open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bentfelle

**Bentfelle** is en Dörp, dat to de Stadt Diälbrügge höört. Dat liggt in’n Kreis Patterbuorn in Noordrhien-Westfalen un hett 1314 Inwahners (Stand 30. September 2005) op en Rebeet vun 8,09 km².

## Historie

Toeerst in de Oorkunnen kummt de Oort 1082 vör. Bentfelle is den 1. Januar 1975 na de Gemeen Diälbrügge kamen.

### Börgermeesters

Börgermeesters vun Bentfelle vun 1945 af an bet to dat Enn vun de Sülvstännigkeit as Gemeen:

* 1945-1946: Johann Scherf
* 1946-1948: Johannes Möring
* 1948-1964: Peter Nolte (CDU)
* 1964-1974: Gerd Heumüller (CDU)

### Wapen und Banner

An’n 20. März 1967 hett de Binnenminister vun Noordrhien-Westfalen de Gemeend Bentfelle ehr Wapen un Banner genehmigt.

Wapen: *Vun Gold un Rood deelt, baven en grönen Prießelbeerstruuk mit rode Frücht, de mit dree Twiegen ut de Deellien rutwasst.*

Banner *Rood-Geel längs striept mit dat Gemeenwapen in dat witte Bannerhööft.*

Dat Wapen kummt vun en Segel vun’n Sauster Börger Godefrid vun Bentfelle, den sien Naam woll vun’n Oort kummt. Dat as Prießelbeer düüdt Wapenbild schall wohrschienlich op „Bent“ henwiesen, also Heid, Moor. In de Heid bi Bentfelle hebbt fröher ok Prießelbeeren wussen. De Farven Gold-Rood sünd de vun dat Hoochstift Patterbuorn, to dat de Oort siet dat fröhe Middelöller höör.

## Weblinks
Aloys Terbille

**Aloys Terbille** (* 30. Dezember 1936 in Vrene; † 30. Oktober 2009 ok dor) weer en plattdüütschen Schriever.

Terbille weer op’t humanistische Gymnasium un studeer denn op Lehrer Pädagogik un nedderdüütsche Literatur in Mönster un Heilpädagogik un Psychologie in Düörpm. He weer Lehrer an’e Sünnerschool. Vun 1978 af an hett he op Westmönsterlandsch schreven.

1983 hett he op Nedderlandsch dat Book *Spoor van Lieden allevedan* över dat Schicksal vun de Joden in Vrene schreven. 1997 keem denn de Gedichtband *Welldage* rut. 
1984 kreeg he för *Spoor van Lieden allevedan* den Klaus Groth-Pries vun de Stiften F.V.S. in Hamborg un 1994 den Freudenthal-Pries för den Gedichtzyklus *Een Jaohr un all de annern*. 2010 wurr hüm noch mal posthum de Freudenthal-Pries toerkannt.

## Warken

* *Spoor van Lieden allevedan.* van Keulen, Zelhem 1983
* *Welldage. Niederdeutsche Gedichte aus dem Grenzland.* van Keulen, Zelhem 1997

## Weblenken
Amerigo Vespucci

**Amerigo Vespucci** (* 9. März 1451 in Florenz; † 22. Februar 1512 in Sevilla) weer en italieenschen Seefohrer. Na em is de Kontinent Amerika nöömt.

Vespucci is 1454 in Florenz as drüdd Kind in en rieke Familie boren. Sien Vadder weer Notar vun de Geldwessler-Gill vun Florenz. Vespucci dee bi Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici dat Arbeiden anfangen un arbeidt vun 1492 af an in Medici sien Kontoor in Sevilla.

Later hett Medici em op Reis na de in’n Westen nee opdeckten Lannen (wat later Amerika heten schull) schickt, dat he utkundschaft, wat dor Geld to maken weer.

Na siene drüdde Reis na Westen vun Mai 1501 bet September 1502 hett he en Bericht an Medici schreven, de later as *[[Mundus Novus]]* rutkamen is (1506 as *[[Van den nygen Insulen und Landen]]* in’t Plattdüütsche översett). Na de veerte Reis hett he wedder en Bericht schreven, de as *Quattuor Americi Vespucci Navigationes* rutkamen is.

In dat 18. Johrhunnert hebbt se noch dree Breef vun Vespucci an Medici funnen. Een harr he na siene twete Reis schreven, een to Anfang vun siene drüdde Reis op de Kapverden un een na de drüdde Reis in Lissabon.

Afsehn vun siene Berichten un Breev is nich veel över Vespucci sien Reisen bekannt. Blot twee vun siene veer Reisen laat sik dör annere Oorkunnen bestätigen. Historikers meent, Vespucci is wohrschienlich toeerst in’n Juni 1497 tohoop mit Juan de la Cosa na Amerika wesen. Siene twete Reis weer 1499/1500 mit Alonso de Ojeda. De drüdde Reis weer 1501/1502 in portugeesche Deensten. Vun siene veerte Reis 1503/1504 weet wi meist gornix. Sien Bedüden liggt woll mehr dor in, dat he de ne’e Welt dör siene Berichten in ganz Europa bekannt maakt hett.

1508 hett de König vun Spanien em as Grootstüürmann insett un em to’n Baas vun de spaansche Navigatschoonsschool maakt. 1512 is Vespucci vun de Malaria doodbleven.

Dat italieensche Segelschoolschipp *[[Amerigo Vespucci (Schipp)|Amerigo Vespucci]]* is na en nöömt.
Magda Bäumken

**Magda Bäumken** (* 17. Oktober 1890 in Hamborg als  *Magda Vahlbruch*; † 23. August 1959 in Verona) weer en düütsch Theaterschauspelerin.

Hör Karriere fung an dat Düütsch Schauspeelhuus an. 1921 keem se mehr dör Tofall an de Nedderdüütsche Böhn Hamborg, wat siet 1946 dat Ohnsorg-Theater is. 1944 hett se hör Böhnenkolleeg Walther Bullerdiek heiraat. Ok nah de Tweete Weltkrieg speel se an dat Ohnsorg-Theater un wurr en vun de bekannst Schauspelerinnen. Noch 1954 is se to’n Bispell in *Dat Herschaftskind* tosommen mit Heidi Kabel, Heini Kaufeld, Heinz Lanker, Otto Lüthje, Walter Scherau un annern uptreden.

## Weblenk un Born
*Bäumken auf „Garten der Frauen“
Ulleung

**Ulleung** (울릉도) is en Eiland in de Japaansche See, dat to Süüdkorea höört. Ulleung is so bi 120 Kilometer vun dat faste Land af un hett bi 10.000 Inwahners op 73,15 km². Polietsch is dat Eiland Deel vun dat Amt Ulleung in de Provinz Noord-Gyeongsang.

Ulleung is en Vulkaneiland un in’n hööchsten Punkt, den Seonginbong, 984 Meter hooch.

Bi de Weertschop sünd Fischfang op Blackfisch un de Tourismus vun Belang.

## Historie

Funnen vun Archäologen wiest, dat dat Eiland al in dat 1. Johrdusend v. Chr. bewahnt weer. De Naam Ulleung kummt dat eerste Maal in de Samguk Sagi ut dat Johr 1145 vör un snackt vun dat Johr 512, as General Kim Isabu ut Silla dat vördem unafhängige Riek Usan op Ulleung innahmen hebben schall. Ulleung is aver nich ünner de Herrschop vun Silla bleven. Eerst 930 is Ulleung Deel vun Goryeo worrn. In dat 11. Johrhunnert is dat Eiland vun Piraten vun de Jurchen överfallen un utplünnert worrn un in dat 14. Johrhunnert vun Wokou-Piraten. 1787 hett de franzöösch Seefohrer Jean-François de La Pérouse dat Eiland funnen un em den Naam *Dagelet* na Joseph Lepaute Dagelet geven.
RAF

**RAF** betekent

* Raf, Familie vun Proteinkinasen,
* Raf (*Raffaele Riefoli*; * 1959), italieenschen Singer.

**RAF** is afkört för

* Rode Armee Frakschoon, linksextreme düütsche Terrorgrupp,
* Royal Air Force, königlich-britsche Luftwapen,
* Royal Aircraft Establishment (bit 1918 *Royal Aircraft Factory*), britschen Fleegerboer,
* Reichenberger Automobil Fabrik, Vörlöper vun de Firma LIAZ,
* *Rieksarbeitderföhrer*, Rang in’n Rieksarbeitsdeenst.

Kiek ok bi: Raff, Raph.
Oleg Gerasimow

**Oleg Michailowitsch Gerasimow** () is en Musikwetenschopler ut Mari El. He beschäftigt sik dor vör allen ok mit, Musik un Kultur vun de Mari to sammeln un to bewohren. Gerasimow is Perfesser an de Universität Joschkar-Ola un dor ok de Dekan vun dat Afdeel för Kultur un Kunst.

2006 hett he mit sien Book *Akret Muro* (Leder vun de Vöröllern) den Pries för dat beste Mari-Book kregen.

## Warken

* *Kompozitory I Muzykovedy Respubliki Marii El.* Joschkar-Ola 1994, ISBN 9785759006114 (över Komponisten un Musikologen in Mari El)
* *Narodnye Muzykalnye Instrumenty Mari.* Joschkar-Ola 1996, ISBN 978-5-87898-105-X (över de olen Musikinstrumenten vun de Mari)
* *Акрет муро.* Joschkar-Ola 2006, ISBN 952-5150-88-7 (Leder vun de Vöröllern)
Biernbusche

**Biernbusche** is en Dörp, dat to de Stadt Bückeborg in’n Landkreis Schaumborg, Neddersassen, höört. Biernbusche is eng verbunnen mit’n Oort Nordholt.

Dat Dörp liggt glieks an de Grenz na Nordrhien-Westfalen.

## Historie

An’n 1. April 1939 is de Gemeen Biernbusche to de Gemeen Evesen kamen. Mit de Kommunalreform 1974 keimen Evesen un Biernbusche all beid an de Stadt Bückeborg.

### Religion

Biernbusche is vun öllers her evangeelsch-luthersch. Dat Dörp höört to dat Karkspell Petzen to.

### Inwahnertall

## Verkehr

Biernbusche liggt an’n Middellandkanal un hett dor ok en lütten Haven.

Dat Dörp liggt direkt an de Bahnlien Minnen-Hannober, hett aver keen egen Bahnhoff. De nächste Bahnhoff is in Bückeborg. De Bundsstraat 482 löppt so bi 500 Meter westen vun dat Dörp vun Noord na Süüd langs.
Coamern

**Coamern** () is en Dörp, dat to de Stadt Bückeborg in’n Landkreis Schaumborg, Neddersassen, höört. Dat Dörp hett 762 Inwahners (Stand 2000).

Dat Dörp liggt glieks an de Grenz na Nordrhien-Westfalen.

## Historie

Toeerst in de Oorkunnen kummt de Cammerhoff an’n 6. Mai 1562 vör, as Graaf Otto vun Schaumborg un dat Minner Domkapittel en poor Wischen tuuscht.

Ene egene Volksschool hett de Oort 1837 kregen. 1913 harrn se noch wedder en nee Schoolhuus boot. 1969 hebbt se de Volksschool dichtmaakt un de Kinner müssen nu na Frille.

Mit de Kommunalreform 1974 keem Coamern an de Stadt Bückeborg.

### Religion

Coamern is vun öllers her evangeelsch-luthersch. Dat Dörp höört to dat Kaspel Frille to.

### Inwahnertall

## Politik

De Oortsbörgermeester vun Coamern is Fritz Rösener.

## Verkehr

Dat Dörp liggt direkt an de Bahnlien Nienborg-Minnen, hett aver keen egen Bahnhoff. De nächste Bahnhoff is in Bückeborg. De Bundsstraat 482 löppt so bi 500 Meter westen vun dat Dörp vun Noord na Süüd langs.

## Weblenken

* Websteed vun dat Dörp (hoochdüütsch)
Halfeiland

En **Halfeiland** is en Landmasse, de to’n gröttsten Deel vun Water ümgeven is, aver an een Steed – ok bi Flood – noch op natürlichen Weg mit dat Fastland verbunnen is. Liggt dat Halfeiland in en Binnensee, snackt man ok vun en Binnenhalfeiland. Langtogen Formen vun Halfeilannen warrt faken ok as Landtung betekent. En sünneren Fall is de opspölte un sünners smalle Nehrung.

## Definitschoon
* En Halfeiland warrt vun dree Sieden vun Water ümgeven. Dat Water un ok de Verbinnen na dat Fastland mutt natürlich entstahn wesen. Bowarken hebbt dorop keen Influss: En künstlich anleggten Kanal, de en Halfeiland vun’t Fastland scheedt, maakt dorut keen Eiland. Un annersrüm warrt ut en Eiland, dat över en Brüch oder en künstlichen Damm duersom mit dat Fastland verbunnen is, dorüm keen Halfeiland. Somit blifft de Peloponnes en Halfeiland, ofschoonst dat dör den Kanal vun Korinth vun’t greeksche Fastland scheedt is, wieldat Sylt liekers de Verbinnen över den Hindenburgdamm en Eiland is.

* Halfeilannen künnt mehrere Millionen Quadratkilometer groot wesen, man se künnt ok so lütt wesen, dat de Läng un de (tomeist lüttere) Breed blots en poor Hunnert Meter opwiest. Wenn de Breed düütlich grötter as de Läng is, as t.&nbsp;B. bi Wales, seggt man dorto aver normalerwies nich mehr Halfeiland. Ok brede Vörbargens, de keen grote Läng hebbt un villicht ok blots dör Verlannen en Verbinnen billt hebbt, warrt allgemeen nich as Halfeilannen ansehn.

* Halfeilannen kann dat ok op Eilannen sülvst geven. Bispelen dorvör sünd Grootbritannien un Irland. Un ok gröttere Halfeilannen künnt nochmol sülvst lüttere Halfeilannen hebben, de denn ok wedder Halfeilannen utbilln künnt. Dat gifft dat to’n Bispeel in Däänmark: Jütland – Djursland – Mols.

* In’n Groten kann sogor en Kontinent en Halfeiland vun en gröttere Landmasse wesen, as dat bi Europa is. Dat is neemlich en Halfeiland vun Eurasien.
Daina-Schapp

Dat **Daina-Schapp** (lettsch *Dainu skapis*) is en Archivschapp, dat Krišjānis Barons för siene Sammlung vun Dainas schapen hett. Dainas sünd lettsche Volksleder, de Barons sien Leven lang sammelt un optekent hett. Dat Daina-Schapp gellt för de Letten as Natschonalhilligdom. Dat Schapp steiht hüüt in dat Archiv för lettsche Volkskultur in Riga.

Barons hett üm un bi 150.000 Dainas tohoopsammelt. All op Karteikoorten vun 3 mal 11 Zentimeter. Toeerst harr he jem in Zigarrenkisten insorteert. Dat güng temlich gau nich mehr. Dat de Hümpel Poppeer nich dörenanner keem, hett Barons 1880 in Moskau dat Schapp in Opdrag geven. Dat hett 70 Schuven in twee Regen. Jede Schuuv hett twee mal teihn Fäcker.

Siet den 4. September 2001 steiht dat Schapp in dat Gedächtnis-vun-de-Welt-Register vun de UNESCO. Ünner Perfesser Imants Freibergs hebbt se 1998 anfungen, all Koorten in dat Schapp digital to maken. Dat schöölt denn so üm un bi 300.000 Karteikoorten wesen.

## Weblenken
* Dainu Skapis - Cabinet of Folksongs unesco.org
* Websteed mit dat digitale Daina-Schapp (lettsch)
Smegma

**Smegma** (vun ooltgreeksch σμήγμα „Seep“) is en witten bet licht gelen Belag, de sik twischen Vörhuut un Ekel vun’n Penis oder in de Folen twischen de Schaamlippen un de Klitoris sammeln kann. Dat sett sik tohoop ut Tallich ut de Tallichdrüsen vun de Huut, ut dode Huutzellen un ut dat, wat an Urin oder Sperma nablifft. Dat kummt bi all Söögdeerten vör.

Normalerwies sammelt sik Smegma blot, wenn de Geslechtsdelen över en Tiet nich wuschen warrt. In dat Smegma siedelt denn Bakterien un dat fangt dat Rüken an. Dat Reinhollen is besünners bi en verengte Vörhuut en Problem. Besnedene Mannslüüd hebbt in de Regel weniger Problemen mit Smegma.

Wenn Bakterien dat Smegma verrott, denn köönt de Affallprodukten licht de Huut angriepen un dat kann sik entzünnen. Ok Peniskrebs kann so begünstigt warrn.

## Weblenken
Surk

**Surk** () is en Oort, de to de Stadt Bokelt in’n Kreis Buorken, Noordrhien-Westfalen, höört un hett 1863 Inwahners (Stand 1. Januar 2005). Surk billt tohoop mit Dinsper in de Nedderlannen een Oort, de Grenz löppt de Straat Heelweg langs (de Straat sülvst bet an’n Footweg höört to de Nedderlannen). Dat Polizeibüro Surk/Dinsper bedrievt beide Staten tohoop. Ok veel Grundschölers gaht in Dinsper na School.

Süden vun Surk löppt de Bokelter Aa langs.

## Historie

1949 hebbt de Nedderlannen en groten Deel vun dat Dörp an de Nedderlannen anslaten. Eerst 1963 hebbt se den Oort trüchgeven. 1969 keem de vörher egenstännige Gemeen Surk an de Stadt Bokelt.

## Verkehr

Surk liggt an de Landsstraat 606, de in’n Oosten na Bokelt un in’n Westen na Anholt geiht. 

## Weblenken

* Websteed vun’n Heimatvereen Surk (hoochdüütsch)
Monte Estância

De **Monte Estância** is de hööchste Barg vun’t Eiland Boa Vista in de Republiek Kap Verde. 

De Barg befinnt sik in’n Süüdoosten vun’t Eiland in is mit 387&nbsp;m blots en lütt beten höger as de annern hogen Bargens op Boa Vista. He kann vun dat Rebeet *Norte* ut över de Sandpist op de Oostsiet vun Boa Vista anföhrt warrn. He liggt ungefähr süüdlich vun João Galego. Dat ümgevend Land is meist vullstännig platt un besteiht gröttstendeels ut’n Oort Steenwööst (Hammada) mit Sporen vun Vegetatschoon. 

De Monte Estância is dör Vulkanismus tostannen kamen, de vör lange Tiet dat hele Eiland entstahn laten hett. Bi den Barg sülvst hannelt sik dat üm en ollen Vulkansloot, de vun de Erosion noch nich afdragen worrn is. De Bargflanken sünd teemlich piel, so dat man dor nich mit’n Fohrtüüch ropföhren kann. Vun’n Tipp hett man en fein Utsicht över den gröttsten Deel vun’t Eiland, wieldat de Landschop tomeist flach is. Blots de Noorden un enige Steden un Öörd ründ üm de annern Bargens künnt nich sehn warrn. De Atlantik is vun’n Monte Estância blots ruchweg veer Kilometers wiet weg.

## Borns
Sorbsche Spraken

**Sorbsch** (Böversorbsch un Neddersorbsch) sünd slaavsche Spraken. Se sünd Amtsspraak in Delen vun Sassen un Brannenborg un warrt dor vun um un bi 20.000 Minschen spraken.
Damm (Anatomie)

As **Damm** oder **Perineum** (vun’t gr. *perinéum* „Damm“) warrt in de Anatomie dat Rebeet vun’n Lief betekent, dat twüschen den Oors un de buteren Geslechtsorganen liggt. Dat is bi Mannslüüd dat Rebeet twüschen dat Oorslock (Anus) un den Klötensack (Skrotum), bi de Fronslüüd dat Rebeet twüschen dat Oorslock un de achtere Kommissur vun de groten Schaamlippen.

Dat Perineum besteiht vör allen ut Muskeln, de to de Beckenboddenmuskulatur rekent warrt. Se warrt ünnerdeelt in de Muskeln in’t Rebeet vun’n Oors un de Muskeln vun’t urogenitale Rebeet. Överdeckt warrt de Damm vun Huut, de rieklich fienföhlig innerveert is.

De Innervatschoon löpt över den Nervus pudendus. De Damm tellt bi beid Geslechter to de erogenen Zonen. Bi Mannslüüd kann dör Druck op dat Perineum de Erekschoon verstarkt warrn. Bi’t Anröhren warrt de so nöömte Perinealreflex utlöst, dat is en reflektoorsch Tohopentehn vun’n buteren Slutmuskel vun’n Oors (*Musculus sphincter ani externus*).

Wenn Fronslüüd en Kind to Welt bringt, kann dat dör dat bannige Dehnen vun de Scheed to en Dammriss kamen. Mitünner warrt dorüm wiel de Geboort to Vörsorg en Dammsnitt (Episiotomie) dörföhrt, üm swore Geboorten lichter to maken.


Bild:Muscles of the male perineum-Gray406.png|Muskeln vun’n Damm bi Mannslüüd
Bild:Gray408.png|Muskeln vun’n Damm bi Fronslüüd
Lol (Stroom)

De **Lol** is en Stroom in de Region Bahr al-Ghazal in’n Sudan. De Stroom hett sien Born in’t Bongo-Massiv bi de Grenz na de Zentralafrikaansche Republiek un münnt in’n Bahr al-Arab.

Bi Uwail geiht de Bahnlien vun Babanusa na Waw över den Stroom. An sien Över liggt dat Ashana-Wildreservat.

De Ümgegend vunn Stroom liggt blot en Stück süden de Demarkatschoonslien twischen Noord- un Süüdsudan. Dorvun geev dat in’n Sezessionskrieg in Süüdsudan jümmer wedder Gefechten un veel Lüüd sünd ut de Gegend verdreven worrn.
Bla

**Bla** is ene Stadt in’n Süden vun Mali mit 61.338 Inwahners (Census 2009). Se liggt so wat 85 Kilometer süden vun Ségou an de bedüdenste Feernstraat vun dat Land. Bla is Deel un Kreisstadt vun’n Kreis Bla un de Region Ségou.

De Stadt is en wichtigen Hannelsplatz för de Städer Mopti un Gao in’n Noordoosten un Sikasso in’n Süden, besünners för den Export na Burkina Faso un de Elfenbeenküst. 

Bla is de wichtigste Oort in dat Rebeet vun de Djonka, wat en Ünnergrupp vun de Bambara is.

Den Oort anleggt hett Bitòn Coulibaly in de eerste Hälft vun dat 18. Johrhunnert as Butenposten vun dat Bamana-Riek. De Naam Bla kummt vun *ka bila*, wat op Bambara *trüchlaten* bedüüdt. De Oort, woneem se Vörraat un Wapen trüchlaat, en Oort Depot.

## Nachwies


## Weblenk
Städer in Mali
Naaf

**Naaf** betekent

* annere Schrievwies för Naav,
* Naaf, Oort in Indonesien,
* Naaf, Stroom in Myanmar un Bangladesch, de in de Bucht von Bengalen münnt.

**Naaf** is de Familiennaam von

* Anton August Naaf (1850–1918), sudetendüütschen Dichter un Rutgever,
* Jochen Naaf (* 1976), düütschen Musikproduzent un Songschriever.
Damm

Een **Damm** is een Buwark, dat dwars dör’t Water löpt, so Fische to Fangen, Water na annerwegens to stüren, to’n Bispeel för’t Groden an de See, Ennergie to winnen, Wege uptorichten oder enen Staudamm Water uptostauen, wat ook Bevers in de Natuur doot.

## Weblenken
Nederlandse Hervormde Kerk

De **Nederlandse Hervormde Kerk** (**Nedderlannsche Reformeerte Kark**) weer vun 1816 af an de Naam för de *Nedderdüütsch Reformeerte Kark* (*Nederduits(ch) Gereformeerde Kerk*), de in de Tieden vun den Achtigjöhrigen Krieg de offizielle Kark vun de Republik vun de Seven Vereenigten Nedderlannen wurrn weer. 1816 is de Naam vun düsse Organisatschoon ännert wurrn. An’n 1. Mai 2004 is de Nedderlannsche Reformeerte Kark upgahn in de Protestantsche Kark in de Nedderlannen (PKN).

## Historie
Na de Franzosentiet is Willem I. König vun de Nedderlannen wurrn. Toeerst güng dat dor bi üm de nöördlichen Nedderlannen, man later üm en grötter Land, dat Vereenigte Königriek vun de Nedderlannen. König Willem I. befaat sik ok mit Fragen vun de Kark. He leet vör de Nedderlannsche Reformeerte Kark en Karkenordnung schrieven. An’n 7. Januar 1816 wurr dat *Algemeen Reglement voor het bestuur der Nederlandsche Hervormde Kerk in het Koningrijk der Nederlanden* (Algemeen Reglement för dat Leid vun de Nedderlannsche Reformeerte Kark in dat Königriek vun de Nedderlannen) vun den König för goot ansehn. Dor kreeg nu de Kark den offiziellen Naam Nedderlannsche Reformeerte Kark (man ok Nedderdüütsch Reformeerte Kark).

En bannige Tahl vun Liddmaten vun de Kark menen nu, dat weer en Rinregeern vun den König in de Kark ehr Angelegenheiten un dat gehöör sik nich. Besunners in de Universität vun Leiden is Wedderstand dorgegen upstahn. 

Vunwegen sien Wedderstand dorgegen, wie de Saak lopen dö, is an'n 19. Dezember 1833 de Prediger vun Ulrum, Hendrik de Cock, afsett wurrn. De Bewegen, de dor denn vun utgahn is, warrt Afscheiding (Ut’nannergahn) nömmt. An'n 13. Oktober 1834 is düsse *Afscheiding* denn offiziell künnig maakt wurrn. An en Reeg vun Öörd in de Nedderlannen sünd dormols Predigers ut jem ehr Amt afsett wurrn oder ok in’t Kaschott kamen. 

1886 hett dat denn noch mol en Ut’nannerbreken in de Nedderlannsche Reformeerte Kark geven. Dat weer de „Doleantie“ ünner dat Leit vun Abraham Kuyper. He weer Predikant in Amsterdam un scholl later Ministerpräsident vun de Nedderlannen weern. Ut düt Afspletsel un en Tohopengahn mit Karken, de na de Afscheiding vun 1834 grünnt wurrn weern, sünd denn de „Ooltreformeerte Karken in de Nedderlannen“ (Gereformeerde Kerken in Nederland) wurrn. 

An’n 12. Oktober 1864 kemen to Utrecht 69 Predigers un 50 Karkenöllste un –liddmaten tohopen un maken en Vereen up, de Gemeenden un Lüde, de vunwegen den Gloven in Noot kamen weern, Hülp un Leid an to beden. De Naam vun düssen Vereen weer de „Confessionele Vereniging“. De gellt jummers noch as en wichtige Grupp binnen de hüdige Protestantsche Kark in de Nedderlannen. 

1906 is denn de „Reformeerte Bund“ upmaakt wurrn. Dat is en Grupp, de bi den olen Gloven blieven will un de sik stracks gegen jedet Afspleten vun de Kark un besunners ok gegen freesinnige Ansichten stellt. Grünnt wurrn is düsse Grupp vun Lüde, de vördem al Liddmaten bi de „Confessionele Vereniging“ ween sünd.

## Kiek ook bi

* Nederduitsch Hervormde Kerk
Naaf (Oort)

**Naaf** is en Oort in Indonesien op dat Eiland Neeguinea. De Oort höört to den Bezirk Fak-fak in de Provinz West-Irian-Jaya. Dat liggt bi 57 Meter över de See.
Naaf (Stroom)

De **Naaf** is en Stroom an de Grenz vun Bangladesch un Birma twischen den Distrikt Cox's Bazar in Bangladesch un den Distrikt Arakan in Birma. De Born liggt in de Arakan-Bargen. De Stroom billt denn en breden Ästuar, de annerthalv bet över dree Kilometer breed is. Toletzt münnt de Stroom in de Bucht vun Bengalen. En goden Deel vun’n Stroom hett Ebb un Flood.

2005 hebbt se anfungen över den Naaf twischen Gundung un Taungbro ene Brügg to boon, de de beiden Länner verbinnen schall.
Kommissur

As en **Kommissur** (vun’t lat. *Commissura* „Dwarsbahn“) warrt vör allen in de Anatomie en Steed betekent, woneem sik wat verbinnt, wat vörher vun’anner scheedt weer.

An’n fakensten warrt de Begreep in’n Tosamenhang mit den Brägen bruukt, wo de Corpus callosum (Balken), de Commissura anterior, de Commissura posterior un de Commissura fornicis de beiden Grootbrägenhalfparts miteneen verbinnen doot. Andere Bispelen sünd de Steden vun’n Mund, woneem de Lippen tohopen lopt, oder de Schaamlippen bi de Puus.

Ok in de Biologie warrt de Begreep bruukt. Dor warrt t.&nbsp;B. dat Gelenk bi de Musseln as Kommissur betekent. Aver ok in de Botanik gifft dat Kommissuren.
Pico Santo António

De **Pico Santo António** is de tweethööchste Barg vun’t Eiland Boa Vista in de Republiek Kap Verde.

De Barg liggt in’n Süüdoosten vun dat Eiland. Na’n Noorden to slutt sik en flache Steenwööst (Hammada) an, so dat de Pico al vun Wieten her to sehn is. Na’n Süüden is de Landschap wat bultiger un veer Kilometer wieter na Süüdoost liggt de Rocha Estância, de mit 354&nbsp;m de veerthööchste Barg vun dat Eiland is. De Pico Santo António is mit 379&nbsp;m blots acht Meter sieter as de Monte Estância.

De Tipp vun’n Pico Santo António sütt wat sünnerlich ut. Ut de teemlich sütje anstiegen Flanken kiekt baven en piellieke Felsstruktur rut, de ut süligen Basalt bestaht. De wiest op gliek op de Natur vun den Barg hen, de fröher mol en Vulkan wesen is, de dör Erosion langsom afdragen warrt. De Basaltsülen sünd de verklamten Överresten vun de Lava, de in verleden Tieten dör den Sloot hoochkamen is. 

## Borns
Rieksdag

**Rieksdag** betekent

* Rieksdag, Parlament in dat Hillige Röömsche Riek,
* Rieksdag, Parlament vun’n Noorddüütschen Bund,
* Rieksdag, Parlament in dat Kaiserriek,
* Rieksdag, Parlament in dat Düütsche Riek,
* Rieksdagsgebüüd, Gebüüd in Berlin un Sitt vun’n Bundsdag,
* Rieksdag, Parlament in Däänmark,
* Rieksdag, Parlament in Sweden,
* Rieksdag, Parlament in Finnland,
* Rieksdag, Parlament in Eestland.
1. Rieksdag vun Eestland

De **1. Rieksdag vun Eestland** is an’n 27. bet 29. November 1920 wählt worrn un harr 100 Liddmaten. He weer bet 1923 in’t Amt.

Afgevene Stimmen: 471.228
Rieksöllster

De **Rieksöllste** weer in de Tiet vun 1920 bet 1937 de Staatsböverste vun Eestland.

Na de Verfaten vun 1920 billt de Rieksöllste mit de Ministers de Regeren vun Eestland.
Rieksdag (Eestland)

De **Rieksdag** (eestnisch **Riigikogu**) is dat Parlament vun Eestland.

De 23. April 1919 mit dat eerste Drepen vun de verfatensgeven Versammlung warrt as Geboortsstünn vun’n Rieksdag ansehn. De eersten Wahlen för’n Rieksdag weren 1920. Den Sitt harr de Rieksdag in dat Slott op’n Domberg in Reval. Bet 1940 geev dat noch fief mehr Wahlen. Na 1940 ünner de Besatten dör dat Düütsche Riek un de Sowjetunion geev dat keen Rieksdag mehr.

Na de Unafhängigkeit vun Eestland 1991 is wedder en Rieksdag wählt worrn. De Wahlen weren in’n September 1992. De Rieksdag hett nu jümmer 101 Afornte. Dat aktuelle Parlament is an’n 4. März 2007 wählt worrn.

## Vörsitters vun’n Rieksdag (na 1992)

* 1992-1995: Ulo Nugis
* 1995-2003: Toomas Savi
* 2003-2006: Ene Ergma
* 2006-2007: Toomas Varek
* siet 2007: Ene Ergma

## Weblenken

* Websteed vun’n Rieksdag (eestnisch, engelsch)
Kubismus

Ünner **Kubismus** (latiensch: *cubus*, „Wörpel“) versteiht man en Stilrichtung in de modern Kunst, de vör allen in de Maleree to’n Anfang vun dat 20. Johrhunnert bannig utprägt weer. Utgahnd vun de Laatimpressionismus un de methodisch Bildanalyse dör Paul Cézanne föhr de Kubismus to en Wendepunkt in de Maleree un bild’ de Anfang vun de abstrakt Maleree. 

## Historie vun dat Entstahn
Dee Naam „Kubismus“ is en Wortschöpfung vun de Kunstkritiker Louis Vauxcelles, de de Warken vun Georges Braque 1908 as „bizarreries cubiques“ betekend hett. Das Wort Kubismus kummt vun Kubus, wat „Wörpel“ bedüüt. De Kubismus beschäftigt sück mit de Övergang vun gegenständlich to abstrakten Formen, to’n Bispeel Kugel, Kegel, Zylinder oder Pyramide. Unafhängig entstunnen 1907 un 1908 de eersten rein kubistisch Warken vun Georges Braque un vun Pablo Picasso, de Kubismus harr sien Hoochpunkt in dat Johr 1914.

## Liste vun Künstlers ut de Tiet vun de Kubismus
Disse List is in de chronologisch Riegfolg vun de Geburtsdagsdaten sorteert un erheeft kein Anspröök up Vullstännigkeit.

* Jeanne Rij-Rousseau (1870-1956), "Nature morte au bol" (1908)
* Kasimir Malewitsch (1878–1935)
* Pablo Picasso (1881-1973), "Flasche, Glas und Geige" (1913)
* Fernand Léger (1881-1955), "Die Kartenspieler" (1917)
* Albert Bloch (1882-1961)
* Georges Braque (1882-1963), "Violine und Krug" (1910), "Flasche und Zeitung" (1911)
* Diego Rivera (1886-1957)
* Juan Gris (1887-1927), "Die Uhr" (Die Sherryflasche) (1912)
* Jindřich Štyrský (1899-1942)
* Ota Janeček (1919-1996).

## Literatur
* Assouline, Pierre: *Der Mann, der Picasso verkaufte &nbsp;–&nbsp; Daniel-Henry Kahnweiler und seine Künstler.* Gustav Lübbe Verlag, Bergisch-Gladbach 1990, ISBN 3-7857-0579-4
* David Cottington: *Kubismus*. Hatje Cantz, Ostfildern-Ruit 2002, ISBN 3-7757-1151-1
* Hajo Düchting: *Die Kunst und der Kubismus*. Belser, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-7630-2477-3
* Ludger Hagedorn und Heinke Fabritius (Hg.): *Frühling in Prag oder Wege des Kubismus (Tschechische Bibliothek)* München, Deutsche Verlagsanstalt 2005, ISBN 3-421-05261-1
* Albert Gleizes: *Du cubisme, on cubism, über den Kubismus*. Fischer, Frankfurt/M. 1993, ISBN 3-89406-728-4.
* Katharina Schmidt (Hrsg.): *Ein Haus für den Kubismus. Die Sammlung Raoul LaRoche*. Hatje Cantz, Ostfildern-Ruit 1998, ISBN 3-7757-0754-9 (Utsstellungskatalog)

## Weblenken
Nadja Uhl

**Nadja Uhl** (* 23. Mai 1972 in Stralsund) is en düütsche Schauspelerin.

## Leven
Nadja Uhl is in de DDR boren un opwussen. As Schölerin harr se al den Wunsch Schauspelersche to warrn. Ehr Utbilln dorför hett se in Leipzig afleggt an de Hoochschool för Musik un Theater „Felix Mendelssohn Bartholdy“. 1994 hett se ehr eerst Engagement kregen an dat Hans Otto Theater in Potsdam. Dor hett se verscheden Rullen speelt, as de *Viola* in Shakespeares *[[Twelfth Night or What You Will]]* (dt.: *Was Ihr wollt*), *Polly Peachum* in Brechts *[[Die Dreigroschenoper]]*, dat *Gretchen* in Goethes *[[Faust I|Faust]]* oder de *Paula* in Plenzdorfs *[[Legende vom Glück ohne Ende]]*.

Ehr eerste Filmrull harr se sogor noch wat ehrer, 1993, to’n Enn vun ehr Studium hen in *Der grüne Heinrich*. Af 1995 töög se de Arbeit in Film un Feernsehn vör. Ehrn Dörbrook harr se 2000 in Schlöndorffs Film *Die Stille nach dem Schuss*, wo se de utflippte Arbeitersche Tatjana speelt hett. Se weer sietdem in vele Speel- un Feernsehfilmen to sehn, ü.a. ok in de nedderlännsch-düütsche Koprodukschoon *De Tweeling*, de sogor as *[[Oscar/Best frömdsprakig Film|Best frömdsprakig Film]]* för den *[[Oscar]]* nomineert weer. Acht warrt an Uhls Schauspeelkunst sünners ehr Anlaag, sik düchtig wanneln to künnen.

Na vele Johren in Berlin-Mitte leevt Uhl vundaag in Potsdam. Ehr Levenspartner es Gewarfsföhrer vun den Potsdamer Vereen „Maulwurf“, de sik üm straaffallig worrn juge Lüüd kümmern deit. An’n 27. Mai 2006 hett se dor tohopen mit em dat Varieté *Walhalla* apenmaakt. Dat Programm schall mit Kollegen vun Uhl schapt warrn in Kooperatschoon mit dat Hans Otto Theater un annere kulturelle Inrichten. Uhl hett en Dochter.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
För ehr schauspelerisch Wark hett Nadja Uhl ut al en poor Filmpriesen kregen. Se weer tosamen negen mol nomineert un hett söss mol de Utteken kregen:
* 2000: den *[[Sülvern Boor]]* vun de *[[Internatschonale Filmfestspele Berlin|Berlinale]]* as *Beste Dorstellerin* för *Die Stille nach dem Schuss*
* 2003: den *[[Bambi (Filmpries)|Bambi]]* för’t *Feernsehspektakel vun’t Johr* för *Das Wunder von Lengende*
* 2005: den *[[Sülvern Hugo]]* vun’t *[[Chicago International Film Festival]]* as *Best Dorstellersche* in *Sommer vorm Balkon* 
* 2005: den *Sünnerpries* vun’t *[[Baden-Baden TV Film Festival]]* för *Mord am Meer*
* 2007: den *Publikumspries vun de Marler Koppel* vun’n *[[Adolf-Grimme-Pries]]* as *Hööftdorstellersche* in *Nicht alle waren Mörder*
* 2007: den *[[Jupiter (Filmpries)|Jupiter]]* as *Beste Feernsehdorstellersche* för *Die Sturmflut*

## Borns


## Websteden

* Fotosammlung
Hyperkorrektur

**Hyperkorrektur** is en Utdruck ut de Spraakwetenschop, de beschrifft, dat en Minsch de Regeln mit de sik een Spraak in ene annere översetten lett, to dull un verkehrt anwennt.

To’n Bispeel gifft dat den Luudwannel p→pf twischen dat Plattdüütsche un dat Hoochdüütsche. De *A*'pp**el'' heet op Hoochdüütsch ''A**pf**el''. Hyperkorrektur is nu, wenn een ut plattdüütsch ''A**p**rikoos'' hoochdüütsch ene ''A**pf**rikose'' maakt (de richtige Utdruck is ok hoochdüütsch ''A**p*'rikose*).

## Weblenken

*
Ananke (Maand)

**Ananke** (ok *Jupiter XII*) is en vun de buteren Maanden vun den Planet Jupiter. Opdeckt weer Ananke al an’n 28. September 1951 vun den US-amerikaanschen Astronomen Seth Barnes Nicholson an de Mount-Wilson-Steernwacht in Kalifornien, USA. Nöömt is de Maand na Ananke, de in de greekschen Mythologie en Leefste vun Zeus weer. Dissen offiziellen Naam hett de Maand aver eerst 1975 kregen. Dorvör weer he blots *Jupiter XII* nöömt.

## Ümloopbahn
De Maand kreist op en Ümloopbahn mit en middleren Afstand vun 21.276.000 km üm den Jupiter. Dorför bruukt he ruchweg 629 Daag un 18 Stünnen. De Bahn hett en Exzentrizität vun 0,2435 un is üm 148,889&nbsp;° gegen den Äquater vun den Jupiter neegt. De Bewegen vun den Maand warrt dorüm as retrograad ansehn, dat bedüüt, dat sik de Maand gegen den de Richten vun de Rotatschoon vun den Jupiter bewegen deit. De physikaalsch Egenschoppen vun de Bahn is wat liekers as ok de Bahnen vun annere Maanden. De warrt dorüm tohopenfaat to de Ananke-Grupp, nöömt na dissen Maand, as dat de gröttste dorvun is.

## Egenschoppen
Ananke is mit en middleren Dörmeter vun 28 km en vun de lütten Maanden. De Böverflach wiest en Albedo vun blots 0,04 op – dat heet, dat blots 4 % vun dat infallend Licht wedder torüchstrahlt warrt. Dorüm is de Maand bannig düster. De Dicht liggt bi 2,6 g/cm³. Dorut warrt vermoot, dat Ananke tomehrst ut Silikat-Steen opboot is.

## Websteden
*Lenk op en Bericht ut dat Johr 1951 över’t Opdecken vun den Maand (eng.)
Wahlkommitee Düütsche Minnerheit

**Düütsche Minnerheit** (poolsch *Mniejszość Niemiecka*) is de Partei vun de düütsche Minnerheit in Polen. De Partei deit in de Woiwodschop Oppeln antreden. De Partei is dat polietsche Afdeel vun de Sozial-Kulturelle Gesellschop vun de Düütschen in’t Oppelnsche Slesien.

## Programm

De Düütsche Minnerheit will dat Inbinnen vun Polen in de Europääsche Union un de Region Slesien vöranbringen. Besünners deit se sik natürlich för Minnerheitenrechten insetten.

## Wahlen
As Partei vun en natschonale Minnerheit is se nich an de Sperrgrenz vun fief Perzent in Polen bunnen.

1993 geev dat twee Listen, een in de Woiwodschop Oppeln, een in de Woiwodschop Kattowitz.

## Weblenken

* Websteed vun de Partei (poolsch)
Voggelsdörp

**Voggelsdörp** () is en Dörp in de Gemeen Huy in’n Landkreis Horz, Sassen-Anholt, mit üm un bi 328 Inwahners op 8,663 km².

## Historie

Toeerst in de Oorkunnen keem dat Dörp 1138 vör.

Voggelsdörp weer al siet 1993 Deel vun de Verwaltungsgemeenschop Huy un is an’n 1. April 2002 mit teihn annere Gemenen to de ne’e Gemeen Huy tohoopgahn.

### Inwahnertall

## Verkehr

Voggelsdörp is över de Bundsstraat 244 in Noord-Süüd-Richtung mit Deddelewwe un Baderslewwe verbunnen. Dat Dörp hett ok en Bahnhoff an de Bahnlien Nienhagen–Deddelewwe–Jerxheim.
Edmund Hillary

Sir ** Percival Hillary**, KG, KBE (* 20. Juli 1919 in Auckland; † 11. Januar 2008 ok dor) weer en niegseelännsch  Bargstieger. Tosommen mit de Sherpa-Bargstieger Tenzing Norgay is he an’ 29. Mai 1953 as de Eerste op den Tipp vun den Mount Everest stegen, den hööchsten Barg up de Eer. 

## Leven
Hillary wurr as tweet vun dree Kinner vun Percival Augustus Hillary un de sien Fru Gertrude Hillary, boren Clark, boren un gung in Auckland in de School, af twalf Johren in de beropen Auckland Grammar School. Dat Bargstiegen hett he as Kind in de Niegseelännsch Alpen lehrt. Twee Johr lang hett he de Universität vun Auckland besöcht, bevör he, as sien Vader ok, Imker wurr. In'  Tweeten Weltkrieg weer he Navigator bi de Royal New Zealand Air Force. 1948 hett he tosommen mit Harry Ayres den Mount Cook eerstmals över den Süüdgrat besteegen.

## Weblenken
Spitzbargen

**Spitzbargen** oder **Svalbard** is en Inselgrupp in de Nöördliche Iessee, de to Norwegen tohöört. De Hööftstadt is Longyearbyen. Spitzbargen hett 2756 Inwahners (Stand 2004) op 61.022 km².

Blangen dat norweegsche Longyearbyen gifft dat op de Eilannen ok noch de russ’sche Siedlung Barentsborg, de norweegsche Siedlung Svea, dat Forschungszentrum Ny-Ålesund un ene poolsche Forschungsstatschoon an’n Hornsund. De Siedlungen Pyramiden un Grumant hebbt se opgeven.

## Historie

Opdeckt hett de Eilannen Willem Barents, de jem an’n 25. Juni 1596 op Sicht kregen hett. Villicht weren de Eilannen de Norwegers ok al vörher bekannt, aver ut disse Tiet is nix seker överlevert. He hett veel Waalfisch un Waalrussen vörfunnen un dat geev veel Jachd op disse Deerten in de Tiet achterna. De nedderlandschen Waalfängers hebbt op Spitzbargen ok de Stadt Smeerenborg grünnt, de vun üm 1610 bet in de Johren 1660 bestahn hett.

Leven keem denn wedder vun 1906 af an op de Eilannen, as John Munroe Longyear de eerste Kahlenmien op Spitzbargen boot hett. Ok de Russen hebbt later anfungen Kahl aftoboon.

Na’n Spitzbargen-Verdrag vun 1920 schall dat op Spitzbargen keen Militär geven.

## Kultur

An Medien hett Spitzbargen en Daagblatt, de Svalbardposten, un sogor en egen Feernsehsenner, Longyearbyen TV.

## Biller


Bild:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|De Bargen "Adventtoppen" un "Hiorthfjellet" vun de fjord Adventfjorden, just nord vun Longyearbyen.
Bild:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|En Polarbeersch Wohrschoen- Teken bi de Noordoost- Rand vun Longyearbyen. 
Bild:UNIS The university centre in Svalbard from S in distance Adventtoppen Hiorthfjellet May 23 2025.jpg|De Universitetsentrum in Svalbard (UNIS).
Krichelsdörp

**Krichelsdörp** () is en Dörp, dat to de Stadt Soltwedel in’n Oltmarkkreis Soltwedel tohöört.

## Historie

Krichelsdörp is 1974 tohoop mit Sienau to de Gemeen Soltwedel kamen.

### Inwahnertall

## Verkehr

Krichelsdörp liggt an de Bundsstraat 248, de na Soltwedel in’n Noordoosten un över Sienau na Steinitz in’n Westen to geiht.
Joahrsau

**Joahrsau** () weer en Dörp, dat in de Neegd vun Soltwedel in Sassen-Anholt leeg.

## Historie

Joahrsau keem 1375 as *Jarsowe* toeerst in de Oorkunnen vör.

Na 1945 leeg dat Dörp direkt an de Grenz twischen DDR un BRD. Joahrsau weer in de DDR, aver op dree Sieden, in’n Westen, Noorden un Oosten weer de BRD. An’n 1. Juli 1950 keem Joahrsau an de Gemeen Jeebel. Denn hebbt se 1952 veer Buurn dwangsutsiedelt, dat se beter de Grenz sekern kunnen. In’n März 1970 hebbt se denn dat Dörp kumplett plattmaakt. De Feldmark vun Joahrsau höört nu siet den 1. Januar 1963 to de Gemeen Riebau.

### Inwahnertall

## Verkehr

Na Joahrsau gifft dat blot ene lüttje Straat, de vun Süden, vun Jeebel ut kummt.
Resch

**Resch** (ריש) is de twintigste Bookstaav in't Hebrääsch Alphabet.

As hebrääsche Tall hett he den Weert 200.

De Oorsprung vun den Bookstaav is en stiliserten Kopp  (in't modeern Hebrääsch: Rosch). Vun  dissen aramääschen Bookstaav is ok dat greeksche Rho un dat latiensche R kamen.

## Tekenkoderen
Hamborger Veermaster

***'Ik heff mol een Hamborger Veermaster seihn*** is en plattdüütschen Shanty met bannig veel Strofen, ole un niege. En Deel is ok op Engelsch. Dat is en Arbeedsleed, dat fröher bi dat Optehn vun de Seils sungen worrn is. De Shanty is 1849 to de Tiet vun’n groten Goldruusch in Kalifornien opkamen.

## Bispeel

### 1.

Ick heff mol een Hamborger Veermaster seihn, 
|: To my hooday!:|
De Masten wiern scheep as den Schipper sien Been,
To my hoo day, hoo day, ho - ho - ho - ho!

|: Blow, boys, blow, for Californio,
There's plenty of gold, so I am told,
On the banks of Sacramento.:|

### 2.
Dat Deck weer vull Isen, vull Dreck un vull Smeer. 
|: To my hooday!:|
„Rein Schipp“ weer den Oll'n sien scheunstes Pläseer. 
To my hoo day, hoo day, ho - ho - ho - ho!

|: Blow, boys, blow, for Californio,
There's plenty of gold, so I am told, 
On the banks of Sacramento.:|

### 3.
De Kombüs weer vull Lüüs, de Kajüt weer vull Schiet,
|: To my hooday!:|
De Beschüten, de leupen von sülvens all wiet.
To my hoo day, hoo day, ho - ho - ho - ho!

|: Blow, boys, blow, for Californio,
There's plenty of gold, so I am told, 
On the banks of Sacramento.:|

### 4.
Dat Soltfleesch wier greun, un de Speck wier vull Modn.
|: To my hooday!:|
Un Köm geef dat blots an Wiehnachtsobend.
To my hoo day, hoo day, ho - ho - ho - ho!

|: Blow, boys, blow, for Californio,
There's plenty of gold, so I am told,
On the banks of Sacramento.:|

### 5.
Un wulln wi mol seiln, ick segg ji dat nur, 
|: To my hooday!:|
He lööp dree vorut un veer wedder retur.
To my hoo day, hoo day, ho - ho - ho - ho!

|: Blow, boys, blow, for Californio,
There's plenty of gold, so I am told,
On the banks of Sacramento.:|

### 6.
Un as dat Schipp weer, weer ok de Kaptein,
|: To my hooday!:|
De Lüüd för dat Schipp, de weern ok man schangheit.
To my hoo day, hoo day, ho - ho - ho - ho!

|: Blow, boys, blow, for Californio,
There's plenty of gold, so I am told,
On the banks of Sacramento.:|

[ . . . ]

## Weblenken
Magdalene Ehlers

**Magdalene Ehlers** (* 19. August 1923 in Blomendal; † 10. November 2016 in Leessem) weer ene plattdüütsche Schrieversche ut Bremen.

Ehlers weer 1923 in Blomendal boren un dor ok op Volksschool wesen. Later weer se in’t Raathuus vun Blomendal anstellt. 1991 is ehr eerst Book op Plattdüütsch rutkamen.

Ehlers weer verheiraadt un harr ene Dochter. Se hett toletzt in en Inrichtung von de Stiftung Friedehorst leevt un is 2016 doodbleven. Ehlers is begroben op’n Karkhoff vun de Evangelisch-reformierten Karken Bremen-Blomendal.

## Warken (Utwahl)

* *Wo schön lucht us de Morgensteern.* Hauschild, Bremen 1991, ISBN 3926598468
* *Och wat is dat for en Freud.* Hauschild, Bremen 1993, ISBN 3926598891
* *Minschen in Hus Blomendol.* Hauschild, Bremen 1995, ISBN 3929902397
* *Immer wiedermoken.* Hauschild, Bremen 1997, ISBN 3931785432
* *De Årnt is riek - wees saach o Hart.* Hauschild, Bremen 2000, ISBN 3897570653
* *Nee Geschichten in Platt und Eine Straße verändert ihr Gesicht.* Hauschild, Bremen 2003, ISBN 978-3-89757-188-4
* *Fröhlich geh’ ich durch den Tag.* Hauschild, Bremen 2006, ISBN 978-3-89757-344-4

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

* Websteed vun Magdalene Ehlers (hoochdüütsch, plattdüütsch)
* Magdalene Ehlers in de Internet Movie Database

## Nawies
Balthasar Rüssow

**Balthasar Rüssow** (* 1536 in Revel; † 23. oder 24. November 1600 ok dor) weer en Chronisten vun Livland un Eestland.

Rüssow is 1536 in Revel boren. He weer vun 1559 bet 1562 op Anraden vun sien Lehrer Bartholomäus Frölinck op de Akademie in dat pommersche Stettin  bi Matthäus Wolff. Rüssow hett siene Studien mit en Magister afslaten. En Tiet weer he in Wittenbarg un Bremen, güng denn aver wedder na Revel as sien Vadder doodbleven is. 1563 is he Diakon worrn. Vun 1566 bet to sien Dood 1600 weer he lutherschen Pastoor vun de Hilliggeist-Kark in Revel.

Rüssow weer dree Maal verheiraadt: toeerst mit Elsbet Ganander, denn mit Margarethe, de Dochter vun’n Bischop vun Revel, Johann Robert vun Geldern, un toletzt mit de Koopmannsdochter Anna Bade, ene Stiefdochter vun’n Raatsherrn un Börgermeester vun Revel, Hinrich vun Lohn.

Rüssow is vör allen bekannt för siene *Chronica der Provinz Lyfflandt*. De Kröönk is toeerst 1578 in Rostock druckt worrn. De weer gau verköfft un  1584 keem en twete, verbeterte Oplaag rut.

In de Kröönk beschrifft Rüssow de Geschicht vun Livland vun dat 13. bet to dat 16. Johrhunnert. De Kröönk is op Plattdüütsch schreven. Besünners dat Enn vun’n Sweertbröderorden un de Tiet vun’n Livländschen Krieg 1558 bet 1583 hett he lang beschreven. De *Chronica* is een vun de ganz wichtigen Borns to de Geschicht vun de baltische Region.

## Achterna

Rüssow is de Hööftfigur in’n 1970 rutkamenen histoorschen Roman *Kolme katku vahel* vun’n eestnischen Schriever Jaan Kross. De Titel bedüüdt *Twischen dree Pestsüken*. Blangen de Pestsüken vun 1531, 1549 un 1570-78 schall de Titel ok överdragen op de dree Besattermächt Sweden, Polen un Russland hendüden.

## Literatur

* *Balthasar Rüssow’s Livländische Chronik. Aus dem Plattdeutschen übertragen und mit kurzen Anmerkungen versehen von [[Eduard Pabst]].* Reval 1848 
* Paul Johansen: *Balthasar Rüssow als Humanist und Gesichtsschreiber.* Bearbeitet von Heinz von zur Mühlen. Köln, Weimar, Wien 1996, ISBN 3-412-08795-5
* Jaan Kross: *Balthasar Russow – ajalugu ja romaan.* In: *Keel ja Kirjandus* 1987/3
Gnadenlos Platt

**Gnadenlos Platt** is ene plattdüütsche Rockband ut Vosshusen un Ümgegend. Grünnt worrn is de Grupp 1996.

To de Grupp höört Hans-Peter „Arnzi“ Ahrens (Gesang) ok över den Nomen Peter Blamont bekannt, de ok de Idee to Gnadenlos Platt hatt hett, Andreas „Schmolli“ Schmoll (Akkordeon, Klaveer), Peter Florek (Gitarr, Gesang), Carsten Stüven (Bass, Gesang), Michael Muth (Slagtüüch, allerhand Klappertüüch) un Benjamin Albrecht (Piano, Orgel). Bet to sien Dood in’n September 2007 weer ok Rolf Köhler Maat vun de Band. Markus Fellenberg weer von 2004 bet 2010 an’t Slagtüüg dorbi, bet Michael Muth för em övernahmen hett.

Peter Blamont leevt nu in Wien (Ööstriek), is dor as Schauspieler un Sänger ünnerwegens.

## Warken

* *Heuner op de Flucht.* CD, 1997
* *Nich lang schnacken.* CD, 2001
* *Alle Mann anne Ruder.* CD, 2003
* *Nordische Nächte.* CD, 2018

Diverse Singles:

* *Helga*
* *Jorkitown*
* *ist das der Weg nach Buxtehude*
* *Spürst du schon den Atem vom HSV*
* *Gestern im Bett*
* *Platt is cool*
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
## Weblenken

* Websteed vun de Grupp (hoochdüütsch)
Lorbass

**Lorbaß** weer ene plattdüütsche Musikgrupp ut Gelting in Angeln. Grünnt worrn is de Grupp 1987. Dat letzt Konzert weer 2009.

Bi Lorbaß dorbi weren Inge Lorenzen (Gesang, Gitarr, Flööt), Eckhard Mielenz (Gesang, Mandola, Mandolien, Dreihlier, Knoppakkordeon, Bouzouki, Gitarr), Bernd Jochimsen (Gesang, Gitarr, Akkordeon, Steel-Drum, Schlitztrommel, Mundharmonika) un Nikolaus Lampasiak (Vigelien, Gesang, Bass, Flegenpatsch, Gitarr).

De Naam *Lorbaß* kummt ut dat Oostpreußsche un bedüüdt *Dögenix, Lümmel*. In dat Oostpreußsche is dat ut dat Litausche kamen, vun *liurbas* (Dögenix).

2008 hett Lorbaß den Bad-Bemsen-Pries kregen.

## Warken

* *Wat schert mi all dat Snattersnack*, LP, 1988, Egenverlag
* *Keen Tiet*, CD, LP, MC, 1991/1992, Egenverlag
* *De Drüdde*, CD 1997, Verlag the projekt
* *Von Hebrohy nah Schrepperie*, CD 2008

## Weblenken

* Websteed vun Lorbaß (hoochdüütsch)
Timsen & Lui

**Timsen & Lui** is ene noorddüütsche Musikgrupp ut Sleswig mit hooch- un plattdüütsche Texten. Grünnt worrn is de Grupp 2000.

To de Grupp höört de beiden Bröder Klaus Hinrich (Lui) un Hans-Timm Hinrichsen (Timsen). Timsen weer vördem al bi de Band Timsen un sien Lüüd.

## Warken

* *FKK.* CD, 2000
* *Dat mutt.* CD, 2002
* *Am leevsten live.* CD, 2003
* *Leeder vun de See.* CD, 2007
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
## Weblenken

* Websteed vun de Grupp (hoochdüütsch)
Aglaja Schmid

**Aglaja Schmid** (* 9. August 1926 in Scheibbs, Nedderöösterriek; † 16. Dezember 2003 in Wien) weer en öösterrieksch Schauspelerin un Synchroonsnackerin. 

De Elevin vun dat Max-Reinhardt-Seminar in Wien hett hör künstlerisch Heimat in de öösterrieksch Hööftstadt funnen. Hier hett se 1945 hör eerst Engagement an dat Theater in der Josefstadt kregen un hörr later völ Johren lang to dat Ensemble vun dat Wiener Borgtheater.

Af un an gung se ok mal in dat Synchroonstudio. So hett se hör Kollegin Grace Kelly in *Der Schwan* un *Die oberen Zehntausend* de düütsch Stimm leht.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
Kaspische See

De **Kaspische See** is en See in Eurasien. He is 386.400 km² groot un warrt traditschonell as Deel vun de Grenz twischen Europa un Asien ansehn. He liggt 28 Meter ünner den Meersspegel, is bet to 995 Meter deep un hett en Volumen vun 78.200 km³.

To de wichtigsten Toströöm höört de Wolga, de Ural, de Kura un de Terek. Affleten deit narms wat. An de Küst vun dat Kaspische Meer doot de Länner Aserbaidschan, Kasachstan, Iran, Russland un Turkmenistan liggen.

## Literatur
* Gundula Bahro: *Die ökologische Krise des Kaspischen Meeres und der Kaspiregion.* S.&nbsp;161&nbsp;ff., mit Literaturangaben in: Ernst Giese, Gundula Bahro, Dirk Betke: *Umweltzerstörungen in Trockengebieten Zentralasiens (West- und Ost-Turkestan). Ursachen, Auswirkungen, Maßnahmen.* Franz Steiner Verlag, Stuttgart 1998.
* V.&nbsp;A. Zubakov: *History and Causes of Variations in the Caspian Sea Level: the Miopliocene, 7.1–1.95 Million Years Ago.* In: *Water Resources*, 28/2001, S.&nbsp;249–256; 
* H.&nbsp;J. Dumont: *The Caspian Lake: History, biota, structure, and function.* In: *[[Limnology and Oceanography]]*, 1998, 43(1), S.&nbsp;44–52; aslo.org (PDF; 1,3&nbsp;MB).
* Zhenis Kembayev: *Die Rechtslage des Kaspischen Meeres* (Summary: The Legal Status of the Caspian Sea). In: Zeitschrift für ausländisches öffentliches Recht und Völkerrecht, 68(4), 2008, S.&nbsp;1027–1055.
* Igor S. Zonn, Andrey G. Kostianoy, Aleksey N. Kosarev, Michael Glantz: *The Caspian Sea Encyclopedia*. Springer Verlag, Berlin / Heidelberg 2010.

## Weblenken
Fibrin

**Fibrin** (vun’t lat. *fibra* „Fees“) is en Protein, dat den aktiveerten un vernett’en „Kleevstoff“ vun’t plasmaatsch Bloodstollen, billt. 

Dat Fibrin warrt dör dat Inwirken vun dat Enzym *[[Thrombin]]* ut de fadenförmige lösliche un inaktive Vörstoop vun dat Protein billt, dat Fibrinogen nöömt warrt. Dat Fibrinogen is en Glykoprotein in’t Bloodplasma, dat in de Lebber produzeert warrt. Fibrin polymeriseert denn un billt en Nett, wat as Bloodrönnsel betekent warrt un Wunnen verstoppen deit. Tohopen mit de Bloodplattkens verslutt dat Fibrin de Wunnen.