open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siel

**Siel** (de oder dat) is ene lüttje Diekslüüs.
As de eersten Dieken boot woorn, mutt ok de Sielbo insett hebben, anners weer’t nich mööglich wesen, dat Baberwater ut de Masch in’t Meer aftoleiten. De eersten Siele weern eenfache Höhlen, de mit en Schott dichtmaakt weern kunnen. Bold kemen aver ok de Ständersielen up. Dat weern twee dichte Palisadenregen mit dicke holten Doren dartwüschen, de van Minschenhand slaten un wedder apen maakt woorn.

Wiel de Dieken ok as Verkehrswege deenden, weer dat nödig, de Siele aftodecken mit ene Balkenlaag un Eer. Na ene Saag schall al vör dusend Jahr en Ollnborger Graaf den Schlickersiel mit kopperne Doren anleggt hebben. Vermodens leeg disse Siel twüschen de Dörper Bant un Dauens, de in ene Stormfloot unnergahn sünd. 

De Buten-un Binnendore von de Siele laat sik von den Waterdruck tosluten un apenmaken. De Butendore weert von dat uplopen Water slaten un bi Ebb von dat aflopen Water tomaakt. Dat Binnendoor is darför dar, dat bi Watermangel dat Water an’t Aflopen hinnert weern kann, un dat Veeh genoog to supen behollt.
Częstochowa

**Częstochowa** (Tschenstochau) is ene Stadt mit 250.862 Inwahners (Stand 31.12.2002) un ene Fläck vun 159,6 km² in de Bezirk Slesien in Polen.
Czestochowa is ene Hoochschoolstadt. Se hett de poolsche Ökelnaam „mala Norymberga“, op plattdüütsch *lütten [[Nürnbarg]]*.

Częstochowa is wiels dat hier de swarte Madonna gifft ene vun de wichtigste europääsche Wallfahrtsoorten. 
Częstochowa weer in't 19. Johrhunnert in de Deel vun Polen, wat to Russland höört.

## Beröhmte Schriewer ut Częstochowa
* Elzbieta Cichla-Czarniawska
* Ludmila Marjanska
* Halina Poswiatowska
* Wladyslaw Terlecki
* Andrzej Kalinin

## externe Links

* Steed vun de Stadt
* Bibliothekssteed vun de Stadt (poolsch)
*  (poolsch)
Tiden

De **Tied**, dat is dat stüttige Stiegen (Floot) un Fallen (Ebb) von dat Water in de Meere un de Unnerlööp von de Strööm, dat tostannen kummt dör de Gravitatschoonsknööv von den Maand un in minner Maten ok vun de Sünn. De Gravitatschoonsknööv treckt dorbi dat Water to twee Flootbargen op tomööt stohen Sieden vun ussen Planeten hoog.

Tweemaal in de Tiet von enen Maanddag (24 Stunnen un 50 Minuten) is an de Küsten Ebb un tweemaal is Hoogwater. Dat heet: wenn vandag Klock twölf Hoochwater is, denn is morgen um teihn Minuten vör een wedder Hooogwater. De Badegäst mööt sik darna richten, wenn se swemmen oder een Wattwannern unnernehmen wüllt. 

Staht de Maand un de Sünn togliek up ene Siet von de Eer (bi Neemaand), so summt sik ehre Kräft up, un de Floot warrt noch starker. De Küstenbewahners nöömt disse Floot Spreng oder Springfloot. Jüst so is dat, wenn Sünn un Maand sik tegenöver staht (bi Vullmaand).

De Höögdverschill twüschen den Waterstand bi Hoochwater un den bi Siedwater warrt as Tidenhub betekt un an enen Pegel meten. En Pegel is en Staff, de lootrecht in't Water steiht un ene Zentimeterindeelung hett. De Tidenhub is in dat apene Meer man bloot 2,50 m, man in Buchten, to’n Bispill in’n Jadebusen, stiggt he up 3,62 m, in den engelschen Bristol-Kanaal sülvs up 12 m an. Den hogsten Tidenhub op de Eer hett de Bay of Fundy in Noordamerika mit bet to 21 m bi Springfloot un 14 m bi normalen Hoochwater.

## Kiek oob bi

* Amphidroomsch Punkt

## Weblenken

* Tidenvörutbereknung för de Nordseeküst (plattdüütsch)
Geest

**Geest** kummt von „güüst“ un heet soveel as dröög un unfruchtbaar.

De Geest is neven de Masch un dat Moor de drüdde charakteristische Landschupsoort in dat nordwestdüütsche Küstenrebett. Se liggt höger as de Masch, is sandig un dröög. In vergahnen Tieden weer se tämlich unfruchtbaar. Dat hett sik aver ännert, sietdem dat den Kunstdünger gifft. 

De Geest is in dat Iestietöller un in de Tiet darna tostannen kamen. Domaals kemen in Afstänn von Dusenden von Jahren mehrmaals grode Iesmassen von Skandinavien her na Noorddüütschland. Darbi schrammen un slepen se den Unnergrund, nehmen den afhövelten Gruus in sik up un reven den fien. Ümmer wenn de Iesmassen denn afsmulten, bleef dat, wat se vör sik her schaven harrn (de Endmoränen), as Hügelland liggen. Den fienen Kraam nehm dat Smöltwater mit. So entstund denn de Geestbodden, aver ok de Kies-, Toon- un Sandlagers un de Lössrebetten.

In Nordwestdüütschland is de Geest na de Iestiet in ene lange Tiet verwiddert un utwuschen woorn. De Kalk is darum ut de baberste Boddenschicht verswunnen. Ene düütliche Verarmung keem aver eerst tostannen, as de Bewahners anfungen, to veel Büsch un Hölter to roden, dat Plaggensnieden to överdreven un grode Schaapsheerden dat Jungholt afweiden to laten.

Vandagen kann man mit de Hülp von Kunstdünger gode Aarnten inbringen. Kartüffeln un Rogg sünd de Hööftprodukten, aver ok mit de Veehtucht kummt man goot torecht. Up de Rebetten, de ümmer noch to ungeef sünd, wasst Nadelholt.
Kattowitz

**Kattowitz** (poolsch: *Katowice* []) is de Hööftstadt vun den Bezirk Slesien in Polen un hett 298.111 Inwahners (Stand: 31. Dezember 2016) Inwahners. Se liggt över 70 km nördwestelk vun Krakau in't böverslesisch Steenkaulrevier. Kattowitz is ene vun de wichtigsten Bargbu- un Industriestäder.

1865 kreeg Kattowitz de Stadtrechten. De Stadt weer denn in'n Kreis Beuthen in de Regierungsbezirk Oppeln. 1873 warr Kattowitz Kreisstadt un vun 1899 en egen Stadtkreis. Ok wenn över 80 % för Düütschland weern, gung de Stadt an Polen.
De Stadt, nu Katowice, worr dat Zentrum vun de niege poolsche Województwo Śląskie (= Bezirk Slesien).
In de Johr vun 1953 bet 1956 harr de Stadt de Naam Stalinogród (översett: Stalinstadt).

## Beröhmte Lü ut de Stadt

* Willy Fritsch (*1901), düütsch Schauspeeler
* Georg Thomalla (*1915), düütsch Schauspeeler
* Hanna Schygulla (*1943), düütsche Schauspeelerin
* Henryk M. Broder (*1946), Journalist
* Dariusz Wosz (*1969), Footballnatschonalspeeler
* Maria Goeppert-Mayer, Physikerin & Nobelpries-Drägerin 1963
* Jerzy Montag, Vörsitter vun de baierschen Grönen

## Weblenken
Zabrze

**Zabrze**, vörmolig up düütsch **Hindenburg**, is ene Hoogschool- un Industriestadt in de Mitt vun't Overslees'sch Industrierebeet in de Bezirk Slesien in Polen. De Stadt hett över 160.000 Inwahners.
De eerste Ansiedlung weer hier noh den Mongolenkrieg.

## Historie
* 1793 - Buernopstand
* 1796 - Dat eerste offiziell Kaulbargwark in Zabrze
* 1843 - Bargwark Concordia
* 1862 - Kaublbargwark Hedwigswunsch
* 1905 - Vereenigung vun de Gemeenten Stare Zabrze, Małe Zabrze, Dorota in ene Gemeente Zabrze
* 1915 - De Gemeente kreeg de Nam Hindenburg.
* Noh de Eerst Weltorlog weer de Stadt in de düütsche Deel vun Böverslesien
* 19 März - Övergang an poolsche Verwalten
Hunn

**Hunn** is de Familiennaam von

* Ägidius Hunn de Öllere (1550–1603), düütschen lutherschen Theoloog,
* Ägidius Hunn de Jüngere (1594–1642), düütschen lutherschen Theoloog,
* Felix Hunn (1877–1944), düütschen Footballspeler,
* John Hunn (1849–1926), US-amerikaanschen Politiker.

Kiek ok bi: Hund, Hunnen, Hun.
Sosnowiec

****, inst Sonsnowitz, is ene poolsche Universitätsstadt mit circa 230.000 Inwahners in de Bezirk Slesien. Sosnowiec liggt in’t Böverslesische Industrierebeet un hett en Arbeitslosigkeit vun üm un bi 30&nbsp;%.

1228 wurr Sosnowiec dat eerste Mal oorkundlich erwähnt.

## Weblenken
Astuursche Spraak

**Astuursch** (astuursch *asturianu* oder *bable*, kastilisch *asturiano*) is en Spraak (anner seggt: en Dialekt), de in de gröttsten Deel vun de Region Asturien un in Delen vun de Provinz León in Spanien un in’t Rebeet vun Miranda do Douro in Portugal, wo dat en Amtsspraak is un **Mirandes** heet, snackt ward.

Circa 450.000 Minschen (44,4&nbsp;% vun de Inwahners vun Asturien) snackt Astuursch. Welke Schoolen bruukt Astuursch as Medium.

Dat gifft kene Fernsehprogrammen in Astuursch, män Radioprogrammen un en Weekenblatt gifft dat. Annere Zeitungen schrievt blots wenig op Astuursch. En paar Magazinen worrn op Astuursch herutgeven.

Dat is nich klor, ob dat ene Spraak oder en Dialekt vun de Spaansche Spraak is.

De Spraakcode noh ISO 639-2 is ast.

## Dat [[Vadderunser]] op [[Kastilisch]] (Spaansch) un Astuursch

Astuursch:

Padre nuesu que tas en cielu, santificáu seya'l to nome. Amiye'l to reinu, fáigase la to voluntá lo mesmo na tierra qu'en cielu. El nuesu pan de tolos díes dánoslo güei y perdónamos les nueses ofenses lo mesmo que nós facemos colos que mos faltaren. Y nun mos dexes cayer na tentación, y llíbramos del mal. Amén.

Kastilisch:

Padre nuestro que estás en los cielos, santificado sea tu nombre. Venga tu Reino. Hágase tu voluntad, así en la tierra como en el cielo. El pan nuestro de cada día, dánosle hoy y perdónanos nuestras deudas, así como nosotros perdonamos a nuestros deudores. Y no nos dejes caer en la tentación, mas líbranos del mal. Amén.

## Weblenken
Bytom

**Bytom** [], inst Beuthen O. S. is ene Universitätsstadt mit circa 190.000 Inwahners in de Bezirk Slesien in Polen. Bytom, ene wichtige Bargbustadt, liggt in't Böverslesisch Industrierebeet. Beuthen kreeg 1254 düütsche Stadtrechten. Al in't Medeloller geev dat in Beuthen Bargbu. Beuthen kreeg 1894 ene Stratenbohn. Beuthen weer bet 1945 düütsch. Bytom weer vun 1945 in'n Bezirk Kattowitz, vandage de Bezirk Slesien. Ok vandage leevt ene düütsche Minnderheed mit ene grötter Tahl Lü in Bytom. De düütsche Partnerstadt vun Bytom is Riäkelhusen in't Ruhrrebeet.

Städer över 100.000 Inwahners bi Bytom sün vandage Ruda, Königshütte un Zabrze.
En Deel vun de Warschauer poolsch-japansche Hoogschool för Informatik is hier.

## Beröhmte Lüüd ut Bytom

* Maximilian Kaller (1880-1947) - kathoolsch Bischop
* Leo Scheffczyk (* 1920) - Kardinaal un kathoolsch Theoloog
* Leszek Engelking (* 1955) - poolschen Schriever
* Slawomir Paul Freier (* 1979) - Football-Natschonalspeler

## Weblenken
* Oddział Celny w Bytomiu
Bielsko-Biała

**Bielsko-Biała** [] (Bielitz-Biala) is ene Stadt mit circa 175.000 Inwahners in de Bezirk Slesien in Polen. Bielsko-Biała liggt in de Beskiden in Böverslesien, circa 60 km södelk vun Kattowitz. Dat gifft de Stadt siet 1941, wat ene Fusion vun Bielitz un Biala weer.

1945 worr dat wedder deelt. Vun 1951 geev dat wedder ene enzig Stadt. Bielitz weer en düütsche Spraakinsel in’t Hartogdoom Oppeln, denn in Polen un Österriek. Carl Samuel Schneider weer in de österrieksche Tied de enzig evangeelsche Parlamentarier in de Rieksdag vun Österriek. Bielitz weer de enzig evangeelsch Stadt in Österriek. Bielitz weer denn in Galizien. Biala weer in’t Hartogdoom Auschwitz, denn in Polen un denn ok in Österriek.
De poolsche Meester vun Fruen-Volleyball BKS Stal Bielsko-Biała is hier. De düütschen Partnerstäder sünd Lelendaal un Wulfsborg.

## Weblenken
Gleiwitz

**Gleiwitz**  (poolsch *Gliwice*) is ene wichtige grote Industriestadt circa 270 Kilometer weg vun Warschau in de Bezirk Slesien. Se liggt in de Mitt vun’t böverslesisch Industrierebeet.

De eerste elektrisch Stratenbahnen in Europa weern hier an’t End vun’t 19. Johrhunnert in de Stadt.
Bi de Afstimmung enig Johr later weer de Mehrheit för Düütschland. Gleiwitz bleev in Düütschland.

De Sender Gleiwitz worr 1939 de Steed vun en fingeert Angreep dör’t Düütsche Riek, de Utreed för den Angreep gegen de Polen weer.

Der Sender Gleiwitz hett mit 118 Metern de villicht hööchste Holtbu in de Welt.

De düütsche Schriever Horst Bienek is ut Gleiwitz.
General Motors hett hier en Wark.

## Beröhmte Lüüd ut Gleiwitz

* Oskar Troplowitz, Aptheker un Besitter vun de Kosmetikfabrik Beiersdorf in Altona
* Christoph Zöpel, düütsche Politiker (SPD), MdB, MdL (Nordrhien-Westfalen)
* Hansi Kraus, düütsche Schauspeeler (Die Lümmel von der ersten Bank)
* Lukas Podolski, düütsche DFB-Natschonaalspeler

## Literatur

* B. Nietsche, Geschichte der Stadt Gleiwitz, 1886
* Seidel, Die königliche Eisengießerei zu Gleiwitz, Berlin 1896
* Hugo Weczerka, Handbuch der historischen Stätten. Schlesien, Stuttgart 1977
* Horst Bienek: Gleiwitz - Eine oberschlesische Chronik in vier Teilen, eine Familiensage der Familie Piontek, dtv, 2000, ISBN 3-423-12773-2
* Wolfgang Bittner, Gleiwitz heißt heute Gliwice, Oberhausen 2003, ISBN 3-89896-161-3

## Weblenken
Rybnik

**Rybnik** (Utspraak: 'ribnik) is en Stadt in’n Bezirk Slesien in Polen. De Universitätsstadt Rybnik liggt an den Süüdrand vun’t Böverslessch Industrierebeet. De Naam heet Fischdiek op Ooltpoolsch. Vele Düütsche ut Rybnik levt vundaag in de Partnerstadt Dössen in’t Ruhrrebeet.

## Weblenken
* Websteed vun de Stadt (poolsch, ingelsch)
*Wieża Ciśnień
Tychy

**Tychy** (Utspraak: []), inst Tychau, is ene Stadt bi Kattowitz mit circa 134.000 Inwahners in de Süden vun de Bezirk Slesien in Polen. Tychy is in de böverslessche Sünnerwertschapszoon Kattowitz-Tychy. In de Tweet Weltorlog weer hier en Butenlager vun't KZ Auschwitz. In Tychy ward dat bekannte Bier Tyskie mokt. Siet 1949 gifft dat hier Steenkohlenbargbo. Fiat is ok in Tychy en wichtig Arbeidgever. Tychy hett ene Grenz mit Kattowitz. Krzysztof Oliwa is ut Tychy. Dat gifft ene Hoochschool in Tychy.

## Weblenken

* Offizielle Steed vun de Stadt Tychy (ingelsch un poolsch)
* Interaktiv Steed över de Stadt Tychy (poolsch)
* Narichtensteed över de Stadt Tychy (poolsch)
* Kunst un Kultur in Tychy (poolsch)
Dąbrowa Górnicza

**Dąbrowa Górnicza** (Utspraak: ), inst Dombrowa, is ene Stadt mit circa 130.000 Inwahners in de Bezirk Slesien in Polen. Dombrowa liggt bi Sosnowiec. In de 1970er Johren weer hier de gröttste Stahlhütt in Polen buut. In’t 19. Johrhunnert weer de Stadt unner de Herrschap vun Russland.

## Attrakschonen
* „Freja“ - Huus vun de ehemaalsche Mölenbuwer
* „Hubertus“ - Herbarg un Restaurant
* Kościół pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny i św. Antoniego (Kark Mariä Geburt)
* Kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Anielskiej (Engels-Gottsmoderkark)
* Kaplica pod wezwaniem Św. Katarzyny (St. Katharinenkark)
* Kapell in Trzebiesławice
* Pałac Kultury Zagłębia
* „Sztygarka“ - Stadtmuseum
Białystok

**Białystok** (Utspraak: ) is ene Universitätsstadt mit circa 290.000 Inwahners un ene Fläck vun 94,0 km² in Polen noh bi Wittrussland. Dat is de Hööftstadt vun de Bezirk Podlachien. De Bezirk is ene vun de ärmste Regionen in de Europääsche Union. In Białystok gifft dat relativ groote orthodoxe, wittrussche, törksch-islaamsche un anner Minnerheeden. Białystok hett twee Domen. De Erfinner vun de Spraak Esperanto, Ludwik Lejzer Zamenhof, hett inst hier leevt. Henning von Tresckow, en vun de wichtigsten Strieders ut den düütschen Wedderstand gegen Hitler hett sik an'n 21. Juli 1944 bi düssen Oort mit en Handgranaat sülvst in'e Luft jaagt, as he höört harr, dat de Anslag up Hitler sien Leven an'n 20. Juli vergeevs weer. 

## Bekannt Lüüd ut disse Stadt
* Julius Perlis (1880-1913), öösterrieksch Schachspeler

## Weblenken
Protozoa

**Protozoa** (Greeksch *protos*=eerste un *zoon*=Deer) sünd Eenzeller mit Kennteken vun Deeren. Se sünd Eukaryoten un in manche Schemata en egen Riek. De Inornen as Protozoa is hüüt in de Biologie nich mehr begäng un se ward to de Protista stellt.

Traditionelle Indeelung in Unnergruppen:

* Flagellata
* Amoeboiden
* Sporozoa: Apicomplexa, Myxozoa, Microsporidia
* Ciliata

Protozoa sünd omnipräsent in veele Ökosysteme.
Cnidaria

De **Cnidaria** sünd Deeren in en Stamm vun't Deerriek. To'n Bispeel de Korallen sünd dorbi, de ok Korallenriffen moken.

Dat gifft veer Klassen: 
* De Cubozoa, wat Quallen sünd, circa 20 Orten.
* De Hydrozoen (Hydrozoa) hebbt circa 3000 Oorten. In disse Klass sünd Korallen un anner Dieren.
* De Scyphozoa hebbt circa 200 Oorten, wat meest Quallen sünd.
* De Anthozoa sünd circa 6000 Oorten, män kene Quallens.
Rippenquallen

De **Rippenquallen** (Ctenophora) sünd en Deerstamm. Se warrt mit de Cnidaria (*Netteldeerten*) to de Coelenterata (*Holldeerten*) tosamenfaat. De Naam in de Wetenschap kummt vun greeksch *xtena*=„Kamm“ un *phoro*=„drägen“. 

Man, dat sünd keen richtige Quallen, vun wegen dat de tyypschen Nettelzellen fehlt. De mehr as 100 Oorden vun de Rippenquallen kamt in de Ozeanen op de helen Eer vör.
Moselfranksch

**Moselfranksch** is en Dialekt vun de hoochdüütsche Spraak. Moselfranksch is en vun de medeldüütsch Dialekten, wat Pälzisch, Hessisch un anner ok sünd.

De Subdialekten sünd:
# Trierisch (Rhienland-Palz)
# Eifelisch (Rhienland-Palz)
# Untermosellanisch (Rhienland-Palz)
# West-Westerwäldisch (Rhienland-Palz)
# Siegerländisch (Noordrhien-Westfalen)
# Siebenbürgisch (Rumänien)
# Zipser Deutsch (Slowakei)
# Lëtzebuergesch (Luxemborg, Provinz Luxemborg (Belgien), Rhienland-Palz un Moselle)

## Weblinks

* Wikipedia op Lëtzebuergesch
Süüdfränksch

**Süüdfränksch** is en medeldüütsche oder böverdüütsch Dialekt vun de hoochdüütsche Spraak. 
Dat *Bukowina-Deutsch*e weer ene Foorm vun de hoochdüütsche Spraak mit staarken Infloot vun't Süüdfränksche oder en Deel vun't Süüdfränksche.
## Tekens

# dat, no dat böverdüütsch Schema fehlen hier de Ennen vun de Plural:
#* *Wage* nich *Wagen*
# Fehlen Explosiva no *m* un *n*:
#* *Hemm* nich *Hemd*
#* *Kinner* nich *Kinder*
# Artikel:
#* *de Mann* nich *der Mann*
#* *d' Fraa* nich *die Frau*
#* * 's Kind* nich *das Kind*
# charakteristisch *ei*-Luut
#* De i-Luut un de ei-Luut ut't Alemannisch warrn as de hoochdüütsch Luut un as de oi-Luut utsproken.

En Bispeel-Satz is:

*Zw*'ei** w**ei**che **Ei**er in **ei**nerer R**ei*'h*

(Standardhoochdüütsch: "Zwei weiche Eier in einer Reihe")
Rind

**Rind** betekent

* Rindveeh, de domestizeerte Form vun den Ur,
* Rinner, en Ünnerfamilie in de Biologie,
* Rind, en Resin in de noordische Mythologie.

**Rind** is de Familiennaam von

* Hermann Rind (* 1939), düütschen Politiker,
* Johann Christian Rind (1726–1797), düütschen Koopmann,
* Katharina Rind (1904–1989), düütsche Fabrikantin,
* Michael Rind (* 1959), düütschen Archäoloog,
* Stephan Rind (* 1967), düütschen Manager.
Naime

**Naime** is en Deel vun de Stadt Arensperg in de Hoochsuerlandkreis in’t Suerland in Noordrhien-Westfalen. Bet 1975 weer Naime en Deel vun Naime-Hüsten. Vandage hett de Oort mehr denn 20.000 Inwahners. Naime liggt noh bi de Stadt Menden.

## Historie

* Naime kreeg 1358 de Stadtrechten. 
* 1911 bet 1913 weer hier de katholsche Kark St. Johannes Baptist buut.

## Söhn un Döchter vun de Oort

* Dr. Walther Kolbe, düütsche Politiker (CDU), MdB
* Franz Müntefering, düütsche Politiker (SPD), MdB
* Gert K. Müntefering, „Sendung mit der Maus“ 

## Weblinks

*Steed över de Historie vun Naime (hoochdüütsch)
Langues d’oïl

De **Langues d'oïl** [lɑ̃g.ˈdɔjl] sünd ene Grupp vun romansche Spraken. De Naam is vun't Woort för jo. Dat Gegendeel is de Okzitansche Spraak.

Dat Rebeet vun de *Langues d'oïl* is Frankriek (ünner annern Gallo), Belgien (Walloonsch), de Swiez un anner Länner. Dat moderne Franzöösch is de wichtige *Langue d'oïl* un weer eerst in de Ruum Paris.

De Spraken sünd:
* Franzöösch
* Bourguignon (burgundisch Zoon)
* Champenois (franksche Zoon)
* Franc-comtois (burgundsche Zoon)
* Gallo (armorikansche Zoon)
* Lorrain
* Normand (franksche un armorikansche Zoon)
* Picardsch (franksche Zoon)
* Poitevin-saintongeais
* Walloonsch (franksche Zoon)

To de zentrale Zoon höörn traditschonell de Rebeden: Ile de France, Orléanais, Touraine, Ouest de la Champagne, Berry un Bourbonnais.
Picardsch

**Picardsch** is ene to dat Franzöösche ähnelke romansche Spraak, en vun de Langues d’oïl. Se ward in Frankriek in Flannern, in’t Artois un in de Picardie un ok in den Westen vun de Wallonie (Belgien) spraken.

För de Spraak warrn de Wöör *chti* un *chtimi* in Flannern un Artois bruukt (un Rouchi in de Ruum Valenciennes), ok wenn de Lü in Flannern meest blots *patois* doto seggt. De Linguisten bruukt blots dat Woort Picardsch.

Die Franzööschsprakig Gemeenschap vun Belgien hett Picardsch as Regionalspraak gellen laten, un ok Walloonsch, Lorrain, Champenois un *francique* (1990).

De franzöösche Staat hett nich in groten Mate dat Picardsch gellen laten, män dat Picardsch
profiteert vun de „*Délégation Générale à la Langue Française et aux Langues de France*“ vun’t Kulturministerium.

## Kiek ook bi

* Spraken in Frankriek

## Weblenken
* Wikipedia Picard
### Audio
::http://ches.diseux.free.fr/sons/d85.mp3
::http://ches.diseux.free.fr/diri/dir85.htm
::*Centre de Ressources pour la Description de l'Oral* (CRDO) ( http://www.language-archives.org/language/pcd )
Lorrain (Spraak)

Dat **Lorrain** is ene bannig lütte romansche Spraak, ene vun de langues d'oïl un dat Woort för al romansch Dialekten in Lothringen. Dat Lorrain ward in Frankriek un Belgien snackt, in Belgien ok mit de Naam *gaumais*.

## Kiek ook bi

* Spraken in Frankriek

## Bibliographie

* Michèle Benoît et Claude Michel, *Le parler de Metz et du pays Messin*, éditions Serpenoise, Metz. Prix de l'Académie nationale de Metz 2001. 
* Brondex Mory, *Chan Heurlin ou les fiançailles de Fanchon*, éditions Serpenoise, Metz. 
* Georges L'Hôte, *La Mélie Tieûtieû couârie avec le père Fanfan*, éditions Serpenoise, Metz. En Klassiker vun de traditschonell Literatur op lorrain.
* Léon Zéliqzon, *Dictionnaire des patois romans de la Moselle*, éditions Serpenoise, Metz.
* *Mots et figures des 3 provinces (Champagne, Lorraine, Franche-Comté)*, par Hubert Lesigne. Éditions L'Harmattan, 2001, 192 pages.
Frainc-Comtou

De **frainc-comtou Spraak**, kort **frainc-comtou**, sünd twee Gruppen vun Dialekten vun de Franzöösche Spraak. De weert vun en Minnerheit vun Lüde in de Franche-Comté in'n Oosten vun Frankriek un in de franzöösche Swiez snackt. 

## Definitschonen
1.) *Franc-Comtois*, ok *Jurassien-Méridional*, is en vun de gröttsten Dialekt-Gruppen vun de **[[Franco-Provençaalsche Spraak]]**. Dor höört fiev Ünnerdialekten mit düsse Naams to (Dalby, 1999/2000, S. 402):
::* **Neuchâtelois**: Snackt in den Kanton Neuchâtel, Swiez. 
::* **Vaudois-NW**: Snackt in den noordwestlichen Deel vun de Kanton Waadt.
::* **Pontissalien**: Snackt in Pontarlier un in dat süüdliche Drüddel vun dat département Doubs, Frankriek. 
::* **Ain-N**: Snackt in de högern Dalen vun de Jura-Bargen in de nöördliche Eck vun dat département Ain.
::* **Valserine**: Snackt in dat Valserine-Daal in de Franche-Comté.

2.) *Franc-Comtois*, fröher ***Jurassien*** is, wenn dat na hüdige Linguistikers geiht, en vun de Dialektgruppen vun de **[[Langues d'Oïl]]**. Dor höört seß Ünnerdialekten to mit düsse Naams (Dalby, 1999/2000, p. 398):
::* **Saône-N**: Snackt up dat Hoochplateau vun dat département Haute-Saône un in'n Süüdoosten vun Haute-Marne.
::* **Doubs-Ognon**: Snackt in dat Daal vun den Ognon-Stroom
::* **Lomont-Doubs**: Snackt in dat Lomont Massiv un högere Dalen in den Oosten vun Doubs un in den Westen vun dat swiezersche Kanton Jura. 
::* **Ajulot**: Snackt in Ajoie, de Grenzrebeten vun dat Elsgau, in dat Daal vun de Savoureuse, in dat westlich Sundgau, un Porrentruy, wo de Kuntrei vun Belfort un Landstreken in dat département Haut-Rhin in Frankriek, un de noordwestlichen Delen vun den Kanton Jura in de Swiez tohöört. 
::* **Vâdais**: Snackt in Delémont (Delsberg) in den Kanton Jura. 
::* **Taignon**: Snackt in dat Franzöösch Massiv un in de süüdwestlichen Delen vun den Kanton Jura. 

## Klassifikatschoon
De Spraakkoods för de Spraakgrupp mit den Naam *Franc-Comtois* sünd:
* 51-AAA-ja ( *jaa – jae* ): För de Franco-Provençaalschen Dialekten.
* 51-AAA-hj ( *hja – hjf* ): För de Dialekten vun de Langues d'Oïl. 

## Kiek ook bi

* Spraken in Frankriek

## Weblink
http://www.linguasphere.org/langues_romanes.pdf
Walloonsch

**Walloonsch** is ene vun de Langues d'oïl. Walloonsch ward in Belgien un in 
Frankriek an de Grenz no Belgien snackt un vun welke Lü as Dialekt betekent. Walloonsch is ene Literaturspraak.

In't Johr 1908 geev dat twee Millionen Lü, de Wallonsch snackten dein. De Orthographie vun't Walloonsch hett en groote Unnerscheed vun de Orthographie vun't Franzeusch. To'n Bispeel is in de Walloonsche Spraak dat *xh* in veele Wöör.
Walloonsch is de de germansche Spraken ähnelkste romansche Spraak in Frankriek.

## Kiek ook bi

* Spraken in Frankriek

## Literatur
* Pirsoul: Dictionnaire wallon-français, Bd.1, Mecheln 1902

## Weblinks

* Wikipedia op Walloonsch
Gallo

Dat **Gallo** is ene vun de Langues d'oïl un ene gallo-romaansche Spraak, wat in de ööstelk Bretagne snackt ward. Gallo ward nich in all Deelen vun de Bretagne snackt. De Spraak (anner seggt: de Dialekt) is in't Middelöller upkamen. Hüdigendags sütt dat so ut, as wenn de gor nich mehr snackt warrt. Man dat gifft doch Versöken, ehr wedder na vörn to bringen: Vandage künnt Schoolmesters dat staatliche *Certificat d'Aptitude à l'Enseignement du Gallo* kriegen. Gallo gifft dat ok in de School. Bavenhen gifft dat in de Bretagne ok Schiller un Henwiesen up Gallo.

## Kiek ook bi

* Spraken in Frankriek
Normannsche Spraak

**Normand** (Normannisch) is ene Spraak vun de franksche un armorikansche Zoon vun de langues d'oïl. Dat Normand ward in Frankriek un op de ingelschsprakig Inseln Jersey, Guernsey un Sark snackt. Normand hett Elemente vun de ole Spraak vun de Wikinger.

## wichtige Schriever

* Alfred Rossel (1841-1926, Cherbourg)
* Charles Lemaître (1854-1928)
* Octave Maillot (1861-1949, Tinchebray)
* Louis Beuve (1869-1949, Coutances)
* François Enault (1869-1918, Cotentin)
* Maurice Le Sieutre (Le Havre)
* Charles Birette (1878-1941)
* Charles Le Boulanger (1880-1929)
* Alfred Noël (1883-1918)
* Gaston Lerévérend (1885-1962, ut't Calvados)
* Pierre Gueroult (1890-1962)
* Gabriel Benoist (Schriever vun *Thanase Pequeu*)
* Jean-Baptiste Pasturel (1895-1962, Périers)
* Jean Tolvast (Auguste Toullec 1898-1945, ut Cherbourg)
* Gires Ganne (Fernand Lechanteur 1910-1971)
* Côtis-Capel (Albert Lohier 1915-1986, Cherbourg)
* Jehan Le Povremoyne (Ernest Coquin 1903-1970, Le Havre)

## Kiek ook bi

* Spraken in Frankriek
Galina Wassiljewna Starowoitowa

**Galina Wassiljewna Starowoitowa** (* 17. Mai 1946 in Tscheljabinsk; † 20. November 1998 in Sankt Petersborg) weer ene Parlamentarierin in Russland. 

Starowojtowa, ene Bookschrieverin un de Vörsitterin vun de demokratisch Partei Demokratisch Russland weer ene Tied lang Beraderin vun Boris Jelzin för Minnerheiten. Starowojtowa weer ok Harvard-Professorin.
Vandage gifft dat in ehr Stadt Sankt Petersborg de Stiftung Galina-Wojtowa-Museum. 
De Bedüden vun de Mord is to erkennen, dat dat törksch Dagblad Milliyet 8 Sieten över ehr Doot in en Utgaav schreev.
Se weer den 20. November 1998 in Sankt Petersborg ümbrocht, wiels se politisch nich good to leden bi wecke  Lü weer.

## Weblenken

* Informatschonen över Galina Starowojtowa (russ’sch)
Ammerland

Dat **Ammerland**, de flache Geestlandschup nördlich un westlich von de Stadt Ollnborg, is dat Karnrebett von den olen Ammergau.
Dat Land liggt bit to 15 m över den Meerspegel un flacht in'n Westen na grode Mooren un in'n Oosten na de Wersermasch af. Von den Geestpuckel flütt dat Water na Süüdwest bit in de Eems af. Bloots von de Raastäer Geest loppt dat na de Jaad to. De Haaren flütt in de Hunte in Ollnborg.

De högeren Lagen up de Geest hefft tomehrst dröge, sandige Boddens. Langs de Beken is de Grund fuchtig un moorig. De eersten Siedlers sochen sik den günstigsten Bodden för den Ackerbo ut, dat heet: he muss enigermaten fruchtbaar wesen. Dat weer natürlich up de Geestpuckels de Fall. Ok kunn dar dat Water licht affleten. De Siedlers roden dat Holt un de Büschen ut un kregen so den Esch, dat Ackerland för den Rogganbo. De Buren deelden den Esch in Striepen unner sik up. An’n Rand von’n Esch boden se ehre Hüüs. To dat Eschland kemen laterhen de Kämp, de nich so günstig för den Ackerbo weern. Dat Land, dat to grannig weer, höörde allen to. Dar in de Meenheit kunn jedereen sien Veeh weiden un Plaggen steken för dat Upmessen von dat Eschland. De Mooren sünd in dat 19. Johrhunnert un to Anfang von dat 20. Johrhunnert kultiveert un besiedelt woorn.

To dat Ammerland höört de Gemeenden Aap, Westerstäe, Wiefelstäe, Raastäe, Twüschenahn un Erwech. De Kreisverwaltung is in Westerstäe. 1977 woor de Oort mit de benaberten Buurschuppen von den neddersassischen Innenminister to’n Stadt verklaart. 

De Stadt Ollnborg weer de ammersche Borg un se höörde eenlich ok to dat Ammerland, aver vandagen warrt se nich mehr as en Deel darvon rekent.

Vandagen is dat Ammerland ene moie Parklandschaft. Se wiest den angenehmen Wessel von Äcker und Kämp, Weiden un Wischen, Hagen un Knicks up, un överall sütt man de Boomscholen un bunten Rhododendronkulturen. Midden in dat Land liggt as ene Parl dat Twüschenahner Meer.
Champenois

Dat **Champenois** is ene Spraak in de franksch Zoon vun de Langues d'oïl, wat romaansche Spraken sünd. Dat Champenois is ene lütte Spraak in Frankriek un de Provinz Luxemburg in Belgien, to'n Bispeel in de Ardennen, üm Reims un üm Troyes ümto.
In Charleville-Mézières gifft dat dat Institut Charles Bruneau. Champenois warrt (Stand 1980er Johren) an ene Reimser Universität unnericht't.
Dat Champenois harr inst ene Spraakgrenz to dat Franzöösche, to dat Franc-comtois, to dat Walloonsch, to dat Picardsch, to dat Lorrain un to dat Bourguignon.
Dat Champenois is as ok dat Walloonsch un Picardsch ene anerkannte Regionalspraak in de belgsche Wallonie.

## Kiek ook bi

* Spraken in Frankriek
Mumbai

**Mumbai** (Marathi: मुंबई, IAST: Muṃbaī,  bet 1995 offitschell ook **Bombay** )  es de Höövdstad van den indschen Bundsstaat Maharashtra un med 12,5 Millionen Lüden de indsche Stadt, in de de meesten Minschen lèvet. Mumbai es de Middelpunkt van’r Mumbai-Metropoolregioon, in de œver 23 Millionen Minschen lèvet un so up’n sessten Range van den gröttsten Metropoolregionen up’r Welt. Mumbai liggt an’r Konkanküste bi’r araabschen See in’n Westen van Indien un het een depen natüürliken Haven. 

De sèven Eilanden, de tohope Mumbai maket, weren vœrmaals dat Tohuse van den Koli. Jaarhunderde lang regeren inheemsche Herrscher dat Gebeed, bet dat’t Köningriek Portugal un 1661 de britsche Oostindien-Kompanie dat Territorium œvernam. 1782, forme dat Hornby Vellard-Projekt de Stad nie, in dem dat’t Land twischen den sèven Eilanden inpollerd un van’r See wunnen worde. Tohope med niegen Straten un ene Iesenbaanlinie worde Mumbai van 1845 an, as dat Honrby-Vellard-Projekt klaar was, een van den wichtigsten Haven in Indien. In’n 19. Jaarhunderd wuss de Weerdschop in Mumbai swanke un worde in’n 20. Jaarhunderd een belangrieken Stüttpunkt för de indische Unafhängigheed. As Indien 1947 een egen Staat worde was, was Mumbai eerst een Deel van’n Bombay-Staat. 1960 worde de niege Bundsstaat Maharashtra gründ un Mumbai de Höövdstad van düssen Staat.

Mumbai es dat indsche Finanszentrum un ook de Middelpunkt för den Handel un de Filmindustrie. Et es een van gröttsten Handeslzentren up’r Eerde un maket 70% van indschen Seehandel uut. Vele Firmen hebbet œren Sitt in Mumbai un ook ene grote Tall van wètenschoplik Institutschonen sittet in Mumbai. Ook för de beröömden Bollywood-Filme es Mumbai dat Zentrum. 

## Name

Sied Anfang vun de Koloniseeren (Anfang vun dat 16. Johrhunnert) wurr de Stadt as Bombay bekannt. De Naam leidt sück af vun de portugiesch Beteken „Bom Bahia“ (Goode Bucht) un de Afwandlung, de se nahderhenn brukkt hebbt, „Bombaim“. 

De Naam Mumbai wurrd angeblich vun de öörtlichen Bevölkerung aber all genauso lang bruukt un de regional Hindu-Göddin Mumbadevi toschreben. An' 4. Mai 1995 hett de Regeeren Maharashtras beslooten, ehr Hööftstadt (siet 1. Mai 1960) in Mumbai ümtobenennen. De meest Inder, de sück wegen de verscheeden Spraken meest up Engelsch ünnerhollen, bruken nu aber beid Naams. Ok apenlich Inrichtungen, so as de Börse oder de Gerichtshoff hebbt wiederhenn Bombay in hör Naam.
## Weblenken

* Websteed van Mumbai
* ''Mumbai.'' urbanrail.net (Mumbai Metro)

## Nawiese
Natschonaalversammeln vun Wales

**Cynulliad Cenedlaethol Cymru** is de politisch Versammeln vun Wales in Cardiff. 

Seten in de Versammeln hebbt (Wahl vun 2007):
* Arbeiderpartei (Llafur)
* Konservative Partei (Ceidwadwyr)
* de vörmalige Walissche Nationalistische Partei (Plaid Cymru)
* Liberaaldemokraatsche Partei (Democrataidd Rhyddfrydwyr).
Torf

**Torf** (ok **Törf**) is dat Twüschenprodukt bi de natürliche Verköhlung von Plantenresten. He entsteiht, wenn Planten afstarvt un dat Grundwater dar keen Luft ranlett, so dat en Verwäsen nich mööglich is. De Plantenresten verköhlt denn gans langsom. Dat kann Dusende von Jahren duurn. Dat bruunköhlenordige Produkt billt in de Mooren Schichten, de faken en paar Meter dick sünd .

## Torfafbo
Hüdigendaags bööt de Lüüd ehre Hüüs to’n groden Deel mit Kooks, Ööl oder Gas. Vör fofftig Johren weer dat noch ganz anners. Domaals weer, tominnst in de Gegenden, wor dicht bi en Moor leeg, de Torf de wichtigste Brennstoff.

De Torf woor up verschedene Wies wunnen. Man kunn em steken, backen oder mit Maschinen afboen un pressen. De lose böverste Torfschicht, den witten Torf, nehm man to’n Füüranmaken. De swarte Torf woor bi dat Drögen veel faster un weer darum för dat Inböten beter.

Dat Torfgraven weer ene sture Arbeit. Toeerst muss de Torfgräver en Torfspitt anleggen. Dat gung so: De böverste Moorschicht woor afbunkt. Darna woor en 2 bit 3 m langen Graven uthaven. An ene Gravenwand sneed de Torfgräver mit enen scharpen smalen Torfspaden de Soden herut un smeet se na baben. En anner Keerl oder ene Fro lood de nadden Soden up ene Kaar un schoof se na den Dröögplatz. Dar woorn se so to Ringen upsett, dat de Luft dar hendörstrieken kunn.

Bi’t Torfbacken smeet man den Torf in grode Stücken herut un verdeelde em up den Drööglatz. Darna woor he mit Schufeln un Hacken, aver ok mit de Fööt düchtig kneet, so dat en Torfbree darut woor. Wenn de dröög weer, gung dat Sodensnieden loos. Na'n paar Daag woorn de Soden to lütte Hopen upringt un laterhen to grode Hopen upstapelt.
Wenn’t in’n Harvst ene Tietlang nich regent harr, weer de beste Gelegenheit, den Torf mit Peerd un Wagen vun’t Moor to halen. Mit twee bit dree Föör Torf keem en Huusholt goot övern Winter.

In de groden Mooren woor de Torf mit Maschinen ruthaalt un presst. So weer to unnerscheden twüschen Stektorf, Backtorf un Presstorf. De witte Torf ut de baberste Moorschickt woor faken in dat depe Spitt smeten oder to Torfstree un Torfmull verarbeit. Torfmull warrt ok vandagen noch in de Gaarneree bi de Antucht von Planten un Blomen bruukt.
Wales

**Wales** (Walisisch ***Cymru***) is een vun de dree Delen vun Grootbritannien. Dat Land höört to dat Vereenigte Königriek vun Grootbritannien un Noordirland. In Wales warrn traditschonell Engelsch un Walisisch sproken. De Hööftstadt is Cardiff. Wales hett 3.004.600 Inwahners (Stand Schätzung 2008) op en Rebeet vun 20.761 km².

Wales hett sien egen Parlament, de Natschonaalversammeln vun Wales.

De Gemeenten sünd:
* Swansea 
* Blaenau Gwent 
* Vale of Glamorgan
* Cardiff 
* Caerphilly 
* Newport 
* Castell-nedd Port Talbot 
* Ceredigion 
* Conwy 
* Gwynedd 
* Merthyr Tydfil 
* Bridgend 
* Powys 
* Rhondda Cynon Taf 
* Sir Benfro 
* Sir Gaerfyrddin 
* Denbighshire 
* Flintshire 
* Monmouthshire 
* Sir Fôn 
* Torfaen 
* Wrexham
Protisten

**Protisten** (Protista) sünd Eukaryoten, de vandage en egen Riek sünd un nich to dat Deerriek oder anneren Rieken höörn. Se sünd meest Eenzeller. Algen, eenzellige Protozoen un annere sünd dorbi. De meesten Protisten leevt in de See. Vele Protisten leevt ok parasitisch in Deerter. De Reste vun enige Aarten warrn Stenen. As Krankheitsserreger hebbt enige Protisten medizinsch wat to bedüden.
Stefan Raab

**Stefan Konrad Raab** (* 20. Oktober 1966 in Köln) is en düütschen Komiker, Musiker, Musikproduzent un Moderator. He hett dat Programm TV Total op Pro7 modereert. Raab is in Köln boren un upwussen. He hett eene Suster. Siene Öllern hefft dormols in Köln-Sülz en Slachteree harrt. 

## Leven
1986 hett he an dat Aloisiuskolleg in Bonn-Bad Godesberg sien Abitur maakt. Vun 1986 bit 1987 hett he sien Wehrdeenst bi den Flegertrupp för dat Bundsministerium för’t Verdeffenderen in Köln-Wahn afleist’. Achterna hett he in Köln un in Builefeld 5 Semesters up Afkaat studeert un bito en Slachterlehr in den Bedriev vun siene Öllern maakt. Dor hett he de Note „bannig goot“ kregen un as Bezirksbesten afslaten. Wat sien Privatleven angeiht, sütt Raab to, datt de Lüde un sunnerlich de Medien dor nix vun mitkriegt. Mit de Fro, mit de he tosamenleven deit, hett Raab twee Döchter.

## Borns
Industrie

De **Industrie** is, lieks as dat Handwark, en Deel vun de Sekundärsektor vun de Weertschop. De Opgaav vun de Industrie is allens dat mit Maschinen un in Fabriken to moken wat vun de Lü bruukt un kööpt ward. Dorför warrn Saken nahmen de in’n Primärsektor vun de Weertschop mookt warrn - as in de Bueree oder in’n Bargbo.

As Deenstmakers is de Industrie en bannig wichtig Deel vun de düütsche Weertschop. En klassisch Bispeel för en Bundsland, dat veel Industrie hett, is Noordrhien-Westfalen. Avers dat ännert sik ok dor as de Industrie weniger wichtig ward in veelen Lännern in de moderne Tiet.
Ripuarisch

**Ripuarisch**, ok Ripwarisch nömt - is en hoochdüütsche Dialekt in de kontinentalwestgermansche Spraken. Ripuarisch is en Deel vun't Middelfranksch, wat en Deel vun't Westmiddeldüütsch is. De Grenzen vun't Spraakrebeet gahn vun de Benrather Linie in den Noorden noh Siegen in de Oosten un Aken in den Westen. 
De Grenz is södelk vun Bad Honnef, ähnelk to de Grenz vun Noordrhien-Westfalen un Rhienland-Palz. In de Nedderlannen, to't Bispeel in Kerkraad ward dat snackt. Ok in Rhienland-Palz ward dat snackt, män blots in't Rebeet vun Bad Neuenahr-Ahrweiler. Ripuarisch ward ok in Belgien süden vun Eupen snackt.
De Varianten heten in de Städer noh de Städer to'n Bispeel Kölsch, „Öcher Platt“ oder „Eischwiele Platt“. Dat Ripuarisch is twischen dat Nedderfranksch un dat Moselfranksch. Ene Förm in de Nedderlannen un Belgien is dat *Südlimburgische*, sodat dat Ripuarische de eenzig hoochdüütsche Dialekt in de Nedderlannen is.
Schwääbsch

**Schwääbsch** is en hoochdüütschen Dialekt, de in’n Süden vun Düütschland spraken warrt. Dat warrt in en groten Deel vun Württemberg snackt. Ok in Bayern un annere Rebeden. De gröttsten Städer, woneem dat snackt warrt, sünd Stuttgart, Augsborg, Ulm un Reutlingen.

De Formen sünd:
* *Nedderschwäbisch* in’n Stuttgarter Ruum
* *Overschwäbisch* in Württemberg süden vun de Donau un in Bayern
* *Allgäuerisch* in’t Allgäu
* *Rieser Schwäbisch*
* *Templer-Schwäbisch*
* *Sathmarisch* 

En Dichter vun't Schwäbsch weer Sebastian Sailer (1714-1777).

De anner Dialekten vun de Alemannsche Dialektgrupp sünd Elsässerditsch, Niederalemannisch,  Hochalemannisch un Höchstalemannisch.
Nedderalemannsch

**Nedderalemannsch** is en Dialektgrupp vun't Alemannsch un warrt in Düütschland, de Swiez un Öösterriek snackt.
Dat gifft twee Ünnergruppen: 
* Bodenseealemannsch mit
** Allgäuerisch (südlich)
** Baar-Alemannsch
** Süd-Württembergsch
** Vorarlbergsch
* Oberrheinalemannsch
** Baseldeutsch
** Elsässerditsch
** Badisch (nördlich des Markgräflerlandes)
Metamonada

De **Metamonada** sünd en Stamm vun Protozoa, de to dat Riek vun de Protisten höörn. Se hebbt kene Mitochondrien.
De Metamonda hebbt Flagella. Ornen vun Metamonada sünd
Retortamonadida, Diplomonadida, Carpediemonas, Parabasalia, Anaeromonada, Oxymonadida un Trimastix.

## Literatur

* T. Cavalier-Smith (2003). The excavate protozoan phyla Metamonada Grassé emend. (Anaeromoadea, Parabasalia, Carpediemonas, Eopharyngia) and Loukozoa emend. (Jakobea, Malawimonas): their evolutionary affinities and new higher taxa. International Journal of Systematic and Evoluionary Microbiology 53: 1741-1758
Euryarchaeota

De **Euryarchaeota** sünd en Stamm vun Archaeen, wat kene Planten oder Deeren sünd.
Veele Euryarchaeota sünd extremophile Organismen. To'n Bispeel produzeert enige Methan.

De Klassen sünd:
* Halobacteria
* Methanobacteria
* Methanococci
* Methanomicrobia
* Methanosarcinae
* Methanopyri
* Archaeoglobi
* Thermoplasmata
* Thermococci
Nanoarchaeum equitans

**Nanoarchaeum equitans** is ene Aart un ok en egen Stamm vun de Archaeen. Nanoarchaeum equitans is en blots 400 nm groten Prokaryont, de symbiootsch op annere Archaeen wasst. 2002 is he vun Karl Stetter an de Universität Regensborg entdeckt wurrn. Dat is nich klor, of dat ene Symbiose oder en Parasitismus is. Nanoarchaeum equitans kann blots in ene Ümto mit circa 100&nbsp;°C existeern, wat riek an Swevel is.
Crenarchaeota

**Crenarchaeota** sünd en Stamm vun de Archaeen. All oder veele sünd extremophile Organismen.
De Hööftunnerscheed to anner Archaeen sünd de rRNA-Sequenzen.

To de Crenarchaeota höören:
* Caldisphaerales
* Caldisphaeraceae
* Cenarchaeales
* Cenarchaeaceae
* Desulfurococcales
* Desulfurococcaceae
* Pyrodictiaceae
* Sulfolobales
* Sulfolobaceae
* Thermoproteales
* Thermofiliaceae
* Thermoproteaceae
Bentreike

**Bentreike** (hoochdüütsch *Borgentreich*) is ene Stadt in Noordrhien-Westfalen, Düütschland un höört to’n Kreis Höxter.

## Geografie

Bentreike liggt in de Warburger Börde op en Hööchd vun 169 bet 371 m ö. NN.

## Stadtgliederung
* Bentreike
* Borgholz
* Bühne
* Drankhausen
* Großeneder
* Körbke
* Lütgeneder
* Manrode
* Muddenhagen
* Natingen
* Natzungen
* Rösebeck

## Stadtraat
De 26 Sitten vun'n Gemeenraat:
*CDU 16 Sitten
*SPD 8 Sitten
*Gröön: 0
*FDP 1 Sitt
*CWG 1 Sitten

(Stand: Kommunalwahl 26. September 2004)

## Weblenks

* Websteed vun de Stadt Bentreike (hoochdüütsch)
Korarchaeota

De **Korarchaeota**, ok **Xenarchaeota**, sünd en möglich Stamm vun Archaeen, de blots vun 16S rRNA-Sequenzen bekannt is. Vun de Korarchaeota sünd keen Aarden bekannt. Dat kann sien, datt dat keene Aarden gifft, sünners blots Mutatschonen vun Organismen vun annere Aarden.
Cardiff

**Cardiff** (cymrisch *Caerdydd*) is siet 1955 de Hööftstadt vun Wales. Dat gröttste Stadion vun Grootbritannien steiht hier. De Wahlkreisen sünd Gorllewin Caerdydd, Canol Caerdydd, Gorllewin Caerdydd, Gogledd Caerdydd un De Caerdydd a Phenarth.
Cardiff liggt in de ehemaalsche Graafschap Morgannwg. Vun 1974-1996 weer Cardiff in de Graafschap De Morgannwg.

De Stadt hett 364.248 Inwahner (Stand: 2018) up en Rebeet van 140 km².

## Bekannt Lüüd ut disse Stadt
* David Broome (*1940), Springrieder
Twüschenahner Meer

In Hoochdüütsch is mit „Meer“ dat apene Meer meent, aver in Holland, England un Noordwestdüütschland weert ok lütte Binnenseen as „Meer“ betekent. Dat **[[Twüschenahn]]er Meer** is en von disse Binnenseen.

Dat Meer is vör 12.000 Jahren entstahn, un dat keem so: Dat Grundwater harr enen Soltstock uplööst un de Eerdschicht daröver brook in.

De Saag vertellt dat anners: De Düvel greep sik enen groden Eerdklumpen ut enen Busch un wull em in siene Raasch up de eerste Kark smieten, de de Ollnborgers boot harrn. He woor aver unnerwegens stöört, wiel en Hahn kreihde, un so muss he eerst enen lütten Kluten un denn den groden Rest fallen laten. Disse Klutens sünd de lütte un de grode Wildenloh, de Sandpuckels mit ehre Büschen, de midden in't Moor vör de Dore von Ollnborg liggt. Wor de Düvel den Busch ut de Eerd reten hett, is dat Twüschenahner Meer entstahn.

Dat Meer is von enen Schilfgördel umrahmt. Dat Reith kummt an'n mehrsten vör. In'n Winter, wenn dat Ies fast is, warrt dat afmeiht un as Materiaal to'n Dackdecken verkofft. De Rohrkolben mit de brunen, samtweken „Lampenputzers“ maakt sik goot as Smuck för de Wahnung. De Rüschen (Seebinsen) weern fröher dat Flechtmateriaal för de Stohlflechters, de besunners in't Ammerland faken antodrapen weern.

Annere Planten, de an dat Seeöver vörkaamt, sünd de scharpe Segge, dat Dullkruut (Waterschierling), de widde un de gäle Seeroos. De Schilfgördel bütt vele Watervagels Gelägenheit to'n Nesten. Dar is toeerst de Düker (Haubentaucher) to nömen, denn dat Blesshohn, de Reithpieper (Rohrsänger), de Rohrammer un de Wildaanten. Verenkelt kummt ok de Iesvagel vör. Dat Twüschenahner Meer is Dörgangsstatschoon för vele Watervagels ut'n Noorden, darunner ok vele Swaans. 

Wat siet ole Tieden röhmt warrt, is de Riekdoom an Fisch. De See bargt Heek, Zander, Karpen, Boors, Brassen un Rootogen. Vör allen droff man den Aal nicht vergeten. He finnt in den Fuulslamm gode Levensbedingen. As Twüschenahner Smuutaal is he bi Leckertungen begehrt. De Nafraag is aver so groot, dat de See nich noog hergifft. De Aal weert darum ut Däänmark, Holland un Portugal inföhrt un in Twüschenahn na besunnere Rezepten rökert.

## Weblenks
Cryptophyta

**Cryptophyta** sün en Stamm vun Flagellata vun't Riek Protisten, wat kene Deeren sünd.

Enige Oorten:

* Campylomonas 
* Chilomonas paramecium
* Chroomonas 
* Cryptomonas erosa
* Cyathomonas 
* Falcomonas 
* Geminigera 
* Goniomonas truncata
* Guillardia 
* Hemiselmis 
* Plagioselmis 
* Proteomonas 
* Storeatula 
* Rhodomonas 
* Teleaulax
Percolozoa

De **Percolozoa** sünd en Stamm vun Protisten, de twüschen Flagellata- un anner Tostäänd wisseln kunnen. De Percolozoa hebbt Mitochondrien.
Veele Percolozoa sünd  20-40 μm groot. De Percolozoa sünd keene Deeren oder Planten.
Roodalgen

De **Rhodophyta** sünd en Ünnerriek vun't Riek vun de Protisten. Se sünd Eukaryoten un sünd vör allen in de Litoralzoon vun't Meer. Ok in anner Water gifft dat Rhodophyta. 
De Kanten vun Australien hebbt ene relativ grote Tahl vun Oorden.
Dat gifft circa 4000 Oorden. De Ünnerklassen sünd Florideophycidae un Bangiophycidae.
Solnzewo

**Solnzewo** (russch Солнцево) is ene Plattenbu-Vörstadt vun Moskau. Inst geev dat ok en *[[Rajon]]* mit de Naam Solnzewo. Siet Mai 1984 is dat en Deel vun Moskau: Deel vun de Westelke *Kreis* vun Moskau.

1938 kreeg de Oort de Naam Solnzewo noh't russch Woort för Sünn: солнце(*solnze*).
1971 warr Solnzewo ene Stadt.
Solnzewo is de Oort, de de Naam för de sünners wichtig Mafia-Organisation Solnzewskaja gäwen hett.
To de vandage oder ehemaals wichtigste Lü in de Solnzewskaja höörten Sergej Iwanowitsch Timofejew un Wladimir Anatoljewitsch Egorytschew.
Twüschenahn

**Bad Twüschenahn** is en Gemeen in den Landkreis Ammerland in Neddersassen westlich  von Ollnborg, de sik ut 19 Buernschapen tosamensett.

De Dörper um dat Twüschenahner Meer sünd wahrschienlich al twüschen dat 9. un 11. Johrhunnert entstahn. Middelpunkt von dat Ammerlänner Heerschupsrebett weer de Borg Elmendorp an't Noordöver von'n See. 1331 tuuschden de Ollnborger Grafen ehr Goot Füchtel bi Vechte gegen den Besitt von de Ridders von Elmendorp. Se kregen darmit nich bloots de Borg, man ok grode Lännereen un dat Gericht in ehre Hannen. Mit de Tiet boden de Ollnborgers ehre Heerschup ut. Dat Gericht aver woor laterhen na Twüschenahn verleggt. 1430 sett de Graaf enen Vogt in Twüschenahn in. Ut de Vogtei woor 1814 en Amt, un 1858 woor dat Amt an Westerstäe anslaten. De Beteeknung „Bad“ kreeg de Oort 1920 von dat Olnborger Staastministerium. Siet 1964 gellt Twüschenahn as en staatlicht Heelbad. Kuren köönt dar socke Patschenten maken, de wat mit Rheuma un Hartkrankheiten to doon hebbt. Besunnerheiten sünd in Twüschenahn de Kurpark, dat Moorheelbad, de Överweg rund um den See, de velen Rhododendronkulturen, de Windmöhl un dat Heimatmuseum „Ammerlänner Buurnhuus“ mit den Spieker un annere Nevengeböde.

## Buernschapen

De Gemeen Bad Twüschenahn sett sik ut 19 Buernschapen tosamen:
* Bad Twüschenahn I Oost
* Bad Twüschenahn I West
* Bad Twüschenahn II
* Specken
* Ekern (mit Burgfelde un Aschwege)
* Dänikhorst
* Ohrwege (mit Ohrwegerfeld, Altenkamp un Querenstede)
* Rostrup I (mit Gut Eyhusen un Hösjekamp)
* Rostrup II (mit Deepenfurth)
* Elmendorf (mit Langenbrög un Wilbroksmoor)
* Helle (mit Dreebargen, Meyerhusen, Kreyenkamp, Hellermoor un fröher Altenkirchen)
* Aschhusen
* Kayhusen
* Kayhuserfeld
* Petersfehn I / Bloh Süd
* Petersfehn II
* Wehn / Bloh Nord
* Ofen
* Westerholtsfelde
Ichthyosporea

**Mesomycetozoa** sünd en Stamm vun't Deerriek, wat keene Deeren sünd.  Dat gifft ok de Theorie, dat dat Protistenen un keene Deeren sünd. Dat sünd Eukaryoten.

De ünnerornen Klassen sünd:

* Choanoflagellata
* Mesomycetozoea
* Corallochytrea
* Cristidiscoidea
Cercozoa

De **Cercozoa** sünd en Stamm vun Protisten, wat en Riek vun Wesen, wat kene Deeren sünd, is. Twischen de Phänotypen vun Cercozoa gifft dat grote Unnerscheeden.
Enige Cercozoa sünd Amöben.

## Literatur

* Cavalier-Smith, T. (1998). A revised six-kingdom system of life. Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society 73: 203-266.
Foraminifera

De **Foraminifera** sünd en Stamm vun de Rhizeria in't Riek vun de Protisten. Dat sünd Planktons un anner Formen. Dat gröttste Exemplar hett en Grött vun 19 cm.

Circa 250.000 Arten sünd bekannt, levend un fossil. 
De Steen vun de Pyramiden in Ägypten weern ut Forminifera.

## Weblenken
The University of California Berkeley's Museum of Paleontology's 
* http://www.ucmp.berkeley.edu/index.html
* http://www.ucmp.berkeley.edu/foram/foramintro.html

The Smithsonian Institution's National Museum of Natural History
* http://www.nmnh.si.edu/paleo/index.html 
* https://web.archive.org/web/20070225110952/http://www.nmnh.si.edu/paleo/foram/