open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
369

## Wat passeert is
*Kaiser Valentinian I. lett de Grenz bi den Rhien mit Kastellen afsekern. Bi düsse Gelegenheit kriggt Wiesbaden een Stadtmuur
*De Heermeester Flavius Theodosius geiht vun de Provinz Raetia ut gegen de Alamannen vör un kann jem torüchslahn
*De König Athanarik vun de Westgoten sleiht eenen Freedensverdrag mit dat röömsche Riek
*Een Armee ut Japan föhrt nah Korea un grünnt dor de Kolonie Mimana
*Schapur II. vun Persien överfallt Armenien, wat een Vasall vun dat Röömsche Riek is un nümmt dat Land in
370

## Wat passeert is
*De Hunnen griept de Alanen an un kriegt jem ünner
*Kaiser Valentinian I. maakt eenen Bund mit Makrian, den König vun de Bucinobanten
*Fraomar warrt Gohkönig vun de Bucinobanten
*Basilius vun Caesarea warrt to'n neen Arzbischop vun Caesarea beropen
*To'n eersten Mal warrt dat Fest vun Christi Himmelfahrt fiert

## Boren
*Alarich I., König vun de Westgoten
## Storven
*Eudoxius vun Antiochia, Patriarch vun Konstantinopel
371

## Wat passeert is
*Verdrag twuschen Valentinian I un Makrian
*De röömsche Dichter Ausonius schrifft sien Wark *Mosella*
## Baren
*Valentinian II., röömsch Kaiser (†392)
## Sturben
*2.April 371 oder 372: Zenon vun Verona, Bischop vun Verona, Hilligen
*Hilarion vun Gaza, Askeet, Hilligen (*291)
*Lucifer vun Calaris, Bischop vun Calaris (hüdigendags Cagliari)
372

## Wat passeert is
*In Korea warrt de Buddhismus inföhrt
*an'n 4.Juli warrt Martin vun Tours to'n Bischop maakt
*Gregor vun Nissa warrt Bischop
375

## Wat passeert is
* De Angreep vun de Hunnen is de Anfang vun dat grode Völkerwannern
* Konzil in Rom
* Valentinian II. warrt an de Siet vun sienen Halfbroder Gratian to'n Kaiser in den Westen vun dat Röömsch Riek bestimmt

## Sturben
* 17.November: Valentinian I., röömsch Kaiser in den Westen vun dat Riek vun 364-375 (*321)
376

## Wat passeert is
* De Westgoten büxt ünner jem ehren Baas Fritigern vör de Hunnen ut un kaamt in't röömsche Riek ünner
* Severin vun Köln grünnt dat eerste Kloster in Köln, wat dormals Colonia Claudia Ara Agrippinensium heten dö

## Sturben
* Flavius Theodosius, röömsch Generaal
* Ermanarich, König vun de Ostgoten (*266)
373

## Wat passeert is
* Peter II. vun Alexandria folgt Athanasius as Bischop vun Alexandria up
## Baren
* Synesios vun Kyrene, Bischop vun Kyrene (†414)
## Sturben
* 2.Mai: Athanasius de Grode, Bischop vun Alexandria in Ägypten
* 9.Juni: Ephraem, de Syrer, Hilligen, Schriever un Lehrer vun de Kark (* üm un bi 306)
374

## Wat passeert is
* De Hunnen haut de Alanen ehr Riek in'n Dutt
* Theodosius I. sleiht de Sarmaten in Pannonien
* Valentinian I. stritt in Illyrien gegen de Angreep vun de Quaden un vun de Sarmaten
* De Stadt Basel warrt to'n eersten Mal in een Urkunn nömmt (as *Basilea*)
* Ambrosius vun Mailand warrt to'n Bischop vun Mailand wählt
* De König Sosurim vun Korea nümmt den Globen vun den Buddhismus an

## Sturben
* Gregor vun Nazianz, de Ole, Bischop vun Nazianz
377

## Wat passeert is
*In Sitten maakt de Stattholler vun de Provinz ganz open klaar, datt he een Christen is
*Twuschen de Westgoten ünner Athanarik un de Römers fangt Striet an
## Baren
*Arcadius, Kaiser vun Oostrom († 408)
## Sturben
*Eustathius vun Sebaste, christlich Theoloog
378

## Wat passeert is
* De Letiensers griept de Truppen vun den röömschen Kaiser Gratian an. Later weert se vun dat röömsche Heer unner Nanniemus un Malobaudes bi Argentovaria slahn
* Kaiser Gratian föhrt nah den Sieg bi Argentovaria to'n lesten Mal een röömsche Armee nah de Kuntreien vun den Limes up de rechte Kant vun den Rhien
* 9.August: Bi de Slacht vun Adrianopel warrt de röömsche Armee ünner Kaiser Valens vun de Westgoten ünner jem ehren Baas Fritigern slahn. Dor kümmt Valens bi üm
* Synood vun Antiochia
* Dat Valens-Aquädukt in Konstantinopel warrt fardig stellt
## Baren
* Germanus vun Auxerre, Präfekt un Befehlhebber (†448)
## Storven
* 9. August: Valens, röömsch Kaiser vun 375-378 (*328)
379

## Wat passeert is
*An'n 19.Januar maakt Gratian Theodosius I. to'n Augustus un to sien Mitkaiser in'n Oosten vun dat röömsche Riek

## Boren

## Sturben
*1.Januar: Basilius vun Caesarea, Bischop, Lehrer vun de Kark, Vader vun de Mönk in Kappadokien (*330)
*Schapur II., König vun dat persisch Riek vun de Sassaniden
Löper (Schach)

De **Löper** is en Speelfigur ut dat Schachspeel. Tosammen mit dat Peerd höört he to den Lichtfiguren. To den Anfang vun en Partie hett jedeen Speler twee Löpers. De witte Damenlöper fangt op dat Feld c1 an, de swatte op c8. De witte Königslöper steiht to Anfang op dat Feld f1, de swatte op f8.

## Woans treckt de Löper?

De Löper treckt diagonaal so wiet över dat Brett as he will. Över annere Figuren kann he nich springen. Wenn de eerste Figur, de op sien Padd steiht, to den Gegensmann höört, kann he disse Figur slaan. Ut disse Regeln folgt ok, dat en Löper de Klöör vun de Feller, op de he treckt, nich wesseln kann. So hett jedeen Speler een wittfeldig Löper un en swattfeldig Löper.

## Weert
De Löper is üm un bi so veel weert as dree Buern un dormit is he üm un bi so veel weert as dat Peerd. Wenn de Positschoon apen is, hett de Löper en Vördeel över dat Peerd, wieldat he wiet trecken kann. 

## Wat maakt een mit en Löper?
### In’t Vörspeel
To Anfang vun en Partie wullt de Spelers geern de Löpers in en strateegsch gode Positschoon bringen. Dat is geern in de Meern vun’t Brett. En Alternatiev dorto is dat Fianchetteren, dorbi steiht de Löper an de Siet achter en egen Buer, so dat he op dat Zentrum teelt.

### In’t Middelspiel
In’t Middelspeel hängt veel vun de Klöör vun de Feller af, op de de Löper löppt. As he disse Klöör nich wesseln kann, bruukt he dat, dat de egen Buern mööglichst op Feller vun de annere Klöör staht, so dat se nich op den Weg sünd. Un wenn de Buern vun den Gegensmann ok op de annere Klöör staht, hett he frie Bahn, de anneren Figuren vun den Gegensmann antogriepen.

### In’t Endspeel
Dat Mattsetten mit twee Löpers un König gegen en enkelten König is nich swoor. Dat Mattsetten mit Löper, Peerd un König gegen König is mööglich, aber denn mutt een goot weten, woans dat geiht. Mit bloots een Löper un König is en Matt gegen en enkelten König nich mööglich. Dat gifft keen Mattpositschoon.
Java

**Java** betekent

* Java, Eiland von Indonesien,
* Java, objektorienteerte Programmeerspraak von Sun Microsystems.

**Java** is de Familiennaam von

* Melati van Java (1853–1927), nedderlandsche Schrieversche,
* Nipun Java, indischen Pokerspeler.
381

## Wat passeert is
*Mit dat Eerst Konzil vun Konstantinopel geiht de Striet üm Arius sien Lehr to Enn
*Gregor vun Nazianz gifft Bott as Metropolit vun Konstantinopel, Nektarius vun Konstantinopel folgt em up
*Martin vun Tours grünnt bi Poitiers dat eerste Klooster in Gallien
*Kaiser Gratian sorgt dorför, dat de Altar vun de Victoria ut den Saal vun den röömschen Senaat wegbröcht warrt
## Baren
*Nestorius, Patriarch vun Konstantinopel († bi 451)
## Sturben
*25.Januar: Athanarik, König vun de Westgoten
*Meletius vun Antiochien, Karkenmann
382

## Wat passeert is
*Theodosius I. slutt een Verdrag mit de Goten un maakt jem to Bundsgenoten (*Foederati*). Se dröövt sik nu in Thrakien ansiedeln un nah jem ehr egen Gesetten leven 
*Gratian lööst den Kult vun de Vesta up un gifft sienen Titel Pontifex Maximus af
*De Pikten un de Skoten maakt eenen Öberfall up de Provinz Britannien, man weert torüchslahn vun Magnus Maximus
*Synood vun Rom
383

## Wat passeert is
*De Juthungen öberfallt de röömsche Provinz Rätien, man weert vun den Heermeester Bauto torüchslahn
*Magnus Maximus warrt vun sien Truppen in Britannien to'n Kaiser utropen
*Kaiser Gratian warrt in Lyon an'e Siet bröcht
*Schapur III. warrt Grootkönig vun Persien
## Sturben
*Ardaschir II., Grootkönig vun Persien
*Gratian, Kaiser vun Westrom (*359)
*Wulfila, Missionar bi de Goten un Öbersetter vun de Bibel in de gootsche Spraak (*bi 311)
*Ursula vun Köln, Hillige
*Frumentius, Apostel vun Äthiopien
380

## Wat passeert is
*Theodosius I. seggt in dat Edikt vun de dree Kaisers *Cunctos Populos* (*An all Völker*), datt vun nu af an dat Christendom de Religion vun den Staat is
*Gregor vun Nazianz warrt Metropolit vun Konstantinopel
*Synood vun Saragossa
## Baren
*Sokrates Scholasticus, christlich Karkenhistoriker († üm un bi 440)
*Petrus Chrysologus, Lehrer vun de Kark († 451)
*Philipp vun Side, christlich Historiker († üm un bi 431)
384

## Wat passeert is
*De upsternaatsche Gegenkaiser Magnus Maximus maakt sienen Söhn Flavius Victor to'n Augustus
*Striet üm den Altar vun de Victoria
## Boren
* 9. September: Flavius Honorius, Kaiser vun dat weströömsche Riek
## Storven
* 11. Dezember: Damasus I., Paapst un Bischop vun Rom
*Lea vun Rom, „De Jungfroon ehr Mudder“ oder „De Wittfroon ehr Schutzhillige“
385

## Wat passeert is
* 1.Februar: Siricius warrt Bischop vun Rom un Paapst
* De upsternaatsche Gegenkaiser Magnus Maximus lett den spaanschen Theologen Priscillian in Trier vun'n Scharprichter ümbringen vunwegen Ketteree
## Sturben
* Priscillian, Theoloog un Ketter ut Spanien
Magnus Maximus

**Magnus Maximus** (* üm 335; † 28. August 388) weer vun 383 af an bit to sienen Dood Kaiser in den Westen vun dat röömsche Riek. He hett düssen Titel mit Gewalt an sik reten. Röömschen Kunsel is he ok ween. 

## Leben
### Anfang
Baren is he in Hispanien. He deen as Suldat ünner Flavius Theodosius, wat de Vadder vun Theodosius I. weer. Dat is nich antonehmen, datt he mit Theodosius verwandt weer, he stamm vun lüttje Lüde af. As he in dat Vörjohr 383 mit sien Truppen in Britannien stünn, hefft sien Suldaten em to'n Kaiser utropen. Dat lä dor an, datt de röömschen Suldaten jümmers mehr vergrellt weern öber den Westkaiser Gratian. De hett sik, so wurr dat snackt, to veel up Suldaten ut den germaanschen Stamm vun de Alanen verlaten. 

### Magnus Maximus as Kaiser
Maximus güng eerst mal nah Gallien hen. Kaiser Gratian rück em up'n Lief, man den sien Armee is denn bi Paris nah Maximus öberlopen. Gratian versöch, ut to büxen, man an'n 25.August 383 hefft se em in Lyon upgrepen un doot slahn. De Oostkaiser Theodosius hett em denn as Augustus in den Westen gellen laten. He weer tostännig för de Provinzen öber de Alpen. Dat weeren Britannien, Gallien, Germanien un Spanien. De anner Augustus in den Westen weer Gratian sien Halfbroder Valentinian II.. Maximus sien Macker Gildo regeer to düsse Tiet in Afrika.

Sien Residenz hett Maximus in Trier nahmen. De Lüde müchen em lieden, man gegen Ketteree güng he hart gegenan. He striet gegen de Lehr vun Priscillian, de sik in Spanien un in den Süden vun Frankriek utbreet harr un leet Priscillian in Trier dootmaken. Dor üm keem he in'n Striet mit Ambrosius vun Mailand. 384 maak he sienen Söhn Flavius Victor to'n Augustus.

### Dat Enn
In dat Johr 387 trock Maximus öber de Alpen hen nah Mailand to. Dor woll he den annern Kaiser in den Westen verjagen. Dat weer Valentinian. De kneep ut un güng nah sienen Swager Theodosius. De maak nu sien Armee klaar för een Feldtog gegen Maximus. Twee Slachten hefft de beiden mit ehre Truppen slahn. Een bi Sisak un een bi Ptuj. Beide Molen hett Theodosius wunnen. Dat duur nich lang, dor wurr Maximus vun sien egen Suldaten an'e Siet bröcht. Korte Tiet later wurr ok sien Söhn Flavius Victor in Gallien ümbröcht.

## Literatur

* Hans Roland Baldus: *Theodosius der Grosse und die Revolte des Magnus Maximus. Das Zeugnis der Münzen.* In: *[[Chiron (Tiedschrift)|Chiron]].* Bd. 14, 1984, S. 175–192. 
* David Leedham: *Born for the good of the state. Emperor Flavius Magnus Maximus, Wales, and the later Roman Empire, 367–411* (= *The Bitter Sea Book.* Bd. 3). Penrhyn Books, Chester 2010, ISBN 978-0-9565884-3-2.
* John Matthews: *Macsen, Maximus, Constantine.* In: John Matthews: *Roman Perspectives. Studies in the social, political and cultural history of the First to Fifth Centuries.* Classical Press of Wales, Swansea 2010, ISBN 978-1-905125-39-5, S. 361 ff. 
* Otto Seeck: *Geschichte des Untergangs der antiken Welt.* Band 5. 4. Uplage. Metzler, Stuttgart 1921, S. 167 ff. (Unverännert nahdruckt. Primus-Verlag, Darmstadt 2000, ISBN 3-89678-161-8).
Arius

**Arius** (Areios, ; * 256; † 336) weer een christlich Presbyter (Öllsten) ut Alexandria. He hett een afsünnerliche christliche Lehr vertreden, de nah sienen Naam Arianismus heten deit. 

Wat de Lehr öber Christus (de Christologie) angeiht, hett Arius so seggt:
*De Logos (dat„Woort“ vun Gott) un Gott süms sünd nich vun een Aart
*De Vadder (Gott) hett den Söhn (Christus) maakt, nich tüügt
*De Vadder un de Söhn sünd nich liek ewig, man dat hett een Tiet geven, dor weer de Söhn noch nich dor

Arius hett ok lehrt, datt gifft bloß eenen worraftigen Gott un Jesus is man bloß vun em maakt wurrn. Wat Gott an un for sik is, kann een in Jesus nich finnen. Man Jesus is een besunner Wark vun Gott.

Üm dat Johr 318 rüm geev dat een Striet in Alexandria mank den Bischop Alexander vun Alexandria (313-328) un Arius. Dor hett Arius den Bischop anschulligt, he weer een Fründ vun den Ketter Sabellius sien Lehr. As Alexander denn een Konzil tohopen ropen hett, is Arius vun düt Konzil verordeelt wurrn. He möß de Stadt verlaten. 

Man Arius harr veel Frünnen un Anhängers un de Striet breet sik öber den ganzen Oosten vun dat röömsche Riek ut. In düsse Tiet is Arius bi Eusebius vun Caesarea ünnerkrapen. 

De Kaiser Konstantin de Grote woll nich, datt de Christen vunwegen düssen Fragen ut'neen güngen un he hett een Konzil nah Nicäa beropen, dat weer dat Eerst Konzil vun Nicäa in dat Johr 325. Dor hefft de Bischöpp den Arius sien Lehr verordeelt un seggt, dat weer nich de reine Lehr. 

Arius möß buten Lands, man al in dat Johr 328 dröff he wedder torüch. Dat weer in dat sülbige Johr, as Athanasius de Grote Bischop vun Alexandria wurrn is. 335 scholl Arius wedder to sien Amt tolaten weern, vunwegen dat de Kaiser dat geern woll. He weer ok inverstahn un woll denn dat Bekenntnis vun Nicäa ünnerschrieven, wat he dortiets partout nich woll. Man ehr datt he denn in Konstantinopel de Kommunion kriegen konn, is he miteens sturben. Dat warrt seggt, he harr vun sien Fienden Gift kregen. De christlich Karkenhistoriker Sokrates Scholastikus (314-337) schrifft in sien Karkengeschicht (Bd.I,XXXVIII), de Metropolit Alexander vun Konstantinopel weer vunwegen den Befehl vun den Kaiser in Striet mit sien Geweten kamen un harr to Gott beedt, he müch em oder Arius ut de Welt wegnehmen, ehr dat Arius dat Abendmahl kriegen konn. 

Later is de Lehr vun Arius vun de röömsch-kathoolsche Kark jümmers as Ketteree ankeken wurrn. Een groot Problem weer denn, dat de meisten Stämm vun de Germanen dat mit Arius sien Lehr holen döen. As se denn in de late Antike de Macht in dat röömsche Riek an sik rieten konnen, geev dat allerhand Striet mit de röömsche Kark.

## Weblinks

*Aktuell theologisch  Literatur öber Arius
Jan Delay

**Jan Phillip Eißfeldt** (*25. August  1976 in Hamborg, ok **Jan Delay** ,**Eizi Eiz** un **Eißfeldt**), is een düütschen Musiker, de Hip-Hop, Reggae- un Funk-Musik maken deit. 

He is een Drüddel vun de Grupp Beginner (vörmals *Afsoluut Beginners*) un tohopen mit Tropf höört he ok to de Grupp La Boom. Een anner Ökelnaam, den he sik süms geven hett, is Boba Ffett (ut dat Film-Epos Krieg vun de Steerns). Düssen Naam hett he besünners bruukt, wenn he ut den Ünnergrund wat rutgahn laten hett (vun de Eimsbush-Style-Liga). 

As **Eizi Eiz** un as **Eißfeld** tritt he mit de Beginners up, **Jan Delay** nömmt he sik, wenn he Solo togange is un wenn he Reggae oder Funk maken deit. Jan Delay bedutt *Jan to laat* un hett wat to kriegen mit een besünnern Deel vun de Reggae- un de Dancehall-Musik, dat is de Delay. Up de anner Siet speelt he mit düssen Naam an up een Deern, de in der 1990er Johren korte Tiet Success harrt hett, dat weer Young Deenay.

## Diskografie
* 2001: *Searching for the Jan Soul Rebels*
* 2006: *Mercedes Dance*
* 2009: *Wir Kinder vom Bahnhof Soul*

### Tohopen mit anner
As *[[La Boom]]* mit *[[Tropf]]*:
* 2002: Atarihuana
 
## Weblinks

* Offiziell Websteed
* Offiziell Homepage to dat Album Mercedes Dance
* Jan Delay bi laut.de
* Video: Interview von'n 22.9.2006
Ramskenbrink

De **Ramskenbrink** is dat Stück van’n Osning met de aulen Borg van’e Grofen van Ravensbiärg dorup (tüsken Borgholsen un Halle). Wohrschienlich kümmt de Naam vun *Ravenske Brink*.

„Ramskenbrinker Platt“ bedütt „Ravensbiärger Platt“.

## Borns
Beginner

De **Beginner** sünd een Rap-Band ut Hamborg. Dor maakt Eizi Eiz (alias Jan Delay/Boba Fett/Eißfeldt), Denyo und DJ Mad mit.

As de Band 1992 grünnt wurrn is, dor weeren dor noch veer anner Liddmaten mit bi: DJ Burn, Nabil, Mirko und Pladdin Mardin. Ünner den Naam **Absolute Beginners** hefft se dortomolen engelsche Rap-Musik maakt. Later sünd se ümstegen up Düütschrap un hefft sik ok den düütschen Naam **Absolute Beginner** geven, vunwegen datt jem ehr Plattenfirma dat partout so hebben woll. Bi jem ehr eerst Album *Flashnizm* weeren se bloß noch veer Lüde. *Mardin* is ut de Band weggahn, as de Absoluten Beginners vun dat Major Label EMI ünner Verdrag nahmen wurrn sünd. 

De grode Erfolg up'n Markt keem denn 1998 mit dat Album *Bambule*. Dor sünd as de eersten  Singles *Rock on* un *Liebeslied* utkoppelt wurrn. Vun 2003 af an heet de Grupp bloß noch **Beginner**. Dat warrt seggt, dat hangt mit den Konkurs vun Eimsbush tosamen. 

Anfang Dezember 2004 is de Band-DVD „Die derbste Band der Welt“ rutkamen. Dor gifft dat Videos vun jem ehr Musik, man ok een Dokumentation un Mitsneed vun jem ehr Live-Konzerten.

## Diskografie

### Singles
; Liebes Lied
: **11** - 07.12.1998 - 19 We.
; Hammerhart
: **38** - 26.04.1999 - 7 We.
; Füchse (feat. Samy Deluxe)
: **69** - 13.09.1999 - 3 We.
; Rock on & on
: **84** - 19.06.2000 - 2 We.
; Fäule
: **17** - 23.06.2003 - 7 We.
; Gustav Gans
: **26** - 17.11.2003 - 9 We.
; Morgen Freeman
: **47** - 18.10.2004 - 5 We.

### Alben
;Bambule
: **12** - 23.11.1998 - 60 We.
;Blast Action Heroes
: **01** - 09.09.2003 - 12 We.

### DVD
; Die derbste Band der Welt
: **74** - 20.12.2004 - 1 We.


### Alben
* 1994: *Die Klasse von 1994* (Buback)
* 1996: *Flashnizm* (Buback)
* 1998: *Bambule* (Universal)
* 2000: *Boombule (Bambule Remixed)* (Universal)
* 2003: *Blast Action Heroes* (Universal)
* 2004: *Blast Action Heroes (Version 2)* (Universal)
* 2004: *The Early Years 1992-1994* (Buback)

### Singles
* 1995: *Die Kritik an den Platten kann die Platte der Kritik nicht ersetzen* (Buback)
* 1996: *Natural Born Chillas* (Buback)
* 1998: *Rock On* (Universal)
* 1998: *Liebes Lied* (Universal)
* 1999: *Hammerhart* (Universal)
* 1999: *Füchse* (Universal)
* 2000: *Rock On & On* (Universal)
* 2003: *Fäule* (Universal)
* 2004: *Gustav Gans* (Universal)
* 2004: *Morgen Freeman* (Universal)

### EPs
* 1993: *Gotting* (Buback)

### DVDs
* 2004: *Die derbste Band der Welt* (Buback/Universal)&nbsp;- mit History, Videos, Gags un Livekonzert

## Weblinks

* Websteed vun de Band (hoochdüütsch)
* Beginner bi laut.de (hoochdüütsch)
Tropf

**Kaspar Wiens** (beter bekannt mit sien Ökelnaam **Tropf**; * 10. April 1976 in Hamborg) is een Hamborger Hip-Hop-Musik-Produzent. Tropf hett een paar Stücken för dat Label Eimsbush produzeert. As de denn beet weer, hett he mit Samy Deluxe un anner Hip-Hop-Nummern ut de Gegend vun Hamborg arbeit. Tropf hett fröher mal bi de Hamborger Grupp Mongo Clikke mitmaakt. Tolest hett he an de Siet vun Mathias Arfmann för Jan Delay dat nee Album „Mercedes-Dance“ produzeert.
Rap

**Rap**  is een Aart vun Singen, wat sik as Spreken anhöört (Spreek-Gesang). Rap is een Deel vun de Kultur vun den Hip-Hop. *„to rap“* (pldt.: Kloppen, puckern, meckern, oder ok vun R.a.P. =Rhythm and Poetry, up Platt: Rhythmus un Gedicht) wiest al up de Aart vun de Musik un vun dat Singen. **Rap-Musik** warrt ok as een anner Woort för Hip-Hop-Musik bruukt. Hüdigendags hett sik de Rap to'n Deel aflööst vun siene Wuddeln un warrt ok in anner Musik bruukt, as in de Popmusik, Eurodance, Crossover un Nu-Metall. Besunners, wo dat dor nich um geiht, mit de Rap-Musik Geld to verdeenen, so as in den Ünnergrund- oder Pornorap, sünd düütlich de Grenzen nah de Hip-Hop-Musik to spören.
Oder

De **Oder**, op poolsch un tschechsch *Odra* naamt,is een Stroom in Europa.

De Oder is 866 km lang.

## Loop

### Allgemeen

De Oder kümmt vun dat Dörp Fidlův Kopec in Tschechien, in de Oderbarg in de Sudeten. Bi Ostrava fleet de Oder na Norden bit na Polen. Denn geiht he wedder na Nordwesten bit Breslau (Wrocław) un denn bi Ratzdörp anne Düütsch-Poolsche Grenz na Norden bit Frankfort an de Oder, Küstrin un Stettin (Szczecin) in Polen wo sien Water in de Stettiner Haff fleet. Al vörher - direkt achter de Grenz twüschen de Polen un Düütschland - deelt sik de Oder op in de Westoder un de Ostoder. Dat meste vun dat Oderwater fleet dör dat Stettiner Haff un de Swine (*Swina*) na Swinemünne un in de Ostsee.

## Rechte Nevenströöm vun de Oder

# Olsa (Olše, Olza)
# Raude (Ruda)
# Birawka (Bierawka)
# Klodnitz (Kłodnica)
# Malapane (Mała Panew)
# Weide (Widawa)
# Bartsch (Barycz)
# Pleiske (Pliszka)
# Eilang (Ilanka)
# Warthe (Warta)
# Mietzel (Myśla)
# Kuritz (Kurzyca)
# Röhrike (Rurzyca)
# Thue (Tywa)
# Ihna (Ina)

## Linke Nevenströöm vun de Oder

# Oppa (Opava, Opawa)
# Zinna (Psina)
# Hotzenplotz (Osoblaha, Osobłoga)
# Glatzer Neiße (Nysa Kłodzka)
# Ohle (Oława)
# Lohe (Ślęza)
# Weistritz (Bystrzyca Świdnicka)
# Katzbach (Kaczawa)
# Bober (Bóbr)
# Lausitzer Neiße (Lužická Nisa, Nysa Łużycka)
# Welse
# Olle Oder

## Schippsverkehr

De Oder weer al in de Römertied un dat Medeloller en wichtige Waterstraat in Europa un is dat ok hüüt noch, besünners för Swoorgood.
Hip-Hop (Kultur)

**Hip-Hop** is en Aart vun Kultur, de sik toeerst in de laten 1970er Johren in de Gemeenden vun de Afroamerikaners un Latinos in de South Bronx röögt hett. In de fröhen 1980er Johren sünd Delen vun düssen Kultur ok in de Mainstream-Kultur upblöht un in de 1990er Johren hett sik de Hip-Hop-Kultur öber de ganze Welt utbreet. Dat warrt seggt, düsse Kultur harr anfungen mit dat Wark vun Kool DJ Herc, man dat Woort „Hip-Hop“ is woll dat eerste Mol öberhaupt bruukt wurrn in dat Leed „Rapper's Delight“ vun  „The Sugarhill Gang“.

Veer Hööfsaken („elements“) höört to de Hip-Hop-Kultur hento. Dat sünd MC-Rap, Disk Jockey, Graffiti un de Hip-Hop-Danz, de Breakdance nöömt warrt. Vun verscheeden Lüde warrt noch anner „elements“ för wichtig ansehn: Dat Weten ün de Saak (knowledge, droppin' science), Beatboxing, poltitisch Aktionen, Hip-Hop-Mood, de Spraak vun den Hip-Hop (Slang) un anner Saken. In de Kuntreien vun den Mainstream warrt „Hip-Hop“ bloß man för de Hip-Hop-Musik (oder *Rap-Musik*) bruukt.

Vunwegen datt de Hip-Hop-Kultur vun Gruppen afstammt, de in de Welt vun den Westen nich veel gellen doot, passt de Hip-Hop rein gor nich to dat, wat in düsse Welt as anstännig un schöön bekeken warrt.
Hip-Hop

Dat Dubbelwoort **Hip-Hop** stammt ut de engelsche Spraak. Wo Düütsch snackt warrt, warrt dat faken ok as **Hip Hop** oder **Hiphop** schreven. **Hip-Hoppers** (ok **Hiphoppers**) sünd Lüde, de to de Kultur vun den Hip-Hop tohören doot.

**Hip-Hop** betekent

* Hip-Hop, (Sub-)Kultur, de in de 1970er Johren in de USA upkamen is,
* Hip-Hop, besunner Aart vun Musik, de een Deel is vun de Hip-Hop-Kultur.
Tietsoldat

Een **Tietsoldat** is een Soldat, der sük vörn vörher afmaakt Tiet (twüschen twee und twölf Johr) bi de Bundswehr verplicht hett. 

Dit Verfohren gifft dat immer man blots bi den leeger Dienstgraden.
Atomtall

De **Atomtall** gifft in de Chemie un in de Atomphysik an, woveel Protonen sik in en Atomkarn tosamfinnt. As de Protonen positiv opladt sünd, warrt dorto ok *Karnladungstall* seggt. De Protonentall in den Karn is normalerwies lieks groot as de Elektronentall in de Hüll, as en Atom na buten neutral is. Afkört warrt de Tall mit dat Symbol **Z** schreven.

Atomen mit de lieke Atomtall höört to dat glieke cheemsch Element und verhollt sik bi cheemsch Reaktschoonen op de lieke Oort un Wies. De Atomtall warrt deswegen ok för dat Inornen in dat Periodensystem bruukt. Wenn dat nipp un nau maakt warrn schall, warrt de Atomtall links ünnen blangen dat Symbol von en Element schreven, t.&nbsp;B.: **<sub>6</sub>C** (Kohlenstoff). Aver normalerwies warrt dat weglaten, wiel dat Element sülvst jo eendüdig mit een Atomtall tohopenhangt.

Atomen, de liek sünd von de Atomtall, aver ünnerscheedliche Massentallen hebbt, warrt as Isotopen betekend. De Ünnerscheed kummt dorvon, dat nich jümmers glieks veel Neutronen in den Atomkarn binnen sünd. De Neutronentall kann man ganz licht utrekent warrn, indem man die Atomtall von de Massentall aftreckt. De Massentall warrt üblicherwies links baven blangen dat Symbol schreven, t.&nbsp;B.: **<sup>12</sup>C** (Kohlenstoff).
Graffiti

**Graffiti** sünd Biller oder schreven Schrift eenerwegens buten de Döör. Dat gifft Graffitis an Huuswännen, Straten- un Iesenbahnwagens, Muurn un eegentlich allerwegens, wo een up schrieven oder malen kann. Dat modern Graffiti is een vun de veer Hööftsaken („elements“) vun de Hip-Hop-Kultur.

## Wo dat Woort vun herkümmt
Graffiti is de Mehrtall vun dat italieensche Woort *Graffito*. Dor steekt noch öllere latiensche un greeksche Wöör achter, de al wat mit *Schrieven* to kriegen hefft. In de düütsche Spraak (un ok in de plattdüütsche) warrt de Eentall meist gor nich bruukt. Een sprickt tomeist vun *een Graffiti* un nich vun *een Graffito*. Dor kümmt dat ok vun, dat as Mehrtall midderwielen de Form *Graffiti*'s**' bruukt warrt.

## Wo dat modern Graffiti vun herkümmt
 

Een klassisch Vörlöper vun dat Graffiti weer de Satz "Kilroy was here", de in den tweeten Weltkrieg vun US-amerikaansche Suldaten allerwegens henschreven wurrn is.

Graffiti as een fasten Deel vun de Hip-Hop-Kultur hett siene Wuddeln in dat New York vun de 1970er Johren. Dat warrt vertellt, dat een Bodenjung, de vun Greken afstammen dö, allerwegens up Muurn un Wännen sien Teken *TAKI183* henschreven hett, wenn he unnerwegens weer. Een Artikel in dat Blatt New York Times hett dor öber schreven un dor duur dat nich lang, un verscheden Lüde maakden dat ok. Dat Tagging weer baren un breedt sik slank ut mank de Jöögd vun de Stadt. Toeerst hett een Edding oder een annern Stift langt un een kort Teken (Tag) wurr so an de Wännen, Muurn, Dören, Bänk etc. anbröcht, dat dat goot to sehn weer. Korte Tiet later hefft de Akteuren utfinnen, datt dat mit de Spröhdoos noch veel beter geiht. Nu geev dat fix verscheden Aarten un Stilen. De Graffitis sünd in de Tiet jümmers mehr upfullen un nu verstünn sik dat Graffiti ok süms as een Kunst. Ok buten de Grenzen vun New York wurr de Saak nu bekannt. Mit Hölp vun Films, as Wild Style un Beat Street keem de Idee in de 1980er Johren ok nah Europa hen. Fix kunnen sik Lüde dorför begeistern. In all Grootstäder vun Europa kunn een vun de Midden vun de 1980er Johren een lebennig Graffiti-Szene finnen. Schriever (*writer*), de dormals in Europa mit dorbi ween sünd, de weert hüdigendags as *Old School* (Ole School) ankeken. 

In de Hip-Hop-Kultur is Graffiti hüdigendags een vun de veer Hööftsaken („elements“). Neben Graffiti höört dor noch Rap-Musik, DJing un Breakdance to.

## Kiek ok bi
* Street Art
Buttfoor

**Buttfoor** () is en bit 1972 sülvständig wesen Dörp, dat nu to Wittmund hörrt, mit 446 Inwahners (Stand: Enn: 2011) up een Rebeet vun 24,34 km². Nah de Rebeetsreform is dat Dörp siet 1972 en Stadtdeel van Wittmund.

## Historie
To’n ersten Mal höört oder lesen hett man 1420 in dat *[[Stoder Copiar|Stader Copiar]]*, en Uplistung van Karken in dat Bisdom Bremen, över Buttfoor. Domols heet dat ober noch „Buteferde“. „Buteferde“ oder later „Butaferde“ bedüüt so vööl as Butendamm. Disse Düüden entstammt vun dat Testament vun den *Hicko Bonings* vun Weerm ut dat Johr 1491. Dat old Karkspeel hett etwa 20 verscheeden Siedlungsnaams un Hoffbeteken.

## Wat antokieken is

Bedüüdend, ok över de Grenzen vun dat Harlingerland rut, is de St.-Marien-Kark to Buttfoor, de de domolig Sendkark to Steesdörp anslooten weer. De Granitquaderkark wurr etwa van 1220 bit 1240 baut. 1681 wurr noch en Vörbau erricht, de 2005 grundleggend saneert wurde. In de Kark befind sück de noch erhollend un funktschoneerend Örgel vun den bedüüdend Meester  Joachim Richborn ut dat Johr 1681.

In de gesünnert stahnd Klockentoorn is de Marienklock vun den Klockengeeter  Berend Klinghe to Bremen (1456 bis 1474). Disse Klock weer aber oorsprünglich för de Kark in Fulkum (hüüd to Holtgast) vörsehn un wurr 1475 vun dat Karkspeel Fulkum köfft.

## Bekannt Lüüd ut dit Dörp
* Folkert Krey, Verfaater vun en bekannt oostfreesch Reekenbook (1692-1775)

## Literatur
* Gottfried Kiesow: Architekturführer Ostfriesland, Deutsche Stiftung Denkmalschutz, Monumente Publikationen, 2009 ISBN 978-3-86795-021-3


  Bild:Interieur Mariakerk Buttforde.jpg|Binnenansicht Kark
  Bild:Preekstoel Mariakerk Buttforde.jpg|Upgang to de Kanzel in de Kark
  Bild:Retabel Mariakerk Buttforde.jpg|Retabel (Deelansicht) in de Kark
  Bild:Lamp Mariakerk Buttforde.jpg|Lamp in de Kark
Inwahner

**Inwahner** nöömt man Lüüd, de in en defineert Rebeet wahnt. De künnt dor hintreckt sien, awer ok jümmers all dor wahnt hebben. Dat Rebeet kunn unnerschedlich groot sien, dat doht nich af dat en Dörpen is, en Landschapp, en Stadt oder en Kontinent.

In Verwaltenssaken sünd dormit de Minschen meent, de mellt un in de Inwahnermeldedatei mit jemehr Daten indragen sünd. Dorbi hannelt sik dat üm en rein statistischen Begreep, de nich mit den rechtlichen Begreep Börger gliektosetten is, vun wegen dat de ok noch sünnere Plichten und Rechten hett.

Ut den Begreep vun’n Inwahner resulteert de *Inwahnertall* vun en Stadt oder en Gemeen as de Summ ut de Inwahners mit Eerstwahnsitt un Tweetwahnsitt.

## Historie
In histoorsche Tieten weern ünner den Begreep *Inwahner* blots utwassen Mannslüüd verstahn. So, as wi vundaag den Begreep verstaht, weer he af üm un bi 1700 in Dörper in Süüdwestsassen bruukt dör den fleten Övergang  ut Binnwahner (fröhere Beteken för Inwahnersche: Binnfro, Infro)

## Borns
Afrob

**Afrob** (* 1979 in Italien; an un for sik **Robert Zemichel**) is een düütschen Rapper, de ut Eritrea afstammen deit. Afrob steiht bi dat Label Four Music ünner Verdrag. He hett Solo-Saken rutgahn laten, man ok mit Musikers as D-Flame, Dean Dawson, Max Herre, Gentleman, J-Luv un allerhand anner tohopen arbeit un bi dat Projekt Brothers Keepers mitmaakt. In dat Johr 2003 hett he tosamen mit Samy Deluxe een Album ünner den Naam ASD rutgahn laten. Hüdigendags wahnt he in Stuttgart.

## Leben
Sien Karrier as Musiker hett Afrob bi de Stuttgarter Crew „Die Kolchose“ anfungen. Dornah hett he bi de „FK Allstars“ mit Max Herre, Joy Denalane, Gentleman und Sékou) un bi de „Brothers Keepers“ fudder maakt. Bi verscheeden Projekten vun de Hip-Hop-Szene hett he mitmaakt.

He is een goden Fründ vun den Rapper Samy Deluxe. An sien Solo-Alben „So soll's sein“ un „Champions“ hett he mitmaakt un ok dat Projekt „ASD“ hett he mit em tohopen ut de Dööp hoolt. In't Vörjohr 2003 keem dat Album vun de beiden tosamen mit Naam „Wer hätte das gedacht?!“ rut. Afrob sien neest Album „Hammer“ keem an'n 28.Februar 2005 bi Four Music rut.

## Diskografie
### Alben
* 1999: *Rolle mit Hip Hop*
* 2001: *Made in Germany*
* 2003: *Wer hätte das gedacht* (ASD)
* 2005: *Hammer*
* 2009: *Der Letzte seiner Art*

### Singles
* 1999: *Reimemonster* (feat. Ferris MC)
* 1999: *Einfach*
* 2001: *Made in Germany*
* 2001: *Öffne die Augen* (feat. D-Flame)
* 2002: *Art of War* feat. Nature
* 2002: *Four Fists* feat. Samy Deluxe, KC Da Rokee und D-Flame
* 2003: *Sneak Preview* (ASD)
* 2003: *Sag Mir Wo Die Party Ist!* (ASD)
* 2003: *Hey Du (Nimm Dir Zeit)* (ASD)
* 2005: *Wollt ihr wissen*
* 2005: *Es geht hoch* (feat. Lisi)
* 2006: *Zähl mein Geld*

## Weblinks
* Afrob.de – offiziell Websteed (hoochdüütsch)
* Biografie vun Afrob up laut.de (hoochdüütsch)
* Afrob @ MySpace (hoochdüütsch)
* Afrob up fourmusic.com (hoochdüütsch)
* Afrob Interview bi Flashmag (27.04.06) (hoochdüütsch)
Nuklid

As en **Atomkarn** oder ok **Nuklid** (vun’t Latiensche *nucleus* „Karn“) warrt in de Karn- un Atomphysik de binnere Deel vun en Atom betekent. De Elektronenhüll speelt dorbi also keen Rull.

En Atomkarn sett sik ut de Nukleonen tohopen, dat sünd de Protonen un de Neutronen. En Nuklid hett jümmers en bestimmte Tall vun de beiden, dorüm snackt man ok von en *Karnsort*. Opschreven warrt de Nukleonen links blangen dat Atomteken vun’t cheemsch Element: Ünnen kummt de Atomtall, de de Protonen angifft, un baven de Massentall, de Protonen un Neutronen tosamen angifft. De Atomtall warrt normalerwies gor nich hinschreven, vunwegen dat se dör dat Atomteken al so faststeiht.

Eenige Nuklide warrt in sünnere Begrepen tohopenfaat. Atomkarns, de sik bi de Neutronen ünnerscheed, aver de lieke Atomtall hebbt, warrt ok Isotopen nöömt. De höört al to een un dat sülve Element. Wenn anners rüm Nuklide ünnerscheedlich veel Protonen hebbt, aver de Neutronentall liek is, denn snackt man vun Isotonen. Un denn gift dat noch Nukliden, de ünnerscheedlich veel vun beide Nukleonen hebben künnt, aver all de glieke Massentall hebbt. De warrt denn Isobaren nöömt, wat soveel as *gliek swoor*.

Enige Nuklide sünd över längere Tiet nich bestännig un fallt denn uteneen. Disse unbestännigen Nukliden sünd radioaktiv un warrt dorüm ok as *Radionukliden* betekent. In de Natur kommt ruchweg 270 bestännige un wietere 70 Radionukliden vör. Aver mehr as dat Veerfacke dorvun kummt noch as künstlich herstellte Elemente dorto, de denn meist ok nich bestännig sünd. En Översicht vun all de Nukliden, de dat gifft, warrt as *Nuklidkoort* betekent. De sütt meist ut wie dat Periodensystem in de Chemie man is noch veel grötter.
Tag

**Tag** betekent

* Tag, en persöönlich Teken, dat as en Ünnerschrift bi dat Graffiti bruukt warrt,
* Tag, in de Informatik en Utteken,
* *[[Tag (Kortfilm)|Tag]]*, Kortfilm ut dat Johr 1999.

**Tag** is de Familiennaam von

* Brigitte Tag (* 1959), Swiezer Rechtswetenschopperin,
* Christian Gotthilf Tag (1735–1811), düütschen Kanter un Kumponist,
* Katrin Lea Tag (* 1972), düütsche Bühnen- un Kostümbillnerin,
* Konrad Tag (1903–1954), düütschen Glasgravör.
Massentall

De **Massentall** (ok *Nukleonentall* nöömt) gifft an, woveel Karnbostenen oder ok Nukleonen in en Atomkarn tohopensitt. Dormit is ok lieks ungefäähr de Atommasse angeven, as de Elektronen in de Hüll nich veel Masse bidregen dot. De Massentall warrt mit dat Teken **A** afkött.

De Nukleonen sett sik tohop ut de Neutronen und de Protonen, wobi de Protonentall (Atomtall) ok gliektietig de Laden in den Atomkarn angifft und dormit ok dat cheemsch Element defineert as ok den Platz in dat Periodensystem. De Atomtall warrt nipp un nau links ünnen blang dat Elementensymbol schreven, de Massentall kummt links doröver. Man de Atomtall warrt tomeist gor nich hinschreven, as dör dat Element al fastleggt is, woveel Protonen in den Karn sünd. Meist warrt dorüm blots de Massentall blangschreven, t.&nbsp;B.: **<sup>12</sup>C** (Kohlenstoff).

Atome mit de sülven Ordnungstall höört to dat lieke Element, man de Massentall kann liekers ünnerscheedlich wesen, as de Neutronen in ünnerscheedlich Tall in Karn vörkommt. Man snackt denn vun verscheeden Isotopen. Üm dat nich dör den Tüdel to kriegen, steiht de Massentall blang dat Symbol. För de cheemsch Reakschonen maakt de Massentall keen Ünnerscheed, man in de Karnphysik un bi de Radioaktivität verhollt sik de Isotopen all anners.
Tag (Graffiti)

Een **Tag** ,Mehrtall **Tags** (Utspraak *Täk(s)*, von engl. *tag* , Kennteken, Markenteken) warrt bi dat Graffiti een persöönlich Teken nömmt, dat de Sprayer oder Schriever enerwegens achterlaten lett. Normalerwies is düt Tag/Teken een Aart vun Ünnerschrift, de besünners utföhrt wurrn is un een graphisch Utsehn hett. So een Tag/Teken antobringen, warrt **tagging** oder ok **taggen** nömmt.

Up de een Siet warrt dat Tag/Teken to'n Ünnerschrieven vun Graffiti-Biller bruukt, man up de anner Kant warrt dat Tag faken ok bloß för sik allerwegens henmaalt, vunwegen datt de Maler een groot Ansehn in de Szene hett, wenn sien Teken allerwegens to sehn is. Wenn een Sprayer een annern Sprayer sien Tag öberspröhn deit, denn warrt dat as Schimp ansehn.

Besunners in de Kuntreien vun de Gangs in de USA weert de Tags bruukt üm antowiesen, keen sien Reveer de Gegend is. 

Dat gifft ok Sprayers, de dor fix bi sünd, wenn een Bahn mal eben anhöllt, un maalt dor jem ehr Tag up. Dat warrt bi de Sprayers "Backjump" nömmt. Wer so wat maakt, warrt in de Szene as een fixen Keerl ankeken, vunwegen datt dat Backjumpen gefährlich is un vunwegen datt so'n Tags allerwegens to sehn sünd, wo de Bahn henföhrt.

## Verdreet
Buten de Sprayer-Szene gifft dat Taggen veel Verdreet. De meisten Lüde meent, dat sütt aasig ut un ramponeert Huuswännen un Muurn. Veel Geld warrt jedet Johr wedder utgeven för dat Wegmaken vun düsse Tags, man ok vun Graffitis. De Düütsche Bahn AG gifft jedet Johr unbannige Summen ut un betahlt dorüm Geld an de Lüde, de hölpen könnt, de Sprayers to griepen, de an jem ehr Bahnen tokehr gaht. Besunners in de Kuntreien mit soziale Problemen un wenig Arbeitsplätz för de Jöögd is dat Taggen een groot Problem. Hüdigendags hett de Polizei allerwegens besunnere Steden inricht, de gegen dat Taggen un gegen dat illegal Sprayen gegenan gahn schöllt. De vörmalige Binnenminister vun Düütschland, Otto Schily, harr meent, gegen de Sprayers möss hart vörgahn weeren, as he noch in'n Amt weer. He meen, ok Hubschraubers schollen Nachts up Tour gahn un hölpen, illegal Sprayers uptogriepen.
Alkalimetall

De **Alkalimetallen** sünd een Klass von chemische Elemente, de in dat Periodensystem de 1. Hööftgrupp bilt. Ok no de niege offizielle Indeelen von de IUPAC sünd de Alkalimetallen de 1. Grupp. Dorto höört Lithium, Natrium, Kalium, Rubidium, Cäsium un Francium. De Alkalimetalle hebbt gemeen, dat se in de Elektronenhüll buten een ingelt Valenzelektron hebbt. To de 1. Hööftgrupp höört twar ok de Waterstoff, un de het ok to'n Deel de glieken chemschen Eegenschoppen, warrt ober normalerwies nich to de Alkalimetallen tellt, as de jo man as een Gas vörliggt.

De Begreep „alkali“ is afleid von dat araabsche *al kalja*, wat vör dat Kalciumcarbonat („Puttasche“ steiht, dat in de Asche von verbrennte Planten vörkummt.

## Egenschoppen
De Alkalimetallen sünd al metallisch glitterige sülber-witte Lichtmetalle. De eenzige Utnahm dorvon is dat Cäsium, dat een gulden Farvton hett, wenn dat man nich ganz rein is. Alkalimetallen hebbt al en lütte Dicht un sünd week, dat man de ok sogar mit een Messer snieden kann.

Dör dat ingelte Valenzelektron verbinnt sik de Alkalimetallen geern mit annere Elemente und reageert temlich dull. So ok mit den Suerstoff in de Luft oder mit Water. Dorüm warrt de Alkalimetallen ok meist in Paraffin oder Petroleum opbewaart, mit de se nich reageern künnt.

In Cheemsch Verbinnen liggt Alkalimetallen jümmer as eenwertig Kationen vör, as dat Valenzelektron licht von annere Atome infungen warrn kann. De Radius von dat Kation warrt mit tonehmend Massentall bannig gröter, wat sik ok op annere Eegenschoppen utwirkt: De Ionisierungsenergie, Elektronegativität un Elektronenaffinität nimmt dorbi af, de Basizität nimmt to.

Alkalimetallen un jümmer Verbinnen (warrt ok as Solt betekend) hebbt al een besünnere Klöör, wenn se in Füür holln warrt (Flammenklöör): Lithium lüücht rot, Natrium gelorange, Kalium lila, Rubidium farvt Flammen ok rot un Cäsium blaulila. Alkalimetallen warrt dorüm veel in Füerwark bruukt.

## enige chemische Reakschoonen
* Mit *Waterstoff* reageert Alkalimetallen (as *Me* betekend) to soltartige Alkalihydriden: 2 Me + H2 → 2 MeH De Alkalihydriden warrt veel as Redukschoonsmiddel, besünners in de orgaanschen Chemie.
* Mit *Suerstoff* reageert Alkalimetallen to witt-pulvrig Oxide (Lithiumoxid), Peroxide (Natriumperoxid) oder Hyperoxide (Kalium-, Rubidium-, Cäsiumhyperoxid): 4 Li + O2 → 2 Li2O  2 Na + O2 → Na2O2  Me + O2 → MeO2 &nbsp; (Me=K,Rb,Cs)
* Bi Reakschoon mit *Water* entstaat Hydroxide. Dorbi warrt Waterstoff afgeven: 2 Me + 2 H2O → 2 MeOH + H2
* Mit Halogenen reageert Alkalimetallen to dat entsprekend Solt: 2 Me + Hal2 → 2 MeHal Dorbi löpt de Reakschoon von Lithium nar Cäsium jümmer duller un nimmt af von Fluor nar Jod. Dat bekanntste Alkali-Halogen-Solt is dat Natriumchlorid, dat ünner den Begreep *Kaaksalt* in jeden Huushollt in de Köök to finnen is.
Gemeen Veern

**Veern** () is en Stadt in’n düütschen Bundsland Neddersassen. Veern liggt an’n Stroom Aller, dor wo de Aller in’e Werser geiht. Veern is ene Stadt mit .

De Stadt gellt na dat neddersassische Kommunalverfatensgesett as Sülvstännige Gemeen.

## Politik

Na’n Tweten Weltkrieg hett de Militärverwalten von de Briten 1946 de Tweegleisigkeit inföhrt. Dat heet, dat de Börgermeester nich mehr Baas von de Verwalten weer. He weer blots de polietsche Repräsentant von de Stadt. Baas von de Verwalten weer de Stadtdirekter. De Tweegleisigkeit hett dat bet 2004 geven. Siet 1. April 2004 is de Börgermeester wedder Baas von de Verwalten un maakt dat in’t Hauptamt.

### Börgermeesters

* 1768–1772: Andreas Münchmeyer
* 1806–1837: Carl-Christian Münchmeyer
* 1837–1855: Christoph Gottlieb Pfannkuche
* 1855–1890: Theodor Otto Münchmeyer
* 1890–1919: Wilhelm Schorcht
* 1919–1937: Hans Urban
* 1937–1945: Eduard Lang
* 1945–1946: Johann Thies (von de Briten insett)
* 1946–1948: Andreas Willmsen (DP)
* 1948–1951: Gustav Schäfer (SPD)
* 1951–1952: Andreas Willmsen (DP)
* 1952–1956: Gustav Schäfer (SPD)
* 1956–1961: Hartmut Friedrichs (Wahlgemeenschop)
* 1961–1964: Johann Thies (CDU)
* 1964–1969: Kurt Winkel (SPD)
* 1970: Hanns Toonen (SPD)
* 1970–1990: Hartmut Friedrichs (CDU)
* 1990–2001: Wolfgang Krippendorff (CDU)
* 2001–31. März 2004: Angelika Lürman (CDU)
* 1. April 2004-: Lutz Brockmann (SPD)

### Stadtdirekters

* 1946–1947: Werner Cassebaum
* 1948–1955: Gustav Hoffmann
* 1955–1964: Helgo-Fritz Töwe
* 1964–1985: Kai Füllgraf
* 1985–31. März 2004: Dirk Richter

### Ehrenbörgers

Ehrenbörgers von Veern sünd:

* 1862: Wilhelm von Hammerstein, 1854–1862 Amtmann von dat Amt Veern, later Minister in dat Königriek Hannover
* 1868: Hermann Gottlob Plaß, 1833–1871 Direkter von dat Doomgymnasium
* 1887: Friedrich Georg Wilhelm Müller, Justizraad, Börgervörsteher
* 1890: Theodor Otto Münchmeyer, 1855–1890 Börgermeester von de Stadt Veern
* 1919: Wilhelm Schorcht, 1890–1919 Börgermeester von de Stadt Veern

## Weertschop un Infrastruktur

Veern billt en Middelzentrum för de Öörd in de Ümgegend.

## Kiek ok bi
* Bisdom Veern
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Weblenken

* Websteed von de Stadt (hoochdüütsch)
Joachim Richborn

**Joachim Richborn** († 1684) weer en düütsche Örgelbomeester. 

He keem ut Hamborg und weer villicht en Schöler van de Örgelbomeester Friedrich Stellwagen.

1676 hett he an de Reparatur van de Örgel in de Kark St. Maria Magdalena van Hamborg dabiwesen un hett og Arbeiden in Mögeltondern (Däänmark) aflevert. Dor näben sünd von hüm bekannt de Örgelboten in de Karken van Berdum (1677), Buttfoor (1681) un Tünn (1681/82). 1684 fung he mit de Bo van de Örgel för de St.-Nikolai-Kark in Elveshörn, is aber bi disse Arbeid stürben. Woorschienlich hett Arp Schnitger, de grote noorddüütsche Örgelbomeester, disse Arbeid to’n Ennen brocht. As nämelk Richborn dood bleven weer, dor fung de körte aber gode Tiet van Arp Schnitger in Oostfreesland an.

De Örgelboer Otto Diedrich Richborn is de Söhn von Joachim Richborn.
Valenzelektron

Mit **Valenzelektronen** (ok **Butenelektronen** nöömt) warrt de Elektronen betekend, de sik in de Elektronenhüll vun en Atom op de butenste Elektronenschaal ophollt. Dormit künnt se sik an en Verbinnen mit annere Atome bedeeligen.

Valenzelektronen sitt bi de chemisch Elemente, de to en Hööftgrupp tohöört, op de butenste Schaal. Bi de Övergangselementen kommt dorto ok noch de Elektronen vun dat d-Orbital von de Schaal dorünner.

De Tall von Valenzelektronen seggt aver nich glieks ok, watveel Elektronen ok wirklich an en Binnen bedeeligt sünd. T.&nbsp;B. hett Chlor söven Valenzelektronen. Kiekst di dat HCl-Molekül (Chlorwaterstoff) an, denn is blots en Elektron ok an de Binnen bedeeligt. Kiekst ober nar HClO4 (Perchlorsüür), denn sünd all de söven Valenzelektronen in en Binnen.

En Elektron, dat mit en Elektron von en tweet Atom verbunnen is, warrt ok as Verbinnenelektron betekend. Dat dröff man aver nich verwesseln mit de Valenzelektronen. Man kann dat so seggen: En Verbinnenelektron is jümmers ok en Valenzelektron, aver ümgekehrt is nicht jedet Valenzelektron ok en Verbinnenelektron.
Alaska

**Alaska** is de noordlichste Bundsstaat vun de USA. He is dor an'n 3. Januar 1959 as de 49. Bundsstaat hento kamen. In Alaska leevt hüdigendags 663.661 Inwahners up 1.717.854 km². Dat sünd 0,39 Inwahners/km². De Staat is wichtig för de Öölindustrie.

## Politik

Alaska is opdeelt in 16 Kreise (Boroughs). Vun wegen dat Alaska so dünn besiedelt is, sünd grote Rebeden vun Alaska (anners as in all de annern Bundsstaten vun de USA) nich Deel vun en Kreis. Dit Rebeet is de Unorganiseert Kreis (*Unorganized Borough*). He is wedder ünnerdeelt in ölven Zensusrebeden (*Census Areas*), de aver nich vun’n Bundsstaat Alaska opstellt warrt, man vun dat US-Zensusbüro. Disse Rebeden hebbt ok blots Bedüden för statistische Fragen. De Rechten un Plichten, wat ans de Kreise tofallt, öövt de Staat Alaska sülvens ut.

## Boroughs

## Zensusrebeden
Venus

**Venus** betekent

* Venus, en Göddin ut de greeksche un röömsche Mythologie,
* Venus, en Planet an’n Heben.

**Venus** is de Familiennaam von

* August Leopold Venus (1843–1886), düütschen Maler,
* Brenda Venus (* 1947), US-amerikaansche Schauspelerin,
* Ernst Venus (1880–1971), düütschen Jurist,
* Franz Albert Venus (1842–1871), düütschen Maler, Teekner un Raderer,
* Frieder Venus (* 1950), düütschen Schauspeler un Speelbaas,
* Leopold Venus (1843–1886), düütschen Maler un Illustrater,
* Michael Venus (* 1987), neeseelandschen Tennisspeler,
* Richard Ludwig Venus (1835–1873), düütschen Jurist un Politiker,
* Ross Venus (* 1994), brietschen Ieshockeyspeler.
Olympsche Gödder

De **Olympschen Gödder** (grek. Δωδεκαθεον = Dodekatheon), ok **Olympiers**, sünd de twölf Hööftgödder vun de Greeksche Mythologie.
Wahnt hefft se up den Barg Olymp (grek. Ὄλυμπος*; Olympos*) in Grekenland. Jem ehr Tall paßt just to de Maanden vun dat Johr un to de twölf Steernbiller vun den Tierkreis. 

## De twölf Olympiers (Tabell)

## Wie de Olympiers de Macht an sik reten hefft
De Baas vun de Olympiers, Zeus harr nah swaren Krieg sienen Vadder Kronos un den siene Geswister, dat weeren de Titanen, de Macht ut’e Hannen reten. Hölp harr de dorbi vun de Kyklopen, vun de Hekatoncheiren un vun siene Mudder Rhea kregen. Bi düsse Gelegenheit harr he vun de Kyklopen ok Blitz un Dunner kregen.

As se de Titanen in den Tartaros insparrt harrn, mössen Zeus un de Olympiers gegen de Titanen ehr upsternaatsche Kinner vörgahn. Dor bruken se de Hölp vun de Styx to. Noch veel later hefft se dorüm jem ehr Eeden up de Styx swaren. Amenn weert ok düsse Titanenkinner in den Tartaros insparrt. Bloß Okeanos, Thetys un Themis kunnen Baas öber jem ehr Rieken blieven, vunwegen datt se bi den Upstand gegen de Olympiers nich mitmaakt harr. 

Nu mössen de Olympiers gegen de Giganten gegenan gahn. Dorbi hefft se Hölp harrt vun den sterflichen Herakles (de wurr later ok in den Olymp upnahmen). Ok in düssen Krieg bleev Zeus baben un nu konn he mit siene Bröder de Herrschup öber de Welt innehmen. Mit dat Los hefft se fastleggt, wer öber wat vun Deel vun de Welt regeeren schall. Dor is denn bi rutkamen, datt Zeus öber den Himmel, Poseidon öber de See un Hades öber de Ünnerwelt regeeren scholl.

Tolest mössen de Olympiers noch mal gegen Typhon gegenan. De brüll mit Dunnerstimm, kladder rup nah’n Heben un smeet dorbi mit glönige Steen. So verfehren sik de Olympiers un sehn to, datt se weg keemen. Bi dat Utbüxen verwanneln se sik, jedeneen in een anner Deert. Zeus is to’n Schaapsbuck wurrn, Apollo to’n Raben, Dionysos hett sik in een Zeegenbuck verwannelt, Artemis in een Katt, Hera in een Koh, Aphrodite in eenen Fisch, just so, as Ares. Eos is to’n Ibis wurrn, Herakles hett sik in een lütt Reh verwannelt un Leto in een Wessel. Hephaistos weer een Bullen. So sünd se all nah Ägypten utknepen. Man amenn hett Zeus den Typhon denn doch ünnerkregen. So hett Zeus den Grund leggt för de drüdde Ordnung vun de Welt.

## Kiek ok bi
* List vun de greekschen Gödder
* Greeksche Mythologie