Svante Pääbo

**Svante Pääbo** (* 20. April 1955 in Stockholm) is en sweedsch Mediziner un Bioloog. He gellt as de Begrünner vun de Paläogenetik. 1984 gelung hüm as Doktorand eerstmals de Kloneeren vun de DNA vun en Mumie. De entspreekend Mellen in de Facktietschrift *[[Nature]]* keem 1985 up de Titelsiet, en düchtig selten Ehrung för en Doktorrand. In sien wiedere wetenschaplich Loopbahn hett he sück up evolutschonäre Genetik spezialiseert. 2022 wurr he de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken.

## Leven
Svante Pääbo is de Söhn vun den Nobelpriesdräger Sune Karl Bergström un de eestnischen Chemikerin Karin Pääbo un is in sien Gebortsstadt Stockholm upwussen. Ofschons Sune Bergström verheiraadt weer un noch en Söhn harr, de eerst 2004, kört för den Dood vun den Vader, vun Pääbo erfohren hett, hett he sück ok regelmatig mit sien tweet Söhn befaat.

Wiels sien Militärdeenst hett he een Johr de Dolmetscherschool besöcht. Af 1975 studeer he tonächst Ägyptologie, Russisch, Wetenschapsgeschichte un van 1977 bit 1980 up Anraaden vun sien Vader ok Medizin an de Universität Uppsala, wo he 1986 mit en Arbeit in molekularer Immunologie sien PhD, den Doktorgrad in Naturwetenschapen, kreeg. To’n Afsluss vun sien Medizinstudium fehl hüm aber de letzte, klinische Afsnitt, wiel he in de Grundlagenforschung wesseln dee.  

Binnerhalv vun een Johr folgten kört Upenhollen an dat Institut för Molekulare Biologie an de Universität Zürich un en Krebsforschungszentrum in London. De Tiet van 1987 bit 1990 hett he as Postdoc an de University of California in Berkeley in de Arbeitsgrupp vun Allan Charles Wilson verbrocht. 1990 kreeg Pääbo en Roop up en C4-Professur för Allgemeine Biologie an de Ludwig-Maximilians-Universität München. 1997 wessel he nah Leipzig an dat nee grünnd Max-Planck-Institut för evolutschonäre Anthropologie. Siet 1999 leit he do ras een vun fiev Direktoren de Afdeelen *Evolutionäre Genetik* un is to glieker Tiet ok Honorarperfesser an de Universität Leipzig.

Pääbo is mit de US-amerikansch Primatenforscherin Linda Vigilant verheiraadt, de ebenfalls an dat MPI EVA arbeitet, un hett mit hör twee Kinner.

## Wetenschaplich Leistungen

Wiels sien Doktorandentiet in Uppsala kunn Pääbo nee molekularbiologische Techniken bruuken, um DNA ut Geweevproben to winnen. Dorbi keem hüm de Idee, de glieke Techniken ok för dood Geweevmaterial to bruuken. Mit Hülp vun sien fröheren Perfesser in Ägyptologie kunn he Geweevproben vun Mumien ut de ägyptologischen Sammlung in Uppsala un vun dat Pergamonmuseum in Oost-Berlin beschaffen. 1984 gelung hüm dat denn eerstmals, Arvgoot ut Zellen vun de Mumienpräparate to isoleeren. De in dat glieke Johr bekannt maakt Ergevnisse in de Tietschrift *Das Altertum* vun de Akademie vun de Wetenschapen vun de DDR funnen aber kein Beachtung. Eerst de Artikel in de internatschonal herutbrocht Tietschrift *Nature*, 1985, hemm för en wetenschapliche Sensation sörgt.

Nah Afsluss vun sien Dissertatschoon hett sück Svante Pääbo bi Perfesser Allan Wilson in Berkeley up en Postdoc-Stäe bewurben un wurr 1987 annommen. De Arbeitsgrupp vun Wilson weer de eenzige, de sück to de Tiet ebenfalls mit de Isoleeren vun Arvmaterial ut fossil Geweev befaaten dee. De folgend dree Johr bi Wilson weern bannig spoodriek, wiel se en nee Methood to dat Vervölfältigen vun DNA, de Polymerase-Kettenreaktschoon, up en ganz Reeg vun utstorven Deerten as Büdelwulf, dat Riesenfaultier, den Höhlenboor oder da Mammut anwennen kunnen.

An dat Max-Planck-Institut in Leipzig befaat sück Pääbo hööftsächlich mit de Fraag, welke genetischen Veränderungen in de Evolutschoonsgeschichte den modernen Minschen utmaken. Dorbi verglieken de Liddmaaten vun sien Arbeitsgrupp Genmaterial vun den hüdigen Minschen sowohl mit anner Aarden vun de Gattung *[[Homo]]*, as den Neandertaler, as ok de vun anner Fröhminschenaarden un den vun Minschenaapen. 2002 hett he ünner annern sien Forschungsergevnisse to dat „Spraakgen“ *[[FOXP2]]* herutbrocht, ut de sien Fehlen oder uptreeden Defekten Spraakunvermögen resulteert. 2010 hörr Pääbo to de Autoren vun en Studie, in de nahwiest wurr, dat vör rund 40.000 Johren in dat Altai-Gebirge neben *[[Minsch|Homo sapiens]]* un den Neandertaler noch en dart, unafhängig vun disse beid Aarden dorhen inwannert Populatschoon vun de Gattung *Homo* leevt hett, nöömt Denisova-Minsch. 2018 hett he de Reeg vun de Basen in de DNA vun dat Genom vun dat Fossil Denisova 11 ut de  Denissowa-Höhle – en Kind vun en Neandertaler-Moder un en Denisova-Vaders, bestimmt

En vun sien Studienswoorpunkte hett sück mit de Bestimmung vun Reeg vun de Basen in de DNA vun dat Neandertaler-Genom befaat. En 2010 herutbrocht Studie hett ergeven, dat dat Genom vun de  Neandertaler en signifikant gröttere Ähnlichkeit mit dat Genom vun Europäern un Asiaten hett as mit dat Genom vun Afrikanern. Dorut hett man slooten, „dass der Genfluss vom Neandertaler zu den Vorfahren der Nicht-Afrikaner erfolgte, bevor sich die eurasischen Gruppen voneinander trennten“, dat heet in'n Nahen Osten, wo Neandertaler un anatomisch modern Minsch in de Tietspanne vun vör 110.000 Johren bit vör rund 50.000 Johren koexistierten.

All 1997 harr de Münchner Arbeitsgrupp vun Pääbo in Kooperatschoon mit dat Rheinisch Landesmuseum un amerikaansch Wetenschaplern de  mitochondriale DNA vun den modernen *[[Minsch|Homo sapiens]]* mit de vun den Neandertalers vergleeken un dorbi *keine* Anhaltspunkte für einen Genfluss entdeckt. Dat Rheinische Landesmuseum harr dorför en Proov ut den Böverarmknaken vun en Neandertaler to  Verfügung stellt.
Noch in 2004 hemm Pääbo un sien Team kien Anhaltspunkte fö en signifikanten Genfloot vun den Neandertaler to’n  modernen *Homo sapiens* sehn.
Disse Ansicht änner sück eerst nah den Insatz vun nee Ünnersökensmethoden mit dat Ergevnis, dat dat woll Genfloot stattfunnen harr mit en hüdd meetboren Bidrag vun bit to 4 % Neandertaler-Genen to’n Genpool vun de hüdig Europäer un Asiaten. 
In de Johren 2013 bit 2015 herutgeven Analyse-Daten to de *Homo-sapiens-*Fossilien vun Peștera cu Oase in Rumänien un Ust-Ischim in Sibirien hemm disse Erkenntnisse verstärk, wobi Genfloot bitlang blots in en Richt annommen wurr (*Homo-sapiens*-Männer zu Neandertalerinnen).
2014  hett Svante Pääbo dat Book *Die Neandertaler und wir: meine Suche nach den Urzeit-Genen* herutbrocht.

För sien Opdecken över de Genome vun utstorven Homininen un de minschliche Evolutschoon wurr  Pääbo 2022 de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraken.

## Utteknungen un Liddmaatschapen
* 1992: Gottfried-Wilhelm-Leibniz-Pries vun de Düütsch Forschungsgemeenschap
* 1998: Max-Delbrück-Medaille
* 1998: Liddmaat vun de Academia Europaea
* 1999: buterordnetlich Liddmaat vun de Klass Biowissenschaften-Medizin vun de Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften
* 1999: Carus-Medaille
* 2000: Carus-Pries vun de Stadt Schweinfurt
* 2000: Rudbeck-Pries
* 2001: Liddmaat vun de Leopoldina
* 2003: Leipziger Wetenschapspries vun de Sassisch Akademie vun de Wetenschapen
* 2003: Ernst-Schering-Pries
* 2004: Liddmaat vun de Sassisch Akademie vun de Wetenschapen
* 2004: Liddmaat vun de National Academy of Sciences
* 2005: Louis-Jeantet-Pries
* 2005: Virchow-Medaille vun de Universität Würzburg
* 2008: Liddmaat vun den Orden Pour le Mérite för Wetenschap un Künste in Berlin
* 2009: Groot Verdeenstkrüüz mit Steern vun de Bundsrepubliek Düütschland
* 2009: Darwin-Plakette vun de Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina för sien Verdeensten up dat Rebeet vun de Evolutschonsforschung un Genetik
* 2009: Kistler Prize
* 2010: Theodor-Bücher-Medaille
* 2010: Newcomb Cleveland Prize
* 2011: Liddmaat vun de American Academy of Arts and Sciences
* 2011: DGKL-Pries för *Biochemische Analytik*
* 2012: „Heiße Kartoffel“ – Mitteldeutscher Kommunikations- und Medienpreis
* 2012: H.M. Konungens medalj vun den sweedschen König 
* 2013: Gruber-Pries för Genetik
* 2014: Learning Ladder Prize
* 2014: Lomonossow-Goldmedaille
* 2015: Mitglied der Académie des sciences
* 2016: Breakthrough Prize in Life Sciences
* 2016: Utwärtig Liddmaat vun de Royal Society
* 2016: Keio Medical Science Prize
* 2017: Dan-David-Preis
* 2018: HFSP Nakasone Award
* 2018: Prinzessin-von-Asturien-Pries
* 2018: Körber-Pries för de Europääsche Wetenschap
* 2018: Nierenberg Prize
* 2019: Wiley Prize in Biomedical Sciences
* 2019: Darwin-Wallace-Medaille
* 2020: Japan Prize
* 2021: Massry-Pries
* 2022: Nobelpries för Physiologie oder Medizin

## Warken (Utwahl)
* *Die Neandertaler und wir: meine Suche nach den Urzeit-Genen.* S. Fischer, Frankfurt am Main 2014 (Originaltitel: *Neanderthal Man: In Search of Lost Genomes*, übersetzt von Sebastian Vogel), ISBN 978-3-10-060520-7.
* New light shed on chimp genome
* Why humans are brainier than chimps
* Genome 'treasure trove'
* DNA clues to Neanderthals

## Literatur
* Ulrich Bahnsen: *Frühe Vielfalt – Hat der Homo sapiens einen frühen Vorfahren verdrängt oder hat er sich mit ihr kreuz und quer gepaart? Genetische Analysen sorgen für neue Spekulationen.* In: *[[Die Zeit]].* Nr. 17/2014, 16. April 2014, S. 35–36
* 

## Weblinks

* DNB-Katalog
* Indrag bi PubMed.gov (engelsch)
* Svante Pääbos Homepage
* Mapping the Neanderthal Genome – A Conversation with Svante Pääbo
* Deutschlandfunk (DLF) Forschung aktuell van'n 22. August 2018: ''Brain Gain: Dem Erbgut des Neandertalers auf der Spur''
* Pionier der Päläogenetik: Max-Planck-Forscher Svante Pääbo im Porträt, Film van September 2018, Youtube-Kanal MaxPlanckSociety

## Enkeld Nahwiesen


z