open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cox’s Bazar

**Cox's Bazar** (bengaalsch কক্সবাজার, Kaksabājār; ) is de Hööftstadt von dat Upazila Cox's Bazar Sadar un den Distrikt Cox's Bazar, Division Chittagong, in’n Süüdoosten von Bangladesch. Se liggt an’n Golf von Bengalen, an den de Stadt en langen Sandstrand hett. De Stadt hett 51.918 Inwahners (Stand 2007) op en Rebeed von 6,85&nbsp;km².

Ehren Naam hett de Stadt na Hiram Cox, en Offzeer von de Brietsche Oostindien-Kumpanie, de hier 1799 doodbleven is.

## Geografie

De Oort liggt an de Küst von’n Golf von Bengalen. De Bakkhali münnt bi Cox's Bazar in de See. Vör de Küst liggt dat Eiland Maheshkhali. In’n Süden is de Himchari-Natschonalpark.

De Milljonenstadt Chittagong liggt 150 Kilometer in’n Noorden.

De Stadt is indeelt in 29 Mahallas (Naverschoppen).

## Historie

1773 is Hiram Cox Supperndent von’n Posten Palonki worrn un dat bet 1799 bleven. Em to Ehren is de Marktoort Palonki Cox's Bazar nöömt worrn.

De Oort is 1869 en Gemeen worrn un hett 1989 den Rang von en Klass-B-Gemeen kregen.

Nadem de Kolonialherrschop von de Briten in Süüdasien 1947 ophöört hett, is Cox's Bazar Deel von de Provinz Oostbengalen binnen dat Land Pakistan worrn un 1955 von de Provinz Oostpakistan. Börgermeester weer von 1950 af an Fazlul Karim. Siet dat Enn von’n Bangladesch-Krieg höört de Oort to dat Land Bangladesch.

## Weertschop un Infrastruktur

För de Stadt speelt ünner annern de Fischeree un de Tourismus en grote Rull.

Bi de Stadt kummt dat Seekabel SEA-ME-WE 4 an Land.

### Verkehr

De Flegerverkehr in de Stadt löppt över’n Flegerhaven Cox’s Bazar.

## Weblenken
Hillig Land

De Beteknung **Hillig Land** (hebrääsch:ארץ הקודש&lrm; *Éreẓ haQodeš*, Latiensch: **Terra Sancta**, greeksch: Άγιοι Τόποι *Hagioi Topoi*, ) is en allgemeen-religiöös Beteknung för de historsch geografsche Region Kanaan bzw. Palästina. Se bedrapt Rebeeden vun religiös Wichtigkeit för de monotheistischen abrahamitischen Religionen Jodendom, Christendom, Islam un Bahaismus. En Deel vun de Hilligkeit vun disse Region kummt vun de religiöös Wichtigkeit vun Jerusalem un sien Bedüüden as dat Loovt Land, dat Abraham un dat Volk Israel nah de Olt Testament vun Gott verspraaken wurr.

## Christliche Geschichte

De Krüüztüüg wurrn um dat Hillig Land führt, um dat för de Religion vun de Christenheit torüch to erobern, nahdem Al-Hakim 1009 de Grabeskark in Jerusalem, en vun de gröttsten Hilligdömer vun dat Christendom, kört haun harr. Hüüd steiht disse Region in‘ Middelpunkt vun den Nahostkonflikt. De Utdruck geiht torüch up dat 4. Johrhunnert, as mit dat Enn‘ vun de Verfolgungstiet un dat Upfinnen vun dat „wohre Krüüz Christi“ in Jerusalem dör Kaiserin Helena dat Interesse vun de Christen an de Schauplätze vun de Bibel, vör allen an Jerusalem, waak wurr.

De fröheste dokumenteert Reis vun en (anonymen) christlichen Pilger ut Bordeaux in dat Hillig Land funn in dat Johr 333 statt. Se führ vun Bordeaux nah Jerusalem un is in en up Latien verfaat Itinerarium (Reisehandbook) mit Angaav vun de Wegstatschonen fasthollen.

Völ, wat ut dat Old Testament passeert is un ut dat Leven vun Jesu wurr nu  lokaliseert, Gedenkstäen un Karken baut. De Wallfohrt in dat Hillig Land gull fortan as bedüüdsam för dat Seelenheil.

## Christen in dat Hillig Land
De Christen in dat Hillig Land maaken blots en Deel vun twee Perzent vun de Gesamtbevölkerung vun Israel, Palästina un Jordanien ut un wurrn mit so wat 400.000 Glövenslüüd in 13 traditschonell Karken (fiev orthodoxe Karken, fiev uneerte Ostkarken, de röömsch-kathoolsche Kark, Anglikaansch Gemeenschap, Evangeelsch-luthersche Karken) angeven. Dat Latiensch Patriarchat vun Jerusalem ünnerhollt 63 Pfarren un 42 Scholen mit alltohop 19.000 Schölern. Stütt geven hett vör allen den Ridderorden vun dat Hillig Grafft to Jerusalem.

## Literatur
* Robert L. Wilken: Art. *Heiliges Land*. In: *[[Theologische Realenzyklopädie]]* 14 (1985), S. 684–694 (mit wiedergahn Literaturangaven).
* Meinolf Schumacher: *Die Konstituierung des „Heiligen Landes“ durch die Literatur. Walthers „Palästinalied“ und die Funktion der europäischen Kreuzzugsdichtung.* In: *Orientdiskurse in der deutschen Literatur.* Hrsg. von Klaus-Michael Bogdal, Aisthesis Verlag, Builefeld, 2007, S. 11–30, ISBN 978-3-89528-555-4.

## Enkeld Nahwiesen
Heinsberg

**Heinsberg** betekent

* Heinsberg, Stadt in’n Kreis Heinsberg, Noordrhien-Westfalen,
* Heinsberg, Oort in de Gemeen Kiärkhungeme in’n Kreis Olpe, Noordrhien-Westfalen,
* Herrschop Heinsberg, fröher en Territorium in dat Hillige Röömsche Riek.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Heinsbarg, Oort in de Gemeen Eiten in’n Landkreis Veern, Neddersassen.

**Heinsberg** is de Familiennaam von

* Kaspar von Heinsberg (1820–1897), düütschen Landraad,
* Volker Heinsberg (1943–2016), düütschen Diplomaat,
* Gerhard I. von Heinsberg (üm 1088–1129), Herr von Heinsberg,
* Goswin I. von Heinsberg (1060–1128), Herr von Heinsberg,
* Goswin II. von Heinsberg (üm 1090–na 1167), Herr von Heinsberg,
* Mechthilde von Heinsberg († 1189), Fro von Markgreev Dedo von de Lusitz,
* Philipp I. von Heinsberg († 1191), Arzbischop von Köln un Arzkanzler von Italien,
* Engelbert von Heinsberg-Valkenburg († 1274), Arzbischop von Köln,
* Johann VIII. von Heinsberg (üm 1396–1459), Bischop von Lüttich,
* Goswin von Heinsberg († na 1816), Börgermeester von de Stadt Köln.
Hoffstall

**Hoffstall** () is en lütten Oort in de Gemeen Eiten in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Bassen.

## Geografie

De Oort liggt op de Achem-Veerner Geest. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na de Wümm hen af. Dat Moor in’n Oosten is as Naturschuulrebeed Otterbarger Moor schuult.

De Naveröörd sünd Egypten un Nadah in’n Noorden, Otterbarg-Bahnhoff in’n Noordoosten, Wümmingen un Rootlook in’n Oosten, Tüchten in’n Süüdoosten, Kasshoope in’n Süden, Brammer un Bassen in’n Süüdwesten un Brillkamp in’n Westen.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Achem in’n Kanton Achem höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to de Oostvaagdie in dat Gogericht Achem tohöört un von 1852 bet 1885 to dat Amt Achem. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem. 1932 is dat Deel von’n Kreis Veern worrn.

De Oort weer von öllers Deel von de Gemeen Bassen. Bassen is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Eiten worrn. Sietdem höört Hoffstall binnen de Gemeen to de Oortschop Bassen.

### Inwahnertall

### Religion

Hoffstall is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petrus-Kark in Eiten. Düsse Kark is 1861 boot worrn. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Laurentius-Kark in Achem tohöört.

För de Kathoolschen is de St.-Matthias-Kark in Achem tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Hoffstall is de freewillige Füürwehr Bassen mit tostännig.

### Verkehr

In’n Noordwesten von Hoffstall löppt de Landsstraat 168 langs, de in’n Noordoosten na Otterbarg un Söttmer geiht un in’n Süüdwesten över Bassen un Eiten na de Bremer Oortsdelen Oosterholt un Hemeln. Von de L&nbsp;168 geiht in Bassen in’n Süden de L&nbsp;156 na Achem af. Bi Otterbarg-Bahnhoff geiht von de L&nbsp;168 de L&nbsp;155 af, de op Langwedel un Veern to löppt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen), de good een Kilometer in’n Süüdoosten von’n Oort langslöppt. De Opfohrt 51 Posthusen liggt knapp söss Kilometer in’n Oosten von Hoffstall an de L&nbsp;155.

De nächste Bahnhoff is dree Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Otterbarg an de Bahnlien Hamborg–Bremen.

## Literatur

*  Christel Barning, Elisabeth Schnakenberg: *Bassen – Geschichte und Geschichten von 1259 bis heute.* Atelier im Bauernhaus, Hu’e 2013, ISBN 978-3881321075

## Footnoten
Üserdicken

**Üserdicken** () is en lütten Oort in de Gemeen Achem in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to’n Oortsdeel Üsen.

## Geografie

De Oort liggt op’n Rand von de Achem-Veerner Geest hen na dat Moor. Dat Water flütt över’n Bassener Möhlengraven na de Wümm hen af.

De Naveröörd sünd Bassen un Lüttjen Hollen in’n Noorden, Petershollen un Groten Hollen in’n Noordoosten, Schanzendörp un Giersdörp in’n Oosten, Grasdörp in’n Süüdoosten, Bauerholt un Üserfinien in’n Süden, Üsen un Bössel in’n Süüdwesten un Lindheim un Heinsbarg in’n Noordwesten.

## Historie

Bi Üserdicken an’n Wittkoppenbarg is von 1964 bet 1966 dat Waterwark von’n Drinkwaterverband Veern anleggt worrn.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Achem in’n Kanton Achem höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to de Westvaagdie in dat Gogericht Achem tohöört un von 1852 bet 1885 to dat Amt Achem. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem. 1932 is dat Deel von’n Kreis Veern worrn.

De Oort weer von öllers Deel von de Gemeen Üsen. Üsen is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Achem worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Üserdicken is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Laurentius-Kark in Achem.

För de Kathoolschen is de St.-Matthias-Kark in Achem tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Üserdicken is de freewillige Füürwehr Üsen mit tostännig.

### Verkehr

In’n Noordwesten an Üserdicken langs löppt de Landsstraat 156, de in’n Noorden na Bassen an de L&nbsp;168 ran geiht un in’n Süüdwesten na Üsen an de L&nbsp;158 un von dor wieder na Thänhusen. Von Bassen föhrt de L&nbsp;168 in’n Noordoosten na Otterbarg un Stuckenbossel un von dor as Bundsstraat 75 wieder na Söttmer un Rodenborg. Von Bassen na Westen föhrt de L&nbsp;168 över Schaaphusen na Eiten un na de Bremer Oortsdelen Oosterholt un Hemeln. Von de L&nbsp;156 geiht bi Heinsbarg in’n Oosten de Kreisstraat 5 af, de över Schanzendörp, Giersdörp un Middeldörp na Postdörp an de L&nbsp;155 löppt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Bremen–Hamborg), de en beten mehr as een Kilometer in’n Noorden an Üserdicken langs löppt. De Opfohrt 52 Eiten liggt aver so söss Kilometer wied weg in’n Noordwesten von Üserdicken an de L&nbsp;167. Dichter bi is de Opfohrt 24 Achem-Oost op de A&nbsp;27 (Afsnidd Bremen–Wasra), de blots fiev Kilometer in’n Süden liggt.

De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer in’n Süüdwesten de Bahnhoff Achem an de Bahnlien Bremen–Wunsdörp. De Bahnhoff Otterbarg an de Bahnlien Hamborg–Bremen liggt söven Kilometer in’n Noordoosten.

## Footnoten
Hornbörger Pannkoken

De **Hornbörger Pannkoken** is en Huusappel-Soort, de ut Hornborg ut de Neegd von Oolland stammt.

2016 hett de Pomologen-Vereen in Hamborg den Hornbörger Pannkoken to de Aavtsoort von dat Johr för Noorddüütschland wählt.

## Historie

De Hornbörger Pannkoken is in Hornborg an’n *Maschdamm* as Tofallssamling opkamen. Üm 1840 hett de Aavtbuur Jacob Köpke ut Neekark den Appel opdeckt un denn in Neekark vermehrt. De Appelsoort hett sik denn in Oolland un an de Nedderelv verbreedt un weer na en Erntestatistik von 1939 de wichtigste Appelsoort in Oolland. Na düsse Tied is de Hornbörger Pannkoken dör annere Soorten verdrängt worrn un hett vondaag in’n groten Aavtbo keen Bedüden mehr.

## Egenschoppen

De Frucht is 7 bet 10 cm in’n Dörmeter un hett faken en unregelmäßige Form. De Schell is glatt bet licht ruug un vör allen gröön. Later warrt se licht geel mit rode Deckfarv. Dat Fruchtfleesch is eerst fast un suur. Wenn de Appel en Tied lagert, denn smeckt he miller. De Appel gellt as goden Backappel, to’n Bispeel för Appelkoken oder Pannkoken. dorvon kummt ok de Naam.

Riep is de Appel in’n Oktober. Opbest to eten is he von November bet März. De Hornbörger Pannkoken is robust un wasst düchtig. He wasst good op Moor-Standöörd. De Appel is triploid, dat bedüüdt, he gifft keen Pollen. De Appel verlangt, dat Bodden un Luft önnig fucht ween mööt. Op dröge Standöörd wasst de Appel nich good un liddt ünner Mehldau.

## Footnoten



## Weblenken
Snavelinsekten

De **Snavelinsekten** oder **Halfflunken** (Hemiptera, Rhynchota) 
sünd en Ornen mank de Insekten. Se höört to de Neeflunken (Neoptera) mit to. In de *Encyclopedia of Entomology* stunn 2008 in, datt dor bi 82.000 Aarden vun beschreven wurrn sünd. De Tahl vun Aarden weltwiet is dor up 200.000 bi taxeert wurrn. Dor leevt bi 8.000 vun in Europa. To de Hemiptera weert unner annern de Grootgruppen (Unnerornens) vun de Plantenlüse, de Zikaden un de Wandlüse totellt. Na Gestalt, Farv un de Wiese, wie se leven doot, verscheelt sik de allerhand Aarden bannig.

## Kennteken
All Gruppen mank de Snavelinsekten hefft Mundwarktüge, wo se mit steken un sugen könnt. De Unnerlipp is dor as en Gööl utbillt wurrn, wo de Steekröhren in langs lopen könnt, de ut Mandibeln un Maxillen utformt wurrn sünd. En Deel vun de Maxillen heet Lacinien. Dor loopt twee Kanals in: Dör den een kann suugt weern, dör denn annern kann Spee in de Freetstell speet weern. Bi all Snavelinsekten sünd Deele vun de Mundhöhlen to en Suugpumpe ummuddelt wurrn. Bi de wecken Aarden sünd de Vörbeen to Griepbeen ummuddelt, bi de annern sünd de Achterbeen to Roder- oder Jumpbeen wurrn. Meist gifft dat twee Paar Flunken.

## Systematik
### Ütere Systematik
In de Kladistik steiht de Ornen vun de Snavelinsekten binnen de Condylognatha gegen de Ornen vun de Franjenflunken (Thysanoptera) over. De Condylognatha staht nu wedder binnen de Acercaria gegen de Psocodea over. Wohrschienlich sünd de Acercaria de dichotome Sustergrupp vun de Eerdlüse (Zoraptera) binnen de Paraneoptera.

### Binnere Systematik
De Aarden in düsse Gruppen verscheelt sik bannig. Se weert indeelt in de Grootgruppen Zikaden, Plantenlüse, Wandlüse un Schedensnavels. Binnen de Snavelinsekten sünd veer oder fiev monophyleetsche Gruppen bekannt. Se weert meist as Unnerornens ankeken.

*Zikaden  (Auchenorrhyncha), mit de Infraordines 
**Lantüchtendregers (Fulgoromorpha) un 
**Singzikaden (Cicadomorpha)
* Prosorrhyncha
** Wandlüse (Heteroptera)
** Schedensnavels (Coleorrhyncha)
* Plantenlüse (Sternorrhyncha)

## Kiek ok bi
* List vun Insekten

## Belege




## Literatur
* J. L. Capinera (Rutg.): *Encyclopedia of Entomology*. 2. Auflage, Springer Verlag, 2008 ISBN 1402062427

## Weblenken
Bassenergrund

**Bassenergrund** () weer en Oortsdeel von’n Oort Bassen in de Gemeen Eiten, Landkreis Veern, Neddersassen.

Vondaag warrt Bassenergrund nich mehr as egenstännigen Oortsdeel wohrnahmen.

## Geografie

Bassenergrund liggt op de Achem-Veerner Geest in’n Grund, den en lütt Moor billt. Dat Water ut dat Rebeed flütt över’n Bassener Möhlengraven na de Wümm hen af.

De Öörd ümto weren Bre’enmoor in’n Noorden, Brillkamp in’n Noordoosten, Bassen in’n Oosten, Lüttjen Hollen un Heinsbarg in’n Süüdoosten, Bassenerkamp in’n Süden, Lindheim in’n Süüdwesten, Schaaphusen in’n Westen un Schaaphusen in’n Westen un Möhlendoor in’n Noordwesten.

## Historie

De eersten Hüüs von Bassenergrund stünnen an de *Bremen-Hörbörger Schossee* (later de Bundsstraat 75, vondaag de Landsstraat 168) an de Grenz na de Schaaphusener Feldmark. Bet in dat 20. Johrhunnert weren dat en Handvull Hüüs. In dat 20. Johrhunnert is dor denn en groot Neebo-Rebeed anleggt worrn.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1852 to de Oostvaagdie in dat Gogericht Achem tohöört un von 1852 bet 1885 to dat Amt Achem. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem. 1932 is dat Deel von’n Kreis Veern worrn.

De Oort hett von öllers bi de Gemeen Bassen mit bihöört. De Gemeen Bassen is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Eiten worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Bassenergrund is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petrus-Kark in Eiten. Düsse Kark is 1861 boot worrn. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Laurentius-Kark in Achem tohöört.

För de Kathoolschen is de St.-Matthias-Kark in Achem tostännig.

## Footnoten
Hollen (Ontario)

**Hollen** is en lütten Oort in de Township Mapleton in’n Wellington County, Provinz Ontario, Kanada.

## Geografie

De Oort liggt an dat rechte Över von’n Conestogo, de hier dör en Staudamm to’n Conestogo-See staut is. Dat liggt in dat Rebeed twüschen de Groten Seen Huron-See, Ontario-See un Erie-See.

De nächste gröttere Oort is Drayton un de nächsten grötteren Städer sünd Kitchener un Toronto.

De direkten Naveröörd sünd Rothsay in’n Noorden, Drayton un Stirton in’n Noordoosten, Spruce Green un Goldstone in’n Oosten, Glen Allan un Dorking in’n Süden, Carthage in’n Süüdwesten un Wallace un Moorefield in’n Noordwesten.

## Historie

De Oort is 1850 von Hugh Hollingshead grünnt worrn, de dor an’n Conestogo en Schrootmöhl un en Saagwark anleggt hett. In de Tied hebbt sik gau en Reeg Buurn dor ansiedelt un de Oort is to en Dörp mit en poor hunnert Inwahners wussen. 1852 hett J. Hollen dor en Postamt un en Geschäft opmaakt. De Naam von’n Oort schall op’n Grünner Hollingshead oder op’n Postamt-Bedriever J. Hollen trügggahn.

En School hett 1854 opmaakt un de Wesleyan Methodist Church 1862. 1867 is tosätzlich de Chalmers Presbyterian Church anleggt worrn. De Wesleyan-Kark hett later Hollin Methodist Church heten. 1925 hebbt sik de beiden Karken to de United Church tohoopslaten.

1874 hett de Oort 400 Inwahners hatt. In de Tied is aver de Wellington Grey and Bruce Railway boot worrn, de dör Drayton güng. Dormit leeg Hollen opmaal ganz af von’n Verkehr. De Inwahnertall güng nu gau dal. In de Johren 1880 leeg se blots noch bi 150 Lüüd un in de Johren 1960 bi 20 Lüüd.

De Oort hett en lütten Karkhoff an de *Hollen Road*, de 1852 anleggt worrn is.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dat gifft kene grötteren Straten in Hollen un ümto. Över lüttjere Straten is de Oort anbunnen an de County-Straten 8, 10 un 11 in’n Wellington County.

## Footnoten
Petershollen

**Petershollen** () is en lütten Oort in de Gemeen Eiten in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen Eiten höört de Oort to de polietsche Oortschop Bassen.

## Geografie

De Oort liggt op de Achem-Veerner Geest. Dat Water ut dat Rebeed flütt över’n Bassener Möhlengraven na de Wümm hen af.

De Naveröörd sünd Brammer un Kasshoope in’n Noorden, Tüchten in’n Oosten, Schanzendörp un Giersdörp in’n Süüdoosten, Groten Hollen un Bauermoor in’n Süden, Lüttjen Hollen un Üserdicken in’n Süüdwesten un Bassen in’n Noordwesten.

## Historie

De eersten Hüüs von Petershollen sünd in dat 19. Johrhunnert boot worrn.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett bet 1885 to dat Amt Achem tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem. 1932 is dat Deel von’n Kreis Veern worrn.

De Oort weer von öllers Deel von de Gemeen Bassen. Bassen is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Eiten worrn. Sietdem höört Petershollen binnen de Gemeen to de Oortschop Bassen.

### Inwahnertall

### Religion

Petershollen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petrus-Kark in Eiten. Düsse Kark is 1861 boot worrn. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Laurentius-Kark in Achem tohöört.

För de Kathoolschen is de St.-Matthias-Kark in Achem tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Petershollen is de freewillige Füürwehr Bassen mit tostännig.

### Verkehr

An Petershollen langs löppt de Kreisstraat 5, de in’n Süüdoosten över Schanzendörp, Giersdörp un Middeldörp na Postdörp an de L&nbsp;155 geiht un in’n Westen an de Landsstraat 156 ran. De L&nbsp;156 föhrt in’n Noorden na Bassen an de L&nbsp;168 ran un in’n Süüdwesten na Üsen an de L&nbsp;158 un von dor wieder na Thänhusen. De L&nbsp;168 wedder löppt von Bassen in’n Noordoosten na Otterbarg un Stuckenbossel un von dor as Bundsstraat 75 wieder na Söttmer un Rodenborg un in’n Westen över Schaaphusen na Eiten un na de Bremer Oortsdelen Oosterholt un Hemeln.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Bremen–Hamborg), de direkt an Petershollen langs löppt. De Opfohrt 52 Eiten liggt aver so söven Kilometer wied weg in’n Westen an de L&nbsp;167. Dichter bi is de Opfohrt 24 Achem-Oost op de A&nbsp;27 (Afsnidd Bremen–Wasra), de blots söss Kilometer in’n Süüdwesten liggt.

De nächsten Bahnhööv sünd de Bahnhoff Achem so bi acht Kilometer wied weg in’n Süüdwesten an de Bahnlien Bremen–Wunsdörp un de Bahnhoff Otterbarg söven Kilometer in’n Noordoosten an de Bahnlien Hamborg–Bremen.

## Literatur

*  Christel Barning, Elisabeth Schnakenberg: *Bassen – Geschichte und Geschichten von 1259 bis heute.* Atelier im Bauernhaus, Hu’e 2013, ISBN 978-3881321075

## Footnoten
Klein Hollen

**Klein Hollen** is de hoochdüütsche Naam von

* Lüttjen Hollen, Oort in de Gemeen Eiten in’n Landkreis Veern, Neddersassen,
* Lütt-Hollen, Oort in de Gemeen Uplengen in’n Landkreis Leer, Neddersassen.
Bassenerwümm

**Bassenerwümm** () is en lütten Oort in de Gemeen Eiten in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Bassen.

## Geografie

De Oort liggt in dat siede Rebeed twüschen den Süüdarm un den Noordarm von de Wümm.

De Naveröörd sünd de Breednau in’n Noorden, Kamp un Otterbarg in’n Noordoosten, Otterbarg-Bahnhoff in’n Oosten, Nadah, Egypten un Brillkamp in’n Süüdoosten, Köbens un Bre’enmoor in’n Süden, Möhlendoor, Booköss un Sao’ern in’n Süüdwesten un Baaksbarg un Hu’e in’n Noordwesten.

## Historie

Bassenerwümm is as Harderhuus anleggt worrn, in dat de Harder leevt hett, de op dat Veh oppasst hett, dat de Lüüd von de Geest hier op de Weiden an de Wümm lopen harrn. 250 Johr lang hett de Familie Rechten op’n Hoff leevt.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1852 to de Oostvaagdie in dat Gogericht Achem tohöört un von 1852 bet 1885 to dat Amt Achem. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem. 1932 is dat Deel von’n Kreis Veern worrn.

De Oort hett von öllers bi de Gemeen Bassen mit bihöört. De Gemeen Bassen is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Eiten worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Bassenerwümm is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petrus-Kark in Eiten. Düsse Kark is 1861 boot worrn. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Laurentius-Kark in Achem tohöört.

För de Kathoolschen is de St.-Matthias-Kark in Achem tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Bassenerwümm is de freewillige Füürwehr Bassen mit tostännig.

### Verkehr

In’n Westen löppt de Kreisstraat 2 dör Baaksbarg, de in’n Noorden na Hu’e un Quelkhoorn un dor an de Landsstraat 154 ran geiht un in’n Süüdwesten över Sao’ern na Eiten an de Landsstraten L&nbsp;168 un L&nbsp;167. De L&nbsp;154 föhrt von Quelkhoorn in’n Noordwesten na Leendaal un in’n Oosten na Otterbarg, Söttmer un Rodenborg. De L&nbsp;167 geiht von Eiten in’n Süden na Achem.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Bremen–Hamborg). De Opfohrt 52 Eiten liggt so negen Kilometer in’n Süüdwesten von Bassenerwümm an de L&nbsp;167.

De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Sao’ern an de Bahnlien Hamborg’Bremen.

### Scholen

De Kinner ut Bassenerwümm gaht na de Grundschool Bassen. Ok ganz fröher al sünd de Kinner in Bassen na de Volksschool gahn.

## Footnoten
Möhlendoor (Gemeen Eiten)

**Möhlendoor** () is en Oort in de Gemeen Eiten in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen Eiten is de Oort opdeelt twüschen de polietschen Oortschoppen Booköss (Bookösser Möhlendoor) un Schaaphusen (Schaaphusener Möhlendoor).

## Geografie

De Oort liggt op’n Rand von de Achem-Veerner Geest hen na dat siede Moorland langs de Wümm. Dat Water ut dat Rebeed flütt över den Möhlengraven na’n Süüdarm von de Wümm hen af.

De Naveröörd sünd Hu’e un Baaksbarg in’n Noorden, Bre’enmoor in’n Noordoosten, Bassen in’n Süüdoosten, Bassenergrund un Schaaphusen in’n Süden, Eitermöhlen in’n Süüdwesten, Booköss in’n Westen un Sao’ern in’n Noordwesten.

## Historie

De Oort Möhlendoor geiht trügg op en Watermöhl, de hier fröher stahn hett. In dat 18. Johrhunnert is de Möhl afreten un in Sao’ern nee opboot worrn.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Achem in’n Kanton Achem höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to de Oostvaagdie in dat Gogericht Achem tohöört un von 1852 bet 1885 to dat Amt Achem. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem. 1932 is dat Deel von’n Kreis Veern worrn.

De Oort hett von öllers deelwies to de Gemeen Booköss un deelwies to de Gemeen Schaaphusen tohöört. De Gemeen Booköss is an’n 1. Januar 1963 Deel von de Gemeen Eiten worrn un Schaaphusen an’n 1. April 1968. Sietdem höört Möhlendoor binnen de Gemeen to de Oortschoppen Booköss un Schaaphusen.

### Inwahnertall

tohoop:

Booköss:

Schaaphusen:

### Religion

Möhlendoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petrus-Kark in Eiten. Düsse Kark is 1861 boot worrn. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Laurentius-Kark in Achem tohöört.

För de Kathoolschen is de St.-Matthias-Kark in Achem tostännig.

## Kultur

### Verenen

De Schüttenvereen Möhlendoor is an’n 30. September 1961 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

För Möhlendoor is de freewillige Füürwehr Eiten mit tostännig.

### Verkehr

Von Möhlendoor löppt in’n Süden en Straat na de Landsstraat 168 in Schaaphusen un twee Straten na de Kreisstraat 2 in’n Westen in Booköss un in’n Noorden bi Baaksbarg. De L&nbsp;168 föhrt in’n Westen na Eiten un na de Bremer Oortsdelen Oosterholt un Hemeln un in’n Noordoosten na Bassen un Otterbarg. De K&nbsp;2 löppt in’n Noorden na Hu’e un Quelkhoorn an de L&nbsp;154 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 52 Eiten liggt so veer Kilometer in’n Süüdwesten von Möhlendoor an de L&nbsp;167.

De nächste Bahnhoff is so bi fiev Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Sao’ern an de Bahnlien Hamborg–Bremen.

### Scholen

Vör 1860 sünd de Kinner ut Möhlendoor in Eiten na School gahn. In dat Johr hett denn en School in Möhlendoor apenmaakt, de ok för de beiden Dörper Booköss un Schaaphusen tostännig weer. In de twete Hälft von dat 20. Johrhunnert hett de School wedder dichtmaakt. Sietdem gaht de Kinner ut Möhlendoor na de Grundschool Bassen.

## Footnoten
Möhlendoor

**Möhlendoor** betekent

* Möhlendoor, Oort in de Gemeen Eiten in’n Landkreis Veern, Neddersassen,
* Möhlendoor, Stadtdoor von Grimmen,
* Möhlendoor, Stadtdoor von Pasewalk,
* Möhlendoor, Stadtdoor von Stargard,
* Möhlendoor, Stadtdoor von Templin,
* Möhlendoor, Stadtdoor von Tribsees,
* Möhlendoor, ehmalig Stadtdoor von Lübeck,
* Möhlendoor, ehmalig Stadtdoor von Rostock,
* Möhlendoor, ehmalig Stadtdoor von Berlin.
Bahnhoff Sao’ern

De **Bahnhoff Sao’ern** is en Bahnhoff mit de Bahnhoffskategorie 6 un veer Gleise in dat Dörp Sao’ern. De Bahnhoff liggt an de Bahnlien Hamborg–Bremen (Deel von de Bahnlien Wanne-Eickel–Hamborg).

He liggt in’n Noordoosten von dat Dörp an de Kreisstraat 2.

In’n Westen von Sao’ern tweelt de Bahn un deelt sik op in de Bahnlien na’n Hauptbahnhoff Bremen för den Personenverkehr un de Bahnlien Karkweyh–Sao’ern för den Göderverkehr, de nich dör Bremen gahn schall.

## Historie

De Bahnlien twüschen Hamborg un Bremen is 1873 boot worrn un an’n 1. Juni 1874 in Bedriev gahn. In düsse Tied is ok de Bahnhoff in Sao’ern boot worrn. Dat Gebüüd ut Backsteen hett den sülven Grundriss as de Bahnhoff Karkweyh, blots spegelt.

Dat Bahnhoffsgebüüd is 1999 von de Düütsche Bahn an de Patron Elke S.à r.l. verköfft worrn un is as Bodenkmaal schuult.

In’n Juni 2015 hett de Gemeenraad von de Gemeen Eiten beslaten, dat de Bahnhoff in Tokumst üm een Kilometer na Westen verleggt warrn schall an de Straat *Op de Heid*. Dor schall blots en eenfachen Bahnhoff ahn Gebüüd boot warrn. De Gemeenraad stünn ünner Druck von de Bahn, dat de Bahnhoff ganz dichtmaakt warrt, wenn de Gemeenraad nich beslütt den Bahnhoff to verleggen. Dat Saneren von’n olen Bahnhoff weer de Bahn to düür. Na aktuelle Plaans (Stand 2017) schöölt de Boarbeiden aver nich vör 2019 loosgahn.

De Afkörten in dat Bahnamtliche Betriebsstellenverzeichnis is ASAG un de Internatschonale Bahnhoffsnummer 8005256.

De Bahnhoff hett veer Gleise mit een Butenbahnstieg un een Middelbahnstieg.

## Personenverkehr

## Weblenken

## Footnoten
Tiemann

**Tiemann** is de Familiennaam von

* August Tiemann (1895–1982), düütschen Agrarwetenschopper,
* Christian Tiemann (* 1964), düütschen Beachvolleyballspeler,
* Christoph Tiemann (* 1977), düütschen Schauspeler, Moderator un Kabarettist,
* Daniel F. Tiemann (1805–1899), US-amerikaanschen Politiker,
* Dietlind Tiemann (* 1955), düütsche Politikerin,
* Ferdinand Tiemann (1848–1899), düütschen Chemiker,
* Frank Tiemann (* 1962), düütschen Jurist,
* Friedrich Tiemann (1899–1982), düütschen Internist,
* Hans-Günther Tiemann (* 1960), düütschen Roderer,
* Hans-Jürgen Tiemann (* üm 1950), düütschen Ünnernehmer un Rennfohrer,
* Heiko Tiemann (* 1968), düütschen Fotograaf,
* Heinrich Tiemann (* 1951), düütschen Beamten,
* Helga Tiemann (1917–2008), düütsche Malerin,
* Hermann Tiemann (1899–1981), düütschen Romanist un Bibliothekar,
* Jason Tiemann (* 1973), US-amerikaanschen Musiker,
* Karl-Albrecht Tiemann (1902–1955), düütschen Philoloog,
* Karl-Heinz Tiemann (* 1940), düütschen Agrarwetenschopper,
* Klaus-Peter Tiemann (* 1945), düütschen Inschenör,
* Marcel Tiemann (* 1974), düütschen Rennfohrer,
* Michael Tiemann (* 20. Johrhunnert), US-amerikaanschen Softwareutwickler,
* Norbert T. Tiemann (1924–2012), US-amerikaanschen Politiker,
* Otto Tiemann (1890–1952), düütschen Offzeer,
* Petra Tiemann (* 1958), düütsche Politikerin,
* Susanne Tiemann (* 1947), düütsche Politikerin,
* Volker Tiemann (* 1963), düütschen Bildhauer,
* Walter Tiemann (1876–1951), düütschen Grafiker un Illustrater,
* Walter Tiemann (1926–1986), düütschen Politiker,
* Walther Tiemann (1868–1939), düütschen Verwaltungsbeamten,
* Werner Tiemann (1933–2002), düütschen Handballspeler,
* Wolfgang Tiemann (* 1952), düütschen Maler un Bildhauer,
* Yannik Tiemann (* 1990), düütschen Musiker.

Kiek ok bi: Thiemann, Timann.
Höper

**Höper** is de Familiennaam von

* Adolf Höper (1894–1971), düütschen Politiker,
* Hans-Jochen Meyer-Höper († 2014), düütschen Kunteradmiraal,
* Richard Höper (1911–1986), düütschen Turner,
* Wolfgang Höper (1933–2020), düütschen Schauspeler, Musiker un Sänger.
Spreckels

**Spreckels** betekent

* Spreckels, Oort in Kalifornien, USA,
* Spreckels Sugar Company, US-amerikaansch Ünnernehmen.

**Spreckels** is de Familiennaam von

* Adolph B. Spreckels (1857–1924), US-amerikaanschen Ünnernehmer,
* Alma de Bretteville Spreckels (1881–1968), US-amerikaansche Philanthropin,
* Claus Spreckels (1828–1908), düütsch-US-amerikaanschen Ünnernehmer,
* John D. Spreckels (1853–1926), US-amerikaanschen Ünnernehmer,
* Judy Spreckels (1933–2015), US-amerikaansche Schrieversche.

Kiek ok bi: Spreckels Junction, Spreckels Theater Building, Spreckels Lake.
Baok

**Baok** betekent

* Baok, Oort in de Gemeen Bronckhorst, Provinz Gelderlaand, Nedderlannen,
* Baok, Oort in de Regentschop Kuningan, Provinz West-Java, Indonesien.
Baak

**Baak** betekent

* Baak, en Seeteken,
* Baak, Oortsdeel von’n Stadtdeel Winz-Baak von de Stadt Hattingen in’n Iämpe-Ruhr-Kreis, Noordrhien-Westfalen.

**Baak** is de Familiennaam von

* Florian Baak (* 1999), düütschen Footballspeler,
* Heinrich Baak (1886–1933), düütschen Bildhauer.

Baak is ok de nedderlandsche Naam von

* Baok, Oort in de Gemeen Bronckhorst, Provinz Gelderlaand, Nedderlannen.

Kiek ok bi: Bak, Bąk, Baack.
Baetge

**Baetge** oder **Bätge** is de Familiennaam von

* Jörg Baetge (* 1937), düütschen Weertschopswetenschopper,
* Karl-Heinz Baetge (1929–2000), düütschen Politiker,
* Leon Bätge (* 1997), düütschen Footballspeler.
Rieckmann

**Rieckmann** is de Familiennaam von

* Erna Rieckmann (1887–?), düütsche Politikerin,
* Marco Rieckmann (* 1978), düütschen Ümweltwetenschopper.
Sieb

**Sieb** betekent

* Sieb, Oort in de Gemeen Dahme/Mark in’n Landkreis Telte-Fläming, Brannenborg.

**Sieb** is de Familiennaam von

* John L. Sieb (1864–1941), US-amerikaanschen Politiker,
* Wally Sieb (1899–1974), US-amerikaanschen American-Football-Speler.

**Sieb.** is ok afkört för den Botaniker Philipp Franz von Siebold.

Kiek ok bi: Sib, Siebe, Siebs, Sieb Dijkstra.
Siebe

**Siebe** betekent

* Siebe Gorman, brietsch Ünnernehmen för Duukutrüstung,
* Siebe plc, brietsch Ünnernehmen.

**Siebe** is de Familiennaam von

* Andreas Siebe (* 1967), düütschen Tokumstsberader,
* Augustus Siebe (1788–1872), brietschen Ünnernehmer,
* Christoph Siebe (1849–1912), düütschen Bildhauer un Maler,
* Franz Siebe (1898–1970), düütschen Politiker,
* Hans Siebe (1919–2001), düütschen Schriever,
* Josephine Siebe (1870–1941), düütsche Redaktörin un Schrieversche,
* Wilfried Siebe (* 1946), düütschen Ökonoom.
Mehrkens

**Mehrkens** is de Familiennaam von

* Felix Mehrkens (* 1994), düütschen Handballspeler,
* Ilse Mehrkens (1933–1999), düütsche Politikerin,
* Klaus Karl Mehrkens (* 1955), düütschen Künstler.
Rathjens

**Rathjens** is de Familiennaam von

,
* George William Rathjens (1925–2016), US-amerikaanschen Politikwetenschopper.
Ooldinsekten

To de **Ooldinsekten** oder **Oorinsekten** (Apterygota) sünd vörmols de Sülverglieders, Felsenjumpers, Springsteerten, Dubbelsteerten un Beengrabbelers tohopenfaat wurrn. Tohopenfaat wurrn weern se vunwegen en Reeg vun ollerhaftige Kennteken. So maakt se keen Metamorphose dör, de Mundwarktüge un Extremitäten sünd anners upboot, as bi annere Insekten, un sunnerlich hefft se keen Flunken (vundeswegen heet se mit wetenschopplichen Naam *Apterygot*a, dat bedutt „Ohnflunken“). Gegen de Ooldinsekten over gifft dat de Fleeginsekten (Pterygota). Dor höört de gröttste Deel vun de Insekten to. Midderwielen is rutkamen, datt sik dat bi de Ooldinsekten um en Paraphylum hanneln deit. Vundeswegen weert se hüdigendags as Taxon in de bioloogsche Systematik nich mehr bruukt. 

## Hüdige Systematik
Vun de vormoligen Ooldinsekten weert hüdigendags faken bloß noch de Sülverglieders un de Felsenjumpers to de Insekten totellt. Hen un wenn billt se hier en egen Unnerklass, gegen de Fleeginsekten over. Vun de Phylogenese her sünd avers de Sülverglieders (Zygentoma) de Sustergrupp vun de Fleeginsekten (Pterygota). Dat liggt an ehre Mandibel, de an twee Liddkogeln fastmaakt is (dikondyle Mandibel). Beide Gruppen tohopen weert as Dicondylia tosamenfaat. De Felsenjumpers weert mit jem alltohopen to de Ectognatha (Freekeven) rekent. De Springsteerte, Dubbelsteerte un Beengrabbelers sünd sülvstännige Klassen ut de Böverklass vun de Sessfööt. Tohopenfaat weert se in dat Taxon Sackkeven (Entognatha). 

## Literatur
* Bernhard Klausnitzer: *Insecta (Hexapoda), Insekten.* In: Wilfried Westheide, Reinhard Rieger (Rutg.): *Spezielle Zoologie.* Teil 1: *Einzeller und Wirbellose Tiere.* Gustav Fischer, Stuttgart u. a. 1996, ISBN 3-437-20515-3, S. 619–627.
Sülverglieders

De **Sülverglieders** oder **Sülverfisch** (Zygentoma) sünd en Ornen mank de Insekten (Insecta). Weltwiet sünd bi 470 Aarden bekannt, dormank sess, de ok in Middeleuropa vorkamen doot. De meisten weert 7 bit 15 Millimeters lang. De Aart *[[Stylifera galapagoensis]]* is up de Galapagos-Inseln tohuse un kann bit to 20 mms lang weern (sunner Anbacksels an’n Steert). *[[Squamatinia algharbica]]* leevt in Höhlen in Portugal sien Süden un kann bit hen to 30 mms lang weern, mit Föhlspriete an’n Kopp un an’t Achterenne bi 10 cms. Düsse Aart is dat „gröttste Insekt vun Europa, dat unner de Eer leven deit“.

## Wie se leven doot
Sülverglieders sünd Insekten in de Tropen un Subtropen un leevt up’n Bodden. Togange sünd se in’e Nacht. In Middeleuropa gifft dat man een Aart, de free leven deit, dat is de Iemeckenglieder  (*Atelura formicaria*). He leevt in de Hüser vun allerhand Aarden vun Iemecken. En Reeg vun annere Aarden leevt bi'n Minschen. De sünd hüdigendags over de ganze Welt hen sleept wurrn. De wichtigsten Aarden, de bi’n Minschen leven doot, sünd weltwiet de Sülverglieder (*Lepisma saccharina*) un de Ovenglieder (*Thermobia domestica*), de faken in warme Kamern as Backstuven tohuse is.

## Wie se sik vermehrt un wie se wassen doot
De Sülverglieders entwickelt sik direktemang ut Larven, de sik in’n Bo vun dat Lief un in ehr Leven nich groot vun adulte Deerter verschelen doot. Regelmatig kaamt se tohopen mit düsse vor. Gegen de Fleeginsekten (Pterygota) over, treckt ok de adulten Sülverglieders ehre Huud ut (Heken un Seken, ok in de Tied, wo se sik vermehrt). Düt Huuduttrecken kann bannig faken un korte Tied achter’nanner stattfinnen, bi’n Ovenglieder um un bi all tein Dage..

## Kiek ok bi
* List vun Insekten

## Literatur
* Bernhard Klausnitzer: *Zygentoma, Fischchen.* In: Westheide, Rieger (Hg): *Spezielle Zoologie Teil 1: Einzeller und Wirbellose Tiere.* Gustav Fischer Verlag, Stuttgart, Jena 1997; Seite 627.

## Belege
Mairie Achem

De **Mairie Achem** weer in de Franzosentied (1810 bet 1813) een von de dree Mairien, in de de Kanton Achem indeelt weer. De Seet weer in Achem un de Maire J. B. Martens. Se harr 3445 Inwahners.

## Historie

De Ümgegend von Achem hett vör de Franzosentied to dat Gogericht Achem in dat Hartogdom Bremen höört, wat in dat Kurförstendom Hannover leeg. Dat Kurförstendom Hannover weer in de Tied von de Koalitschoonskriege siet 1801 von Franzosen un Prüßen besett. To’n 1. März 1810 is dat Rebeed denn Deel von dat Königriek Westfalen worrn, wat en Satellitenstaat von Frankriek weer.

Binnen Westfalen weer de Mairie Achem een von de ölven Mairien in’n Kanton Achem von’n Distrikt Veern, Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Mairie Achem weer nu een von de dree Mairien in’n Kanton Achem, Distrikt Bremen, Departement von de Wersermünnen. De Mairie weer nu düüdlich grötter, dor sünd Öörd in tohoopfaat worrn, de vörher in Westfalen to de söss Mairien Achem, Bieren, Bauen, Eiten, Bassen un Eiterdamm (all söss in’n Kanton Achem) höört harrn. Von de Mairie Bauen is blots Üsen mit Üserdicken an de Mairie Achem fullen.

1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor. Mit’n Wiener Kungress is 1815 ut dat Kurförstendom dat Königriek Hannover worrn.

## Öörd

Dor hebbt düsse Öörd tohöört:

* Königriek Westfalen:
*:Achem, Bössel

* Kaiserriek Frankriek:
*:Achem (921 Inwahners), Achmer Brauk (17), Haßel (43), Bössel (114), Ölemöhl (4), Emßen (225), Laoheid (18), Bieren (262), Clüverswarder (11), Tüchten (50), Hoffstall (25), Heinsbarg (12), Groten Hollen (32), Lüttjen Hollen (6), Schaaphusen (67), Up’m Vie (46), Bickbeernheid (6), Kasshoope (30), Brammer (8), Möhlendoor (13), Nadah (4), Bassen (352), Eiten (358), Eiterwümm (6), Eitermoor (3), Wischbrook (24), Eitermöhlen (16), Üsen (193), Üserdicken (15), Üserfinien (5), Bre’enmoor (104), Eiterthünen (6), Eiterdamm (81), Sao’ern un Veermoorhusen (130), Meyerdamm (91), Clüverdamm (17) un Booköss (130).

Vondaag sünd düsse Öörd Deel von de Gemenen Achem un Eiten.

## Footnoten
Larve

**Larve** (vun lat. *larva* Pl. *larvae*) betekent in de Zoologie en Twuschenform up den Weg vun dat Ei hen to dat adulte Deert. Se finnt sik bi Deerter, de dör en Metamorphose dörgaht. An un for sik weer *Larve* de Utdruck for en Schabellenkopp oder for en Gespenst. 

De wichtigsten Deertergruppen mit en Statschoon as Larve sünd de Insekten un de Amphibien. De Larven vun Poggen weert *[[Pielepoggen]]* oder *Steertpoggen* nömmt, bi Bandwörmer heet de Larven *[[Finnen (Larven)|Finnen]]*. Bi Insekten gifft dat *[[Budden]]* (oder *Maden*) un *[[Rupe]]n*. Ok bi allerhand Fisch, de Eier leggen doot, gifft dat een oder twee Statschonen as Larve. 

Larven verscheelt sik in Leven un Utsehn faken bannig vun dat adulte Deert. So leevt de Larven vun Steekmuggen un Goldpeer in't Water, man dat adulte Deert leevt an Land oder fluggt dör de Luft. Wenn de Larven nich anners utseht, as de Olen (bloß lüttjer), weert se Nymphe nömmt. 

De Tied as Larve kann bi de wecken Aarden den gröttsten Deel vun dat Leven utmaken. So leevt de Maibudde twee bit fiev Johre unner de Eer, de adulte Maikäver hett avers bloß en poor Weken. Extrem sütt dat ut bi de Maiflegen. Wenn se umwannelt wurrn sünd to de adulte Flege, leevt se man bloß noch en poor Stunnen. Fudderhen gifft dat ok Aarden, dor könnt al de Larven sik vermehren un verwannelt sik gor nich eerst in en adulte Form. Dor warrt denn vun Neotenie snackt, as bi den Axolotl ut Mexiko. 


Bild:Zophobas morio larva - top (aka).jpg|Budde vun den Groten Swattkäver (*Zophobas morio*)
Bild:SteinfliegenLarve2.JPG|Larve vun en Steenflege (*Plecoptera*)
Bild:Laubfrosch Larve.jpg|Larve (= Pielepogge) vun de Hasselpogge (*Hyla arborea*)
Bild:Salmonlarvakils.jpg|Fischlarve vun en Atlant’schen Lachs (*Salmo salar*), just utkrapen
Bild:Личинка белокрылки.jpg|Larve vun en Drievhuus-Witte Flege upnahmen mit en Lichtmikroskop


## Literatur
* Detlef Bückmann: *Über den Verlauf und die Auslösung von Verhaltensänderungen und Umfärbungen erwachsener Schmetterlingsraupen.* In: *Biologisches Zentralblatt.* Bd. 72, Heft 5/6, 1953, S. 276–311.

## Weblinks
Mairie Himmelpoorten

De **Mairie Himmelpoorten** weer in de Franzosentied (1810 bet 1813) een von de veer Mairien, in de de Kanton Himmelpoorten indeelt weer. De Seet weer in Himmelpoorten. Se harr 2635 Inwahners.

## Historie

De Ümgegend von Himmelpoorten hett vör de Franzosentied to dat Amt Himmelpoorten in dat Hartogdom Bremen höört, wat in dat Kurförstendom Hannover leeg. Dat Kurförstendom Hannover weer in de Tied von de Koalitschoonskriege siet 1801 von Franzosen un Prüßen besett. To’n 1. März 1810 is dat Rebeed denn Deel von dat Königriek Westfalen worrn, wat en Satellitenstaat von Frankriek weer.

Binnen Westfalen weer de Mairie Himmelpoorten een von de negen Mairien in’n Kanton Himmelpoorten von’n Distrikt Stood, Departement von de Elv- un Wersermünnen. Man al to’n 1. Januar 1811 harr dat wedder en Enn. Dat Königriek Westfalen müss dat Departement direkt an dat Franzöösche Kaiserriek afgeven. De Mairie Himmelpoorten weer nu een von de veer Mairien in’n Kanton Himmelpoorten, Distrikt Stood, Departement von de Elvmünnen. De Mairie weer nu düüdlich grötter, dor sünd Öörd in tohoopfaat worrn, de vörher in Westfalen to de fiev Mairien Himmelpoorten, Bredenwisch, Öölm, Gröpel un Hammoh (all fiev in’n Kanton Himmelpoorten) höört harrn. De Mairie Hammoh is aver nich kumplett an de Mairie Himmelpoorten gahn. De annern Öörd sünd in de Mairie Stood wesselt.

1813/1814 hebbt de Russen de Franzosen slahn un dat Rebeed befreet. Dat Kurförstendom Hannover is denn wedder herstellt worrn un de ole Stand von vör 1810 wedder dor. Mit’n Wiener Kungress is 1815 ut dat Kurförstendom dat Königriek Hannover worrn.

## Öörd

Dor hebbt düsse Öörd tohöört:

* Königriek Westfalen:
*:Himmelpoorten, Ramels, Ossenpohl, Löh, Kuhla

* Kaiserriek Frankriek:
*:Himmelpoorten, Ramels, Ossenpohl, Löh, Kuhla (tohoop 526 Inwahners)
*:Hammoh, Hammohermoor, Middelsdörp, Düünbeudel, Schregenmoor, Haddörp (351 Inwahners)
*:Bredenwisch, Engelschopp (680 Inwahners)
*:Öölm, Willah, Gröpel, Schierel, Esdörp, Möhl in Esdörp, Vörhoorn, Forst, Brobargen, Beeß, Huud (1078 Inwahners)

Vondaag sünd düsse Öörd Deel von de Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten. Blots Öölm mit Schierel un Vörhoorn höört to de Stadt Bremervöör un Haddörp to de Stadt Stood.

## Footnoten
Goldbeek

**Goldbeek** betekent

* Goldbeek, fröheren Beek in Hamborg, de nu to’n Goldbeekkanaal utboot is,
* Goldbeek, Beek in Neddersassen, de in de Ole Aller münnt.

Kiek ok bi: Guldbeek.
Intendantur Bremen

De **Intendantur Bremen** weer en Inrichtung von Sweden un dat Kurförstendom Hannover, üm den sweedschen/hannöverschen Besitt binnen de Stadt Bremen to verwalten.

## Historie

To dat Arzstift Bremen hebbt fröher de Stadt Bremen un dat Rebeed in’n Noordoosten von Bremen twüschen Werser un Elv tohöört.

As sik anfungen in dat 11. Johrhunnert in de Stadt en Börgerschop rutbillen dee, de sik von de Amtsdregers un Ünnerdanen von de Kark afgrenz, un as dat Bremer Stadtrecht opkamen dee, hebbt sik de Influsssphären von Arzbischop un Stadt bilütten trennt. Gegenöver de Stadt un ehren Besitt, de von’n Bremer Raad regeert worrn is, hebbt sik de Doombezirk un de Rebeden von dat Arzstift buten de Stadt afgrenzt, de je en egen Recht un Gerichtsborkeit harrn.

An’t Enn von’n Dörtigjohrigen Krieg is 1646 Bremen Rieksstadt worrn un 1648 keem dat Arzstift Bremen an Sweden un is to dat Hartogdom Bremen worrn.

Na de Grote Redukschoon von 1680 hett de Generalguvernör von de vereenten Hartogdömer Bremen un Veern, Henrik Horn, 1683 Erich Prytz as eersten bremen-veernsche Intendant in Bremen insett, de de Göder to verwalten harr, de dör de Redukschoon an dat Bremer Doomkapittel un de Ünnerstiften trüggfullen weren. 1712 sünd de Hartogdömer Bremen un Veern von Däänmark besett worrn un 1715 an dat Kurförstendom Hannover wesselt.

Dör den Rieksdeputatschoonshauptsluss is de Doombezirk 1803 an de Stadt Bremen fullen. De Intendantur is oplööst worrn. De Opgaven von de Intendantur Bremen, de bi Hannover bleven sünd, sünd an dat Gogericht Achem gahn. Dor hett de Amtsschriever Heinrich August Wilhelm Chüden düsse Opgaven övernahmen.

## Intendanten

* 1683–1690: Erich Prytz
* 1690–1716: Johann Burmeister
* 1717–1724: Caspar Friedrich Renner
* 1724–1732: Hermann Friedrich Ulrichs
* 1732–1741: Paul Meier
* 1741–1746: Heinrich Burchard Stegemann
* 1747–1791: Johann Christian von Danckwerth
* 1792–1803: Theodor Olbers
Up’m Vie

**Up’m Vie** () is en lütten Oort in de Gemeen Achem in’n Landkreis Veern, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Emßen.

## Geografie

De Oort liggt in en oold Oorstroomdaal, dat de Achem-Veerner Geest dörsniddt. De fuchtige Grund von dat Daal weer fröher allens Moor.

De Naveröörd sünd Eiten un Eitermöhlen in’n Noorden, Schaaphusen un Lindheim in’n Noordoosten, Emsholt, Bössel un Laoheid in’n Süüdoosten, Emßen in’n Süden un Thünen in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Achem in’n Kanton Achem höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to de Westvaagdie in dat Gogericht Achem tohöört un von 1852 bet 1885 to dat Amt Achem. Na 1885 weer dat in’n Kreis Achem. 1932 is dat Deel von’n Kreis Veern worrn.

De Oort höört von öllers bi de Gemeen Emßen mit bi, de an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Achem worrn is. Sietdem höört dat Rebeed binnen de Gemeen to de Oortschop Emßen.

### Inwahnertall

### Religion

Up’m Vie is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Laurentius-Kark in Achem.

För de Kathoolschen is de St.-Matthias-Kark in Achem tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Up’m Vie is de freewillige Füürwehr Emßen mit tostännig.

### Verkehr

Up’m Vie löppt de Landsstraat 167 langs, de in’n Noorden na Eiten an de L&nbsp;168 geiht un in’n Süden över Emßen na Achem an de L&nbsp;158. De L&nbsp;168 löppt in’n Noordoosten na Bassen, Otterbarg un Stuckenbossel un von dor as Bundsstraat 75 wieder na Söttmer un Rodenborg un in’n Westen na de Bremer Oortsdelen Oosterholt un Hemeln. De L&nbsp;158 föhrt von Achem in’n Noordwesten över Bieren, Uphusen un Mahndörp na Hemeln un in’n Süüdoosten över Üsen un Bauen na Ädelsen un Langwedel.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Bremen–Hamborg). De Opfohrt 52 Eiten liggt so een Kilometer in’n Noorden von Up’m Vie an de L&nbsp;167. De Opfohrt 23 Achem-Noord op de A&nbsp;27 (Afsnidd Bremen–Wasra) liggt twee Kilometer in’n Süden ok an de L&nbsp;167.

De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer in’n Süden de Bahnhoff Achem an de Bahnlien Bremen–Wunsdörp.

## Footnoten