Ede Staal

** Ulfert Staal**, as Pseudonym ok **E. Paltrams** (* 2. August 1941 in Waarvum, † 22. Juli 1986 in Delfziel) was en nederlandsk Schoolmeester, Singer un Dichter. 

He wurr mit sien Leedjes in Grönnengsk Platt över dat Leven in de Grönneger Ommelannen bekannt. He sung man ok en paar Leder up Düütsk un Engelsk. 

## Leven
Ede Staal was de Jung van Boele Staal, en Schoolmeester, de in de Tweed Weltkrieg Anhanger van de ''Nationaal-Socialistische Beweging'' (NSB) was.

Ede traude un kreeg sess Sönen. Mit sien Familie leev he op verscheden Buurdereen in de Provinz Grönneng.

Nadat Ede Staal al 1973 en Single ruutbrocht harr, maakde Engbert Gruben van dat Radio Noord hum 1981 uut. 1982 wurr Ede Staal sien *Mien Toentje* () de Titelmelodie van de Tuuntjesendung op Radio Noord. Dat Leedje wurr slimm bekannt un Ede Staal kreeg de Roop as Volkssinger van Grönneng. He kreef vööl Anfragen uptotreden, he tradd man selten up. 1984 keem en Plaatje mit veer Leedjes mit de Titel *Man, man, man, wat ’n boudel* ruut. De wenige Maal, dat he optradd, kemen heel good an.

1984 keem Ede sien eerst Langspöölplaat mit de Titel *Mien Toentje* un twalv Grönnengsk Leedjes ruut. De Plaat keem in heel Nederland unbannig good an. 1985 maakde he na en swaar Operatschoon meest een Jaar Paus. 1986 kreeg Ede Staal ene fast Kolumn in dat Programm *Sloaperstil* bi Radio Noord. Sien „Vertellstertjes“ weren all Week op Sönndagaven to hören. En Deel van Vertellsels kemen ok in dat Blad ''Toal en Taiken'' ruut. Mit Klaas Staal grünn he dat Musiklabel *Mollebone Music.* De Naam werwiest na *[[Molleboon]]*, de Ökelnaam för de Lüüd’ uut de Stadt Grönneng. 

As he immer bekannte wurr, kreeg de Diagnoos Lungenkanker. Up de 22. Juli 1986 bleev in de Öller van 44 Jaren in sien Buurderee bi Delfziel dood.

## Postuum
De 4. Oktober 1986 keem postuum *As vaaier woorden* sien tweed Langspöölplaat ruut.Staal harr in sien letzten Maanden noch an de Platt mitwarkt. Up de sölve Dag vergeev de ''Stichting ’t Grunneger Bouk'' postuum de Kornelis-ter-Laan-Pries an Staal. De twede Plaat mit melanchoolske Leder keem man nich so good an as de eerst Plaat.

Staal harr al to Levenstieden, man besunners na siedn Dood, Kultstauts. Sien CDs bünd hundersdusends Maal verkofft worden. Sien Grönneger Leedjes bünd noch faken in dat regionale Radio to hören. As Musik in de Film ''De Poolse bruid'' (1998) is sien Musik ok internatschonaal bekannt worden.

1988 maakde de Redakteur Hans Peerbolte van het NPS-TV-Programm Van Gewest tot Gewest en meest 12 minuten lang Dokumentatschoon över Ede mit de Titel *Ede’s Taal*. Up de 6. November 1996 het RVU de TV-Dokumentatschoon *Ede Staal* mit de Unnertitel *Een portret van de Groningse volkszanger Ede Staal* uutstraalt.

2000 wurr in Delfziel en Standbild för Edestaal upricht. Dat Stadnbild is van de Grönneger Künstler Chris Verbeek un is en negen Meter hoog koniske Süül mit en stalen Band, up dat de Text van Staal sien Leed *Credo - Mien bestoan*, umto.

## DVD
* *Ede Staal* 2004
* *Live* 2005
* *Credo – zien bestoan* 2011
* *Ede Staal* 2012 (En Film van David Blitz)

## Literatuur

* Charles v.d. Broek, *Ede Staal getekend* (Leedjes van Ede Staal ), Schiedam: Babylon 2006
* Henk van Middelaar, *Geef mie de nacht. Ede Staal, een biografie* , Veendam: Uitgeverij Luminis 2004, 
* Ede Staal, *Deur de dook zai ik de moan. Groninger liedteksten van Ede Staal* (tosamenstellt van Siemon Reker), Assen: In Boekvorm Uitgevers 2004
* Christof Beukema (Schillereen) & Peter Visser (Gedichten), *Hai nam mie mit. Een hommage aan de Groningse zanger, dichter Ede Staal*, Bedum: Profiel 2001
* Piet Huizenga (Ruutgever), *Ode aan Ede. Herinneringen aan Ede Staal*, Leens: Verhildersum 2000
* Charlotte Mutsaers, *Cheese* (Book + CD, schreven un vörleest van Charlotte Mutsaers, mit Musik van Ede Staal), Amsterdam: Rubinstein 2003
* Ede Staal, *Edes toal. Zuzooien op zundagmörn*, Veendam: Staalboek/Grönneng: Stichting ’t Grunneger Bouk 1993 (spraken un sungen Bidragen bi dat Radio Noord-Programm Sloaperstil)
* Auteur: S. Spoel, Illustrator: C. van den Broek *Getekend* Uitgever: Artemis B.V. 2006
* Siemon Reker, *Ede Staal - Tied vlugt veurbie*, Assen: In Boekvorm Uitgevers 2018

## Weblenken

* Offitschellele Websteed
* Ede Staal un Radio Noord
* Muziek Ede Staal nu ok op Spotify
* Ede Staal hit op Spotify

## Footnoten