open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Steddörp (Landkreis Rodenborg)

**Steddörp** () is en Dörp in de Gemeen Heeßel in’n neddersassischen Landkreis Rodenborg (Wümm). To Steddörp höört de lütten Öörd Braak un Flassbarg to. Fröher hett ok een von de Hööv von Stuhenfieren to Steddörp tohöört, aver dissen Hoff gifft dat nich mehr.

## Geografie
Steddörp liggt ruchweg in de Mitt twüschen Bremen un Hamborg. Jüst as vele Dörper in de Sietlannen vun de Geest tekent sik ok Steddörp dordör ut, dat dat Dörp teemlich langtogen is. De meisten Hüüs staht an de Hööftstraat, Nevenstraten gifft dat blots wenig. Steddörp is dormit en tyypsch Stratendörp. Dat Ümland is ländlich prägt un warrt to en groten Deel vun landweertschoplich Flachen innahmen. In de Bueree warrt vör allen Swien un Melkveeh hollen.

Dör Steddörp flütt de Knüllbeek.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Bevern in’n Kanton Zeven höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to de Böörd Heeßel in dat Amt Zeven tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.

Steddörp is mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 Deel von de Gemeen Heeßel worrn, de to de Samtgemeen Zeven höört.

### Religion

Steddörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Vitus-Kark in Heeßel.

För de Kathoolschen is de Christ-König-Kark in Zeven tostännig, de siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Corpus Christi in Rodenborg tohöört.

## Kulturell Leven
De Dörpsgemeenschap warrt bestimmt dör den Sportvereen SV Teutonia Steddörp un dör de Freewillige Füerwehr. Bito gifft dat en Kinnerspeelkreis, en Gastweertschap, de Bueree-Bedrieven un en Warksteed för Landmaschinen. De Landschap ümto is fein för Utfohrten mit dat Fohrrad oder to’n Spazeergang.

Opfallig un al vun wieten to sehn is en Feernsehtoorn, de twüschen Steddörp un Sellhorn liggt.
Mattfeld

De Gemeen **Mattfeld** höört to de Samtgemeende Brooksen-Vilsen in den Landkreis Deefholt in Neddersassen. Dor wahnt bi 2.800 Inwahners. 

## Laag
Mattfeld liggt bi 36 km süüdlich vun Bremen. Nabergemeenden sünd Swarm un Brooksen-Vilsen. 

## Oortsdelen
Ünner annern höört düsse Oortsdelen na Mattfeld to:
* Hollen
* Hustäe
* Lüttjen Bössel
* Loge
* Mattfelder Heid
* Tuschendörp

## Historie
To'n eersten Mol steiht de Naam vun Mattfeld in en Urkunn ut dat Johr 1179 to lesen. Düsse Urkunn is unnerschreven vun Paapst Alexander III. Dor staht unner annern düsse Wöör in:
:*...CURTIS in MERDVELDE cum CAPELLA et PERTINENTIIS SUIS*
Dat heet: *Hoff in Mattfeld mit Kapell un wat dor suß noch tohören deit*. De Naam vun Mattfeld is dormols also Merdvelde. De Hoffsteed vun düssen Hoff, de dor beschreven warrt, de gifft dat hüdigendags noch midden in't Dörp. Fröher schall dat ok Striet un Dootslag geven hebben mit de Nabergemeen Swarm. Dor schall dat bi üm de Heid gahn hebben, de hüdigendags to Mattfeld tohören deit. 

## Politik
### Gemeenderaat
* SPD: 3 Sitten
* Bündnis 90/De Grönen: 2 Sitten
* Wi för Mattfeld: 3 Sitten
* Unafhängige List Mattfeld: 5 Sitten

### Fründschup mit Gemenen ut dat Utland
* La Bazoge in Frankriek

## Wat los is un wat een sik ankieken kann
### Bowarken
* De *Feldmöhl vun Mattfeld* steiht to'n eersten Mol in dat Johr 1583 in en Urkunn. Dat weer en Bockwindmöhl. 1827 is se an een vun de Vöröllern vun den hüdigen Egner verköfft wurrn. 1840 is se to'n Galerie-Hollänner mit dree Stockwark ümboot wurrn. 1851 is dor de Blitz inslahn. Dor is se heel un deel bi afbrennt, man in datsülbige Johr is se wedder upboot wurrn. 1957 sünd de Flunken, de Dreihkranz un de Windroos afboot wurrn. 1992 güng dat denn los, un de ole Möhl is wedder up Schick bröcht wurrn. 1997 weer se butenrüm fardig un 1999 weer ok binnen allens kloor. De Möhl is de öllste Windmöhl in de Samtgemeen. 
* 1871 is *Fehsenfeld siene Möhl* as en Galerie-Hollänner mit dree Stockwark boot wurrn. 1904 is se verköfft wurrn. Dat geev nich genug Kunnen. Man bit 1971 is dor mahlt wurrn. Up Schick bröcht wurrn is de Möhl 1991. Dor gifft dat noch veer Mahlgäng. Hüdigendags warrt de Möhl ok för Hochtieden bruukt. 

### Catherinen-Kark
De Kapell ut de Urkunn vun Alexander III. is 1420 utboot wurrn to en Kark. Mit de Johren is dor hen un wenn wat anboot wurrn. Man 1810 weer de ole Kark in'n Dutt un möss afreten weern bit up de Grundmuern. Mit egen Geld is denn avers in bloß twee Johren en nee Kark henstellt wurrn. De Kanzel in'n Stil vun dat Empire is dat Smuckstück. 1998 hett de Mattfeller Karken brennt, man midderwielen is allens wedder herstellt. 

### Theater
* Eenmol in't Johr gifft dat Plattdüütsch Theater in dat Gasthuus Soller. 

### Bildung
* Dat gifft en Grundschool mit de Klassen 1 - 4. 

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Weblenlen
* Offizielle Websteed vun Mattfeld
* Samtgemeende Brooksen-Vilsen
Van Deinse Instituut

Dat **Van Deinse Instituut** is en Kulturinstitut in Eanske, dat sik mit de Kultur, de Spraak, de Volkskunn, Landschop un Geschicht vun Twente utenannersetten deit. Den Naam hett dat Institut na Jacobus Joännes van Deinse, de dat Volksleed vun Twente schreven hett. Opricht worrn is dat an’n 1. Juni 1996 as Opfolger vun de Stichting Twente Akademie un de Vereniging Oudheidkamer Twente.

## Weblenken

* Websteed vun dat Institut (nedderlandsch)
Arteria carotis communis

De **Arteria carotis communis** (kort ok: **Karotis**, latiniseerte Form vun’t gr. καρωτίς, afledd vun καρώδης „benüsselt“ – na dat Symptom bi’t Drücken op disse Arterien) is de gemeensome *Koppslagader*, also en Bloodfatt. Vun wegen ehr Laag in’n Hals warrt se tomeist as **Halsslagader** betekent. Se löpt in de Deep vun de so nöömt Drosselrinn – vun Ingang to de Bost bit na’n Kopp blangen de Slöök un de Strott. An’n Hals kann an disse Arterie licht de Puls föhlt warrn. Man snackt hier vun *Karotispuls*.

## Verloop un Aftwiegen
De Carotis hett rechts ehrn Born as stark Bloodfatt ut den *[[Truncus brachiocephalicus]]*, links dorgegen tomeist direkt ut de *[[Arteria subclavia]]*. De verlöpt denn ahn wietere Afgäng. Bi Söögdeerten, so ok bi’n Minsch, deelt se sik in de „Karotisgavel“ in:
* de *[[Arteria carotis interna]]* (ACI), dat is de binnere Halsslagader för de Bloodversorgen vun’n Bregen, de över de *[[Arteria ophthalmica]]* ok dat Oog mit Blood versorgt.
* de *[[Arteria carotis externa]]* (ACE), dat is de butere Halsslagader, de den Kopp un de böveren Halsorganen (Kehlkopp, Schilddrüüs un Rachen) versorgt.

De Hööch vun de „Karotisgavel“ is na Person teemlich ünnerscheedlich. Afbillt op de Halswarvelsüül kann se twüschen den tweeten un den sössten Halswarvel to liggen kamen. In de mehrsten Fäll liggt se op de Hööch vun’n veerten Halswarvel.

De Afgang vun de *Arteria carotis interna* warrt ok Sinus Caroticus nöömt. An de Steed leegt Druckrezepters (ok Presso- oder Barorezepters nöömt), de den Blooddruck in’t arterielle System nakiekt un de Informatschonen an dat Hart-Kreisloopzentrum in’n Bregen övermiddelt. Se stellt dat Rezepterrebeet för den Karotissinusreflex. Butendem gifft dat an’n Anfang vun de *Arteria carotis interna* Chemorezepters in den so nöömten Glomus caroticum, de den Andeel vun’n Kohlenstoffdioxid, Suerstoff un den pH-Weert in’t Blood faststellt.

## Krankheiten
De fakenste Krankheit vun de Arteria carotis is en Fattinengen dör Arteriosskleroos. Ut hämodynaamsch Grünnen passeert dat vör allen in’t Rebeet vun de Carotisbifurkatschoon, dat is dat Rebeet, woneem se sik in Arteria carotis interna un Arteria carotis externa opdeelt. Dat Risiko dorför is hooch bi Bloodhoochdruck, Hypercholesterinämie, Nikotinbruuk un allgemeen bi Mannslüüd. Disse Krankheit lett dat Risiko för’n Slaganfall anstiegen. In swörere Fäll warrt dorüm en Operatschoon (Thrombendarteriektomie) oder en Stentangioplastie maakt. För de Stentangioplastie leegt aver hüüt noch keen Langtietinsichtenvör.

Dö en Opsplitten vun de Fattwandschichten (Dissekschoon, Karotisdissekschoon) kann dat ok to’n Stören vun’t Dörblöden un dormit verbunnen neurologische Syptomen kamen.

En krankhaft anstegen Karotissinusreflex warrt as Karotissinus-Syndrom betekent.

## Kiek ok
* Circulus arteriosus cerebri
Arteria centralis retinae

De **Arteria centralis retinae** (ok as **Zentralarterie vun’t Oog** betekent), is en Bloodfatt. In Wohrheit is dat gor keen Arterie, man en Arteriool.

Se hett ehrn Born in de *[[Arteria ophthalmica]]* un löpt denn in’n Kieknerv (*Nervus opticus*) bit na de Papill („blinden Plack“), woneem se sik tomeist in veer Twiegen opdeelt. Se is en Endarterie un tostännig för de Versorgen vun de binneren Schichten vun de Netthuut mit Suerstoff un Nehrstoffen. De buteren Schichten vun de Netthuut un sünners de Fotorezepters warrt över dat Fattsystem vun de Aderhuut (*Choroidea*) spiest.
Gemeen Swarm

**Swarm** is en Gemeende in de Samtgemeende Brooksen Vilsen in den Landkreis Deefholt in Neddersassen.

## Laag
Swarm liggt an de Middelwerser bi 30 km in'n Süden vun Bremen. Vun de lüttjen Städer Achem, Hoya, Syke un Veern is se jummers bi 16 km wiet weg. 

## Politik
### Gemeenderaat
* UWS: 5 Sitten
* CDU: 4 Sitten
* SPD: 3 Sitten
* FDP: 1 Sitt
* Ohn Partei: 1 Sitt

### Fründschop mit Gemeenden ut'n Utland
Siet lange Johren pleggt Swarm de Fründschop mit de Gemeende Ancinnes ut Frankriek. 

## Wat in Swarm los is un wat een sik ankieken kann
### Bowarken
#### Kark
1661 hett de Paster Johann Wolfgang Otto dorvör sorgt, dat de Karkengemeende in Swarm na langen Striet loskamen is vun ehre Mudderkark in Lunsen in'n hüdigen Karkenkreis Veern. Toeerst geev dat in Swarm bloß en Kapell. 1784 is denn de hüdige Kark boot wurrn, bloß de eerste Stock un de Spitz vun'n Toorn fehlen noch. Meist 100 Johr hett dat duert, dat nödige Geld tohopen to kleien. 1879 is de Kark fardigmaakt wurrn, just so, as se hüdigendags dorstahn deit. Ehren Naam „To'n goden Harder“ hett se eerst 1986 kregen.

#### Windmöhl
De *Sprakener Windmöhl* in den Oortsdeel Spraken is 1856 boot wurrn. Dor hannelt sik dat üm en Galerie-Hollänner mit dree Stockwarken bi. Bit 1948 is dor mit Windkraft mahlt wurrn, denn sünd de Möllers up Motorkraft ümstegen. So güng dat denn noch bit 1960 wieter. Buten rüm is de Möhl vun 1991 bit 1994 wedder up Schick bröcht wurrn. Nu schall dat ok binnen passeern. 
### Theater
Swarm hett dat Kulturzentrum *Robberts Huus*. Dor gifft dat eenmol in't Johr en plattdüütsch Theaterstück to sehn. Upföhren deit dat de Theatergrupp *De Uhlenspeelers*.
### Dörpsleven
Up den Festplatz „De Kreihenkamp“ midden in't Holt gifft dat jedet Johr to Pingsten en Schüttenfest. An't tweete Wekenenn in'n September warrt Oorntfest fiert. De Krieger- un Suldatenkamradschup stellt dat up de Been. An'n Sönndag gifft dat denn den groten Umtog mit allerhand Festwagens dör dat ganze Dörp. Achterna warrt denn up'n Kreihenkamp fiert. 
### Sport
Vun 1950 af an gifft dat in den *Swarmer Brook* jedet Johr en internatschonal Grasbahnrennen. In Swarm is ok en Freebad to finnen, wo ok de Lüde ut de Nabergemeenden geern henkaamt. 
### Bildung
Swarm hett en Kinnergaarn, wo nu ok en Wooldgrupp tohören deit un en Grundschool mit Ünnerricht vun de 1. bit na de 4. Klass. 

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Literatur
* Erich Hillmann-Apmann: *Schwarme. Ein Dorf im Nationalsozialismus.* (Rutg.: Heimat-, Umwelt- un Kulturvereen „Eule“ e. V., Swarm), o.O. o.J. [2002], 192 S. m. Biller

## Weblenks
* www.schwarme.de
* www.robberts-huus.de
Arteria brachialis

De **Arteria brachialis** (*Böverarmarterie*) is de Arterie, de den ganzen Arm mit Blood versorgt. Se liggt as Foortsatz vun de Arteria axillaris in’n *Sulcus bicipitalis medialis*, dat heet an de Binnensiet vun’n Bizeps an’n Böverarm. In’n wieteren Verloop deelt se sik bi’n Minschn ünner dat Ellbagengelenk in de Arteria radialis un de Arteria ulnaris för’n Ünnerarm. Bi de Huusdeerten föhrt dorvun an’n Ünnerarm de *Arteria interossea communis* af un warrt denn as Arteria mediana betekent.

De Arteria brachialis warrt medial un lateral vun Nerven flankeert, de to’n medialen oder lateralen Faszikel vun’n Plexus brachialis höört. Medial sünd dat Nervus medianus un Nervus ulnaris, as ok to’n Anfang Nervus cutaneus antebrachii medialis un Nervus cutaneus brachii medialis. Lateral vun de Arterie liggt ünner den Bizeps de Nervus musculocutaneus.

Gliek to Anfang gifft de Arteria brachialis en Kollateraal af, de Arteria profunda brachii, de tosamen mit den Nervus radialis un ganz to Anfang den Nervus axillaris vun’n achteren Faszikel vun’n Plexus brachialis achtern twüschen den medialen un den lateralen Andeel vun’n Musculus triceps brachii in’n *Sulcus nervi radialis* löpt. Dorbi kamt se baven vun’t Ellbagengelenk wedder na vörn un liggt denn twüschen den Musculus brachialis un den Musculus brachioradialis. In’n Ellbagen löpt dat Blood vun de Arteria profunda brachii över dat Fattnett üm den Ellbagen (*Rete articulare cubiti*) rüm wedder mit dat vun de Arteria brachialis tosamen. De Kollaterale reckt aver nich, üm den Arm duersom alleen to versorgen, wenn de Arteria brachialis verleggt is.

An de Siet vun de Arteria brachialis löpt de toordent Vena brachialis.
Priština

**Priština** (albansch: *Prishtinë/Prishtina*, serbsch: *Приштина*) it de gröttste Stadt un Hööftstadt vun dat Kosovo, van de se dat politisch, wertschaplich un kulturell Zentrum is. Dor is ok dat Hööftquartier vun de UMNIK, de OSZE-Mission in Kosovo un de EU-Mission in Kosovo aber ok anner wichtig Institutionen as dat Parlament, Regeeren un de Präsident vun Kosovo hett dor ok sien Seet. 

## Bevölkerung
De Stadt harr 1981 108.000 Inwahner, 1991 wurrn 155.000 schätzt, ut UNHCR-Tallen van 1998 kann man denn blots noch groff mit ca. 175.000 schätzen. Nu rekend man dormit, dat sück de Inwahnertall nah de Kosovo-Krieg ruch weg verdüppelt hett, wiels dor völ Flüchtlings hentrucken sünd. 

## Historie
Priština weer en vun de Zentren vun en serbsch Staat in’t Middelöller un weer Resident vun König Milutin (1282 - 1321). Noordwestlich vun de Stadt geef dat 1389 de Slacht up dat Amselfeld.
Buracona

**Buracona** is en natürliche lütte Bucht an de Westküst vun dat Eiland Sal in de Republiek Kap Verde.

Buracona liggt nöördlich vun de Havenstadt Palmeira in den unbewahnten nöördlichen Deel vun’t  Eiland. De Küst is an de Steed teemlich groff. Se besteiht ut swarte Basaltsülen, de an de Steed bit to fief Meter hooch över’n Seespegel hoochreckt un to’n Deel verweddert sünd. De Steensülen sünd de Tügen vun’t Entstahn vun dat Eiland Sal un ok den Rest vun de Republiek Kap Verde, das all de Eilannen dör Vulkanismus vun en Hotspot tostannen kamen sünd. De Basalt is dor as fletig Lava bit an de Böverflach kamen un dor denn teemlich gau afköhlt. Dorbi billt sik de för den Basalt tyypschen fief- bit achteckigen Sülen.

Dat sünnere an Buracona is nu aver, dat de Küst an disse Steed en Insnitt in’t Binnere vun’t Land hett, de op natürlichen Weg entstahn is. Op dissen Weg hebbt sik dor twee Waterbeckens billt, de op ünnerscheedlich Hööch leegt. Wiel dat butere Becken na’n Atlantik hen apen is, liggt dat tweete Becken wat höger un hett keen direkt Verbinnen na de apene See. As nu aver de Bülgen vun’n Atlantik gegen de Küst slaht, pülscht jümmer wedder frisch Water in dat bövere Becken. To glieken Tiet sorgt de starke Seegang aver ok dorför, dat sik dor keen Seeswienegels un annere gefährliche Seedeerten innestelt.

Op de Wies billt Buracona en natürlich Swemmbad, woneem man baden und swemmen kann ahn Gefahr to lopen, op gresige Beester to pedden, vun den Seegang gegen de Felsen smeten to warrn oder vun de Strömen rutdreven to warrn. Togliek kann een in de sünnerliche Felslandschap un ok de een oder annere Höhl rümklattern, wat en Afwesseln to’n Stranduralub dorstellen kann. Buracona tellt dorüm to de touristisch intressanten Öörd op dat Eiland, dat anners meist blots ut Halfwööst besteiht un blangen de feinen Sandstrännen nich so veel to wiesen hett.

Hentokamen is dor aver nich so eenfach, wieldat na Buracona keen faste Straat föhren deit. Dat gifft blots en poor Sandpisten, wovun een vun Palmeira ut meist an de Küst langs na Noorden to föhrt. En annere Möglichkeit is vun Espargos ut na Noroden to föhren un denn na Westen aftobögen. An’n besten is dat, sik ’n Miettaxi (Aluguer) to nehmen. Blangen de Landdschap gifft dat in Buracona nix wieter. Minschen leeft dor nich, blots en lütten Ünnerstand, woneem een sik as Tourist mol in’n Schadden setten un wat to drinken köpen kann.

## Websteden
Green Card (Film)

**Green Card** (op Platt so veel as „Ophollverlööf“; dt. Titel: *Green Card – Schein-Ehe mit Hindernissen*) is de Titel vun en Leevkummedie vun den austraalschen Speelbaas Peter Weir mit Gérard Depardieu un Andie MacDowell in de Hööftrullen.

## Inholt
In den Film geiht dat üm den Franzosen Georges Fauré un de US-Amerikaansche Brontë Parrish, de sik – beid ut sünnere Grünnen – heiraden doot. Georges, en talenteert Klavierspeler, versöcht en Green Card to kriegen, wiel Brontë, de sik för’n Ümweltschuul insetten deit, en Mann bruken deit, dormit se ehr Droomwahnung mitsams Wintergorrn in Manhattan betehn kann, dat blots an Ehporen vermiet warrn schall. De Heiraat is gau vörbi, man buts staht Beamten vun’t Inwannerbehöörd vör de Döör.

De Beamten hebbt Opdrag, Ehn vun Inwannerers nöger to bekieken, üm Schienehn to hinnern. So kamt se to Besöök un fraagt dat Poor ut. So recht vermögt se jem nich to övertügen un so kummt dat to en tweete Anhören, wo beid enkelte Saken ut dat Leven vun den annern fraagt warrt. Üm sik dorop vörtobereiden, leeft se en Tiet tohopen un versökt sik beter to verstahn. Man, de beiden sünd so verscheden, dat dat eerst mol Problemen gifft. Mit de iet kamt se sik dorbi aver nöger.

Bi de Anhören löpt toeerst all’ns good. Georges weet anfangs op all Fragen de richtige Antwoort, man opletzt verraat he sik sülvst dör en Anmarken, dat he sik sünners de een Antwoort nienich marken künnt hett. So kummt dat, dat he an’n Enn afschaven warrt. Man, as dat so wiet is, seht sik Georges un Brontë noch mol un de Beamten wunnert sik, dat beid Tranen in de Ogen kriegt, as se sik verafscheden doot. De Film hett en apen Enn – in de letzten Szeen steiht Georges an de apene Döör vun’t Taxi, dat em na’n Flaaghaven bringen schall. Man, wat he instiggt oder nich, warrt nich mehr wiest.

## Kritik
film-deenst 2/1991: *Charmante Komödie, die weniger die Einwanderungspolitik als die Beziehung zweier Menschen unter widrigen äußeren Umständen thematisiert. Feinfühlig inszeniert und hervorragend gespielt. *

## Utteken
De Film weer för tohopen söss Filmpriesen nomineert, dorünner ok för den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Originaldreihbook|Best Originaldreihbook]]*. Wunnen hett he opletzt twee Priesen:
* 1991: den *[[Golden Globe]]* in de Kategorie *[[Golden Globe Award/Best Film – Kummedie oder Musical|Best Film – Kummedie oder Musical]]*
* 1991: den *[[Golden Globe]]* in de Kategorie *[[Golden Globe Award/Best Hööftdorsteller – Kummedie oder Musical|Best Hööftdorsteller – Kummedie oder Musical]]* för *Gérard Depardieu*

## Weblenken

* prisma-online.de: Green Card – Schein-Ehe mit Hindernissen
Green Card

**Greencard** oder **Green Card** betekent

* Green Card, unbregenzt Arbeits- un Ophollverlööfnis för de Vereenigten Staten vun Amerika,
* Greencard, ehmolige begrenzte Arbeits- un Ophollverlööfnis för IT-Spezialisten för Düütschland,
* *[[Green Card (Film)|Green Card]]*, Film vun Peter Weir ut dat Johr 1990.
Exhalatschoon

Dat Woort **Exhalatschoon** betekent

* en Fachgereep för dat Utpusten, kiek bi Aten
* en Form vun Vulkanismus, wobi Gas ut de Eer utpedden deit, kiek bi Fumarol
Binnenkrink

In de Geometrie is en **Binnenkrink** ein Krink, de alle Sieden vun en Veeleck anröögt. (Dat heet: he röögt de Streek *twischen* de Eckpunkten an un nich de verlängerten Lienen buten vun't Veeleck.) De Binnenkrink is ok de gröttste Krink, de kumplett in dat Veeleck liggt. 

Nich alle Veelecken hebbt en Binnenkrink. Den gifft dat bloots, wenn sik alle Winkeldeler vun de Binnenwinkel in een Punkt draapt. Disse Snittpunkt is denn ok de Middelpunkt vun den Binnenkrink.

Wenn en Veeleck mit de Flach A un den Ümfang u en Binnenkrink hett, denn hett de Binnenkrink den Radius
:r = \frac{2A}{u}.
Elve-Porey

De Gemeen **Elve-Porey** is en Eenheitsgemeen in’n Landkreis Jerichower Land. To de Gemeen höört de söven Öörd Barzau, Darwen, Farchlann, Jüsen, Hogensedan, Porey un Zarwen. Ok Neudarwen höört to de Gemeen. Zentrum un Sitt vun de Verwalten is Porey.

## Partnerschoppen

De Gemeen Elve-Porey höllt Fründschop mit de Gemeen Heisternest in Polen.
Friedrich Hasselmann

**Friedrich Hasselmann** (* 27. August 1920 in Veern; † weet man nich) weer en plattdüütschen Schriever.

Hasselmann is 1920 in Veern boren. He weer op dat *Erziehungswissenschaftliche Seminar* un von 1960 bet 1978 Schoolmeester in Neenborg. Na disse Tied weer he Schoolbaas in Bremen.

Hüdigendags leevt Hasselmann in Bremen.

Tomeist hett he Böker mit korte Vertellen rutbröcht. Bekannt wurrn is besunners *[[Friedrich Hasselmann sien Plattdüütsch Landkaart]]*, de 1995 rutkamen is. Von 1976 af an hett he elk Week Kolumnen in noorddüütsche Dagbläder schreven.

## Warken
* *Uns lüttje Stadt.* Veern 1976 (2. Uplaag 1976)
* *Heimat, miene lüttje Welt.* Veern 1977
* *Schelmen, Schipper un Muskanten.* Bremen 1981
* *Heimat twüschen Pinnbarg un Ossenbrügge.* Achem 1988
* *Fährmann haal över!* Hamborg 1995, ISBN 3-928-028-70-7
* *Friedrich Hasselmann sien Plattdüütsch Landkaart.* Prettenhofer, Eystrup 1995, ISBN 3-00-000028-3

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Footnoten



## Weblenken
Die niederdeutsche Literatur

De **Plattdüütsche Bibliographie un Biographie** (**PBuB**, vun ooltgreeksch: Βίβλιος, Book, Βίος, Leven un γράφειν, schrieven) is en Wark, wo een över plattdüütsche Böker un plattdüütsche Schrieverslüüd in nakieken kann. Dat schall dorüm gahn, dat een all sülvstännige plattdüütsche Warken, de vun 1800 bit to dat Johr 2000 rutkamen sünd, dor in finnen kann (Bibliographie) un ok en beten wat över dat Leven vun jem ehre Schrievers dor in nalesen kann (Biographie).  

De PBuB is in’t Internet to finnen un warrt tohopenstellt vun dat Institut för Nedderdüütsche Spraak (INS) in Bremen. De PBuB is op Hoochdüütsch tohopenstellt. Bevör dat INS dat övernahmen hett, hett Peter Hansen de PBuB tohopenstellt.

## Weblenken
*Plattdüütsche Bibliografie un Biografie (PBuB)
Paul Warncke

**Paul Warncke** (* 13. Mai 1866 in Lübz; † 25. April 1933 in Neubabelsberg) weer en düütschen Bildhauer un hoochdüütschen un plattdüütschen Schriever.

Paul Warncke is in Swerin, Parchen un Rostock na School gahn. Dorna hett bi'n Bookhannel in Lübeck lehrt un besöch denn vun 1893 bit 1896 de Akademische Hoochschool för Bildkünst in Berlin. Dor weer he Schöler vun Prof. Gerhard Janensch. Vun 1892 af an hett he fökener bi de Groten Berliner Kunstutstellen siene Warken utstellt. Man besunners goot leep dat mit de Bilhaueree nich. Vun 1909 af an hett he dor nix mehr maakt un bloß noch schreven. Dor weern Upsätz mank, patriotische Gedichten ((„Bismarcklied“ 1895), Festspelen för dat Schauspeelhuus in Berlin un annere Saken. Vun 1909 af an hett he ok bi de satirische Tietschrift „Kladderadatsch“ as en Redakteur mitmaakt. Bi de Tietschrift för Bildkunst weer he ok mit bi. In dat Johr 1899 hett he en Biographie vun Fritz Reuter up Meckelnborger Platt schreven un bi Voigtländers in Leipzig rutgahn laten. Düsse Biographie geiht in de eerste Uplaag över mehr as 300 Sieten un hett ok veer Uplagen sehn.

## Bildhaueree
* „Falstaff“ (1897)
* „Inspektor Bräsig“ (1898/99)
* „Jochen Nüssler“ (1898/99)
* Büste Heinrich Seidel (1902)
* Büste „Frau Direktor H.“ (1906).

## Schrieveree
* „Fritz Reuter, Woans hei lewt un schrewen hett“ (1. Upl. Leipzig 1899; 2. Uplaag Stuttgart 1906; 3. Uplaag Berlin 1910; 4. Uplaag Berlin 1922)
* „Surrig Lüd, Snaaksche Snurren ut Stadt un Land in Rimels“, Leipzig 1901
Wilfried Hasselmann

**Wilfried Hasselmann** (* 23. Juli 1924 in Celle; † 9. Januar 2003 in Nienhof) weer en düütsch Politiker vun de CDU.

## Leven un Berop

Wilfried Hasselmann stamm ut en Buernfamilie, hett denn eerst de Böverschool besöcht und dornah en Utbildung up de landwertschaplich Fackschool in Celle absolveert. Ünnerbroken dör sien Deenst in de Tweete Weltkrieg, hett he denn up frömde Höff arbeit un 1955 sien Meesterafsluss makt. 1955 hett he de Hoff vun sien Öllern övernommen un bi de Bundswehr hett he dorto en Loopbahn as Reserveoffizier inslahn un dat bit to’n Oberst der Reserve (1981) brocht. 

Vun 1962 bit 1969 weer he Bundsvörsitter vun de Landjöögd un tietwies ok Lidmaat vun de Landssynode vun de evangelsch-lutherisch Landskark Hannober. 

Hasselmann weer verheiradt un harr twee Söhn. Sien Unkel weer de Landwertschapsfunktschonär Edmund Rehwinkel.

## Partei
Hasselmann is 1961 in de CDU intreden. Siet 1969 weer he Lidmaat vun de Bundsvörstand un van 1968 bit 1990 weer he Landsvörsitter vun de CDU in Neddersassen. 

## Afordneter
Hasselmann weer van 1963 bit 1994 Lidmaat vun de neddersassisch Landdag un dor van 1970 bit 1976 Vörsitter vun de CDU-Fraktschoon. Se wulln hüm 1974 ok to’n Ministerpräsident wählen, aber de SPD-Kandidat Alfred Kubel kreeg mit Hülp (un Stimmen) vun de FDP de Posten.

## Apenlich Ämter

Van 1965 bit 1970 weer he Minister för Nähren, Landwertschap un Forsten in Neddersassen un van 1976 bit 1988 weer he Minister för Bundsangelegenheiten un Binnenminister vun Neddersassen un weer ok en Tiet lang stellvertredend Ministerpräsident.

## Weblenken
* Biographie bi’t Nährungsministerium
* Biographie bi’t Binnenministerium
Willem Duyn

**Willem Duyn** (* 31. März 1937 in Haarlem, Noord-Holland; † 3. Dezember 2004 in de Neeg vun Almelo (Nedderlannen)) weer en nedderlännsch Singer un Musiker.

Duyn hett siek Karriere as Slagtüüchspeler in de Grupp „Holland Quartett“ anfungen. Dorna weer he Singer bi de *Jay-Jays*, is denn Diskjockey worrn un hett 1970 de Musikgrupp *Speedway* grünnt. 1971 bill he tosamen mit sien Partnersche *Sjoukje van’t Spijker*, de sik to Maggie MacNeal (*1950) nöömt hett, dat Musikduo Mouth & MacNeal, mit dat he en poor spoodrieke Leder maakt hett. An’n bekanntesten sünd de Titels *How Do You Do?* (1972), *Hello-A* (1972) un *I See A Star* (1974).

Mit de hollännsch Version vun dat letzte Leed („Ik zie een ster“) hebbt se de Nedderlannen op’t Europääsch Songfestival vertreden un kemen dor achter ABBA un Gigliola Cinquetti op’n drütten Platz. Mit de düütsche Faten vun’t Leed „Ein gold’ner Stern“ hebbt se 1974 ok in Düütschland en Slager hatt. Man, as de Spood gau nalaten hett, is dat Duo kort later ut’neen gahn.

In de 1990er Johren is Willem Duyn noch mit verscheden Rockgruppen ünnerwegens wesen, is denn aver in de letzten Johren vör allen in Cafes un Bars ünner Verdrag nahmen worrn. He is an’n 3. Dezember 2004 dood bleven vun wegen en Hartstillstand. 

He hett in Emmen-Roswinkel in de Provinz Drenthe leevt.
Mouth & MacNeal

**Mouth & MacNeal** weer en nedderlännsch Popgrupp oder Singerduo, dat Anfang vun de 1970er Johren in heel Europa Spood harr. De Musik weer in de Oort vun de Musikgrupp *[[Middle of the Road]]*, de to de glieken Tiet veel Spood harr.

Dat Duo bestünn ut Willem Duyn, de as Slagtüüchspeler anfungen weer un al verschedene Saken mit Musik maakt haar, un Maggie MacNeal. Tosamenfunnen hebbt sik de beiden in’t Johr 1971.

Dat Duo is internatschonal bekannt woorn mit dat Leed „How Do You Do?“, dat in’t Fröhjohr 1972 bit op Platz 5 in de düütschen Hitparade kamen un in de US Billboard Charts op Platz 8 lannt is. Dat Leed is vun Peter Petrel ünner den Naam „Die Windows“ in düütsche Spraak covert worrn un weer in Düütschland en Top-Hit. Mouth  MacNeal stünnen in Düütschland 1972 wekenlang op Platz 1 mit jemehrn nafolgenden Hit *Hello-A*, un in’t lieke Johr noch keem ok „You-Kou-La-Le-Lou-Pie“ rut, wat ok in de Top 20 rinkamen is. Dat nächste Leed, „Battering Ram“, weer in’t Fröhjohr in Düütschland aver nich mehr platzeert.

Mit den Titel „Ik zie een ster“ („I See A Star“) hebbt de beiden 1974 de Nedderlannen bi den Eurovision Song Contest vertreden un kemen dorbi op den drüdden Platz achter ABBA, de mit „Waterloo“ wunnen hebbt, un Gigliola Cinquetti mit dat Leed „Si“. Kort dorop güngen de beiden wedder ut’neen. Maggie MacNeal hett denn as Solisten wieter maakt, wiel Willem Duyn mit en ne’e Partnersche dat Duo *Mouth & Little Eve* grünnt hett.
Plattdüütsch-Stiftung Neddersassen

De **Plattdüütsch-Stiftung Neddersassen** is en Stiftung in Neddersassen, de sik för de Pleeg, dat Utforschen, dat Wiedergeven un dat Bewohren vun dat Plattdüütsche insetten will. Aver ok Saken, de Saterfreesch stütten schöölt, sünd na de Satzung nich utslaten. Grünnt worrn is se an’n 10. Oktober 2007 in Stood. Hans-Peter Fitschen vun de Kreisspoorkass Stood hett ehr do mit en Stiftungsvermögen to’n Anfang vun 100.000 Euro utstatt. Dat Stiftungskapital liggt opstunns (Stand April 2008) bi wat över 200.000 Euro. Den Schirmherr maakt de Ministerpräsident vun Neddersassen, Krischan Wulff.

## Weblenken

* Websteed vun de Stiftung (plattdüütsch)
Hans-Herbert Stoldt

**Hans-Herbert Stoldt** (Schrieversnaam ok **Klaus-Hinrich Ehlers**; * 25. April 1901 in Meldörp; † unbekennt) weer en düütschen Schoolmeester un plattdüütschen Schriever.

1920 möök he sien Abitur an de Domschool in Sleswig. Achterna studeer he an de filosoofschen un theoloogschen Fakultäten an de Universitäten vun Tübingen, Hamborg un Kiel. 1925 is he in Kiel op de Schrift *Geschichte der Ruinenpoesie* to’n Dr. phil. promoveert worrn. He hett denn Ünnerricht geven in högere Scholen in Flensborg, Altno, Apenrade un Danzig. Na de Tweede Weltkrieg geev he toeerst Ünnericht in Sleswig un wöör 1947 to'n Överstudiendirektor an de Steedsche Överschool Flensborg (later 'Goethe-School') utnöömt. 1965 treed he in’n Rohstand in. Vun dor af an hett he bloots noch schreven. 

## Warken
### Up Platt
* *Mannshand Baben.* Kumedie in veer Biller, Veern 1953
* *Söth un Suhr.* Kumedie in fief Biller, Veern, ca. 1965
* *[[Dat Hillige Dörp]].* Roman, Dithmarscher Presse-Dienst-Verlag, Heid 1980, ISBN 978-3-88089-037-4

### Up Hoogdüütsch
* *Der letzte Angriff.*
* *Die pädagogische Krise der Gegenwart.* Stuttgart, 1959
* *Geschichte und Kritik der Marcushypothese.* Göttingen, 1977 (ingelsch: *History and Criticism of the Marcan Hypothesis*, Mercer University Press)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Vila do Maio

**Vila do Maio** (ehmols **Porto Inglês** „Haven vun de Englänners“) is de Hööftstadt vun’t Eiland Maio, een vun de negen bewahnten Eilannen vun de Republiek Kap Verde. 

## Geografie
De Stadt Vila do Maio liggt an de Süüdwestküst vun’t Eiland Maio. Dat is de gröttste un ok bedüdenste Stadt, as dor de Haven liggt, över den de gröttste Deel vun’n Worenhannel afwickelt warrt. Ok de natschonale Flaaghaven vun Maio is in de Neeg vun de Hööftstadt. Vergleken mit de annern Eilannen vun Kap Verde geiht dat op Maio un so ok in Vila do Maio teemlich ruhig un macklich to.

Dat Ümland warrt bestimmt dör Wööst un Halfwöstenlandschap, na Noorden hen gifft dat ok en poor Wooldrebeden. Vun Vilo do Maio gaht twee Straten ut. De eerste föhrt an de Westküst hooch na Noorden na’t Feriendörp Morro un wieter na Calheta, wiel de annere op de Oostsiet vun’t Eiland föhrt un denn wieter an de Oostküst hooch na Pedro Paz. De Küst üm Vila do Maio besteiht vör allen ut fienen Sandstrand, woneem man ok goot Baden un Swemmen kann. Veel Tourismus gifft dat op dit Eiland noch nich.

### Inwahners

## Historie
Maio is 1460 opdeckt worrn, man dat Wösteneiland weer toeerst nich recht intressant för de Kolonialmacht Portugal, jüst man, dat se Slaven as Harders dor ansiedelt hebbt, de den Opdrag haarn Veehtüüch to tüchten, dat se dormit de Stadt Cidade Velha un de Slavenscheep, de dor Hollt maken deen, mit Fleesch un Hüüt versorgen künnen. Wiel dat 15. Johrhunnert füng denn dorto de Anbo vun Boomwull an un de eersten Lüüd hebbt sik op dat Eiland en Tohuus socht.

De Oort is toerst ünner den Naam *Porto Inglês* bekannt worrn. Dat stammt ut de fröhere Kolonialtiet, as vun’t 17. bit to’n 19. Johrhunnert elk Johr bit to achtig britsche Scheep dat Eiland anlopen hett, üm dor Solt to laden. Dat Solt keem ut de Salinen, de noordwestlich vun de Stadt leegt un ok vundaag noch in lütte Mengden Solt produzeert, dat na Guinea-Bissau utföhrt warrt.

In’t Stadtzentrum gifft dat en Kark, de 1872 boot worrn is. Dat Geld dorför keem ut en egens dorför inföhrte Soltstüer. Nich wiet weg vun’n Karkenplatz liggt de *Praça Évora*, woneem dat fröhere Huus vun  den Boherrn *António Évora* steiht, dat fröher woll mol dat schönste Huus op dat hele Eiland wesen is. De Boherr beseet faktisch bit to’n 20. Johrhunnert dat Monopol op dat Solt vun Maio. De Naam Porto Inglês is 1975 ännert worrn, as Kap Verde na de Nelkenrevolutschoon unafhangig worrn is. To de Tiet is ok de Överstraat in Vila do Maio anners nöömt woorn un heet nu Avenida Amílcar Cabral, na den Natschonalhelden Amílcar Cabral, de veel för de Unafhangigkeit doon hett, man bi en Anslag wiel de Revolutschoon doodschaten worrn is.

## Borns
Karl Löffler

**Karl Valentin Immanuel Löffler** (Schrieversnaam **Nümärker**; * 10. Oktober 1821 in Berlin; † 6. November 1874 in Koblenz) weer en plattdüütschen Schriever.

Löffler is 1821 as Söhn vun’n Pastoor vun de St. Gertraudskirch in Berlin boren. Al 1824 is de Familie aver na Tornow gahn, wo de Vader de Pastoornstell övernehm. Op Gymnasium weer he in Landsberg. Löffler schall na’n Dood vun sien Vader in Berlin Juristeree studeert hebben, is in Berlin aver nich as Student natowiesen. He leevt denn in Berlin as Schriever un grünnt de Berliner Gerichtszeitung. 1860 warrt he denn Direkter vun de Zuckerfabrik Rothensee bi Madeborg. 1865 bet 1868 leevt he in New York un denn wedder as Schriever in Berlin un Frankfort an’n Main. 1874 blifft he in Koblenz dood.

## Warken

* *Ut ’t Dörp.* Lustege Vertellungen, Costenoble, Jena 1868
* *Album plattdeutscher Dichtungen.* Grunow, Leipzig 1869
* *För miene un’ anner Lü’s Göären. Allergehand nüe Vertellnisse för de leewe Kingher.* Grunow, Leipzig 1869
* *Gruoss ut Mark Brannenborch an Sien’ Hoheet Hartoch Arnst van Coburg-Gotha.* Stollbergsche Buchdruckerei, Gotha 1869
* *Van mienen Keenich Willem.* Costenoble, Jena 1869
* *De Theerschwöäler. ’Ne eenfache Dörpgeschichte ut Mark Brannenborg.* Grunow, Leipzig 1870
* *Leev weet Rath.* Kummedjenspill m. Singsang in eenen Uptog, Koch, Leipzig 1877
* *Ut min Dischlad. Dit un Dat in nige Vertellzels.* Koch, Leipzig 1878

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Mahnke

**Mahnke** betekent

* Mahnke-Verlag, plattdüütschen Theaterverlag,
* Mahnke, plattdüütschen Tonaam.

**Mahnke** is de Familiennaam von

* Claudia Mahnke (* üm 1967), düütsche Opernsängerin,
* Dietrich Mahnke (1884–1939), düütschen Philosoof un Mathematikhistoriker,
* Doug Mahnke (* vör 1990), US-amerikaanschen Comicteekner,
* Gertrud Mahnke (1907–1992), düütsche Gewerkschafterin,
* Hans Mahnke (1905–1978), düütschen Schauspeler,
* Hans Heinrich Mahnke, düütschen Verwaltungsbeamten,
* Horst Mahnke (1913–1985), düütschen SS-Hauptstormföhrer,
* Jochanah Mahnke (* 1997), düütsche Schauspelerin,
* Manuela Mahnke (* 1965), düütsche Politikerin.

Kiek ok bi: Mahncke, Mahnken.
Dorp

**Dorp** betekent

* Dorp, en lütten Oort,
* Dorp, en fröhere Stadt, nu Deel von Solingen,
* Dorp, Oort in de Stadt Wupperdaal, Noordrhien-Westfalen.

**Dorp** is de Familiennaam von

* Ernst van Dorp (1920–2003), düütschen Architekt,
* Ewald Fischer-Dorp (1899–1991), düütschen Richter,
* Günter vom Dorp (* 1950), düütschen Moderator,
* Lizzy van Dorp (1872–1945), nedderlandsche Juristin, Froonrechtlerin un Politikerin,
* Martin Dorp (*Maarten van Dorp*; üm 1485–1525), nedderlandschen Humanist un Theoloog,
* Philips van Dorp (1587–1652), nedderlandschen Admiraal,
* Simon van Dorp (* 1997), nedderlandschen Roderer,
* Wianka van Dorp (* 1987), nedderlandsche Rodererin.

Kiek ok bi: Van Dorp.
Darp

**Darp** betekent

* en annere Schrievwies vun Dörp,
* Darp, Buurschap bi Dingden,
* Darp, Oort in Drenthe.
Eenheit vun dat Rebeet

En **Eenheit vun dat Rebeet** öövt dat Regeern ut in en afgrenzten Deel vun den ganzen Staat. Se hett dor dat Seggen un warrt na dat Recht as en Eenheit vun dat apentliche Recht ankeken. Se hett dat Seggen över de Inwahners. De Inwahners (Börgerslüde) höört na dat Gesett as Liddmaten to de Eenheit to. 

Wat de Eenheiten vun dat Rebeet to regeln hefft un wat nich, is in dat Staatsrecht klaar stellt (kiek bi Verfaten). Ünner den Rang vun de Bundslänner gaht se bi un övernehmt de Verwalten vör Oort. Dor nehmt se ok de Organisatschoon süms bi in’e Hand. Dat se mit jem ehr Upgaven kloor kaamt, hefft se egen Organen, as Börgermeesters un Gemeenderööt. Een Eenheit vun dat Rebeet hett jummers en Volksvertreden, de direkt wählt wurrn is. Dat is en Unnerscheed to annere kommunale Eenheiten, as dat Amt. 

Ünnerdelen vun en Staat könnt to glieke Tiet na verscheden *Eenheiten vun dat Rebeet* in ünnerschedlichen Rang tohören. So is dat bi de Rebeetseenheiten Gemeen un Landkreis. De Gemeen is en Eenheit vun dat Rebeet un organiseert sik in ehr Grenzen süms, man se höört tomeist ok noch na en Landkreis hento. De is ok up de ene Siet sülvstännig as Eenheit vun dat Rebeet un höört nu wedder na en gröttere Eenheit to, as dat Bundsland un den Bund alltohopen. 

## Eenheiten vun dat Rebeet in de Bundrepubliek Düütschland
*Eenheiten vun dat Rebeet* sünd in de Bundsrepubliek Düütschland:

* de Staat alltohopen (de Bund)
* de Deelsstaten (Bundslänner),
* in Bayern: de Bezirken,
* in de groten Bundslänner (ahn Stadtstaten): De Landkreisen, Kreisen, de Regionalverband Saarbrücken un de Region Hannober,
* de Gemenen mit de Städer dorbi
* de Verbandsgemeen in Rhienland-Palz

Nich to de Eenheiten vun dat Rebeet höört
* de Regeernsbezirken,
* de Landschopsverbänn,
* de Ämter
* de Bezirken vun Hamborg, Berlin un Bremen un al Stadtbezirken, Stadtdelen un Oortsdelen

## Kiek ok bi
* Staatlich Unafhängigkeit, Repräsentative Demokratie, Landdag, Gemeenderaat
Walter Scherau

**Walter Scherau** (börgerlich Naam:  **Walter Voscherau**; * 10. Januar 1903; † 12. Mai 1962 in Hamborg) weer en düütsch Volksschauspeler, de besünners dör sien Rullen in’t Hamburger Ohnsorg-Theater bekannt wurrn is; tietwielig weer he ok  Geschäftsführer vun dat Theater. Ok in dree düütsch Speelfilms un en paar Feernsehproduktschoonen hett he mitwarkt. Scherau weer de Broer vun Carl Voscherau un Unkel to de latere Hamborger Börgermeester Henning Voscherau. Ok, wenn he blots in wenig Feernsehupföhrungen ut dat Ohnsorg-Theater to sehn weer, weer he doch gau, tosommen mit Heidi Kabel, Otto Lüthje un Henry Vahl een vun de  Publikumslieblinge. 

## Biografie
De beid Broers Voscherau harrn fröh de Drank nah de Böhn, Carl harr Schauspelünnericht bi Franz Kreidemann, Walter harr en gooden Bariton un nehm Gesangsünnerricht.

Beid speelen se tosommen as Volksböhnenspeler in de damals stark Theatervereens, hööftsächlich ut de Arbeiterbewegung: Volksspielbühne Thalia, Volksspielbühne Club Concordia, Volksspielbühne "Rideamus" usw., aber ok Richard Ohnsorgs "Niederdeutsche Bühne e.V.".
De Upföhrungen fungen etwa üm 1919 an un gungen bit 1944. Denn is dat all instellt wurrn, wiels Hamborg immer mehr dör Bomben angrepen un kört un kleen haun wurr. Völ vun de Upföhrungen funnen in de Conventgarten statt, aber ok in Volksheimen vun der Arbeiterbewegung. 

De Künstlernaam "Scherau" nehm Walter Voscherau eerst nah de Krieg an, as beid Bröers sück för den Berop vun en Schauspeler entschedd harr. Bei werrn an’t Ohnsorg-Theater, wo Walter ok Kasseerer (bi de Vereen) un Verwaltensdirekter (bi’d Theater) weer. Dor se nu bei Voscherau heeten, keemen de Lüüd mit de Naams in’t Klatten. Um dat to umgahn, hett sück Walter denn blots noch Scherau nömmt.  Carl wurr 1946/47 allerdings bald vun Willy Maertens an dat Hamborger Thalia Theater beropen. Dornah harr sück dat mit dat Verwesseln. 

Walter Scherau is bediekt up den Karkhoff Ohlsdörp in Hamborg. 

## Filmographie

## Ohnsorg-Upföhrungen in’t Feernsehn
* Das Herrschaftskind (1955) mit Magda Bäumken, Heidi Kabel, Heini Kaufeld, Heinz Lanker, Otto Lüthje un annern
* Ein Mann mit Charakter (1961) mit Ernst Grabbe, Heidi Kabel, Jochen Schenck, Günther Siegmund, Christa Wehling un annern
* In Luuv und Lee die Liebe (1961) mit Hans Mahler, Heinz Lanker, Jochen Schenck, Günther Siegmund, Erna Raupach-Petersen, Hilde Sicks un annern.

## Weblenken
* 
* Walter Scherau bi filmportal.de
Maggie MacNeal

**Maggie MacNeal** (börgerlich: *Sjoukje Lucie van’t Spijker*; * 5. Mai 1950 in Tilburg, Nedderlannen) is en Singersche, de sünners as Liddmaat vun’t Duo Mouth & MacNeal bekannt worrn is.

De Singersche harr Spood mit ehr Leed *I Heard It Through The Grapevine* un hett dorna 1971 tohopen mit den Singer Willem Duyn dat Musikduo Mouth & MacNeal grünnt. Tosamen harrn se en poor Leder in de internatschonalen Hitparaden as to’n Bispeel de Hits *How Do You Do?* un *Hello-A*. In’t Johr 1974 hebbt de beiden as Vertreders vun de Nedderlannen dat Leed *I See A Star* bi’n Grand Prix Eurovision Song Contest vördragen un dormit den drüdden Platz maakt. 

Kort dorna güng dat Duo aver ut’neen un MacNeal hett denn as Solistin wieterarbeit. In ehr Heimat harr se Spood mit de Titels *Terug Naar De Kust* un *When You’re Gone*. Internatschonal hett se noch mol Acht op sik togen, as se 1980 mit dat Leed *Amsterdem* bi’n Grand Prix den föfften Platz belegt hett. Dorna is dat ruhiger worrn üm Maggie MacNeal. In’t Johr 2000 hett se sik mit Marga Bult un Sandra Reemer to to Musikgrupp Dutch Rivas tohopenslaten, dat opstunns aver blots noch as Duo ünnerwegens is, nadem Reemer utscheedt is.

## Diskografie (Solo-Alben)
* 1976: Maggie MacNeal
* 1977: Fools Together
* 1979: Nighttime
* 1980: Amsterdam
* 1981: When You’re Gone
* 1989: Leuk Voor Later

## Websteed
* offiziell Websteed (ndl.)
Don Carlos

**Don Carlos** betekent

* Don Carlos, Thronfolger ut Spanien in dat 16. Johrhunnert,
* *[[Don Carlos (Schiller)|Don Carlos]]*, Schauspeel vun Friedrich Schiller (*Dom Karlos*, *Don Karlos* oder *Don Carlos*),
* *[[Don Carlos (Verdi)|Don Carlos]]*, Oper vun Giuseppe Verdi,
* Don Carlos, Stadtgemeen in de Provinz Bukidnon, Philippinen,
* Reggaesinger ut Jamaika, de en tietlang bi de Band Black Uhuru mitmaakt hett.
Halslä

**Halslä** () is ene Stadt in’n Landkreis Börde in Sassen-Anhalt. Halslä hett bi 20.000 Inwahners un liggt an de Ohre un an’n Middellandkanal.

To de Stadt höört ok de Öörd Werig, Hunnisburch, Satuelle un Uthmöden to. Halslä sülvst deelt sik op in Olhalslä un Niehalslä.

Bekannt is ok de Roland vun Halslä, de eenzige Roland, de ritt.

## Historie

Toeerst in de Oorkunnen vör kummt Halslä as *hahaldeslevo* 966, as Kaiser Otto I. en Mamaco de Graafschop Halslä as Lehn gifft.

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Roland vun Halslä

De **Roland vun Halslä** is en Roland in de Stadt Halslä.

He steiht vör dat Raathuus vun de Stadt un is de eenzige Roland, de ritt. Fröher kunn een den Roland op sien Sockel ok dreihn.

In de Stadtböker kummt he 1419 toeerst vör. Lüüdsnack hett dat, dat de Statue toeerst in Hehlingen stahn hett un dat de Lüüd vun Halslä em denn dor weghaalt un bi sik opstellt hebbt. De Roland is denn ünnergahn un 1528 neet opstellt worrn, villicht vun wegen dat Marktprivileg vun 1526. De ne’e Roland weer nu vun Steen. Bet 1927 harr de Rieder so veel dör Wind un Weder afkregen, dat se en Kopie ut Kalksteen opstellt hebbt. Dat Original steiht nu in dat Stadtmuseum. Harnisch un Barett vun’n Roland höört vun’n Stil in de Renaissance.

Dat is nich unwohrschienlich, dat se in Halslä mit’n Roland en beten na dat Utsehn vun’n Rieder vun Madeborg keken hebbt. Vörbild weren villicht ok de Dorstellungen vun Maximilian I. ut de Tiet.

## Literatur

*Folkhard Cremer in *Dehio, [[Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler]], Sachsen-Anhalt I, Regierungsbezirk Magdeburg*, Deutscher Kunstverlag München Berlin 2002, ISBN 3-422-03069-7, Siet 356
Samuel Kobia

**Samuel Kobia** (* 20. März 1947 in Miathene, Kenia) is en Pastoor vun de Methodistische Kark in Kenia un siet Januar 2004 de Generalsekretär vun’n Ökumeenschen Raat vun de Karken.

Kobia hett op dat St.-Paul-College in Kenia Theologie studeert, hett 1972 en Diplom för Karkendeensten in’n städtischen Bereich vun dat Theoloogsche McCormick-Seminar in de USA un 1978 en Magister in Stadtplanung vun dat Institut för Technologie Massachusetts kregen. 1993 hett he op dat Christliche Theoloogsche Seminar in Indianapolis en Dokter in Theologie maakt. Vun de Universität vun Buenos Aires hett he in’n November 2004 den Ehrendokter kregen. Siet 2007 is he ok Kanzler vun de St.-Paul-Universität in Limuru.

He is Liddmaat vun dat Ehrenschutzkomitee vun de Internatschonale Koordinatschoon för de Dekaad för ene Kultur vun Freden un Gewaltlosigkeit för de Kinner vun de Welt (2001-2010).

In’n August 2003 hett em de Ökumeensche Raat vun de Karken as ne’en Generalsekretär wählt. He hett in’n Januar 2004 as Nafolger vun Konrad Raiser dat Amt antreden. För ene twete Amtstiet will he aver nich wedder antreden, wenn de eerste Enn 2008 utlöppt.

Kobia is verheiraadt un hett veer Kinner.

## Weblenken

* Biografie vun Samuel Kobia op de Websteed vun’n ÖRK (hoochdüütsch)
Friedrich Wille (Schriever)

**Friedrich Wille** (* 1. Mai 1925 in Briunssen; † 28. Juli 2015 in Aimbeck) weer en plattdüütschen Schriever.

Wille is 1925 in Briunssen boren, weer koopmännschen Angestellten un hett toletzt in Einbeck leevt. He hett en ganze Reeg Böker in sien oostfäälsch Einbecker Platt schreven, ünner annern 1988/1989 de *[[Plattduitsche Baibel]]*, de 1997 toeerst in en kumplette Utgaav rutkamen is.

Wille hett 12 Kinner.

## Warken

* *Das Plattdeutsche Wagenrad.* Gerstenberg-Verlag, Hilmessen 1979
* *De [[Plattduitsche Baibel]].* Einbeck 1990
* *Et Plattduitsche Schimpwurtböok.* Ostfalia-Verlag, 1994, ISBN 3-926560-28-2
* *Et Plattduitsche Märchenböok.* Ostfalia-Verlag, ISBN 3-926560-23-1
* *Et Plattduitsche Wilhelm-Busch-Böok.* Einbeck 1998
* *Klingende Heimat up Platt.*
* *Main Plattduitschet Jahrhundertböok.* 2000, ISBN 3-89811-894-0 ()
* *Lüttjet Plattduitschet Gesangböok.* 2001, ISBN 3831128847
* *Robinson Plattdeutsch.* 2002, ISBN 3-8311-3182-1 ()
* *Münchhausen Plattdeutsch.* 2002, ISBN 3-8311-3183-X
* *Klaar Duitsch. Vertellen up Platt.* 2004, ISBN 9783833407703 ()
* *Vertellen op Platt.* (CD), 2006, ISBN 978-3-8341-0107-5
* *Et ostfälische Cheruskerböok.*

### Hoochdüütsch

* *Die Zwangsarbeiterin.* 2000 ()
* *Der Dreifachmord in der Großen Mühle.* 2004 ()
* *Dorfgeschichte Brunsen.*
* *Der Gewerkschafter Arthur Jensen.*
* *Dorfgeschichte Voldagsen und Hallensen.*

## Weblenken

* Websteed mit de Böker vun Friedrich Wille (hoochdüütsch)