Liter

De **Liter** (SI-Symbole **L** un **l**, ook: **ℓ**) es ene metrische Eenheed Volumen to mèten. Een Liter kümt enen Kubikdezimeter (dm3), 1000  Kubikzentimeter (cm3) oder 0,001 Kubikmeters (m3) liek. Een Kubikdezimeter (oder Liter) het een Volumen van {10 cm × 10&nbsp;cm × 10&nbsp;cm un es so een Dusendste Deel van enen Kubikmeter.

Dat oorsprünglike fransche metrische Enhedensysteem bruke den Liter as ene Grundmaateenheed. Dat Woord „Liter“ stamt van de Namen för de öldere fransche Eenheed **', de uut’r byzantinsch-greekschen Sprake kümmt un eerst ene Maateenheed för Wichte nich för Volumen beteke.
De Liter worde so tiedens de [[Fransche Revolutschoon]] een Deel van metrischen Eenhedensysteem. De Liter kann een tohope med anderen SI-Eenheden bruken, man de Standaard-SI-Eenheed Volumen to mèten es de [[Kubikmeter]].

Een Liter het exakt de Masse van meest enen [[Kilogramm]], ümme dat de Definitschoon van enen Kilogramm 1795 eerst de Masse van enen Kubikdezimeter Water bi de Temperatuur van smelten Ies(0̈° C) was.  As de Mèter un dat Kilogramm läter niege Definitschonen krègen stimmt düsse Betog to ene nich meer exakt œvereen.

==Definitschoon==

Een Liter es een Kubikdezimeter, wat dat Volumen van enen [[Wörpel (Geometrie)|Wörpel]] med 10 Zentimeter × 10 Zentimeter × 10 Zentimeter langen Sieden es (1&nbsp;L ≡ 1&nbsp;dm<sup>3</sup> ≡ 1000&nbsp;cm<sup>3</sup>). So es 1&nbsp;L ≡ 0.001&nbsp;[[Kubikmeter|m<sup>3</sup>]] ≡ 1000&nbsp;[[Kubikzentimeter|cm<sup>3</sup>]]; un 1&nbsp;m<sup>3</sup> (also een Kubikmeter, de  [[SI-Eenheit|SI-Eenheed]] för Volumen) es up’n Punkt 1000&nbsp;L.

Van 1901 bet 1964  was de Definitschoon van den Liter dat Volumen van enen Kilogramm iedel Water bi de maximale Dichte (+3.98&nbsp;°C) un [[Standaarddruck]]. Dat Kilogramm wedder hadde den [[internatschonalen Prototyp för dat Kilogramm]] as Grundlage un solle de sülve Masse as enen 1&nbsp;Liter Water in den Tostand as bòven hebben.  Nu kamm man ruut, dat de Prototyp 28 ppm to groot was un so enen Liter egens 1.000028 m³ was. Daarümm kamm 1964 de Definitschoon vandage up. De Liter es kene SI-Eenheed man de , de Institutschoon, de SI-Eenheden defineren dööt, seggt dat een den Liter tohope med den SI-Eenheden bruken kann un leggt ook de Definitschoon för de Liter un siene Symbole fast.

Een Liter kümt enen oder Milli-Ster liek, ene metrische Eenheed, ene Unnereenheed van den [[Ruummeter]], de nich bi den SI-Eenheden tohöört.

== SI-Präfixe för den Liter ==

Den Liter, ook wenn he nich bi den offitschellen SI-Eenheden tohöört, kann een med [[SI-Präfix]]en bruken. Faken bruukt een de Milliliter, de dusendeste Deel van enen Liter, vœr al in’n Medizin, den Inginuerswèsen man ook bi’n Kòken. . Internatschonaal givt et twee Standaardsymbole för den Liter: L un l.  


==Symbool==
Eerst was dat Symbool för den Liter alleen **l** (een lütk L), na [[SI]]-Richtlinie, dat bloot de Eenheden, de den Namen van ene Persoon drèget, enen groten Bookstaven krieget. In vèlen engelschsprakigen Länndern schrievet de Lüde de arrabsche Tall 1 man as enen lootrechten Streek. Daarümme süüt de Ziffer „1“ faken so uut as een lütk „l“. Ook bi welke Schriftaarden up’n Reekner sind bede swaar uutenetohoolden. Daarweègen het de [[CIPM]] dat grote „L“ 1979 as enen Alternative tolaten. Dat Symbool „ℓ“, wat as een lütk „l“ in Schrievschrift uutsüüt es sunderlik in China, Japan un Korea begäng. Vele Reeknerschrivtaarden för chineesche Schrivtteken bruket dat „ℓ“ un ook Extrateken för Mikroliter, Milliliter, Deziliter un Kiloliter (㎕, ㎖, ㎗, un ㎘)
==Historie==
De Liter hete eerst „cadil“. Prototypen wist dat **' in Paris. Frankriek make 1795 den Liter as niege „republikaansche Maateenheed“ ene offitschelle Eenheed med de Defintischoon van enen Kubikdezimeter. 1879 sette dat  de Definitschoon van enen Liter un dat Symbool **l** (lütk L) fast.

1901 sette de drüdde **'  de Defintschoon för den as den Ruum van enen 1&nbsp;kg ielen Water bi de Temperatuur van’r Maximaaldichte (3.98&nbsp;°C) un enen Druck van enen 1&nbsp;[[atm]]. Dat make den Liter liek to 1.000028 dm³. De twelvde **' kamm wedder to de oolde Definitschoon trügge, un sette de Definitschoon in’n Betog to den Meter, as enen anderen Namen för enen Kubikdezimeter. De sessteggende **' stemme den alternativen Symbool **L*' to.

==Litteratuur==
* 
* Bureau International des Poids et Mesures. (2006). [http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/ "The International System of Units (SI)"]: [https://web.archive.org/web/20091001100650/http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter4/table6.html Table 6]
* 
* National Institute of Standards and Technology. (December 2003). [https://web.archive.org/web/20041111030930/http://physics.nist.gov/cuu/Units/index.html *The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty: International System of Units (SI)*] (web site): [http://physics.nist.gov/cuu/Units/units.html *Note on SI units*]
* Taylor, B.N. and Thompson, A. (Eds.). (2008a). [http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf *The International System of Units (SI)*], Gaithersburg, MD: National Institute of Standards and Technology. .
* Taylor, B.N. and Thompson, A. (2008b). [http://physics.nist.gov/cuu/pdf/sp811.pdf *Guide for the Use of the International System of Units*] (Special Publication 811). Gaithersburg, MD: National Institute of Standards and Technology.
* Turner, J. (Deputy Direktor of the National Institute of Standards and Technology). (16 Mee 2008).[https://web.archive.org/web/20090326162948/http://ts.nist.gov/WeightsAndMeasures/Metric/upload/FRN_Vol_73_No_96_16May2008_SI_Interpretation.pdf "Interpretation of the International System of Units (the Metric System of Measurement) for the United States"]. *Federal Register'' Bd. 73, No. 96, S.&nbsp;28432-3.
* UK National Physical Laboratory. Non-SI Units

## Nawiese