open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andreas Schmidt (Schauspeler)

**Andreas M. Schmidt** (* 23. November 1963 in Heggen; † 28. September 2017 in Berlin) weer en düütsch Schauspeler, Speelbaas un Rocksinger. 

## Leven
Schmidt is in dat Märkisch Veerdel vun Berlin upwussen. Anfangs hett he Germanistik un Philosophie studeert. Later henn hett he enige Schauspeel- un Regieseminaren beleggt. Dornah geev dat Bühnenengagements in Mannheim, Dortmund, Bonn un Berlin. Sien Kinodebüt harr Schmidt 1988 in *Linie 1*. 2003 wurr he för *[[Pigs Will Fly]]* för den Düütsch Filmpries as best Hööftdorsteller nomineert. 2006 speel Schmidt in de Kummedie *[[Sommer vorm Balkon]]* un wurr nochmals för den Düütsch Filmpries nomineert, ditmal as best Nebendorsteller. Todem hett he 2006 bi den Wiehnachtsfilm *[[Beutolomäus und der geheime Weihnachtswunsch]]* mitspeelt. 2008 speel he in de Film *[[Fleisch ist mein Gemüse]]* mit, för de he 2009 den Düütschen Filmpries för de best männlich Nebenrull kreeg.

De Schauspeler weer todem Singer in de Rockband *Lillies große Liebe* un weer en spoodriek Theaterspeelbaas. Schmidt leev mit sien Fro in Berlin-Kreuzberg.

## Rullen
Andreas Schmidt speel in dree Filmen vun de ut Irland stammend Speelbaas Eoin Moore jeweils de Hööftrull, wobi sien Dorstellernaam jeweils en beten afännert wurr:  
* Plus Minus Null (1999): Alex
* Conamara (2000): Axel
* Pigs Will Fly (2002): Laxe

De Reeg wurr nich foortsett, aber de Tosommenarbeit: 2005 speel Schmidt in Moores Film *[[Im Schwitzkasten]]* de Hööftfigur Toni Neer; in de Krimi *Jenseits* ut de Reeg *[[Polizeiruf 110]]* (2007) speel he en Nebenrull as Manfred Hausner.

In de Feernsehprodukschonen *Krauses Fest* (2007) un *Krauses Kur* (2009) speel he Gänse-Schlunzke, de Nahber vun Polizeihauptmeister Horst Krause, speelt vun Horst Krause. Krause speel ok de sülvige Figur in Polizeiruf 110 un ok dor is Schmidt tweemal an sien Siet uptreden, aber in anner Rullen.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 
*Biografie mit Foto bi filmportal.de
* Schmidt in de Katalog vun de Düütsche Natschonalbökeree
* Personennaamdatei

## Enkeld Nahwiesen
Michael Richmond

**Michael Richmond** (* 26. Februar 1948 in Philadelphia/Pennsylvania) is en US-amerikaansch Jazz-Bassist.

Richmond fung as Gitarrist an un wessel in dat Orchester vun sien Highschool to de Bassgitarr. He studeer Musik an de Temple University, wo he mit en Bachelor afslooten hett un nehm Privat-Ünnerricht bi Jimmy Garrison. Richmond hett mit Musikers as Stan Getz, Dizzy Gillespie, Rahsaan Roland Kirk, Don Cherry, Karl Berger, George Gruntz, Walter Norris, den Folk-Blues-Singer und Songwriter Richie Havens un den indischen Sitar-Speler Ravi Shankar tosommenarbeit. Siet 1980 weer he Liddmaat in de *[[Mingus Dynasty (Band)|Mingus Dynasty]]*. 1989 speel he in dat Trio mit George Gruntz un Adam Nussbaum (*[[Serious Fun]]*, Enja 1990). 

In de 1990er Johren weer he Liddmaat in John Fischers Grupp *Interface* mit Vincent Chancey, Theo Jörgensmann un Ben Kilmer un hett mit den Bujazzo arbeit. 1991 wark he mit bi dat  Konzert vun Miles Davis un Quincy Jones in Montreux.  In’ Momang speelt he in de *Combo Nuvo* mit Dave Schroeder, Rich Shemaria, 
Jamie Fox un John Hadfield.

Richmond gifft Ünnerricht an de  New York University, wo he 1994 den *Teacher of the Year Award* kreeg. He hett en Standardwark över dat Spelen vun den Walking Bass verfaat. 

## Diskographie
**Dream Waves* mit Billy Hart, Andy LaVerne, 1979
**Basic Tendencies* mit Louis Colin, Joe Passaro, Badal Roy, Simon Shaheen, Glen Velez, 1988 
**On the Edge* mit Adam Nussbaum, Larry Schneider, 1988 
**Dance for Andy* mit Keith Copeland, Billy Hart, Andy LaVerne, Jim McNeely, Adam Nussbaum, Larry Schneider, Kenny Washington, 1989 
**Blue in Green* mit Richie Beirach, Larry Schneider, Jeff Williams, 1994
**The New Interface Trio* mit John Fischer, Ben Kilmer, 1994
**For Us* mit Andy LaVerne Piano, 1995

## Weblenken
*  Biographie (engelsch.) un Biller
László Vadász

**László Vadász** (* 27. Januar 1948 in Kiskunfélegyháza; † 3. Januar 2005) weer en ungaarsch Schach-Grootmeester.

Vadász hörr in de 1970er-Johren to de starkst ungaarsch Speler. Sien eerst groode Erfolg weer de 5. Platz in Groningen bi de U-20 Jugendeuropameesterschap 1967/68. Vadász wurr 1975 Internatschonaler Meester un 1976 Grootmeester. He hett aber blots eenmal mit de Natschonalmannschap vun Ungarn an de Schacholympiade deelnommen un dorbi 1978 in Buenos Aires Gold wunnen, tweemal (1977, 1980) hett he mit de ungaarsch Natschonalmannschap bi de Europameesterschapen den Sülvermedaille wunnen. 

Vadász hett wunnen oder den deelten eersten Platz bi folgend Turniere errungen: Starý Smokovec (1973), Vrnjačka Banja (1975), Budapest (1976), Ulm (1976), Subotica (1978), Bagneux (1978), Esbjerg (1979, *The North Sea Cup*) und Zalaegerszeg (1979).

Sien best Historsch Elo-Tall weer 2612 in’ Juli 1977.

## Weblenken

* Vadász bi ''chessgames.com'' (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Ruxandra Dragomir

**Ruxandra Dragomir Ilie** (* 24. Oktober 1972 in Pitești, Kreis Argeș as *Ruxandra Dragomir*) is en ehmalge rumäänsch Tennisspelerin.

Tüschen 1990 un 2001 wunn se insgesamt 9 WTA-Turniere (dorvan 4 Eenzeltitel) un 15 ITF-Turniere. Hör best Weltranglistenposition weer Platz 15 in’ August 1997.

Anfang 2001 hett se Florent Ilie heiraadt. Nah en längere Paus (u. a. wiel se sück den Knökel verletzt harr un wiel se dat eerst vun intüschen twee Kinner kreeg), speel se nah 2003 blots noch vereenzelt Turniere. 

Dragomir speel ok för dat rumäänsch Fed-Cup- un Olympia-Team. Later weer se Kapitän vun dat rumäänsch Fed-Cup-Team.
An’ 23. Februar 2009 wurr se in dat Amt vun den rumäänschen Tennisverband wählt. 

## Wat se schafft hett
### Eenzel-WTA (4)

## Weblenken
* WTA-Profil (engelsch)
* ITF-Profil (engelsch)
* Fed-Cup-Statistik (engelsch)
Friedrich August Ludwig Hellner

**Friedrich August Ludwig Hellner** (* 2. Dezember 1791 in Jeinsen; †&nbsp;2. August 1862 in Hannober) weer en düütsch Architekt. He hett af 1822 as *Konsistorialbaumeister* för dat evangeelsch-luthersch Konsistorium in Hannober arbeit.

Hellner weer en Söhn vun den Timmermannmeester Johann Christoph Hellner. Sien Utbillen kreeg he bi Friedrich Weinbrenner in Karlsruhe. Siet etwa 1820 leev he weer in Hannober, wo he 1821 dat Bürgerrecht kreeg. 1822 kreeg he de vörläufige, 1824 de endgültige Anstellung bi dat Konsistorium in Hannober. Hellner hett in sien veertigjohrig Amtstiet tallriek, meest klassizistisch Kirchenbauten schafft. He is 1862 storven un wurr up den Neustädter Karkhoff in Hannober bisett. Sien Nahfolger wurr Conrad Wilhelm Hase.

## Wark (nich vullstännig)

*  Blenner, ev.-luth. Kark (1825–1827)
*  Hainholz, St.-Marien-Kark (1826–1828)
*  Bake, Kark St. Nikolaus (1828–1829)
*  Stolzenau, St. Jacobi (1828–1830)
*  Groten Solschen, St. Pankratius (1828–1832)
*  Öste, ev.-luth. Kark (1825–1827)
*  Schonhagen, ev.-luth. Kark (1822–1831)
*  Bröken, ev.-luth. Kark (1831–1833, 1971 afbraken)
*  Kardörp, St. Nikolaus (1829–1832)
*  Deesse, St. Viti (1832–1834)
*  Abbensen, ev.-luth. Kark (1834–1835)
*  Bonndiek, St. Petrus (1834–1836)
*  Karkweyh, ev.-luth. Kark (1833–1836)
*  Össelse, St. Nicolaus (1835–1837)
*  Bienbüddel, St. Michaelis (1836–1838)
*  Reten, St. Marien (1834–1839)
*  Münste, ev.-luth. Kark (1838–1839)
*  Edderse, St. Bernward (1837–1839)
*  Bergen an der Dumme, Pauluskark (1836–1839)
*  Bülitz, ev.-luth. Kark (1837–1839)
*  Rätzen, ev.-luth. Kark (1837–1840)
*  Dransfeld, St. Marien (1839–1841)
*  Empelde, Kapelle (1842)
*  Brom, St. Marien (1840–1842)
*  Brinkn, Kirche zum heiligen Kreuz (1842)
*  Jesborg, St. Marien
*  Nienhagen, St. Laurentius
*  Stöcken, St. Gorgonius (1841)
*  Gestörp, St. Marien, Umbau (1842–1843)
*  Deinsen, St. Nicolai (1843)
*  Obershagen, St. Nicolai (1843–1844)
*  Garbsen, ev.-luth. Kark
*  Himbergen, ev.-luth. Kark (1842-44)
*  Gitter am Berge, ev.-luth. Kark (1844-46)
*  Jaile, ev.-luth. Kark (1847)
*  Bettern, St. Martini (1848-49)
*  Brelingen, ev.-luth. Kark (1848-49)
*  Wasra, Stadtkark St. Johannis (1847-49)
*  Stiepelse, ev.-luth. Kirche (1852)
*  Sebroke, St. Katharinen (1851–1852)
*  Esens, St. Magnus (1847–1854)
*  Molzen, St. Marien (1852–1855)
*  Scharzfelle, St. Thomas (1852–1855)
*  Meine, St. Stephani (1853–1855)
*  Amßen, St. Pankratius (1855–1857)
*  Collnroar, St. Marien (1856–1857)
*  Maalnze, St. Osdag, Planung för en Umbau (nich dörführt)
*  Sauten, St. Nicolai (1858–1859)
*  Lutterhausen, ev.-luth. Kark (1857–1859)
*  Nordstemmen, St. Johannis (1856–1862)
*  Grioten Liobke, St. Andreas (1861–1863)

## Literatur
* Ulfried Müller (Hrsg.): *Friedrich August Ludwig Hellner. Konsistorialbaumeister im Königlichen Konsistorium zu Hannover. Festschrift zur Erinnerung an seinen 200. Geburtstag.* Evang. Landeskirchenamt – Amt für Bau- und Kunstpflege, Hannover 1991.

## Weblenken
* Hellner in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Miriam Oremans

**Miriam Oremans** (* 9. September 1972 in Berlicum) is en ehmalge nedderlannsch Tennisspelerin. 

Oremans wunn in dat Johr 2000, tosommen mit hör Düppelpartnerin Kristie Boogert, bi de Olympisch Sömmerspelen in Sydney de Sülvermedaille. In’t Finale hebbt se gegen de beid US-amerikaansch Süsters Venus un Serena Williams verloren.

Bi WTA-Turnieren keem se twee Mal in’t Endspeel.1993 verlor se tegen Martina Navrátilová mit 6-2, 2-6, 3-6 un 1997 in Rosmalen tegen Ruxandra Dragomir mit 7-5, 2-6, 4-6. Hör beste Platz up de Tennis Weltranglist weer Platz 25 an 26, Juli 1993.

Dübbelkonkurrenzen hett se tosommen mit hör Partnerin Sabine Appelmans dree Mal wunnen. Se hör ok över Johren to dat nedderlannsch Fed-Cup-Team. 

2002 truck sück Oremans vun de aktiv Leistungssport torüch. 

## Weblenken
* WTA-Profil (engelsch)
* ITF-Statistik (engelsch)
* Fed-Cup-Statistik (engelsch)
Louis Lachenal

**Louis Lachenal** (* 17. Juli 1921 in Annecy; † 25. November 1955 in’ Vallée Blanche bi Chamonix) weer en franzöösch Bargstieger. 

Louis Lachenal hörr 1950 de spoodriek franzöösch Annapurna-Expedition an, an de ok Maurice Herzog, Gaston Rébuffat, Lionel Terray, Marcel Ichac, Jean Couzy, Marcel Schatz un Jacques Oudot bedeeligt weern. He un Maurice Herzog weern an' 3. Juni 1950 de eerst Minschen, de up den Tipp vun en 8.000er Barg stunnen. He hett dorbi aber swoor Fröst an de Fööt kreegen, so dat hüm all Taanen un Deelen vun den Vörderfoot amputeert weern. Sien 1956 posthum verapenlicht Daagbookupteknungen to de Expedition, *Les Carnets du Vertige*, wurrn 1996 in vullstännig Form rutgeven.   

Hüm gelung all 1946 gemeensam mit Lionel Terray de tweet Begehung vun de Eiger-Noordwand.

Enn’ November 1955 is Lachenal während de Affohrt dör dat Vallée Blanche bi Chamonix dör en Stöört in en 25 Meter deep Gletscherspalt to Dood kommen. 

To Ehren vun sien tallriek Eerstbegehungen in dat Mont-Blanc-Massiv wurr en  3613&nbsp;m hooch Gratutlööper vun de Mont Blanc du Tacul nah Louis Lachenal nömmt. Up den *Pointe Lachenal* führen hüüd över teihn Klauterrouten.

## Literatur
* Maurice Herzog: *Annapurna - Erster Achttausender.* Ullstein, Wien 1955 - de franzöösisch Originalutgaav kemm 1951 herut
* *Les Carnets du Vertige*, Louis Lachenal, Guérin Verlag, Chamonix 1996, ISBN 2-911755-01-4 

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Lachenal in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Petra Bredehöft

**Petra Bredehöft** (* 13. September 1961 in Stood) is en plattdüütsche Schrieversche.

Bredehöft is 1961 in Stood boren un leevt in Wohlers. 

## Warken

* *Fiete, Flausch un ik in de Hängematt.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1997, ISBN 3-87651-205-0
* *De Lüttemann.* Mohland-Verlag, Goldebek 2002, ISBN 3-936120-14-5
* *Ben. De lütte Buur.* 2010
* *Ben. Wiehnachen mit Quiek un Quaak.* 2012

## Weblenken

* Petra Bredehöft ehr Websteed (hoochdüütsch/plattdüütsch)
Benoît Mandelbrot

**Benoît B. Mandelbrot** (* 20. November 1924 in Warschau; † 14. Oktober 2010 in Cambridge, Massachusetts) weer en franzöösch-US-amerikaansch Mathematiker.

He weer emeriteert Sterling Perfesser an de Yale University un wetenschaplich Mitarbeiter an IBM sien Thomas J. Watson Research Center un an dat Pacific Northwest National Laboratory. Mandelbrot leev bit to sien Dood in de USA.
He hett wegwiesen Arbeiten to de fraktal Geometrie un Chaosforschung leist. Sien populärst Opdecken is de fraktal Mandelbrot-Menge.

## Leven

Mandelbrot wurr in Polen in en litauisch-jöödsch Familie mit utpräägt akademisch Tradition boren. Sien Moder weer Doktersch, sien Vader Kleedaschhannelsmann. 1936 is de Familie nah Paris översiedelt.

As Jung wurde Mandelbrot vun twee Unkels in de Mathematik inführt. 1952 hett he sien Doktertitel in Mathematik an de Pariser Universität kregen. 1958 is he in de Forschungsafdeelen in dat Thomas J. Watson Research Center bi IBM intreden. 1975 wurr he dor to’n IBM Fellow ernannt, en Utteknung, de hüm wietgahnd Freeheiten in sien Forschung mögelk maken dee. Nah sien Emeritierung 1987 wurr he to’n Perfesser för Mathematik an de Universität vun Yale beroopen (bit 2005).

Sien woll bekanntst Book is *Die fraktale Geometrie der Natur* (Basel, 1991. ISBN 3-7643-2646-8). Sien jüngst Book to de fraktal mathematisch Strukturen an de Finanzmärkten *Fraktale und Finanzen* (ISBN 3-492-04632-0) kreeg de Wertschapsbookpries vun de Financial Times Deutschland (FTD).

## Utwahl vun Ehrungen

* 1985: Barnard Medal for Meritorious Service to Science
* 1986: Franklin-Medaille
* 1987: Alexander von Humboldt Pries
* 1988: Steinmetz-Medaille
* 1991: Nevada-Medaille
* 1993: Wolf-Pries för Physik
* 1999: Ehrendokter vun de University of St Andrews
* 2003: Japan-Pries

Nah hüm is ok de Asteroid Mandelbrot nömmt wurrn.

## Weblenken

* Mandelbrots Homepage an de Universität Yale
* Interview (*New Scientist,* 2004, up Engelsch, Betallware)
* Der Vater des Apfelmännchens (*[[Technology Review]],* 2005)
* TED Vortrag: Fractals and the art of roughness (*2010*)
* Mandelbrot in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei

## Enkeld Nahwiesen
Randy Brooks

**Randy Brooks** (* 15. März 1919 in Sanford, Maine; † 21. März 1967 ok dor) weer een US-amerikaansch Jazz-Trumpeeter un Baas vun en   Swing-Bigband.
 
Randy Brooks fung in dat Öller vun acht Johren mit dat Trompetenspeel an, um mit sien Öllern för de Heilsarmee to spelen. Mit twalf Johren wunn he en Wettbewerb för Nachwuchstrompeter, mit veerteih tour he all mit Rudy Vallee. Nah den Highschool-Afsluss 1937 truck he nah New York City, um as Musiker to arbeiten. He speel bi  Claude Thornhill, Bob Allen, Art Jarrett un Les Brown, bevör he 1944 sien eegen Band grünnen dee. De Komponist John Benson Brooks (mit de he nich verwandt is) droog  Arrangements för dat Ensemble bi; to de Hööftsolisten hörrn de Vibraphonist Shorty Allen un de Saxophonist Eddie Kane. 1946 speel ok de jung Stan Getz in dat Orchester. Hiterfolge weern Titel as „Tenderly“, „Harlem Nocturne“ un „The Man With the Horn“ för Decca Records. 1947 wurr dat Orchester in’ Down Beat as en vun de besten landsswiet herutstellt. De Spood vun de Band leet aber bald -  mit dat Enn’ vun de groot Swingbands – nah. Brooks hett 1949 en anner Bandleaderin, Ina Ray Hutton, heiraadt un truck mit hör nah Los Angeles. 1950 hett he aber en Slaganfall kregen, wat sien musikalisch Karriere beend hett. 1957 is sien he mit Hutton weer schett wurrn. He is 1967 bi en Huusbrand in Maine, wo he mit sien Moder leev, to Dood kommen. 

## Literatur
* George T. Simon: *The Big Bands.* Simon and Schuster 1967. 4. Oplaag: Schirmer Books 1981, ISBN 0-02-872430-5. Op Düütsch: *Big Bands.* Koch-Hannibal, Höfen 2004, ISBN 3-87024-599-9.

## Weblenken
* Brooks bi Allmusic.com
* Randy Brooks up  findagrave.com
Andreas Schmidt

**Andreas Schmidt** is de Naam von

* Andreas Schmidt (1912–1948), sövenbörgschen Politiker,
* Andreas Schmidt (* 1956), düütschen Politiker,
* Andreas Schmidt (* 1956), düütschen Speelbaas,
* Andreas Schmidt (* 1957), düütschen Schriever un Publizist,
* Andreas Schmidt (* 1959), düütschen Swemmer,
* Andreas Schmidt (* 1959), düütschen Footballspeler,
* Andreas Schmidt (* 1960), düütschen Konzert- un Opernsinger,
* Andreas Schmidt (1961–2015), düütschen Journalist un Manager,
* Andreas Schmidt (1963–2017), düütschen Schauspeler un Rocksinger,
* Andreas Schmidt (* 1967), düütschen Künstler, Fotograaf un Galerist,
* Andreas Schmidt (* 1967), düütschen Jazzpianist un Komponist,
* Andreas Schmidt (* 1969), düütschen Footballspeler,
* Andreas Schmidt (* 1970), düütschen Politiker,
* Andreas Schmidt (* 1973), düütschen Footballspeler,
* Andreas Schmidt (* 1974), düütschen Journalist,
* Andreas Schmidt (* 1976), düütschen Trance-Produzent,
* Andreas Schmidt-Colinet (* 1945), düütschen Klassischen Archäoloog,
* Andreas Schmidt-Rhaesa (* 1966), düütschen Zooloog,
* Andreas Schmidt-von Rhein (* 1965), düütschen Weertschopsmanager un Heimaatforscher,
* Andreas Schmidt-Rögnitz (* vör 1971), düütschen Jurist,
* Andreas Schmidt-Schaller (* 1945), düütschen Schauspeler,
* Andreas Christoph Schmidt (* 1957), düütschen Schriever, Speelbaas un Produzent,
* Andreas E. Schmidt (* 1959), düütschen Volkskundler,
* Andreas W. Schmidt (* 1950), düütschen Synchroonautor un Synchroonspreker.

Kiek ok bi: Andreas Schmid.
Cree

De **Cree** (engelsch, ok *Kri*, franzöösch: *Cri*) sünd en Indianervolk in Noordamerika. Hör Stammesrebeet erstreckt sück vun de Rocky Mountains bit to’n Atlantik över Deelen vun de USA un vun Kanada, wo de Cree hüüd de gröttste First Nation billen. Se sülvst beteken sück as **Ayisiniwok**, wat ‚wohr Minschen‘ bedüüd, oder in‘ Sinn vun ‚das Volk‘ as ***Iniwak***, **Iyiniwok**, **Eenou**, **Iynu** oder **Eeyou**.

Hör Spraak höört de Algonkin-Spraakgrupp an; mit hör verwandt is das Michif vun de Métis.
De Cree stellt hüüd mit Afstand de gröttst Grupp ünner de First Nations dor. Hör 135 staatlich anerkannten Stämme umfaaten ruch weg 200.000 Minschen.

## Kiek ok
List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent

## Weblenken

* Websteed vun de Grand Council of the Crees

## Anmarkungen
Jamaica Inn

**Jamaica Inn** betekent

* *[[Jamaica Inn (Roman)|Jamaica Inn]]*, Roman vun Daphne du Maurier ut dat Johr 1936,
* *[[Jamaica Inn (Film)|Jamaica Inn]]*, Film vun Alfred Hitchcock ut dat Johr 1939.
Wallace Shawn

**Wallace Shawn** (* 12. November 1943 in New York) is en US-amerikaanischen Schauspeler un Speelbaas, de bi Film, Feernsehn un an’t Theater arbeit. Butendem is he ok Schriever.

## Leven un Wark
Shawn hett an de Universität Harvard un in Oxford Philosophie, Historie un Politik studeert. He is as Schriever vun tallrieke Theaterstücken bekannt worrn, as bekannst Stück dorünner *[[The Fever (Drama)|The Fever]]*. Dat Stück is later ok as *[[The Fever (Film)|The Fever]]* verfilmt worrn, wobi he sülvst dat Dreihbook schreven hett. In’t Johr 1979 hett he to’n eersten mol as Schauspeler arbeit in den Film *Manhattan* vun Woody Allen. In de Tiet dorna hett he in vele komische un Charakterrullen speelt. In’t Feernsehn harr de Gastrullen in bekannte Regen as *[[Star Trek: Deep Space Nine]]*, de *[[Cosby Show]]* oder in *[[Crossing Jordan]]*.

Sien Vadder, William Shawn, hett twüschen 1952 un 1987 dat Magazin *[[The New Yorker]]* rutgeven. Sien Broder, Allen Shwan, is en bekannten Komponist.

## Filmografie (Utwahl)

## Bühnenstücken
* *The Hotel Play* (1970)
* *The Hospital Play* (1971)
* *Our Late Night* (1975)
* *A Thought in Three Parts* (1976)
* *[[Marie and Bruce]]* (1978)
* *[[Aunt Dan and Lemon]]* (1985)
* *[[The Fever (Drama)|The Fever]]* (1990)
* *[[The Designated Mourner]]* (1997)
* *[[The Threepenny Opera]]* (2006)
* *[[Grasses of a Thousand Colors]]* (2008)

## Filmpriesen
* 1982: den *[[BSFC Award]]* in de Kategorie *Best Dreihbook* för *My Dinner with Andre*
* 1995: den *[[Chlotrudis Award]]* in de Kategorie *Best Schauspeler* för *Vanya on 42nd Street*
* 1997: den *[[OFTA Television Award]]* in de Kategorie *Best Gast-Schauspeler in en Feernsehreeg*  för *Star Trek: Deep Space Nine*

## Literatur
King, W. Davies: *Writing wrongs: the work of Wallace Shawn.* Philadelphia: Temple University Press, 1997. ISBN 1-56639-517-8

## Weblenken
Stella Stevens

**Stella Stevens** (* 1. Oktober 1938 in Yazoo City, Mississippi – as *Estelle Caro Eggleston*; † 17. Februar 2023 in Los Angeles, Kalifornien) weern en US-amerikaansche Schauspelerin.

## Leven un Wark
Stevens is in Yazoo City (mitünner ok as *Hot Coffee* betekent) boren worrn. Se is as Schauspelersche opdeckt worrn, as se jüst as Modell arbeiten de un hett denn en Verdrag kregen bi de Produkschoonsfirma 20th Century Fox. Se harr denn eerstmol en poor lütte un middlere Rullen in verscheden Feernseh- un Filmprodukschonen, bit se in’n Januar 1960 as *[[Playmate]] vun’n Maand* in’n Playboy to sehn weer.

Dorna kreeg se tallrieke Filmanbotten, weer aver tomeist op’n Tyyp vun de sexy blondhoorte Fro fastleggt, as 1963 in de Parodie *The Nutty Professor* vun Jerry Lewis oder in den Katastrophenfilm *The Poseidon Adventure*. Spood harr se ok mit den zynischen Western *The Ballad of Cable Hogue* oder mit de Süüdstaaten-Saga *Flamingo Road*. Butendem speel se vör allen in Feernsehregen un -filmen mit.

Stevens hett en Söhn, Andrew Stevens, de ok as Schauspeler arbeit.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Stella Stevens is bit hüüt tweemol för Filmpriesen nomineert wesen. Dat eerste mol weer 1960 se 1960 as *Best Newcomer — Fro* för den *[[Golden Globe]]* vörslahn un hett dissen Pries ok wunnen. De tweete Nomineeren weer 1962 för den *[[Golden Laurel]]* in de Kategorie *Beste ne’e Persönlichkeit — Fro*, hett dor aver blots den 8. Platz beleggt.

## Weblenken
*
Har Gobind Khorana

**Har Gobind Khorana** (* 9. Januar 1922 in Raipur, Punjab (in de hüüdig pakistaansch Deel); † 9. November 2011 in Concord, Massachusetts) weer en indisch-US-amerikaansch Molekularbioloog un Nobelpriesdräger. 

Khorana gelung 1970 as eerst de künstlich Synthese vun en Gen. He hett wesentlich Arbeiten för de Entzifferung vun den Genetisch Code leist. Marshall Warren Nirenberg un Heinrich Matthaei harrn dör hör Poly-U-Experiment de Grundlaag schaffen. 

## Leven
Khorana wurr in dat damalig Britisch-Indien boren. Sien Geburtsort liggt in dat hüüd to Pakistan hörend Deel vun de Punjab. Sien Geburtsdatum is is nich nipp un nau bekannt, in den Dokumenten wurr laterhenn de 9. Januar 1922 indragen. He stamm ut en Hindu-Familie, de nah dat Updeelen vun Britisch-Indien ut den nee grünnd Moslem-Staat Pakistan flüchten mussen. Ofschoons de Familie bannig arm weer, hett de Vader düchtig up de Utbildung vun sien Kinner acht, so dat sien Familie praktisch de eenzig in de Oort weer, de Lesen und Schrieven kunn. Nah sien Schoolutbildung studeer Khorana an de University of the Punjab in Lahore un hett dat Studium mit en Master-Titel (M.Sc.) afslooten. 1945 gung he mit en Stipendium nah England um en Dokterarbeit an de University of Liverpool antofangen. Nahdem he sien Doktertitel (Ph.D.) harr, hett he bit 1949 för twee Johr an de Eidgenössischen Technischen Hochschule Zürich bi Vladimir Prelog arbeit un dornah twee Johr in Cambridge, wo he sück vör allen up de Foroschung an Nukleinsueren un Proteinen konzentreert hett. 1952 gung he an de Universität vn British Columbia in Vancouver, wo he sien Forschungen an Nukleinsueren wieder makt hett. 1960 wessel he an de University of Wisconsin-Madison un siet 1970 is he Perfesser för Biologie un Chemie an dat Massachusetts Institute of Technology (MIT).

## Wetenschaplich Leistung
De bedüüdenst Leistung vun Khorana un sien Mitarbeiter liggt in de Entzifferung vun den genetischen Code. Nahdem Nirenberg un Matthaei in hör Poly-U-Experiment nahwiest harrn, dat de Basenfolge **UCU** för de Aminosuer Serin un **CUC** för Leucin kodeert, synthetiseren Khorana un sien Team in systemaatsche Affolg völ verscheeden Boten-RNAs un kunnen so bestimmen, welker Basenfolg för welker Aminosueren kodeer. Z.&nbsp;B.

**UACUACUACUACUACUAC…** → **UAC UAC UAC**, oder **ACU ACU ACU**, oder **CUA CUA CUA**, wat de Aminosueren Tyrosin, Threonin un Leucin entspreken deiht.

Khorana sien Arbeitsgrupp funn ok rut, dat **UAG**, **UAA**, un **UGA** nich för Aminosueren kodeeren, sonnern so nömmt „Stopcodons“ sünd.

För sien Arbeiten kreeg Khorana 1968 tosommen mit Marshall Warren Nirenberg und Robert William Holley den Nobelpries för Physiologie oder Medizin.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken

* Khorana up de Soet vun den Nobelpries (engelsch)
Manfred Oberdörffer

**Tony**, bürgerlich **Manfred Oberdörffer**, (* 9. Mai 1944 in Hamborg) is en düütsch Slagersinger, Komponist, Texter un Musikproduzent. He weer vör allem in de 1970er Johren bekannt.

## Leven
As **Tony** un **Tony Tornado** weer Oberdörffer anfangs as Beat- un Rocksinger bekannt. Hier weer he in de 1960er Johren mit de Band „Die Tonics“ ünnerwegens. Anfang vun de 1970er Johren is he in dat Slagerfack wesselt un harr en paar Hits, mit de he ünner annern in de ZDF-Hitparade uptreden is. Sein’ gröttsten Spood harr he mit dat Leed *Mädchen mit roten Haaren*. Bit Midden vun de 1970er geev dat noch mehr Singles, denn wurr dat ruhiger. 

1991 hett he tosommen mit Karsten Runge („Maat“), de Enn’ vun de 1970er Johre mit dat Trio „Muskelkater“ Spood hat harr, un Ronald David („Smuttje“) de Grupp „Tony und die Strandpiraten“ grünnd. He sülvst weer denn de „Käpt'n“. De Band nehm an de neddersassisch Wettstried Lieder so schön wie der Norden 1991 deel. Hör Leed *Lüd vunne Woderkant* keem aber blots up den 13. Platz. De Grupp is aber dornah liekers in de Folgetiet, vör allen in Noorddüütschland, bi verscheeden Musiksendungen uptreden. 

## Erfolgstitel
* 1969 *Dynamite woman*
* 1970 *Nuevo Laredo*
* 1971 *Ich bin ein Mann*
* 1971 *Hey, heut Nacht*
* 1971 *Mädchen mit roten Haaren*
* 1972 *Mädchen, du hast mich verliebt angesehn*
* 1974 *Mein letztes Geld geb ich für Blumen aus*
* 1974 *Ich denk' an Annie*
* 1975 *Komm mal raus, Renate*
* 1977 *Der nächste Sommer kommt bestimmt*
* 1978 *Kleine Mädchen müssen früher schlafen gehn* 
* 1990er *Ole Oleo* und *Mieke*

## Diskografie

Alben:
* Einfach verrückt
* St. Pauli Polonaise

## Weblenken
* discogs.com: Manfred Oberdörffer
Domitian

**Titus Flavius Domitianus** (* 24. Oktober 51 in Rom; † 18. September 96 in Rom), up Düütsch meest kört **Domitian** nömmt, weer röömsch Kaiser van 81 bis 96. As Nahfolger vun sien Vader Vespasian un vun sien Bröer Titus weer he de darte un letzt Herrscher ut dat Geslecht vun de Flavier. 

## Weblenken

* 

## Anmerkungen
Thal Abergel

**Thal Abergel** (* 13. Oktober 1982 in Haifa) is en franzöössch Schachspeler.
Mit en Elo-Tall van 2521 (September 2010) is he in de Weltranglist up Platz 689 un in Frankriek up Platz 24. 2000 wurr he franzöösch Meester in’t Blitzschach. 2003 wunn he de Meesterschap vun Paris. Sien hööchst Rating harr he in’ März 2010 mit 2547. Abergel is siet 2003 Internationaler Meester un siet 2008 Grootmeester.

## Weblenken
* Abergel bi Chessgames.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Aryam Abreu Delgado

**Aryam Abreu Delgado** (* 9. Juli 1978) is en kubaansch Schachspeler. 

Mit en Elo-Tall vun 2473 (September 2010) liggt he in Kuba up Platz 19. Sien hööchst Elo-Tall harr he in’ Juli 2008 mit 2502. 

Abreu is siet 2008 Grootmeester. 2007 keem he bi de Landsmeesterschapen up den veerten Platz. In dat Johr dorup keem he bi dat  Capablanca Memorial Open up de deelten 1. Platz.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Abreu up Chessgames.com (engelsch)
Boško Abramović

**Boško Abramović** (* 14. Februar 1951 in Zrenjanin; † 19. Dezember 2021) weer en serbisch Schachspeler.

Mit en Elo-Tall vun 2471 liggt he in de national Ranglist up Platz 37 (Stand September 2010). Sien hööchst Rating weer 2633. Van 1990 bit 1995 kunn he bedüüdend Turniere winnen, ünner annern in Lugano, Reykjavik, Belgrad, Opatija un Berlin. Bi dat Interzonenturnier vun Biel 1993 keem he aber blots up den 16. Platz.

Abramović weer siet 1984 Grootmeester.

## Weblenken
* Abramović up Chessgames.com (engelsch)
* Nahroop (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
(7) Iris

**(7) Iris** is en Asteroid (S-Typ) ut de Hööftgördel, de an’n 13. August 1847 vun den britischen Astronom John Russell Hind in London opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 5,51. 

De Asteroid is nah Iris, en Gödderbotin ut de greeksch Mythologie nömmt wurrn.

Mit 200 km Dörmeter is dat en vun de gröttst Asteroiden ut den Hööftgördel un ok en vun de hellsten, ok wenn man to’d Bekieken en Teleskop bruukt.
De Tüdelband

**De Tüdelband** is en plattdüütsche Musikgrupp, de Popmusik maakt. De Band hett sik in’n Sommer 2009 tohoopdaan. Dorto höört Mire Buthmann (Singersche un Gitarre) un Malte Müller (Slagtüüch un Basspedal).

Siet 2017 is de Band blots noch as en Duo ünnerwegens. Vördem weer se en Quartett: Mire Buthmann (Singersche), Tim Schicker (Rietfiedel; vördem an de Rietfiedel: Philipp Steidl), Jakob Richter (Bass; vördem an’n Bass: Danny Gottlieb) un Malte Müller (Slagtüüg).

## Uttekens
* 2021 hebbt se de Bad Bevensen-Pries för ehr Höörspeel *AHAB* wunnen.

## Warken
* *Söven Daag.* CD (EP), November 2010
* *Nieland.* CD, Januar 2012
* *Op de Reeperbahn.* CD (EP), März 2013
* *Sommerkinner.* CD, Oktober 2014
* *Bi mi tohuus.* CD (EP), Dezember 2015
* *Ganz Goot.* CD, November 2016
* *Live op Amrum in de Blaue Maus.* Live-CD, Oktober 2017
**AHAB.* Höörspeel + Soundtrack (3 CDs) Soundtrack Vinyl, März 2020
**Koppheister.* CD, April 2023
**De Maschien.* EP, September 2025
*Foofteihn. CD, Februar 2026

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen

## Weblenken
* Die Tüdelband - Websiet (hoochdüütsch)

## Footnoten
Alexander Fishbein

**Alexander Fishbein** (* 8. Mai 1968) is en US-amerikaansch Schachspeler.

Mit en Elo-Tall van 2511 (September 2010) liggt he in de FIDE-Weltranglist up Platz 705 un in de USA up Platz 27. Besünners in de fröh 1990er Johren nehm he an völ Turnieren deel un kunn in Chicago un Stavanger winnen. 

1988 kreeg he den Titel Internatschonaler Meester, 1992 wurr he Grootmeesterr. Sien hööchst Elo-Tall harr he 1995 mit 2550. 2006 keem he up Platz 8 bi de US-Meesterschap, wat nah 4 Deelnahmen ok sien best Ergebnis dorbi weer.

## Weblenken
* FIDE-Koort (engelsch)
* Fishbein up Chessgames.com
Jean-Marie Lehn

**Jean-Marie Lehn** (* 30. September 1939 in Rosheim, Elsass) is en franzöösch Chemiker.

He studeer Chemie in Straßburg un gung nah de Promotion an de Harvard University, wo he mit den Nobelpriesdräger Robert Burns Woodward tosommenarbeit hett. In dat Johr 1970 wurr he Perfesser för Chemie an de Louis Pasteur Universität Straßburg (en vun sien Schöler dor weer Jean-Pierre Sauvage); siet 1979 is he Perfesser an dat Collège de France in Paris. Lehn is en vun de Direktoren vun dat Institut för Nanotechnologie in Karlsruhe.

He kreeg 1987 gemeensam mit Donald James Cram un Charles John Pedersen den Nobelpries för Chemie för de Entwicklung un dat Verwennen vun Molekülen mit strukturspezifisch Wesselwirkung vun hooch Selektivität.

2001 wurr he mit dat Öösterrieksch Ehrenkrüüz för Wetenschap un Kunst I. Klasse geehrt.

## Arbeitsrebeeden
Supramolekulare Chemie, molekulare Erkennung

## Warken (Utwahl)
* J.-M. Lehn: *Supramolecular Chemistry - Concepts and Perspectives*, Wiley-VCH, Weinheim 1995, ISBN 978-3-527-29311-7.

## Weblenken

* Literatur vun un över Jean-Marie Lehn in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Nobel e-museum, Jean-Marie Lehn - Sülvstbiographie
* Selbstorganisation durch Entwurf und Selektion (Rudolf-Criegee-Vorlesung 2004, Universität Karlsruhe)
* Personennaamdatei
Ravi Shankar

**Ravi Shankar** (* 7. April 1920 in Varanasi as *Robindro Shaunkor Chowdhury*; † 11. Dezember 2012 in San Diego;) weer en indischen Komponist un klassische Musiker de *[[Sitar]]* speelt. Shankar is in Varanasi boren. Siene Öllern weern Shyam Shankar un Hemangini Devi. He hett dat *Sitar*-Speelen vun Allauddin Khan in Maihar lehrt un is siet de Johr 1939 as Musiker aktiv. För *West Meets East* hett he 1967 met de Vigelinspeeler Yehudi Menuhin de Grammy kregen. Siet 1989 weer Sukanya Rajan met Ravi Shankar verheiraat un hett met em en Dochter, Anoushka Shankar.

## Ehrungen
* 1998: Polar Music Prize

## Weblenken

* Offiziell Websteed (engelsch)
45 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* um 45 v. Chr. rüm: Publius Sulpicius Quirinius, röömschen Statthöller vun Syrien († 21 n. Chr.)

## Storven
*
50 v. Chr.

## Wat passeert is
* Gaius Claudius Marcellus is Konsul vun dat Röömsche Riek. 

* C. Furnius un C. Scribonius Curio sünd Volkstribune vun de Röömsche Republiek. 

## Boren

## Storven
*
51 v. Chr.

## Wat passeert is
* In dat Röömsche Riek gaht Gaius Iulius Caesar siene Kriege in Gallien toenne. Caesar sien *[[De bello gallica]]* kümmt rut as en Bericht över düsse Kriege. 
* Marcus Tullius Cicero warrt Prokonsul in Kilikien.
* Kleopatra un ehr Broder Ptolemaios XIII. kaamt up den Throon vun Ägypten. 

## Boren

## Storven
*
52 v. Chr.

## Wat passeert is
* Dat Röömsche Riek unner Gaius Iulius Caesar warrt slahn vun de upsternaatschen Galliers unner Vercingetorix in de Slacht vun Gergovia. 
* In de Slacht vun Alesia (Alise-Sainte-Reine) un ok in de Slacht um Avaricum rüm slaht de Römers unner Caesar de upsternaatschen Galliers unner Vercingetorix, nadem se vördem bi Gergovia sülms slahn wurrn weern. 

## Boren

## Storven
*
53 v. Chr.

## Wat passeert is
* Gaius Iulius Caesar treckt to'n tweeten Mol över den Rhien. He maakt de germaanschen Ubiers to siene Bundsgenoten. 

## Boren

## Storven
*
Friedestrom-Pries

De **Friedestrom-Pries** is en Literaturpries för Verdeensten üm *düütsche Dialekten* (in’n wieden Sinn), de all twee Johr vun dat Mundoordarchiv Ludwig Soumagne vergeven warrt. He is mit en Priesgeld vun 3.600 Euro verbunnen un hett sien Naam na de Borg *Friedestrom* un dat Kulturzentrum *Friedestrom* in Zons in’n Rhien-Kreis Neuss, in dat de Pries utgeven warrt.

Na Walter A. Kreye 1988 hett 2010 mit Ina Müller to’n tweten Maal en Plattdüütsche(n) den Pries wunnen.

## Winners
* 1986: Hans Haid
* 1988: Walter A. Kreye
* 1990: Fernand Hoffmann
* 1992: Julian Dillier
* 1994: Hans Carl Artmann
* 1996: Andre Weckmann
* 1998: Friedrich W. Michelsen
* 2000: Peter Pabisch 
* 2002: Konrad Beikircher
* 2004: Gerhard Polt
* 2006: Gerd Dudenhöffer
* 2008: Wolfgang Niedecken
* 2010: Ina Müller
* 2012: Uwe Steimle

## Weblenken
* Websteed mit Infos to dat Mundoordarchiv Ludwig Soumagne un de utgeven Priesen (hoochdüütsch)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Priesen
Walter A. Kreye

**Walter Arthur Kreye** (* 2. Juni 1911 in Ollnborg; † 23. November 1991 in Bremen) weer en plattdüütschen Schriever, Schauspeler un Speelbaas.

## Leven
Kreye is 1911 as Söhn von en Polizist in Ollnborg boren un dor ok opwussen. Na’n Afsluss op de Oberrealschool 1928 hett he ünner annern as Journalist bi den *[[Anzeiger für Harlingerland|Anzeiger für das  Harlinger Land]]* in Esens arbeidt. 1931 warrt he Polizist in Ollnborg. He weer as Soldaat in’n Tweten Weltkrieg un is 1943 in Fangenschop kamen. Bet 1948 weer he in de USA un in Frankriek.

Sien Söhn Walter Kreye is 1942 boren.

To Anfang de Johren 1950 warrt he denn Programmgestalter, Speelbaas un Spreker in’n Heimatfunk von Radio Bremen. 1957 warrt he Baas von’t Afdeel Heimatfunk un blifft dat bet 1974.

Blangen dat weer he ok Schauspeler an de August-Hinrichs-Bühn in Ollnborg un fakener Gastschauspeler un Gastspeelbaas bi dat Nedderdüütsch Theater Bremen. Dat hett he 1963 aver vonwegen Krankheit nageven.

As Schriever hett Kreye en Reeg Stücken för’t Theater schreven, to’n Bispeel de Kummedie *Als die Römer frech geworden...*, de op en Episood ut sien Höörspeelreeg *Fidele Weltgeschicht op Platt* opsett oder dat Stück *Appeln in Naobers Gaorn*, dat ok op Westfäälsch översett worrn is. Ok Warken ut de Weltliteratur hett he as Theaterstück op Plattdüütsch översett, so as John Steinbeck sien Romaan *[[Van Müüs un Minschen]]*. Bi de Höörspelen hett he ünner annern Fitzgerald Kusz sien *[[Swieg still, Jung!]]*, *Stinkwoot*, *Segg doch wat!* oder Wolfgang Gerth sien *Draumverkaiper* maakt.

Dit Stück hett ünner annern ok dat Ohnsorg-Theater speelt, wat siet Anfang de Johren 1970 fakener Stücken von Kreye speelt hett.

Kreye hett en Reeg Höörspelen schreven, so as *Eenmaol in’t Jaohr*, *De Gast* oder de Episoden ut de *Fidele Weltgeschicht op Platt*. Ok welk hoochdüütsche Höörspelen hett he maakt. Ok Stücken von annere Schrievers so as Hinnerk Kruus un Fritz Reuter hett he as Speelbaas as Höörspeel ümsett. Bi dat Nedderdüütsch Höörspeelbook weer he Rutgever.

Ok Spreker in Höörspelen weer he, to’n Bispeel in de Rull as Janjakob Lau in Ivo Braak sien *[[Tein Jahr un dree Daag]]*.

To sien egenstännig Warken as Schriever tellt *Dag un Düster över de Normandie* von 1962.

Von 1961 bet to sien Dood weer he ok Maat von’n Bund Schlaraffia in Bremen un höört to de Ehrenmaten von dissen Bund.

## Priesen

Kreye hett 1969 den Richard-Ohnsorg-Pries, 1986 de Senatsmedaille för Kunst un Wetenschop von dat Land Bremen un 1988 den Friedestrom-Pries kregen.

## Warken

### Sprechplatten
* *Twüschen de tieden*, Gedichte in niederdeutscher Mundart (Book mit Schallplaat)
* Fidele Weltgeschicht op Platt, *De Hemmannslacht* (in de Reeg Niederdeutsche Stimmen)

### Schriften
* Niederdeutsches Hörspielbuch I (Hrsg.)
* Niederdeutsches Hörspielbuch II (Hrsg.)
* *Dag un Düster över de Normandie.*
* *De Dag höllt sienen Aten an.*
* *Die Kluckhenne an'n Rathaus zu Bremen, drei Bremer Geschichten.*

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

*
56 v. Chr.

## Wat passeert is
* Gaius Iulius Caesar kriggt de Veneters in de hüdige Bretagne unner.
 
## Boren

## Storven
*
57 v. Chr.

## Wat passeert is
* Gaius Iulius Caesar kriggt de Belgers unner.

* Dat Königriek Saro (Silla) in'n Süüdosten vun de Halfinsel Korea warrt unafhängig gegen dat chinees’sche Huus Han. Nu geiht dat los mit de Tied vun de „Dree Rieke vun Korea“

## Boren

## Storven
*
60 v. Chr.

## Wat passeert is
* Dat eerste röömsche Triumvirat kummt tostann mit Gnaeus Pompeius Magnus, Gaius Iulius Caesar un Marcus Licinius Crassus.

## Boren

## Storven
*
(1512) Oulu

**(1512) Oulu** is en Asteroid ut den Buteren Hööftgördel, de an’n 18. März 1939 vun de finnisch  Astronom Heikki A. Alikoski in Turku opdeckt wurrn is. De afsolute Helligkeit bedrocht 9,475. 

De Asteroid is nah de Geburtsoort vun Alikoski nömmt wurrn.
Barosaurus

En **Barosaurus** (op plöatt so veel as *swoor Reptiel* oder *swoor Saurier*) weer en Dinosaurier ut de Grupp van de Diplociden binnen dat Geslecht van de Sauropoden. Anners as annere Sauropoden lööp he op veer Poten, harr en langen Hals, en langen Steert, en freet Planten. De Barosaurus leev in dat late Jura vör üm un bi 150 Millionen Johrn. De Saurier weer so 25 m lang en so 10 Tünnen swoor. 

Över sien Sozialleven menen vele Forschers, dat de Barosauriers in Herden leevt hebbt. Feend van de Barosaurus weer t.&nb sp;B. de *[[Allosaurus]]*. Dat weer en van de gröttsten Roofdeerten van de Tied. Verdefenderen künn de Barosaurus sick, ümdat he unbannig groot weer un sien langen Steert as en Wapen bruken künn. Schulen dee sik de Dinosaurier sachts so, dat he sik op sien Achterpoten stell. Mag wesen, dat he ok mit sien Beens pedden dee.

Kennteken van’n Barosaurus weer sien unbannig lang Hals. Welke glöövt, de Saurier bruuk sien Hals waagrecht, so dat he an en Steed stahn blieven en dorbi en grote Flach afgrasen künn. Welke glöövt, de Saurier bruuk sien Hals pielliek en künn denn ok hooch baven in de Bööm freten. Wenn he up sien Achterpoten stünn un den Hals na baven streck, denn raak he bit 16 m in de Hööchd. Bi’t Lopen heel he Hals en Hööft wohrschienlich waagrecht. So weer dat lichter för sien Hart, dat Blood dör’n Lief to pumpen.

Ünnerscheedt warrt twee verschedene Oorden: den 'Barosaurus lentus* (1890 beschreven dör [[Othniel Charles Marsh]] up Grundlaag van den [[Holotyp]] *YPM 429*) un den *Barosaurus africanus*.

In dat *American Museum of Natural History* steiht en [[Skelett]] van en [[Allosaurus]] en twee Skeletten van *Barosaurus* dicht bieen. De utwussen Barosaurus steiht up sien Achterpoten en defendeert sien Lütt tegen den Allosaurus. Ok dat *Royal Ontario Museum* stellt en Skelett van en *Barosaurus'' ut.
Felice Boselli

**Felice Boselli** (* 20. April 1650 in Piacenza; † 23. August 1732 in Parma) weer en italieensch Maler. 

He weer van 1665 bit 1669 Schöler vun Michelangelo Nuvolone. In sien Warkstäe is he up den Maler Angelo Maria Crivelli nömmt *il Crivellone* drapen, de en Infloot up sien latere Warken utöövt hett. 

Boselli hett hööftsächlich Stillleven malt, de Gemüüs un Wildbret in Köken un Spieskammer dorstellen deen, as ok Biller mit Vanitas-Dorstellungen.

He hett aber ok 1702 Fresken in de Kirche Santa Brigida to Piacenza schafft.

Sien Biller befindnn sück hööftsächlich in de Museen vun Noorditalien. 

## Weblenken

*  Biografie (ital.)
* Boselli in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
61 v. Chr.

## Wat passeert is
* 
## Boren
* Ptolemaios XIII., Pharao vun Ägypten un Broer vun Königin Kleopatra († 47 v. Chr.)

## Storven
*
62 v. Chr.

## Wat passeert is

*Gaius Iulius Caesar warrt Praetor.
* De Pons Fabricius warrt feerdig stellt. Dat is de öllste Bruggen in Rom, de hüdigendags noch just so dor steiht, as se dormols boot wurrn is. 

## Boren

## Storven
*
Ilona Grandke

**Ilona Grandke** (* 24. September 1943 in Breslau) is en düütsch Schauspelerin, Singerin und Synchroonsnackerin.

Grandke hett en Schauspelstudium an de *Düütsch Hoochschool för Filmkunst* in Potsdam-Babelsberg makt. Bekannt wurr se dör hör eerst groot Filmrull, *Anna* in de Feernsehserie *Münchner Freiheit*.

Se snackt meestens de Rullen vun Nebendorstellerinnen, is aber as de fast Stimm vun Nichelle Nichols und Marianne Faithful bekannt wurrn. Aber ok Lily Tomlin, Jeanne Moreau, Helen Shaver un Margot Kidder, as ok Pam Ferris in Harry Potter and the Prisoner of Azkaban  hett se hör Stimmt lehnt. 

Se leevt in München un hett een Dochter.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* Indrag in de Synchroondatei
* Ofiziell Websteed
Ildikó Bánsági

**Ildikó Bánsági** (* 19. Oktober 1947 in Budapest) is en ungaarsch Schauspelerin. 

In de 1970er Johren weer se in Ungarn all en Star, richtig bekannt wurr se aber denn 1981 dör István Szabó sien *[[Mephisto (Film)|Mephisto]]*. 1988 weer se in *[[Hanussen (1988)|Hanussen]]* weer - as Betty – Partnerin vun Klaus Maria Brandauer. Szabó geev hör 1991 de Rull vun de Jana in *[[Meeting Venus|Zauber der Venus]]*. Wiedere internatschonale Rullen harr se bi Szabó u. a. in den Episodenfilm *[[Ten Minutes Older]]* (2002).

## Filmografie (Utwahl)

## Ehrungen
Bánsági kreeg 1996 den Kossuth-Pries.

## Weblenken
* 
* Bánsági Ildikó, *HMDB* (ungaarsch)
Nichelle Nichols

**Nichelle Nichols** (* as *Grace Nichols* 28. Dezember 1932 in Robbins, Illinois, USA; † 30. Juli 2022 in Silver City, New Mexico) weer en US-amerikaansche Schauspelersche un Singersche.

## Leven un Loopbahn
Nichelle Nichols is weltbekannt worrn dör ehr Rull as *Lt. Nyota Ohura* in de Feernsehreeg *[[Star Trek (Feernsehreeg)|Star Trek]]*. Se hett dormit glieks tweefack US-amerikaansche Feernsehhistorie schreven. To’n eersten, vun wegen dat se de eerste swarte Fro in en Weltruumreeg weer, de in de Funkschoon as en Offizeersche wiet mehr as blots de tyypschen „swarten“ Rullen to de Tiet (Maagd o.ä.) spelen dröfft hett. To’n annern weer se aver ok de eerste swarte Fro, de in US-amerikaansche Medien en witten Mann en Söten geven hett, neemlich Cpt. Kirk in de Episood *Plato’s Stepchildren* (dt.. *Platons Stiefkinder*). Wegen de Zensur in’t Feernsehn weer dat nich verlööft, den Söten to wiesen, man he weer andüüt dör de Sicht vun de Kamera un woans de Köpp hollen weern. Nichols segg later över den Söten, dat sik jemehr Lippen nie drapen harrn. Dat geev eenige Feernsehsenners in’n Süüden vun de USA, de wegen dissen Söten aflohnt hebbt, de Episood uttostrahlen. As de Schauspelersche 1966 ut de Reeg utstiegen wull, hett de Börgerrechtler Martin Luther King ehr betütert, dat se in de Reeg dorbi blieven schüll, vun wegen dat se en Vörbild weer.

Butendem weer Nichols eerste afro-amerikaansche Schauspelersche, de vör *[[Grauman’s Chinese Theatre]]* in Hollywood ehr Hannenafdrück maken laten dröff. Later hett se ok ehrn Steern op’n Hollywood *Walk of Fame* kregen. Se weer bit in’t Johr 1987 bi de US-Ruumfohrtbehöörd *[[NASA]]* anstellt un hett dor af un to repräsentative Opgaven wohrnahmen un bi’t Anwarven vun junge Astronauten mitarbeit. To ehr Rekruten höören to’n Bispeel Guion Bluford, Sally Kristen Ride as ok Judith Resnik un Ronald McNair. Resnik un McNair weern beide bi de Kru dorbi, de 1986 bi de Explosion vun de Challenger ümkamen sünd.

In’t Johr 1999 harr Nichols (oder beter *Uhura*) eenige Optreden in de satirischen Tekentrickreeg *[[Futurama]]*. In de US-amerikaanschen Faten he se ok sülvst de Rull snackt. 

Privat weer Nichols vun ehrn Mann scheedt un harr een Söhn. Se harr en jüngeren Broder, Thomas, de sik in’n März 1977 tosamen mit anndere Liddmaten vun de Bewegen *[[Heaven’s Gate (Religöse Bewegen)|Heaven’s Gate]]* in’t kalifornische Rancho Santa Fe dat Leven nahmen hett.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
As Schauspelersche weer Nichols fiefmol för Filmpriesen vörslahn (Stand Juli 2014), so to’n Bispeel för den *[[Saturn-Pries]]* as *[[Saturn-Pries för de beste Blangenrull vun en Fro|Beste Nevendorstellersche]]* in *Star Trek: The Motion Picture*. Uttekent worrn weer se tweeol, neemlich 1992 mit den Steern op’n *[[Walk of Fame]]* un 1999 mit den *Millenium Award* vun de Golden Kamera as *Kultstar vun’t verleden Johrhunnert*.

## Weblenken

* Literatur vun un över Nichelle Nichols in’n Kataloog vun de Düütschen Natschonalbökeree
* Offizielle Websteed vun Nichelle Nichols (engelsch)
Israel Katz (1955)

**Israel Katz** ( hebräisch: ישראל כץ, Jisra'el Katz; * 21. September 1955 in Aschkelon) is en israelsch Politiker, aktuell (2010) Liddmaat vun de Knesset för de Likud-Partei un Transportminister vun Israel. 

Katz wurr  in Aschkelon geboren un hett en Bachelor un en Master vun de  hebräisch Universität Jerusalem. Katz is siet 1996 Liddmaat vun de Knesset un weer van 2003 bit 2006 Landwertschapsminister vun Israel- Nah de Parlamentswahlen 2009 wurr he Transportminister in dat Kabinett vun Benjamin Netanjahu.

## Weblinks
Israel Katz (1927–2010)

**Israel Katz** (; * 6. Dezember 1927 in Wien; † 29. Oktober 2010) weer en israelisch Politiker. 

Ofschons he nie Liddmaat vun de Knesset weer, wurr he Minister för Arbeit un Soziales ünner Menachem Begin tüschen 1977 und 1981. Vördem weer he van 1968 bit 1973 Baas vun dat Natschonal Versekerungsinstitut. 

Katz weer mit Marcel Rousseau Katz verheiraadt un harr twee Söhns. 

## Weblenken
* Indrag up de  Internetsiet vun de Knesset

## Enkeld Nahwiesen
Freesch-Franksch Kriegen

De **Freesch-Franksch Kriegen** sünd verschedene Kriegen twüschen dat Frankenriek un dat frees’sche Hartogdom oder Königriek in dat 7. un 8. Johrhunnert. Dorbi hebbt sik Perioden van Freed un Krieg afwesselt. As dat losgüng mit de Kriegen, würr tomehrst bi dat Rhien-Delta streden. Mit de Tiet kemen de Franken jümmers fieter na’n Noorden un hebbt amenner heel Freesland innahmen.

Dat Frees’sche Hartogdom keem so bi üm 600 n. Chr. tostannen un hett sik denn na Süüden utbreedt. Dat Resultat weern Konflikten mit dat Frankenriek. To de Tiet harr Audulf dat Regeer in Freesland un künn utnütten, dat dat Frankenriek swack weer. Ünner König Dagobert I. weer dat Frankriek wedder starker. De Franken besetten in 636 de Rebeden in’n Süüden van den Stroom Oude Rijn. Na’n Dood van Dagobert keem in 679 dat Rebeet wedder in de Hannen van de Fresen. As Redbad Hartog van Freesland weer (üm 680–719), wesseln sik Siegen un Nedderlagen för beide Sieden af. As Redbad storven weer, kemen de Franken wieter na Noorden hen. In 734 weern de Fresen in de Slacht an de Boorne slahn. Dornah künnen de Franken dat Rebeet twüschen Vlie en Lauwers innehmen. Blots dat Stück Freesland to’n Oosten van Lauwers bleev free. Uplest verlören 772 ok de Kuntreien in’n oosten van Lauwers jemehr Freeheit. 

Dorna geev dat noch Opstännen in 783 en 793. Achteran weern de Kriegen twüschen Franken un Fresen vörbi un Freesland is en Deel van’t Frankenriek worrn.