open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Franz Kafka

**Franz Kafka** (* 3. Juli 1883 in Prag, Öösterriek-Ungarn; † 3. Juni 1924 in Kierling bi Wien, Öösterriek) weer een Jurist un Schriever in de düütsche Spraak. He stamm vun een juudsche Familie af. Sien Hööftwark weren dree Romans, männich Vertellen un Breeven, de he schreeven hett an sin Verlööften Felice Bauer un Milena Jesenská. Den grödern Deel vun Kafka sien Warken wor eerst na sien Dood rutgeven, vun sien Kolleeg un Fründ Max Brod. 

## Wark
* 1913 – Betrachtung (18 Geschichten)
* 1913 – Das Urteil (Geschicht)
* 1913 – Der Heizer (1. Kapitel vun de Roman „Der Verschollene“)
* 1915 – Die Verwandlung
* 1915 – Vor dem Gesetz (Deel vun de Roman „Der Process“)
* 1919 – Ein Brudermord
* 1918 – Ein Landarzt (13 Geschichten)
* 1919 – In der Strafkolonie (Geschicht)
* 1919 – Ein Landarzt (Geschicht)
* 1921 – Der Kübelreiter (Geschicht)
* 1924 – Ein Hungerkünstler (4 Geschichten) 

;Postum rutgeven
* 1925 – Der Process (ok *Der Prozess*, *Der Prozeß* oder *Der Proceß', Romanfragment)
* 1926 – Das Schloss (Romanfragment)
* 1927 – Der Verschollene (ok *Amerika*, Romanfragment)
* diverse Geschichten
* Breeven

;Plattdüütsch
Up Platt is rutkamen *Ein Bericht für eine Akademie* unner den Titel *Een Rapport för een Akademie*, oversett vun [[Marlies Jensen]], Sleswig 2006

== Biographien ==
* Thomas Anz: *Franz Kafka.* Beck, München 1989, ISBN 3-406-33162-9 (2. Auflage erschien 1992)
* Hartmut Binder: *Kafka-Handbuch in zwei Bänden. Band 1: Der Mensch und seine Zeit.* Kröner, Stuttgart 1979, ISBN 3-520-81701-2.
* Max Brod: *Franz Kafka. Eine Biographie.* S. Fischer Verlag, Frankfurt/M. 1962.
* Alois Prinz: *Auf der Schwelle zum Glück. Die Lebensgeschichte des Franz Kafka.* Suhrkamp, Frankfurt am Main 2007
* R. Hermes, W. John, H.-G. Koch, A. Widera: *Franz Kafka. Eine Chronik.* Wagenbach, Berlin 1999, ISBN 3-8031-2338-0
* Nicholas Murray: *Kafka und die Frauen, Felice Bauer, Milena Jesenska, Dora Diamant.* Artemis & Winkler, Düsseldorf 2007, ISBN 978-3-538-07242-8
* Reiner Stach: *Kafka. Die Jahre der Entscheidungen.* S. Fischer, Frankfurt am Main 2002, ISBN 3-596-16187-8, und *Kafka. Die Jahre der Erkenntnis.* S. Fischer, Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-10-075119-5
* Joachim Unseld: *Franz Kafka. Ein Schriftstellerleben. Die Geschichte seiner Veröffentlichungen*, Hanser, München/Wien 1982 ISBN 3-446-13554-5 und S. Fischer, Frankfurt/M. 1984, ISBN 3-596-26493-6 (Fischer Taschenbuch)
* Klaus Wagenbach: *Franz Kafka.* (rororo Monographie) Rowohlt, Reinbek 1964. (Eine überarbeitete Neuausgabe erschien 2002, ISBN 3-499-50649-1)
* Klaus Wagenbach: *Franz Kafka. Bildern aus seinem Leben''. 2., erweiterte und veränderte Auflage, Wagenbach, Berlin 1994, ISBN 978-3-8031-3547-6

## Weblenken

* 
* Franz Kafka im Zentralen Verzeichnis digitalisierter Drucke (zvdd)
Robert Musil

**Robert Musil** (* 6. November 1880 in Klagenfurt, Öösterriek; † 15. April 1942 in Genf, Swiez), vun 1917 bit 1919: **Robert Edler von Musil**, weer een öösterriekschen Schriever un Ingenieur. Sien Hööftwark, de bi 2000 Sieten grode Roman *Mann sünner Egenschapen*, is Fragment bleeven. 

## Leven
Robert Musil weer de enzigen Söhn vun den Professor Alfred Musil un sien Fro Hermine, boren Bergauer. He hett in Brünn Maschinenbo studeert un is 1901 Ingenieur wurrn. 1906 hett he den *Musilschen Farbkreisel* utfunnen. 1908 hett he sien Dokter maakt un 1910 warrt he Bibliothekar in Wien. 1911 hett he Martha heiradt, boren Heimann. Vun 1918 an arbeid he as en fre'en Schrieversmann. 1938 is he in de Swiez gahn un dor 1942 an Slaganfall storven.

## Wark
* *Die Verwirrungen des Zöglings Törleß* (Roman, 1906) 
* *Vereinigungen. Zwei Erzählungen.* (twee Geschichten, 1911) 
* *Die Schwärmer* (Drama, 1921)
* Grigia. Novelle (Geschicht, 1923)
* *Drei Frauen* (Geschicht, 1924)
* *Der Mann ohne Eigenschaften* (Roman, Deel 1 un 2: 1931/32, Fragmenten vun Deel 3 postum)
* *Nachlaß zu Lebzeiten* (Geschichten, 1936, dörbi de Geschicht *Die Amsel*)
* Dagböökers, Breeven, Essays

## Literatur
* Karl Corino: *Robert Musil. Eine Biographie*. Rowohlt, Reinbek, 2003, ISBN 3-498-00891-9.
* Ernst Kaiser, Eithne Wilkins: *Robert Musil. Eine Einführung in das Werk*. Kohlhammer, Stuttgart, 1962.
* Eckhard Heftrich: *Musil. Eine Einführung*. Artemis Verlag, München, 1986. 
* Marie-Louise Roth: *Robert Musil. Ethik und Ästhetik*. Paul-List-Verlag, München, 1972.
* Matthias Luserke: „Robert Musil“. Metzler, Stuttgart u.Weimar, 1995, SM 298, ISBN 3-476-10289-0, ISSN 0558-3667.
* Claus Erhart: *Der ästhetische Mensch bei Robert Musil. Vom Ästhetizismus zur schöpferischen Moral.*. Germanistische Reihe der Universität Innsbruck, 1991, ISBN 3-901064-02-8
* Reiner Scheel: *Literarische Justizkritik bei Feuchtwanger, Musil, Wassermann und A. Zweig*. Essen: Klartext 2008, ISBN 978-3-89861-919-6

## Weblenken

* Internationale Robert-Musil-Gesellschaft (IRMG)
*  Kurzbiographie  und Titelliste beim Rowohlt-Verlag
* Robert-Musil-Literatur-Museum, Klagenfurt
Arnem

**Arnem** () is ene Hansestadt un ene Stadt in de Gemeen Arnem in de Provinz Gelderlaand vun de Nedderlannen. Se is de Hööftstadt vun de Provinz un liggt an den Rand vun de Veluwe. To de Gemeen höörn ok Elden un Schaarsbergen. De Stadt liggt an den Rhien, de vun Düütschland nah Rotterdam löppt. De SBV Vitesse Arnhem vun de  speelt in den Gelredome Football in de Eredivisie. In Arnem befinn't sick dat achte nedderlannsche World Trade Centre. Arnem hett de einige nedderlannsche Stadt een Obusnett, een vun de gröttste in Westeuropa. Dörch de Laag an de Grenz is Arnem een wichtigen Hannelshoben. An den Niegen Hoben liggt dat Industrierebeet Kleefse Waard. Un dat gifft de Eusebiuskerk (Groote Kerk), de vun 1452 bet 1560 boot warr. De Stadt hett den Ökelnaam *Parkstadt* un de Borg un den Park Zijpendaal. In Arnem staht dat Nederlands Watermuseum. De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen is ook in Arnem. Een Ökelnaam weer *Haagje van het Oosten*. Dat hööchste Bowark in de Stadt is de Fernseehtoorn KEMA Toren. Dat gifft Intercityverbinnen nah Utrecht, Zutfent un Nimwaege. Dat gifft een ICE-Verbinnen nah Düsseldörp un Frankfort an den Main, un een Iesenbahnverbinnen nah Moskau. In't *Ernems* heet de Stadt *Èrnem*, op hoochdüütsch Arnheim. Wegens Sünnerheiten warrt dat nich jümmers to'n Dialekt Süüdgeldersch rekent. Dat Ernems hett Den Haager Infloot. De Arnemer Vörwahl is 026. In Arnem staht ene Nelson Mandelabrug. De Binnenstadt warrt de *beste Binnenstad 2007-2009 van Nederland* nöömt. Arnem hett wecke Wekenmarkten. Dat Sportzentrum De Grote Koppel, wo een ook Ski fahren kann, befinn't sick in Arnhem-Zuid. Dat Sportzentrum Valkenhuizen is een Sportzentrum in Arnhem-Noord.   

## Historie
1233 kreeg Arnem de Stadtrechten. Dörch een Projekt, dat vun 1530 bet 1536 löppde, kehm Arnem to de Laag an den Rhien. De Stadt kehm 1585 an de Republik vun de Söben Verenigde Provinzen vun de Nedderlannen. De Niege Hoben warr 1603 boot. De Stadt weer vun 1672 bet 1674 un vun 1795 bet 1813 vun Frankriek besett. 1817 warr Arnem de Hööftstadt vun de Provinz Gelderlaand. 1853 warr de Physiker Hendrik Lorentz in de Stadt baren. 1896 fuhr in Arnem dat eerste Auto in de Nedderlannen, de Benz Victoria. In den Tweeden Weltorloog weer dor de Slacht vun Arnem. Vör allen de Süüden vun de Stadt is nah den Tweeden Weltkrieg stark wassen. In't Gelände vun't Nederlands Openluchtmuseum fährt ene Stratenbahn.
Nimwaege

**Nimwaege** (in de Mundoort vun de Stadt *Nimwèège*, Nedderlannsch *Nijmegen*, hoochdüütsch *Nimwegen*) is ene Hansestadt in de Gemeen Nimwaege in den Süüden vun de Provinz Gelderlaand vun de Nedderlannen. Se liggt an de Waal un höört to de Stadtregion Arnem Nimwaege (KAN). Se is villicht de öllste Stadt in de Nedderlannnen. De Naam is vun't latiensche *Noviomagus*, wat de Bedüden *Niege Markt* hett. 1923 warr de Radboud Universiteit Nijmegen vun uns Tiet grünnt. In de 1970er Johr weern vele Marxisten in Nimwaege. In Nimwaege sünd Museen. 

## Stadtdelen
* Aldenhof
* Altrade
* Benedenstad
* Biezen
* Bijsterhuizen
* Bottendaal
* Brakkenstein
* Dukenburg
* Galgenveld
* Goffert
* Grootstal
* Hatert
* Hatertse Hei
* Hazenkamp
* Hees
* Heijendaal
* Hengstdal
* Heseveld
* Hunnerberg
* De Kamp
* Kwakkenberg
* Lankforst
* Lindenholt
* Malvert
* Meijhorst
* Neerbosch-Oost
* Ooyse Schependom
* St. Anna
* Staddijk
* Stadscentrum
* Waalfront
* Waalsprong
* Waterkwartier
* Weezenhof
* Willemskwartier
* Wolfskuil
* Zwanenveld
Carolin Kebekus

**Carolin Kebekus** (* 9. Mai 1980 in Bergisch Gladbach) is den düütsche Komikerin, Musikerin un Schauspelersche. En gröttert Publikum is se dör ehr Optreden bi Sennen as *[[NightWash]]*, *[[RTL Comedy Macht]]* oder *[[Was guckst du?!]]* bekannt worrn.

## Wark
Kebekus hett in de Feernsehshow *[[Freitag Nacht News]]* en Tiet lang ünner annern Bill Kaulitz, den Singer vun de Musikgrupp Tokio Hotel, parodeert, wat in’n April 2006 dorto föhrt hett, dat se vun Anhangers vun de Grupp faken beschimpt und bedrauht worrn is. Liekers hett ehr disse Parodie aver ok to’n Dörbrook in’t Feernsehgewarf verholpen. As de Show in’n September 2006 ümgestalt worrn is, höör se to de Moderaters vun *Freitag Nacht News* üm den Anchorman Ingo Apelt. Man, de Sennen is in’n Dezember 2006 afsett worrn.

In’t Johr 2007 hett se in de Sitcom *[[Kinder, Kinder]]* vun RTL mitspeelt un weer en poor mol in de Kummedie-Talkshow *[[u. A. w. g. – um Antwort wird gebeten]]* bi Comedy Central mit dorbi. Butendem weer se fakener mol as Gast in verscheden Kummedie-Sennen to sehn, ü.a. bi *[[Fritz & Hermann]]*, *[[Frei Schnauze]]* oder in’n *[[Quatsch Comedy Club]]*. Siet 2008 arbeit se in de Sketchkummedie-Reeg *[[WunderBar]]* mit.

Blangen ehr Arbeit bi’t Feernsehn hett se 2007 ok en Rull in den düütschen Kinofilm *[[Vollidiot (Film)|Vollidiot]]* speelt, de op den Roman mit glieken Naam vun Tommy Jaud baseert. Bito singt Kebekus ok in de Musikgrupp *De Imis*.

## Priesen
För ehr Arbeit in’t Fack Kummedie is Carolin Kebekus bit hüüt mit dree Priesen ehrt worrn un weer för twee wietere vörslahn. Wunnen hett se:
* 2007: den Tokiekerpries vun den Wettstriet *[[Tegtmeiers Erben]]*
* 2007: den *[[Düütsch Kummediepries|Düütschen Kummediepries]]* in de Kategorie *Beste Reeg* för *Kinder, Kinder*
* 2008: den *[[Prix Pantheon]]*
* 2013: den *[[Düütsch Kummediepries|Düütschen Kummediepries]]* in de Kategorie *Beste Komikerin* 
* 2014: den *[[Düütsch Kummediepries|Düütschen Kummediepries]]* in de Kategorie *Beste Komikerin*

## Borns


## Weblenken
* Offizielle Websteed vun Carolin Kebekus
* 
* Websteed vun de Grupp De Imis
Reginald VelJohnson

**Reginald VelJohnson** (* 16. August 1952 in Raleigh, North Carolina, USA) is en US-amerikaanschen Film- un Theater-Schauspeler.

VelJohnson hett in mehr as sösstig Film- un Feernsehprodukschonen mitspeelt, wo aver keen grode Hööftrull dorbi weer. In de meisten Rullen, de he speelt hett, weer he as Polizist to sehn, as to’n Bispeel *Carl Winslow* in de Sitcom-Reeg *Family Matters* oder as *Sgt. Al Powell* in de beiden Speelfilmen *Die Hard* un *Die Hard 2*. Ok in den Film *Ghost Busters* is ha in en lütte Statistenrull as Polizist to sehn, as he de fangen Geisterjagers de Gefängnisdöör openmaakt.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
Bundsautobahn 391

De **Bundsautobahn 391** (Afk.: **BAB 391** oder ok **A&nbsp;391**) is en öörtliche Autobahn in Neddersassen mit en Samtläng vun ruchweg 13&nbsp;km. De Autobahn is ok ünner de Naams **Bronswieker Stadtautobahn** oder **Westtangent Bronswiek** bekannt.

De BAB&nbsp;391 verlööpt in Noord-Süüd-Richt dör Bronswiek, dat heet, nipp un nau seggt, an’n westlichen Rand vun’t Stadtrebeet langs. Se verbinnt de BAB&nbsp;39 in’n Süüden mit de BAB&nbsp;2 in’n Noorden un geiht dor in’n Noorden vun Bronswiek bi Bechtsbüttel  över in de B&nbsp;4, de wieter na Meine, Gifhorn un Uelzen föhrt.

Dacht weer se in’n Oorsprung to’n Aftehn vun’n Verkehr ut de Bronswieker Binnenstadt un vun’n so nöömten stäädtschen Ring. Se schüll dat Rebeet vun Soltgitter un den Harzruum mit dat Autobahnnett verbinnen, deen vele Johren lang aver ok för’n Feernverkehr un meist den helen Sworlastverkehr ut Polen un Berlin, dei n Richt Frankfort an’n Main un Stuttgart güng, as ok in de Gegenricht. Wiel disse Tiet weer se as en Oort Ümleiden bruukt för dat Deelstück vun de BAB&nbsp;39, dat to de Tiet twüschen Kremelink un Wulfsborg/Königslutter noch fehlen de.

As överregionale Verbinnen is de A&nbsp;391 aver nich dacht. Sünners in’n süüdloichen Deel is se vun’n Stand vun’n Utbo wiet achter den normalen Autobahnstandard achteran un hett to’n Bispeel över mehrere Kilometer keen Standstriepen.

Vun’n Harvst 2008 an warrt dat Autobahndreeeck Bronswiek-Süüdwest ümboet, so dat de BAB&nbsp;39 as Hööftstreck dör dat Dreeeck föhrt. To Tiet geiht noch de BAB&nbsp;39 vun Soltgitter ut in de BAB&nbsp;391 över un ümkehrt ok. Dat Plaanfaststellverfohren dorto is Enn vun’n Februar 2007 anfungen un mit Spood to Enn gahn. De Tiet för den Ümbo is mit dree Johr ansett.

## Weblenken
* Naue Streckenbeschrieven vun de A&nbsp;391
Maurice De Waele

**Maurice De Waele** (* 27. Dezember 1896 in Lovendegem; † 14. Februar 1952 in Maldegem) weer en belgisch Radrennfohrer.

He weer besünners good bi Rundfohrten un so kunn he 1928 de Baskenland-Rundfohrt winnen. Dat sülvige hett he denn ok en Johr later noch mal henkreegen aber 1929 ok de Tour de France wunnen un dorbi sück bekannt Lüüd as Nicolas Frantz (Platz 5) un Antonin Magne (Platz 7) achter sück laten. Bi de Tour weer he all 1927 Tweet wurrn un 1928 keem he up Platz 3.

Ok bi de Flannern-Rundfohrt 1927 keem he up den daarten Platz. 1931 wunn he de Belgien-Rundfohrt.

## Weblenken
*Palmarès
Bundsautobahn 392

De **Bundsautobahn 392** (Afk.: **BAB 392** oder ok **A&nbsp;392**) is en öörtliche Autobahn in Neddersassen mit en Samtläng vun opstunns 4&nbsp;km. De Autobahn is ok ünner den Naam **Bronswieker Noordtangent** bekannt.

An sik weer plaant, de A&nbsp;392 bit na de A&nbsp;2 an de Anlusssteed Watenbüttel uttoboen. An de Anslussteed Hamborger Straat sünd ok eenige Vörleistungen för’n wieteren Utbo in Richt Oosten to sehn. Dor schüll de Autobahn anfangs bit na de Anslusssteed Bronswiek-Oost (Berliner Heerstraat) wieterföhrt warrn. Wieter Anslusstseden schülln dorbi an’n Bienroder Weg un an de Bevenroder Straat inricht warrn. Man, en Ünnersöken, de in’n Opdrag vun de Stadt Bronswiek maakt worrn is, raat dorto, de Verlängern vun de Autobahn nich to maken. Man müss dorvun utgahn, dat de Feernverkehr ut den Ruum Hessen in Richt na Berlin de A&nbsp;392 denn as Afkörten twüschen de A&nbsp;39 un de A&nbsp;2 bruken de. Un ok de Verkehr ut Wulfsborg in Richt Bronswiek-Mitt oder na’t VW-Wark Bronswiek weer den Weg över de utwiete A&nbsp;392 nehmen.

Tosätzlich dee en bannige Last dör Larm op de Oortsdelen twüschen de A&nbsp;2 un de A&nbsp;392 tokamen. De Bokosten sünd na de Ünnersöken as teemlich hooch antonehmen, as de Infrastruktur düchtig kumplex is, de to dweeren weer. Dorgegen steiht blots de Entlasten vun’n binnerstädischen Verkehr in’t Rebeet Rebenring un den noordööstlichen Deel vun de B&nbsp;248. Dat Gootachten raat de Stadt dorüm, an de Steed vun de Autobahn en normale Straat twüschen de Hamborger Staat un den Bienroder Weg to boen, vun wegen dat de för den Feernverkehr nich intressant weer un se för de Entlasten utrecken de.

De Wieterbo vun de A&nbsp;392 warrt opstunns blots an’t westliche Enn plaant, wobi de Fohrbahn an’n süüdlichen un westlichen Rand vun Bronswiek-Watenbüttel langs föhrt un op Hööch vun’t Affall-Entsorgens-Zentrum mit de Celler Heerstraat anslaten warrt.

En boliche Sünnerheit is, dat vun’t Autobahnkrüüz Ölper ut de Hööftfohrbahn direkt in de Celler Straat övergeiht, wiel de Verlängern na de Hamborger Straat an de Blangenfohrbahn ansett is.

## Weblenken
* Naue Streckenbeschrieven vun de A&nbsp;392
786

## Wat passeert is
* König Offa vun Mercia föhrt in sien Riek den Penny as en Sülvermünt in.

## Boren

## Storven
*
785

## Wat passeert is
* 25. Dezember: De Sassen ehr Hartog Widukind gifft den Krieg gegen de Franken un gegen Karl den Groten up un lett sik in de Karolingers ehre Palz in Attigny döpen. 

## Boren

## Storven
*
781

## Wat passeert is
* Karl den Groten sien dree Johr olen Söhn Ludwig de Frame warrt as Unnerkönig vun Aquitanien insett. Sien annern Söhn Pippin warrt mit siene veer Johre Unnerkönig vun Italien. 

## Boren

## Storven
*
780

## Wat passeert is
* 

## Boren
* Um 780: Hrabanus Maurus, Arzbischop vun Mainz († 856)
* Um 780: Al-Chwarizmi, persisch Mathematiker un Astronoom († um 850)

## Storven
*
Hermann Hesse

**Hermann Hesse** (*Hermann Karl Hesse*; Pseudonym: *Emil Sinclair*; * 2. Juli 1877 in Calw; † 9. August 1962 in Montagnola, Swiez) weer een düütsch-swiezersch Schriever. Sien beropenste Warken sünd *Der Steppenwolf*, *Siddhartha*, *Peter Camenzind*, *Demian*, *Narziß und Goldmund* un *Das Glasperlenspiel*, de all vun dat Sülvstverwürklichen, de Sülvstreflekschoon un dat „Transzendeeren“ vun den Minschen hannelt. Vun 1919 an leevt Hesse in Montagnola, Kanton Tessin in’e Swiez. 1946 kreeg he den Nobelpries för Literatur. He is een vun den mehrst översett düütschen Schrievers.

## Wark
* Gedichten
* Geschichten
;Romanen:
* 1904 *Peter Camenzind*, ISBN 3-518-39867-9
* 1906 *Unterm Rad*, ISBN 3-518-36552-5
* 1910 *Gertrud*, ISBN 3-518-37390-0
* 1913 *Roßhalde*, ISBN 3-518-36812-5
* 1915 *Knulp*
* 1919 *[[Demian]]*, ISBN 3-518-36706-4
* 1922 *Siddhartha*, ISBN 3-518-36682-3
* 1927 *[[Der Steppenwolf]]*, ISBN 3-518-36675-0
* 1930 *Narziß und Goldmund*, ISBN 3-518-36774-9
* 1932 *Die Morgenlandfahrt*, ISBN 3-518-37250-5
* 1943 *[[Das Glasperlenspiel]]*, ISBN 3-518-41335-X

## Literatur

* Middell, Eike: *Hermann Hesse&nbsp;– Die Bilderwelt seines Lebens*, Röderberg-Verlag, Frankfurt/M. 1975, o.ISBN
* Prinz, Alois: *„Und jedem Anfang wohnt ein Zauber inne“ – Die Lebensgeschichte des Hermann Hesse*, st 3742, Suhrkamp Verlag, Frankfurt/M. 2006, ISBN 3-518-45742-X
* Schneider, Christian Immo: *Hermann Hesse*, Verlag Beck, München 1991, ISBN 3-406-33167-X
* Limberg, Michael: *Hermann Hesse. Leben, Werk, Wirkung*, Suhrkamp Verlag (BasisBiographie Nr.1), Frankfurt 2005, ISBN 3-518-18201-3
* Singh, Sikander: *Hermann Hesse*, Reclam Verlag (UB 17.661), Stuttgart 2006, ISBN 978-3-15-017661-0
* Walther, Klaus: * Hermann Hesse*, dtv-porträt 31.062, Deutscher Taschenbuch Verlag, München 2002, ISBN 3-423-31062-6

## Weblenken

* Internationale Hermann-Hesse-Gesellschaft e.&nbsp;V. (hoochdüütsch)
779

## Wat passeert is
* Offa, König vun Mercia, winnt över König Cynewulf vun Wessex un erovert Berkshire.
* Aelfwald warrt König vun Northumbria. He folgt up Aethelred I.
* Aethelbert warrt König vun East Anglia, he folgt up Aethelred.

## Boren
* 

## Storven
*
778

## Wat passeert is
* 15. August: Dat gifft en dannigen Striet un en Gefecht mit de Basken, as de Franken sik över de Pyrenäen torüchtrecken wüllt vun en Angreep up Spanien. Dor harrn se Pamplona bi in Dutt maakt un Saragossa vergeevs belagert. Bi de Slacht vun Roncesvalles kümmt de Markgraaf vun de Bretagne, Hruotland, üm. Sien Dood warrt in dat Rolandleed utsmückt un besungen. 
* Sassen ut den Unnerstamm vun de Westfalen fallt in dat fränksche Rhienland in. 

## Boren
* 

## Storven
*
771

## Wat passeert is
* Na den Dood vun sien Broder Karlmann I. warrt Karl de Grote allenigen König vun dat Frankenriek. Karlmann siene Weetfro büxt ut an den Hoff vun de Langobarden ehren König. 

## Boren
* 

## Storven
*
770

## Wat passeert is
* 

## Boren
* Egbert, König vun Wessex († 839)
* Michael II., Kaiser vun dat Byzantiensche Riek († 829)

## Storven
* Du Fu, Dichter ut China (* 712)
List vun de histoorsche Karken in Oostfreesland

In disse **List vun de Karken in Oostfreesland** staan de histoorsche un bedüdende Karken in Oostfreesland. Siet de Reformatschoon (16. Johrhunnert) gifft dat verscheiden evangeelsche Karken. De eerste kathoolsche Kark, die na de Reformatschoon baut is, is vun 1776 (Leer). Vullständig worrn hier all Karken nöömt, die vör 1800 baut sünd. 

:ev.-luth. = Evangeelsch-luthersche Kark
:ev.-ref. = Evangeelsch-reformeerte Kark
:kath. = Kathoolsche Kark
Terek

De **Terek** (georgisch თერგი/*Tergi*; ossetisch Терк/*Terk*; russisch Терек/*Terek*) is en Stroom an de Noordoostrand vun de Kaukasus.

De Terek entspringt ut en Gletscher an’ 5.037 Meter hooch Kasbek in’ Groot Kaukasus in’t nöördlich Georgien. He floot tonächst in nöördlich Richtung dör den Darielpass nah Russland rin. Achter de noordossetisch Hööftstadt Wladikawkas wendt he sück tegen Oosten, floot dör Tschetschenien un Dagestan. Dor deelt he sück in twee Arms, de in dat Kaspisch Meer münn. Bi Kisljar bildt he en sumpfiges Flussdelta, dat 100 Kilometer breet is.

Mit ruch weg 600 Kilometern Längd ist de Terek en vun de gröttste Strööms in’ Kaukasus. An sien Ünnerloop deent he to Bewässerung, an sien Böverloop to’n Bedriev vun Waterkraftwarken.

De russisch Footballvereen Terek Grosny is nah de Stroom nömmt wurrn, dat histoorsch Terekkosakenheer nah dat Intoogsrebeet vun de Stroom.
Albert Gröning

**Albert Gröning** is de Naam von

* Albert Gröning (1675–1737), Raatsherr in Bremen,
* Albert Gröning (1707–1781), Börgermeester von Bremen,
* Albert Gröning (1784–1843), Jurist in Bremen,
* Albert Gröning (1839–1903), Senator un Börgermeester von Bremen,
* Albert Heinrich von Gröning (1867–1951), düütschen Jurist.
Wapen vun Gambia

Dat **Wapen vun Gambia** is in de Form, as dat op dat Bild wiest warrt, siet den 18. November 1964 in dat westafrikaansche Land Gambia in Bruuk.

## Beschrieven
Dat Wapen wiest en blau Schild mit en witten un grönen Rahmen, in dat twee Warktüüch överkrüüz dorstellt sünd. Disse beiden landweertschopplichen Redschoppen warrt vun de Mandinka bruukt. Dat een is en Ex, en so nöömte *dibongo*, de bi de Oorn vun de Eerdnööt bruukt warrt, dat annere is en Hack, de so nöömte *dabandingo*, de ton Wegmaken vun Unkruut insett warrt.

Över’n Schild ist en Ridderhelm to sehn, op den en Eerdnuttstruuk steiht, de Frücht driggt. Ünner’n Schild is en Spröökband dorstellt mit dat Natschonalmotto vun Gambia: *Progress, Peace, Prosperity* („Wieterkamen, Freden, Wohlstand“)

Twee Löwen deent as Wapenholler. Een dorvun hett de glieke Ex, de annere de glieke Hack as de in den Schild dorstellt sünd. De beiden Löwen staht för de Kolonialhistorie vun Gambia as Deel vun’t britsche Weltriek. De beiden Warktüüch stellt de Wichtigkeit vun de Bueree in Gambia dor. Dat warrt ok seggt, se staht för de beiden gröttsten ethnischen Gruppen in’t Land: de Mandinka un de Fulbe. De Palm, de över’n Wulst op’n Helm to sehn is, is gliektietig ok de Natschonalplant vun Gambia.

## Histoorsch Emblem
De Königin Elisabeth II. hett dat Wapen 1964 an de Kolonie Gambia verleht. Sien opbo is dorüm engelsch prägt. Dat hett de Steed innahmen vun en Emblem, dat en Elefant vör en Palm un en Barglandschop wiesen de. Ünnern stünn de Bookstaav *G* för *Gambia*. Dat glieke Wapen, blots mit annere Bookstaven, hebbt ok noch annere Kolonien hatt as Britisch-Westafrika, Sierra Leone un de Goldküst.
777

## Wat passeert is
* Karl de Grote röppt in Patterbuorn to'n eersten Mol en Rieksdag up sasseschen Grund tohopen. Dat is ok dat eerste Mol, dat de Naam vun Patterbuorn nömmt warrt.

## Boren
* 

## Storven
*
775

## Wat passeert is
* Bi de Sassenkriegen nehmt de Franken de Sassen ehre Sigisborg un Eresborg in. De sassischen Engern un Oostfalen weert vun de Franken slahn, man de Westfalen maakt en fränk'schen Trupp toschann. 

## Boren
* 

## Storven

### Ohne Datum

* Liafwin, angelsassische Misschonaar bi de Sassen un Fresen
Wapen vun Botswana

Dat **Wapen vun Botswana** is in de Form, as dat op dat Bild wiest warrt, siet den 25. Januar 1966 in Bruuk.

Dat Land Botswana warrt vun veel Wööst innahmen, so dat de Besitt oder dat Fehlen vun Water in dat Land en grote Rull speelt. Dat warrt ok in dat Wapen opfallen thematiseert.

## Beschrieven
Dat Wapen wiest en spitzovalen lichtblauen Wapen mit dree waagrechte Bülgenbalken in de Mitt. Doröver sind dree graue Tähnrööd dorstellt, dorünner en brunen Stierkopp mit sülvern Langhöörn. De Schild warrt an de Sieten vun twee oprechte Zebras mit swart-witte Striepen un swarte Hoven hollen. Dat (heraldisch) rechte Zebra hollt twüschen de Vörderlööp en goldenen Elefantenstööttähn, dat (heraldisch) linke hollt en rode Sorghumohr.

Ünner den Schild is en blau Spröökband, op dat mit swarte Schrift de Wahlspröök *Pula* („Regen“) steiht.

## Bedüden
De Form vun den Schild folgt de traditschonelle Form vun den Schild vun de Tswana, wobi de Bülgenbalken för de roren Waterlööp staht. De Rinnerkopp betekent dat Veeh, dat bi de Buern in Botswana vörherrschen deit, wiel de Tähnrööd en Telen för de moderne Industrie sünd.

De inheemsche Deerwelt warrt dör de Zebras un den Elefantentähn dorstellt, wiel de Sorghumhirse en Feldfrucht is, de in Botswana begäng is. Dat Woort *Pula* op dat Spröökband wiest op de grote Bedüden vun den Regen hen. Dat Woort „Pula“ is in’t Land ok en verbreedten Grööt un butendem is Pula dat ok de Naam vun de Geldsoort in Botswana.
Sebastian Eberhard Ihering

**Sebastian Eberhard Ihering (ok: Jhering)** (* 8. Mai 1700 in Freebörg; † 29. Januar 1759 in Auerk) weer en düütschen Beamter. He gellt as Kultiveerer vun de oostfreeschen Moore.

He entstamm en berühmten oostfreeschen Familie, de naamhaft Theologen, Amtmänner, Juristen un Gelehrten rutbrocht hett, de deelwies för ganz Düütschland vun Bedüüden weern. Sien Vader weer Rentmeester in Freebörg un sien Moder weer en Dochter vun Anton Pauli, de oostfreesch Rat un Amtmann in Nörden weer. Beid Grootmoders vun Ihering entstammen de noch berühmtere Familie Conring ut Oostfreesland.

Ihering hett Juristeree studeert un is denn vun Fürst Georg Albrecht vun Oostfreesland in den Staatsdeenst övernommen wurrn. Wiel he sück besünners klüftig un pragmatisch anstellt hett, mak he bold Karriere. He wurr gau Liddmaat vun de oostfreesch Landsregeeren, Regierungs- un Kammerrat un hett sück denn ok mit den Diekbau un den Dünenschuul as ok mit de Fehnkultur beschäftigt. Diekbau un Dünenschuul weern besünners wichtig, harr man doch eerst 1717 und 1720 twee gewaltig Stormfloten överstahn.

För de Fehnkultur hett he groot Projekte in Angreep nommen. Eerst hett he dat Wiesedermeer dröög leggt, denn de Riepster Hammrich un noch eenig Hoochmoore kultiveert. Sien privat Anwesen in Boekzetelerfehn und Jheringsfehn (dat nich nah hümm nömmt is) hett he dorbi ok systematisch wieder makt.

Nahdem dat oostfreesch Fürstenhuus utstorven un dann Land vun de Preußen övernommen wurrn weer, wurr Ihering preußisch Beamter un Regierungsdirekter. Dorbit hett he de Finanzverhältnisse in Oostfreesland weer up Vördermann brocht. De Verwalten hett he strafft un hett an' Dullart noch en gewaltig Indieken vörnommen. Mit königlich Erlaubnis kunn he sogor noch ei´n Urbarmachungsedikt utstellen, dat sien Kultiveerungsarbeit up en rechtlich Grundlaag stellen de. He hett sück ok dorför insett, dat de oostfreeschen Eilannen befestigt un erhollen wurrd, wiel de levensnotwennig för Oostfreesland weern (un sünd).

Ihering weer mit Catherina Elisabeth Damm, Dochter vun en Böverstüerinnehmer ut Leer verheiraadt un is 1759 storven.

## Born
* Martin Stolzenau in de Bilaag Friesische Heimat, Nr. 3 vun 5. Februar 2009, to'n Anzeiger für Harlingerland
Bongo

**Bongo** betekent

* Bongo, Volk in Uganda un Süüdsudan,
* Bongo, Spraak in Uganda un Süüdsudan,
* Bongo, en Antilop,
* Bongos, Musikinstrument ut Kuba,
* Bongo-Massiv, Bargland in Zentraalafrika,
* Bongo Comics, US-amerikaanschen Verlag,
* Bongo, en Software,
* Bongo, Oort in’n Distrikt Bongo, Ghana,
* Bongo, Oort in Haut-Ogooué, Gabun,
* Bongo, Oort in Midi-Ogooué, Gabun,
* Bongo, Oort in Ogooué-Maritime, Gabun.

**Bongo** is de Familiennaam von

* Ali Bongo (1929–2009), brietsch Töverkünstler un Comedian,
* Ali-Ben Bongo Ondimba (* 1959), Politiker ut Gabun,
* Édith Bongo (1964–2009), Fro vun Omar Bongo,
* Omar Bongo (1935–2009), Politiker ut Gabun,
* Pietro Bongo († 1601), italieenschen Theoloog un Numeroloog.
Heike Warnicke

**Heike Sinaki** boren ***Schalling***, schett ***Warnicke*** (* 1. Juni 1966 in Weimar) is en ehmalge düütsch Iesflinklöperin. 

Hör gröttste Erfolg weer de Gewinn vun twee Sülvermedaillen bi de Olympisch Winterspelen 1992 in Albertville över 3000 Meter un 5000 Meter. An Gunda Niemann keem se do aber nich vörbi, de wunn jeweils de Goldmedaille.

Ünner hör Deernsnaam „Schalling“ kunn se in de DDR över 3000 Meter 1985 de Meestertitel holen und is ok noch dree Mal Viezmeester över disse Streck wurrn. Över 5000 Meter weer dat Ergebnis meest dat sülvige: 1985 Meester und vun 1987 bit 1990 veer Mal Viezmeester.

## Weblenken
*Porträt auf desg.de
*Heike Sinakis Homepage
* DDR-Meesterschapen
Piotr Morawski

**Piotr Morawski** (* 27. Dezember 1976; † 8. April 2009 an’ Dhaulagiri) weer en poolsch Extrembargstieger. Sien gröttste Leistung weer, dat he in dat Johr 2005 tosommen mit Simone Moro as eerst in’n Winter op de Shishapangma stegen is. He ist storven, as he up ruch weg 5760 Meter Hööcht an’  Dhaulagiri in en Gletscherspalt stört is.

## 8000er Bestiegungen
Alltohoop is Morawski söss Mal op Achtduusender ropstegen.
He weer fakener Bargpartner vun Peter Hamor un Piotr Pustelnik. De „Three Peters“ hebbt faken versöcht över wenig begahn oder nee Routen up de hööchste Bargen to kommen. 

Nah den Shishapangma is he in dat Johr 2006 ok noch up de Cho Oyu, de Broad Peak un up de oostern Tipp vun de Annapurna wesen. An’ Broad Peak hett he eerst den Bargstieger Sepp Bachmair, den Klauterpartner vun Markus Kronthaler rett, bevör he twee Daag later sülvst bet baven op den Barg ropstegen is. En Johr later is he över de Diamir-Siet den Nanga Parbat rop. In dat Johr 2008 is he över de Gasherbrum I wegstegen un up den Gasherbrum II upstegen.

## Enkeld Nahwiesen
Westerwals

**Westerwals** is en Gemeen in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) in Neddersassen, de to de Samtgemeen Bootel höört. De Gemeen hett , de sik op veer Oortsdelen verdeelt.

## Geografie
De Gemeen Westerwals liggt in’n Süden vun’n Landkreis Rodenborg (Wümm) an’t westliche Enn vun de Samtgemeen. De Naam kummt ok dorvun af, dat de Gemeen westlich an Karkwals angrenzt. Na Noorden hen slutt en lütt Stück vun de Eenheitsgemeen Rodenborg (Wümm) un de Noordwestsiet grenzt an de Gemeen Ahusen in de Samtgemeen Söttmer. Na Westen to liggt de Landkreis Veern mit sien Eenheitsgemeen Kerklinneln.

De Dörper in de Gemeen sünd meist vullstännig vun de Bueree präägt. Landschopplich sünd se in en wooldriek Rebeet inbett.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Rodenborg (Wümm)]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie
Ut olle Geschichten is överlevert, dat de germaansche Gott Wotan sien Wooldsitt in *Werdanske* hatt hebben schall, wat dat hüütige Westerwals is. De eerste schriftliche Henwies op den Oort stammt ut dat Johr 1230 vun en Oorkumm in’n Doom to Veern.

In dat Johr 1981 is de Oortsdeel Süderwals Bundswinner in’n Wettstriet *Unser Dorf soll schöner werden* worrn.

### Religion

Westerwals is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Bartholomäus-Kark in Karkwals.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

## Politik
### Oortsdelen
* Rahnhorst
* Süderwals
* **Westerwals**
* **Westerwals** (Bahnhoff)

### Gemeenraat
De Gemeenraat vun Westerwals sett sik mit den Börgermeester ut 9 Lüüd tohopen. De letzte Kommunalwahl weer an 11. September 2016

### Börgermeester
De Börgermeester vun Westerwals is Jochen Hestermann. Sien beiden Vizen sünd Günther Röhrs un Marita Wiedemann. All dree höört to de WG Westerwals.

## Kultur
Dat kulturelle Leven warrt in de Gemeen vör allen vun de Verenen organiseert. Dat gifft hier de beiden Jagdgenossenschoppen vun Westerwals un Süderwals, den Dörpsvereen Süderwals/Rahnhorst, den Schüttenvereen Süderwals, den Water- un Boddenverband Westerwals un den Sportvereen Westerwals.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör de Randlaag is de Gemeen ’n beten af vun de groten Verkehrsweeg. Dör den Oortsdeel Westerwals verlööpt to’n een de K&nbsp;205, welke de beiden Bundsstraten B&nbsp;215 in’n Westen un B&nbsp;404 in’n Oosten verbinnt. Över disse Straat is de Oort ok mit Karkwals verbunnen. In Westerwals twiegt dorvun ok de K&nbsp;233 af, de na Süüden hen na de Oortsdelen Süderwals un Rahnhorst föhrt. In Süderwals twiegt na Westen hen de K&nbsp;206 af, de na Holbm in’n Landkreis Veern (hier as K&nbsp;11) verlöppt. Opletzt föhrt vun Westerwals över den Oortsdeel Bahnhoff de K&nbsp;220 na de Gemeen Ahusen mit sien Oortdeel Ebersen in de Samtgemeen Söttmer.

### Scholen

De Kinner gaht na de Grundschool Karkwals.
CAS-Tall

De **CAS-Tall** (engl. *CAS Registry Number*, *CAS* = *[[Chemical Abstracts Service|*'C**hemical **A**bstracts **S*'ervice]]*) is en internatschonalen Standard to’n Beteken vun cheemsch Stoffen. Dat gifft en *eendüdige* CAS-Tall för *jeden* bekannten cheemschen Stoff, jede Biosequenz, jede Legeeren, jeed Polymer. Summenformeln, verschedensprakige Trivialnaams un sogor ok IUPAC-Beteken sünd nich jümmer eendüdig un bargt sünners bi Nichchemikers de Gefahr, verwesselt to warrn. Verschedene Isomeren vun en Molekül hebbt ünnerscheedliche CAS-Tallen.

## Opbo
En CAS-Tall besteiht jümmer ut dree Tallen, de dör twee Binnstreken scheedt sünd. De eerste Tall kann bit to söven Tiffern ümfaten, de tweete Tall besteiht ut twee Tiffern. De drüdde Tall is en Proovsumm, mit de de Tall kodeert is. Dormit kann de CAS-Tall teemlich licht överprüft warrn, wat de Tall stimmig is. De CAS-Tallen warrt in opstiegen Reeg vergeven, bargt anners aver keen binnere Systematik. Anfang 2007 weern mehr as 30 Millionen Stoffen registreert. Tosamen mit mehr as 58 Millionen Sequenzen, Legeeren un Polymeren sünd dormit mehr as 88 Millionen CAS-Tallen vergeven. Jeden Dag warrt ruchweg 4.000 ne’e Stoffen registreert.

CAS-Tallen warrt siet 1965 vun’n *[[Chemical Abstracts Service]]* – en Institutschoon mit Sitt in Columbus, Ohio, USA, de vun de *[[American Chemical Society]]* verwalt warrt – vergeven. De Bruuk vun de CAS-Registry-Datenbank, de op jede cheemsche Struktur mit Help vun de CAS-Tall verwiest, mutt betahlt warrn.

## Proov vun CAS-Tallen
De allgemeene Form vun en CAS-Registreertall is:
: Z_n\,\ldots\,Z_4\,Z_3\,-\,Z_2\,Z_1\,-\,R
Dorbi is  R  en Proovtall un Z_1\,Z_2\,\ldots\,Z_n en Affolg vun enkelt Tallen

De CAS-Tall is richtig, wenn

:  \left( \sum_{i=1}^n i Z_i \right)\,\bmod\,10 = R 

wobi *mod* den Modulus-Operater dorstellt.

Bispeelreken: Ethanol hett de CAS-Tall 64-17-5

Mit R = 45 \mod 10 = 5 is de Bedingen inhollen.

## Bispelen
* Water – CAS: 7732-18-5
* Ethanol – CAS: 64-17-5
* Acetylsalicylsüür (Wirkstoff vun Aspirin®) – CAS: 50-78-2

## Kiek ok
* Chemical Abstracts Service
* UN-Tall
* EG-Tall

## Weblenken
* CAS.org: Proovsumm vun de CAS-Tall (engelsch)
* CAS.org: Verkloren to de CAS-Tall  (engelsch)
* ChemIDplus – gröttste fre’e Datenbank mit CAS-Tallen
* International Chemical Safety Cards op Düütsch
* ChemSub Online – Datenbank mit CAS-Tallen un düütsche cheemsche Naams
Jacob Nena

**Jacob Nena** (* 10. Oktober 1941; † vör oder an'n 7. Juli 2022 in Sacramento, Kalifornien, USA) weer en Politiker Mikronesien un veert Präsident vun de Staat van 1996 bit 1999.

Vördem weer he all Viezpräsident ünner Bailey Olter. Nahdem dee aber in Juli 1996 en Slaganfall harr, övernehm Nena an’ 8. November 1996 eerstmal dat Amt kommissarisch. An’ 8. Mai 1997 wurr he denn offiziell vereedigt un för de restlich Amtsteit vun Olter to’n Enn’n. 

Bevör he Viezpräsident bzw. Präsident wurr, weer Nena Gouverneur vun Kosrae van 1979 bit 1983.

## Weblenken
* Presseverapenlichung to dat Afleggen vun sien Amtseid
* https://web.archive.org/web/20080414174508/http://www.fsmpio.fm/former_presidents.htm

## Enkelt Nahwieden
Biotit

**Biotit** (ok bekannt as **Magnesiumiesenglimmer** oder **Düüsterglimmer**) gellt na en Besluss vun de International Mineralogical Association (IMA) siet 1999 nich mehr as en egenstännig Mineral, man warrt nu as Mischkristall vun de Annit-Phlogopit-Mischreeg ansehn.

Biotit kristalliseert in’t monokline Kristallsystem mit de allgemeenen Formel K(Mg,Fe2+,Mn2+)3[(OH,F)2(Al,Fe3+,Ti3+)Si3O10] un entwickelt Kristallen mit en metallschen Perlmuttgleem, de dörschienen doot oder undörsichtig sünd.

Nöömt is de na den franzööschen Physiker Jean-Baptiste Biot (1774-1862), de as eerste faststellt hett, dat de Glimmers optische Ünnerscheden hebbt.

## Billen un Vörkamen
Biotit billt sik in magmaatsche un metamorphe Stenen. Wenn’t Verweddern insett, kamt dorbi verscheden Produkten tostannen as Hydrobiotit (Toonmineral Vermiculit), Kattengold un verscheden Chloriten.

Fundsteden vun Biotit sünd to’n Bispeel in Düütschland dat Rebeet üm den Laacher See, Bessnes in Frankriek, Ontario in Kanada, Evje in Norwegen un de Uluguru-Barg in Tansania.

## Verwennen
Biotit is nich för den Bruuk as Bostoff egent, vun wegen dat he so goot to splitten geiht. Dordör künnt licht Lösen in em indringen, de dat Verweddern gauer maakt. Faken billt sik dordör ok Rostplacken an de Böverflach (to’n Bispeel bi Boordstenen ut Granit). Butendem is de Mischkristall ok teemlich week. Man, in de kosmeetschen Industrie warrt de Düüsterglimmer tosamen mit den Muskovit bruukt, üm Kosmetikartikels den för all Glimmermineralen tyypschen blenkern Effekt to geven.

## Literatur
* Edition Dörfler: *Mineralien Enzyklopädie*, Nebel Verlag, ISBN 3-89555-076-0
* Lévy, 1837, u.&nbsp;a. In: V.M. Goldschmidt, *Atlas der Krystallformen*, 1913-1923 (Glimmer-Grupp (Biotit, Muskovit u.&nbsp;A.))

## Websteden

* Mineralienatlas:Biotit (Wiki)
* Webmineral - Biotit
* MinDat - Biotit
Dragnet

**Dragnet**  (op Platt so veel as „Sleepnett“; dt. Titel: *Schlappe Bullen beißen nicht*) is en US-amerikaansche Filmkummedie ut dat Johr 1987 mit Tom Mankiewicz as Speelbaas. De Hööftrullen hebbt Dan Aykroyd un Tom Hanks speelt. Aykroyd hett ok an’t Dreihbook mitschreven.

De Film is en Parodie op de US-amerikaansche Feernsehreeg Dragnet (hoochdüütsch: *Polizeibericht*), de 1951 bit 1959 un noch mol wedder von 1967 bit 1970 vun de NBC utstrahlt worrn is.

## Inholt
De beiden Polizisten Pep Streeback un Joe Friday arbeit beide in Los Angeles un schüllt nu as Partners tosamen arbeiten. Man de beiden sünd grundverscheden: Wiel Friday dorop Weert leggt, dat all Vörschriften nipp un nau inhollen warrt, gellt Streeback as chaotisch un egenwillig.

De beiden kamt nu en satanistische Sekte op de Spoor, de sik *People Against Goodness And Normalcy* (PAGAN) nöömt un vun Jonathan Whirley anföhrt warrt. Üm mehr över den Achtergrund vun de Sekte ruttofinnen, slüüst sik de beiden bi en Drapen vun de Sekte in un rett dorbi en Fro vör en Resenslang. Man, jemehr Baas, Cpt. Gannon, mag Friday un Streebeck de Geschicht nich glöven. As se mit em tosamen de Steed ankieken doot, woneem dat Drapen mit de gresigen Ritualen stattfunnen hett, is dorvun keen Spoor mehr to sehn.

Whirley is na buten aver en bekannten un achten Geistlichen, de gode Kuntakten to dat Polizeipräsidium hett un nu in de Politik wat warrn will. De Polizeipräsidentin Kirkpatrick is mit Whirley goot Fründ un smitt Friday rut. Liekers hinnert de Polizisten Whirley doran, en Anslag uttoöven. Whirley roovt en Fro, mit de Friday sik drööpt, un versöcht mit en Fleger ut de USA ruttokamen. Man, in de Luft sütt he op eenmol en Kampfleger mit de Teken vun dat Los Angeles Police Department, wo Friday un en Pilot binnen sitt. Se künnt Whirley to’n Landen dwingen un nehmt em fast.

## Kritiken
Lexikon vun’n internatschonalen Film: *Stellenweise recht amüsante Kriminalparodie, die jedoch an ihrer Überdrehtheit leidet und das Parodistische zugunsten des Klamauks vernachlässigt.*

prisma-online: *Tom Hanks und Dan Aykroyd garantieren in dieser Komödie pausenlose Lachparaden. Sie liefern sich in dem Spielfilm-Debüt von Tom Mankiewicz spannende Autojagden und nehmen gnadenlos alles auf’s Korn - von halbseidenen Presseberichten bis hin zur Verlogenheit der „besseren“ Leute von Los Angeles. Allerdings ist diese herbe Parodie über Los Angeles in der Originalfassung wesentlich härter und schonungsloser. Die Synchronisation ist manchmal dagegen eher peinlich – wie man schon dem deutschen Titel entnehmen kann.*

## Borns


## Weblenken

* Filmkritik op Rotten Tomatoes
* moviesection.de: Schlappe Bullen beißen nicht
Shefali Chowdhury

**Shefali Chowdhury** (* 20. Juni 1988 in Denbigh, Wales) is en walisische Schauspelersche.

Chowdhury is in en muslimsche Familie groot worrn un is de jüngste vun söss Kinner. Ehr Öllern kamt oorsprünglich ut Bangladesch, se sünd in de 1980er Johren vun Sylhet na England utwannert.

Dör den Film *Harry Potter and the Goblet of Fire* is se en grötter’t Publikum bekannt worrn, as se dorin Parvati Patil speelt hett, de Danzpartnersche vun Harry Potter op’n Ball. Se hett butendem in den tamilschen Film *Kannathil Muthamittal* en lütte Nevenrull speelt, de aver nich oplist is. 

Ehr Rull in de Harry-Potter-Reeg as se noch in Birmingham na School güng. Se weer jüst in dat letzte Johr an de Waverley School.

## Filmografie

## Websteden
Lorscheider

**Lorscheider** is de Familiennaam von

* Aloísio Lorscheider (1924–2007), brasiliaanschen Arzbischop,
* Harald Lorscheider (1939–2005), düütsch Komponist.

Kiek ok bi: Lorscheiter.
Niestadt in Holsteen

**Niestadt** (dör de Tieden: Nijgenstad to dher Crempen, Nijestad, Niestadt, Newstadt;
hoochdüütsch *Neustadt in Holstein*http://www.stadt-neustadt.de/) is en lütt Haabenstadt an de Oostsee, tosaamen mit de Oostsee-Baadurten Pelzerhaken un Rettin üm un bi 16.500 Inwahners.

In’t 17. Johrhunnert wörden hier ut Eekenholt groote Oorlogscheep buut http://tychsen.homepage.t-online.de/sv/history/jahrb_schiffbau.pdf.

Na den grooten Stadtbrand an’n 28. September 1817 wör Niestadt ünner den königlich holsteenschen Budirektor C. F. Hansen, den bekannten klassizistischen Architekten vun de Palmaille in Altno, weer upbuut un kreig dorbi een nie klassizistisches Raadhuus http://tychsen.homepage.t-online.de/sv/history/jahrb_aufbau.pdf


Image:Neustadt holstein marktplatz 2.jpg|Marktplatz
Image:Neustadt holstein marktplatz 7.jpg|Fischerlüüd-Statue vun Serge Mangin (1994)
Image:Neustadt holstein rathaus 4.jpg|Raadhuus (1819) vun C.F.Hansen http://de.wikipedia.org/wiki/Christian_Frederik_Hansen
Image:Neustadt holstein ancona 5.jpg|„Cap-Arcona“-Gedenksteed
Carl Wemmers

**Carl Wemmers** (* 1845; † 18. September 1882) weer en düütschen Schachmeester.

Bi dat Turnier vun Köln 1877 deel he sück den 2. Platz mit Metger un Schallopp achter Zukertort, aber vör Carl Göring. En Johr later in Frankfurt an’n Main keem he up Platz 8 vör Stern un Hammacher. Wemmers weer ok Deelnemmer an de 1. Kongress vun de Düütschen Schavbund 1879 in Leipzig, he keem aber över den letzten Platz nich rut. 1880 in Wiesbaden beleg he bi 16 Deelnehmers den 12. Platz, noch vör Fritz un Schwede. Bi den 2. Kongress vun den Düütschen Schachbund deel he sück mit Fritz Riemann den 13. Platz. 

## Literatur
* Dr. P. Feenstra Kuiper: Hundert Jahre Schachturniere 1851 - 1950
Kombüddel

**Kombüddel** (Freesch: **Koolnbütel**, Hoochdüütsch: *Koldenbüttel*) is en Gemeende in’n Kreis Noordfreesland in dat düütsche Bundsland Sleswig-Holsteen.

## Geografie un Verkehr
Kombüddel leegt in de Eider-Treene-Neederung, ca 8 km na’n Süüden vun Husum un direkt na’n Westen vun Friestadt an’n Tosamenloop vun Eider un Treene in de Masch. Kombüddel gellt as ööstlichste Gemeende vun Eiderstedt.

Bet to de Treeneafdämmen vun 1570 weer de Stadt dör de Eider un dat in de Treene fleten Water de Stoormfloden vun de Noordsee utsett. Op den Diek verlöppt hüüt en Straat direkt vun Friestadt na Kombüddel.

Dör den Oort verlöppt de Bundsstraat 202, de den Oort mit Friestadt verbinnen deit.

An de Bahnstreck Tönning–Husum geev dat siet de ehr Apenmaken 1854 en Hollpunkt Büttel för’t Bedenen vun Friestadt, de na de Buu vun de Maschbohn, welke en zentrumsnegen Bahnhoff för Friestadt boet, oplotten weer.

## Historie
Kombüddel geiht op en öllere Siedlung/Heimatsteed („Büddel“) torüch, de to Tieten vun de Völkerwannern verlaten un vör 1000 bet 1200 Johr we’erbesiedelt wurd. De Oortsnaam bedüüt dorna ok „Koole (in’n Sinn vun koole, verlöschte) Siedlung“.

De St.-Leonhards-Kark weer üm 1200 vun freesische Innwannerers, de üm 1100 op Eiderstedt siedeln, boet. An de sülve Stell geev dat in vörchristliche Tiet en hilligen Born. De Ort dükert oorkundlich erstmols 1352 op. De Kolmbüddeler Karktoorn ut Holt steiht alleen (Klockenstapel) un is de öllste vun sien Oort in Sleswig-Holsteen: Das Holt, ut de he buut woorn is, weer nawieslich üm 1461 fällt. Dat Pastorat is 1658 boet worn.

## Politik
Vun den 11 Sitten in de Gemeendevertretung hebbt de CDU un de Wählergemeenschop *WGK* siet de Kommunalwahl 2003 je veer Sitten, de SPD, de SSW un de Wählergemeenschop *NLK* hebb je een.

### Wapen
Blasoneeren: „Ünner’n gröön Bülgenschildhaupt, darin en waagerechte sprengte goldene Keed, in Sülver twee smale blaue Bülgenbalken över en blauen Dreespitztinnenschildfoot, dorin en smalen sülvernen Bülgenbalken.“

## Stadtbild un Kultur
Dat Karkdörp Kombüddel is vun tallrieke Gehöfte un kleenere Katen umgeven, de sik in verscheedene Köge noch op Gemeendegebiet befinnen un sik faken op Warften befinnen. Vun de vörmols 35 Haubargen steiht hüüt noch een: de Riesbüllhoff. De Schütthoff is in’n Dezember 2008 döör en Füer twei maakt worrn.

Neben de Kark steiht dat Diakonat. Dat 1969 nee buute Buwark ward noch vun’n Gevel vun sien Vörgängerbuu vun 1614 kröönt. Dat Pastorat befinnt sik siet 1754 in dat 1658 buute Marschbörgerhuus. 

Siet 1997 gifft dat de Kombüddler Sommer mit Konzertavenden un Kunstutstellen.

## Weertschop
In’n Gemeenderebeet gifft dat wietlöftige Wahnsiedlungen, veele Inwahner pennelt na Friestadt, Husum oder Heide.

## Persönlichkeiten
* Anna Ovena Hoyer (1584−1655), düütsche Barockdichtersche
* Wilhelm Peters (1815-1883), Naturforscher un Zooloog 
* Christian Heinrich Friedrich Peters (1813-1890), düütsch-amerikaansch Astronom

## Literatur
* Martin Becker und Gert Kaster: *Kulturlandschaft Eider-Treene-Sorge* - Wachholtz Verlag Neumünster 2005 S. 100-101

## Borns


## Weblenken
* Gemeende Koldenbüttel
Georg Daniel Heumann

**Georg Daniel Heumann** (* 23. September 1691 in Nürnbarg; † 27. Juni 1759 ok dor) weer en düütschen Teekner un Koppersteker.

Heumann is 1691 in Nürnberg boren un weer twischen 1731 un 1753 een von de wichtigsten Kopperstekers för Johann Jakob Scheuchzer sien *Physica sacra*. Heumann hett ok veel na de Warken von Salomon Kleiner arbeidt. In de Tied von 1. Juni 1735 bet 1740 weer de Koppersteker Johann Adam Schweickart Heumann sien Schöler.

Von’n 30. November 1740 af an bet 1753 weer he göttingsch-akademisch Koppersteker för de Universität Göttingen, de 1737 apen maakt harr, un ok kurförstlich hannöversch un königlich engelsch Hoffkoppersteker in Göttingen.

Trüch in Nürnberg weer von 1753 bet 1754 Christian von Mechel sien Schöler.

Heumann weer Maat von de Nürnberger Malerakademie. He hett för en Reeg süüddüütsche Verlääg arbeidt, ünner annern för Albrecht von Haller. Besünners intressant is sien *Göttingischer Ausruff*, denn bi welk von sien Biller ut dat göttingsche Stadtleven un von’n Markt hett he de plattdüütschen Marktsprüch von de Marktlüüd bischreven.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Warken

* *Der göttingische Ausruff von 1744.*

## Weblenken
Wendsch Dialekt

De **Wendsch Dialekt** is de Dialekt, de in en groten Deel von dat ole Amt Wenden un de hüdige Gemeen Wenden snackt warrt. De Dialekt is nedderdüütsch, liggt also noorden von de Benrather un Ürdinger Lien, höört aver nich to dat Plattdüütsche. To’n Bispeel hett de Dialekt den fränkischen Plural op ''-en, -et, -en'' bi de Verbformen von de Nutied. Deelwies wiest de Dialekt Kennteken de kloor sassisch sünd, an anner Stellen is he ganz mit dat fränkische övereen. Wohrschienlich is de Ümgegend von Wenden fröher sassisch wesen bet Korl de Grote Sassenslächter de Sassen ünnerkregen un in de Gegend Franken ansiedelt hett.

De Dialekt warrt in de beiden Öörd Altenkleusheim un Thieringhausen in de Gemeen Olpe un in de Öörd Altenberg, Altenhof, Altenwenden, Bebbingen, Brün, Büchen, Dörnscheid, Eichertshof, Elben, Gerlingen, Girkhausen, Heid, Hillmicke, Hoffnung, Hünsborn, Huppen, Löffelberg, Möllmicke, Ottfingen, Rothemühle, Rothenborn, Scheiderwald, Schönau, Schwarzbruch, Vahlberg, Wenden, Wendenerhütte un Wilhelmstal in de Gemeen Wenden spraken.
Wendsch

**Wendsch** betekent

* de Spraak von de Wenden, kiek bi Slaavsche Spraken, Westslaavsche Spraken,
* Wendsch, de Dialekt in dat Wendener Land,
* Wendsch, annern Naam för de Spraak von de Sorben.