open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tiss

**Tiss** is en Oort un Gemeen in de Samtgemeen Zittens in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) mit . Neven den Oort Tiss höört to de Gemeen ok de Oortsdeel Borgzittens.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Rodenborg (Wümm)]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie

### Religion

Tiss is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Dionysius-Kark in Zittens.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Kark in Töst tostännig, de siet 1. November 2014 to de Karkengemeen St. Petrus in Bookholt tohöört.

## Politik
### Gemeenraat
De Gemeenraat vun Tiss sett sik – den Börgermeester inslaten – ut negen Lüüd tohopen. De letzte Kommunalwahl weer 2016:

### Wapen
Dat Wapen vun de Gemeen Tiss wiest en sülvern Ekenboom, de ut den sülvern Schildbagen wassen deit, vör en roden Achtergrund. Vör de Eken steiht en in blau kleedten Hunnertschapsrichter, de sik op en Swert stütten deit un in de rechten Hand en goldenen Staff hooch hollt.

## Weertschop un Infrastruktur
### Verkehr

De Gemeen Tiss liggt ganz in’n Oosten vun den Landkreis Rodenborg (Wümm) an de Grenz to den Landkreis Horborg. In’n Noorden liggt de Gemeen Kalf un in’n Westen grenzt de Gemeen an Zittens. Na Süden slutt sik de Samtgemeen Fintel mit de Gemeen Stemmen an.

Dör Tiss un Borgzittens löppt de L&nbsp;142, de Zittens mit Wist in’n Landkreis Horborg verbinnen deit. Dor besteiht Ansluss an de B&nbsp;75 (Bremen–Hamborg). Nich wiet weg vun Wist kummt een dor na Töst, wat vun Tiss ut de neegste Bahnhof is. In Zittens dröppt de L&nbsp;142 op de L&nbsp;130. Doröver besteiht över de Opfohrt 47 Zittens ok en Ansluss an de A&nbsp;1 (Afsnidd Hamborg–Bremen).

### Kultur
Dat Tister Buernmoor is Deel vun’t Ekelmoor, dat bi’n Oortsdeel Borgzittens anfangt un sik bit in’n Naverlandkreis tütt. Hier is bit End vun de 1990er Johren veel Törf steken worrn. Dat Moorrebeet steiht vundaag ünner Naturschuul. Fröher weer hier en Smalspoorbahn för den Aftransport vun den afbooten Törf bruukt, de noch in Funkschoon is un hüüt vun den Vereen *Moorbahn Borgzittens e. V.* wieterbedreven warrt as en Stück technisch Historie. Mit de Moorbahn Borgzittens warrt Utfohrten in dat Schuulrebeet na en Utsichtstoorn hen anboden, wat in de letzten Johren vun jümmer mehr Touristen wohrnahmen warrt. Dat gifft ok en Wannerweg na den Toorn hen, man Föhren to Foot dör dat Moor warrt nich anboden.

## Weblenken
* Websteed vun de Samtgemeen Zittens (hoochdüütsch)
Ilhéu de Cima

De **Ilhéu de Cima** is en lütt nich bewahnt Eiland vun de *[[Ilhéus do Rombo]]* oder ok *Ilhéus Secos*, de to de Republiek Kap Verde höört. Vun de Inselgrupp is se tweetgröttste un liggt ganz in’n Oosten dorvun. Vun de Verwalten her höört de ganze Grupp to dat Eiland Brava.

## Geografie

Dat lütt Eiland hett en felsige Küst un in’t Binnere dröög Grasland. De Süüdküst kiekt en beten wat höger ut de See rut un is teemlich piel. As ok all de anneren kapverdischen Eilannen is ok de Ilhéu de Cima dör Vulkanismus tostannen kamen. De Grött vun’t Eiland is ruchweg 600 bit 800&nbsp;m in de Läng un 200 bit 300&nbsp;m in de Breed, womit se op en Flach vun üm un bi 1&nbsp;km² kummt. Se liggt ruchweg in’n Noordoosten vun Brava twüschen de Eilannen Brava un Fogo.

Op de Oost-Siet gifft dat en lütte Bucht. Na Westen hen leegt de twee lütten Eilannen *Ilhéu do Rei* un *Baixa de Boca de Porto* vun de Inselgrupp, na Noordoosten de Eilannen *Baixo Cabeçon* un *Baixo Dánel* un. Doro kamt noch en ganze Reeg lüttere Eilannen un Steensülen, de ut dat Water rutluschert. Vun Brava ut is dat Eiland goot to sehn, vun Fogo ut is se blots bi goot Weder to sehn.

## Bedüden
Dat Eiland hett weertschopplich so goot as keen Bedüden, wieldat hier nix wassen deit un dat Eiland an sik ok blots ut Steen besteiht. Intressant sünd aver de sandigen Steden vun de Küst, woneem dat mitünner feinen Sandstrand gifft. Vun Brava ut gifft dat private Fischerslüüd, de Touristen to’n Baden na dat Eiland översetten doot.
Space Cowboys

**Space Cowboys** (op Platt so veel as „Weltruum Cowboys“)  is en US-amerikaansche Filmkummedie ut dat Johr 2000. De Hööftrull speelt Clint Eastwood, de bi den Film ok Speelbaas weer un an de Produkschoon bedeeligt weer.

## Inholt
De Film fangt 1958 an. De veer besten Piloten vun de US Air Force *Frank Corvin*, *Hawk Hawkins*, *Tank Sullivan* un *Jerry O’Neill* sünd utwählt worrn, as eerste in’n Weltruum to flegen. Se weern dat „Team Daedalus“. Man, Historie to schrieven, dorto sünd se nich mehr kamen, wieldat de NASA jem dör en Chimpansendeern dörtuuscht hebbt.

Veertig Johr later: De russ’sche Kommunikatschoonssatellit *Ikon* is ut sien Ümloopbahn utneiht un löpt nu Gefahr op de Eer to störten. Wieldat aver dat Stüersystem dormols op de Grundlaag vun Boplaans för de US-amerikaansche Ruumstatschoon *[[Skylab]]* entwickelt worrn is, warrt bi de NASA üm Help anfraagt. Man, dor kennt sik vundaag ok nümms mehr mit de olle Stüerung ut, so dat jem keen annere Wahl blifft, as sik an den dormoligen Entwickler Corvin to wennen. De is toeerst jümmer noch suer wegen dormols, verkloort sik denn aver praat to helpen, ünner de Bedingen, dat he sülvst mit sien ool Team Daedalus in’t All flüggt, üm den Staelliten to repareeren. *Bob Gerson*, de tostännige Projektmanager bi de NASA hett keen Wahl as dorop intogahn, solang de ollen Mackers in de Laag sünd all de Fitness-Oplagen intohollen. 

In de folgenden Daag un Weken maakt sik de veer tohopen praat för den Flaag. Gries as se sünd slaht se sik dör sämtliche Tests dör, üner anwennen vun den een oder annern Trick

Na den Start vun de Misschoon stellt sik rut, dat de russ’sche Ruumfohrtbehörd eenige bedüdende Saken nich vertellt hett. Bi den Satelliten hannelt sik dat neemlich üm en Överrest ut’n Kolen Krieg, dat Atomraketen an Boord hett un vör den Fall vun’n Afwieken vun sien Ümloopbahn programmeert is, de Raketen aftoscheten. Na en Tohopenstöten vun’t Space Shuttle mit den russ’schen Flaagkörper kriegt de Astronauten dat opletzt torecht, den Satelliten op en Kurs na’n Maand to schicken. Man, dat güng blots dör Handstüern vun Hawkins, bi den kort för den Flaag en unheelbor Krebskrankheit faststellt worrn is. Op disse Oort maakt Hawkins sien Droom wohr, eenmol na’n Maand to flegen.

## Utteken
De Film weer vör tohopen ölven Filmpriesen nomineert, dorünner ok för den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Tooneffekt|Best Tooneffekt]]*. Wunnen hett de Film an’n End veer Priesen:
* 2000: den *[[Hochi Film Award]]* as *Besten utlännschen Film*
* 2001: den *[[Mainichi Film Concours]]* as *Besten utlännschen Film*
* 2001: den *[[BMI Film Music Award]]* för *Lennie Niehaus*
* 2001: den *[[Kinema Junpo Award]]* as *Besten utlännschen Film*

## Kritik
Filmspiegel: *Amüsant und tatsächlich originell ist der Einfall, Rentnerheroen zu rekrutieren und sie physischen Belastungstests auszusetzen, die realiter für sie nicht zu bestehen wären. Das ist Situationskomik, die funktioniert  So witzig die Grundannahme des Drehbuchs ist, so mangelt es in der Ausarbeitung doch an Straffheit, dramaturgischen Spitzen und vor allem an Spannung. *

## Borns


## Weblenken
Willem Ludwig vun Nassau-Dillenborg

**Willem Ludwig vun Nassau-Dillenborg** (*13. März 1560 in Dillenborg in Hessen;† 13. Juli 1620 in Ljouwert in de Provinz Freesland) weer Greve vun Nassau un Statthöller vun de Provinz Freesland in de Nedderlannen. 

## Leven
Willem Ludwig is in Dillenborg boren as de eerste Söhn vun Jan VI. vun Nassau. Bit 1577 leev he in Düütschland, denn keem he mit sien Vadder na de Nedderlannen. 1579 weer he Oberst in de nedderlannsche Armee. As Renneberch sik 1580 mit de Provinz Grunneng up de Spaniers ehr Siet stellen dö, is Willem Ludwig em 1584 as Stattholler eerst vun de Provinz Freesland un later ok vun dat Grunnengerland, Drenthe un Oaveriessel folgt. Vun 1580 af an bit 1594 hett he Krieg föhrt gegen Spanien, wat dormols grote Delen vun de Nedderlannen besetten dö. 

Willem Ludwig weer en Reformer, de nich blot de Armee beter upstellen dö, man ok Infloot utöven dö up dat ganze Tosamenleven. He hett sik ok för de Sake vun de Protestanten stark maakt un dor för sorgt, dat de Länner, de he regeern dö, reformeert wurrn sünd. He hett ok de Universität vun Franeker un de Universität vun Grunneng grünnt. 

An'n 25. November 1587 heiraat he Anna vun Nassau. Dat weer Willem vun Oranien siene Dochter. Man se is noch nich mol een Johr later storven. Na den Dood vun sien Vadder is he 1607 Greve vun Nassau wurrn. Vunwegen dat he süms keen Kinner harrt hett, is de Titel na sien Dood up sien Broder övergahn. Dat weer Georg vun Nassau-Dietz. Sien annern Broder Ernst Kasimir vun Nassau-Dietz is em folgt as Stattholler in de Provinz Freesland. 

## Ökelnaam
In Freesland hett he den Ökelnaam *Us Heit* kregen. Dat heet up Platt: *Use Vadder*.
Loren Dean

**Loren Dean** (* 31. Juli 1969 in Las Vegas, Nevada) is en US-amerikaansch Schauspeler. 

## Leven un Leistungen

Dean hett kien Geschwister, sien Öllern sünd schett. Upwussen is he in Kalifornien.  

Dean geev sien Debüt in de Kummedie *Plain Clothes – Mord an der Highschool* ut dat Johr 1988. In dat Filmdrama Billy Bathgate (1991) mit Dustin Hoffman, Nicole Kidman, Bruce Willis un Steve Buscemi speel he de Titelrull vun *Billy Bathgate*. In de Feernsehbiografie *John F. Kennedy – Wilde Jugend* (1993) speel he de Rull vun *Joe Kennedy junior*.

In dat Filmdrama *The End of Violence* (1997) vun Wim Wenders speel Dean an de Siet vun Bill Pullman, Andie MacDowell un Gabriel Byrne en vun de grötere Rullen. De Hööftrull kreeg he in de Kummedie *Dr. Mumford* (1999). För sien Rull in dat Filmdrama *The War Bride* (2001) is he in dat Johr 2002 för de Genie Award nomineert wurrn.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblinks

*
Josef Steinhübl

**Josef Steinhübl** (* 26. März 1902 in Deutsch-Proben; † 18. April 1984 in Höfen) weer en Preester un Politiker bi de Düütschen in de Slowakei.

Steinhübl is 1902 in Deutsch-Proben as Söhn vun Anton un Elisabeth Steinhübl boren un is 1925 to’n röömsch-kathoolschen Preester wieht worrn. He weer denn 1925 bet 1928 Kaplan in Johannesberg un 1928 bet 1932 in Slovenskä Lupca. Steinhübl sülvst schillert dat so, dat he na Slovenskä Lupca keem, as Straaf, dat he dat waagt harr, in Johannesberg en Andrag to stellen, dat de Theatergrupp en Stück op Düütsch opföhren dröff. Vun 1932 bet 1936 weer he Pastoor in Münnichwies, denn bet 1940 in Glaserhau un vun 1940 bet 1945 in Krickerhau. Steinhübl hett 1934 mit Jakob Bauer un Johann Zeisel den eersten Karpatendüütschen Katholikendag in Deutsch-Proben tohoopbröcht, to den 15.000 Lüüd ut dat ganze Hauerland kamen sünd.

He wull gegen de Kommunisten gegenan gahn, de ünner de Hauerlänner jümmer mehr Toloop kregen un güng dorüm in de Politik. He hett sik de Karpatendüütsche Partei anslaten. 1935 is he as eenzigen Düütschen in’n Landschopsdag vun Turz-St. Martin kamen un weer vun 1938 af an ok in’t slowaaksche Parlament. 1945 hebbt se em in Asch fastnahmen un 1946 in Pressborg to’n Dood veroordeelt. Dat Oordeel is 1948 to levenslange Haft ännert worrn un 1955 keem he free un se hebbt em na West-Düütschland afschaven. In Stuttgart weer he bi de Caritasflüchtlingshilfe un hett 1956 den Helpsbund karpatendüütsche Katholiken grünnt. Vun 1956 bet 1969 weer he Pastoor vun de St.-Fidelisgemeen in Stuttgart.

## Warken

* *Mein Leben.* Hilfsbund Karpatendeutscher Katholiken, Stuttgart 1975
Karpatendüütsche Partei

De **Karpatendüütsche Partei** () weer ene Partei för de karpatendüütsche Volksgrupp in’e Tschechoslowakei un’n slowaakschen Staat 1928 bet 1945.

De Partei is in’n Juli 1928 ünner Leid vun ünner annern Roland Steinacker, Karl Manouschek, Sigmund Keil un Franz Karmasin grünnt worrn. De Partei schull de Saak vun de Karpatendüütschen polietsch un kulturell vertreden (vun bi dree Millionen Slowaken weren üm un bi 125.000 Düütsche). Bi de Wahl 1929 kunn de Partei nich in’t Parlament intehn. För de Wahl an’n 19. Mai 1935 hebbt se mit de Sudentendüütsche Partei vun Konrad Henlein en Wahlbündnis slaten un in’n November sogor ene Union billt un sik disse Partei ok organisatoorsch angliekt. Vörsitter weer Henlein un Karmasin weer sien Viez för de Slowakei. Bi de Wahl harr de Partei 84 % vun de Stimmen ut de düütsche Volksgrupp kregen. Sigmund Keil weer nu Senator in’t Parlament un Karmasin Afordnter.

1938 is de Partei mit twee Afornte, Karmasin un Josef Steinhübl, in’t Parlament intagen. De Partei harr vun Oktober 1938 af an den Naam *Düütsche Partei*. In’n unafhängigen slowaakschen Staat vun 1939 af an stell de Partei en Staatssekretär, de toglieks Schoolminister för de düütsche Volksgrupp weer. Nadem de Partei sik na de Unafhängigkeit vun de Sudentendüütsche Partei trennt harr, is Karmasin Vörsitter worrn. Mit dat Enn vun’n Tweten Weltkrieg un de Flucht un dat Verdrieven vun de Düütschen is dat ok mit de Partei toenn gahn.
Verfaten

En **Verfaten** (**Verfåten**, **Verfatung**, **Verfassung**) is en Rechtsdokument, op dat de Rechts- un Staatsordnung vun en Staat oder Deelstaat grünnt. In dissen Text steiht denn in, wie de Staat opboot is, de Rechten un Plichten vun de Börgers, wie dat Land opdeelt is in Liddstaten un wo dat Verhältnis vun Staat un Liddstaten un vun Staat to annere Staten is. De Staatsgewalten, de dör disse Verfaten insett sünd, mööt sik vull na disse Verfaten richten. Faken gifft de Verfaten ok wedder, wo sik de Staat för insetten will, wat siene Telen sünd. De Verfaten is dormit dat böverste Enn vun de Rechtshierarchie.

En Verfaten is normalerwies veel sworer to ännern as Gesetten (faken Twee-Drüddel-Mehrheit, wenn de Verfaten ännert warrn schall). De Regeln vun de Verfaten staht över alle annern Gesetten. Normalerwies gifft dat denn ok en besünner Gericht, dat oppassen deit, dat de Gesetten all na de Verfaten recht sünd.

Wenn en Staat en nee Verfaten opstellt, denn gifft dat mehrsttiets en Versammlung, op de de dorigen Afornten de Versammlung besnacken un besluten doot.

## Verfatens op Plattdüütsch

De fief Bundslänner vun de Küst hebbt jemehr Verfatens all ok in’t Plattdüütsche översett rutgeven.

* *Landesverfaten vun de Free Hansestadt Bremen.* In't Plattdüütsche överdragen vun Carl V. Scholz. 2004
* *Neddersassisch Verfaten.* Helmuth Möhring, 1998
* *Neddersassisch Verfaten.* In't Plattdüütsche överdragen vun Frerk Möller, 2006
* *Verfatung von dat Land Mäkelborg-Vörpommern.* 5. Ännerung 2016
* *Verfassung von de Friee un Hansestadt Hamborg.* 1996
* *Verfåten vun de Friee un Hansestadt Hamborg in't Plattdüütsche överdrågen vun Bolko Bullerdiek un Dirk Römer. Landeszentrale für politische Bildung Hamburg.* 2002
* *Verfaten vun dat Land Sleswig-Holsteen.* Erich Andersen un Willy Diercks, Hans-Jochen Waak 2014
* *Verfassung des Landes Schleswig-Holstein – Verfaten vun dat Land Sleswig-Holsteen.* In't Plattdüütsche överdragen vun Erich R. Andersen, Willy Diercks un Hans-Jochen Waack. 2014–2016

## Borns
Oscar/Best Kledaasch

Mit den Oscar för de **Beste Kledaasch** warrt de Kostümbillners un Kledaaschmakers vun en Film uttekent. In disse Kategorie is 1949 de eerste Oscar vergeven worrn. In Tiet lang geev dat twee splitt Ehren, eenmol för Swartwitt- un eenmol för Klöörfilmen.

In’n Folgenden warrt de Priesdreger na Johren oplist:

## 1949–1950

## 1951–1960

## 1961–1970

## 1971–1980

## 1981–1990

## 1991–2000

## 2001–2010

## 2011–2020

## 2021–2030
Ilhéu Grande

De **Ilhéu Grande** (port.: „Groot Eilandken“), ok **Ilhéu de Baixo** nöömt, is en lütt nich bewahnt Eiland vun de *[[Ilhéus do Rombo]]*, de ok *Ilhéus Secos* nöömt warrt un to de Republiek Kap Verde höört. Se is de gröttste vun disse Grupp vun lütte Eilannen un liggt ganz in’n Westen dorvun. Vun de Verwalten her höört de ganze Grupp to dat Eiland Brava.

## Geografie

So as ok all de annern Eilannen vun Kap Verde, is ok de Ilhéu Grande dör Vulkanismus entstahn. De Wetenschap geiht dorvun ut, dat de hele Archipel dat Produkt vun en Hotspot is. Ilhéu Grande liggt bi de Koordinaten 14,97° N un 24,69° W, en poor Kilometer wiet vör de Noordküst vun Brava. Dat Eiland is ruchweg 600 bit 800&nbsp;m breed un annerthalf Kilometer lang. Mit en Flach vun üm un bi 3&nbsp;km² is se de gröttste vun de lütten Eilannen, man jümmer noch bannig lütt. De beiden an’n neegsten liggenden Eilannen sünd *Baixinha* un *Barrete*, de so lütt sünd, dat man jem kuum Eilannen nöömen kann.

Op de Noord-Siet gifft dat en schuulte Bucht. Da Binnere vun’t Eiland is felsig un dröög, jüst man dat dor en beten dröög Gras wassen deiht. ’N beten süüdlich vun de Mitt liggt de *Monte Grande*, wat mit ruchweg 92&nbsp;m de hööchste Steed op dat Eiland is. De Küst wiest eenige Sandstränn op.

## Bedüden
Dat Eiland hett weertschopplich an sik keen Bedüden, as do jo nix wassen deit un dat Eiland an sik ok blots ut Steen besteiht. Intressant sünd aver de Sandstränn, de dat an de Küst gifft un de een meist för sik allen hett, wieldat dor jo nümms wahnt. Vun Brava ut gifft dat private Fischerslüüd, de Touristen to’n Baden na dat Eiland översetten doot.
Pasithee (Maand)

**Pasithee** (ok *Jupiter XXXVIII*) is en vun de lütten Maanden wieter buten vun den Planeten Jupiter.

Opdeckt weer de Maand an’n 11. Dezember 2001 dör en Koppel vun Astronomen ünner dat Regeer vun S.&nbsp;Sheppard. Toeerst weer he as S/2001&nbsp;J&nbsp;6 nöömt, later denn hett he den Naam vun Pasithee, een vun de Chariten ut de greekschen Mythologie, kregen.

## Ümloopbahn
Pasithee löpt in en middleren Afstand von 23.096.000 km üm den Jupiter un bruukt dorför 719 Daag, 10 Stünnen un 34 Minuuten. De Maand hett en Exzentrizität vun 0,2675 un wiekt mit sien Bahn bannig vun en Kreis af. De Bahn is butendem üm 165,138° gegen de Jupiter-Bahn neegt. Dormit löpt Pasithee *retrograd*, also gegen den Dreihsinn vun’n Jupiter üm den Planeten.

Vun wegen disse Bahnegenschoppen warrt de Maand to de Carme-Grupp tellt, de na denn Jupiter-Maand Carme nöömt is. Dat is neemlich de gröttste ut de Koppel.

## Physikalsch Egenschoppen
De Dörmeter vun Pasithee is üm un bi 2 km, he is also bannig lütt. De Dicht warrt op 2,6 g/cm³ schätzt. Man nimmt an, dat de Maand vör allen ut Silikat-Steen besteiht. Pasithee is ok bannig düster un hett en schienbar Helligkeit von 23,2m. De Bavenflach reflektiert blots 4 % vun dat infallend Sünnlicht torüch. Man seggt, he hett en Albedo vun 0,04.
Rolf Arland

**Rolf Arland** (* 4. März 1922 in München; † 10. Februar 2015 in Gilching, eegentlich *Hans Mühlbauer*) weer en düütsch Komponist.

He hett Klaveer studeert un weer nah den Tweeten Weltkrieg Angestellter bi de Stadtverwalten vun München. In en Nebenberop weer he denn Musiker (Pianist) un Anfang vun de 80er Johren is he anfungen, eegen Kompositschonen to verfaaten.

Den eersten Spood harr he mit volkstümlich Titeln. Bi en Konzert in Augsborg hett he den dormoligen Rock-Musiker Roy Black opdeckt, de he denn mit de Leder *Du bist nicht allein* un *Ganz in Weiß* to’n Schlagerstar makt hett. Mit *Die Maschen der Mädchen* hett he 1968 ok Chris Roberts to’n Dörbröök verhulpen. Sien Söhn is de Klarinettist un Komponist Henry Arland.

## Titel (Utwahl)
*1962: Die große Nummer wird gemacht (Singer: Ralf Bendix)
*1963: Der Schatz im Silbersee (Singer: Medium Terzett)
*1965: Du bist nicht allein (Singer: Roy Black)
*1966: Ganz in Weiß (Singer: Roy Black)
*1967: Goodnight My Love (Singer: Roy Black)
*1968: Du bist da (Singer: Roy Black)
*1968: Ich denk an dich (Singer: Roy Black)
*1968: Die Maschen der Mädchen (Singer: Chris Roberts)
*1968: Das Mädchen Carina (Singer: Roy Black)
*1969: Mein schönster Traum (Singer: Roy Black)
*1970: Du bist nicht mit Gold zu bezahlen (Singer: Chris Roberts)
*1970: Ich hab' geträumt, das Glück kam heut' zu mir (Singer: Roy Black)
*1972: Ich glaube an dich (Singer: Roy Black)
*1973: Ich will dich nicht verlieren (Singer: Roy Black)

## Weblenken
* Rolf Arland in de Katalog vun dat Deutsche Musikarchiv
Wilhelm Busch

**Wilhelm Busch** is de Naam von

* Wilhelm Busch (1826–1881), düütschen Chirurg,
* Wilhelm Busch (*Willem Busch*; 1832–1908), düütschen Dichter un Teekner,
* Wilhelm Busch (1861–1929), düütschen Historiker,
* Wilhelm Busch (1861–1929), düütschen Instrumentenboer,
* Wilhelm Busch (1867–1923), düütschen Politiker,
* Wilhelm Busch (1868–1921), düütschen evangeelschen Geistlichen,
* Wilhelm von Busch (1868–1940), düütschen Journalist,
* Wilhelm Busch (1892–1967), düütschen Chemiker,
* Wilhelm Busch (1892–1968), düütschen Politiker,
* Wilhelm Busch (1897–1966), düütschen evangeelschen Geistlichen,
* Wilhelm Busch (1901–na 1945), düütschen Wedderständler,
* Wilhelm Busch (1901–1998), düütschen Agrarwetenschopper,
* Wilhelm Busch (1907–1982), düütschen Footballspeler,
* Wilhelm Busch (* 1949), düütschen Inschenör un Industriehistoriker,
* Wilhelm Busch (* 1951), düütschen Koopmann un Politiker,
* Wilhelm Karl Jakob Busch (1893–1951), düütschen Schauspeler,
* Wilhelm M. Busch (1908–1987), düütschen Illustrater.
Wusten

**Wusten** betekent

* Land Wusten, een vun de vörmoligen söven Seelannen vun Freesland,
* Samtgemeen Land Wusten, fröhere Samtgemeen in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.
Ilhéu de Sal Rei

De **Ilhéu de Sal Rei** is en lütt nich bewahnt Eiland vun de *[[Ilhas do Barlavento]]*, de to de Republiek Kap Verde höört. Se liggt nipp un nau vör de Küst vun dat Eiland Boa Vista.

## Geografie

Dat lütte Eiland liggt ruchweg bi de Koordinaten 16,173° N un 22,933° W dicht bi de nöördliche Westküst vun Boa Vista un nipp un nau gegenöver vun Sal Rei, de Hööftstadt vun Boa Vista. Twüschen de beiden Küsten leegt villicht en Kilometer Water. De lange Siet vun de Ilhéu de Sal Rei mitt üm un bi annerthalf Kilometer. Se is bit to 500 Meter breed un kummt op en Flach vun schätzte 0,7&nbsp;km² Flach. De hööchste Steed op dat Eiland is üm un bi 27&nbsp; un is dormit teemlich flach un even. 

Dat Eiland is nich bewahnt, veel wassen deit dor ok nich, man ’n beten dröög Gras un siet Buschwark. Sonst gifft dat dor blots Sand un felsigen Bodden. Tostannen kamen is dat Eiland as ok Boa Vista as Folg vun den Vulkanismus, de för den helen Archipel verantwoortlich is. An de Küst, de na Boa Vista wiest, kann man en Formatschoon vun Basaltsülen ankieken.

## Historie
De Laag vun de Ilhéu de Sal Rei hett mit Utslag geven, dat an de gegenöverliggen Küst vun Boa Vista de Stadt Sal Rei grünnt worrn is. Dat lütt Eiland liggt neemlich nipp un nau in den Bülgenslag vun’n Atlantik un sorgt dormit för kapverdische Ümstännen för en teemlich sachten Seegang an de Küst. Dat weer dorüm en gode Steed, üm en Haven intorichten. De olle Haven liggt teemlich in de Mitt vun Sal Rei, is aver in de Twüschentiet vun an modernen Haven wieter buten aflöst worrn, de ok Platz noog för de grötteren Scheep hett, as se vundaag insett warrt.

In’n Süüden vun at lütte Eiland kann man hüüt noch de Överresten vun en oolt Fasten bekieken. Dat *Forte Duque de Bragança* is in’t Johr 1818 opboot worrn, nadem dat in dat Johr dorvör eenige Angrepen vun süüdamerikaansche Piratenscheep geven harr, wobi de Stadt sworen Schaden nahmen hett un meist vullstännig tonicht maakt weer. De Fasten is mit Kanonen utrüst wesen. Op den ’n beten högeren Rüch in de Mitt vun’t Eiland steiht de Ruin vun en fröheren Lüchttoorn (op dat Bild to sehn). Glieks dorblangen stieht vundaag en modern Lüchtfüer.

## Borns
Albert George Wilson

**Albert George Wilson** (* 28. Juli 1918 in Houston, Texas; † 27. August 2012 in Sebastopol, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Astronom.

## Leven

Wilson hett 1947 sien Doktertitel vun de California Institute of Technology, Pasadena, kort Caltech, mit sien Arbeit *Axially Symmetric Thermal Stresses in a Semi-Infinite Solid* kregen.

Af 1949 arbeid he bi de Palomar-Steernwacht; 1953 wurr he stellvertredend Direkter an dat Lowell Observatorium. Later henn is he bi de Rand Corporation anfungen. 1962 arbeid he bi de Facktietschrift *[[Icarus (Journal)|Icarus]]*.

He hett fief Asteroiden opdeckt un weer Mitopdecker vun de Komet 107P/Wilson-Harrington.

## Weblenken
* Biografie engl.
Rotary

**Rotary** betekent

* Rotary International, internatschonale Organisatschoon, de in allerhand Öörd in Clubs tohopenkümmt,
* Rotary-Bohren, Oort, wie na Eerdööl un Eerdgas bohrt warrt,
* *[[Roton (Rakeet)|Rotary Rocket Company]]*, dat is de Sellschop, de de Roton-Rakeet boot hett,
* in de engelsche Spraak dat Woort för Ümloopmotor un hen un wenn ok för Kreisverkehr.
Rotary International

**Rotary International** is en internatschonale Organisatschoon, de sik tohopensett ut lokale Rotary Clubs. De Organisatschoon seggt süms, se hett sik vörnahmen, Basen ut verscheden Beropen un wichtige Lüde ut allerhand Geschäften tosamen to bringen, dat se in all Beropen dorför sorgen könnt, dat dat dor gerecht un anstännig togeiht. Bavenhen will Rotary dor bi hölpen, dat gode Willen un Freden in de ganze Welt upboot weern könnt. 

## Historie
De eerste lokale Rotary serviceclub (so is de vullstännig Naam) is an'n 23. Februar 1905 in Chicago, Illinois in de USA upmaakt wurrn. De Afkaat Paul Harris hett em grünnt. Hüdigendags gifft dat Rotary Clubs in 165 Länner up de Welt mit tohopen 1,22 Mio. Liddmaten. De eerste nedderlannsche Club is 1923 in Amsterdam upmaakt wurrn, in Düütschland keem de eerste Grupp 1927 in Hamborg tostanne. In Bremen is de Club an'n 27. November 1931 grünnt wurrn.

## De Naam
De Naam *Rotary* (Dreihn) kümmt dor vun her, dat in'n Anfang de Drepen vun de Clubs in de Week över de Kantoren vun de Liddmaten hen wesseln (roteern) döen. Hüdigendags meent de Naam besunners, dat de Ämter in de Clubs vun Johr to Johr nee besett weert. 

## Aktschonen
De Liddmaten weert dor to nödigt, sik mit veer Hööftaktschonen to befaten: 

* *community service,* dat Unnerstütten vun gode Telen. 
* *club service,* dat Funktschoneren vun den egen Club 
* *international service,* de Gemeenschop mit Clubs in annere Länner 
* *vocational service,* dat Anpassen vun gerechte un anstännige Prinzipen in de egen Beroopsgrupp 

Community service is de wichtigste Teel vun Rotary un de annern dree höört dor to un schöllt dat mööglich maken. 

## Bekannte Rotariers

### De noch leevt

* George W. Bush, Rotary Club vun Washington DC
* Jesse Helms, USA
* Soleiman Frangieh, Libanon
* Konosuke Matsushita, Japan

### Al storven
* Koning Hassan II, Marokko
* Augusto Pinochet, Chile
* Prins Rainier III, Monaco
* König Boudewijn I, Belgien
* Prescott Bush, USA
* Neville Chamberlain, Eerste Minister, Birmingham, England
* Tom DeLay, USA
* Walt Disney, USA
* Franz Lehár, Öösterriek-Ungarn
* Charles Lindbergh, USA
* Prinz Bernhard, Nedderlannen
* Thomas Mann, Düütschland
* General Douglas MacArthur, USA
* Jean Sibelius, Finnland
Sassen

**Sassen** betekent

* Sassen, Bundsland von Düütschland,
* Hertogdom Sassen, histoorsch Hertogdom in dat Middelöller bit 1180, besunners in dat hüdige Neddersassen,
* Hertogdom Sassen (1485–1547), histoorsch Hertogdom na dat Updelen vun Leipzig,
* Hertogdom Sassen (1547–1572), histoorsch Hertogdom na den Schmalkaldschen Krieg,
* Kurförstendom Sassen (bit 1806), histoorsch Kurförstendom ok *Kursassen* oder *Chursassen* nömmt,
* Königriek Sassen (1806–1918), histoorsch Königriek,
* Groothertogdom Sassen, histoorsch Groothertogdom, 1903–1918 weer dat de amtliche Naam vun dat Groothertogdom Sassen-Weimar-Iesenack,
* Freestaat Sassen, histoorsch Freestaat, de von 1918 bet 1934 bestahn hett,
* Sassen, histoorsche preuß’sche Provinz in dat hüdige Sassen-Anholt un Döringen,
* Sassen, Go in Prüßen,
* Sassen, westgermaanschen Volksstamm (*Ooltsassen*), besunners in dat hüdige Neddersassen un in England,
* Inwahners vun den Freestaat Sassen,
* Sevenbörger Sassen, düütsche Minnerheit in Rumänien,
* Sassen, Stamm von de Prußen,
* Sassen, Gemeen in’n Landkreis Vulkaneifel, Rhienland-Palz,
* Sassen, Oort in de Gemeen Sassen-Trantow in’n Landkreis Vörpommern-Griepswoold, Mekelborg-Vörpommern,
* Sassen, lütt Good bi Lauterbach in Hessen,
* Wettiner, Herrscherhuus vun Sassen.

**Sassen** is de Familiennaam von

* Andreas Sassen (1968–2004), düütschen Footballspeler,
* August Sassen, nedderlandschen Historiker,
* Beatrix Sassen (* 1945), düütsche Bildhauerin, Bühnenbillnerin un Malerin,
* Emmanuel Sassen (1911–1995), nedderlandschen Politiker,
* Felix von Sassen (* 1979), düütschen Schauspeler un Moderator,
* Ferdinand Sassen (1894–1971), nedderlandschen Preester, Philosoof un Historiker,
* Maan Sassen, nedderlandschen Politiker,
* Napoleon Franciscus Carolus Josephus Sassen, nedderlandschen Politiker,
* Peter von Sassen (* 1953), düütschen Feernsehjournalist un Moderator,
* Saskia Sassen (* 1947), US-amerikaansch Soziologin un Weertschopswetenschopperin,
* Ursula Sassen (* 1947), düütsche Politikerin,
* Viviane Sassen (* 1972), nedderlandsche Fotografin,
* Willem Sassen (1918–2001), nedderlandsch SS-Maat.
Paul Ariste

**Paul Ariste** (* 3. Februar 1905 in Torma, Kreis Jõgeva; † 2. Februar 1990 in Tartu) weer en eestnischen Linguist.

Ariste is 1905 in Torma as Paul Berg boren. Sien Vadder heet Alexander Berg. De eestnische Form vun sien Naam hett he eerst 1927 annahmen. He hett vun 1925 af an bet 1929 an de Universität Dorpat studeert un dor 1931 sien Magister-Afsluss maakt. Dat Thema vun sien Arbeit weren sweedsche Lehnwöör in de eestnische Spraak (*Eesti-rootsi laensõnad eesti keeles*). Vun 1933 af an hett he an de Universität Dorpat lehrt. De Dokterarbeit 1939 weer över de Dialekt vun Hiiu (*Hiiu murrete häälikud*). 1944 hett he den Lehrstohl för eestnische Spraak un finnougrische Spraken övernahmen. 1945 bet 1946 weer he bi de Sowjets in Haft, dat he bi de Studentenorganisatschoon Veljesto wesen is. Vun 1946 bet 1977 harr he den Lehrstohl för finnougrische Spraken.

Ariste hett en ganze Reeg Spraken snackt un lehrt. Blangen Eestnisch hett he sik vör allen för dat Wotische intresseert. Aver ok Finnsch, Sweedsch, Lettsch, Nedderdüütsch un Esperanto hören dorto. Ok mit dat Jiddische un de Spraak vun de Taters in’t Baltikum hett he sik beschäftigt. He hett alltohoop bi 1300 Schriften un dorvun 50 Böker schreven.

He höör to de wichtigsten Lüüd, de dor wedder för sorgt hebbt, dat de finnougrischen Spraken in de Sowjetunion wedder utforscht un lehrt warrt. Ariste hett ünner annern de Tietschrift *Sovetskoye finnougrovedeniye* (Советское финноугроведение; Sowjetsche Finnougrische Studien, later Linguistica Uralica nöömt) rutgeven.

He weer ok en wichtigen Esperantisten un 1963 bet 1967 Maat vun de Esperanto-Akademie.

1954 is he Maat vun de Akademie vun de Wetenschoppen in de Eestnische SSR worrn. Ünner annern vun de Universität Helsinki hett he den Ehrendokter kregen.
Partei Bibeltreuer Christen

De **Partei Bibeltreuer Christen** is christlich-konservative Lüttpartei in Düütschland. In düsse Partei maakt Christen ut alle Konfessionen un Denominatschonen mit. 

## Programm
De PBC sett sik dörför in, dat sik Christen mehr in de Sellschop engaschieren un hett sik as Basis för ehr politisch Programm op de Weerten un Normen vun de Bibel fastleggt. För jem heet dat t.B. Ehe un Familie to bewohren un mehr Geld för dat Optrecken vun Kinner uttogeven.

Se will ok, dat dat nich mehr so licht is, sik scheden to laten, se is gegen dat Afdrieven vun unboren Kinner un gegen dat Utleven vun Homosexualität. Se will pornograafsche Schriften verbeden. Se will ok, dat in de niege EU-Verfaten ok op Gott henwiesen warrt. De PBC will, dat alle Schölers wat vun de Bibel to weten kriegt un dat blangen de Evolutschoonslehr ok vun de Schöpfung vertellt warrt. In den Nahostkonflikt steiht se op de Siet vun de Israelis.

## Geschicht
De Pastor Gerhard Heinzmann hett de Partei 1989 grünnt, as veel över den Paragraf 218 diskuteert wurr, de dat Afdrieven vun unboren Kinners regelt. Bet 2005 weer Heinzmann ok de Bundsvörsitter vun de PBC. 2005 hett he vunwegen sien Öller nich mehr kandideert. Sien Nafolger weer bet to den 15. Dezember 2007 Walter Weiblen. Denn is Ole Steffes de niege Baas vun de PBC worrn.
Kalyke (Maand)

**Kalyke** (ok *Jupiter XXIII*) is en vun de lütten Maanden wieter buten vun den Planeten Jupiter.

Opdeckt weer de Maand an’n 23. November 2000 dör en Koppel vun Astronomen ünner dat Regeer vun S.&nbsp;Sheppard. Toeerst weer he as S/2000&nbsp;J&nbsp;2 nöömt, later denn hett he den Naam vun Kalyke, en Leefste vun Zeus ut de greekschen Mythologie, kregen.

## Ümloopbahn
Kalyke löpt in en middleren Afstand von 23.583.000 km üm den Jupiter un bruukt dorför 743 Daag. De Maandbahn hett en Exzentrizität vun 0,245 un wiekt mit sien Bahn bannig vun en Kreis af. De Bahn is butendem üm 165,2° gegen den Jupiter-Äquater neegt. Dormit löpt Kalyke *retrograd*, also gegen den Dreihsinn vun’n Jupiter, üm den Planeten.

Vun wegen disse Bahnegenschoppen warrt de Maand to de Carme-Grupp tellt, de na denn Jupiter-Maand Carme nöömt is. Dat is neemlich de gröttste ut de Koppel.

## Physikalsch Egenschoppen
De Dörmeter vun Kalyke is üm un bi 5 km, he is also bannig lütt. De Dicht warrt op 2,6 g/cm³ schätzt. Man nimmt an, dat de Maand vör allen ut Silikat-Steen besteiht. Pasithee is ok bannig düster. De Bavenflach reflektiert blots 4 % vun dat infallend Sünnlicht torüch. Man seggt, he hett en Albedo vun 0,04.
Hermann Korner

**Hermann Korner** (* ~1365 in Lübeck; † 1438 ok dor) weer en middelsassischen Schriever.

Korner weer Dokter vun de Theologie un Maat vun de Dominikaners. Schreven is nix ut de Theologie vun em nableven, blot sien Geschichtswark *[[Chronica novella]]*, dat vun 1416 af an in verschedene Utgaven in latiensche un middelsassische Spraak rutkamen is.

## Warken

* *[[Chronica novella]].* 1416 (latiensch un middelsassisch)
Industriesnee

**Industriesnee** is Snee, de vör allen in de Neegd vun Industrieanlagen dalkummt. Dör Waterdamp un Warms, de vun de Anlagen afgeven warrt, kann dat ganz opmal to temlich dullen Sneefall in de Ümgegend kamen. Disse Snee is denn op en lütt Rebeet begrenzt, kann aver licht teihn oder twintig Zentimeter hooch warrn. Vör allen bi Tempraturinversionen in’n November un Dezember kummt dat fakener vör.
Mario Eggimann

**Mario Eggimann** (* 24. Januar 1981 in Brugg, Kanton Aargau) is en ehmalger Swiezer Footballspeler.

De Verteidiger hett anfungen bi *FC Küttingen* un hett bi de Vereen bit 1997 speelt, denn is he nah FC Aarau wesselt, för de he bit 2002 speelt hett. Dornah wessel he nah Düütschland. Siet 2002 speelt he vör Karlsruher SC. In 143 Spelen in de 2. Bundsliga hett he 13 Doren schaten un mit disse Vereen ok 2007 de Upstieg in de Eerst Bundsliga schafft. Dor is he ok Kaptein vun de Mannschop wurrn. 2008 is he na Hannober 96 gahn. He is 190 cm groot un weggt 84 Kilogramm.

Toletzt hett he bi 1. FC Union Berlin speelt. 

Wiels he in de Bundsliga de Dörbröök schafft hett, drüff he denn ok in de Swiezer Natschonalmannschap spelen. 10 Mal is he för de Eidgenossen antreeden. 

In' Oktober 2015 geev he bekannt, dat he wegen gesundheitlich Probleme sien aktiv Karriere afslooten hett.  

## Born
* Sünnerbericht ut Kicker-Sportmagazin van 19. November 2007
Raginpert

**Raginpert** († 701) weer 701 König vun de Langobarden.

Nahdem König Cunincpert in dat Johr 700 storben weer, weer eerst sien Söhn Liutpert legitimer Nahfolger. De weer aber noch minnerjohrig un dorüm hebbt se Ansprand as Regent insett. Disse Situatschoon hett sien Grootunkel Raginpert, de Hartog vun Turin, de sülvst to dat Königshuus vun de Agilolfinger hörren de, utnutzt. He hett acht Maand nah de Dood vun Cunincpert en apen Rebellion makt. Hüm gelung dat, de Herrschap an sück to rieten un bi Novara den Regenten Ansprand to besiegen. Raginpert is aber noch in dat sülvige Johr storben. Sien Nahfolger weer sien Söhn Aripert II..
Turin

**Turin** (italieensch: Torino) is en Grootstadt in’ Noorden vun Italien. In de Stadt leven 848.748 Inwahner (Stand 31.12.2022) up en Flach von 130 km². Se is de Hööftstadt vun de Region Piemont un de Provinz Turin. Vun Frankriek in’n Westen un de Swiez in’n Noorden as ok Mailand in’n Oosten liggt se jewiels 100 km af. 

## Historie

De Naam Turin stammt vun *Tau* af, en keltisch Woort, wat „Bargen“ bedüüt. De italieensch Naam *Torino* kann as „lütt Bulle“ översett wurrn, de Bull is ok up dat Wapen vun de Stadt. Die Gegend wurr in vörröömsch Tiet vun de keltisch-ligurisch Stamm Taurini besiedelt.

In dat eerste vörchristlich Johrhunnert, wohrschienlich 28 v. Chr., hebbt de Römers dor en Militärlager (*Castra Taurinorum*) erricht, dat se later henn Kaiser Augustus widmet hebbt (*Augusta Taurinorum*). De typische röömsch Stadtstruktur mit rechtwinklig tonanner lopen Straten gifft dat hüdtodag noch. To de röömsche Tiet wahnen dor 5.00 Lüüd binnen vun de Stadtmüern. 

Nahdem dat röömsch Riek nich meehr existeren dee, is de Stadt eerst vun de Langobarden un den vun de Franken erobert wurrn. Enn vun dat 13. Johrhunnert weern de Hartöög vun Savoyen Baas vun de Stadt.
Brettrup

**Brettrup** () is en Dörp in de Gemeen Dötlingen in’n Landkreis Ollnborg, Neddersassen. Dat Dörp hett so bi 855 Inwahners.

## Politik

Polietsch is Brettrup binnen de Gemeen Dötlingen indeelt in twee Buurschoppen: Brettrup I un Brettrup II.

## Verkehr

Brettrup liggt an de Kreisstraat 236, de in’n Oosten na de B&nbsp;213 in Uhlhorn un in’n Westen na Neerstedt löppt. Vun Brettrup na Noorden löppt de K 326 na Nuttel. Brettrup hett ok en Bahnhoff an de Bahnlien Demost–Ossenbrügge.

## Verenen

### Sportvereen

De Turnvereen Brettrup speelt bi’n Fuustball in de twete Bundsliga (Saison 2007/2008).

### Füerwehr

De Freewillige Füerwehr vun Brettrup hett sik 1934 grünnt.
Marco Bode

**Marco Bode** (* 23. Juli 1969 in Osterode) is en ehmalger düütschen Footballspeler.

Bode is 1969 boren un in Schwiejershusen opwussen. He hett dat Footballspelen bi’n VfR Osterode 08 anfungen un güng 1988 to de Amatörs vun Werder Bremen. Denn hett Otto Rehhagel em in de eerste Mannschop haalt un Bode hett vun 1989 bet 2002 379 Spelen in de eerste Bundsliga för Werder Bremen maakt. He hett in disse Tiet blot teihn gele Koorten kregen un gellt as een vun de fairsten Footballspelers överhaupt. Toglieks hett he 101 Doren schaten, mehr as ans een för Werder Bremen. Bi Bremen is he 1993 Düütschen Meester worrn, 1991, 1994 un 1999 DFB-Pokalwinner un 1992 Winner vun’n Europapokal vun de Pokalwinners. Ok för de düütsche Natschonalmannschop hett he in de Tiet vun 1995 bet 2002 40 Spelen maakt un negen Doren schaten. Mit de Natschonalmannschop is he 1996 Europameester worrn. Na de WM 2002 hett he dat Footballspelen opgeven un maakt nu fakener mal Football-Reporter.
Harm Ottenbros

**Harm Ottenbros** (*  27. Juni 1943 in Alkmaar; † 3. Mai 2022) weer en nedderlannsch Radrennfohrer.

Ottenbros sien Karriere fung 1967 un is 1976 to Enn'n ween. Sien gröttste Triumph weer de Gewinn vun de Weltmeesterschap 1969 in Zolder, Belgien. Dorbi keem hüm to good, dat de good Radfohrers nich unbedingt winnen wullen, sonnern blots uppassen, dat de beste Fohrer överhoopt, Eddy Merckx, nich ok noch Weltmeester wurrn de. So kunn Ottenbros denn tosommen mit den Belgier Julien Stevens alleen losfohren un knapp winnen. 

Glück hett hüm dat nicht brocht, man hett hüm den Sieg woll nich gönnt. As he denn ok noch immer mal verletzt und krank weer, hett he dat Rad in't Eck schmeeten, un dat meest spreekwörtlich. He hett sien Rad nämlich vun en Brügg in de Oosterschelde schmeeten.

Dornah hett he völ mit geistig Behinnerten arbeit und he gull as en gooden Maler un Bildhauer. 

## Literatur
Magazin *ProCycling*: *Retro – Gar nicht harmlos!* Oktober 2005

## Weblenken
* Biographie 
* Artikel över Harm Ottenbros 
* Radsporterfolge vun Harm Ottenbros 
* Ottenbros up Wielersite

## Enkeld Nahwiesen
Wietsen

**Wietsen** is en Dörp in de Gemeen Petershoagen in’n Kreis Minnen-Lübbecke. De Oort hett 1.246 (Stand 31. Dezember 2006) Inwahners op en Rebeet vun 6,95 km².

## Verkehr

Wietsen liggt an de Bundsstraat 482.

## Weblenken

* Websteed to’n Oort (hoochdüütsch)
Harpendörp

**Harpendörp** () is en Dörp in de Gemeen Steiwelt in’n Landkreis Vechte, Neddersassen. Dat Dörp hett 271 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006).

## Religion

De Lüüd in Harpendörp sünd vun öllers kathoolsch. De gröttste Deel vun’n Oort höört to dat Kaspel Steiwelt, en lüttern Deel to dat Kaspel Möhlen.

## Verkehr

Harpendörp liggt an de Bundsstraat 214, de in’n Oosten na Steiwelt geiht un in’n Westen na Hollrup. Dor gifft dat mit de Opfohrt 66 Hollrup ok Ansluss an de Autobahn 1. De Bahnhoff Steiwelt an de Bahnlien Demost–Ossenbrügge liggt ok dicht bi.

## Kultur

In Harpendörp gifft dat en Möhlenmuseum, dat 2002 inwieht worrn is. Karnstück is ene Watermöhl.
Unicode

**Unicode** is en Standard, de alle Teken ut alle bekannten Schriften un Tekensystemen en Kood towiest. Mit dissen Standard schall dat lichter warrn, sik internatschonal uttotuuschen un dorbi to’n Bispeel in Text Teken ut mehr as een Schrift to bruken. De öllere ASCII-Standard hett to’n Bispeel blot en Ümfang vun 128 Teken un ISO 8859-1 vun 256 Teken. Dat reckt för dat normale latiensche Alphabet un en Reeg Sünnerteken. De Chineesche Schrift alleen hett aver Dusende vun Teken. Unicode hett en mööglichen Ümfang vun 1.114.112 Teken. De eerste Version is in’n Oktober 1991 rutkamen un harr 28.302 Teken. De aktuellste Version vun Juli 2006 hett 101.203 Teken.
Barslewwe

**Barslewwe** is en Oort in de Gemeen Huy in’n Landkreis Hoort, Sassen-Anhalt. De Oort hett 1176 Inwahners op en Rebeet vun 14,301 Quadratkilometer.

## Historie

Toeerst in’e Oorkunnen kummt de Oort 1084 as *Badeslewa* vör.

### Inwahnertall

## Verkehr

Barslewwe liggt an de Bundsstraat 244. De Oort hett ok en Bahnhoff an de Bahnlien Nienhagen-Dedeleben.

## Lüüd ut Barslewwe

De plattdüütsche Schriever Albert Klaus keem ut Barslewwe. Ok de Politiker Harald Friese is in’n Oort boren.
Henry Campbell-Bannerman

**Sir Henry Campbell-Bannerman** (* 7. September 1836 in Glasgow; † 22. April 1908 in London) weer en britisch Politiker un Premierminister van 5. Februar 1906 bit 3. April 1908.

Campbell-Bannerman wurr 1836 als Henry Campbell in Glasgow (Schottland) boren. Sien Vader weer Sir James Campbell, Lord Provost (etwa: Börgermeester) vun Glasgow, sien Moder weer Janet Bannerman. He hett de Glasgow High School, denn de Universität Glasgow un dornah dat Trinity College in Cambridge besöcht.

1868 wurr he as liberal Afgeordneter in’t Ünnerhuus wählt. 1884 is he in de Regeeren vun Gladstones as Minister för Irland in dat tweete Kabinett intreden. In Gladstones darde (1886) un veert (1892-1894) Kabinett un ok in Roseberys Regeeren (1894-1895) deen he as Kriegsminister. Sien gröttst Spood in disse Tiet weer, dat he de Hartog vun Cambridge, en Cousin vun Königin Victoria un Böverbefehlshaber vun de Truppen, to’n Rücktree bewegen kunn. Dordör wurr de Weg free för dringend notwennig Reformen vun de Armee free un Campbell-Bannerman wurr to’n Ridder slahn.

1898 wurr Sir Henry Nahfolger vun Sir William Vernon Harcourt as Föhrer vun de Liberalen in’ Ünnerhuus. Campbell-Bannerman harr de stuur Upgaav, de Partei, tosommen to hollen. Nah de Rücktree vun de konservativ Regeeren Balfour in’ Dezember 1905 wurr Campbell-Bannerman mit dat Upstellen vun en nee Regeeren beupdraagt. Lüüd vun de rechte Flögel vun sien Partei hemm noch versöcht, hüm in’ Toog vun de so nömmt Relugas Compact in’t Böverhuus "aftoschuven", dat klapp aver nich. An Stäe vun dat nehm Campbell-Bannerman en bannig starke Positschoon as Föhrer vun dat Ünnerhuus in, de noch starker wurr, as se bi de Wahl in Januar 1906 noch mehr Mandate dorto kreegen.

De Arbeid weer allerdings bannig stuur, wiels de konservativ Loord in’t Böverhuus de meest Reformvörhaben vun de Liberalen blockeert hebbt. He hett dat denn aber doch henkreegen, tosommen mit sien Butenminister Sir Edward Grey 1907 en Bündnis mit Russland to maken. in dat sülvig Johr wurr Campbell-Bannerman to’n Father of the House (Afgeordneter mit de längste nich ünnerbrooken Mandatstiet). Bit vandaag is he de eenzigst Premierminister, de disse Rull harr. 

Kört Tiet later wurr he aver krank un is an 3. April 1908 vun sien Amt torüchtreden. Storven is he an 22. April 1908 in Downing Street No. 10. Sien Nahfolger as Premierminister wurr sien Schatzkanzler Herbert Henry Asquith.

## Kiek ok
* List vun de Premierministers vun Grootbritannien

## Literatur
* John A. Spender: "The Life of the Righ Hon. Sir Henry Campbell-Bannerman", New York 1969.
Anfieterpries

De **Anfieterpries** is en Pries för dat Stütten vun de nedderlandsch-neddersassische Spraak, de elk Johr vun de Nei Drèents Geneutschap vergeven warrt. 

## Winners

* 2005: Dagblad van het Noorden, för de Drentse Spraaksiet un dat Rutgeven vun en Book över de schöönsten Drentsen Wöör
* 2006: Het Leerhoes in Zwiggelte, för dat Inbinnen vun de Streektaal in’n Ünnerricht
* 2007: Hans Gerritsen, för sien Insatz, dat de Spraak in’t Grunnenger Kabinett goodkennt warrt
* 2008: de Stenden hogeschool in Emmen för dat in Kuntakt bringen von de Lehrers mit dat Drents
* 2009: Jan Wierenga för sien Kolumne *schepers erf* bi dat Dagblad van het Noorden
* 2010: de Noord Nederlandse Reinigingsdienst, för de Websteed op Drents un Grönnengs
* 2011: PeerGrouP för *De Drentse Bluesopera*
Askendorp

**Askendorp** is en Oort, de to de Stadt Papenbörg tohöört un lich an de Eems. Askendorp hett bi 9000 Inwahners op en Rebeet vun 32,3 km².

## Historie

Toeerst in de Oorkunnen kummt Askendorp 752 as *Asikinthorpe* vör. 1952 hett Askendorp Stadtrechten kregen. 1972 aver is de Stadt bi de Kommunalreform in Neddersassen an Papenbörg kamen. Askendorp weer ok de Sitt vun’n Landkreis Askendorp (1867 bet 1932), den Landkreis Askendorp-Hümmling (1932 bet 1977) un bet 1972 vun de Samtgemeen Askendorp.

### Inwahners
Zoorholtpries

De **Zoorholtpries** is en Pries för Lüüd un Institutschonen, de dat verleden Johr gegen de Saak vun de nedderlandsch-neddersassische Spraak gegenan gahn sünd. De Pries warrt siet 2005 elk Johr vun de Nei Drèents Geneutschap vergeven. 

## Winners

* 2005: Jannes Kerssies, för sien Utspruch *As ik Drèents praot, dan klink ik zo dom.*
* 2006: Mannus van der Laan, de sik as Journalist bi dat Dagblad van het Noorden utspraken hett, de Kinner lever glieks Engelsch as Drents to lehren
* 2007: Stichting Lezen Schrijven, de en Handzedel över Help för Lüüd rutgeven hett, de slecht lesen köönt. Dor weer to lesen, dat veel Lüüd kuum lesen köönt, vun wegen dat se tohuus blot Dialekt snackt
* 2008: de gemeente Ogeveine för den nedderlandschen Warvspröök *Hoogeveen - met een hoofdletter H* (in’t Ogeveins is dat H stumm)
* 2009: de Karkenraad van de Protestantse Gemeente in Beilen, de keen Drents in’t Karkenbladd hebben wull
* 2010: nich utgeven
* 2011: nich utgeven
Jürgen Thormann

**Jürgen Thormann** (* 12. Februar 1928 in Rostock; † 22. November 2024) weer en düütschen Schauspeler, Speelbaas un Synchroonsnacker.

He hörrt siet 1962 to dat Ensemble vun dat Schillertheater in Berlin.

Neven Theater- un Fernsehproduktschonen arbeit he as Synchronspreker u. a. vun  Peter Wyngarde, Peter O’Toole, Ian McKellen, Ed Bishop, Edward Herrmann un Max von Sydow. Siet Johren is he de fast Stimm vun Michael Caine. Dorneven is he Spreker bi de WDR 5-Kinnersennen *Ohrenbär* un för tallrieke Höörböker. Sien Stimm is bannig präsent un wirkt immer so ’n beten adlig.

Aver ok as Schauspeler is he faken in’t Feernsehn wesen, so as bi de Serien Jakob und Adele oder as Polizeipräsident Siedhoff in de RTL-Reeg SK Babies (van 1996 bit 1999).

As Speelbaas hett he bispeelswies 1991 an de Berliner Tribüne Brechts *Kleinbürgerhochzeit* und Tennessee Williams *[[The Glass Menagerie]]* (dt.: *Die Glasmenagerie*) inszineert. Ok bi *[[Die Hose]]* vun Carl Sternheim föhr he Regie. In Stuttgart föhr he dat Ensemble in dat Stück *Ein besserer Herr* vun Walter Hasenclever.

In de Filmen över um de Psychiater un Serienmörder Dr. Hannibal Lecter synchroniseer he den Baas vun de Gefängnispsychiatrie, Dr. Frederick Chilton. He weer aver ok to höörn in de Höörspelen vun de *Drei Fragezeichen* (ü.a. in: Der Zauberspiegel, Der Super-Wal, Rufmord). 

## Filmrullen (Utwahl)

## Weblenken
Lamed

**Lamed** (למד) is de twölfte Bookstaav 
in't Hebrääsch Alphabet. As hebrääsche Tall hett he den Weert 30.

Dat Lamed warrt as [L] utspraken

De Oorsprung vun dat hebrääsche Lamed is en phönizisch Bookstaav mit densülvigen Naam. Vun em stammt ok dat greeksche Lamda un dat latinsche L af.

## Tekenkoderen