arbeidt. Later hett he tosamenarbeidt mit den Filmproduzenten un Schriever Burny Bos. Se hebbt tohopen 1989 den Jöögdfilm *Mijn vader woont in Rio* dreiht. Mit sien Film *Het Zakmes* ut dat Johr 1993 hett he as Beste Speelbaas dat Goldene Kalf wunnen un dorto ok en Emmy. Na dissen Spood kemen noch mehr Filmen un Feernsehregen, as ton Bispeel *Dag Juf, tot morgen*, *De jongen die niet meer praatte* oder *Mijn Franse tante Gazeuse*. För sien Film *Abeltje* hett he noch mol wedder dat Golden Kalf kregen.

Internatschonal bekannt worrn is Sombogaart int Johr 2002 mit den Film *De Tweeling* na dat Book vun Tessa de Loo, wat sien eerst Filmdrama weer, dat nich as Jöögdfilm dacht weer. Dorna hett he wietere Böker vun Annie M.G. Schmidt un anner Schrievers verfilmt un is ok noch wedder uttekent worrn.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Ben Sombogaart is opstunns för sössteihn Filmpriesen nomineert wesen un hett dorvun negen wunnen. *De Tweeling* weer sogor för den *[[Oscar]]* as *[[Oscar/Best frömdsprakig Film|Beste frömdsprakige Film]]* nomineert.
* 1989: den *Pries vun’n Senater för Fronslüss, Jöögd un Familie* vun de *[[Internatschonale Filmfestspele Berlin|Internatschonalen Filmfestspele Berlin]]* bi de *Kinnerfilmfestspelen* för *Mijn vader woont in Rio*.
* 1989: den *[[Dutch Film Critics Award]]* för *Mijn vader woont in Rio*.
* 1992: den *[[Cinekid Film Award]]* för *Het Zakmes*.
* 1993: dat *[[Golden Kalf (Filmpries)|Golden Kalf]]* vun’t *[[Nedderlännsch Filmfestival]]* in de Kategorie *Beste Speelbaas* för *Het Zakmes*.
* 1996: den *[[UNICEF Award]]* vun de *[[Internatschonale Filmfestspele Berlin|Internatschonalen Filmfestspele Berlin]]* för *De Jongen die niet meer praatte*.
* 1998: den *[[Golden Spire]]* in de Kategorie *Feernsehn – Kinnerprogramm* för *De Jongen die niet meer praatte*.
* 1999: den *[[Feernsehfilmpries]]* vun’t *[[Nedderlännsch Filmfestival]]* för *Abeltje*.
* 1999: den *Tokiekerpries* vun’t *[[Mons International Festival of Love Films]]* för *De Jongen die niet meer praatte*.
* 2004: den Tweeden Platz vun’n *[[Emden Film Award]]* för *De Tweeling*.

## Weblenken
*
Karyn Kusama

**Karyn Kusama** (* 21. März 1968 in Brooklyn, New York) is en US-amerikaansche Speelbaas’sche un Dreihbookschrieversche.

Se hett de Filmschool vun de New York University besöcht un hett dor 1992 mit den Film *Sleeping Beauties* ehrn Afsluss maakt.

Dorna hett se Boxünnericht nahmen, üm körperlich fit to warrn. Dat hett se op de Idee bröcht, ein Film över dat Boxen to maken. Dorbi is dat Dreihbook för ehrn eersten Speelfilm rutsuert: Girlfight, den se 2000 sülvst verfilmt hett.

Disse Debütfilm hett bi dat Sundance Festival 2000 twee Priesen wunnen un Kusama sülvst is op de Festivals in Cannes un Deauville as Nawusstalent uttekent warrn. 

2005 is ehr Science-Fiction-Film *Æon Flux* rutkamen, man an de Kinokassen hett de nich so veel Spood hett. Dat jüngste Wark vun ehr weer *Jennifer’s Body* ut dat Johr 2009.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
New York (Mehrdüdig Begreep)

**New York** betekent

* New York, Stadt in de USA,
* New York, Bundsstaat vun de USA,
* New York, Oort in Iowa, USA,
* New York, Oort in Texas, USA,
* New York, Oort in Lincolnshire, England,
* New York, Oort in North Yorkshire, England,
* New York, Oort in Tyne and Wear, England,
* *[[New York (Film)|New York]]*, Bollywood-Film von Kabir Khan ut dat Johr 2009,
* *[[New York (Tiedschrift)|New York]]*, US-amerikaansche Tiedschrift,
* New York, en Schriftoort,
.

Kiek ok bi: New Yorker, Ny York, Nju Jork.
1049

## Wat passeert is
* 12. Februar - Bruno Graaf vun Egisheim warrt to'n Paapst kröönt. he gifft sik süms den Naam Leo IX.. 

## Boren
* 
## Storven
* 1. Januar - Odilo vun Cluny, Abt vun Cluny (992–1048) (* 961/962)
1048

## Wat passeert is
* 
## Boren
* Alexios I., Kaiser vun Byzanz († 1118)
* Géza I., König vun Ungarn († 1077)
* Ladislaus I., König vun Ungarn († 1095)
* Magnus II., König vun Norwegen († 1069)

## Storven
*
Kölsch Heck

Dat **Kölsche Heck** is en oold Landwehr ganz in’n Süden vun Westfalen an de Grenz vun dat Suerland na dat Segerland.

Dat weer fröher de Grenz vun Kurköln na dat Bisdom Mainz. Dat Suerland höör to Kurköln un weer kathoolsch un dat Segerland weer evangeelsch. Vundaag is dat de Grenz vun’n Kreis Olpe na’n Kreis Siegen-Wittgenstein. Disse Grenz is toglieks ok de Spraakgrenz twischen dat westfäälsche Plattdüütsch (Suerlänner Platt) un dat Segerlandsche, wat en moselfränkschen Dialekt is. Blot in de Gemeen Menden warrt ok noorden vun dat kölsche Heck Segerlandsch snackt.

Dat Landwehr bestünn ut Graven un Wall. So bi 15 bet 100 Meter wieder geev dat denn noch en tweten Graven un Wall. Op de Wäll harrn se Knicks, bi de de Telgen dalnahmen un verfluchten warrt, dat se orrig dicht sünd un dor keen so licht dörkummt. Dat schull bi de Afwehr vun Angrepen vun de je annere Sied helpen.

Dat Kölsch Heck fangt an bi Rothemühle/Heid, löppt över den Bigger Berg bi Döingen, vörbi an Römershagen na’n Löffelberg. Dor drippt dat Landwehr op de moderne A 45 un geiht an’n Flooghaven vun Hünsborn lang na’n Holzklauer Schlag na de ole Straat vun Siegen na Olpe. Vun dor geiht dat över Rindhagen, Kuckucksfichte twischen Altenhof un Osthelden langs, vörbi an Altenwenden na’n Krombacher Schlag bi Altenkleusheim. Disse Slagboom sperrt den Weg vun Krombach över Altenkleusheim na Olpe af. Vun hier geiht dat Wehr över de Högen na’n Grevenstein un Littfelder Schlag bi Kruberg un Burgholdinghausen langs bet na de Rahrbacher Höhe. Mit den Rahrbacher Schlag hebbt se de Straat vun Littfeld över Burgholdinghausen na Rahrbach kuntrolleert. Denn güng dat Wehr wieder bet na’n Welschenennester Schlag un Wolfshorn baven vun Silberg un knickt denn af na Süden üm dat Dollenbruchsiepen rüm bet na de Vorspanneiche bi Brachthausen. An’n Schartenberg un de Albaumer Höhen langs na’n Oberndorfer Schlag, de an’n Weg vun Helberhausen na Heinsberg leeg. Denn güng dat över den Dreiherrenstein (dor grenzt dat Siegen-Nassausche Gericht an dat Berleburger Gericht) över de Högen bet in de Rüspe. Vun’n Burgberg bi de ole Borg Rüspe na’n Heiligenholz, vörbi an Kasimirstal, an de Hohe Hessel, Hummerwald, Margarethenstein un Blutstein am Härtler langs, na’n Sattel bi Jagdhaus. Hier weer op de Kölsche Sied dat Gericht Bilstein toenn un dat Gericht Oberkirchen füng an.

De Grenz leep över de Högen vun de Rothaar-Bargen över den Großen Kopf na Brandwald bi Kühhude. Dor dreep dat Landwehr op de Straat vun Berleburg na Smalmereg. Vun Obrig Schanze güng dat denn wieder na’n Heidenstock, Albrechtsberg un Albrechtsplatz un weer bi de Stadt Winterberg toenn.
1046

## Wat passeert is
* 24. Dezember: König Hinrich III. sett in Rom dree Paapsten af, de to glieke Tiet regeern doot un maakt den Düütschen Suitger von Bamberg to'n neen Paapst. Suitger nümmt den Naam „Clemens II.“ an.
* 25. Dezember: Paapst Clemens II. kröönt den düütschen König Hinrich III. to'n Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek.
* Ahmad I. al Muqtadir warrt Herrscher vun Saragossa.
 
## Boren
* 
## Storven
*
1044

## Wat passeert is
* Benedikt IX. gifft Bott as Paapst. Silvester III. folgt em na. 

## Boren
* 
## Storven
*
1042

## Wat passeert is
* 
## Boren
* 
## Storven
* 24. August - Michael V., Brodersöhn un Nafolger vun Kaiser Michael IV. vun Byzanz
1040

## Wat passeert is
* 14. August: Macbeth sleiht den schottschen König Duncan I. in de Slacht bi Elgin doot un maakt sik denn süms to'n König.

## Boren
* 
## Storven
* 17. März: Harald I., König vun England (* um 1016 rüm)
* 14. August: Duncan I., König von Schottland (* 1001)
Minister för Gäälsch

**Minister för Gäälsch** is en Juniorminister-Amt in de Regeren vun Schottland. Gäälsch höört siet 1999 to de Opgaven vun de Regeren vun Schottland. Vörher höör dat to de Opgaven vun dat Schottsche Büro vun de brietsche Regeren.

De Ministers för Gäälsch hebbt in jemehr Amtstieden ok jümmer noch en tweet Ministeramt hatt.

## Ministers
Today

**Today** (engelsch för *vundage* oder *hüüt*) betekent

* *[[Today (Daagblatt)|Today]]*, Daagblatt ut Singapur,
* *[[Today (Narichten)|Today]]*, US-amerikaansche Feernseh-Narichtenshow.
Highland Games

De **Highland Games** sünd en traditschonelle Veranstalten mit sportlich Wettkämp, de ut Schottland stammt. Fröher weern disse Spelen en Deel vun de Drapens (*Gatherings*) vun de schottschen Clans in de schottschen Highlands. Dor sünd de Highland Games ok vundaag noch tohuus, man in de Twüschentiet finnt een de Spelen ok överall dor, woneem sik Schooten daallaten hebbt, as to’n Bispeel in de USA.

Dat gifft jeed Johr bit to Hunnert Highland Games in Schottland, de in de *Scottish Games Association* (SGA) organiseert sünd. De bekannsten vun disse Spelen finnt jeed Johr Anfang September in Braemar statt. Traditschonell staht se ünner de Schirmherrschop vun Königin Elisabeth II., de tomeist ok sülvst dor is.

To de Highland Games höört ok de traditschonelle Musik dorto, sünners dat Dudelsackspeel, aver ok Danz. Dorin warrt ok Wettkämp utdragen. Dat gifft de Spelen de Egenschoppen vun en Volksfest för de hele Sellschop, wat jeed Johr hunnertdusende Tokiekers un Touristen antütt.

Jemehr Wörtel hebbt de Highland Games in de Tiet vun de keltischen Königen in Schottland. Se weern afhollen, üm de gausten un starksten Mannslüüd vun Schottland to finnen, de denn faken för den König as Baden oder as Liefwachter in Deenst nahmen weern.

## Wettkämp
Bi de Highland-Games vun de SGA warrt wettkämp in teihn Disziplingruppen utdragen :
* Running
* Cycling
* Heavyweights
* Tug-o-War
* Wrestling
* Light Field Events
* Hill Race
* Solo Piping
* Pipe Band Contest
* Highland Dancing

De beropensten Disziplinen höört to de Grupp *Heavyweights*. Dat sünd ü.a. „Tossing the Caber“ (Boomstammsmieten|Boomstammöverslag), „Putting the Stone“ (Steenstöten), „Throwing the Hammer“ oder „Scottish Hammer“ (Hamerworp). All tohopen gifft dat mehr as dörtig verscheden Sportoorten

## Wettkämp buten dat schottsche Kulturrebeet
Highland Games finnt ok in Düütschland, Öösterriek un de Swiez statt, dor mit lizenseerte schottsche Kamprichters. Bit 2002 hett dat gröttste dorvun – mit 5.000 Deelnehmers jeed Johr – in Berlin in de „Zitadelle Spandau“ stattfunnen. Opstunns warrt de gröttsten Spelen vun disse Oort in Xanten (2006), Paane, Halle (2005) un annere organiseert. De offizielle düütsche Meesterschop vun de Mannschoppen un Enkeltkämpers (Heavys) finnt jeed Johr in Kempen an’n Nedderrhien statt. 

Highland Games gifft dat aver ok in annere europääsche Länner, as in Öösterriek, in Noorditalien oder in Sweden.

## Weblinks
*Aktuelle Informatschonen to Highland Games in Düütschland (mit Lenken to de Veranstalten) (hdt.)
*Översicht över all in Schottland stattfinnen Highland Games (mit Lenken) (eng.)
Nazareth (Mehrdüdig Begreep)

**Nazareth** oder **Nazaret** betekent

* Nazareth, Stadt in Israel,
* Nazareth, Stadt in Pennsylvania, USA,
* Nazareth, Stadt in Texas, USA,
* Nazareth, Gemeen in de Region Flandern, Belgien,
* Nazaret, Oort op dat Kanaarsch Eiland Lanzarote, Spanien,
* Nazret (ok *Nazaret*), Hööftstadt vun de Provinz Oromiyaa in Äthiopien,
* Nazareth, Rockgrupp ut Schottland.

**Nazareth** is de Familiennaam von

* Daniel Nazareth (1948–2014), öösterrieksch-indischen Dirigent un Kumponist,
* Dieter Nazareth (* 1964), düütschen Informatiker,
* Ernesto Nazareth (1863–1934), brasiliaansch Komponist un Pianist,
* Magno Nazaret (* 1986), brasiliaanschen Radrennfohrer,
* Marco Antonio Nazareth (1986–2009), mexikaanschen Boxer.
Wittenmoor

**Wittenmoor** betekent

* Wittenmoor, Gemeen in’n Landkreis Stendal, Sassen-Anholt,
* Wittenmoor, Oort in de Gemeen Wingst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Wittenmoor, Oort in de Gemeen Karkwals in’n Landkreis Rodenborg (Wümm), Neddersassen,
* Wittenmoor, Oort in de Gemeen Düünbeudel in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Wittenmoor, Oort in de Gemeen Olendörp in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Wittenmoor, Oort in de Gemeen Elsdörp-Westermöhlen in’n Kreis Rendsborg-Eckernföör, Sleswig-Holsteen.

Kiek ok bi: Wittemoor, Wittmoor.
BBC Alba

**BBC Alba** is en digitalen Feernsehsenner, de op Schottsch-Gäälsch sennen deit. Bedreven warrt de Senner vun de BBC un MG ALBA. Freedag, den 19. September 2008, Klock 9 avends hett BBC Alba dat Sennen anfungen. De Senner hett en Budget vun 12,4 Millionen britische Pund (2008/2009).

De Senner hett jeden Dag en Programm vun bet to söven Stünnen. He is in ganz Grootbritannien över Satellit (Sky Digital un Freesat) to kriegen. In Tokumft schall de Senner ok över dat digitale Antennenfeernsehn (Freeview) in Schottland to kriegen wesen un ok op Virgin in’t Kavelfeernsehn lopen.

Dat gäälsche Programm op BBC Two Scotland schall eerstmal wiederlopen, tominnst bet BBC Alba ok över dat digitale Antennenfeernsehn to kriegen is.

BBC Alba wiest mit An Là jeden Dag en gäälsch Narichten-Programm vun 30 Minuten. De Senner kunzentreert sik ünner annern op schottschen Sport un deit veel vun Football, Rugby un Shinty berichten. Ok dat Europa-Magazin Eòrpa un dat Kinner-Magazin Dè a-nis?, de vörher al op BBC Two Scotland lepen, warrt wiest. 

De Senner hett veer Studios in Schottland, in Stornoway, Glasgow, Inverness un Portree.

## Weblenken

* Websteed vun BBC Alba (gäälsch, engelsch)
Rüsselsheim

**Rüsselsheim** (offiziell: Rüsselsheim am Main) is en Stadt in Hessen. 

In Rüsselsheim leven 59.300 Minschen (31. Dez. 2007) up en Rebeet vun 58,3 km³. De Stadt is een vun söben Sünnerstatusstäder in Hessen un liggt an de Ünnerloop vun de Main. Internatschonal bekannt wurrn is Rüsselsheim as Standoort vun de Autohersteller Opel.

## Historie
Dat Upfinnen vun endpaläolithisch Warktüüch Enn’n vun de 80er Johren vun dat 20. Johrhunnert düüden dorup henn, dat de Gegend all vor ruch weg 13.000 Johr besiedelt weer. Grafffunde ut dat 7. Johrhunnert beleggen de Existenz vun en fränksch Dörp *Heim des Rucilin* oder *Rucilen*.

Eerstmals oorkundlich erwähnt wurr *Rucilesheim* in en Bestandsupnahm königlicher Nutzungsrechte dör de Lorscher Reichsurbar (um 840 rum).
Hertha BSC

**Hertha BSC** is mit mehr as 15.000 Liddmaten een vun de gröttsten Sportverenen in Berlin. Tohuse is he in'n Stadtbezirk Charlottenburg-Wilmersdorf. Bekannt is he besunners vunwegen siene Football-Afdeelung. De Speelbedriev vun de Profimannschop in de Football-Bundsliga, man ok vun de Amateur- un A-Jugend-Mannschoppen warrt utöövt vun de *Hertha BSC Kommanditgesellschaft mit beschränkter Haftung auf Aktien* (*Hertha BSC KG mbH aA*), de in dat Johr 2002 grünnt wurrn is. Düsse KG höört in'n Momang över de *Hertha BSC Verwaltung GmbH* as Unnerdeel vun den Vereen to 100% to den Vereen to. In de Speeltied 2009/2010 is Hertha Tabellenlesten wurrn un dor mit afstegen in de 2. Football-Bundsliga. Tohuse speelt Hertha BSC in dat gröttste Stadion vun Berlin. Dat is dat Olympiastadion Berlin. Blangen Football weert in den Vereen ok annere Sportarten bedreven, as Boxen, Kegeln oder Dischtennis. 

## Historie
Hertha BSC is an'n 25. Juli 1892 as *BFC Hertha 1892* grünnt wurrn. 1923 hett sik düsse Vereen mit den *Berliner Sport-Club* (BSC) tohopenslaten un dorbi den Naam vun *Hertha BSC* bi kregen. En Reeg vun Johren later sünd de Verenen wedder ut'neen gahn, man dat *BSC* hett Hertha vun dor af an in sien Naam beholen. 

### Wat de Vereen schafft hett
* Düütschen Meester (2): 1930, 1931
* Düütschen Viez-Meester (5): 1926, 1927, 1928, 1929, 1975
* Düütschen Ligapokalwinner (2): 2001, 2002
* Berliner Meester (23):
** as *BFC Hertha 1892* (4): 1906 (in'n VBB), 1915, 1917 un 1918
** as *Hertha BSC* (19): 1925−1931, 1933, 1935, 1937, 1944, 1957, 1961, 1963, 1966–1968, 1987 un 1988
* Berliner Pokalwinner (12):
** as *BFC Hertha 1892* (1): 1920
** as *Hertha BSC* (8): 1924, 1928, 1929, 1958, 1959, 1966, 1967 un 1987
** as *Hertha BSC II* (3): 1976, 1992 un 2004

## Spelers un Trainers

### Mannschop in de Saison 2008/09

In de Speeltiet 2008/2009 speelt Hertha BSC mit düsse Mannschop:

### Al Trainers vun 1963 af an

### Bekannte vörmolige Spelers
Persepter

Een **Persepter** (ook **Persetter**) is een Schoolmeester vun de högere School (Gymnasium). Vun öllers her weern dat de Schoolmeesters, de Latinsch un Greeksch bipuhlt harrn. Hüütvandag warrn all de Schoolmeesters op de högere School Persepter naamt.

## Wo dat vun afkümmt
Dat Woord Persepter kümmpt vun dat latinsche Praeceptor. So heet Philipp Melanchthon denn ook Praeceptor Germaniae, watt heet: de Persepter vun Düütschland.
Schoolmeester

Een **Schoolmeester** is een Lehrer an de Grundschool, an de Hauptschool, de Gesamtschool un de Realschool. Un wenn dat een Fruunsminsch is, denn is dat een Schoolmeestersch. 

De Schoolmeesters an de hooge School heeten Persepter, un an de Hoogschoolens Perfesser.

## Wo dat losgüng
Al in dat ole Ägypten harrn se Bruuk för Lü, de lesen un schriewen kunnen. Un so keem dat to de eersten Schoolen un de eersten Schoolmeesters. Ook in Mesopotamien weer dat so.
Bi de Römers weer dat tomeist Saak vun plietsche Slaven, de Kinners dat rechte Latiensch un dat Lesen un Schriewen un Reken bitopuhln. In dat Medeloller weern dat de Monken vun de Klosters. Later geev dat denn ook Schoolen in de grötteren Steden. 
So üm dat 17. un 18. Johrhunnert keem dat denn, dat dat ook op de Dörpen Schoolen geev. Un dormit Schoolmeesters. Faaken weern dat obers Lü, die meist bloots een beeten sülven Lesen un Schriewen un Reken kunnen un nich blots op de Kinners passen mööten, man ook op de Swien un de Schaapen un dat Rindveeh vun dat Dörp. Un de ole Fritz harr faaken sien ole Suldoten to Schoolmeesters mookt.

In dat 19. Johrhunnert keem dat denn, dat de Schoolmeesters ook düchdig wat leern mööten, för dat se op de Kinners loslaaten weern. Dat weer denn op een Schoolmeester-Seminor. In dat 20. Johrhunnert mööten de Schoolmeesters ersmol op de pädagogsche Hoogschool gahn. Un in Hamborg studeern de angahn Schoolmeesters denn op de Universität.
Vosshusen

**Vosshusen** betekent

* Vosshusen, Oort in de Gemeen Vosshusen in’n Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Vosshusen, Oortschop in de Gemeen Vosshusen in’n Landkreis Horborg, Neddersassen, to de de Oort Vosshusen tohöört,
* Gemeen Vosshusen, Gemeen in’n Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Vosshusen, Oort in de Gemeen Dalenborg in’n Landkreis Lümborg, Neddersassen,
* Vosshusen, Oort in de Gemeen Fintel in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.
Voss

De **Voss**, latiensch *Vulpes*, is een Geslecht von Deerter, sünnerlich vun de Söögdeerten ut de Familie vun de Hunnen. Vossen sünn wat lütter as anner Hunnen un faaken bi Nacht ünnerwegens. In dat plattdüütsche Rebeet kümmt de Roodvoss vör.

## Utkieken
Vossen hebbt een spitzere Snuut as anner Hunnen un sünd wat lütter as een Wulf. De Oogen sünd wat grötter, wat dormit tosomenhagt, dat se tomeist bi de Nacht togang sünd.

## Oorten
* De Roodvoss
* De Polarvoss
* De Fennek, ook Wüstenvoss

## De Voss in Vertelln un Literatur
De Voss is een vun de Beester, över de veel Vertelln un Fabeln gahn. Sünnerlich is dat Reinke, de Voss. All 1487 keem dat Book Reynke de vos in Lübeck op medelöllerig Platt rut. De Voss gifft den Plietschen af, plietscher as anner Beester. Un hett dat bannig dick achter de Lepel. Is ook lögenhaftig un smeert de annern mit Botter in.
Botter

De **Botter** (ook Bodder schreewen) is een Fett, wat ut de Melk mookt ward. Se ward op dat Brood smeert, obers ook to'n Kaken un för'n Kooken bruukt.

## Tosomensetten
De Botter mag blots ut 16% Water bestahn, 82% mutt Fett sien, seggt een EU-Verordnen. De geele Farv kümmt vun de Carotinoide, de in dat Gras binnen sünd. Dorvun kümmt ook, dat de Botter in'n Sommer geeler is as in'n Winter, wenn dat Veehtüüch in'n Stall is.