open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harold Adair Nisbet

**Harold Adair Nisbet** (* 22. Juni 1873 in London; † 12. März 1937 ok dor) weer en engelsch Tennisspeler.

Nisbet hett van 1894 bit 1900 an dat Turnier vun Wimbledon deelnommen. In’t Eenzel gelung hüm in de Johren 1886 un 1900 mit den Intoog in dat Halfinale sien gröttste Spood, In’t Düppel reck he in Wimbledon veer Mal dat Finale: 1896 an de Siet vun Reginald Doherty, 1898 un 1899 mit Clarence Hobart un 1900 mit Herbert Roper Barrett. Ok bi de US-amerikaansch Meesterschapen kunn he gemeensam mit Harold Mahony in’t Düppelfinale intrecken. En Titel hett he aber nich wunnrn. 

## Enkeld Nahwiesen
Araz Ağalarov

**Araz İsgəndər oğlu Ağalarov** (* 8. November 1955 in Baku) is en aserbaidschaansch-russ'sch Oligarch un Eegner vun de Crocus Group.

## Karriere
Ağalarov hett Computertechnik in Aserbaidschan studeert un weer Liddmaat vun de kommunistisch Partei.

Sien Karriere hett darmit anfungen Huuswaren in Russland to verköpen. Later füng he an sück mit Inkoopszentren to befaaten. He hett de Crocus Group grünnd, to de de Crocus City hörrt.

In de Crocus City Hall funn 2013 dat Finale vun de Miss Universum statt. Op den 22 März 2024 geev dat dar en Anslag.

## Privatleven
Araz Ağalarov sien Söhn Emin Ağalarov is en Singer un weer bet 2015 mit Leyla Aliyeva verheiraadt, de Dochter vun Aserbaidschans Präsidenten İlham Əliyev. 

In' Juli 2017 hett Ağalarov sien Villa in Alpine för 7.000.000 Dollar to'n Verkoop anboden.

## Riekdom
Ağalarov sien Riekdom in dat Jahr 2022 wurr vun Forbes op 1.200.000.000 Dollar schätzt.

## Weblenken
*Araz Ağalarov op Forbes
Freddy Quinn

**Freddy Quinn** (* 27. September 1931 in Wien as *Franz Eugen Helmuth Manfred Nidl*, later *Nidl-Petz*, ok *Manfred Quinn*) is en Öösterrieksch Slagersinger un Schauspeler. He harr tüschen 1956 un 1966 teihn Nummer-een-Erfolge in de düütsch Hitparade (ünner annern: *Junge, komm bald wieder)*, hett rund 60&nbsp;Millionen Schallplatten verköfft un wurr to disse Tiet to’n spoodrieksten düütschspraakigen Singer. He is siet völ Johrteihnten Wahlhamborger.

## Filmografie
### Kino
* 1954: Canaris
* 1957: Die große Chance
* 1958: Heimatlos
* 1959: Freddy, die Gitarre und das Meer
* 1959: Freddy unter fremden Sternen
* 1960: Freddy und die Melodie der Nacht
* 1960: Weit ist der Weg
* 1961: Nur der Wind
* 1961: Freddy und der Millionär
* 1962: Freddy und das Lied der Südsee
* 1963: Heimweh nach St. Pauli
* 1964: Freddy und das Lied der Prärie
* 1964: Freddy, Tiere, Sensationen
* 1971: Haie an Bord
* 1983: Die wilden Fünfziger

### Fernsehen (Auswahl)
* 1958: Stahlnetz – Die Tote im Hafenbecken (TV-Reeg)
* 1967: Heimweh nach St. Pauli (Bühnenfassung för dat Feernsehn)
* 1968: Die Kartenlegerin (TV)
* 1971: Der Junge von St. Pauli (TV)
* 1987: Großstadtrevier – Robin Hood (TV-Reeg)
* 1990: Heidi und Erni – Zirkusluft (TV-Reeg)
* 1991: Großstadtrevier – Fährmann, hol’ röver (TV-Reeg)
* 2004: Erbin mit Herz (TV)
* 2004: In aller Freundschaft – Die Kraft der Liebe (244) (TV-Reeg)

## Literatur
* Christian Ankowitsch: ''„Mein Leben hört sich an wie eine Erfindung“: Ein Gespräch mit dem Sänger und Schauspieler&nbsp;…'' In: *[[Die Zeit]]*, Nr. 37/1999.
* Elmar Kraushaar: *Freddy Quinn – Ein unwahrscheinliches Leben*. Atrium Verlag, Zürich 2011, ISBN 978-3-85535-390-3.

## Weblinks

* 
* DNB-Katal
* 
*  
* [https://musicbrainz.org/artist/9f23b139-e3b7-49c4-b17c-460c5d50ae52 Freddy Quinn bi MusicBrainz (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Otto Albrecht Isbert

**Otto Albrecht Isbert**  (* 1. April 1901 in Hagenau bi Straßborg; † 23. Februar 1986 in Gengenbach in'n Swaartwald) weer en düütsch Yogalehrer un Schriever. He gellt as Mitbegrünner vun dat Yoga in Düütschland. 

He weer de Söhn vun preußischen Generalmajor Karl Isbert. He weer Ethnoloog för Ungarn in Stuttgart, bevör he 1955 Yogaperfesser wurr. As Yogaperfesser hett he Praxen grünnd un Böker schreven.  He weer verheiratet und Vadder vun twee Söhns ünner ânnern vun Christian Ehrenfried Isbert.

## Böker (Utwahl)
* 1954: *Bewusste Atempflege*
* 1955: *Yoga und der Weg des Westens: Der geistige Pfad d. modernen Menschen.* Günther, Stuttgart
* 1955: *Raja-Yoga: Der königliche Weg d. Selbstmeisterung in westlicher Sicht u. Praxis.* Verlagsunion, Büdingen-Haingründau
* 1960: *Yoga-Arbeit am Selbst.* E. Hoffmann, Heidenheim an der Brenz
* 1960–62: *Yoga-Sadhana: Geistige Yoga-Praxis. Studien- u. Übungshefte zum Raya- u. Kriya-Yoga.* E. Hoffmann, Heidenheim an der Brenz
* 1962: *Konzentration und schöpferisches Denken.* E. Hoffmann, Heidenheim an der Brenz
* 1964: *Heilkraft im Yoga für Körper und Geist.* Drei Eichen Verlag, München
* 1964: *Bewusste Atempflege in täglicher Praxis.* Drei Eichen Verlag, München
* 1976: *Das volle Yoga.* Herder, ISBN 3-210-24510-X

## Weblink
* DNB-Katalog
Biathlon-Weltmeesterschapen 2004

De **39. [[Biathlon-Weltmeesterschapen]]** funnen van’n 7. bit 15. Februar 2004 in dat düütsch Oberhof in Döringen statt.

Präägt wurr disse WM dör dat Ehepaar Poirée. Liv Grete wunn dree vun veer mögelk Eenzeltiteln, dorto as Slusslöperin Gold mit de norweegsch Staffel. Raphaël wurr ebenfalls dreemal Weltmeester in de Enzeldisziplinen un wunn buterdem noch Sülver in’n Sprint un Bronze as Slusslöper mit de franzöösch Staffel.

## Mannlüüd
### Sprint 10 km



**Datum:** 7. Februar 2004


### Verfolgung 12,5 km



**Datum:** 8. Februar 2004


### Massenstart 15 km



**Datum:** 15. Februar 2004


### Eenzel 20 km



**Datum:** 12. Februar 2004


### Staffel 4 × 7,5 km



**Datum:** 13. Februar 2004


## Fruen
### Sprint 7,5 km



**Datum:** 7. Februar 2004


### Verfolgung 10 km



**Datum:** 8. Februar 2004


### Massenstart 12,5 km



**Datum:** 14. Februar 2004


### Eenzel 15 km



**Datum:** 10. Februar 2004


### Staffel 4 × 6 km



**Datum:** 12. Februar 2004


## Medaillenspeegel



## Weblinks
* Resultate Biathlon-Weltmeisterschaften up biathlon-fans.de, afropen an’n 16. März 2017
* Resultate Biathlon-Weltmeisterschaften up ifosta.de/Sport, afropen an’n 16. März 2017
* Frank Luck krönt seine Karriere: Biathlon: Gold für deutsche Herren-Staffel up rp-online.de/sport, afropen an’n 16. März 2017
* 2004/2005 – Ergebnisübersicht International up biathlon-online, afropen an’n 16. März 2017
* Biathlon-News zur Saison 2004 up sportego.de, afropen an’n 16. März 2017
* MEN 10 km SPRINT – Biathlom WCh-2003 – Khanty-Mansiysk, Video, Länge 1:00:58 h up youtube.com, afropen an’n 16. März 2017
* WM Verfolgung Frauen Khanty-Mansiysk 2003, Video, Länge 47:04 min up youtube.com, afropen an’n 16. März 2017
* WM Staffel Frauen Khanty-Mansiysk 2003 Englisch, Video, Länge 1:17:35 h up youtube.com, afropen an’n 16. März 2017

## Enkeld Nahwiesen
Rainer Semet

**Rainer Semet** (* 4. September 1957 in Stuttgart) is en düütsch Politiker (FDP) un siet 2021 Liddmaat vun den Düütschen Bundsdag.

## Leben
1982 hett Semet de Fachhoochschool Rosenheim as Diplom-Ingenieur för Holttechnik afslooten un 1986 de Technische Fachhooschool Berlin as Diplom-Wertschapsingenieur. Bit 2009 weer he in verscheeden Tätigkeiten in den Beriek Bauwesen un Projektleitung in dat In- un Utland tätig. Siet 2009 is he Beropsschoollehrer an de Alfons-Kern-Schule Pforzheim.

## Politik
Semet is siet 2019 Vörsiztter vun den FDP-Ortsverband Pforzheim.

Bi de Bundsdagswahl 2021 reck he in’n Bundsdagswahlkreis Pforzheim mit 12,7 % vun de  Eerststimmen den fieften Platz un verpass dormit dat Direktmandat. He truck aber över Platz 15 vun de Landeslist vun de FDP Baden-Württemberg in den 20. Düütschen Bundsdag in.

## Privates
Semet is verheiraadt un hett twee Kinner.

## Weblinks
* Biografie bi den Düütschen Bundsdag
* Offizielle Website vun Rainer Semet
* Reiner Semet bi abgeordnetenwatch.de

## Enkeld Nahwiesen
Maria Barbara Wintergerst

**Maria Barbara Wintergerst** (* 22. Februar 1791 in Wallerstein; † 25. April 1861 in Ellwangen, Jagstkreis) weer en düütsch Porträt-, Genre- un Miniaturmalerin as ok Tekenlehrerin.

## Leven
Maria Barbara, nöömt „Babette“, weer de jüngste Dochter vun den Altarmaler un Wertsmann Anton Wintergerst (1737–1805) un de sien tweet Ehefru Maria Barbara Bux († 1833), Dochter vun den Fayencefabrikanten Johann Baptist Bux († 1800) ut Schrezheim. En künstlerische Utbillen kreeg se bi hör Vader un bi hör Bröer Josef Wintergerst, de af 1810 in Rom en nazarenische Prägung erfohren harr un nah Tätigkeiten as Tekenlehrer in Aarau un Ellwangen af 1822 an de Kunstakademie Düsseldörp ünnerrichten dee.

Se sülvst weer ok en spoodriek Tekenlehrerin. Buterdem funn se as Malerin vun Bildnissen un Miniatur-Genrestücken künstlerische Anerkennung. Tosommen mit hör Bröer Josef hett se 1821 de Deckenfresken to Utstatten vun Chor un Schipp vun de St.-Antonius-Kapelle in Elwangen-Schrezheim maakt. Maria Barbara Wintergerst is unverheiraadt storven.

Warken vun hör wurrn ünner annern in de Sammlung vun dat Slottmuseum Ellwangen upnommen.

## Kiek ok
* List vun Maler vun de Düsseldörper Malerschool

## Literatur
* Paul Konrad Beck: *Künstler aus dem Ries und Härtsfeld*. In: *Schwäbisches Archiv*, 28, Nr. 9 (1910), S. 141.
* Jens Christian Jensen: *Das Werk des Malers Josef Wintergerst*. In: *Zeitschrift des Deutschen Vereins für Kunstwissenschaft*, Bd. 21, 1967, H. l/2, S. 44 (Fußnote 72).

## Weblinks
* ''Anton Wintergerst'', Kurzbiografie im Portal *erdteilallegorien.univie.ac.at* (kiek dor Footnote 18)
* ''Maria Barbara Wintergerst'', Auktionsresultate in dat Portal *[[artnet]].de*

## Enkeld Nahwiesen
Dasha

**Dasha** (* 27. Februar 2000 in San Luis Obispo as *Anna Dasha Novotny*) is en US-amerikaansch Country-Singerin.

## Leven
Dasha is dat mittlere Kind vun dree Geschwistern un fung mit acht Johren an mit dat Gitarr- un Klaveerspelen.

2021 keem hör eerste EP *$hiny Things* herut.

An‘n 27. Januar 2023 keem hör Debütalbum *Dirty Blonde* herut, dat 17 Songs umfaaten dee. Dat Album keem herut up dat Label Quadio Records. För dat Album is se extra nah Nashville trucken. Hör fröh Inflooten liggen in’n Country, Americana un Folk, aber ok in’n Contemporary R&B. Künstler, de up hör Infloot harrn, weer toeerst Dolly Parton un Taylor Swift, later ok Zach Bryan, Noah Kahan un Kacey Musgraves.

An‘n 27. November 2023 keem de Single *Austin* över dat Label Version III herut (Verdriev: Warner Music Group). 2024 gung de Song up TikTok viral, nahdem Dasha en Video hochlaaden harr, up dat se to den Song en Line Dance danzen dee. *Austin* stammt vun dat Album *What Happens Now?*, dat an’n 16. Februar 2024 verapenlicht wurr.

## Diskografie
### Alben
* 2023: *Dirty Blonde* (Quadio Records)
* 2024: *What Happens Now?* (Version III)

### EPs
* 2021: *$hiny Things* (Quadio Records)

### Singles
* 2020: *Don’t Mean a Thing*
* 2020: *None of My Business*
* 2020: *Better Than She Did*
* 2021: *$hiny Things*
* 2021: *21st Birthday*
* 2021: *Love Me Till August*
* 2021: *Nervous*
* 2021: *Talk*
* 2021: *Going Nowhere* (mit Taska Black)
* 2021: *Olivia*
* 2022: *Fuck You*
* 2022: *7 Minutes in Heaven*
* 2022: *Dramatic*
* 2022: *Vegas*
* 2022: *Eyeliner*
* 2022: *Wish That You Were Here*
* 2023: *Even Cowboys Cry*
* 2023: *Austin*
* 2023: *King of California*
* 2024: *42*

## Weblinks
* Offizielle Website

## Enkeld Nahwiesen
Slott Oskarshall

**Slott Oskarshall** (*Oscarshall*) is en Slott up de Halfinsel Bygdøy, en ehmals eegenständig Stadtdeel vun Oslos in Norwegen. Dat Slott wurr in de Johren 1847 bit 1852 vun den däänschen Architekten Johan Henrik Nebelong för den dormaligen norweegschen König Oscar I. upricht. Aber all 1863 wurr dat vun sien Söhn, Karl IV. an den norweegschen Staat överdragen, de dat för dat norweegsch Königshuus verwalten dee.

Dat Slott wurrd as de wichtigste neegotisch Profanbau in Norwegen ansehn. De Architektur is anlehnt an den Stil vun de Neegotisch Slötter in England in disse Tiet. Dat Interieur wurr vun heimisch Handwarker un Künstlern gestalt.

Nah en dree Johr lang düern Restaureeren is dat Slott siet den Fröhsömmer 2009 weer för dat Publikum togängig un kann in dat Sömmerhalfjohr ankeeken wurrn. In sien Sälen finnen Kulturveranstaltungen un Konzerte statt.

## Weblinks

* Siet vun dat Königshuus to dat Slott Oskarshall (engelsch)
* Geschichte vun Oskarshall (engelsch)
Frederik Willem de Klerk

**Frederik Willem de Klerk** (afrikaans //; * 18. März 1936 in Johannesburg; † 11. November 2021 in Kapstadt) weer en  süüdafrikaansch Politiker. He weer van 1989 bit 1994 Staatspräsident vun de Republiek Süüdafrika. As Funktschonär vun dat rassistisch Apartheid-Regime vun Süüdafrika hett he för Reformen sörgt un ansluutend för deren Afschaffen. Tosommen  Nelson Mandela kreeg he 1993 den Freedensnobelpries. Liekers sien Verdeensten um dat Beennen vun de Apartheid hett he sück bit toletzt wiegert, de as Verbreken gegen de Minschlichkeit to beteken.

## Autobiografie
* Frederik Willem de Klerk: *The Last Trek – A New Beginning.* St. Martin’s Press New York, New York 1998, ISBN 0-312-22310-2.

## Utteknungen
* 1991 Félix-Houphouët-Boigny-Freedenspries mit Nelson Mandela
* 1993 Freedensnobelpries mit Nelson Mandela

## Literatur
* Willem de Klerk: *Frederik Willem de Klerk – Eine Hoffnung für Südafrika.* Busse Seewald, Herford 1991, ISBN 3-512-03072-6.

## Audios
* *[https://ondemand-mp3.dradio.de/file/dradio/2021/11/11/der_letzte_apartheid_praesident_zum_tod_von_frederik_de_drk_20211111_2309_89f1412d.mp3 Der letzte Apartheid-Präsident: Zum Tod von Frederik de Klerk]*, 7.14 min Minuten, mit Bartholomäus Grill, Deutschlandfunk Kultur 11. November 2021
* *[https://ondemand-mp3.dradio.de/file/dradio/2021/11/11/frederiek%20willem%20de%20klerk%20ist%20tot%20damit%20geht%20der%20letzte%20dlf%2020211111%201328%20e1feacb5.mp3 Frederiek Willem de Klerk ist tot: damit geht der letzte Apartheid-Präsident],* 1.16 Minuten von Jana Genth, Deutschlandfunk 11. November 2021
* *[https://ondemand-mp3.dradio.de/file/dradio/2020/02/19/versoehnen_oder_bestrafen_suedafrika_nach_de_klerk_eklat_drk_20200219_1720_7a479cc2.mp3 Versöhnen oder bestrafen? Südafrika nach de Klerk-Eklat]*, 4.32 Minuten, von Leonie March, Deutschlandfunk Kultur 19. Februar 2020
* Südafrikas Ex-Präsident de Klerk relativiert Apartheid, 1.15 Minuten, von Leonie March, Deutschlandfunk 17. Februar 2020

## Weblinks

* Indrag in de Notable Names Database (engelsch)
* DNB-Katalog
* [https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1993/summary/|Frederik Willem de Klerk up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)}}
* 

## Enkeld Nahwiesen
Dawid Arturowitsch Parawjan

**Dawid Arturowitsch Parawjan** (* 8. März 1998 in Moskau) is en russisch Schachspeler vun armeensch Afstammen.

Sien bitlang gröttste schachlich Spood is de Gewinn vun de Gibraltar Masters 2020. In dat Johr 2013 wurr he vun de FIDE to’n Internatschonalen Meester nöömt, 2017 folg de Großmeestertitel. Sien bitlang hööchste Elo-Tall reck he in’n September 2021 mit 2660.

## Weblinks

* Fide-Koort
* Indrag bi chessgames.com
Gary Bruce Ruvkun

**Gary Bruce Ruvkun** (* 26. März 1952 in Berkeley, Kalifornien) is en US-amerikaansch Genetiker un Perfesser an de Harvard University. Hüm wurr 2024 de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken. 

Ruvkun kreeg 1973 en Bachelor in Biophysik an de University of California, Berkeley, un 1982 bi Frederick M. Ausubel (* 1945) en Ph.D. in Biophysik an de Harvard University. Stellen as Postdoktorand harr he bi Howard Robert Horvitz an dat Massachusetts Institute of Technology (gemeensam mit Victor Ambros) un bi Walter Gilbert an de Harvard University. Siet 1985 hett he en Professur för Genetik an de *[[Harvard Medical School]]*, tonächst as Assistant Professor, denn as Associate Professor un toletzt as ordentlich Perfesser.

Ruvkun hett eerste wegwiesende Erkenntnisse över regulatorische microRNA wunnen. Disse Moleküle hemm bi Deerten (insluutend Minschen) un Planten wichtige Funktschonen in dat Stüern vun Genen. Dat eerst Bispeel weer dat let-7, de sien Funktschoon tonächst bi den Fadenworm *[[Caenorhabditis elegans]]* erforscht wurr, dat aber ok bi höhgeren Organismen en wichtige Funktschoon in de Entwicklung hett. Hunnerte wiedere micro-Ribunukleinsäuren wurrn vun Ruvkun un sien Arbeitsgrupp beschreven. Wiedere Arbeiten befaaten sück mit de RNA-Interferenz.

## Utteknungen (Utwahl)
* 2005 Rosenstiel Award
* 2008 Upnahm in de National Academy of Sciences
* 2008 Benjamin Franklin Medal
* 2008 Gairdner Foundation International Award
* 2008 Albert Lasker Award for Basic Medical Research gemeensam mit Victor Ambros un David Baulcombe
* 2009 Massry-Pries
* 2009 Louisa-Gross-Horwitz-Pries
*2009 Upnahm in de American Academy of Arts and Sciences
* 2011 Dan-David-Pries
* 2012 Dr. Paul Janssen Award for Biomedical Research (gemeensam mit Victor Ambros)
* 2013 Longevity Prize
* 2014 Wolf-Pries in Medizin
* 2014 Gruber-Pries für Genetik
* 2015 Breakthrough Prize in Life Sciences
* 2016 March of Dimes Prize in Developmental Biology
* 2019 Liddmaat vun de American Philosophical Society
* 2024 Nobelpries för Physiologie oder Medizin (gemeensam mit Victor Ambos)

## Literatur
* *Who’s Who in America.* 66. Ausgabe, Band 2: *M–Z.* Marquis Who’s Who, Berkeley Heights 2011, ISBN 978-0-8379-7032-5 (Band 2), ISBN 978-0-8379-7035-6 (Gesamtwerk), , S. 3862

## Weblinks
* Lebenslauf (Stand 2015) bi harvard.edu; afropen an’n 11. April 2018

## Enkeld Nahwiesen
John Joseph Hopfield

**John Joseph Hopfield** (* 15. Juli 1933 in Chicago) is en US-amerikaansch Physiker, Molekularbioloog un Neurowetenschapler. He is vör allen dör sien Utfinnen vun en Assoziativ Neuronal Nett (Hopfield-Nett) 1982 bekannt. Hüm wurr 2024 de Nobelpries för Physik tospraaken.

## Leven
Hopfield is de Söhn vun en Physikerehepaar. Sien Vader weer de poolsch-amerikaansch Spektroskopiker John Hopfield (1891–1953). 

He hett an dat Swarthmore College studeert (Bachelor-Afsluss 1954) un wurr 1958 an de Cornell University bi Albert Warner Overhauser mit de Arbeit *A Quantum-Mechanical Theory of the Contribution of Excitons to the Complex Dielectric Constant of Crystals* promoveert. Dornah weer he bit 1960 an den Bell Laboratories, 1960/1 Forscher an de École normale supérieure, af 1961 Assistant Professor an de University of California, Berkeley un af 1964 Professor för Physik an de Princeton University. Van 1980 bit 1997 weer he Perfesser för Chemie un Biologie an dat California Institute of Technology un af 1997 wedder (*Howard A. Prior*-) Perfesser in Princeton, ditmal för Molekularbiologie. Dorneben weer he van 1973 bit 1989 Liddmaat vun de Bell Laboratories. Hopfield hett sück ünner annern mit Fastkörperphysik (Theorie vun de Exzitonen un Polaritonen), Elektronentransfer in biologischen Makromolekülen, Fehlerkorrektur in de Molekularbiologie un mit de Physik vun neuronalen Nettwarken un emergenten kollektiven Bereknungen in sückse Nettwarken befaat. 

1962 bit 1964 weer he Sloan Research Fellow un 1969 as Guggenheim Fellow an dat Cavendish-Laboratorium in Cambridge. 1983 bit 1988 weer he MacArthur Fellow. 1969 wurr he Fellow vun de American Physical Society (APS) un kreeg den Oliver E. Buckley Condensed Matter Prize as ok 1985 den Biophysik-Pries vun de APS. 1988 kreeg he den Michelson-Morley-Award vun de Case Western Reserve University un 1991 wurr he kalifoornsch Wetenschapler vun dat Johr vun dat California Museum of Science and Industry. För sien Arbeiten över neuronale Nettwarken kreeg hhe buterdem 1997 den Neural Network Pioneer Award der IEEE un 1999 den International Neural Network Society Helmholtz Award. 2001 folg de Dirac-Medaille vun dat International Centre for Theoretical Physics (ICTP) in Triest. Hopfield is Liddmaat vun de National Academy of Sciences, de American Academy of Arts and Sciences un de American Philosophical Society. 2006 weer he Präsident vun de American Physical Society. 2005 kreeg he den Albert Einstein World Award of Science. För 2019 wurr hüm de Benjamin Franklin Medal (Franklin Institute) tospraaken. 2022 wurr he mit de Boltzmann-Medaille uttekent. 2024 wurr hüm, tosommen mit sien Kolleeg Geoffrey Everest Hinton, de Physik-Nobelpries tospraaken.

## Weblinks
* Homepage vun John Hopfield an de Princeton University
* John J. Hopfield In: Physics History Network. American Institute of Physics (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Philip Hermogenes Calderon

**Philip Hermogenes Calderon** (* 3. Mai 1833 in Poitiers; † 30. April 1898 in London) weer en engelsch Maler.

## Biographie
Philip Hermogenes Calderon wurr an’n 3. Mai 1833 as Söhn vun den Spanier Juan Calderón in dat franzöösch Poitiers geboren. 1845 gung he nah London, bevör he later an de École de Beaux-Arts in Paris as Schöler vun F. C. Picot studeeren dee. He weer Liddmaat vun de Künstlergrupp vun de  St. John's Wood School un de Royal Academy of Arts.

Philip Calderon harr twee Söhns, William Frank Calderon (* 1865) un George Leslie Calderon (* 1868), wobi sück William ebenfalls mit Kunst befaaten dee, George dorgegen mit de Literatur.

He is an’n 30. April 1898 in London storven un wurr up den Karkhoff Kensal Green Cemetery bisett.

Calderon hett överweegend Porträts un Historienbilder malt. Sien Warken umfaaten aber ok Biller vun de Genremaleree un Landschapsmaleree.

## Warken (Utwahl)

Philip Hermogenes Calderon - Broken Vows - Ashmolean Museum.jpg|*Broken Vows*, 1857
XKH141030 With The River, 1869 (oil on canvas); by Calderon, Philip Hermogenes (1833-98).jpg|*With the river*, 1869
Philip Hermogenes Calderon - His Reverence.jpg|*His Reverence*, 1876
Captain of the Eleven, by Philip Hermogenes Calderon, 1882.jpg|*Captain of the Eleven*, 1882
Philip Hermogenes Calderon - Summer berries.jpg|*Summer berries*, 1883
Philip Hermogenes Calderon - Ruth and Naomi.jpg|*Ruth and Naomi*, 1886
Philip Hermogenes Calderon - A Rose of Provence.jpg|*A Rose of Provence*


De Warken vun Caldleron sünd ünner annern in de Hamborger Kunsthall utstellt.

## Literatur
* 

## Weblinks
Nihon Hidankyō

**Nihon Hidankyō** (jap. , Afkörten vun ), in engelsch Eegenöversetten **Japan Confederation of Atomic and Hydrogen Bomb Sufferers Organizations**, is en japaansch Freedensorganisatschoon, de sück gegen de nukleare Uprüsten in de Welt insett. Se versteiht sück vör allen as eenzige natschonale Organisatschoon för de Överlevenden vun de Atombombenabwürfe up Hiroshima un Nagasaki to’n Enn’n vun den Tweeten Weltkrieg, de as „Hibakusha“ betekent wurrn. De Liddmaaten stammen ut all japaansch Präfekturen. De Organisatschoon kreeg 2024 den Freedensnobelpries tospraaken.

## Geschichte
Nihon Hidankyō wurr an’n 10. August 1956 vun Senji Yamaguchi in Tokio grünnd, mit dat Teel, de Interessen vun den Bedrapenen vun de Atombombenabwürfe to vertreeden. Yamaguchi sülvst hett an’n 9. August 1945 as 14-johrig Arbeiter in en Wappenfabrik vun Mitsubishi in Nagasaki starke Strahlenverbrennungen erleeden, de sien Gesicht blievend entstellt hemm; he is 2013 storven.

To de Teelen vun de Organisatschoon hörrn vör allen de Insatz gegen en nuklearen Krieg as ok de Vernichtung vun all nuklearen Wappen un dat en internatschonal Verdrag to de Ächtung vun Atomwappen ünnerschreven wurrd. Buterdem fordert se en staatliche Entschädigung för de Opfer un Schäden vun de Atombombenabwürfe un begrünnd dat dormit, dat de Staat sück an den Weltkrieg bedeeligt hett un dormit Schäden dör de Bombardeeren to verantworten hett. Sluutend fordert se en Sekern vun den Schuul un Ünnerstütten vun de Hibakusha, vun de dormals noch mehr as 300.000 in Japan un völ wiedere in Korea un anner Deelen vun de Welt leeven deen. För dat 2024 wurr vun dat japaansch Gesundheitsministeriums faststellt, dat dat Dörsnittsöller vun de levend Hibakusha 85,58 Jahre betroog un dat dat in’n März 2024 dorvan noch 106.825 in Japan leven deen, de to’n gröttsten Deel in Hiroshima (51.275 Personen) un Nagasaki (25.966 Personen) keemen.

2005 harrn de Nihon Hidankyō un Senji Yamaguchi all to de Favoriten för den Freedensnobelpries hörrt, kreegen hüm aber nich. 2024 wurr de Organisatschoon de Pries denn doch noch tospraaken.

## Weblinks
* Website vun Nihon Hidankyō (englisch)

## Enkeld Nahwiesen
David Baker (Biochemiker)

**David Baker** (* 6. Oktober 1962 in Seattle) is en US-amerikaansch Biochemiker, de Perfesser för Biochemie an de University of Washington is. 2024 wurr hüm de Nobelpries för Chemie tospraaken.

## Leven
Baker hett an de Harvard University studeert un kreeg 1989 an de University of California, Berkeley bi Randy Wayne Schekman sien Doktertitel mit en Arbeit över Proteintransport in Hefezellen. 1990 bit 1993 weer he as Post-Doktorand bi David A. Agard an de University of California, San Francisco.

He is bekannt för Arbeiten to de Proteinfaltung, insbesünnere ab initio Proteinstruktur-Vorherseggen mit den Rosetta-Algorithmus, för de he dat Rosetta@home-Projekt up den Weg brocht hett (ebenso as dat Foldit-Projekt, en Online-Wettbewarf um bestmögelk Struktur-Afleiten vun Proteinen), um de dorto nödig upwändig Reeknungen mit verdeelten Reeken uttoführen. Sien Labor nimmt regelmatig an CASP deel. Baker is an dat Howard Hughes Medical Institute tätig.

Sien Ehefru Hannele Ruohola-Baker is ebenfalls Biochemie-Perfessersche an de University of Washington.

## Utteknungen
* 1994 Young Investigator Award vun de National Science Foundation
* 2004 Newcomb Cleveland Prize vun de AAAS
* 2004 Feynman Prize in Nanotechnology
* 2008 Sackler-Pries
* 2012 Biochemical Society Centenary Award
* 2021 Breakthrough Prize in Life Sciences
* 2021 Wiley Prize in Biomedical Sciences
* 2022 BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award
* 2024 Nobelpries för Chemie för sien Forschungen up dat Rebeet vun dat computerstütt  Proteindesign

## Liddmaatschapen
* 2006 National Academy of Sciences
* 2009 American Academy of Arts and Sciences

## Weblinks

* Websiet vun sien Labors
* Biografie up sien Websiet

## Enkeld Nahwiesen
Victor Ambros

**Victor R. Ambros** (* 1. Dezember 1953 in Hanover, New Hampshire) is en US-amerikaansch Bioloog un Perfesser för Molekulare Medizin an de University of Massachusetts Medical School. Hüm wurr 2024 gemeensam mit Gary Bruce Ruvkun de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken.

## Leven
Ambros is in Hartland, Vermont, upwussen. 1975 kreeg he en Bachelor in Biologie an dat Massachusetts Institute of Technology (MIT) in Cambridge, Massachusetts, un 1979 ok dor bi David Baltimore en Ph.D. in Biologie mit en Arbeit över de Genetik vun dat Poliovirus. As Postdoktorand bleev he an dat MIT un hett mit Gary Ruvkun in dat Labor vun Howard Robert Horvitz arbeit. En eerste Professur kreeg Ambros 1985 an de Harvard University in Cambridge, Massachusetts, bevör he 1992 to dat Dartmouth College wesseln dee. 2008 wessel he an de University of Massachusetts Medical School in Worcester, Massachusetts.

## Wirken
Ambros un sien Arbeitsgrupp hemm 1993 över de eerste microRNA (en Genprodukt vun lin-4) bericht, de en wichtige Rull in de Entwicklung vun den Fadenworm *[[Caenorhabditis elegans]]* speelt. Later wurr klar, dat nichtkodierende Ribonukleinsüeren vun disse Klass ok bi höhgeren Organismen vörkommen un en wichtig Rull bi de Genregulatschoon spelen. Aktuelle Arbeiten vun Ambros befaaten sück mit den micro-RNA-vermittelten Regulatschonen in de Entwicklung vun Deerten (dorünner Fruchtfleegen) un bi verscheeden minschlich Krankheiten.

## Utteknungen (Utwahl)
* 2004 Rosenstiel Award
* 2006 Genetics Society of America Medal
* 2007 Liddmaat in de National Academy of Sciences
* 2008 Gairdner Foundation International Award
* 2008 Benjamin Franklin Medal
* 2008 Albert Lasker Award for Basic Medical Research zusammen mit David Baulcombe un Gary Bruce Ruvkun
* 2009 Louisa-Gross-Horwitz-Pries
* 2009 Dickson Prize in Medicine
* 2009 Massry-Preis
* 2011 Liddmaat vun de American Academy of Arts and Sciences
* 2012 Dr. Paul Janssen Award for Biomedical Research (gemeinsam mit Gary Ruvkun)
* 2013 Keio Medical Science Prize
* 2014 Wolf-Pries in Medizin
* 2014 Gruber-Pries för Genetik
* 2015 Breakthrough Prize in Life Sciences
* 2016 March of Dimes Prize in Developmental Biology
* 2024 Nobelpries för Physiologie oder Medizin

## Weblinks

* Victor Ambros un Levensloop  (PDF; 392 kB; Stand März 2023) bi umassmed.edu

## Enkeld Nahwiesen
Tenley Albright

**Tenley Emma Albright** (* 18. Juli 1935 in Newton Centre, Massachusetts) is en ehmalge US-amerikaansch Ieskunstlöperin, de in‘ Eenzelloop antreeden dee. Se is de Olympia-Siegerin vun 1956 un Weltmeesterin vun 1953 un 1955.  

Albright wurr van 1952 bit 1956US-amerikaansch Meesterin in’n Ieskunstloop vun de Fruen, van 1951 bit 1956 nehm se an Ieskunstloop-Weltmeesterschapen deel. 1954 un 1956 wurr se Viezweltmeesterin achter Gundi Busch, bzw. Carol Heiss. 1953 un 1955 wurr se dorgegen Weltmeesterin. Dormit weer se de eerste US-amerikaansch Weltmeesterin. 

Bi hör eerst Olympiisch Winterspelen wunn Albright 1952 in Oslo de Sülvermedaille achter de britisch Löperin Jeannette Altwegg aber vör Jacqueline du Bief. Veer Jahr later hett se – trotz en Besehren an’t Been (Snitt), wat hör in’t Training passert weer – hör Landsfru un Konkurrentin Carol Heiss un wurr Olympiasiegerin. Dormit weer se eerste US-Amerikanerin, de Olympiasieger in’n Ieskunstlopen wurr. 

Nah hör Olympiasieg 1956 is se vun den aktiven Sport aftreeden un is ok nicht o de Profis wesselt. Stattdessen hett se en Studium an de Harvard Medical School anfungen, dat se 1961 spoodriek afslooten hett. Ok all wiels hör aktiv Loopbahn harr se af 1953 an dat Radcliffe College studeert. Dornah weer se as Chirurgin tätig. Hör Interesse an dat Fack Medizin weer all in fröh Johren waakt wurrn, as se as Kind an Poliomyelitis krank wurrn weer. 

De Mann vun Albright is de fröhere Ritz-Carlton-Hotelbesitter Gerald Blakely. Vörher weer se mit Tudor Gardiner verheiraadt.

## Weblinks
* Indrag bi Olympedia.org (engelsch)
Les seins de glace

** Les seins de glace ** (düütsch: Eiskalt wie das Schweigen) is en franzöösch-italieensch Film noir van 1974, de up den Roman *Someone Is Bleeding* vun den  US-amerikaanschen Schriever Richard Matheson van 1953 foot.

## Handlung
De Schriever François Rollin söcht Inspiratschoon an en Strand an de Côte d’Azur. Dor draapt he en mysteriöös jung Fru, Peggy Lister, de hüm an de Heldin vun sien Roman erinnert. He verleevt sück sofort in de Fru un wull hör gern beter kennenlehren, moot aber faststellen, dat se ünner den Schuuk vun den mächtigen, inflootrieken Afkaat Marc Rilson un de sien Handlangern steiht. De seggt hüm sluutend, dat Peggy hörn Mann, en Drogendealer, ümbrocht hett, aber nich wegen Mord veroordeelt, sonnern freespraaken wurr, wiel mehrere psychiatrische Gootachter to den Sluss keemen, dat se geisteskrank weer.

Rollin glöövt doran aber nich, tomal ok Rilson in Peggy verleevt is un sogor seggt, dat se hör heiraaten wull. Peggy versöcht sluutend, mit Rollin to flüchten. Kört dornah passeeren wiedere Morde. 

## Kritiken
De Filmdeenst meent: „Ein Film, der sich durch mangelnde Motivation und psychologische Oberflächlichkeit weitgehend um Spannung und Atmosphäre bringt.“ Dat *Heyne-Film-Lexikon* oordeelt, dat de Film en „recht oberflächlich inszeniertes Drama“ is un bewert hüm mit dree vun fiev mögelk Steerns. 

## Weblinks
* 
* Online Filmdatenbank
* Indrag Düütsch Synchroondatei
* cinema

## Enkeld Nahwiesen
Neddersorbsche Spraak

**Neddersorbsch** (egenbeteken *dolnoserbšćina*) is ene slaavsche Spraak. Se wurrd in dat düütsch Bundsland Sassen in de Lausitz vun de Sorben snackt. De Spraak gellt as vun’n Utsterven bedroht.

## Verbreeden
Neddersorbsch is ene sorbsche Spraak un wurrd snackt in den sassischen Deel vun de Lausitt vun ca. 10.000 Minschen snackt.
Helios (Appelsort)

**Helios** is en fröh riepend Appelsort. In Westdüütschland unbekannt, weer se in de DDR en empfahlene Alternative to’n Witten Klarappel.

Se wurr um 1930 vun Martin Schmidt un Heinz Murawski tücht un 1969 inführt. Se is ut en Krüüzung vun de Sort „Geheemraat Dr. Oldenburg“ mit en unbekannten Partner hervörgahn. Ut Weihenstephan-Triesdorf gifft dat en root Utlese. Ut Helios wurrn ünner annern de Sorten Piros un Pia tücht.

De generell gesund, middelstark wassend Bööm hemm en stark Anfälligkeit för Füürbrand, ünner Umständen können ok Schorf un Mehldau uptreeden. Se können bi goot Bodden ok in Höhenlagen gedeehn. De licht empfindlichen, sülvststerilen Blööten kommt fröh un sünd goot Befruchter. De Fruchterdrag is hoch, aber llater gern alterneerend. De druckempfindlichen Früchte riepen Anfang bit Midden August un sünd blots twee bit dree Week lagerfähig. Se sünd wenig farvst, lütt bit middelgroot un sünd goot as Tafelobst to bruuken. Dat Fruchtfleesch is locker, swaak süürlich un licht aromatisch.

## Kiek ok
List vun de Appelsorten

## Weblinks

*Sortenporträt vun den Bayerischen Landesverband für Gartenbau und Landespflege (BLGL)
*Sortenporträt vun Hans-Joachim Bannier

## Enkeld Nahwiesen
Straubing

**Straubing** is en kreisfree Stadt in den Regeerensbezirk Nedderbayern in Ostbayern mit 49.775 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2023). Se is gleedert in  26 Gemeenddeelen. In dat Johr 897 wurr Straubing eerstmals in en Oorkunn nömmt.

In dat laat Middelöller weer de Stadt neben München, Landshut un Ingolstadt een vun de Hööftstäder vun de bayerisch Deelhartogdömer, wat sück in de Architektur bit hüüd wedderspeegelt. Hüüd is Straubing een vun veer nedderbayerischen Böverzentren un Verwaltungssitt vun de Planungsregion Donau-Wald. De Middelstadt is Sitt vun dat Landratsamtes Straubing-Bogen un de gröttste Stadt in‘n Gäuboden.

## Literatur
* 
* Hubert Freilinger: *Straubing. Über den geschichtlichen Rang einer jungen alten Stadt.* Deutscher Sparkassenverlag, Stuttgart 1991, ISBN 3-09-303988-6.
* Alfons Huber, Dorit-Maria Krenn: *Straubing. Das Herz Altbayerns.* Attenkofer, Straubing 2005, ISBN 3-936511-08-X.
* Alfons Huber, Johannes Prammer (Hrsg.): *1100 Jahre Straubing 897–1997.* Historischer Verein für Straubing und Umgebung, Straubing 1998, ISBN 3-00-002752-1.
* Alfons Huber, Johannes Prammer (Hrsg.): *650 Jahre Herzogtum Niederbayern-Straubing-Holland.* Historischer Verein für Straubing und Umgebung, Straubing 2005, ISBN 3-00-014600-8.
* Johannes Prammer: *Das römische Straubing. Ausgrabungen – Schatzfund. Gäubodenmuseum.* Schnell & Steiner, München/ Zürich 1989, ISBN 3-7954-0759-1.
* Dorit-Maria Krenn: *Kleine Straubinger Stadtgeschichte.* Pustet, Regensburg 2012, ISBN 978-3-7917-2417-1.
* Werner Schäfer, *Straubing*, Bertsch Verlag Straubing, 1984. Bildband Architektur, Kunst, ISBN 3-925254-02-1.
* Werner Schäfer, Manfred Bernhard: *Kunstgeschichte der Stadt Straubing.* Attenkofer, Straubing 2014, ISBN 978-3-942742-25-2.
* Franz Sebastian Meidinger: *Beschreibung der kurfürstlichen Haupt= und Regierungs=Städte in Niederbauern Landshut und Straubing. Mit einer ansehnlichen Gemäldesammlung der Kirchen verschiedener Städte und hohen Prälaturen.* Landshut 1787 (Google).

## Weblinks

* Stadt Straubing

## Enkeld Nahwiesen
Étoile des Espoirs

Die **Étoile des Espoirs** (frz., dt.: *Stern der Hoffnungen*) weer en franzöösch Deelstreckenrennen in‘n Straatenradsport. 

Dat Rennen wurr in de Johren 1971 bis 1985  vun *Monde Six* organiseert, en Ünnernehmen, dat vun Jean Leulliot grünnd un leit wurr. Tonächst weer dat alleen för Neoprofis . Af 1974 sünd ok Amateurnatschonalmannschapen antreeden. 

## Sieger

## Weblinks
* Indrag up Radsportseiten.net
* Indrag bi Procyclingstats

## Enkeld Nahwiesen
Roger Piantoni

**Roger Piantoni** (* 26. Dezember 1931 in Étain, Département Meuse; † 26. Mai 2018 in Nancy) weer en franzöösch Footballspeler.

De Halfstörmer speel van 1941 bit 1949 för ES Piennes un dornah bit 1957 för FC Nancy. Nahdem FC Nancy kein grooten Spood mehr harr un sogor afstiegen dee, wessel Piantoni to Stade Reims, mit den he denn ok Meester un Pokalsieger wurr. 1964 muss aber ok disse Vereen afstiegen un Piantoni is to OGC Nizza wesselt, wo he denn 1966 sien Loopbahn afsluuten dee.

För de franzöösch Natschonalmannschap hett he in de Johren 1952 bit 1961 37 Lännerspelen maakt und orbi 19 Doren schaaten. He nehm ok an de Football-Weltmeesterschap 1958 deel un hett dor ok dree Doren schaaten. He harmoneer besünners goot mit Raymond Kopa, mit de aber nie nich in en Vereen tosommen speelt hett.

Nah sien Loopbahn hett he en Sportartikelgeschäft führt.

## Borns
* Bernd Rohr, Günter Simon: Fußball-Lexikon, 2004 Copress Verlag, ISBN 3-7679-0829-8
Regionaalspraak (Mehrdüdig Begreep)

**Regionaalspraak** betekent
* Regionaalspraak, autochthone Spraak, de in bestimmt Gebeed sproken warrt,
* Regionaalspraak, besunners hoogdüütsche Ümgangsspraak in een Regioon.
Charles van Baar van Slangenburgh

**Charles van Baar van Slangenburgh** (* 31. März 1902 in Meester Cornelis (Jakarta); † 17. Juli 1978 in  Doorwerth, Gelderland) weer en nedderlannsch Footballspeler, de as Störmer insett weer. 

Van Baar van Slangenburgh, de sien Öllern ut Fryslân keemen, speel tüschen 1920 un 1926 in insgesamt 109 Spelen för HBS Craeyenhout, in de he 66 Doren schaaten hett. Mit sien Mannschap wurr he 1925 nedderlannsch Meester. Tüschen 1924 un 1925 keem he noch to söss Lännerspelen, in de he 5 Doren schaaten hett. 

1926 gung he nah Nedderlannsch-Indien (hüüd Indonesien), um dor to arbeiten, womit sien Footballloopbahn afslooten weer. 

## Weblinks
* Indrag bi Friese voetballers
Neddersassisch

**Neddersassisch** betekent
* Neddersassisch, heel de plattdüütsche Spraak van Urk bet Eestland,
* Neddersassisch, alleen de westnedderdüütschen Dialekte
* Plattdüütsch in de Nedderlannen, de plattdüütschen Dialekte in de Nedderlannen (*Nedersaksisch*)
* Neddersassen, dat düütsche Bundsland.
Westnedderdüütsch

**Westnedderdüütsch** oder ook **Neddersassisch** (, ) betekent de plattdüütschen Dialekte in Noordwestdüütschland un Oostnedderland un is mit dat Oostnedderdüütsche ene van den twee traditschonellen Unnergruppen för de plattdüütschen Dialekten in de Dialektologie.

De Grenze na dat Oostnedderdüütsche is de Isoglosse för den Eenheidspluraal. Dat Oostnedderdüütsche bruukt *-en*, so as *wi maken,* dat Westnedderdüütsche bruukt to’n gröttsten Deel *-(e)t*, so as in *wi maket/maakt.*

Dat Westnedderdüütsche deelt sik in de groten Dialektrüme: Westföölsch, Oostföölsch un Noordneddersassisch.

De westnedderdüütschen Dialekte sind –&nbsp;uutbenomen Sleswig, Oostfreesland un Grönnen&nbsp;– de Dialekte van dat ole sassische Stammland, de oostnedderdüütschen Dialekte de Mundaarden in dat vöörmaals slaawsche „Nieland“, in dat Nedderdüütsche mit de Oostkolonisatschoon in’n Middelöller trocken sind.

Niegeren Unnersöök, de den Spraakafstand twischen Dialekten meten deit, stellt man de traditschonele Aard de plattdüütschen Dialekte in West- un Oostnedderdüütsch to delen in Fraag. Vanwegen dat’t oostnedderdüütsche Mäkelborger Platt dichter bi dat westnedderdüütsche Noordneddersassisch steit, as bi dat even so oostnedderdüütsche Brannenborgsch, is dat villicht sinniger de plattdüütschen Dialekte in ene noordnedderdüütsche un süüdnedderdüütsche Gruppe to unnerdelen.

## Literatuur

* Michael Elmentaler: *Nordniederdeutsch, Ostfälisch, Westfälisch, Nordrheinmaasländisch.* In: Joachim Herrgen, Jürgen Erich Schmidt: *Sprache und Raum. Ein internationales Handbuch der Sprachvariation.* Band 4: *Deutsch* (=&nbsp;*Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft.* Band 30.4). De Gruyter Mouton, Berlin/Boston 2019, ISBN 978-3-11-018003-9, S.&nbsp;550–590.

## Belegen
Wichita State University

De **Wichita State University** is en staatlich Universität in Wichita in den US-Bundsstaat Kansas. Dor sünd ruchweg 14.000 Studenten inschreven.

## Geschichte

De Hoochschool wurr 1886 as privat *Fairmont College* grünnd. De eersten Studenten wurrn 1895 immatrikuleert, wat ok dat offizielle Grünnensjohr vun de Universität is. 1926 wurr se verstaatlicht un wurr in *Municipal University of Wichita* umnöömt. Den hüdigen Naam kreeg se 1964.

## Studienangebot
Dat Studienangebot umfaat ünner annern
* Geistes- un Naturwetenschapen
* Gesundheitsberopen
* Ingenieurwetenschapen
* Pädagogik
* Schöne Künste
* Wertschapswetenschapen (Barton School)

## Sport
De Sportteams vun de Wichita State University sünd de *Shockers*. De Hoochschool is Liddmaat in de American Athletic Conference. Dat gifft aber kien Football-Team. De School hett hör Footballprogramm nah de Saison 1986 wegen minn Besökertallen, finanzieller Verluste, Verstööt gegen de NCAA-Rekruteeren un den baufälligen Tostand vun dat Cessna-Stadion instellt. Dat Footballprogramm harr sück nie vullstännig verhaalt, nahdem dat 1970 bi en Floogtüüchafstört 16 Starter, sien Sportdirekter, sien Cheftrainer un völ annern, de för dat WSU-Programm entscheedend weern, verloren harrn. 

## Weblinks

* Offizielle Website
Achterhooks

**Achterhooks** is een plaatdüütschen Dialekt in den nedderländschen Achterhook, enen Gebeed in de Provinz Gelderland na Oost van de Iessel an Grenze na Düütschland.

Jo Daan unnerdeelt de achterhookschen Dialekte in Twents-Graafschops un Gelders-Oaveriessels. Dat nöördlike Achterhooksch het veel mit Sallandsche un Twentsche gemeen. De westliken Dialekte wiest Gemeensamkeiden mit dat Oost-Veluwsche.

Ene etableerte Schrievwiese givt dat nich, meest is man de WALD-spelling in Bruuk.

## Grammatik

### Verben
Achterhooksch bögt Verben na Persoon, Numerus (Antall), Tempus (Tied) un Modus (Uutsaagwies) un ünnerscheed starke un swacke Verben.

In dat Präsens hebbt Verben inn Achterhooksch kene Endsülv. Dat öller *-t* in de 2. un 3. Persoon is affullen. De twede Person harr in de verleden den Uutgang *-en* is ook affullen. In de Pluraal gellt de Eenheidspluraal op - (t) oder -en. De starken Verben wiest in de 3. Persoon Singular Ümluud un verkört Stammvokaal.

Dat Präteritum vun de swacken Verben warrt in allen Formen mit dat Achterfööglsel *-en.* Selten sünd de Formen *-de* un *-den*

### Substantive
Achterhooksch ünnerscheed dree Genera: maskulin, feminin un neutrum. De Kasus Nominativ (Subjektfall) un Dativ-Akkusativ (Objektfall) wiest kene Ünnerscheed. Dativrester givt dat avers

Den Pluraal markeert dat Achterhooksch mit Nullmirpheem, Ümluud, -e, -en, -s, -er.

### Pronomen

#### Personaalpronomens
De Personaalpronomens sünd in’n Subjektkasus  (),  (),  (),  (),  (),  (). De 2.&nbsp;Persoon Singulaar kennt de Variant , de vööral in dat süüdliche Achterhooksch begäng is. De 3.&nbsp;Pluraal kennt in Analogie to de 2. Pluraal ook de Formen  un . De Personaalpronomens hebbt –&nbsp;de 2.&nbsp;Persoon Pluraal  uutbenamen&nbsp;– ook enklitische Formen in unbetoont Ümfeld:  (),  (),  (),  (),  (). De Formen  un  warrt na Konsonanten bruukt, so as , de Formen  un  na Vokalen, so as 

De Formen in den Objketkasus sünd  (),  (),  (),  (),  (),  ().  De Possesivpronomens sünd   (),  (),  (),  (),  (),  ()

Dat Reflexivpronomen is *zich*, in dat nöördliche Achterhooksch ook *zik/sik*. De Relativrpronomen sünd in’n Singulaar *den* (m), *die* (f), *dat* (n) un *die* in de Pluraal.

Dat Demonstrativpronomen is *disse/dit.*

## Weblenken

* .tjallo.nl

## Footnoten
Platt (Dialekt)

**Platt** oder **Plat** is in de Ümgangsspraak de Egennaam för verscheden nedderdüütsche un middeldüütsche Dialekten. De Sprekerschen un Sprekers Noord vun een Lien, de bummelig vun de Pälzerwoold&nbsp;–&nbsp;Taunus&nbsp;–&nbsp;Middelhessen&nbsp;–&nbsp;Vogelsberg&nbsp;–&nbsp;Main/Spessart&nbsp;–&nbsp;Rhön&nbsp;–&nbsp;Döringer Woold löppt, betekent den egen Dialekt meest as Platt.

So steit *Platt* up de enen Sied as een Kortform för „Plattdüütsch“ un find sik ook as Naam för de verscheden lokalen plattdüütschen Dialekten, so as Ollnborger Platt, Oostfreesch Platt oder Siuerlänner Platt etc. Op de annern Sied betekent *Platt* ook de westmiddeldüütschen Dialekte, wat man nedderfränksche, ripuaarsche, moselfränksche un rhienfränksche Mundaarden.

Överdregen vun den Ünnerscheed Hoog- un Plattdüütsch, betekent „Plattdäänsch“ de süüdjüütschen Dialekten in Sleswig in Gegensatz to dat „Hoogdäänsch“ (dat Rieksdäänsch).

## Woordafkumst
*Platt* is uut dat Ooldfransche över dat Middelnedderländsche in’t Plattdüütsche kamen un so toletst ook in’t Hoogdüütsche. Dat Woord stammt vun dat rekonstrueerte vulgäärlatiensche **plattus* ‘flack, even, gladd’, dat wedderrüm sachtens vun dat  ‘flack, breed’ uutleent is.

In dat Middelnedderländsche beteken *plat* eerst alleen „flack“, so as in  „metten [...] *platten* lande van Brabant“. Hier steit *platten* för’t buursche Land in dat Hertogdom Brabant. Läter in dat 16.&nbsp;Jhd. kemen anner Konnotatschonen op, so as „*platte* wijn“ (Wien mit wenig Alkohool), „*plat* van ghestalt zijn“ (ene slichte Afkumst hebben), „*plat* spreken“ (apen un klaar sprechen). Ene Bibel uut Delft bruukt 1524 dat eerste Maal den uutdruck *in goede platten duytsche,* wat so veel as „in goden, klaren Nedderländsch/Düütsch“ heet.

Eerst üm 1750 find sik *Platt* ook as korten Naam för de plattdüütsche Spraak. *Platt* för de verscheden middeldüütschen Dialekten kümmt eerst läter op un is sachtens ene Rekatschoon up de plattdüütsche Dialektliteratuur in 19.&nbsp;Jhd.

De Afkumst vun *platt* so as in „flack“, also mit Betog op dat platte Land, find sik wal in de öllere Literatuur, geld man vanddag för wedderleggt.

## Weblenken

* Kaarte „Platt“ in de *Atlas  zur  deutschen  Alltagssprache*

## Nawiesen
Slott Bussy-Rabutin

Dat **Slott Bussy-Rabutin** steiht in dat franzöösch Département Côte-d’Or, etwa twee Kilometer vun dat Dörp Bussy-le-Grand weg. Dat Bauwark besteiht ut verscheeden Gebäuden: dat Hööftgebäude, en Gesindehuus, en Duuvenhuus un en Kapell ut dat 17. Johrhunnert. Dat vun en groot Park umgeven Slott steiht siet 1862 as Monument historique ünner Denkmalschuul. Sien bekanntst Besitter weer Roger de Bussy-Rabutin.

## Baugeschichte un Beschrieven
Slott Bussy-Rabutin entstunn tonächst as befestigt Anlaag, wurr aber mit Anfang vun de Renaissance tonehmend wohnlicher utbaut un gellt dorüm as Renaissanceslott. 1602 keem dat in Besitt vun de Familie Rabutin, de dat 1733 weer verköfft hett. De Toorns stammen vun en borgähnlichen Anlaag ut dat 15. Johrhunnert. De in dat 17. Johrhunnert nee maakt  Watergräben weern oorsprünglich mit Toogbrüggen to  överqueren. Nah 1520 entstunnen desüdlich Bauflögels nee, de Kegeldaaken wurrn in dat 17. Johrhunnert ergänzt. In dat Eerdgeschoss vun de Flögelbauten billen Arkaden en apen Galerie mit Körfbagen. Tüschen de achteren Toorns befinnd sück dat 1649 fardig wurrn Hööftgebäude.

Dat Binnere vun dat Slott is mit tallriek Porträts vun berühmt historsch Persönlichkeiten smückt, Hööchtpunkt is dat Kabinett in de *Tour dorée* (gollden Toorn) ut dat 17. Johrhunnert.

In de *Salle des Devises* sünd de Wanden mit Porträts un Slottansichten dekoreert. Völ Afbillen dragen latiensch Aphorismen, in de Roger de Bussy-Rabutin ironisch up sien Situatschoon Betoog nimmt.

Wiederhen wurrd dat Slott un en wietlöpig Gordenanlaag umfaat. Up de anner Siet vun dat Daal sütt man dat Dörp Bussy-le-Grand. De Anlaag wurr vun den franzöösch Gordenarchitekten André Le Nôtre in Anlehnung an den Gorden vun Slott Versailles gestalt. En Loofwald un en terrassenförmig gestalt Park umgeven dat Slott. De Butenanlagen umfaaten insgesamt 34&nbsp;Hektar un sünd siet Anfang vun dat 19. Johrhunnert vun en Müür umgeven.

## Galerie

ChateauBussy-RabutinCropped.jpg|Ansicht vun Südosten
 Château de Bussy-Rabutin 035.JPG|*Tour dorée* (Golden Toor)
 Kasteel van Bussy-Rabutin - Slaapkamer 21-10-2016 16-11-36.JPG|Slaapstuuv
 Château de Bussy-Rabutin 028.JPG|*Salle des devises* mit Afbillen vun verscheeden Slötter un en Porträt vun den Roger de Bussy-Rabutin


## Literatur
* Patrick Boutevin: *Bussy-Rabutin*. Éditions Gaud, Moisenay 1992, ISBN 2-84080-001-2.
* Maurice Dumolin: *Le Château de Bussy-Rabutin*. Hérissey, Evreux 1933.
* L. E. A. Hudson: *Le Château de Bussy-Rabutin. Guide historique*. Société d’éditions artistiques, Paris 1930.
* Judith Kagan: *Das Schloss Bussy-Rabutin*. Édition du Patrimoine, Paris 2007, .
* Émile Montégu: ''Tableaux de la France. Souvenirs de Bourgogne''. Hachette, Paris 1874, S. 199–219.
* Felix Sarcus: *Notice historique et descriptive sur le château de Bussy-Rabutin*. Tracault, Dijon 1854; books.google.de (PDF; 7,0 MB).

## Weblinks

* Offizielle Website (engelsch, franzöösch)
* Fotos ut de Base Mémoire

## Enkeld Nahwiesen
Hansespraak

**Hansespraak** betekent de middelsassische *[[lingua franca]],* de in de Tied twischen dat 12./13.Jhd. un den Beginn van dat 16.&nbsp;Jhd., also in de Hansetied, langs de Noord- un Oostsee de överregionale Schrievspraak was. Se was sunnerlik Spraak för Hannel, Recht un Diplomatie, man ook as ene Literatuurspraak in Bruuk. Robert Peters stellt fast, dass die „Lüübsche Uutgliekspraak“, so as  he seggt, ene Verkeersspraak, de över den Dialekten stund, wesen weer. 

## Literatuur

* 
* 

## Nawiese
Nedderdüütsch

**Nedderdüütsch** betekent
* Plattdüütsch, de Spraak in Noorddüütschland un Oostnedderland,
* Nedderdüütsch (Spraakgrupp), verscheden westgermaansche Varietäten, de den hoogdüütschen Luudwannel nich mitmaakt hebbt.