open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Royan

**Royan** is ene Gemeende in Frankriek in dat Département Charente-Maritime&nbsp;(17) in de Region Poitou-Charentes.

## Geografie
De westfranzöösche Stadt mit um un bi 18.000 Inwahners liggt an den Atlantik, an de Noordsiet vun de Gironde-Münnen. Twuschen Royan un Le Verdon-sur-Mer gifft dat en Fähr över de Münnen, de hier 15 km breet is. 

## Geschichte
Royan is vörmols en mondänen Badeoort ween. Man an'n 5. Januar 1945 is de ganze Stadt in'n Dutt gahn, as de US-amerikaansche Luftmacht dor ehre Bomben över afsmeten hett. Dormols weer Royan noch in düütsche Hannen. De US-Historiker Howard Zinn, de in'n Januar 2010 sturben is, hett vertellt, he sülms harr an'n 14. April 1945 as Pilot vun een vun 1.200 swaare US-Bombers, de dor unnerwegens weern, to'n eersten Mol in Europa Napalm över de lüttje Habenstadt afsmeten. Wietaf vun de Front hefft düütsche Truppen de Stadt noch en poor Weken vör de düütsche Kapitulatschoon holen. In de 1950er un 1960er Johre is de Stadt na en ganz neen Plaan na de Regeln vun de moderne Architektuur wedder upboot wurrn. Dat franzöösche *Ministerium för den Wedderupbo* harr Royan to en „Laboratorium för Stadtbo-Forschung“ verklaart. Ok de Kathedraal *Notre Dame*, de över de Binnenstadt rutrecken deit, is ut Beton ganz nee boot wurrn. 


Bild:2001-12-Royan-Plage.JPG|De Strand
Bild:Port Royan.jpg|De Haben mit de Kathedraal achtern in'e Midden
Bild:Royan43.jpg|De Fähre nah Le Verdon


## Belege
Ulf-Thomas Lesle

**Ulf-Thomas Lesle** (* 18. April 1947 in Cuxhoben; † 8. Februar 2023 in Friesstadt) weer en düütschen Schriever. He weer van 1995 bit 2002 de Geschäftsföhrer vun dat INS.

Lesle is 1947 in Cuxhoben boren un in Hodeln groot worrn. He hett later Theaterwetenschop, Germanistik un Volkskunn studeert un en Dokter maakt. En Tied Anfang de Johren 1980 weer he Dramaturg an dat Ohnsorg-Theater un he is ok Vörsitter vun dat Kuratorium vun’n Fritz-Reuter-Pries.

## Warken
* *De leeven Naverslüüd. 29 plattdeutsche Nachbarsgeschichten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1990, ISBN 3876511275

### För de Bühn
* *Fisch för veer.* (vun Wolfgang Kohlhaase un Rita Zimmer, Plattdüütsch vun Lesle)

### Hoochdüütsch
* *Das niederdeutsche Theater. Von „völkischer Not“ zum Literaturtrost.* Hamborg 1986
* *Dat Land so free und wiet. Von Lüttenheid bis Appelbaumchausse. 150 Jahre niederdeutsche Literatur.* Hoffmann und Campe, Hamborg 2006, ISBN 978-3-455-40026-7
Tilla Lorenzen

**Mathilde „Tilla“ Lorenzen** (boren as’n *Vette*; * 16. April 1943 in Löwenstedtfeld; † 21. Juli 2004) weer en plattdüütsche Theaterfru.

Se is 1943 as Dochter vun en Buurn in Löwenstedtfeld boren un dor ok opwussen un op Volksschool wesen. Na en landwirtschaftliche Huuswirtschaftslehr hett se föffteihn Johr lang in’t Löwenstedter Depot in’t Büro arbeidt. 1978 hett se anfungen, för de Husumer Narichten to schrieven. Vör allen över de Bueree un den Peersport. Siet 1993 geev dat in dat Blatt en Sied för Plattdüütsch un Freesch un dor hett se denn ok vel för schreven. Bekannt worrn is se later vör allen ok mit de jungen Lüd ut Löwenstedt, bi de se siet 1985 de Baas weer. 1999 hett se den Hans-Momsen-Pries wunnen un 1995 tohoop mit de jungen Lüd ut Löwenstedt den Nedderdüütschen Literaturpries vun de Stadt Kappeln för *Een lüdde verzauberte Fleut* na Mozart sien *[[Zauberflöte]]*. 2001 harr se de Ehrennadel vun’t Land Sleswig-Holsteen kregen. Ok an de Grundschool in Viöl harr se en Theoter-AG opmaakt. In Viöl hett se ok den Viöler Pries mit anschaven.

Vun’n 12. Februar 2000 af an, also ganz vun Anfang an, weer se ok in’n Plattdüütschen Raat för Sleswig-Holsteen un dor een vun de Sprekers vun’n Raat.

Lorenzen is 2004 doodbleven, nadem se al en poor Johr lang Kreeft harr. Se weer verheiraadt un harr twee Kinner.

## Warken

* *Bi uns bi ’t Huus. Een Spill för junge Lüd.* schräwen vun de jungen Lüd ut Löwenstedt. Rutgeven vun Tilla Lorenzen, Mahnke, Veern 1988

## Weblenken
Neekuursche Spraak

**Nehrungskurisch** (*kursineeki wahloda*) is de oostbaltsche Spraak vun de Nehrungskuren, de bet 1945 op de Kurische Nehrung in Ostpreußen vun de Fischerlüüd dor spraken worrn is. Nehrungskurisch is en Dialekt vun dat Lettsche, op den aver dat Litausche un vör allen ok dat Plattdüütsche dull inwarkt hett. En Wöörlist vun 1927 wiest, dat 60 % vun de Wöör ut dat Lettsche kemen, 26 % weren ut dat Plattdüütsche oder ut dat Hoochdüütsche un 12 % kemen ut dat Litausche. Ünner sik hebbt de Nehrungskuren Nehrungskurisch spraken, ans Plattdüütsch oder dat Hoochdüütsch, wat se in’e School lehrt hebbt. Mit dat ole Ooltkurische is de Spraak nich direkt verwandt.

De Nehrungskuren kaamt vun de Ooltkuren af. Disse Ooltkuren harrn aver de Ooltkurische Spraak opgeven un dat Lettsche annahmen. So vun bi dat 15. Johrhunnert af an hebbt se op de Nehrung leevt.

1945 hett dat noch opminnst 257 Familien geven, de Nehrungskurisch spraken hebbt. Denn sünd de Nehrungskuren aver tohoop mit de Düütschen verdreven na Düütschland worrn. 2002 hett dat woll noch so bi söven Sprekers vun de Spraak geven. De Spraak warrt also bald utstarven. Dat tominnst en beten wat vun de Spraak nablifft, hett sik Richard Pietsch opmaakt un veel vun sien ole Moderspraak optekent un tohoop mit Paul Kwauka ok en Wöörbook schreven. Ok de Film *Tarp 8 vėjų* vun Artūras Barysas beschäftigt sik mit dat Nehrungskurische.

## Footnoten

*

## Literatur

* Christliebe El Mogharbel: *Nehrungskurisch, Dokumentation einer moribunden Sprache.* Hector, Frankfort an’n Main 1993, ISBN 3980183289
* *Nehrungskurisch, Sprachhistorische und instrumentalphonetische Studien zu einem aussterbenden Dialekt.* Abhandlungen der Geistes- und Sozialwissenschaftlichen Klasse. Akademie der Wissenschaften und der Literatur. Steiner, Stuttgart 1989, ISBN 3515054456
* Wolfgang P. Schmid (Hrsg.): *Nehrungskurisch II. Sprachhistorische und instrumentalphonetische Studien zu einem aussterbenden Dialekt.* In Zusammenarbeit mit I. Bernowskis. Steiner, Stuttgart 1995, ISBN 3-515-06758-2
* Richard Pietsch: *Deutsch-Kurisches Wörterbuch.* 1977
* Richard Pietsch: *Fischerleben auf der Kurischen Nehrung.* 1982

## Weblenken

* De letzte Generatschoon vun de Ooltkurischen (litausch)
Blaue Bargen

**Blaue Bargen** oder **Blaag Bargen** betekent

* Blaue Bargen, Bargen in Australien,
* Blaue Bargen, Bargen in’n Kongo,
* Blaue Bargen, Bargen in de USA,
* Blaue Bargen, Bargen in Neeseeland,
* Blaue Bargen, Bargen op Jamaika,
* Blaue Bargen, Bargen in Eestland,
* Blaue Bargen (Nilgiribargen), Bargen in Indien.

Kiek ok bi: Blue Mountains.
Borchert

**Borchert** is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
In Borchert steekt de beiden  Wöör *Burg* (ooltsassisch) oder *Burch* (ooltfreesch), dat heet Borg, un *hard* (ooltsassisch) oder *herd* (ooltfreesch),dat heet stark oder hart, in. De Naam Borchert bedutt denn so wat, as *Stark as en Borg* oder *de nich ünner to kriegen is*.

## De plattdüütsche Naam
Borchert is eenfach tohopensett ut düsse beiden Wöör. Dor is dat *h* an'n Anfang vun dat *herd*/*hard* bi wegfullen. 

## Plattdüütsche Tonaams
Ut düssen Vörnaam Borchert sünd mit de Tiet ok plattdüütsche Tonaams wurrn, as Borchers un Borchert. De bedüüt all sowat, as *Ut Borchert siene Familie* oder ok *Vun Borchert sienen Hoff*

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Pierre Jules César Janssen

**Pierre Jules César Janssen** (* 22. Februar 1824 in Paris; † 23. Dezember 1907 in Meudon) weer en franzöösch Astronom.

1868 hett he opdeckt, wu man de Sünnkorona ahn Sünndüsternis beobachten kann. He hett dat unafhängig vun de engelsch Astronom Norman Lockyer schafft, de to glieker Tiet dat rutfunnen harr. 

## Levensloop
1853 hatt Janssen Ünnerricht an dat Gymnasium vun Charlemagne geven. 1857 is he nah Peru reist, üm den magnetischen Äquators to bestimmen. 1859 hett he den Naturforscher Alfred Grandidier up de sien Weltreis begleidt, muss aver nah 6 Maand de Reis afbreken, weil he krank wurrn weer. Van 1861 bit 1862 un 1864 studeer he de Absorptschoon vun Tellur in’t Sünnspektrum vun Italien un vun de Swiez ut. 1865 - 1871 ünnericht Janssen in en Architektenschool un 1867 hett he optisch un magnetisch Experimente up de Azoren dörföhrt. Janssen kunn de gasoordig Natur vun de roode Sünnkorona wiesen un hett en Methood entwickelt, dit ok ünner normaal Umweltbedingungen beobachten to können. 

Bi en totale Sünndüsternis in Indien an’ 18. August 1868 hett Janssen as Eerst dat Element Helium opdeckt, as en hell geel Linie mit en Wellenlängt vun 587,49 Nanometern in’t Spektrum vun de Chromosphäär vun de Sünn. As he sien Entdeckung bekannt maken wull, wull hüm dat nüms glöven, wiel bit dorhenn noch nie en nee Element in’t All funnen wurr, bevör man dat up de Eer faststellen kunnt harr. 

1870 hatt he dat besett Paris in en Ballon verlaten. 1873 wurr Janssen in de Académie des sciences wählt. 1874 is he to dat Beobachten vun en Venusdörgang nah Japan reist. 1875 wurr he Direkter an dat niege astrophysikalisch Institut in Meudon (→Pariser Steernwacht). 1876 hett he hervorragend Sünnfotografien herstellt. Den nächsten Venustransit hett in die algerisch Stadt Oran 1882 beobacht. 1887 hett he Sünnbeobachtungen up den Pic du Midi de Bigorre in de Pyrenäen makt. In’ September 1893 is he up den Mont Blanc stegen uni s dor veer Daag bleven, um de Sünn to beobachten. He wull dormit överprüfen, of de Sünn Suerstoff enthollen deiht oder nich. Dorto hett man later henn up den Montblanc en Steernwacht erricht. 1896 geev he den eersten Deel vun de *Annales de l'observatoire de Meudon* rut; 1904 hett he sien Sünnfotografien vun 1876 in de *Atlas de photographies solaires* verapenlicht.

## Sünndüsternisexpeditschonen
* 1867 Trani
* 1868 Guntur, Indien
* 1870 Algerien (de is bedeckt)
* 1875 Siam
* 1883 Karolineneilannen
* 1905 Alcosebre, Spanien.

Pierre Jules César Janssen is an’ 23. Dezember 1907 an sien Wirkungsstää in Meudon storven. En Marskrater un en Maandkrater sünd nah hüm nömmt wurrn.
Pattjehiusen

**Pattjehiusen** is ene Lüttstadt in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in de Region Hannober un hett 14.630 Inwahners (Stand 31. Dezember 2017) op en Rebeet vun 67 km².

To de Gemeen höört de Öörd Huipje, Jeinsen, Koldingen, Örje, Pattjehuisen-Midde, Reien, Schaulenbarg un Vardegötzen (mit Thiedenwisch).

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Hans Fleischer (Rezitater)

**Hans „Hannes“ Fleischer** (* 1896 in Swerin; † na 1970) weer en plattdüütschen Verteller un Spreker in’n Höörfunk.

Fleischer is 1896 as Söhn vun en Uhrmaker in Swerin boren. Sien Vader kunn ok good utwennig vertellen un al in de School kunn Fleischer ut de Warken vun John Brinckman, Fritz Reuter un Rudolf Tarnow utwennig vördragen.

He weer toeerst in’t Handwark un keem över Rostock un Berlin na Hamborg. Dor hett he sik 1923 överleggt, dat he mit Vertellen sien Geld verdenen wull. 1924 hett he bi’n Rundfunk anfungen, de nu dree Maal in de Week *Plauderei mit Hannes* wiesen dee. Vör allen möök he dor ok veel Plattdüütsch bi. As Fleischer sien Wahnung in Hamborg 1943 utbombt worrn is, hett he en Tied in Bremervöör leevt, keem denn aver bald na Hamborg trüch un dee denn in Poppenbüttel wahnen.

1966 hett Fleischer den Richard-Ohnsorg-Pries kregen.
Kurt Frost

**Kurt Frost** (* 2. März 1910 in Hannober; † nah 1969) weer en plattdüütschen un hoochdüütschen Schauspeler un Schriever.

1952 warrt Frost Speelleider in Hannober. Nadem he 1961 na Deppelt ümtagen weer, weer he Schauspeler an dat Landstheater Deppelt. Dor weer he vun 1967 af an ok wedder Speelleider. 1969 keem Frost na siene Heimatstadt Hannober trüch.

As Schriever hett he vör allen Stücken för de Bühn schreven. Vör allen Volksstücken un Määrken hett he för dat Theater maakt.

## Warken

* *Verdreite Deerns. En lustigt Spill in dre Töörns. von Kurt Frost und Adolf Freitag.* Mahnke, Veern 1946
* *Erret de Speel, Lüde nich.* [Plattdt. Barockpredigten] / Jobst Sackmann. Sprecher: Kurt Frost, Schuster, Leer 1969
* *Äquatordööp up ’n Höhnerhoff : Een Lustspööl in dree Akten.* Ostfries. Theaterverlag, Westoverledingen 1985
* *Nachtigall, ick hör di trapsen : Een Komödie in dree Akten.* Ostfries. Theaterverlag, Westoverledingen 1985
* *Spökenkiekerie in Wolfslock. Een Stück ut de Haid, beeten kriminalistisch, beeten lustig un tod’n Nadenken.* Ostfries. Theaterverlag, Westoverledingen 1990

### Hoochdüütsch

* *Pitt auf der Pirateninsel.* Jugendbuch, 1952
* *Antje setzt sich durch.* Volksstück, 1946
* *Dornröschen.* Lustspiel, 1946
* *Peter im Zauberreich.* Märchenspiel, 1946
* *Der Schweinehirt.* Märchenspiel, 1948
* *Rapunzel.* Märchenspiel, 1950
* *Das verlorene Osterei.* Märchenspiel, 1952
* *Unsterblicher Münchhausen.* Schauspiel, 1957
* *Die heilige Brücke.* Komödie, 1959
* *Caminata.* Schauspiel, 1964
* *Männlein ohne Namen.* 1965
* *Pitt auf der Pirateninsel. Ein Stück für Kinder und Jugendliche in vier Bildern.* 1995

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
1792

## Wat passeert is
* 1. Juni: Kentucky wurrd 15. Bundsstaat vun de USA. 

## Boren
* 29. Februar: Gioachino Rossini, italieensch Komponist († 1868)
* 7. März: John Herschel, britsch Astronom († 1871) 
* 24. September: Gottlieb Wilhelm Freudentheil, düütsch Politiker un Afkaat († 1869)
* 2. Dezember: Johann Matthias Seling, Persepter, Preester un Schriever († 1860)

## Storven
* 1. März: Leopold II., Kaiser vun Hillig Röömsch Riek (* 1747)
* 31. Juli: Jürgen Christian Findörp, Amtmann un Moorkolonisater in’t Düvelsmoor (* 1720)
Netzer

**Netzer** is de Familiennaam von

* Amnon Netzer (1934–2008), persisch-israeelschen Historiker, Vigelienspeler un Journalist,
* Călin Peter Netzer (* 1975), rumäänschen Speelbaas,
* Conradign Netzer (* 1980), Swiezer Freestyle-Skier,
* Dick Netzer (1928–2008), US-amerikaanschen Weertschopsexperten,
* Ehud Netzer (1934–2010), israeelschen Archäoloog,
* Erika Netzer (1937–1977), öösterrieksche Skirennlöperin,
* Giovanni Netzer (* 1967), Swiezer Theaterintendant,
* Günter Netzer (* 1944), düütschen Footballspeler un Ünnernehmer,
* Hajo Netzer (* 1955), düütschen Bargstieger un Bargföhrer,
* Hans Netzer (*Hans-Jochen Netzer*; * 1935), düütschen Politiker,
* Hans-Joachim Netzer (1923–1998), düütschen Journalist un Schriever,
* Hubert Netzer (1865–1939), düütschen Bildhauer,
* Ignaz Netzer (* 1956), düütschen Musiker,
* Josef Netzer (1808–1864), öösterriekschen Kumponist,
* Joseph Netzer (1826–1901), belgischen Börgermeester,
* Michael Netzer (* 1955), US-amerikaanschen Comicteekner,
* Nikolaus Netzer (* 1967), öösterriekschen Dirigent,
* Philipp Netzer (* 1985), öösterriekschen Footballspeler,
* Ralph Netzer (* 1963), düütschen Kameramann,
* Remigius Netzer (1916–1985), düütschen Maler, Grafiker un Kunstschriever,
* Theodor von Netzer (1827–1892), düütschen Generaalmajor,
* Ulrich Netzer (* 1955), düütschen Politiker.
1790

## Wat passeert is
* 29. Mai: Rhode Island wurrd 13. Bundsstaat vun de USA
* 30. September: Leopold II. warrt na den Dood vun sien Broder Joseph II. to'n röömsch-düütschen Kaiser wählt.
* 9. Oktober: Leopold II. warrt in Frankfort an'n Main to'n röömsch-düütschen Kaiser kröönt.

## Boren
* 29. März: John Tyler, US-amerikaansch Politiker un 10. Präsident († 1862)
* 17. November: August Ferdinand Möbius, düütsch Astronom un Mathematiker († 1868)

## Storven
* 20. Februar: Joseph II., Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek un Baas vun dat Huus Habsborg (* 1741)

* 17. April: Benjamin Franklin, US-amerikaansch Naturwetenschopler un Politiker (* 1706)
* 17. Juli: Adam Smith, Philosoph un Ökonom ut Schottland (* 1723)
1786

## Wat passeert is
* Immanuel Kant warrt to'n eersten Mol Rekter vun de Universität vun Königsbarg
* De däänsche Hannelsstation Akureyri an den Eyjafjörður in Iesland sien Norden kriggt Stadtrechte. 

## Boren
* 23. Januar: Carl Ludwig Wimmel, düütsch Architekt un Baumeester († 1845)
* 18. oder 19. November: Carl Maria von Weber, düütsch Komponist († 1826)
* 25. November: Siegfried Detlev Bendixen, düütsch Maler un Grafiker († 1864)

## Storven
* 20. April: John Goodricke, britsch Astronom (* 1764)
* 17. August: Frederik II. König vun Preußen (* 1712)
Elstner

**Elstner** is de Familiennaam von

* Enya Elstner (* 1997), düütsche Schauspelerin,
* Erich Elstner (1910–1972), düütschen Schauspeler un Speelbaas,
* Frank Elstner (* 1942), düütschen Radiomoderater un Feernsehshowmaster,
* František Alexander Elstner (1902–1974), tschechoslowaakschen Schriever un Journalist,
* Franz Elstner (1833–1896), böhmschen Stenograaf,
* Helga Elstner (1924–2012), düütsche Politikerin,
* Hilde Engel-Elstner (1908–1965), düütsche Schauspelerin,
* Josef Elstner (1915–1980), düütschen Weertschopsfunkschonär,
* Reinhold Elstner (1920–1995), düütschen Natschonalist,
* Rudolf Elstner (1893–1966), düütschen Schachspeler un Fackbookschriever,
* Willi Elstner (1908–1959), düütschen Parteifunkschonär.

Kiek ok bi: Elsner, Elster.
Kovač

**Kovac**, **Kovač** oder **Kováč** is de Familiennaam von

* Alan Kováč (* 1993), slowaakschen Footballspeler,
* Aleksandra Kovač (* 1974), serbsche Singersche, Ledermakerin un Produzentin,
* Andreas Kovac-Zemen (üm 1948–1992), düütschen Schauspeler,
* Daniel Kovac (* 1956), sloweenschen Singer un Moderater,
* Igor Kováč (* 1969), slowaakschen Lichtathlet,
* Jakub Kováč (* 1997), slowaakschen Volleyballspeler,
* Josef Kovač (* 1953), düütschen Koopmann, Verleger un Schriever,
* Karolina Kovač (* 1984), kroaatsche Sängerin,
* Kordula Kovac (* 1957), düütsche Politikerin,
* Marko Kovač (* 1987), kroaatschen Footballspeler,
* Maroš Kováč (* 1977), slowaakschen Radrennfohrer,
* Marta Kovač (* üm 1948), sloweensche Badmintonspelerin,
* Michal Kováč (1930–2016), slowaakschen Politiker un eerste Staatspräsident vun de Slowakei,
* Milomir Kovač (* 1962), düütschen Vehdokter un Schriever,
* Mirko Kovač (1938–2013), jugoslaawschen Schriever,
* Miro Kovač (* 1968), kroaatschen Diplomaat un Politiker,
* Mišo Kovač (* 1941), kroaatschen Sänger,
* Niko Kovač (* 1971), kroaatschen Footballspeler,
* Nikola Kovač (* 1997), bosnisch-herzegowienschen E-Sportler,
* Radoslav Kováč (* 1979), tschechschen Footballspeler,
* Robert Kovač (* 1974), kroaatschen Footballspeler,
* Roland Kovac (1927–2013), öösterrieksch Jazzmusiker,
* Sara Kovac (* 1997), kanaadsche Volleyballspelerin,
* Sebastian Rica-Kovac (* 2000), düütschen Handballspeler,
* Tinkara Kovač (* 1978), sloweensche Sängerin un Flötenspelerin,
* Vladimír Kováč (* 1991), slowaakschen Footballspeler.

**Kovač** betekent ok

* Verlag Dr. Kovač, Hamborger Verlag vör allen för wetenschopplich Fackliteratur,
* Kovač, Gemeen in’n Okres Jičín, Tschechien.

Kiek ok bi: Kovács, Kovats, Kowats, Kowatsch.
Rüdiger Joswig

**Rüdiger Joswig** (* 30. Mai 1949 in Anklam) is en düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker. 

Joswig wurr nah en Schauspeelutbilln an de Theaterhoochschool Leipzig to en fragt Schauspeler in de DDR un nehm neben sien Theaterengagements ok tallriek Rullen in Produkschonen vun de DEFA un vun de DFF wohr.

In’ Ansluss nah en erfolglos Utreiseandrag kreeg Joswig 1982 Beroopsverbott in de DDR. 1987 kunn he aber in de Bundsrepubliek Düütschland utreisen un wurr sünners af 1996 dör de ZDF-Feernsehreeg *[[Küstenwache]]* as *Kapitän Ehlers* en groot Publikum bekannt. 

As Synchroonsnacker hett Joswig ünner annern Ron Harper in de Feernsehreeg Planet der Affen, aber ok Tom Berenger, Gary Oldman un Michael York sien Stimm lehnt.

Rüdiger Joswig is Vader vun veer Kinner un siet 2003 mit de Schauspeelkollegin Claudia Wenzel verheiraadt.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 
* 
* Offiziell Websteed
* Rüdiger Joswig up Kuestenwache.net
Henny Reents

**Christina Henny Reents** (* 24. Dezember 1974 in Wittmund-Willen) is en düütsch Schauspelerin.

De Süster vun de Musiker Mense Reents absolveer nah de Afsluss an de Alexander-von-Humboldt-School in Wittmund un an dat Fackgymnasium för Huuswertschap in Jever, en Danzutbilln in Leipzig un Amsterdam (Hochschule der Künste). 1998 hett se hör Diplom-Prüfung in de Fackrichtung Danz afleggt. Dornah hett se en Schauspeelstudium in Hamborg anfungen. 

2002 wurr se vun Max Färberböck för sien Film *September* entdeckt. Nah Rullen in Regen as *Alphateam*, Großstadtrevier, SOKO Köln,  speel se in Erkan und Stefans *Der Tod kommt krass*. Ariane Zeller engageer hör för de Rull vun de Veronika in *Drei teuflisch starke Frauen* neben Gaby Dohm un Gila von Weitershausen, Peter Stauch för *Bei hübschen Frauen sind alle Tricks erlaubt* as Hanna. 2007 speel se in de Reeg Doktor Martin an de Siet vun Axel Milberg de Rull vun de schroff Spreekstünnenhülp *Melanie Brok*. 2008 und 2010 weer se in fiev Folgen vun de ZDF-Serie KDD – Kriminaldauerdienst to sehn.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblinks
*
1780

## Wat passeert is
* Mit den 35. Band kummt de Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers (kortweg meist *Encyclopédie* nömmt) vun Diderot un d'Alembert to'n Afsluss. Anfungen wurrn weer se 1751. 

## Boren
* 14. Februar: Johann Friedrich Naumann, düütschen Ornithologen († 1857)
* 7. März: Alexandre Deschapelles, franzöösch Schachmeester († 1847)
* 7. Juni: Friedrich August Lessen, plattdüütsch Schriever († 1827)
* 29. August: Jean Auguste Dominique Ingres, franzöösch Maler († 1867)
* 17. Oktober: Richard Mentor Johnson, US-amerikaansch Politiker († 1850)

## Storven
* 29. November: Maria Teresia, Erzherzogsche vun Öösterriek un Königin vun Ungarn, Fro vun Kaiser Franz I. vun Lothringen (* 1717)
1781

## Wat passeert is

## Boren
* 19. Mai: John Walker, engelsch Utfinner vun Rietsticken († 1859)
* 25. Dezember: Georg Friedrich Wilhelm Renner, plattdüütsch Schriever

## Storven
* 15. Februar: Gotthold Ephraim Lessing, düütschen Dichter in dat Tiedöller vun de Upklärung (* 1729)
Raabe

**Raabe** is de Familiennaam von

* Abraham Gottlieb Raabe (1764–1845), düütschen Klassischen Philoloog,
* Andreas Raabe (* 1963), düütschen Neurochirurg,
* August Raabe (1759/1760–1841), düütschen Publizist,
* Christiane Raabe (* 1962), düütsche Bibliothekarin,
* Cuno Raabe (1888–1971), düütschen Politiker,
* Detlef Raabe (* 1971), düütschen Jurist,
* Dierk Raabe (* 1965), düütschen Inschenör un Warkstoffwetenschopper,
* Eduard Raabe (1851–1929), plattdüütschen Schriever,
* Eistein Raabe (1908–?), noorweegschen Skispringer,
* Fabian Raabe (* 1989), düütschen Schauspeler,
* Felix Raabe (1900–1996), düütschen Dirigent un Musiker,
* Gerhard Raabe (* 1950), düütschen Chemiker,
* Gustav Ludwig Ferdinand Raabe (1774–1837), düütschen Generaal,
* Hans-Jürgen Raabe (* 1952), düütschen Fotograaf, Journalist, Publizist un Verleger,
* Hedwig Raabe (1844–1905), düütsche Schauspelersche,
* Hellmuth Raabe (1892–1978), düütschen Verleger un Journalist,
* Helmut Raabe (1909–1988), US-amerikaanschen Kumponist, Schriever un Kritiker,
* Henry Raabe (* 1983), Radrennfohrer ut Costa Rica,
* Herbert P. Raabe (1909–2004), düütschen Techniker,
* Hermann Raabe (1873–na 1945), düütschen Politiker,
* Jan Raabe (* 1965), düütschen Soziaalpädagoog un Schriever,
* Joachim Raabe (* 1974), düütschen Karkenmusiker,
* Josef Raabe (1780–1849), düütschen Maler, Inschenör un Geograaf,
* Joseph Ludwig Raabe (1801–1859), Swiezer Mathematiker,
* Jürgen Raabe (* 1957), düütschen Sportschütten,
* Karl Raabe (1879–1953), düütschen Industriemanager,
* Karl Josef Raabe (1780–1849), düütschen Maler, Inschenör, Geograaf un Architekt,
* Katharina Raabe (* 1957), düütsche Översetterin un Lektorin,
* Kristin Raabe (* 1970), Wetenschopsjournalistin,
* Ludwig Raabe (1862–1931), düütschen Architekt,
* Marc Raabe (* 1968), düütschen Filmproduzent un Schriever,
* Margarethe Raabe (1863–1947), düütsche Malerin,
* Max Raabe (* 1962), düütschen Musiker,
* Meinhardt Raabe (1915–2010), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Melanie Raabe (* 1981), düütsche Schrieversche,
* Paul Raabe (1927–2013), düütschen Literaturwetenschopper un Bibliothekar,
* Peter Raabe (1872–1945), düütschen Musiker, Dirigent un Musikwetenschopper,
* Sascha Raabe (* 1968), düütschen Politiker (SPD),
* Sylvia Gerlich-Raabe (* 1953), düütsche Schauspelerin un Speelbaasfro,
* Volkmar Raabe (* 1955), düütschen Footballspeler,
* Wilhelm Raabe (1808–1858), düütschen Avkaat un Schriever,
* Wilhelm Raabe (1831–1910), düütschen Schriever.

Kiek ok bi: Rabe.
Lars Sponheim

**Lars Sponheim** (* 23. Mai 1957 in Halden, Østfold) is en norweegsch liberal Politiker. 

He weer vun 1996-2010 Vörsitter vun de sozial-liberale Partei Venstre. In dat eerste Kabinett vun Kjell Magne Bondevik weer Sponheim vun 1997 bit 2000 Minister för Wertschap un Hannel. In dat tweete Kabinett Bondeviks weer he vun 2001 bit 2005 Landwertschopsminister.

## Weblenken
* Portrait up de Sieden vun Venstre (norweegsch)
* [Biografie up de Sieden vun dat Parlament [Storting]] (engelsch)
* Blog up de Sieden vun de Dagsblatt Verdens Gang (norweegsch)
Karl-Heinz Madauß

**Karl-Heinz Madauß** (* 31. Januar 1935 in Marnitz; † 18. Juli 2023) weer en plattdüütschen Schriever.

Madauß is 1935 as Söhn vun en Arbeider in Marnitz boren. He güng op Volksschool in Spornitz un hett vun 1950 af an in de Meierie in Goldenbow lehrt. Vun 1956 bet 1960 möök he ein Feernstudium to’n Ünnerstufenlehrer un Fernstudien an de pädagoogsche Hoochschool Potsdam un de Universität Rostock. Denn hett he as Lehrer in Karow un Parchen arbeidt. Vun 1984 af an weer he Betreuer för psychisch un Suchtkranke in dat Reha-Zentrum Friedrichsruhe. 1995 is he in’n Rohstand gahn. He leevt nu in Parchen.

As Schriever bekannt worrn is he vör allen mit sien Roman-Reeg üm *Oll Hinning*, in de he vun en Mekelbörger Knecht to Anfang vun dat 20. Johrhunnert vertellt. För den tweten Band hett he 1994 den Wilhelmine-Siefkes-Pries kregen un 2008 för de kumplette Trilogie den Johannes-Gillhoff-Pries. Dorto keem 2018 de Quickborn-Pries.

## Warken
* Karl-Heinz Madauß   ===== Oll Hinning vertellt - Geschichten ut Kaisers Tieden =====  / Hinstorff-Verlag, Rostock 1991, ISBN 3-356-00399-2
 
* Karl-Heinz Madauß   ===== Hinnings Geschichte(n)2" - Wer weit, wo dit noch kamen ward… =====  / Stock und Stein, Schwerin 1995, ISBN 3-910179-39-8

* Karl-Heinz Madauss  ====== Hinning 1  ==  Roman Mecklenburger Platt /  Books On Demand GmbH (BOD), Norderstedt 2002, ISBN 3-8311-3592-4
* Karl-Heinz Madauss  ====== Hinning 2  ==  Roman Mecklenburger Platt /  Books On Demand GmbH (BOD), Norderstedt 2002, ISBN 3-8311-3593-2
* Karl-Heinz Madauss  ====== Hinning 3  ==  Roman Mecklenburger Platt /  Books On Demand GmbH (BOD), Norderstedt 2002, ISBN 3-8311-3594-0

*Karl-Heinz Madauß  === Der Himmel ist hoch ======  / aus Hinning1 übertr. ins Hochdeutsch d. Alt-Mecklenburger // Books On Demand (BOD) 2011. ISBN 978-3-8448-0905-3
*Karl-Heinz Madauß  === Wir sind Mecklenburg 2 ===  / aus Hinning 2/3 übertr. ins Hochdeutsch Alt-Mecklenburger // Books On Demand GmbH (BOD) 2011. ISBN 9783844801345

*Karl-Heinz Madauß  === Karl Schneeberg und das Alte Testament =======  in sien Mäkelborger Platt belaten // Books On Demand GmbH (BOD) 2013, ISBN 9783848257508

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Loewinghus

En **Loewinghus** is en Huustyp vun Buurnhüser, de vör allen in’n olen Oosten in Oost- un Westpreußen bet na Brannenborg veel boot worrn is. Dat Huus tekent sik dör en Loov an de Front ut.

Vörn in’t Huus legen de Wahnrüüm, achtern de Stallen för dat Veeh. Baven geev dat en groten Spieker. De Spieker weer vörn so bi dree Meter ruttrocken, dat een vör de Huusdöör en Loov hett. Dat Huus is normalerwies in Fackwark boot wesen. De Loov kunn een ok mit’n Wagen befohren. Sünd nu aver nich mehr veel vun disse Hüser nableven.

## Weblenken
Buurnhuus

En **Buurnhuus** is en Huus vun en Buurnhoff. Regional hebbt sik ganz verschedene Typen vun Buurnhüüs rutbillt. Dat Huus mutt normalerwies för dree bet veer Generatschonen Platz beden un faken ok noch för Knechten un Deerns. Ok dat Veeh is in welk Regionen ünner een Dack mit de Lüüd ünnerbröcht, in annere Regionen is dat Veeh extra in Stallen ünnerbröcht. Ok bi Hau un Stroh gifft dat Regionen, de dat ünner een Dack ünnerbringt, anner Regionen hebbt dat extra in Schünen. Dat Neddersassenhuus, dat in grote Delen vun Plattdüütschland begäng is, is en Bispeel, wo allens ünner een Dack is (gifft liekers aver ok Stallen un Schünen).

## Typen

* Neddersassenhuus
* Gulfhuus un Haubarg
* Sleswiger Huus
* Loewinghus
Christa Wehling

**Christa Wehling** (* 6. März 1928 in Elmshorn, Sleswig-Holsteen; † 17. März 1996 ok dor) weer en düütsch Volksschauspelerin.

Christa Wehling hörr af 1954 över Johrteinten to dat Ensemble vun dat Hamborger Ohnsorg-Theater. Se wurr denn ok en bundswiet Publikum bekannt dör de wedderkehren Feernsehöverdrägen dör de NDR, so bi de spoodriek Inszeneeren *Opa wird verkauft* (1961) mit Henry Vahl, Heinz Lanker, Karl-Heinz Kreienbaum, *Der Bürgermeisterstuhl* (1962 un 1969) mit Heinz Lanker, Otto Lüthje, Henry Vahl, Erna Raupach-Petersen, *Meister Anecker* (1965) mit Henry Vahl, Jochen Schenck, Heini Kaufeld, *Zwei Kisten Rum* (1968) mit Wiebke Allert, Werner Riepel, Heini Kaufeld, *[[Die Kartenlegerin]]* (1968) mit Heidi Kabel, Willy Millowitsch, *Mein Mann, der fährt zur See* (1971) mit Werner Riepel, Edgar Bessen, Hilde Sicks, *Das Hörrohr* (1973) mit Hans Jensen, Heidi Mahler, Ernst Grabbe un *Gute Nacht, Frau Engel* (1983) mit Heidi Kabel, Werner Riepel, Karl-Heinz Kreienbaum.

Ok in eenig Feernsehproduktschonen hett se mitspeelt, so as in *Sparks in Neu-Grönland* (1971), *Bismarck von hinten oder Wir schließen nie* (1974), *Aller guten Dinge sind drei* (1980) un *Die schönsten Geschichten* mit Heinz Rühmann (1994). Hörr letzte Böhnenrull weer in dat Stück *De Bürgermeisterstohl*, 1994.

Christa Wehling weer siet 1957 mit hör Schauspel- un Ohnsorg-Ensemblekolleg Jochen Schenck verheiraat. Se is in März 1996 an en Kreeftkrankheit storven. Hör Heimatstadt Elmshorn hett hör en eegen Straat widmet, den Christa-Wehling-Weg.

## Filmwarken (Utwahl)

## Weblenken
*
Januaropstand

De **Koschnerre-Tidd** weer de Tied 1863 un 1864, as de Polen un Litauers en Opstand gegen de Russen maakt harrn. De Tied heet na de Koschnerre, de poolschen Soldaten mit de opbagen Sesen, de op Poolsch *kosinierzy* heet. In’n Januar 1863 güng dat los. De Polen stünnen na de drüdde poolsche Delung ünner de Herrschop vun de Russen. Dat geev en ganze Reeg vun Demonstratschonen. An’n 14. Oktober deen de Russen dat Kriegsrecht utropen. Junge Polen hebbt anfungen, gegen de russ’sche Övermacht antogahn. Veel wullen sik gegen de Wehrplicht in de russ’sche Armee wehren. So hebbt se en Oort Partisanenkampf gegen de Russen föhrt, de veel mehr Lüüd harrn. Eerst mit’n April 1864 harrn de Russen den Opstand dalkregen.
Karl-Mahnke-Theaterpries

De **Karl-Mahnke-Theaterpries** is en Pries för plattdüütsche Theaterstücken, de vun de plattdüütschen Bühnenbünn un den Mahnke-Verlag utloovt worrn is. He schull 2009 dat eerste Maal vergeven warrn un denn all dree Johr wedder. De Jury hett aver beslaten, dat de inreckt Stücken de nödige Qualität nich hebbt un dat de Pries nich vergeven warrt. Nu warrt de Pries eerst 2012 dat eerste Maal vergeven. De Pries is mit en Priesgeld vun 1000 Euro verbunnen un dat Stück vun’n Winner schull in’n Mahnke-Verlag rutgeven un op een vun de plattdüütschen Bühnen ut de Bühnenbünn toeerst opföhrt warrn. Besünners junge Schrievers schullen dor bi stöhnt warrn, de Öllersgrenz för’n Pries is 35. He schall jedet Maal en bestimmten Swoorpunkt hebben. För dat eerste Maal 2009 weer dat dat Kinner- un Jöögd-Theater wesen.

## Weblenken

* Infos to’n Pries bi’n Mahnke-Verlag (hoochdüütsch)
Albert Breyer

**Albert Breyer** (* 2. Januar 1889 in Żyrardow; † 11. September 1939 in Warschau) weer en poolsch-düütschen Schoolmeester un Ethnografen.

Breyer is 1889 in Żyrardow as Söhn vun Gustav Ferdinand Breyer un Berta Schön boren un dor ok op Volksschool wesen. Bet 1905 weer he op de Hannelsschool in Lodz. 1906 hett he an de Alexander-School in Tomaszew sien Prüfung to’n düütschen Schoolmeester an de Volksschool maakt un weer denn Schoolmeester an verscheden Volksscholen in de Ümgegend vun Lodz. Vun 1906 bet 1908 an en Privatschool in Koluszki un denn bet 1910 an en Privatschool in Lodz. Bet 1913 weer he denn an de Dörpschool in Leosin un hett 1912 dat Lehrerseminar kumplett afslaten. 1914 warrt he na’n Zar sien Armee intagen un maakt op de Kadettenanstalt in Sankt Petersborg en Utbillung to’n Offizier. 1915 un 1916 arbeidt he wedder as Schoolmeester, nu an de School vun de düütsch-evangeelsche Gemeen in Petersborg. In Petersborg deit he 1916 ok sien Fro Adele Raths heiraden. He geiht op dat Lehrerinstitut in Petersborg un dröff denn ok op Middelschool ünnerrichten. De Russ’sche Revolutschoon beleevt he mit sien Fro un sien Söhn in Chakow. Nadem he na Polen trüch is, fangt he 1918 as Schoolmeester in de Volksschool vun Brzeziny an. In’n Poolsch-Sowjetschen Krieg 1920 hett he sik freewillig mellt. He dee na’n Krieg an de Middelschool in Zgierz arbeiden. In disse Tied grünnt he den Düütschen Volksverband in Polen mit un schrifft ok för de Tietschrift *Volksfreund*. He is ok mit dorbi, as de Düütschen as Gegenpart to de poolsch präägte evangeelsch-augsborgsche Kark in Polen en evangeelsch-luthersche Freekark grünnen wüllt. Dör dit vele polietsche Engagement smiet se em denn aver 1925 as Schoolmeester in Zgierz rut. 1926 bet 1934 is he Schoolmeester an de School in Sompolno. 1929 maakt he denn ok sien Prüfung to’n Lehrer för’t Gymnasium. In disse Tied fangt Breyer ok an, dör Polen to wannern un de düütschen Dörper to besöken. He snackt veel mit Pastoorn, Schoolmeesters un de Dörpschulten un leest sik in de Archiven vun de Öörd rin. So sammelt he veel Material to de Volkskunn vun de Düütschen in Polen un över de Siedlungsbewegungen vun de Düütschen. 1934 warrt de School in Sompolno vun’n poolschen Staat in en private Volksschool ümwannelt un Breyer warrt Rekter vun disse School. He is aver noch jümmer veel polietsch aktiv un engagiert sik bi’n Stried üm dat poolsche Karkengesett. He kummt sogor vör Gericht, he harr dat Gesett verächtlich maakt. Breyer warrt twors freespraken, aver 1937 smitt em de School rut, he weer polietsch untoverlässig. He kann keen Stell as Lehrer wedderfinnen un geiht 1938 na Posen, bi de Düütsche Bökeree vun Kurt Lück to arbeiden. He schrifft nu veel Artikels to dat düütsche Volksdom in Polen. As de Twete Weltkrieg anfangt, warrt he wedder as Soldat intagen. Aver al in de eersten Kriegsdaag warrt he verwunnt un kummt in’t Lazarett na Warschau, wo he an’n 11. September 1939 doodblifft.

1940 hett he noch postum den Copernicus-Pries vun de J.-W.-Goethe-Stiftung kregen.
Rolf Dahlgrün

**Rolf Dahlgrün** (* 19. Mai 1908 in Hannober; † 19. Dezember 1969 in Horborg) weer en düütsch Politiker un Bundsminister vun de FDP. He weer van 1962 bit 1966 Bundsminister för Finanzen. 

## Utbilden un Berop
Nah sien Abitur 1928 hett Dahlgrün Juristeree studeert, 1931 dat eerste un 1935 dat tweete juristisch Staatsexamen makt. He weer denn eerst Assessor bi de Gaujägermeester in Hannober un siet 1936 in leedend Positschon in de Rechtsafdeelen vun de Phoenix Gummiwerke AG in Hamborg-Harborg. 1937 hett he sien Doktertitel mit de Arbeit *Die Jagd[[wilderei]] nach § 292 RStGB. in der Fassung des Gesetzes vom 28. Juni 1935*. Kört för sein Dood wurr he 1969 to’n Vörsitter vun de Düütsch Fördervereen vun de World Wildlife Fund wählt.

Nah Rolf Dahlgrün wurr de *Dahlgrünring* in Hamborg-Willemsborg nömmt.

## Partei
Dahlgrün weer bit 1945 Lidmaat vun de NSDAP. Siet 1949 weer he Lidmaat vun de FDP.  

## Afordnter
Van 1953 bit 1957 weer he Lidmaat vun de Hamborgsche Bögerschap; siet 1954 weer he Vörsitter vun de Huusholtutschuss. 

Van 1957 bit 1969 weer he denn in de Düütsch Bundsdag. He is immer över de Landslist vun sien Partei in de Bundsdag wählt wurrn. Van 1961 an bit he Bundsfinanzminster wurr, weer he Vörsitter vun de Wertschapsutschuss in’ Bundsdag. He hett tosommen mit Gerhard Jahn den Düütschen Bundsdag in dat Klageverfohren vun dat Land Noordrhien-Westfalen tegen dat *Gesetz über das Kreditwesen* vör de Bundsverfatengericht vertreden.

## Apenlich Ämter
An’ 13. Dezember 1962 wurr he Bundsfinanzminister in dat Kabinett ünner Konrad Adenauer. Dit Amt hett he nahderhenn ok ünner Bundskanzler Ludwig Erhard utövt. Nahdem de Koalitschoon scheitert weer is he tosommen mit de anner FDP-Ministers an’ 28.10.1966 torüchtreden.
De Richards

**De Richards** sünd en Musikgrupp, de vör allen Rock op nedderlandsch-neddersassisch speelt. Bestahn deit de Band ut Richard „Gorro“ Jansen (vun Deutekem) un Richard van der Zee (vun Stienwiekerwoold). Jansen weer vördem al bi Jovink en de Voederbietels wesen un van der Zee hett Leder för den Mannenkoor Karrespoor schreven. Toeerst harrn se Mark Maas an’t Slagtüüch mit dorbi, aver he is al fröh wedder utstegen un se hebbt denn Hans „Mongo“ Bouman an de Trummeln sett. Noch mit dorbi is Robert Busscher. Grünnt hett sik de Grupp 2007.

## Warken

* *Boerderie.* Single, 2008
* *Boxoet Boxan.* Single, 2008
* *Achterhoek An Zee. * Single 2009
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
## Weblenken

* Websteed van De Richards (nedderlandsch)
Hügelgräver bi Rispel

De **Hügelgräver bi Rispel** befinden sück in de *Knyphuuser Wald* süüdlich vun Rispel, wat en Ortschaft vun de Stadt Wittmund in Neddersassen is. Se stammen ut de Bronzetied. Vun de oorsprünglich ruch weg 100 Hügels sünd blots en paar erhollen bleven. De annern hebbt se um 1900 rüm plattmakt.
Priabonium

Dat **Priabonium** (afkört: *Priabon*) is in de Geologie de böverste Stoop vun’t Eozän. In afsluut Tallen hett dat disse Stoop vun 37,2 (±0,1) bit 33,9 (±0,1) Millionen Johr vör de hüütige Tiet geven. Dat Priabonium folg op dat Bartonium un weer vun’t Rupelium aflööst.

## Naam
De Stoop hett ehrn Naam vun de Lokalität Priabona, dat to de italienschen Gemeen Monte di Malo in de Provinz Vicenza höört. De Stoop un de Naam sünd 1893 beid vörslahn worrn vun de franzööschen Geologen Ernest Munier-Chalmas un Albert de Lapparent.

## Definitschoon
De Anfang vun’t Priabonium liggt tosamen mit dat eerste Vörkamen vun de kalkigen Nannoplankton-Oort *Chiasmolithus oamaruensis*. Dat is dat sülve as de Basis vun de Nannoplankton-Zoon NP18. Dat Enn vun de Stoop is dör dat Utstarven vun’t Foraminiferen-Geslecht *Hantkenina* defineert.

## Literatur
*Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737
*Ernest Munier-Chalmas & Albert de Lapparent: Note sur la nomenclature des terrains sédimentaires. Bulletin de la Societé Géologique de France, 3. série, 21: 479-480, Paris 1893 ISSN: 0037-9409.
*Hans Murawski & Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. 10., nee bearb. u. w. Opl., 278 S., Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.

## Weblenken
* Düütsche Stratigraafsche Kommisschoon (Rgv.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
*GeoWhen Database
*Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
Ernst Stuhlinger

**Ernst Stuhlinger** (* 19. Dezember 1913 in Niederrimbach; † 25. Mai 2008 in Huntsville, Alabama) weer en düütsch-amerikaansch Atom-, Elektrotechnik- un Raketenwetenschapler. 1955 kreeg he de Staatsbörgerschaft vun de USA. 

Stuhlinger wurr mit 23 Johren in Physik promoveert un arbeidt siet 1939 in de düütsche Atomenergieforschung. Af 1943 arbedt he för de Grupp vun Wernher von Braun in Peenemünn. As en vun 126 Wetenschapler is he nah de Tweete Weltkrieg in de USA emigreert. Dat leep domols ünner de Beteknung Operation Paperclip. Stuhlinger hett denn an dat NASA-Raketenprogramm mitarbeidt. Vun 1960 bit 1968 weer he  Direkter vun dat Ruumfohrtforschungszentrum (*space science lab*) vun dat Marshall Space Flight Center vun de NASA in Huntsville (Alabama). Bit 1975 bleev he beradend Forschungsdirekter. Nah sein Pensioneerung wurr Stuhlinger Professer un leitend Forscher an de University of Alabama.

## Veröffentlichungen
* Ernst Stuhlinger, *Possibilities of Electrical Space Ship Propulsion*, Friedrich Hecht (Ed.), Bericht über den V Internationalen Astronautischen Kongress (Osterreichen Gesellschaft für Weltraumforschung, Wien, 1955).
* Ernst Stuhlinger and Joseph King, *Concept for a Manned Mars Expedition with Electrically Propelled Vehicles*, Progress in Astronautics, Vol. 9, S.&nbsp;647–664, San Diego: Univelt, 1963.
* Ernst Stuhlinger / Frederick J. Ordway III, *Wernher von Braun. Aufbruch in den Weltraum*, Esslingen, 1992.
* Ernst Stuhlinger: *Enabling Technology for Space Transportation*. In: *The Century of Space Science*. 1, 2001, S.&nbsp;73–74.

## Weblenken
* Biografie vun Ernst Stuhlinger vun Hans-Georg Urbin (mit veel Biller)
* The Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy, and Spaceflight von David Darling (engl.)
* Encylopedia Astronautica von Mark Wade (engl.)
* ''Last rocketeers set sights on Mars'' aus USA Today vom 12. Juli 2004 (engl.)
Juist

**Juist** is ’n oostfreesk Eilannen un en Eenheitsgemeen in’n Landkreis Auerk.

Op Juist gifft et ’n evangeelsche un ’n kathoolsch Kark. Et gifft mennigmool ’n *Plattdüütschen Avend*. Juist is 17&nbsp;km lang, aber deelwies blots 500 m breet. Insgesamt is dat Eiland 16,43 km² grood. An' 31.12.2006 harr Juist 1.766 Inwahner.
Op Juist gifft et ook Strandsport.

## Verkehr
Op Juist gifft et ’n Flaagplatz un en Haven. Autoverkehr gifft dat op dat Eiland nich. 
De Flaagplatz is de erste, de mit Plasterstien baut worden is.

## Weblenken
Websteed vun Juist
Breddörp

**Breddörp** () is en Oort un Gemeen in de Samtgemeen Tarms in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) mit . De Gemeen sett sik ut de beiden Oortsdelen Breddörp (mit Breddörpermoor) un Hanst tosamen.

## Geografie
De Gemeen Breddörp is de nöördlichste in de Samtgemeen Tarms un grenzt in’n Noorden an de Eenheitsgemeen Gnarrenborg. Na Süüden liggt de Gemeen Hepst, de ok to de Samtgemeen Tarms höört. In’n Oosten grenzt Breddörp an de Samtgemeen Sürsen, nipp un nau an de Gemeen Rhaar. Un na Westen to slutt sik de Landkreis Oosterholt an mit de Eenheitsgemeen Worpsweed.

Dat Rebeet vun de Gemeen is landschopplich prägt un bargt ünner annern ok dat Naturschuulrebeet *Swatte Flage*.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Rodenborg (Wümm)]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie
Breddörp is dat eerste mol 1236 in en Oorkunnen nöömt worrn.

## Politik
De Gemeenraat ümfaat ölven Liddmaten, de sik op twee Parteien verdeelt. De letzte Kommunalwahl weer in’n September 2011.

## Kultur
Breddörp is tyypsch ländlich präägt, wiest aver ok verscheden Gewarfmöglichkeiten op. Dat Gewarfrebeet *Lüßelsfels* is mit finanzielle Help vun de EU tostannen kamen.

För de Inwahners gifft dat verscheden Sportanlagen för Hallen- un Butensportoorden. Bito gifft dat en Scheetstand för de Schüttenkameradschap Breddörp. En Dörpgemeenschapshuus steiht in Hans praat. För de Lütten gifft dat den Kinnergoorn *Waldzwerge* in’t Dörp.

## Verkehr
Breddörp liggt dör sien Randlaag in’n Landkreis teemlich af vun de groten Verbinnen as Autobahnen un Bundsstraten. De beiden Oortsdelen sünd över de K&nbsp;114 mitenanner verbunnen, de na Süüden hen wieter na Hepst föhrt un in’n Noorden wieter na Rhaar. Över de K&nbsp;135 kummt een na Oostersood in’n Landkreis Oosterholt.

## Borns


## Weblenken
Auerkerland

Dat **Auerkerland** is en historsche Landschap, in Miden vun Oostfreesland, wat en wiet Rebeet rund um de Stadt Auerk umfaat.  

Dat Auerkerland grenzt in’ Westen an dat Harlingerland, in’ Noorden an dat Nörderland un dat Harlingerland, in’n Oosten an Östringen un in’ Süüden an dat Lengener Meer und at Moormerland.
Patrick Swayze

**Patrick Wayne Swayze** (* 18. August 1952 in Houston, Texas; † 14. September 2009 in Los Angeles, Kalifornien) weer en US-amerikaanschen Schauspeler, Singer un Danser.

## Leven un Beroop
Swayze sien Mudder *Patsy Swayze* weer en veel nafraagt Choreograafsche in Hollywood. Se hett to’n Bispeel för Filmen as *[[Urban Cowboy (Film)|Urban Cowboy]]*, *[[Thelma & Louise]]* oder *[[One Last Dance]]* arbeit. Sien Vadder *Jesse Wayne* is 1982 von een Hartinfarkt dood bleven. Patrick Swayze hett twee Bröder, Don un Sean, un een Süster, Vicky, de 1994 al dood bleev. Butendem gifft dat noch en adopteerte Süster mit den Naam Bambi, de ok in *One Last Dance* to sehn weer.

Swayze is na de College-Tiet na New York togen, woneem he en professchonelle Utbilln to’n Ballett-Danser maakt hett. 

Bekannt worrn is he as Schauspeler in de Rull vun *Orry Main* in de Feernsehreeg *North and South*, de groten Spood harr un in Düütschland ünner den Titel *Fackeln im Sturm* to sehn weer. Vör sien Filmrull in den Film *Dirty Dancing*, för de he för den *[[Golden Globe]]* nomineert worrn is, hebbt sien Fans kuum wüsst, dat Swayze ok en bannig goden Danser is. För den Golden Globe is he later noch fakener nomineert worrn, to’n Bispeel för sien Rull as *Sam Wheat* an de Siet vun Whoopi Goldberg un Demi Moore in *Ghost*oder *To Wong Foo, thanks for Everything, Julie Newmar*, in den he en Drag Queen dorstellt hett. Groten Kinospood harr ok *Point Break* dör dat gode Tosamenspeel vun Swayze un Keanu Reeves.

Na een Puus vun’t Filmgewarf, de dree Johr anhollen dee, keem Swayze 1998 wedder torüch op de Lienwand. Man blangen sien Arbeit as Schauspeler, hett he ok as Singer arbeit. Sien bekanntsten Titel is *She’s Like the Wind* ut den Soundtrack vun *Dirty Dancing*.

Siet Juni 1975 is Swayze mit sien Kollegsche Lisa Niemi verheiraadt. Se leevt tosamen in’n Noorden vun Los Angeles.

In’n Januar 2008 is bi Swayze Buukseverdrüsenkrebs faststellt worrn. An’n 14. September 2009 is he denn von sien Krankheit doodbleven.

## Filmografie (Utwahl)

## Filmpriesen
Patrick Swayze weer in sien Loopbahn teihn mol för Priesen nomineert, dorünner ok dreemol för den achten *[[Golden Globe]]*. Uttekent worrn is he mit veer Priesen:
* 1988: mit den *TV Prize* vun’t sweedsch *[[Aftonbladet TV Prize]]* as *Best utlännsch männlich Feernsehpersönlichkeit*.
* 1989: mit den *[[BMI Film & TV Award]]* in de Kategorie *Meist speelt Filmleed* för *She’s Like the Wind*.
* 1992: mit den *[[ShoWest Award]]* as *männlich Star vun’t Johr*.
* 1997: mit sien Steern op’n *[[Walk of Fame]]*.

## Weblenken
* 
* Literatur vun un över Patrick Swayze in de Düütschen Natschonalbökeree
Riff

**Riff** betekent

* Riff, en smalle, langtogen Struktur an’n Seebodden,
* künstlich Riff, en künstlich Objekt in’t Water,
* Riff, en Phraas oder Akkordsequenz in de modernen Musik,
* Tarifit, en Berberspraak,
* de Afkörten vun dat Multimediae-Dateiformat *[[Resource Interchange File Format]]* vun Microsoft.

Kiek ok bi: Rif, Ryff.
Rupelium

Dat **Rupelium** (tomeist afkört as *Rupel* oder *Rupel-Stoop*) is de ünnere geoloogsche Stoop vun’t Oligozän. In afsluut Tallen hett dat disse Stoop vun 33,9 (±0,1) bit 28,4 (±0,1) Millionen Johr vör de hüütige Tiet geven. Dat Rupelium folg op dat Priabonium un weer vun’t Chattium aflööst.

## Naam
De Naam vun de Stoop is vun de Rupel, en rechten Nevenstroom vun de Schelde bi Antwerpen in Belgien, afleidt. Beids, de Naam un de Stoop, weer 1850 vun den franzööschen Geologen André Hubert Dumont vörslahn.

## Definitschoon
De Anfang vun de Stoop warrt dör dat Utstarven vun dat Foraminiferen-Geslecht *Hantkenina* markeert. Dat Enn vun’t Rupelium is dör dat Utstarven vun’t Foraminiferen-Geslecht *Chiloguembelina* defineert. Dat is gliekbedüden mit de Basis vun de Foraminiferen-Zoon P21b.

## Literatur
André Dumont: Rapport sur la carte géologique du Royaume. Bulletins de l’Académie Royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-Arts de Belgique, 16(2): 351-373, Brüssel 1850.
*Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737
*Hans Murawski & Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. 10., nee bearb. u. w. Opl., 278 S., Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.

## Weblenken
* Düütsche Stratigraafsche Kommisschoon (Rgv.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
*GeoWhen Database
*Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy