open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2001

## Wat passeert is

11. September: An düssen Dag hett Al-Kaida en groten Anslag in de USA maakt. Bi de Terroranslääg vun'n 11. September 2001 sünd twee Fleegers in de Hochhüüser vun't World Trade Center rinflagen un en anner is in dat Pentagon lenkt worrn. Dat veerte verslepte Flugzeug is in een Feld fulln. 
Nah de Anslääg hett de Präsident George W. Bush de Terroristen den Krieg verkloort und Afghanistan angrepen.

## Boren
* 20. März: Renata Flores Rivera, peruaansch Singersche
* 31. Oktober: Jerguš Pecháč, slowaaksch Schachgrootmeester

## Storven
* 31. Januar: Heinz Starke, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1911)
* 4. Februar: J. J. Johnson, US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist (* 1924)
* 31. März: Clifford Glenwood Shull, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger (* 2015)
* 24. April: Hein Bredendiek, düütsch Kunstopteher, Maler, Philoloog un plattdütsch Schriever (* 1906) 
* 4. April: Liisi Oterma, finnisch Astronomin un Opdeckerin vun 54 Asteroiden (* 1915)
* 20. April: Cino Cinelli, italieensch Radrennfohrer (* 1916)
* 7. Mai: Joseph Greenberg, US-amerikaansch Linguist (* 1915)
* 29. Mai: Wolfgang Behrendt, düütsch Nahrichtenspreker (* 1919)
* 11. Juli: Horst Dieter Kallerhoff, düütsch General (* 1923)
* 16. Juli: Beate Uhse, düütsch Pilotin un Ünnernehmerin (* 1919)
* 17. Juli: Wilhelm Simetsreiter, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1915)
* 27. Juli: Harold Land, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1928)
* 17. August: Flip Phillips, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1915)
* 22. August: Tatjana Awerina, russisch Iesflinklöperin (* 1950)
* 2. September: Christiaan Barnard, südafrikaansch Dokter
* 10. September: Alexej Suetin, russisch Schachspeler
* 11. September: Mohammed Atta, islamistischen Terroristen vun de Terroranslääg vun'n 11. September 2001 (* 1968)
* 13. September: Jaroslav Drobný, tschechoslowaaksch Ieshockey- un Tennisspeler (* 1921)
* 2. Oktober: Manny Albam, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1922)
* 11. Oktober: Billy Maxted, US-amerikaansch Jazzmusiker un Arrangeur (* 1917)
* 12. Oktober: Henry Kolarz, düütsch Journalist, Schriever un Dreihbookschriever (* 1927)
* 19. Oktober: Ray Lovejoy britisch Filmeditor (* 1939)
* 16. November: Tommy Flanagan, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1930)
* 23. November: Gerhard Stoltenberg, düütsch Politiker, Bundsminister un Ministerpräsident (* 1928)
* 29. November: George Harrison, britisch Musiker (* 1943)
* 16. Dezember: Stefan Heym, düütsch Schriever

## Nobelpriesen
* Medizin oder Physiologie: Leland Harrison Hartwell, Richard Timothy Hunt un Paul Maxime Nurse
* Physik: Eric Allin Cornell, Wolfgang Ketterle un Carl Edwin Wieman
* Chemie: William Standish Knowles, Ryōji Noyori un Karl Barry Sharpless
* Literatur: V. S. Naipaul
* Freeden: De UNO un hör Generalsekretär Kofi Annan
* Wertschapswetenschapen: George Arthur Akerlof, Andrew Michael Spence un Joseph Eugene Stiglitz
Flagg vun Uganda

De **Flagg vun Uganda** is de Natschonalflagg vun den oostafrikaanschen Staat Uganda. De Farven swart-geel-root sünd de Farven vun den 1960 grünnten Volkskongress vun Uganda, de bi de Wahlen 1962 de stärkste Partei weer un den Staat in de Unafhängigkeit föhren dei. De Idee stammt vun’n Justizminister Grace Ibingira. Dat Swart schall för dat Volk in Afrika stahn, Dat Geel för den Sünnschien un dat Root för de Bröderlichkeit vun alle Minschen.

De Kronenkraan is as netral Staatssymbol wählt worrn. Dat Deert is vun keens vun de fröheren Königrieken un Stämm vörher as Symbol bruukt worrn. De Flagg is an’n 9. Oktober 1962 dat eerste Maal offiziell hisst worrn.
Uganda Cowries

**Uganda Cowries** warrt de eersten Breefmarken nöömt, de in Uganda vun März 1895 an rutgeven worrn sünd. Dat engelsche Woort *cowrie* steiht för de fröher ünner annern ok in Uganda as Betahlmiddel bruukte Kaurimussel. De Uganda Cowries weren blots eenfache Papeermarken, de keen Motiv harrn. Blots de Weert in Kaurimusseln un de Bookstaven *UG* weren dor mit ene Schrievmaschien opschreven.

## Weblink
* https://web.archive.org/web/20131104182347/http://catalogue.klaseboer.com/vol1/html/kenia.htm
Oh Uganda, Land of Beauty

**Oh Uganda, Land of Beauty** is de Natschonalhymne vun Uganda. Se is an’n 9. Oktober 1962 an’n Dag vun de Unafhängigkeit vun dat Land inföhrt worrn. Text un Musik sünd vun George Wilberforce Kakoma un Peter Wingard.

Kort vör de Unafhängigkeit hett Uganda dree Komitees inricht, de de natschonalen Symbole vun dat Land fastleggen schullen. De Vörsitter vun dat Komitee för de Natschonalhymne weer Senteza Kajubi. In en landswiete Kampagne sünd Vörslääg för en ne’e Kompositschoon sammelt worrn.

De Kompositschoon schull neeverfaat, fierlich un mit Blick op de Tokunft richt un todem in alle Stimmlagen harmoonsch wesen.

In’n Juli 1962 is Kakoma sien Kompositschoon utwählt worrn, de Kakoma na sien egen Utsaag in en enkelte Nacht kort vör Afgaavsluss schreven hett.

## Text
Uganda-Schilling

De **Uganda-Schilling** (engelsch *Ugandan shilling*, Suaheli *shilingi ya Uganda*) is dat Betahlmiddel vun Uganda.

De Schilling is 1967 för den Oostafrikaanschen Schilling inföhrt worrn. Bet 1975 weer he an’n US-Dollar bunnen, later denn an dat Spezialtehrecht vun’n Internatschonalen Monetären Fond. 1986 sünd 10 ole Schilling gegen een ne’en Schilling tuuscht worrn.

Blangen den Schilling warrt in Uganda faken ok mit US-Dollar un Britische Pund betahlt.

## Weblenken

* Biller van de Geldschiens
Owen-Waterfall

De **Owen-Waterfall** weer en Waterfall, de in’n Viktorianil leeg, kort achter de Steed, an de de Nil ut den Viktoriasee rutfleten doot. Hüüt is de Waterfall dör den Owen-Damm överswemmt. Nöömt is he na Roderick Owen.
Hilliger Rasmus

De **hillige Rasmus** (* üm 240 in Antiochia; † 303 in Formia) weer en Bischop un is en Märtyrer vun de kathoolsche Kark; he is ok ünner den Naam **Elmo** oder **Ermo** bekannt un warrt as Schuulhilligen vun de Seelüüd ansehn.

## Leven
Vun Rasmus sien echt Leven weet wi nich veel, binah allens sünd Legennen. Rasmus höört to de Hilligen, de op’t mehrst verehrt warrt.  Rasmus keem ut Antiochien, wo he ok Bischop weer, doch he müss vun sien Bisdom weg, as ünner Diokletian de Christen verfolgt worrn sünd. Na de Legenn is he op en Barg in’n Libanon trocken, wo he söven Johr lang op wunnersame Wies vun en Raav nehrt worrn is. As em en Engel erschienen is, güng Rasmus na sien Bisdom trüch, wo he kort later fangennahmen worrn is. Se hebbt em grusam foltert, doch he hett dat allens dörstahn. Mit Bistand vun Gott is he wedder freekamen un is na Italien kamen, wo he as Seelsorger in de Gegend vun Formia arbeid. Dor is he denn na de Legenn na söven Johr in en hooch Öller doodbleven. 842 hebbt se siene Gebeen na Gaeta wat noorden Neapel bröcht, vun wegen dat de Sarazenen Formia innahmen hebbt, wo he bet hüüt Patron vun’n Doom is. Dat he as Hilligen verehrt warrt, dat is siet dat 6. Johrhunnert nawiest. Siet üm un bi 1300 warrt he to de Veerteihn Noothelpers tellt. He is de Schuulhillige vun’t Füer, vun wegen dat Füer an Boord vun de Holtscheep en temliche Gefohr weer. Wenn de Seelüüd op jümehr Segels wat Glöhen segen - elektrische Ladungen, de bi swoor Gewitter ut de Masten kemen -, denn segen se dorin den Geest vun’n hilligen Elmo un glöven dat he jüm schulen dei. Dat weer de Grund, dat se dat Glöhen Elmsfüer nömen.

In’n Averglöven vun de Seelüüd is ut Rasmus denn de Herr vun’t Meer un vun de Winn’ worrn un wenn en Seemann över Boord güng, denn wörr seggt: *„Den hett de Rasmus haalt“*.
Henry Edward Colville

Colonel **Henry Edward Colville** (* 10. Juli 1852; † 25. November 1907) weer en britischen Kolonialbeamten un Offizier in Uganda.

Colville weer de britische Afsandte in Uganda vun 1893 bet 1895. In’n Dezember 1893 föhr he de Militäroffensiv gegen den Oort Mparo un Kabalega, den Omukama (König) vun Bunyoro, an.

Colville greep mit 450 Soldaten ut’n Sudan, 20.000 Kämpers ut Buganda un ganze acht britische Offizieren den Oort Mparo an, de de Seet vun Kabalega weer. Kabalega neih ut un sett Mparo in Brand, vun wegen dat he gegen so’ne grote Trupp nix utrichten kunn. Kabalega holl dat nu mit ene Guerilla-Taktik. He möök jümmer lütte Angreep op britische Festen.

In’n August 1894 hett Colville denn Uganda to’n Schutzrebeet utropen.

## Warken

* *The Land of the Nile Springs*. Edward Arnold, London 1895
Wapen vun Uganda

Dat **Wapen vun Uganda** is dat Natschonalwapen vun den oostafrikaanschen Staat Uganda un wiest en afrikaanschen Schild, de vun en Kob un en Swart Kronenkraan as Schildhollers stütt warrt. De Kob steiht för de rieke Natur vun Uganda un de Kronenkraan is todem dat Natschonalsymbol, dat ok op de Flagg vun Uganda afbillt is.

Op dat Schild sünd en gollen-sülverne Trummel, de för de Kultur vun Uganda steiht, in de Merr en gollene Sünn un baven en sülver-blagen Wellenbalken afbillt. Achter dat Schild sünd twee krüüzte Speren to sehn, de as traditschonelle ugandsche Kampwapen de Wehrhaftigkeit vun dat Land dorstellt.

Dat Schild steiht op en Sockel, de de Landschop vun Uganda, dör de de Nil fleet, dorstellt. Op de linke Siet is en Koffiplant, op de rechte en Boomwullplant to sehn.
Neern is en Banderool mit dat Motto „*For God and My Country*“ („*För Gott un mien Land*“).

Dat Original vun dat Wapen, dat na de Unafhängigkeit vun Uganda 1962 maakt worrn is, schall Präsident Idi Amin tohoop mit dat Original vun de ugandsche Flagg bi siene Flucht 1979 na Saudi-Arabien mitnahmen hebben un dor is dat woll wegkamen.

Dat Wapen warrt siet den 21. September 1962 föhrt. Dat Wapen vun dat britische Protektorat Uganda weer vörher en rund Afteken, dat op gollen Grund enen Kronenkraan wiest.
Ossenpadd

De **Ossenpadd** dör Jütland un Sleswig-Holsteen is en olen Hannelsweg twischen Düütschland (Hamborg un de Elv) un Däänmark (Viborg). 

De Ossenpadd weer keen fasten Weg, veel mehr is he en Nett vun Weeg, vun de vele hüüt gor nich mehr dor sünd. De Ossenpadd weer woll al siet de Bronzetiet in Bruuk.

Den Namen hett he vun den Veehhannel weg, de vun Däänmark Richt Süden güng. Ok de Naam Ossentoll kummt dorvun, Ossentoll weer de Tollstatschoon an de Grenz vun Sleswig-Holsteen na de Stadt Hamborg. Toglieks weer de Padd ok Marschweg för de Armeen.

Alle wichtigen Städer in Sleswig-Holsteen weren an den Padd anbunnen, to’n Bispeel Flensborg, Sleswig (un fröher Haithabu), Rendsborg un Niemünster.

Siet dat 20. Johrhunnert warrt de Ossenpadd as Symbol för kulturellen Uttuusch twischen Düütsche un Dänen opfaat un warrt för Veranstaltungen in dissen Tosamenhang bruukt.

Siet 1998 gifft dat en Ossenpadd-Radwannerweg mit twee Routen twischen de däänsche Grenz bi Flensborg un Wedel bi Hamborg.
Apolo Nsibambi

**Apolo Nsibambi** (* 27. November 1938; † 28. Mai 2019) weer en ugandschen Politiker. He weer von 1999 bet 2011 de Premierminister vun Uganda.

## Leven
Nsibambi is 1938 as Söhn von Simeon Nsibambi boren. Sien Vader weer een von de Anföhrers von de Balokole-Bewegung. Nsibambi weer op dat King's College Budo. Na de School möök he an de Universität London en Bachelor of Science in Weertschopswetenschoppen, an de Universität Chicago en Master of Arts in Politikwetenschoppen un en Dokter in Philisophie an de Universität Nairobi.

Na dat Studium weer he von 1978 bet 1983 un von 1985 bet 1987 Dekaan von de Fakultät för Soziaalwetenschoppen an de Makerere-Universität. 1987 is he Baas von dat Afdeel för Politikwetenschoppen an de Makerere-Universität worrn, wat he bet 1990 bleven is. Von 1994 bet 1996 weer he Direkter vun dat *Institute of Social Research* an de Makerere-Universität.
Vun 1996 bet 1998 weer he Informatschoonsminister, denn vun Mai 1998 bet April 1999 Bildungsminister un vun’n 5. April 1999 bet 2011 Premierminister vun Uganda. An’n 24. Mai 2011 is Amama Mbabazi sien Nafolger worrn.

Von 2003 bet Oktober 2007 weer he as Premierminister gliektiedig ok Kanzler von de Makerere-Universität.

Nsibambi weer Anglikaner un is in’n Dezember 2001 Weetmann worrn, nadem sien Fro Rhoda doodbleven is. In’n Juli 2003 hett he sien twete Fro, Esther, freet. Nsibambi hett veer Döchter.
UN/LOCODE

**UN/LOCODE** (**U**nited **N**ation/**LO**cation **CODE**) is en geograafschen Kood, de vun de Ökonoomsche Kommission för Europa bi de Vereenten Nationen (UNECE), Deel vun de Vereenten Natschonen, utdacht worrn is. 

De Kood bestaht ut mehr as 50.000 Afkörten, de för Öörd in alle Welt staht, de Bedüden för Weertschop un Verkehr hebbt. Dat sünd to’n Bispeel Öörd mit Havens, Flaaghavens (mehrst sünd de LOCODEs denn de sülvigen as de IATA-Koods) oder wichtige Bahnhööv- un Stratenknoten, Postämter un Grenzövergäng. 

De UN/LOCODEs hebbt fief Bookstaven. De beiden eersten Bookstaven sünd en ISO-3166-1-Kood un staht för dat Land (bi de Siet Lännerkoods natokieken). Denn folgt dree Bookstaven för den Oort. Wenn bi gröttere Länner Bookstaven alleen nich reckt, köönt ok Tallen bruukt warrn.

Wenn de Naam vun en Oort Teken hett, de nich to de 26 Bookstaven vun’t latiensche Alphabet höört, denn gifft de List vun de UN/LOCODEs ok jümmer en Schrievwies ahn Sünnerteken an.

## Weblenken

* Websteed to de UN/LOCODEs bi de UNECE (engelsch)
Paul Kawanga Ssemogerere

**Paul Kawanga Ssemogerere** (* 1932 in Bumanji, Distrikt Kalangala; † 18. November 2022 in Kampala) weer en ugandschen Politiker. He is de Vörsitter vun de Demokraatsche Partei (DP).

Ssemogerere studeer an de Makerere-Universität, an’t „Allegheny College“ in Meadville un an de Universität Syracuse Bildung. Vun 1957 bet 1973 weer he Dozent an verschelen Colleges in Uganda.

Bi de Präsidentenwahlen an’n 10. Dezember 1980 hett Ssemogerere gegen Milton Obote vun den Ugandschen Volkskongress verloren. Vun 1981 bet 1985 weer he denn Anföhrer vun de Oppositschoon.

Na dat Störten vun Obote 1985 weer Ssemogerere bet 1988 Binnenminister un vun 1988 bet 1994 Butenminister. Vun 1994 bet 1995 weer he Minister för den apentlichen Deenst.
In de Präsidentenwahl 1996 hett he 22,3 Perzent vun de Stimmen kregen, wat en tweten Rang achter Yoweri Museveni bedüden dei.
Harry Galt

**Harry St. George Galt** (* 28. Januar 1872 in Emsworth in Hampshire † 19. Mai 1905 in Ibanda) weer en britischen Kolonialbeamten in Uganda.

Galt weer de eenzige Kolonialbeamte in de Historie vun Uganda, de in sien Amt doodbleven is. An’n 19. Mai 1905 seet he op de Veranda vun sien Huus in Ibanda as en Inheemschen em en Mess in’n Lief staken hett. Na korte Tiet hebbt de Schandarmen en Verdächtigen fastnahmen. He heet Rutaraka. He harr sik al vör den Moord komisch opföhrt un is korte Tiet later ok doodbleven. Ob dat Sülvstmoord weer oder nich, dat is nich kloor. Later is en lokalen Stammsbaas veroordeelt worrn, dat he den Moord in Opdrag schull geven hebben, doch dat Oordeel is wedder utsett worrn, as he nawiesen kunn, dat Bewiesen för siene Schuld fälscht weren. ’Keen de Schulligen weren, blievt also unbekannt.

Na enen Artikel vun H. F. Morris in dat Uganda Journal vun 1960, schöölt siene letzten Wöör wesen hebben (an sienen Kook richt): *Look, cook, a savage has speared me.* (*Kiek, Kook, en Willen hett mi op’n Speet nahmen.*).
Hand- un Spanndeenst

**Hand- un Spanndeensten** weren Plichten to Arbeit gegenöver den Staat, den Lehnsherrn oder annere Autoritäten.

Disse Deensten müssen faken afleist warrn, wenn Arbeiden dat Gemeenwohl bedrapen hebbt, to’n Bispeel den Bo vun Straten un Weeg oder dat Instandhollen vun de Dieken.

De Handdeensten weren Arbeiden, bi de dat op de Kraft ankeem, bi de Spanndeensten müssen Wagen un Togveeh to Verfögung stellt warrn.
Gerald Portal

**Gerald Herbert Portal** (* 13. März 1858 in Laverstoke Park, Hampshire; † 25. Januar 1894 in Westminster, London) weer en britischen Diplomat in Afrika.

Portal keem 1887 as Afsandten na Äthiopien, twischen de Italieners, de Äthiopien för sik hebben wullen, un Kaiser Johannes IV. to vermiddeln.

1889 bet 1891 weer he Afsandter op Sansibar, wo he ünner annern den Sultan Khalîfa ibn Sa‘îd övertüüg, de Slaveree aftoschaffen. Todem hett he de indische Gleemkreih op Sansibar inföhrt, de inheemsche Schadenmakers bekämpen schull, de aver later sülvst to ene Plaag worrn is.

Vun’n 6. März 1891 bet to’n 12. Dezember 1892 weer he Generalkonsul in Tansania un is 1892 to’n Sir maakt worrn.

1893 un 1894 verbröch Portal in Uganda, wo he help, dat de Briten dat Land as Schutzrebeet kregen. So nehm he ünner annern den Oort Kabarole in, de hüüt na em Fort Portal heet un wo ene Statue vun em opstellt worrn is. He hett sik mit siene Verwalten in Entebbe nedderlaten, wat vun denn an bet to de Unafhängigkeit vun Uganda 1962 de Hööftstadt vun Uganda weer.

## Warken

* *The British Mission to Uganda in 1893*
Negus

**Negus** (vun amhaarsch „König“) weer en Titel in dat Kaiserriek vun Äthiopien.

De Historie vun den Titel reckt trüch bet in de Tiet vun dat Riek vun Aksum. Den Titel „Negus Negest“ geev al, so warrt dat tominnst överlevert, Salomo sien Söhn, den Äthiopier Menelik I. De Negus weer en sülvststännigen Herrscher un weer blots den Kaiser vun Äthiopien ünnergeven. De äthioopsche Kaiser sülvst harr den Titel „Neguse Negest“, wat *König vun de Königen* bedüüd. 

To de Tiet vun Kaiser Beyde Maryam 1468 bet 1478 heet eenzig de Herrscher vun Gen Negus. Je nadem, wo stark de Macht vun’n Kaiser weer, änner sik ok de Macht vun’n Negus. Bi starke Kaisers harr de Negus wenig Macht, bi swacke harr he veel. Later hebbt de Kaisers den Titel Negus ok an de Herrschers vun Shewa, Gonder, Tigray un Gojam vergeven. 

De Letzte, de vun Kaiserin Zauditu to’n Negus kröönt worrn is, weer 1928 Ras Tafari Makonnen. Ras Tafari is 1930 denn as Haile Selassie sülvst Kaiser vun Äthiopien worrn. To siene Tiet is nüms mehr to’n Negus kröönt worrn.
Moses Isegawa

**Moses Isegawa** (* 10. August 1963 in Kawempe, Uganda) is en ugandsch-nedderlandschen Schriever, de dör sienen Roman *Abyssinian Chronicles*, de 1990 rutkeem, bekannt worrn is.

Isegawa besöch en kathoolsch Preesterseminar un arbeid denn veer Johren lang as Geschichtslehrer. Siet 1990 hett he in Beverwijk in de Nedderlannen leevt. Nadem he dor to’n nedderlannschen Staatsangehörigen maakt wurrn is, is he 2006 torüchkehrt na Uganda. Siene Bökers schrifft he up engelsch, man rutkamen doot se toeerst in de Nedderlannen. In sienen Roman *Snakepit* maakt he de jüngere politische Laag in Uganda to’n Thema.

## Warken

* *Abyssinian Chronicles* (1998)
* *Snakepit* (1999)
* *Two Chimpanzees* (2001)

ok up düütsch un nedderlannsch, up Platt is nix vun Isegawa rutkamen.
Tito Okello

**Tito Lutwa Okello** (* 1914; † 3. Juni 1996) weer en ugandschen Politiker.

General Okello, en Acholi un Kommandör vun de ugandsche Armee, nehm 1985 den Kamp gegen de Regeren vun Milton Obote op. In de Armee weren vele Acholi, doch dat Leid harrn mehrsttiets de Lüüd vun’t Volk vun de Langi. Untofreden hebbt se meutert. De Offizier Bazilio Olara Okello, ok en Acholi, marscheer mit siene Soldaten vun de Ugandsche Natschonale Befreeungsarmee op de Hööftstadt Kampala un nehm se op’n 27. Juli 1985 in. För twee Daag harr he dat Leid, denn övernehm Tito Okello dat Amt vun’n Präsident.

He hett de Verfaten un de Regeren afsett, dat Parlament oplööst un de Grenzen to Uganda slaten. He hett aver ok alle Parteien inladen, an de Regeren deel to hebben. De Fröhere Ugandsche Natschonalarmee, de Föderal-Demokraatsche Bewegung vun Uganda, de Ugandsche Freeheitsbewegung un de Ugandsche Natschonale Rettungsfront sünd dissen Oproop folgt, doch de Natschonale Wedderstandsarmee ünner Yoweri Museveni wull nich mitmaken, vun wegen dat fief vun neen Maten in den Militärraat, de nu regeren schull, Acholis weren. As Okello Paulo Muwanga as Premierminister insett, de al ünner Obote Minister för Verdedigen wesen is un ok för vele Kriegsverbreken verantwoortlich weer, füng de Natschonale Wedderstandsarmee an, gegen Okello sien Regeren to kämpen. Okello teh Muwanga as Premierminister trüch un sett Abraham Waligo in.

Okello un Museveni drepen sik nu twischen 26. August un 17. Dezember to Fredensgespreken in Nairobi in Kenia. Se kunnen en Freden afsluten. Vörsehn weer, dat beide Gruppen an de Regeren Andeel hebben schullen. Doch al twee Weken na den Freden an’n 31. Dezember weer dat wedder ut. Okello segg, dat Museveni sik nich an den Freden hollen harr. De Kamp güng wieder. In’n Januar 1986 weer dat denn ut för Okello. De Natschonale Wedderstandsarmee harr Kampala an’n 26. Januar innahmen.

Sien Söhn Henry Oryem Okello weer later ok Politiker.
John Akii-Bua

**John Akii-Bua** (* 3. Dezember 1949 in Lira; † 20. Juni 1997 in Kampala) weer en ugandschen Lichtathlet.

Bi de Olympschen Spelen 1972 in München hett Akii-Bua den 400-Meter-Hinnernloop bi de Mannslüüd in de Weltrekord-Tiet vun 47,82 Sekunnen wunnen. He weer dormit de eerste Minsch ut Uganda, de bi Olympsche Spelen ene Goldmedallje wunnen hett.

Bi de Regeren vun Diktater Idi Amin weer he aver nich good ansehn un se versöken rünnertospelen, wat Akii-Bua doon harr. He kreeg sogor Huusarrest. Bi de Olympschen Spelen 1976 in Montréal kunn he nich antreden, alle afrikaanschen Länner hebbt de Spelen boykotteert. Later is he denn ok noch in Haft kamen. Na siene Flucht ut dat Gefängnis kunn he dat Land verlaten un keem na Düütschland. Hier hett he bet 1983 leevt.

As Akii-Bua 1997 doodbleven is, hett he in siene Heimat en Staatsgräffnis kregen.
Heekstohl

De **Heekstohl** (*Stratiotes aloides*) is ene Oort vun Waterplanten ut de Familie Hydrocharitaceae. Se is de eenzige Oort in dat Geslecht *Stratiotes*. Heekstöhl is faken Deel vun den Dubben op dat Water.

De Blääd wasst in halv ünnerdukerte Blattrosetten, de bet 40 Zentimeter hooch warrt. Blöhn deit he vun Mai bet Juli. De Blöten weert in'n Döörmeter bi 3 bit 4 cm groot un bestaht ut dree witte Kroonblöer un dree gröne Kelkblöer. De Midden mit Stoff- un Fruchtblöer is geel. Dat gifft Planten, de sünd vun dat Geslecht her Mann oder Fro. De Heekstöhl staht ok op de Rode List.

In’n Sommer swemmt de Planten op dat Water doch in’n Harvst sackt se op’n Grund un överwintert dor. Dör dat gaue Wassen vun de Planten sorgt se licht dorför, dat de Diek oder Graven, in den se leevt, mit de Tiet dichtwasst un dat sik düchdig Mudd billt.

## Annere plattdüütsche Naams
De Heekstöhl hett in de plattdüütschen Kuntreien ganz verschedenen Naams:
* Aaden
* Aak
* Ägee
* Ägel
* Ägelhürn
* Agel
* Aien
* Bockelfaart
* Buckelbaar
* Buckelbas
* Buckelblatt
* Buckelbors
* Buckelhaar
* Bucksbaart
* Egel
* Egelhörn
* Egelhührn
* Egelhüren
* Eiden
* Eil
* Eimkruut
* Hääkskruut
* Hekkruut
* Hexenkruut
* Kreeftschier
* Palmkruut
* Säckel
* Säker
* Schäärke
* Scher
* Scherke
* Schernkruut
* Seeposs
* Sgeeren
* Snieder
* Stäkelkruut
* Steerentje
* Sterkryd
* Wateralwe

## Kiek ok bi
* 

## Weblenken
Batwa

De **Batwa** sünd en Volk vun Pygmäen, dat in Zentralafrika leevt un dor to de öllsten Völker höört. To de Länner, in de se leevt, höört Ruanda, Burundi, Uganda un de Demokraatsche Republiek Kongo. Se warrt mehrst nich mehr as 1,5 Meter groot.

De Batwa snackt hüüt mehrstendeels de Bantuspraak Kinyarwanda.

De Tall vun Batwa is nich nipp un nau bekannt. Dat möögt üm un bi 80.000 Minschen wesen, villicht aver ok blots 50.000. 1931 bi den Zensus dör de belgische Kolonialverwalten hebbt se in Ruanda 15.000 Lüüd tellt. 1996 sünd in Uganda noch üm un bi 2000 Batwa tellt worrn.

As de Hutu, en Bantu-Volk, in de Gegend kemen, weren de Batwa noch de Herren över wiede Streken. Doch Hutu un siet dat 15. Johrhunnert ok Tutsi hebbt mehr un mehr dat Leid övernahmen un de Batwa trüchdrängt. De Batwa leven vun’n Woold, doch de Bantu hebbt em afhaut, denn se bruken dat Land för ehren Ackerbo.

De velen Höhlenmalereen bi Mbale warrt ok de Vörfohren vun de Batwa toschreven. De Batwa leven fröher halvnomaadsch un as Jägers un Sammlers. Wenn dat Eten roor worrn oder en Minsch doodbleven is, hebbt se en nee Lager opslaan.

In de 1930er Johren hebbt se de Rebeden Bwindi, Eginga un Mgahinga ünner Schutz stellt. Dat bedüüd dat eerste Maal Schutz för de Resten vun de Levensrüüm vun de Batwa, doch togliek weer de Woold nich mehr in Batwa-Besitt un se kunnen ok nich mehr ole överleverte Levenswies leven. As ut de Reservaten 1991 denn Natschonalparks worrn sünd, weer de Levenswies vun de Batwa sogor illegal.

De Batwa hebbt veel ünner Vöroordelen to lieden. Bi de Bantu-Navers warrt se faken as Volk vun Buttjers un Wille ansehn. Welke Lüüd seggt ok, dat se de roren Barggorillas jaagt un utrotten doot, un dat obschoonst se siet Johrdusenden den sülvigen Levensruum deelt un de Batwa en oolt Tabu hebbt, dat se gor keen Gorilla eten dröfft.

Hüüt sünd de Batwa ok in de Organisatschoon vun de Unrepräsenteerten Natschonen un Völker vertreden.
Swart Kronenkraan

De **Kronenkraan** (*Balearica pavonina*) is en Oort vun Vagels ut de Familie vun de Kranen. He is mit den Griesen Kronenkraan verwandt un dat Wapendeert vun Uganda. 

De Kronenkraan hett en Kroon ut Feddern op’n Döötz, de de Farv vun Stroh hett un na alle Sieden afstaht. He leevt in de drögen Savannen vun dat zentrale Afrika, doch to’n Bröden hett he lever wat füchtere Rebeden.
He freet Insekten, Poggen, lütte Reptilien un Söögdeerter.

## Kiek ok bi
* List vun Vagels, mit allerhand plattdüütsche Vagelnaams un Naams ut de Naberspraken
*
Georg Gröning

**Georg Gröning** (* 23. August 1745 in Bremen; † 1. August 1825 in Bremen) weer Senator un Bremer Börgermeester.

1781 is he in den Bremer Senat wählt wurrn. Vun 1796 bit 1808 weer he up dat Flach vun de Butenpolitik togange. Besünners leifig hett he sik mit de Franzosen verstahn un hett dat so henböögt, dat in dat Jahr 1802 un 1803 de Bremer Staat noch mehr Land dorto kregen hett. Dormals hett he dat mit sien Verhanneln ok henkregen, dat de Toll up de Werser bi Elsfleth nah teihn Jahren afschafft weern scholl. Vunwegen de Franzosentiet is dat dor denn nich to kamen un eerst 1820 is he vunwegen dat Streven vun Johann Smidt upgeven wurrn. 

In de Franzosentiet weer he Bremer Afoornten in de *Sellschup för dat Gesettgeben* in Paris, man dor heel he sik vörsichtig torüch. 1814 is he to’n Börgermeester wählt wurrn, man dor güng dat al mit siene Gesundheit bargdal. 1821 möss he Bott geben, wiel he nich mehr torecht keem.

Gröning weer de Swiegersöhn vun den Bremer Börgermeester Heinrich Köhne jun.. De Bremer Börgermeester Albert Gröning (1839-1903) weer sien Grootsöhn. 

## Literatur
* Wilhelm von Bippen: Gröning, Georg. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 9, Duncker & Humblot, Leipzig 1879, S. 717–719.
Benedikt XVI.

**Benedikt XVI.**, mit börgerliche Naam **Joseph Alois Ratzinger** (* 16. April 1927 in Marktl an’n Inn, Düütschland; † 31. Dezember 2022 in'n Vatikan)) weer van' 19. April 2005 bit 28. Februar 2013 de Bischop vun Rom un dormit Paapst vun de Kathoolsche Kark un de Staatsböverste vun den Vatikan. An'n 11. Februar 2013 hett he verklaart, dat he vunwegen Problemen mit siene Gesundheit Bott geven wull to'n 28. Februar 2013, Klock 8 avends..

Ratzinger is an’n 29. Juni 1951 in den Dom to Freising to’n Preester weht wurrn. 1953 hett he an de Universität München sienen Doktor maakt (Dr.theol.). 1957 hett he sik an de sülvige Universität habiliteert un is Perfessor wurrn. Sienen akademischen Loop füng he 1958 as *Professor för [[Dogmatik]] un Fundamentaaltheologie* an de *Philosophisch un Theologisch Hoochschool Freising* an. 1959 wesselde an de Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn, 1963 güng he na Mönster in Westfalen, 1966 leed hem sien Weg na Tübingen un 1969 keem he dorna in Regensborg ünner. 

Man as hem de Paapst Paul VI. in’n März 1977 to’n Arzbischop vun München un Freising beropen hett, weer dat mit sienen akadeemschen Loop daan un he möss een Amt in de Karken övernehmen. An’n 22. Juni 1977 is he al to’n Kardinal maakt wurrn. 

De ne'e Paapst Johannes Paul II. hett em al up’n 25. November 1981 vun sienen Bischopssetel wegropen un na Rom haalt. Dor is he Vörsitter vun de *Globenskongregation* wurrn. 1992 hett de Paapst em to’n *Kardinalbischop vun Velletri-Segni* maakt un 1998 is he tweede Mann (Subdekan) vun dat *Kollegium vun de Kardinalen* wurrn. 2002 keem he as *Kardinaldekan* an de Topp vun düt Kollegium. Dormit is he automaatsch ok noch Kardinalbischop vun Ostia wurrn.

2013 is he ut Öllersgrünnen vun sien Amt torüchtreeden. 

## Weblenken

## Belege
Jinja

**Jinja** is ene Stadt in’n Süüdoosten vun Uganda. Se is mit 93.060 Inwahners (Schätzung 2005) de tweetgröttste Stadt in Uganda un de Hööftstadt vun’n Distrikt Jinja. Jinja liggt an’n Witten Nil, de in de Neeg ut den Victoriasee rutfleten doot.

## Historie

Jinja is 1901 as Hannelsposten grünnt worrn.

## Infrastruktur

Jinja hett enen Bahnhoff an de Ugandabahn, de de Stadt mit Nairobi un Mombasa an’n Indischen Ozeaan un mit de ugandsche Hööftstadt Kampala verbinnt. Todem hett de Stadt enen Haven, de för den Worenverkehr över den Victoriasee bruukt warrt. In de Neeg liggt ok de Owen-Falls-Damm.

## Weertschop

Jinja is Marktplatz för de Göder, de in de Ümgegend anboot warrt: Boomwull, Suckerrohr, Mais un Eerdnööt. De Industrie stellt Kopper, Metall- un Holtworen, Textilien un Seep her.

## Inwahnertall

## Klima
Johnny Rotten

**Johnny Rotten** (* 31. Januar 1956 in London) is een engelschen Muskant un Journalist. Bekannt wurrn is he vunwegen sien Tiet as Sänger vun de Punkband The Sex Pistols un Public Image Ltd (PiL). Sien egentlichen Namen is **John Lydon**. Dat warrt seggt, de veel bekannter Naam Johnny Rotten is man bloß een Ökelnaam, den he vunwegen siene slechten Tähnen kregen hett oder vunwegen sien leevsten Spruch: *You are rotten, you are*.

Johnny Rotten wurr 1975, vör allen vunwegen sien beetsche Persönlichkeit, vun Malcolm McLaren as Frontman för de Sex Pistols anworben. Sien besunner Singwies un ok sien giftigen Scharpsinn sünd denn fix dat Kennteken vun düsse Grupp wurrn. De Bassgitarrist Sid Vicious weer sien best Fründ.

Man dat duur nich lang, denn geef dat Theater mit McLaren. Johnny Rotten harr veel to veel Talent, as datt he nah McLaren sien Piepen danzen woll. Dorüm hett he de Gruppen 1978 verlaten. He güng denn nah Jamaika un hett dor een paar Weken mit tobröcht, Künstler för Richard Branson sien Virginlabel antowarven. Butendem hett he noch Upnahmen mit Lee Perry maakt, de aber nie nich rutkamen sünd. Later trock he sik torüch nah een Wohnung in London un hett vör Gericht mit Malcolm McLaren öber Krüüz legen. Tohopen mit Jah Wobble warkel he an een nee Band mit Namen *PiL*. Dat weer em ganz wichtig, datt för PiL all dat gellen scholl, wo he sik bi de Sex Pistols öber vertöörnt harr: PiL scholl kenen Manager hebben, keen ewig langen Tournees ünnernehmen un jedet Liddmaat vun de Band scholl just so'n groden Andeel an de Band hebben, as de anner. PiL bleef aktiv bit 1992. Dornah hett Rotten sien Memoiren schreben: *No Irish, No Blacks, No Dogs*. 

An’t Enne vun de 1990er Jahren hett he een *Reunion* vun de Sex Pistols tostannen bröcht. Dornah bröch he sien eerst Solo-Album rut: *Psycho's Path*. Vun dor af an hett he sik mehr mit journalistisch Arbeit befaat. 2004 weer Johnny Rotten bi de engelsche Utgaav vun de TV-Serie *Ik bün een Star-Hoolt mi hier rut* mit bi.

## Weblenken
Wilson Oryema

**Erinayo Wilson Oryema** (* 1. Januar 1917; † 16. Februar 1977) weer en ugandschen Politiker.

An’n 1. März 1939 füng Wilson sienen Deenst as Schendarm an. Gau is he in de koloniale Polizei-Hierarchie opstegen. Nadem Uganda unafhängig worrn is, weer he vun’n 1. April 1964 bet to’n 5. Februar 1971 de eerste swarte Generalinspekter bi de ugandsche Polizei.

Nadem Idi Amin de Macht an sik reten harr, is he den 31. Januar 1971 Minister för Bargbo- un Waterressourcen worrn. Siet den 1. Juli 1976 heet sien Amt denn Minister för Land, Huusbo un Ruumplanung.

1977 hebbt se em denn tohoop mit Bischop Janani Luwum un den Politiker Oboth Ofumbi fastnahmen, sien christlich Glöven weer bi Amin nu nich mehr good leden. Na dat wat de Regeren segg, hebbt de dree versöcht, op’n Weg na’t Gefängnis uttobüxen un sünd dorbi bi en Unfall mit’t Auto doodbleven. In Würklichkeit sünd se aver woll dör Lüüd vun Amin ümbrocht worrn.
Goten

De **Goten** sünd een Volk vun de Germanen ween, dat üm de Tiet vun Christus sien Geboort an de Münn vun de Wießel leben dö. Bi de Geographen vun de Antike weern se ünner den Namen *Gotonen* bekannt. De Naam warrt afleit vun dat gootsche Woort *giuthan* (geten) oder *gutans* (gaten). In de tweede Hälft vun dat tweede Jahrhunnert is een Deel vun de Goten nah Südoost hentrocken, nah de Swarte See. In Südosteuropa hefft de Goten in de eerste Hälft vun dat drüdde Jahrhunnert to'n eersten Mal Striet kregen mit dat Röömsche Riek. An't Enn vun düt Jahrhunnert delen sik de Goten up in een westliche Grupp (*Terwingen*) un een östliche Grupp (*Greutungen*). Later sünd dor de Ostgoten un de Westgoten vun wurrn. Düsse Namen hefft aber mit de Himmelsrichtung nix to doon. Ostgoten kümmt vun dat Woort *Ostrogothi*. Dat bedütt *Glinstergoten*. Westgoten kümmt vun dat Woort *Visigothi*, dat heet: *Gode Goten*.

De Greutungen/Ostgoten sünd 375 vun de Hunnen ünnerkregen wurrn. Man as dat mit de Hunnen ut weer, sünd se Bundsgenoten (*Foederati*) vun de Römers wurrn. 488 hefft se ünner ehren König Theoderich den Groten Italien innahmen. Dat warrt seggt, datt hefft se in'n Updrag vun Byzanz maakt. As Theoderich doot weer, is dat Riek vun de Ostgoten uteneenfullen.

De Terwingen/Westgoten hefft in dat Johr 378 dat ooströömsche Heer ünner Kaiser Valens in de Slacht vun Adrianopel ünnerkregen. Man 382 sünd se al Bundsgenoten wurrn. 401 sünd se nah Italien trocken, wurrn toeerst torüchdreben, man in dat Johr 410 hefft se ünner ehren König Alarich I. Rom innahmen un hefft in'n Anfang vun dat 5. Johrhunnert een Riek in Gallien grünnt. Vun dor hefft de Franken jem afdrängelt un nah Spanien verdreben. In dat Johr 711 weer dat mit de Westgoten ehr Riek toenn, as de Arabers jem ünnerkregen harrn.

## Kiek ok nah bi
Ostgoten

Westgoten

List vun de Ostgoten ehr Königen

List vun de Westgoten ehr Königen

## Weblenken
Alarik

**Alarik** is de Naam von

* Alarik I. (üm 370–410), König von de Westgoten,
* Alarik II. (484–507), König von de Westgoten.
Alarik I.

**Alarik I.** (* üm un bi 370; † 410) weer een König vun de Westgoten. He streedt gegen de Römers toeerst in Thrakien, later ok annerwegens in dat Riek. 

He harr eenen Fredensverdrag afslaten mit Kaiser Theodosius I.. As de dood weer, breek he mit siene Suldaten in Makedonien un Grekenland in. 401 güng he mit sien Armee nah Italien. 410 hett he mit siene Truppen Rom plünnert. Düsse Stadt weer dormals dat eerste Mal siet den Angreep vun de Galliers in dat Johr 390 vör Christus vun frömde Suldaten besett. Dat weer dormals just 800 Jahre her ween un nümms harr sik sowat vörstellen konnt. Vunwegen Gebreck an Eten möß he nah Süditalien utwieken. Dor hett he de Öberfohrt nah Afrika vörbereit. Man he sturv in de Stadt Cosenza, as he dor just mit anfangen woll. Dorüm is vun düssen Plan denn doch nix wurrn. 

## Kiek ok nah bi
* Goten
* Ostgoten
* Westgoten
* List vun de Westgoten ehr Königen
* List vun de Ostgoten ehr Königen

## Weblinken
*
Alarik II.

**Alarik II.** († 507) weer de achte König vun de Westgoten in Spanien. He folg sienen Vadder Eurik in dat Jahr 484.

De Westgoten ehr Riek ünner Alarik II. hett de ganze iberisch Halfinsel (mit Utnahm vun *Galizien*) un Aquitanien in Frankriek ümfaat, dor keem noch de gröttste Deel vun de Provence to. Alarik hüng de Lehr vun Arius an, as männig Germanen dat döen. Man he weer nich so dull achter de Kathoolschen achterran, as sien Vadder Eurik. 506 hett he jem sogar Verlööf geben, in Agde bi een Konzil tohopen to kamen. 

He keek wiet vörut un in politsche Saken weer he liberal. He hett een Arbeitsgrupp insett, de scholl dat Röömsche Recht un de Dekreten vun de Kaisers tosamenfaten un scholl dor för siene röömschen Lüde de Grundlaag vun dat Recht vun maken. Düt Wark is bekannt wurrn as *Breviarium Alaricianum*, oder *Den Alarik sien Brevier*.

Alarik woll anunvorsik Freden hollen un sik an den Verdrag hollen, den sien Vadder mit de Franken slaten harr. Man dat güng nich, vunwegen de Franken ehr König Chlodwig I. unbedingt de Delen vun Gallien innehmen wull, de bit dorhen to de Goten ehr Riek tohören döen. He hett enen Grund för’n Krieg söcht un hett ok enen funnen. He sä, dat weer nödig vunwegen Alarik sien ariaanschen Globen un vunwegen de Aart, wie he mit de Kathoolschen ümspringen dö. 

As dat al to sehn weer, dat dat Krieg geven dö, versöch Alarik sien Swiegervadder Theoderik de Grote, de König vun de Ostgoten noch, sik för den Freden intosetten. Man dat nütz nix. In dat Jahr 507 drepen de beiden Armeen vun de Westgoten un vun de Franken sik up den *Campus Vogladensis* bi Poitiers. Dor keem dat to de Slacht vun Vouillé. De Goten sünd ünnerkregen wurrn un jem ehr König wurr upgrepen un dootslaan, as he utneihen woll. Dat warrt seggt, Chlodwig süms harr em dootmaakt. 

## Kiek ok nah bi
*Goten
*Ostgoten
*Westgoten
*List vun de Westgoten ehr Königen
*List vun de Ostgoten ehr Königen

## Weblinken
*
Theoderik I.

**Theoderik I.** († 451, warrt af un to ok **Theoderid** schreben) weer een König vun de Westgoten. He weer een unehlichen Söhn vun König Alarik I.. Vör Theoderik weer Wallia König vun de Westgoten. Nah em folgen em dree vun sien Söhns as König up: Thorismund, Theoderik II. un Eurik.

Theoderik I. is in dat Jahr 418 König wurrn. He hett dat westgootsche Riek vun Tolosa (hüdigendags Toulouse) in den Süden vun Gallien grünnt. Later hett he ok noch Delen vun de iberisch Halfinsel unner sien Herrschup bröcht. Tohopen mit den röömschen Feldherrn Aetius hett he in de Slacht up de katalaunschen Feller den Hunnenkönig Attila ünnerkregen. Man he süms is in düsse Slacht doot bleben.

Theoderik I. kann döreenanner bröcht weern mit den König vun de Ostgoten, de ok so heten deit. Düsse König vun de Ostgoten warrt aber Theoderik de Grote nömmt.

## Kiek ok nah bi
* Goten
* Ostgoten
* Westgoten
* List vun de Westgoten ehr Königen
* List vun de Ostgoten ehr Königen
Likedeeler

De 'Piraten' in de Hanse (üm 1300) hebt sick sülms Likedeelers nannt, as se dat wat se den Koopmans raubt hebt to glieken deelen ünner sick updeelt hebt. Klaus Störtebecker un Gödeke Michels wern de Likendeelers, de in Norddütschland wohl jedereen kennt.

Et geeft ünnerscheedliche Verschoonen vun dat Leed vun de Likendeelers. Een ervun geiht man so: 

Störtebeker un Gödeke Micheel,
de roveden beide to **liken Deel**,
to Water un ook to Lanne;
bet dat et Gott vun Hewen verdroot,
door moßten sei lieden groot Schanne. 

Störtebeker säd: »Alltohand!
De Westsee is uns wohlbekannt,
doorheen wölln wi nu fahren.
De riken Kooplüüd vun Hamborg,
mögt jem ehr Scheep nu wahren.« 

De Bunte Kuh ut Flandern kam,
dat Roov-Schipp op de Hörner nam
un stött et wiß in Stücken.
Dat Volk sei bröchten na Hamborg op,
door müssen sei 'n Kopp all missen. 

De edlen Herren vun Hamborg dunn'mal,
de seilten tosammen de Elv' hendaal,
hendaal met Wark sei gungen,
düss'n Daag was keen een Röver to sien, 
so düster de Wulken hungen. 

De Sünn kam dörch, de Hewen weer hell,
"Pass op", Gesellen, riep Gödeke Micheel
"Spring to un laang na de Wapen,
Nu möten wi striden om Lewen un Liw,
nu möt' wi de Hamborger drapen!"

"Jij Herren", riep Simon vun Utrecht luut,
"Nu geiht jij bangen, met juch is't ut,
wi hebben juch all bedwungen,
veel Leed hebbt jij aan de Kooplüüd dahn,
Nu hebb'n juch de Kooplüüd fungen!"

To Hamborg wohl op de Winsertorn,
door seten de Rövers verdammt un verlorn,
bet morgens de Glocken klungen,
de Rövers ehr Wiver de heulten man sihr,
wonihr sei to'n Doode gungen.

De Vron, de nöömt sik Rosenfeld,
hei sloog so männig een stuuren Held,
hei slog hem met grimmigen Moode,
hei stond met sine schnöörten Schooh,
bet aan sien Enkel in't Bloode.
Theoderik II.

**Theoderik II.** († 466) weer een vun de jüngern Söhns vun den westgootschen König Theoderik I..

In dat Johr 453 folg he sienen öllern Broder Thorismund as König vun de Westgoten up. He harr em, tohopen mit Frederik, eenen annern vun siene Bröder, an de Siet bröcht. He regeer de Westgoten ehr Riek vun Tolosa (hüdigendags Toulouse) in dat hüdige Aquitanien un heel sik dune bi dat weströömsche Riek. Tohopen mit weströömsche Truppen güng he ok gegen de upsternaatschen Bagauden gegenan.

Theoderik II. hett woll bi den Römer Avitus Latienünnerricht kregen. In dat Johr 455 hett he Avitus hulpen, sik de weströömsche Kaiserkroon uptosetten. In den Updrag vun düssen Kaiser güng he denn gegen de Sueben up de iberisch Halfinsel gegenan. As Avitus afsett un ümbröcht wurrn weer, versöch he, soveel weströömsche Kuntreien, as man möglich weer, för dat Riek vun de Westgoten intonehmen. He versöch dorbi, de Stadt Arles to besetten un leeg mit sien Armee dor ümto. Arles weer de Setel vun den röömschen Präfekt vun Gallien. Man de nee Kaiser Maiorian stüür dor sien Heerföhrer Aegidius hen un de möök en Enn mit düssen Versöök. Dornah hett de Kaiser den olen Verdrag mit de Westgoten wedder nee maakt. Man Maiorian is vun sien eegen Heerföhrer Ricimer an de Siet bröcht wurrn. Ricimer hett sik denn to’n Kaiser upswungen. Man Aegidius füng in dat Johr 461 enen Upstand gegen em an un Ricimer fraag bi de Westgoten an, of de em nich hölpen kunnen. Theoderik II. kreeg för düsse Help de Stadt Narbonne un trock gegen Aegidius in den Krieg. Man Aegidius harr sik mit de Salfranken ünner jem ehren König Childerik I. tosamenslaten. Dor keem dat 463 bi dat hüdige Orléans to ene grote Slacht. De Westgoten hefft verlaren, Frederik wurr dootmaakt.

As Aegidius 464 oder 465 sturv, konnen de Westgoten jem ehr Riek bit nah de Loire utbreden. Mit de Sueben wurr Freden slaten un en westgootschen Missionar hett jem to de ariaansche Aart vun dat Christendom bekehrt.

In dat Johr 466 is Theoderik II. vun sienen Broder Eurik an de Siet bröcht wurrn. Eurik is den König vun de Westgoten wurrn. 

## Kiek ok nah bi
*Goten
*Ostgoten
*Westgoten
*List vun de Westgoten ehr Königen
*List vun de Ostgoten ehr Königen
List vun de Westgoten ehr Königen

## Königen vun de Westgoten
* 395-410 Alarik I.
* 410-415 Athaulf, Swager vun Alarik I.
* &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;415 Sigerik
* 415-418 Wallia
* 418-451 Theoderik I., Swiegersöhn vun Alarik I.
* 451-453 Thorismund, Söhn vun Theoderik I.
* 453-466 Theoderik II., Söhn vun Theoderik I.
* 466-484 Eurik, Söhn vun Theoderik I.
* 484-507 Alarik II., Söhn vun Eurik
* 507-511 Gesalek, Söhn vun Alarik II.
* 511-531 Amalrik, Söhn vun Alarik II.
* 531-548 Theudis
* 548-549 Theudigisel
* 549-555 Agila I.
* 555-567 Athanagild
* 567-572 Liuva I.
* 568-586 Leovigild, Broder vun Liuva I., de eersten Jahren tohopen mit em
* 586-601 Rekkared I., Söhn vun Leovigilid
* 601-603 Liuva II., Söhn vun Rekkared I.
* 603-610 Witterik
* 610-612 Gundemar
* 612-621 Sisebut
* &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;621 Rekkared II., Söhn vun Sisebut
* 621-631 Suinthila
* 631-636 Sisenand
* 636-639 Chintila
* 639-642 Tulga, Söhn vun Chintila
* 642-653 Chindaswinth
* 653-672 Rekkeswinth, Söhn vun Chindaswinth, Mitregent vun 649 af an
* 672-680 Wamba
* 680-687 Erwig
* 687-702 Egica, Swiegersohn vun Erwig
* 702-710 Witiza, Söhn vun Egica, Mitregent vun 698 af an (?)
* 710-711 Roderik
* 711-714 Agila II.

As de iberisch Halfinsel vun de Arabers innahmen warrt, end´ de Reeg vun westgootsch Königen
Wallia

**Wallia** († 418) weer König vun de Westgoten vun 415 bit 418. He is König wurrn, as Athaulf in dat Jahr 415 an de Siet bröcht wurrn is. Wallia süms hett Athaulf sien Nafolger Sigerich ümbringen laten, as de man eerst söven Dage an’t Regeren weer. 

Wallia hett Freden maakt mit den weströömschen Kaiser Flavius Honorius un hett enen Verdrag mit em slaten. He stüür Honorius siene Süster Galla Placidia torüch. Dorför kreeg he 417 Aquitanien as dat Land tospraken, wo de Westgoten as Bundsgenoten (Foederati) vun de Weströmers leben schollen. Wallia hett denn *Tolosa* (hüdigendags Toulouse) as Setel vun sien Regeren innahmen. För den Rest vun dat 5. Jahrhunnert bleev Tolosa de Westgoten ehr Hööfdstadt.

418 is he vunwegen sien Allianz mit de Römers in de iberisch Halfinsel inbraken un hett en Krieg mit de Wandalen anfungen. De siling’schen Wandalen hett he ünnerkregen un de Alanen hett he so slaan, dat de povere Rest bi Gunderich ünnerkrüpen möss. Dat weer de König vun den asding’schen Twieg vun de Wandalen. 

Wallia weer bannig goot beropen as Kriegsmann, man he goll ok as en vörsichtigen Staatsmann.

Dat gifft histoorsch Borns, de düüt an, dat he man bloß vunwegen en Hochtiet mit Alarich I. verwandt weer. Nafolgt is em de unehliche Söhn vun Alarich, Theoderich I.

## Kiek ok nah bi
*Goten
*Ostgoten
*Westgoten
*List vun de Westgoten ehr Königen
*List vun de Ostgoten ehr Königen
Neeharlingersiel

**Neeharlingersiel** is en Gemeend in d’ Landkreis Wittmund midden in Oostfreesland. De sülvständig Gemeend gehörrt to de Samtgemeend Esens, wor ok de Verwalten sitt.

Oortsdeelen van Neeharlingersiel:
* Oltharlingersiel
* Neeharlingersiel
* Ostbense
* Seriem.

## Weblenken
* Offiziell Websteed van Neeharlingersiel
Hudson’s Bay Company

De **Hudson's Bay Company** (HBC) is de öllste Bedriev vun Kanada un de tweetöllste vun ganz Nordamerika. Jahrhunnerte lang hett de Company vun ehr *York Factory* an de Hudsonbai ut den Pelzhannel mit de Indianers in Britisch-Nordamerika in de Hannen harrt. Faken is se in düsse Tiet uptreden, as wenn se se dor vun Staats wegen dat Seggen harr. Een kann dat verglieken mit de Macht vun de nedderlannsche VOC in Ostindien. 1870 is een groten Deel vun de Länner, de to de Company tohören döön, an den Bund vun Kanada öbergahn. De weer 1867 upricht wurrn. As dat mit de Tiet mit den Pelzhannel minner wurr, hett sik dat Geschäft verännert. Nu spelen Hannelspostens in de Kuntreien vun dat Land, de nee ünner den Ploog namen wurrn, een grötter Rull. Hüdigendags hökert de Hudson’s Bay Company mit eenen ganzen Swung vun retail outlets. Dat gröttste un best beropen vun düsse *Stores* is dat Modehuus *The Bay*.

De amerikaansche Investor Jerry Zucker höllt hüdigendags 82 % vun de Andelen vun de HBC, nahdem he an’n 27.Februar 2006 69% vun de dortiets noch free Andelen to sienen egen Bulten tosmieten konn. Wenn he dat schafft, 90% vun de Andelen to besitten, denn hett he dat Recht, ok den Rest öber to nehmen.

## Weblenks
* Hudson's Bay Company
Anton Iwanowitsch Denikin

**Anton Iwanowitsch Denikin** (; * 4. Dezember /16. Dezember 1872 bi Warschau; 18. August 1947 in Ann Arbor, Michigan, USA) weer een russischen General.

Denikin hett 1899 de Akademie vun den Generalstaff besöcht un later in den russisch-japaanschen Krieg deent. In'n Eersten Weltkrieg hett he toeerst een Brigaad, vun Harfst 1916 af an een Armeekorps anföhrt. In'n April/Mai 1917 weer Denikin Baas vun den Generalstaff, later böverst Befehlshebber öber de russischen Truppen an de West- un an de Südwestfront. In'n August 1917 weer he as een vun de Hööfdmackers bi den Militärputsch vun General Kornilow mit bi.

Nah de Oktoberrevolutschoon 1917 hett Denikin tosamen mit Kornilow un Alexejew an den Stroom Don een Freewilligenarmee (de Witte Armee) tohopenstellt un gegen de Bolschewiken ehr Rode Armee streden. He weer dormals för een bestimmte Tiet de Baas öber gröttere Delen vun Russland sienen Süden. In'n Summer un in'n Harfst 1919 versöch Denikin mit sien Suldaten vun'n Süden her nah Moskau vörtostötten, man de Rode Armee kreeg em denn doch bi Orel ünner. He möss 1920 mit den Rest vun sien Armee nah de Krim utkniepen. Dor hett he dat Kummando an General Wrangel öbergeven un is in't Exil gahn. He wanner öber Grootbritannien un Frankriek ut nah de USA. Dor is he 1947 sturben.

An'n 3.Oktober 2005 is sien Liek mit Verlööf vun de russisch Regeeren nah Russland bröcht wurrn. Dor hefft se em in Moskau ünner de Eer bröcht, so as sien Dochter Marina Antonowna Denikina sik dat wünscht harr.

Pass up: De duppelten Daten kaamt dor vun her, datt in Russland bit nah de Oktoberrevolutschoon de juliaansche Klenner gull. Dat eerste Datum steiht jümmers för den juliaanschen Klenner, dat tweede för den gregoriaanschen, de hüdigendags gellen deit.
Universität Stavanger

De **Universität Stavanger** liggt in Stavanger in Norwegen. Se hett üm un bi 8.000 Studenten un 910 Lüüd, de dor arbeiden doot, dorvun 107 Perfessers un mehr as 150 Dozenten mit Doktergraad. Se is indeelt in dree Fakultäten för Naturwetenschoppen, Sozialwetenschoppen un en humanistische Fakultät. An de Universität köönt Dokters in de Fackrebeden Eerdööl-Technologie, Offshore-Technologie, Spezialpädagogik un Risikostüern maakt warrn.

Dat Institut heet fröher *Universitätskolleg Stavanger* un hett den 1. Januar 2005 fullen Status as Universität kregen. Harald V. hett de Universität an’n 17. Januar 2005 offiziell övergeven.
 

## Weblenken

* Websteed vun de Universität (norweegsch, engelsch)
Spiekeroog

**Spiekeroog** is en lüttje Eiland in’e Noordsee un is en von den söven ostfreeske Oogs. Up Spiekeroog leven so 800 Mensen un de Tourismus is heel wichtig för de Insulaners.