open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
List vun de Städer vun Süüdkorea

**List vun de Städer in Süüdkorea**
Mit Afstand is in Süüdkorea Seoul de gröttste Stadt. In de ganzen Kuntreien dor ümto wahnt üm un bi 21.545.000 Minschen (1.Januar 2005). Dat sünd bi 43 % vun de Minschen vun dat ganze Land Süüdkorea.

Hier staht nu de Städer mit mehr as 100.000 Inwahners. Jem ehr Namens sünd up düütsch schreben un ok up koreaansch (Hangeul un Hanja). Dor steiht ok jümmers bi, to wat vun een Provinz de Stadt tohören deit. De Hööftstadt Seoul un de Städer Busan, Daegu, Daejeon, Gwangju, Incheon un Ulsan sünd sülfstännig un höört to keen Provinz to. De Inwahnertallen gellt jümmers bloß för de eegentliche Stadt sunner den Gördel vun de Vöröört.

## Weblinks
*Korea National Statistical Office
*World Gazetteer - Aktuell Inwahnertallen vun de Städer vun Südkorea
*City Population - Historisch Inwahnertallen vun de Städer vun Südkorea
Uganda Airlines

**Uganda Airlines** is ene fröhere Flooglien ut Uganda. Dat Ünnernehmen hett in’n Mai 2001 den Floogbedriev instellt.

In’n Oktober 1988 is ene Boeing 707 vun Uganda Airlines bi Rom afstört. Dorbi sünd 31 vun de 52 Lüüd an Boord doodbleven. De Fleger weer de eenzige, de technisch för den Larmschutz utleggt weer, de för Flöög na Europa nödig is. Uganda Airlines möök denn blots noch Flöög na’n Middleren Oosten un na Nairobi, aver ok disse Flöög hebbt se 1989 instellt. Ok binnen de Grenzen vun Uganda geev dat blots noch Flöög vun den Flaaghaven Entebbe na de Flaagplätz vun Arua un Kasese. 

Bi de Privatiserung wull nüms den Laden övernehmen un se hebbt den Deenst instellt.

## Daten
*IATA-Kood: **QU**
*ICAO-Kood: **UGA**
*Callsign: Uganda
Toxandrien

**Toxandrien** is de ole Naam för een Region in Noord-Brabant twüschen de Strömen Maas un Schelde rund üm de Grenz mank Belgien un de Nedderlannen. 

Nahdem de Franken fökener dat röömsche Riek angrepen harrn, hett de Caesar Julianus jem in dat Jahr 358 ünnerkregen un eenen Verdrag mit jem slaten. Se dröffen vun nu af an mit röömsch Verlööf in Toxandrien wahnen un mössen de Grenz mit jem ehr egen Truppen för dat röömsche Riek verdeffenderen.

In dat Middelöller weer Toxandrien een sülvstännig Förstendom.
357

## Wat passeert is
* 3. März: De Reliquien vun de Apostels Andreas un Lukas weert nah Konstantinopel bröcht
* Barbartio sleiht de Juthungen torüch, as de nah Raetia inbraken sünd
* De Alamannen slaht den röömschen Heerföhrer Barbartio bi Augst. Ünner Chnodomar un Agenarich treckt se gegen de Römers in de *Slacht vun Argentoratum* (Straßborg). Jem ehr Heer warrt heel un deel toschannen maakt vun den Caesar Julianus
* De gröttste un öllste Obelisk warrt vun Kaiser Constantius II. upstellt in den Circus Maximus in Rom
* Constantius II. lett Paapst Liberius wedder nah Rom kamen. De Gegenpaapst Felix II. geiht ut Rom weg
* Funan mutt an dat Kaiserriek vun China Tribut betahlen un mutt ünner China siene Flunken

## Storven
* 357 (oder 358): Ossius vun Córdoba, Bischop vun Córdoba, Strieder gegen Arius un sien Lehr (*257)
* Gundomad, König vun eenen Goh vun de Alamannen
358

## Wat passeert is
*De röömsche Kaiser Julianus kriggt de Alamannen ehr Königen Suomar un Hortar ünner
*De juudsche Patriarch Hillel II. rekent de juudsche Tiet ut den Talmud un ut den Tanach ut
*De Paapst Liberius kümmt ut sien Exil ut Thrakien torüch nah Rom
*Eerdbeven in Nicaea
*De Franken geevt sik in Belgien in de Hannen vun Julianus
*Julianus gifft de Franken Verlööf, as Foederati (Bunnsgenoten) vun de Römers in Toxandrien to blieven
Gerhard Puttfarcken

**Gerhard Puttfarcken** (* November 1946 in Celle) is en düütschen Manager bi Airbus.

Siene fröhe Kinnertiet hett he in Celle tobröcht, siene Schooltiet in Wupperdaal. Puttfarcken möök 1966 sien Abitur un hett an de Universität Köln op Diplom-Koopmann studeert. He hett 1972 sienen Afsluss maakt. He arbeid de eerste Tiet bi Krupp Systems as Systemanalyst, denn vun 1976 bi Messerschmitt-Bölkow-Blohm (MBB) in Finkwarder in de Afdelen för Reknerkraam. An’n 1. Januar 1994 övernehm he dat Leid vun dat DASA-Wark (de 1989 MBB övernahmen harrn) in Finkwarder un weer för de Montaasch vun de Airbus A 319 un A 321 tostännig. Vun 1999 an weer he Viezpräsident för Produktmanagement för den Airbus A 380.

In’n Januar 2003 hett Airbus Düütschland em to’n Vörsitter vun’n Vörstand maakt.
Friedrich-Ebert-Gymnasium Horborg

Dat **Friedrich-Ebert-Gymnasium** is en högere School un de öllste School in Horborg, wat siet dat Groot-Hamborg-Gesett en Deel vun Hamborg worrn is.

## Historsche Angoben

In dat Johr 1628 weer to’n eersten Maal op ehr Vorhannensien hinwiesen worrn. De School hett siet 1930 en groden Areal an’n Olen Postweg. No Friedrich Ebert, de eerste demokraatsch Oberbaas vun’n Düütschen Riek, de woll nie nich in Horborg wesen is, heet de School siet 1968.

## Hüütodags

Vun de School hebbt mannich een all höört vun wegen den grotten Musik-Tweeg un vun wegen dem Angebot, dor ok mit Latien antofangen un später de Spraak vun de olln Grieken to lehrn. Mehr as 800 Jungs un Deerns gaht dor Dag för Dag mit eern bummelig fofftig Schoolmesters hin. An dree Daag in’e Woch hebbt de Lütten ok an Namiddag dor to doon un kunn dor ok wat eten.

## Weblenken

* Websteed vun dat Gymnasium (hoochdüütsch)
Kalifornien

**Kalifornien** is en Bundsstaat vun de USA. De Staat gellt as en kulturell Zentrum vun de USA. Kalifornien hett 59 Städer mit mehr as 100.000 Inwahners. De gröttsten Städer vun Kalifornien sünd:

## Politik

Kalifornien is opdeelt in 58 Kreise (Countys):

## Inwahnertall
Kalifornien hett mit ruchweg 39 Millionen Inwahners de gröttste Inwahner vun de USA. 61,6 % vun de Inwahners sünd Witte, 14,9 % Asiaten, 7,2 % Swaarten, 1,9 % Indianers, 0,8 % Hawaiianers. De Andeel vun de hispanschen Inwahners liggt bi 37,6%.

## Weblinks
•https://www.usatipps.de/bundesstaaten/westkueste/kalifornien/
Arftholmen

De **Arftholmen** (däänsch *Ertholmene*) sünd ene Grupp vun Eilannen in de Oostsee. Se liggt üm un bi twintig Kilometer noordoosten vun Bornholm. Dormit sünd se de Deel vun Däänmark, de op’t wiedst in’n Oosten liggt (nipp un nau is dat de Felsen Østerskær).

To de Arftholmen (alltohoop 40 Hektar) höört de Eilannen Christiansø (nöömt na Krischan V.) mit 25 Hektar, Frederiksø (nöömt na Frederik IV.) mit veer Hektar, Græsholm (as Schutzrebeet för Vagels utwiest) mit ölven Hektar un en poor lüttjere Eilannen un Felsen (Møllebakke, Tat, Vesterskær, Østerskær, Lilleø, Høgebur, Tyveskær). Op Christiansø un Frederiksø leevt tohoop 92 Minschen (Stand vun’n 1. Januar 2006). Disse beiden Eilannen sünd ok dör en 30 Meter lang Footgängerbrüch verbunnen.

De Eilannen höört kene Kommun to, billt aver en Karkgemeen (de Kark is de Christiansø-Kark, boot 1821). Dat Regeer hett dat däänsche Ministerium för Verdedigen. Ene lütte School bestaht, in de de Kinner bet to de 7. Klass blieven köönt.

Vun Bedüden is de Tourismus na de Eilannen, 80.000 Lüüd kaamt elk Johr na de Arftholmen. Ok Fischerlüüd gifft dat op de Arftholmen.

1684 hett de däänsche Marine ünner Krischan V. ene Festung op de Arftholmen opboot. De Sund twischen de beiden Hööfteilannen weer en goden Haven. To de Tiet heten Christiansø un Frederiksø noch Kirkeholmen un Bodholmen. 1810 harrn de Eilannen mit 829 de gröttste Tall vun Inwahners in jemehr Geschicht. 1855 hett de Marine de Eilannen verlaten. De Grote Toorn op Christiansø, de Deel vun de Festung weer, warrt hüüt as Lüchttoorn bruukt. Op Frederiksø steiht de Lütte Toorn.

## Weblenken

* Websteed vun Christiansø (däänsch, hoochdüütsch)
Korea

## Laag un Eegenaart

**Korea** is een Halfinsel in Oostasien. Siet dat Enn vun den Koreakrieg is Korea updeelt in twee Staaten. In den Noorden liggt de *Demokraatsche Volksrepublik Korea* (Noordkorea) un in'n Süden de *Republik Korea* (Süüdkorea). De Grenz vun Korea stött in'n Noorden an China un an Russland. Vun Japan is Korea scheedt dör de *Oostsee* (Japaansche See). Bit dat Land deelt wurrn is, hett Korea meist dusend Jahr lang een eenig Riek bildt. Dor kümmt dat vun her, dat in ganz Korea de Kultuur un de Sellschup tämlich öbereen sünd.

## Naamens
### Up Koreaansch
Up Koreaansch gifft dat in den Noorden un in den Süden verscheden Naamens för dat Land. In Noordkorea seggt se dor *Chosǒn* to. Düsse Naam kümmt vun dat eerste koreaansche Königriek Go-Joseon vun her. Dat warrt faken seggt, Joseon bedutt so wat as „an'n Morgen, wenn dat still is“ oder ok „Land, wo de frische Morgen kümmt“. Dor kümmt woll ok de Naam „Land vun den frischen Morgen/Land vun den stillen Morgen“ in de Spraak vun de Dichters vun her.

In Süüdkorea warrt dat Land *Hanguk* („Han-Riek“) nömmt. Düsse Naam kümmt vun de histoorschen Rieken Mahan, Jinhan un Byeonhan. Düsse Staaten harrn sik in dat 1. Johrhunnert nah Christus to den Samhan-Bund (Dreebund) tohopenslaten. 
Vun 1897 bit 1910, as de Japaners dat Land innahmen harrn, wurr dat Land mit *Daehan* (Groot-Han) betekent.

### Westlich Spraken
Marco Polo geev de Halfinsel up sien Reis in dat late 13. Johrhunnert den Namen *Cauly*. Dor hett he woll den chineeschen Namen för dat Königriek Goryeo togrunn leggt. De Chinesen säen dor *Gāolì* to. 

Schrievers ut Europa nömen dat Land bit in dat 20. Johrhunnert mal *Corea* un anner mal *Korea*. Dor, wo de Lüde romaansche Spraken snackt, heet dat hüdigendags Corea, annerwegens steiht Korea.
List vun de Städer in Georgien

Dit is en **List vun de Städer in [[Georgien]]**

Mit Afstand de gröttste Stadt is Tiflis. Dor wahnt so üm un bi 1.258.000 Lüde (An'n 1.Januar 2005. Dat sünd bi 30% vun de Inwahners vun dat ganze Land.

In de List staht nu all Städer mit mehr as 10.000 Inwahners. Jem ehr Naamen is in latiensche Bookstaven un in georgisch Bookstaven upschreven. Babenhen warrt angeven, wie veel Inwahners an'n 12.Januar 1989 un an'n 17.Januar 2002 tellt wurrn sünd. För dat Jahr 2005 sünd de Tallen utrekent, nich tellt. Denn warrt ok noch upföhrt, to wecke Region un Unafhängig Republik de Stadt tohören deit. Mit Tiflis hett dat wat besünners up sik: Düsse Stadt höört to keen Region un ok nich to een Unafhängig Republik to, man is sülvstännig. De Tallen vun de Inwahners gellt bloß man för de Stadt süms, de Vöröörd tellt nich mit.

  

## Borns
Stormfloot vun’n 10. Februar 1625

De **Stormfloot vun’n 10. Februar 1625** weer en swore Stormfloot, bi de an’n 10. Februar 1625 vele Lüüd an de Oostsee doodbleven sünd.

An de Oostsee, so warrt överlevert, sünd üm un bi 9100 Lüüd doodbleven. De Pegelstand in Kühlungsborn leeg dorbi 2,80 m över NN. De Kolberger Heid güng mit ehre Dörper in de Oostsee ünner.
359

## Wat passeert is
* Schapur II. vun Persien nimmt de röömsche Festung Amida in.
* De röömsche Ünnerkaiser Julian slutt bi Mainz Verdrääg mit de Königen vun de Alamannen Makrian, Hariobaud, Ur, Ursicin, Vestralp un Vadomar un maakt Freden mit jem
* Konzil vun Rimini

## Boren
*Godgisel, König vun de Wandalen
*Gratianus, Kaiser vun dat röömsche Riek
*Stilicho, röömsch-germaansch General

## Storven
Faslamfloot 1625

De **Faslamfloot** oder ok **Iesfloot** weer en swore Stormfloot in de Noordsee, bi de in de Nacht von’n 25. op’n 26. Februar 1625 vele Lüüd doodbleven sünd.

En starken Noordwest-Wind hett dat Water in de Düütsche Bucht drückt, dat de Flood to en Stormflood oplopen is. Dat Water hett ok veel Ies gegen de Küst drückt, dorüm is de Flood woll ok *Iesflood* nöömt worrn. Toglieks geev dat Neemaand un en Sünnverdüüstern.

Meist ganz Noordstrand un Pellworm stünnen ünner Water, blots de Niekoog nich. Op Pellworm sünd 16 Lüüd verdrunken un in de Köög 10. Disse Schadens hebbt dor ok mit to bidragen, dat Noordstrand bi de Burchardiflood 1634 denn ganz uteneenreten worrn is. Jüstso is Eiderstedt – twee oder dree Köög utnahmen – överswemmt worrn. In Westerhever sünd 13 Menschen verdrunken un 16 Hüüs von Water un Ies ümreten worrn. In Lunnenbarg sünd söven Minschen verdrunken. In de Neegd bi Padelack is de Middeldiek braken un dat Water is na Rödemis un Schwabstedt flaten. In de Hattstedtermarsch un in’n Porrenkoog is dat Water dör de Sielen dörbraken. Ok in Dithmaschen, Bruunsbüddel, Marn, Eddelak un Büsum hett dat grote Schadens geven.

In Hamborg stünn dat Water op’n Hoppenmarkt, dat een dor mit’n Boot föhren kunn, un bi de St.-Katharinen-Kark sünd op’n Karkhoff de Knaken hoogspöölt. Ok de Kooplüüd in Hamborg harrn groten Schadens, as de Packhüüs un Kellers vulllopen sünd, dat de Woren verdarven deen.

In Land Wusten is de Hälft von’n Neefeller Diek wegreten worrn.

In dat Wangerland, ünner annern in Minsen un Schillig, stünn dat Water veer Weken lang mannshoog in’t Land. De Diek müss von Horumersiel bet na dat Crildumer Siel trüggnahmen warrn. Bi Schillig sünd dörteihn Hektar Land an de See verloren gahn, in’t Wangerland sogor 83 Hektar. Bi Dauensfeld is de Diek von 1551 wedder opgeven worrn.

Ok in Oostfreesland, Ollnborg un Oolland hett dat brakene Dieken un grote Schadens geven un an de Jade un de Werser sünd veel Rebeden utdiekt worrn. Ok de Slüsen vun Bullenhuus sünd tweigahn.

## Literatur

* Johann Risler: *Wasserfluth. Das ist: Eine Christliche unnd auß Gottes Wordt gegründete Wasser Predigt: darin gehandelt wird von der grossen Wasserfluth welche dieses 1625. Jahrs den 26. Februarij auß der WestSee ist auffgestiegen und an der Elbe mercklichen und außsprechlichen Schaden gethan.* Wolder, Hamborg 1625

## Footnoten
Ruut

In de Geometrie is en **Ruut** (ok **Rhombus**) en Veereck, wonehm alle veer Sieden liek lang sünd.

De Ruut hett disse Egenschoppen:
* De beiden Diagonalen sünd Symmetrieassen.
* De twee Diagonalen staht lootrecht openanner.
* De Winkels, de sik gegenöver liggt, sünd liek groot.
* Naverwinkels sünd tosamen 180° groot.
* De Binnenwinkels warrt vun de Diagonalen halbeert.
* Dat gifft en Binnenkreis.

De Ruut is en Spezialfall vun den Draken, vun’t Parallelogramm un ok vun’t Trapez.
Annersrüm gifft dat ’n spezielle Ruut, de ’n Quadrat is.

Wenn een 'n Ruut konstruieren will, denn bruukt een twee Informatschonen:
* de Siedenläng *a*
* een vun de twee Winkels

De Ruut warrt in de Heraldik faken bruukt.
Plattdüütsch Woort vun’t Johr

Dat **plattdüütsche Woort vun’t Johr** warrt vun dat Fritz-Reuter-Literaturmuseum in Stemhagen utwählt. Bi de Dagfohrt von’n Bund von de Plattdüütschen Schrievers warrt de Winners denn künnig maakt, bet 2012 weer dat bi de Fritz-Reuter-Festspelen. Dat eerste Maal is dat Woord 1995 utsöcht worrn. Dunn noch von dat Literaturmuseum un den Landsheimatverband Mekelborg-Vörpommern tohoop. Nadem de Landsheimatverband 2012 pankrott gahn is, hett dat Museum dat denn alleen wiedermaakt.

* 1995: *Schnarrenpüster*
* 1997: *Klaukschieter*
* 1998: *Eurodalermaless*
* 1999: *[[Johr-2000-Problem|Dat Figiliensche Johr Tweidusend]]*
* 2000: *[[BSE|Brägenklœterige Kauh]]*
* 2001: *begriesmulen*
* 2002: *upsternaatsch/obsternaatsch*
* 2003: *swienplietsch*
* 2004: *begäuschen*
* 2005: *upfidummen*
* 2006: *Mien Herzing*
* 2007: *[[Oeschen]]*
* 2008: *[[Hummel|Plüschmors]]*
* 2009: *Spijöök*
* 2010: *langtöögsch*
* 2011: *öllerhaftig*
* 2012: *rallögen*
* 2015: *kommodig*
* 2016: *Dwarsdriewer*
* 2018: *Hartpuckern* (Herzklopfen)
* 2019: *utklamüsern* (austüfteln, herausfinden, auskundschaften, forschen)
* 2020: *Ballerdutje* (schmatzender Kuss)
* 2021: *butschern* (einfach raus gehen, mal was unternehmen]
* 2022: *Dunnerlüchting*
* 2023: *Fräden*
* 2024: *Tauversicht*
* 2025: *Schlackermaschü*

## Ne’e Wöör/Aktuelle Wöör

* 2004: *[[Klapprekner|Klappräkner]]*
* 2005: *Lämmerhüppen* (för Disko)
* 2006: *Fixrühr* (för de Mikrowell of ok de Mixer)
* 2007: *Ackerschnacker* (för Handy)
* 2008: *[[Finanzkrise 2007/2008|Bankenmalür]]*
* 2009: *[[Miendientje]]*
* 2010: *[[E10|Biojüch]]*
* 2011: *Hus hollen*
* 2012: keen utwählt
* 2016: *Büdelflieger* (för Paraglider)
* 2018: *Ankiekbook* (Facebook)
* 2019: *fuurtsen-roewertrecken-Code* (QR-Code)
* 2020: *Snutdauk*
* 2021: *Holl di fuchtig*
* 2022: *Tippschnack*
* 2023: *Brägenplietschmaschin*
* 2024: *düstersinnig*
* 2025: *Upschiweritis*

## Seggwiesen

*de leiwste Rädensort orre dat leiwste Sprichwurt*

* 2004: *De Lüüd seggt, he hett Glück hatt! Dat hei ok arbeit’t hett, dor snackt keeneen vun.*
* 2005: *Denn Politik, seggt de Buer, is anners as daun.*
* 2006: *Wat möt, dat möt.*
* 2007: *Dat Läwen is väl tau kort för ein langes Gesicht.*
* 2008: *Wenn du nich weißt, ob mir, ob mich, schnack plattdüütsch, denn blamierst’ di nich.*
* 2009: *Jeder räd’t von’t Supen, keiner räd’t von’n Döst.*
* 2010: *Dat Küken will ümmer kläuker sin as dat Hauhn.*
* 2011: *Dor hett`n Ul säten*
* 2012: keen utwählt
* 2015: *Nähm di nix vör, denn sleiht di nix fähl.*
* 2016: *Kumm rin un Snack di ut, gah rut un hol din Snut*
* 2018: *Stoh fast, kiek weit und röög di!*
* 2019: *He röögt dat Muul as de Katteker den Steert.*
* 2020: *Ut ein’ Schwientroch ward kein Violin*
* 2021: *Dat gröttste Glück, as mi bedücht, hett, wer up Glück lecht kein Gewicht*
* 2022: *Een vergnöögt Hart is better as’n Büdel vull Geld*
* 2023: *Leiwer drög Brot in’n Fräden, as Kauken un Braden in Striet*
* 2024: *Wecker rieden will, de möt ierst rup up ’t Pierd*
* 2025: *Von’n gaut Wuurt warden de Tähn’n nich stump*
Kees

**Kees** oder **Kese**, ook **Keis(e)**, is wat to eten. Dat warrt ut Melk mookt. 

## Herstellung

Um Kees to moken, warrt toerst de Melk dick leggt. Dorto gifft dat twee Möchlichkeiten:
# De Melk warrt mit Bakterien dick leggt. Denn warrt darut Frischkees.
# De Melk warrt mit Lab ut den Mogen von de Kalbers dick leggt. Dat Lab kun vundoge ok künstlich herstellt warrn. So warrt ut de Melk Hartkees oder Snittkees. Wenn de Melk dick genoog is, warrt de *Dickete* mit en speziellen Mess dörsneden. Denn hett een Keesbruch. De warrt denn hitt mookt, dat de Molke dor rutlöppt. För Hartkees mutt de Molke rutpresst warrn.

De Keesbruch warrt denn in en Form leggt un warrt to’n Keeslaib. De Kees warrt denn in Soltwater leggt, dat dat Water ut den Kees trocken warrt. Danach mutt de Kees riepen, dat he sien Aroma kriggt. Blots Frischkees mutt nich riepen.

## Weblenken
Chioniten

De **Chioniten** oder **Khioniten** (ok as **Rode Hunnen** bekannt) sünd een Volksgrupp in de late Antike. Se hefft jem ehren Namen vun dat middelpersisch Woort *xijon* („Hunn“) kregen.

## Eerst Uptreden
To'n eersten Mal is vun de Chioniten in desülbige Tiet un in de sülbigen Kuntreien to hören, wo ok de Hunnen updükert. De Hunnen güngen 375 öber de Wolga. Man de Chioniten stammt womöglich gar nich vun de Hunnen af, man sünd, just so as de Hephthaliten, een indogermaansch Volksgrupp. Dat is nich klar, wo se vun afstammt, un wie se mit de Hephthaliten un de Kidariten tosamenhangt. De röömsche Schriever Ammianus Marcellinus schrifft dor nix öber, dat se mit de Hunnen tohopenhöört. De Enzyclopaedia Iranica meent, dat *konn woll angahn, dat se vun de [[Iran]]ers her kaamt*.

## Herrschup
To Schapur II. sien Tiet (309 bit 379 is he König) warrt dat eerste Mal vun de Chioniten snackt. De Persers weern dormals de böversten Herrn öber de vörmaligen Provinzen vun Kuschan. In dat Jahr 350 grepen Nomaden, de dor leven döen, Schapur II. an. Besunners de Chioniten füngen düssen Krieg an. Nah den Krieg weer dat woll so, dat de Chioniten Baas weeren in Baktrien un Balch. Genau weet een dat nich, man vun düsse Tiet af an sünd dor keene neen Münten vun de Persers mehr slahn wurrn. De König vun de Chioniten heet Grumbates. Later hett he eenen Bund slaten mit de Persers un weer dor mit bi, as Amida belagert wurr. 

## Chioniten un Kidariten
Afsunnerlich is, dat de Greek Priskos, just so as iraansche un chineesche Schrievers in düsse Tieden vun de Kidariten vertellt, de just in desülbigen Kuntreien as de Chioniten leven döen. Dat is nu nich wiß, wat dat bedüden deit. Kann angahn, de Chioniten un de Kidariten weeren Bunnsgenoten oder de een Grupp hüng vun de annere af. Kann aber ok angahn, dat de beiden Naamens datsülbige Volk meent un dat de Kidariten bloß man de Naam vun een Dynastie weer, de nich lang leevt hett. 

## Kultur
De Chioniten leven as Nomaden. Jem ehr Zentrum weer in Sogdien, üm de Landstreek bi Er-Kurgan un Schar-i-Sabz rüm. Ammianus vertellt, bi dat Belagern vun Amida harrn de Persers sik duchtig wunnert, weil de Chioniten jem ehre Doden verbrennt hefft. Just so hefft dat ok de Hunnen in Europa maakt, as de Archäologen seggt.

## Wie dat wieder güng
Mank 425 un 450 sünd de Hephthaliten an de Chioniten ehr Stäe treden. Wannehr dat genau weer, weet nümms. Dat is ok nich klaar, of dat noch de Chioniten weeren, de gegen de Persers ehr Königen Bahram V. un Yazdegerd II. in den Krieg tagen sünd, oder of dat al de Hephthaliten weern. Ok ut Indien weer to hören, dat in dat Riek vun Gupta siet de Dagen vun König Kumaragupta I. (König vun 415 bit 455) gegen Angreep vun Volksgruppen streden weeren möß, de den Naamen „Hunas“ kregen.

## Upsätz öber de Chioniten
* W. Felix: *Chionites*, in: Encyclopædia Iranica, Bd. 5 (1992), S. 485–487.

## Weblenken
* The Siege of Amida in 359 by Ammianus Marcellinus (engelsch)
Ümkrink

In de Geometrie is ’n **Ümkrink** en Krink, de dör all de Eckpunkten vun ’n Veeleck geiht.

Nich alle Veelecken hebbt ’n Ümkrink. De Regel is: en kunvex Veeleck hett akkraat denn ’n Ümkrink, wenn sik de Middellootlienen vun allen Sieden in een Punkt draapt. Disse Punkt is denn de Middelpunkt vun den Ümkrink.

En Dreeeck hett jümmers en Ümkrink. Vör Veerecken, Fiefecken usw. gellt dat nich. Dat hangt vun dat Veeleck af. Welke hebbt en Ümkrink, annere hebbt dat nich. För Spezialfäll is bekannt, dat se jümmers en Ümkrink hebbt, t.B. dat Trapez, dat Veerkant un dat Quadrat.

Ok en regelmatig Veeleck hett jümmers en Ümkrink. För den Radius vun den Ümkrink vun dat regelmatige n-Eck mit de Siedenläng a gellt:
:R = \frac{a}{2 \sin\frac{180^\circ}{n}}
360

## Wat passeert is
*Alamannen ut den Stamm vun de *Brisgavi* öberfallt de Kuntreien bi de Grenz vun Raetia. Jem ehr König Vadomar warrt vun Ünner-Kaiser Julian Apostata fungen un mutt nah de iberisch Halfinsel in't Exil
*De Wandalen sünd nu in den Noorden vun de Slowakei tohuse
*Vithicab warrt nee Gohkönig vun den alamannschen Stamm vun de *Brisgavi*
*De Chioniten hefft Baktrien innahmen
*De eerste Boo vun de Hagia Sophia is fardig stellt
*Üm 360: De gootsche Bibel vun Wulfila warrt schreven

## Boren
* Mesrop Maschtoz, Theoloog ut Armenien († 440)
* Pelagius, Mönk un Theoloog ut Britannien, Fiend vun Augustinus
**Üm 360 boren:**
* Johannes Cassian, christlichen Wööstenvadder († üm 435)

## Storven
*Eusebius vun Emesa, Theoloog un Rhetor
Tölke

**Tölke** (ok **Töleken**, **Tölcke** , **Tolcke**, **Tolke** un **Thölke**) is een plattdüütschen Vörnaam för Jungs. 

## Herkamen
Dat warrt annahmen, de Naam hett wat mit den germaanschen Naam *Berthold* oder *Barthold* to kriegen. Düsse Naam sett sik ut de twee oolthochdütschen Wöör *beraht* - "glinsterig, beröhmt" und *waltan* - , "regeeren" tosamen. As dat bi de Lüde begäng weer, de Plattdüütsch snacken döen, hefft se düsse Wöör tosamentrocken un afkört to: Toll- oder Tolle. Dor is denn noch dat Anbacksel (Suffix) *-ike* anbackt wurrn (Diminutiv). So keem de Naam *Töliken* tostann. Later is dar denn *Tölke* vun wurrn.

## Fundöörd
In de vörmaligen Dörper vun dat *Landgebiet* vun Bremen findt sik de Naam bit in dat 19.Jahrhunnert faken. Besunners up de lunke Siet vun de Werser, in Orssen, in Habenhusen, in Huchting un in't Neenland weer de Naam begäng. In't 20. un 21.Jahrhunnert gifft nich mehr veel Jungs un Mannslüde, de so heten doot. In ole Listen oder Urkunnen finnt sik de Naam
*1603 in Neenland (Töleken)
*1609 in Habenhusen (Tolke)
*1666 in Neenland (Tolcke)
*1690 in Habenhusen (Tölcke)
*1850 in Orssen (Tölke un Thölke)
*1866 in Habenhusen (Tölke)
*1885 in Orssen (Tölke)
*1925 in Orssen (Tölke) 

## Dörpsnaam
Bi dat Dörp Moordiek, wat hüdigendags to de Gemeende Stuhr tohören deit, gifft een lüttjet Dörp, dat heet Tölkenbrugg. Is antonehmen, dat dor mal een Buur mit Naam Tölke een Brugg öber'n Graven boot hett.

## Familiennaam
De düütsche Familiennaam **Thölke** oder **Thölken** (ok Tölke un Tölken) kümmt woll vun düssen Vörnaamen her un bedutt so veel, as : *Ut Tölke sien Familie*.

## Snacks
In'n Bremen geev dat fröher de Snacks: „Dat weet Tölke vun'n Neenlanne ok “ un „Dat mag Tölke vun'n Neenlanne woll ok, un de is man lecker“. De eerste schull bedüden: Wat du mi vertellst is so oolt, dat weet ok de Buurn vör de Stadt al. Un de tweede bedutt: Dat kann een würklich eten, wat du mi hier vörsetten deist.

## Kiek ok na bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken

## Böker
*Hermann Tardel, Bremen im Sprichwort, Reim und Volkslied, Bremen, 1947 (mit Snacks öber Tölke)
*Hermann Frese, Habenhausen, Bremen, 1986 (Mit ole Inwahnerlisten mit den Naam Tölke vun dat 17. bit 19. Jahrhunnert)
*Hermann Frese, Alt-Arsten, Bremen, 1987 (Mit ole Inwahnerlisten)
* Hartmut Müller, (Rutgever): Peter Koster, Chronik der Kaiserlichen Freien Reichs- und Hansestadt Bremen 1600-1700, Bremen 2004, ISBN 3-86108-687-5
Diederich Georg Babst

**Diederich Georg Babst** (* 24. Juli 1741 in Swerin; † 21. April 1800) weer en plattdüütschen Schriever.

Babst weer op de Doomschool in Swerin un denn op’t Gymnasium in Lübeck, denn vun wegen den Sövenjohrigen Krieg müss siene Familie ut Swerin rut. He hett Juristeree in Rostock studeert un as Prokerator un Notar an Gericht arbeidt. Sien eerst plattdüütsch Wark weer *De Rekrut*, de 1788 anonym rutkeem un in den en Suldot in Brefen an siene Greth den Intog vun Hertog Friedrich Franz I. vun Meckelborg in Rostock schillert. Sien gröttst Wark weer dat Book *Allerhant snaksche Saken tum Tietverdriew*, in dat he dat Leven in de Stadt Rostock in 86 Riemels beschrieven dee. Anners as bi Jan Hinrich Voß, mit den tohoop he to de eersten höör, de wedder Plattdüütsch in de Literatur bruukt hebbt, is sien Wark noch veel duller vun de Spraak vun dat eenfache Volk präägt.

1812 hett sien Söhn 46 Riemels vun sien Vader mit en plattdüütsch *Ingang* vun em sülvst nee rutgeven un dat Book *Uhterlesene Pladdütsche Gedichte* nöömt. De Utgaav vun Stiller 1843 bringt 56 vun siene Riemels.

1820 hett Goethe em sogor enen groten „Natur- und Nationaldichter“ nöömt. Nich blots as Dichter warrt he good ansehn, dat is ok sien Verdeenst, Kunn vun dat Leven un Fiern in de ole Rostocker Tiet to geven, de ans al lang vergeten wesen weer.

## Warken

* *Allerhant snaksche Saken tum Tietverdriew.* Müller, Rostock 1788/90
* *Uhterlesene Pladdütsche Gedichte.* Müller, Rostock 1812
* *Allerhant snaksche Saken tum Tietverdriew.* Stiller, Rostock 1843
* *De Intog, den unser Herr Herzog Friederich Franz mit sine lewe Fru Gemahlin Louise to Rostock gehollen, in dree Schriewels von ehnem Recruten an sine Greth up den Lande.* Müller, Rostock 1788

as Jurist op Hoochdüütsch rutgeven:

* *Repertorium des grundgesetzlichen neuen Rostockschen Erb-Vertrages*

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers
Klaas

**Klaas** (ok **Clawes**, **Claus** oder **Klaus**) is een plattdüütschen Vörnaam. Klaas kümmt vun den Naam Claus (ok: Klaus).

## Herkamen
Dat is antonehmen, dat *Claus* een korte Form vun den Naam *Nikolaus* is. Nikolaus is Greeksch un is tohopensett ut de beiden greekschen Wöör *Nikos* (Sieg) un *Laos* (Volk).

## Anner plattdüütsche Formen vun Nikolaus
Anner Formen vun den Naam Nikolaus sünd de Naams Nickel un Nickels, de in de plattdüütschen Kuntreien un in Noordfreesland begäng sünd.

## Anner Spraken
Nikolai (russisch), Niklas, Nicholas (amerikaansch), Niko, Nico (italieensch)

## Plattdüütsche Tonaams
Vun den Naam Klaas, Klaus etc. kaamt ok de plattdüütsche Tonaams Claus, Clausen, Klaasen usw. vun her. De bedüüt so veel, as *Ut Klaas sien Familie* oder *Vun Klaas sien Hoff*. 

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Beta (Vörnaam)

**Beta** (ok **Betha**) is een plattdüütsche Vörnaam för Deerns. 

## Vörkamen
In de Gegend üm Bremen  rüm is düsse Vörnaam nich raar to finnen. 

## Herkamen
Dat is nich ganz klaar, wo düsse Naam vun herkamen deit. Wiß hett he nix mit den greekschen Bookstaven β (Beta) to kriegen. Antonehmen is, dat Beta, just so as ok Meta un Gesche een korte Form vun eenen annern Naam is. Kann angahn, dat he vun den ganz olen Vörnaam Wobeta oder Wubbeta herkümmt. Ok düsse Naam is in de Dörper ründ um Bremen to bruukt wurrn. Dat kann aber ok sachs nich utslaten weeren, dat Beta een anner Form vun Elisabeth oder vun *Berta* is. Jedenfalls fallt up, de de Naam noch nich so fröh updükert, as Lieken un annere ganz ole Naams. Beta is denn woll so um 1800 rum as modernen Naam upkamen.

## Fundöörd
In ole Listen oder Urkunnen finnt sik de Naam
*1804 in Hastedt bi Bremen (Beta)
*1810 in Overneeland bi Bremen (Beta)
*1812 in Hasenbüren bi Seehusen (Betha)
*1815 in Habenhusen (Beta)
*1829 in Hastedt bi Bremen (Beta)
*1844 in Hastedt bi Bremen (Betha)
*1848 in Huchting (Betha)
*1867 in Hastedt bi Bremen (Beta)
*1871 in Habenhusen (Beta)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Oostseefloot 1872

De **Oostseefloot vun 1872** weer en swore Stormfloot, bi de in’e Nacht vun’n 12. op den 13. November 1872 an de Oostsee twischen Däänmark un Pommern 271 Lüüd doodbleven sünd.

De Daag vörher geev dat en Storm ut Süüdwest, de dat Water na  Noordoost wegdreven hett. In’t Baltikum geev dat Hoochwater un an de düütsche Küst weer Ebb. Toglieks strööm ut de Noordsee Water na. Doch denn dreih de Wind un weih as Orkan vun Noordoost. Dat Water dat sik in’n Westen vun de Oostsee staut harr, keem nu all trüch. Mit dat Water, dat ut de Noordsee kamen weer, geev dat en groten Flootbarg. Bet op 3,30 m över NN steeg dat Water, wat de gröttste Hööchd weer, de de Minsch op de Oostsee je meten hett. Vör allen Eckernföör hett dat swoor drapen, vun wegen de Laag an de Föör, de na Noordoost utlöppt. De hele Stadt weer ünner Water, 78 Hüüs sünd tweigahn, 138 Hüüs hebbt Schaden nahmen un 112 Familien hebbt ehr Dack verloren. Vun Fehmarn hett bit to een Drüddel vun de ganze Insel ünner Water stahn. Besünners in Noorden un Westen hett de Stomflood ganze Arbeid leist. 53 Wahnhüüs sünd tweigahn un 366 Hüüs hebbt Schaden nahmen. Alltohoop sünd an de Oostsee 271 Lüüd doodbleven, 15.160 Lüüd hebbt ehr Dack verloren, 2.850 Hüüs sünd tweigahn oder hebbt sworen Schaden nahmen.

Ok Prerow op’n Darß stünn ünner Water, dorbi hett dat Water den Prerowstroom mit Sand dichtsett, de dat Eiland Zingst vun’n Darß trennen dee. 1874 hebbt se den Prerowstroom denn ganz toschütt un mit en Diek sekert. Sietdem is Zingst ene Halvinsel.

## Weblenken

## Literatur

* Heinz Kiecksee, P. Thran, H. Kruhl: *Die Ostseesturmflut 1872.* Westholst. VA, Heide, Dezember 1984 (Schriften des Deutschen Schiffahrtsmuseums, Band 2), ISBN 3804201164
* Marcus Petersen und Hans Rohde: *Sturmflut. Die großen Fluten an den Küsten Schleswig-Holsteins und in der Elbe.* Niemünster 1977
Meta

**Meta** (ok **Mete**, **Metta**, **Metke** oder **Mette**) is een plattdüütschen Vöörnaam för Deerns. Fröher weer de in den Noorden vun Düütschland ganz begäng, hüdigendags sünd dat meist ole Froonslüde, de so heten doot.

## Herkamen
Meta hett woll nix mit dat greeksche Woort μέτα (meta) to kriegen, wat so veel as *baven* un *öber* heten deit. Antonehmen is, dat **Meta** een korte Form vun den Naam Margarethe is. De kümmt vun dat greeksche Woort μαργαρίτης (margarites) un heet *Parl*. Öber de latiensche Spraak is düsse Naam nah Düütschland kamen. In de Kuntreien, wo Platt snackt wurr, is dor denn Meta vun wurrn.

## Fundöörd
In ole Listen un Urkunnen finnt sik düsse Naam
* 1654 in Barken (Metke)
* 1698 in Bremen (Mette)
* 1699 in Barken (Metta)
* 1703 in Ganderkesee
* 1769 in Habenhusen (Metta)
* 1784 in Habenhusen (Meta)
* 1785 in Habenhusen (Metta)
* 1791 in Huchting (Metta)
* 1806 in Seehusen bi Bremen (Metta)
* 1821 in Seehusen bi Bremen (Metta)
* 1832 in Hastedt bi Bremen (Meta)
* 1834 in Overneeland bi Bremen (Mete)
* 1888 in Overneeland bi Bremen (Metta)
* 1903 in Overneeland bi Bremen (Meta)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Wobeta

**Wobeta** (ok **Wubbeta**) is een olen plattdüütschen Vörnaam för Deerns.

## Herkamen
Wobeta is de plattdüütsche Form vun den olen germaanschen Naam *Wigberta*. De sett sik, as dat bi germaansche Naams begäng is, ut twee Delen tohopen: *Wig* (Striet) un *beraht* (glinsterig; beröhmt). 
## Vörkamen
De Naam Wobeta weer in de Dörper rund um Bremen to ganz begäng. Man ok in dat Ommeland vun Grunneng un in Oostfreesland geev dat düssen Naam. 
## Fundöörd
In ole Listen un Urkunnen (un Graffsteen) finnt sik de Naam
* bi 1750 in Overneeland bi Bremen (Wubbeta)
* 1838 in Dunge (bi Lesum) (Wobeta)
* bi 1850 in Bremen (Wobeta)
* 1875 in Bunnendoor (Wobeta)
## Anner Formen
De Naam *Wobeta/Wubbeta* kümmt noch in en ganze Masse anner Formen vor. Toeerst warrt de Naam afkört to *Wobe*, *Wubbe*, *Wübbe* oder ok Wiebe, denn warrt dor to'n Lüttjer maken noch een Diminutiv anbackt, so dat de Naam denn Wübbecke, Wiebke, Wübke oder Wubke heet. Een anner Form is Wiete. Dat sünd allens lütt maakte Formen vun den Naam Wobeta sien eersten Deel. Man dat gifft so'n Formen ok vun den tweeden Deel vun den Naam: Beta. Bi düssen Naam is nu de eerste Deel vun Wobeta wegbleven. Un dor gifft nu ok Diminutive vun: Beetjen oder Beetje. Dat sünd allens Formen vun Wobeta oder Wubbeta.

Kiek ok nah bi: List vun plattdüütsche Vörnaams
Wiebke

**Wiebke**, ok **Wibke**, **Wübke**, **Wüpke**, **Wüpcke**, **Wubke**, **Wupke** oder ok **Wübbecke** un **Wubbeke** is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.

## Herkamen
De Naams kaamt vun den olen plattdütschen Naam Wobeta oder *Wubbeta* her. De eerste Deel vun düssen Naam *Wob-*/*Wubb-* hett dat Anbacksel *-ke* kregen. Bi de plattdüütschen Vörnaams is dat ganz begäng, dat öllere Naams afkört oder tosamentagen weert. Faken kriegt se denn een Anbacksel (Suffix) dorto, wat de Saak lüttjer maakt (Diminutiv). Wiebke oder Wubbke heet denn so veel as *lüttje Wiebe* oder *lüttje Wubbe* . Vunwegen dat Wiebe un Wubbe korte Formen vun Wobeta oder Wubbeta sünd, heet dat an un for sik *Lütt Wobeta* oder *Lütt Wubbeta*. Wobeta is de plattdüütsche Form vun den olen germaanschen Naam *Wigberta*. De sett sik, as dat bi germaansche Naams begäng is, ut twee Delen tohopen: *Wig* (Striet) un *beraht* (glinsterig; beröhmt). De öllste Form vun Wiebke is *Wübbecke*.

## Utspraak
Dat is antonehmen, dat de Utspraak vun dat *ü* in verleden Tieden anners weer, as hüüdtodaags. Dat hett woll ehrder as *ie* klungen. So is antonehmen, dat de Utspraak vun de öllsten Naams *Wübbecke* un *Wüpke* ok al *Wiebecke* un *Wiebke* uttospreken weern. Kiek ok nah bi Lieken.

## Fundöörd
In ole Listen un urkunnen finnt sik de Naam 
* 1630 in Swachhusen bi Bremen (Wübbecke)
* 1646 in Overneeland bi Bremen (Wüpke)
* 1676 in Overneeland bi Bremen (Wubke)
* 1682 in Bremen (Wibke)
* 1688 in Borgfeld bi Bremen (Wubbeke)
* 1696 in Overneeland bi Bremen (Wubke)
* 1699 in Varrel (Wüpcke)
* 1709 in Overneeland bi Bremen (Wübke)
* 1710 in Swachhusen bi Bremen (Wübbecke)
* 1711 in Bremen (Wibke)
* 1714 in Overneeland bi Bremen (Wüpke)
* 1735 in Huchting (Wupke)
* 1735 in Overneeland bi Bremen (Wubke)
* 1774 in Overneeland bi Bremen (Wupke)
* 1781 in Hasbargen (Wüpke)

## Kiek ok nah bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Beetje

**Beetje** (ok **Beetjen** un **Beetchen** oder ok **Betchen**) is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.

## Herkamen
Düsse Naam is een korte Form vun den olen Naam Wobeta oder *Wubbeta*. Vun düssen Naamen gifft dat de korte Form Beta. Bi de Lüde, de plattdüütsch snacken, weer dat ganz begäng, de Naams af to körten. Just so begäng weer dat denn aber ok, an de korte Form vun den Naamen een Anbacksel (Suffix) an to backen, wat de Saak lüttjer maakde (Diminutiv). So is dat hier passeert. Ut Beta is Beetje wurrn oder ok Beetjen.

## Vörkamen
Düssen Naam keem fröher in de Dörper rund um Bremen to vör. Man ok in de Kuntreien um Grunneng rum kümmt he vör. Dat is woll so, dat een düsse korten Formen allerwegens dor andrepen kann, wo ok de Naams Wobeta un Wubbeta begäng ween sünd.

## Fundöörd
In ole Listen un Urkunnen finnt sik de Naam
*1689 in Overneeland bi Bremen (Beetje)
*1874 in Habenhusen (Beetjen)
*1875 in Habenhusen (Beetchen)

## Kiek ok bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Dörte

**Dörte** (ok **Dörthe**) is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.

## Herkamen
De Naam Dörte is een korte Form vun den olen greekschen Naam *Dorothea*. De Naam hett twee Delen, so as dat bi ole Naams faken is. He sett sik tosamen ut de beiden greekschen Wöör Δωρον (Doron, dat heet Geschenk) un Θεός (Theos, dat heet Gott). Dorothea bedutt denn also just so veel, as *Gott sien Geschenk* oder *Wat Gott geven hett*.

## De plattdüütsche Naam
De lange Naam *Dorothea* oder *Dorothee* is eenfach tosamentrocken un en beten slurig utspraken wurrn, denn keem dor de korte Form *Dört(h)e* bi torecht. 

## Annere Spraken
**[[däänsche Spraak|däänsch]]*: Ditte
**[[Düütsche Spraak|düütsch]]*: Dodo, Dora, Dore, Dorel, Dorett, Dorika, Dorina, Dorinda, Dorle, Dorli, Doro, Dorothea, Doris, Theodora, Tea, Thea, 
**[[Engelsche Spraak|engelsch]]*: Dolly, Dollie, Dorothy
**[[Franzöösche Spraak|franzöösch]]*: Dorette, Dorothée
**[[Irische Spraak|irisch]]*: Doreen
* *[[Italieensche Spraak|italieensch]]*: Dorotea
**[[Poolsche Spraak|poolsch]]*: Dorota
**[[Russische Spraak|russisch]]*: Daria, Darja, Dorofeja
**[[Sweedische Spraak|sweedsch]]*: Dorit, Dorrit
**[[Spaansche Spraak|spaansch]]*: Dorotea
**[[Tschechsche Spraak|tschechsch]]*: Dorota
**[[Ungaarsche Spraak|ungaarsch:]]*: Dorottya

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Hede (Dörp)

**Hede** is en Dörp in de Provinz Jämtlands län in Sweden. Fröher höör dat to de ole Provinz Härjedalen to. Hede liggt bi 70 km nordwest vun Sveg an den Stroom Ljusnan. In dat Jahr 2000 leven 821 Inwahners in Hede. Hede höört to de Gemeende Härjedalen un is een wichtig Zentrum för den Frömdenverkehr. Um un bi 20 Kilometer in’n Süden vun den Oort liggt de Natschonalpark Sånfjället. De is bekannt för siene velen Bruunbaaren. Binnen dat Dörp gifft dat en Heimatmuseum un en Kark ut dat Jahr 1613. De is 1775 in den Stil vun dat Rokoko ümboot wurrn.
Hede

**Hede** betekent

* Hede, plattdüütschen Vörnaam för Deerns,
* Hede, Oort in Sweden.

**Hede** is de Familiennaam von

* Niklas Hede (* 1969), düütsch-finnschen Ieshockeyspeler.

Kiek ok bi: Heede, Hehde.
Hede (Vörnaam)

**Hede** is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.

## Herkamen
Hede is een korte Form vun den germaanschen Naam *Adelheid*. As dat bi ole germaansche Naams begäng is, steekt dor twee Wöör in. *Adal* heet so veel as *vörnehmen Sinn* oder *vörnehme Aart* un *Heit* bedutt so wat as *Utsehn* oder *Gestalt*. 

## De plattdüütsche Naam
As dat bi de plattdüütschen Lüde fröher begäng weer, is de Naam Adelheid afkört wurrn to *Heide* oder *Hede*. Annere Formen vun Adelheid sünd Ahlheit, Adele, Dele, Alke un Elke.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Ahlheit

**Ahlheit** (ok **Ahlheid**) is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.

## Herkamen
Ahlheit is de plattdüütsche Utspraak  vun den düütschen Naam *Adelheid*. De kümmt nu wedder ut de oolt- hoochdüütsche Spraak to de Tiet vun de Germanen. As dat bi ole germaansche Naams begäng is, steekt dor twee Wöör in. *Adal* heet so veel as *vörnehmen Sinn* oder *vörnehme Aart* un *Heit* bedutt so wat as *Utsehn* oder *Gestalt*. 

## De plattdüütsche Naam
Ahlheit is just so schreven, as Plattsnackers den Naamen *Adelheid* utspreken döen. Anners, as bi de  Formen Alike, Alecke, Alke oder Alcke, fehlt hier de afsünnerlichen Kennteken för plattdüütsche Naams: De Naam is nich afkört un he hett keen Anbacksel (Suffix), wat em lüttjer maakt (Diminutiv), as dat bi de meisten olen plattdüütschen Naams begäng is. Een kann woll seggen, düsse Naam is bruukt wurrn vun Lüde, de sik een beten wat vörnehmer düchen, as dat gewöhnliche Landvolk. Dat mutt nich heten, dat he nich oolt is.

## Fundöörd
In ole Listen un Urkunnen finnt sik düsse Naam
* 1664 in Stuhr (Ahlheit)
* 1758 in Huchten (Ahlheit)
* 1763 in Arbargen (Ahlheid)
* 1769 in Seehusen bi Bremen (Ahlheit)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Lieken (Naam)

**Lieken** (ok **Lüke** oder **Lücke**) is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns.

## Herkamen
De Naam kümmt vun den olen bibelschen Naam Elisabeth vun her. De kümmt ut de  Hebreesche Spraak. Dor heet he  אֱלִישֶֽׁבַע  (*Elischeba*). Dor steckt de beiden Wöör in : *Eli* (Mien Gott) un *Scheba* (Eed). Tohopen bedutt dat so veel, as: *Een Eed is mien Gott*, free öbersett: *Up mienen Gott kann ik mi verlaten*.

## Bibel
In dat Ole Testament gifft dat een *Elischeba*. Dat is de Froo vun Moses sienen Broder Aaron un de Mööme vun all Preesters in Israel (2.Mose 6,23). In dat Nee Testament gifft dat een *Elisabeth* , de vun Elischeba afstammen deit. Dat is de Froo vun Zacharias un Johannes den Döper siene Mudder (Lukas 1).

## De plattdüütsche Naam
As dat bi Plattsnackers begäng weer, is de Naam afkört wurrn: vun Elisabeth is *Lisa* oder *Lise* wurrn. Denn keem dor noch een Anbacksel to'n lüttjer maken an (Diminutiv). Düt Anbacksel weer dat Suffix *-ke* oder *-ken*, wat faken bruukt wurr. So is dor denn *Lieseken* vun wurrn. Mit de Tiet is düsse Naam denn afslepen wurrn to Lieken oder Lüke oder Lücken. Dat bedütt denn so veel, as : *Lüttje Elisabeth*.

## Utspraak
Dat is antonehmen, dat de Utspraak vun dat *ü* in ole Tieden ehrder as *ie* weer. Anners is nich to begriepen, warüm de Formen *Lüke* un *Lieken* nebenanner staht. In ole Urkunnen finnt sik faken allens dör'nanner: *ie*; *ü* un ok *y*. Utspraken weern mütt dat woll as *ie*. So heet dat denn *Lieke*, ofschoonst dor *Lüke* schreven is. Een Henwies gifft eerst mal de Herkumst vun den Naam: de kümmt ja vun ELISABETH un nich vun ELÜSABETH. Un denn gifft ok bi de Stadt Syke bi Bremen de Utspraak *Sieke* un nich *Süke*.

## Fundöörd
In ole Listen un Urkunnen finnt sik düsse Naam
*1633 in Barken (Lücke)
*1633 in Bremen (Lueke)
*1663 in Barken (Lücke)
*1669 in Olenesch in dat Land Oldenborg (Lucke)
*1676 in Blomendal bi Bremen (Lucke)
*1704 in Overneeland bi Bremen (Lücke)
*1765 in Ganderkesee (Lücke)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken

## Böker
*Müller, Hartmut (Rutgever): Peter Koster, Chronik der Kaiserlichen Freien Reichs- und Hansestadt Bremen 1600-1700, Bremen 2004, ISBN 3-86108-687-5
Eske

**Eske** is een plattdüütschen Naam för Deerns. Besunners in Oostfreesland is düsse Naam begäng. 

## Herkamen
Eske is een korte Form vun den olen bibelschen Naam Elisabeth. De kümmt ut de  Hebreesche Spraak. Dor heet he  אֱלִישֶֽׁבַע  (*Elischeba*). Dor steckt de beiden Wöör in : *Eli* (Mien Gott) un *Scheba* (Eed). Tohopen bedutt dat so veel, as: *Een Eed is mien Gott*, free öbersett: *Up mienen Gott kann ik mi verlaten*.

## Bibel
In dat Ole Testament gifft dat een *Elischeba*. Dat is de Froo vun Moses sienen Broder Aaron un de Mööme vun all Preesters in Israel (2.Mose 6,23). In dat Nee Testament gifft dat een *Elisabeth* , de vun Elischeba afstammen deit. Dat is de Froo vun Zacharias un Johannes den Döper siene Mudder (Lukas 1).

## De oostfreesche Naam
*Eske* is de tosamentrocken Form vun *Elisabeth* mit dat kort Anbacksel (Suffix)  *-ke*, wat in de nedderdüütsche Spraak faken bruukt worrn is, wenn wat lütt maakt weern scholl (Diminutiv). Een kann sik dat so vörstellen: Ut *Elisabeth* warrt *Else*. Ut *Else* warrt mit dat Anbacksel denn *Elske*. Un ut *Elske* warrt *Eske*. Dat bedutt denn so veel, as *Lütt Elisabeth*. In de annern plattdüütschen Kuntreien buten Oostfreesland is de korte Form vun Elisabeth Lieken oder Lüke. In de Nedderlannen gifft dat den Naam Eske ok.

Een van de bekannt Lüüd, de de Naam hebbt is Eske Nannen, Fru von Stern-Herutgeaver Henri Nannen un Baas van de Emder Kunstmuseum.

## Weblenken

Kiek ok nah bi de List vun plattdüütsche Vörnaams.
Stockhusen

**Stockhusen** () is en Dörp, dat hüüt vun de Verwaltung her to de Stadt Lübbecke in Noordrhien-Westfalen höört. Stockhusen hett 795 Inwahners. Bet 1973 höör de Buernschop Stockhusen to de Gemeend Blasem.

Stockhusen is en vun Bueree präägt Dörp mit egene Kark. De Oort is üm un bi een Kilometer vun de Stadt Lübbecke weg. Rund üm dat Dörp liggt Feller un Wischen un na Süüdoost en lütt Holt, de Stockhuser Busch, de hüüt in Besitt vun de Familie vun de Recke is.

## Historie

Johann von Uflen un siene Fro Gese sünd de eersten Lüüd, de en Hoff in Stockhusen, Kaspeel Blasem, beseten un mit Naam bekannt sünd. An’n 9. August 1355 hebbt se ehren Hoff to „Stockusen“ in Pand geven. 

### Goot

De „Borg Stockhusen“, de ünner Denkmalschutz steiht, maakt den Utgangspunkt vun de Buerschop ut. Hüüt liggt de Borg aver westen vun’t Dörp. De eerste Tiet vun Borg un Goot liggt in’t Düüster. Siet 1411 seet de Familie vun Westrup, en Riddergeslecht, op Borg Stockhusen. An’n 3. September 1620 hebbt Anna Margaretha vun Westrup, de Arvin vun Stockhusen, un Dietrich vun de Recke ut dat Huus Steenfurt en Ehverdrag afslaten. Dor stünn in, dat Dietrich 13.000 Rieksdaler ut dat Arv vun sien Vader in de Eh mitbringen schull un Anna dat Goot Stockhusen un de Hööv in Lübbecke. Dormit güngen Borg un Goot Stockhusen in’n Besitt vun de Familie vun de Recke över. In’t Johr 1979 hett Prof. Dr. Hans-Werner Schürmann de Borg tohopen mit de Graft köfft un hett de rünnerkamenen Gebööd restaureren laten.

Dat Doorhuus stammt ut dat Johr 1672, dat Haupthuus ut dat Johr 1699
Gesina

**Gesina** (ok **Gesine**) is een plattdüütschen Vörnaam för Deerns. He warrt besunners in Oostfreesland bruukt.

## Herkamen
Gesina hangt tosamen mit den plattdüütschen Vörnaam Gesche. An un for sik lett dat, as wenn Gesche de korte Form vun Gesine oder Gesina is, man so eenfach is dat nu ok wedder nich. As dat utsütt, is in bestimmte Landstreken de Naam Gesina/Gesine eerst veel later upkamen, as de Naam Gesche. Denn kann dor de Naam Gesche nich vun Gesina herkamen. In Bremen sütt dat so ut: 1597 al is dor wat vun een Gesche to hören, man eerst 1827 wat vun een Gesine.

## Gemeensame Wuddeln
Dat lett woll so, as wenn de beiden Naams *Gesina* un *Gesche* de sülbige Wuddel hefft.

### Vun Margarethe
De Een seggt, dat Gesine, just so as Gesche een korte Form vun den Naam *Margarethe* is. Düsse Naam kümmt ut dat greeksche Woort μαργαρίτης (margarites). Dat bedutt *Parl*.

### Vun Gertrud
De Annern seggt, dat Gesine (un Gesche ok) een korte Form vun den olen germaanschen Naam *Gertrud* is. Düsse Naam sett sik tosamen ut twee germaansche Wöör. Dat eerste is *Ger*, dat heet *Speer* oder *Speet*. Dat tweede Woort is nich ganz klaar. Dat kann ween, dat -*drud* meent is. Dat heet *Töversche* oder *Wickersche*. 

De anner Möglichkeit is, de tweede Deel kümmt vun dat germaansche Woort -*trud* oder -*trut*. Dat heet so veel as : leev oder trolich.

## De korte Form
De Plattsnackers in fröher Tieden hefft de Naams geern afkört. So mutt dat ok hier passeert sien. Ut Margreth oder ut Gertrud is een korte Naam tostannen kamen. De mutt so wat, as *Gesa* oder *Gese* klungen hebben.

## Oostfreesland un de annern Plattdüütschen
Ut Gese oder Gesa sünd denn de Naams Gesina, Gesine un Gesche wurrn. Dat keem vunwegen dat Anbacken vun een Suffix. Bi Gesche weer dat dat Anbacksel *-ke*, wat ganz faken bruukt wurrn is to'n lütter maken (Diminutiv). So keem denn de Naam Geske tostann. Mit de Tiet is dor denn Gesche vun wurrn. Bi Gesina oder Gesine is dor dat Enn *-ina* anbackt wurrn. Dat is woll bloß een Enn, wat wiesen schall, dat dat een Deern is, de düssen Naamen driggt. Vunwegen dat in Oostfreesland de Ennen up *-a* besunners begäng sünd, un weil in Oostfreesland ok hüdigendags noch de korte Form vun Gesina **Sina** as Naam för Deerns bruukt warrt,  is antonehmen, dat düsse Naam in Oostfreesland upkamen is un sik denn vun dor ut utbreet hett öber de annern plattdüütschen Länner. Dorbi is dat *-a* an'n Enn uttuuscht wurrn gegen dat *-e*. Dat sütt so ut, as wenn de Naam *Gesine* later up'n platten Lanne (man ok in de Stadt) een betern un vörnehmern Klang harrt hett, as de ole Naam *Gesche*.

## Fundöörd
* 1802 in Blomendal bi Bremen (Gesine]
* 1809 in Borgfeld bi Bremen (Gesine)

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken