open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tietje (Vörnaam)

**Tietje** is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
De Naam Tietje is een korte Form vun den  olen germaanschen Naam Diederik. Dor steekt de beiden Wöör *Diot* oder *Diet* (dat heet Volk) un *rihhan* (dat heet riek oder mächtig) in. Diedrich heet denn so veel, as: *De in dat Volk mächtig is* oder *Der Herrscher öber dat Volk*.

## De plattdüütsche Naam
Toeerst is vun den olen düütschen Naam een korte Form maakt wurrn. Dat weer sowat as Dide oder Tide. Dor is denn een Smusenaam for lüttje Gören vun maakt wurrn, so wat, as *Lüttje Tide* oder *Lüttje Dide*. Dat güng so, datt dor dat Anbacksel (Suffix) to'n Lüttjer maken (Diminutiv) *-je* achteranbackt wurrn is. Nu heet de Naam Didje oder Tidje. In een Tiet, as dat noch keen Duden geev un ok noch keen Sass is dat denn Tietje schreben wurrn, just so, as een dat utspreken deit (phoneetsch). Verwandt is de Vörnaam Tetje.

## Fundöörd
In ole Listen un Urkunnen is düsse Naam toeerst to finnen
* 1907 in Borgfeld bi Bremen

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düssen Vörnaam Tietje kaamt de plattdüütschen Tonaams Tietje un Tietjen her, de in de Ortsdelen vun Bremen un in de Dörper dor umto ganz begäng sünd. De bedüüt so veel, as *Ut Tietje siene Familie* oder *Vun Tietje sienen Hoff*.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
List vun de Königen vun Hawaii

Vun 1795 af an bit 1893 geev dat up de Inselkeed vun Hawaii Königen, de öber dat ganze Land regeeren döen. 

Hier is de 

## List vun de Königen vun Hawaii

* Kamehameha I., (1795-1819)
* Kamehameha II., Liholiho, (1819-1824)
* Kamehameha III., Kauikeaouli, (1825-1854)
* Kamehameha IV., Alexander Liholiho, (1854-1863)
* Kamehameha V., Lot Kapuāiwa, (1863-1872)
* William Charles Lunalilo (1873 - 1874)
* David Kalakaua, (1874-1891)
* Liliuokalani, (1891-1893)
Schweder

**Schweder** (ok **Sweder**, in Oostfreesland **Schweer**, **Schweere**, **Schweero** un **Sweer**, **Sweero** un **Sweere**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
De Naam is in't Middelöller vun Westfalen bit hen na Pommern ganz begäng. He kümmt vun dat ooltsassische *swith(i)*, up ooltfreesch *swithe*, (up Oolthoochdüütsch *swind*), dat heet *stark* un *dull* un dat annere Woort *heri*, dat heet *Heer*. De Naam is also tohopenbackt ut twee Wöör: *Swit-her*. Dor is denn later Sweder vun wurrn. In Oostfreesland finnt sik düsse Naam denn as Schweer, Schweere, Schweero un Sweer, Sweere un Sweero. De Naam bedutt denn so veel, as: *De bi de Sudaten de dullste is*, oder *De stark is in dat Heer*. Mit de Sweden, de in dat 17. Johrhunnert veel in Noorddüütschland rümkamen sünd, hett düsse Naam nix to kriegen.

## Fundöörd
* Bremen: Schweder, 1678 (bi Peter Koster)
* Habenhusen bi Bremen: Schweder, 1690 (in en ole Inwahnerlist)
* Karkspeel Blekendorf/Ostholsteen: Karkenföörstand wäär Schweder Quattert vunn 1633-1662. Karken-Rägnungsbook (Kirchen Archiv Bad Segeberg) ( vun Uwe Quadejacob)

## Kiek ok bi
* List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken

## Böker
*Müller, Hartmut (Rutgever): Peter Koster, Chronik der Kaiserlichen Freien Reichs- und Hansestadt Bremen 1600-1700, Bremen 2004, ISBN 3-86108-687-5
* Manno Peters Tammena: Ostfriesische Vornamen, Nörden, 2007, 2. Uplaag, ISBN 978-3-928327-75-6
June Carter Cash

**Valerie June Carter Cash** (* 23. Juni 1929 in Maces Spring, Virginia; † 15. Mai 2003 in Nashville, Tennessee) weer een US-amerikaansche Country-Sängersche un Ledermakersche.
## Anfang
June Carter weer de Dochter vun Ezra un Maybelle Carter. As een Liddmaat vun de Carter Familie stünn se up de Speeldeel al, as se eerst ölben Jahr oolt weer. 1943 is se weggahn vun de Showfamilie un hett för korte Tiet as Schauspelersche arbeit. Dat duur aber nich lang, dor keem se torüch nah de Musik. Up de Speeldeel hett se faken Autoharp speelt. 
## Verheiraat
In de 1950er Jahren weer June Carter verheiraat mit den Country-Musiker Carl Smith. De beiden hefft tosamen de Dochter Carlene Carter harrt, de in de 1970er un 1980er Jahren de Tradition vun de Familie in de drüdde Generation fuddermaken dö. Man de Eh' mit Smith güng nich goot un dor hett Carter den Stockcar-Fahrer Edwin „Rip“ Nix heiraat. Ok de beiden hefft een Dochter kregen. Dat weer Rozanna Lea (Rosie), de 1958 up'e Welt kamen is. In dat Jahr 2003 al is Rosie sturben, vunwegen dat se toveel vun dat Gift Kohlenmonoxid afkregen hett.

## Johnny Cash

Vun 1961 af an güng June Carter mit den beröhmten Country-Musiker Johnny Cash up Tour. In'n April 1963 bröch Cash dat Leed *Ring of Fire* rut. Schreven harr dat Merle Kilgore tohopen mit June Carter. Man so, as he dat arrangeert hett, mit de Mariachi-Trumpeten dorbi, is dat een Welthit wurrn. June Carter vertell in düt Leed vun Cash sien Sucht un ok dorvun, dat se em leev hett, wat aber doch nich angahn dröff, vunwegen dat de beiden to düsse Tiet jümmers noch mit anner Partners verheiraat weeren. Man leev harrt hefft se sik doch al lang.

June Carter hett sik lange Tiet nich up Cash sienen Wunsch inlaten, datt he ehr heiraten wull. Se wüß to veel vun sien Afhängigkeit vun Tabletten un Alkohol af. Man an'n 22. Februar 1968 fraag he ehr vör all Lüde up de Bühn in Ontario in Kanada, wat se em nich heiraden wull- un se sä: „Ja!“. De beiden hefft denn an'n 1. März 1968 in Franklin in Kentucky heiraat. 1970 keem de Söhn John Carter Cash up de Welt.
## Eegen Karrier
June Carter Cash hett mit Johnny Cash tohopen arbeit, man se is ok fudderhen mit ehr Süsters tohopen upträden un hett ok an ehr Solo-Karrier arbeit. Noch 1999 hett se for *Press on* eenen Grammy kregen. 
## Dood
June Carter Cash is in dat Jahr 2003 sturben. Dat weer vunwegen een Operation an de Hartklappen. Dor weer se 73 Jahr oolt. Dat duur man bloß veer Monat, denn folg Johnny Cash ehr up. 
## Filmstriepen
In dat Jahr 2005 is een wunnerbar Filmstriepen dreiht wurrn öber ehr Leben un ehr Leevde to Johnny Cash. De Filmstriepen heet Walk the Line. De Rull vun June Carter hett Reese Witherspoon speelt. Se kreeg dor een Oscar för in de Kategorie „Best Schauspelersche in een Hööftrull“.
South Park

**South Park** (op Platt so veel as „Süüd-Park“) is ene Feernsehserie ut de USA, de vun Trey Parker un Matt Stone maakt warrt. Se löppt in de USA siet 1997 op den Senner Comedy Central un siet 1999 in Düütschland op RTL. Jede vun de mehr as 140 Folgen ut de 10 Sesons duert 22 Minuten. Vun wegen den bösen Humor un de velen slimmen Schimpwöör dröff de Serie eerst laat an’n Avend in’t Feernsehn lopen. Op Plattdüütsch liggt de Serie nich vör.

## Handlung

De Serie hannelt vun veer Jungs in’t Öller vun acht Johren, de in de lütte Stadt South Park in de Bargen vun Colorado leevt. Stan Marsh, Kyle Broflovski, Eric Cartman, Kenny McCormick gaht op de Grundschool un verleevt in jede Folg wille Aventüürs. Mehrsttiets is de Inholt absurd un kumplett överdreven. Dorbi warrt dat aktuelle Schehn un aktuelle Diskuschonen ut Politik un Sellschop opnahmen un op groteske Wies op’t Koorn nahmen.

## Technik

De Figuren un Achtergrünn sünd eenfach hollen. Se bestaht ut tweedimenschonale Flächen, de bannig vereenfacht sünd. Dat lett meist so, as wenn de Figuren ut Papeer maakt wörrn un vör en Achtergrund ut Papeer hen un her bewegt warrt. To Anfang weer dat würklich so. Parker un Stone weren kene goden Tekners un müssen sik behelpen. Doch disse eenfachen Animatschonen hebbt to den Scharm vun de Serie bidragen. In de ne’eren Folgen sünd de Animatschonen mit dat Programm Maya maakt, doch de eenfache Stil is nich ännert worrn.

## Historie

Dat eerste Maal hebbt Parker un Stone 1992 enen South-Park-Trickfilm schreven, as se noch Studenten an de Universität vun Colorado weren. Den hebbt se blots vör annere Studenten wiest. 1995 hebbt se wedder enen Film maakt. Ditmal weer dat gegen Geld för Brian Graden, de bi den Senner FOX arbeiden dee, de dat as Geschenk to Wiehnachten för siene Frünnen hebben wull. In’t Internett hett de lütte Film denn vele Lüüd funnen, de dat geern sehn hebben un sik högen, so dat Comedy Central *South Park* in Serie produzeren wull.

1999 keem en Kinofilm to de Serie rut. He heet *[[South Park: Bigger, Longer & Uncut]]*.

## Weblenken

* Websteed to de Serie (engelsch)
Tetje

**Tetje** (ok **Tettje** oder **Tetsche**) is en freeschen un nedderlandschen Vörnaam for Jungs un Deerns, de ok in’t Plattdüütsch vun de freeschen Rebeden begäng is.

## Herkamen
Tetje is de korte Form vun Vörnaams, de mit *Theo* oder *Diet* anfangt. Dor is denn an den Naam noch dat Anbacksel (Suffix) *-tje* dortokamen, wat de Saak lüttjer maakt (Diminutiv). Verwandt is de plattdüütsche Vörnaam Tietje.

## Tonaams
Vun düssen plattdüütschen Vörnaam kaamt nu ok de plattdüütschen Tonaams Tetjen un Tetjens vun her. De bedüüt so veel, as: „Ut Tetje siene Familie“ oder ok „Vun Tetje sienen Hoff“.

## Lüde, de düssen Vörnaam dreegt
* Tetje Mierendorf, en düütschen Schauspeler
* Tetsche Tödter, en düütschen Comic-Tekner

De Bröder Wolf ut Hamborg sünd faken as Havenarbeiders Fietje un Tetje optreden. De Naam kummt ok in den Titel vun den nedderlannschen Film *[[De Trip van Teetje]]* vun 1998 vör.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
June Carter

**June Carter** is de Naam von

* June Carter (* üm 1942), austraalsche Badmintonspelerin,
* June Carter Cash (1929–2003), US-amerikaansche Sängerin un Songschrieverin.
Harjes

**Harjes** (ok **Harje**, **Harries**, **Harger** un **Harrier**) is een plattdüütschen Vörnaam for Jungs.

## Herkamen
Dat is antonehmen, dat Harjes een Korte Form vun den Naam *Harald* is. Harald stammt ut de germaansche Spraak un sett sik tohopen ut de beiden Wöör *Chario* (dat heet Heer oder Armee) un *waltan* (dat heet regeeren oder herrschen). Harald heet denn so veel, as *De in dat Heer dat Seggen hett* oder *De in de Armee regeeren deit*. To'n eersten Mal dükert düsse Naam in dat 1. Jahrhunnert vör Christus up. Dor gifft dat eenen Försten vun de Batavers, de heet *Chariowalda*. 

Anner Lüde seggt, Harjes is een korte Form vun den olen germanschen Naam *[[Hinrich]]* oder *Hinnerk*.

## Plattdüütsche Tonaams
Vun düsse plattdüütschen Vörnaams kaamt ok de Tonaams Harrjes, Harries, Harje usw. vun her. De bedüüt so veel, as *Ut Harjes siene Familie* oder ok *Vun Harjes sienen Hoff*.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams

## Weblenken
Murchison-Waterfall

De **Murchison-Waterfall** (ok *Kabalega-Waterfall*) liggt an’n Nil in’n Natschonalpark Murchison-Waterfäll in Uganda. He stört dör ene Slucht, de baven man blots söss bet söven Meter breed is, 40 Meter dal.

Samuel White Baker hett den Waterfall 1864 opdeckt un em na Roderick Murchison nöömt, de Präsident vun de Königlich Geograafsche Sellschop weer.
Siemen Rühaak

**Siemen Rühaak** (* 16. Mai 1950 in Osteel) is en düütschen Schauspeler. 

Rühaak is as Söhn vun en Koopmann in Oostfreesland boren. Mit 15 Johren grünn he de Folkband *Liberty Lovers*. Na dat Abitur in Nörden güng he na de *Staatliche Hoochschool för Musik un Theater* in Hannober.

Sietdem hett he in vele Filmen, Theaterstücken, Höörspelen un Serien speelt. To de bekannteren Feernsehoptreed hören Rullen in *Alle meine Töchter*, *Der Bergdoktor* un *Dr. Stefan Frank*. För dat Feernsehspeel „Nur eine kleine Affäre“ vun Detlef Rönfeldt kreeg he 1995 den Adolf-Grimme-Pries. Ok twee Platten mit plattdüütsche Leder hett he opnahmen.

## Filmrullen (Utwahl)

## Plattdüütsche Höörspelen

* *Von den Boxer un sien Fro.* 1981
* *Dörpsparadies.* 1987
* *Snorre. De Deern ünner't Ies.* 2003

## Websteed
Nörder Deep

Dat **Nörder Deep** is en Deep, dat dör Nörden na de Leybucht hen löppt. Dat Deep is 8,5 Kilometer lang un so wat annerthalv bet dree Meter deep, welke Stellen ok bet söven Meter. Den Anfang nimmt dat Deep bi Hage, löppt merrn dör Nörden un denn wieder na Westen in de Leybucht. Dat Rebeet, wo dat Deep münnt, höört al to den Natschonalpark Neddersassisch Wattenmeer. To de Fisch, de in’t Deep leevt, höört Aal, Boors, Heckt, Karpen un Zanner.
Islaamsche Universität in Uganda

De **Islaamsche Universität in Uganda** is ene ugandsche Universität mit Seet in Mbale. Se schall de Mööglichkeit för islaamsche un annere Studien in Zentral- un Oostafrika anbeden. Enen tweten Kampus hett de Universität in Kampala. Alltohoop hett se 2682 Studenten, dorvun 890 Froonslüüd.

Op dat twete Drepen vun de Islaamsche Konferenz 1974 in Lahore hebbt se beslaten, ene islaamsche Universität in Uganda intorichten. Dat duur aver noch bet Februar 1988, dat de Universität de Arbeit opnahmen hett. 1990 hett Uganda se dör Gesett as vulle Universität gellen laten. De Rektor un Viezkanzler is Ahmed Kaweesa Ssengendo, Kanzler is Scheich Yusuf Jassim Al-Hijji.

Se hett Fakultäten för Juristeree, Naturwetenschop, Utbildungswesen, Kunst- un Sozialwetenschop, Weertschop un för Islamstudien un Araabsch. Ene Fakultät för Bueree un Veehdokteree is plaant.
Ripon-Waterfall

De **Ripon-Waterfall** (faken ok *Rippon* schreven, in de inheemsche Spraak *Ejjinja* *[de Stenen]*) weer en Waterfall an den Nil in Uganda. He leeg bi de Stadt Jinja in de Neeg vun de Steed, an de de Nil ut den Viktoriasee rutfleten deit, un blots een Kilometer wieder den Nilstroom rop as de Owen-Waterfall. Dor müss dat Water över en Basaltgang röver. An’n 28. Juli 1862 hett John Hanning Speke em opdeckt un na den Marquis vun Ripon nöömt, de Präsident vun de Königlich Geograafsche Sellschop weer. Na den Bo vun den Owen-Staudamm 1954 is de Waterfall in dat Water vun de Stausee ünnergahn.
Kasenda-Kraters

De **Kasenda-Kraters** sünd ene Grupp vun so wat 40 bet 60 Kraterseen in’n Distrikt Kabarole in’n Westen vun Uganda, de sik dör vulkaansche Aktivität billt hebbt. Se liggt 20 bet 30 Kilometer süden de Stadt Fort Portal üm de Öörd Kasenda, Kabata un Rwaihamba rüm. Se sünd blangen de Fort-Portal-Kraters, de Katwe-Kraters un de Bunyuruguru-Kraters ene vun veer gröttere Gruppen vun Kraterseen in Westuganda. Se all sünd üm un bi 10.000 Johren oolt. De Kasenda-Kraters liggt in en Regenwooldrebeet an de Westgrenz vun’n Kibale-Forest-Natschonalpark, de sien Hauptquarteer an’n Nyabikeresee hett. Ünner annern leevt Huvendükers an de Seen.

## Seen
Horborg

**Horborg** () weer fröher ene sülvstännige Stadt un is hüüt Deel vun de Stadt Hamborg (Bezirk Horborg).

## Geografie

De ole Oortskern von Horborg liggt op’n Rand von de Geest na de Masch von de Süderelv hen. Bi Horborg is fröher de Loths in de Süderelv münnt. De Loths is vondaag as Deel von’n Seevkanaal utboot. In’n Süden von dat ole Horborg münnt de Engelbeek in’n Seevkanaal.

De Geest geiht in’n Westen von Horborg in de Horbörger Bargen över.

## Historie

Dat eerste Maal warrt vun de Horborg in dat Johr 1142 schreven. Bi disse Borg geev dat denn in dat 13. Johrhunnert ene Siedlung. De hett 1297 dat Stadtrecht kregen. De Hertög vun Lünborg-Celle hebbt vun 1642 an de ole Borg to ene Festung utboot. 1705 keem de Stadt an dat Kurförstendom Hannover. 1847 keem ok de Iesenbahn. De eerste Streek güng na Hannober. 1866 keem Horborg mit dat Kurförstendom Hannover an Preußen. 1872 hett de Iesenbahn denn Ansluss över de Elv na Hamborg kregen.

1888 sünd Heimfeld un Wilsdörp na de Stadt Horborg kamen. Lauenbrook hebbt se an’n 1. April 1906 un Eißendörp an’n 1. April 1910 Horborg toslagen. To’n 1. Juli 1927 hebbt se dör dat Ünnerelvgesett de beiden Städer Horborg un Willemsborg to de Stadt Horborg-Willemsborg tohoopslaten. Aver disse Stadt harr nich lang Bestand un to’n 1. April 1938 keem Horborg-Willemsborg mit dat Groot-Hamborg-Gesett an de Stadt Hamborg. Hüüt gellt Horborg as Bezirk vun de Stadt un dat Bundsland Hamborg. Ok en Stadtdeel in dissen Bezirk warrt Horborg nöömt.

Siet 1978 hett Horborg ok ene Technische Universität.

### Inwahnertall

### Börgermeesters

* 1827–1835: Johann Gottlieb Hansing
* 1835–1855: August Bahr
* 1855–1883: August Grumbrecht
* 1883–1885: Wilhelm Schorcht
* 1885–1899: Julius Ludowieg
* 1899–1924: Heinrich Denicke
* 1925–1927: Walter Dudek (na 1927 → Horborg-Willemsborg)

Baas von’n Stadtkreis 8 (Horborg, Finkwarder, Süderelv, Willemsborg):

* 1945: Edzard Dyes
* 1945–1946: Walter Dudek
* März 1946–1949: Alfred Höhlein

na 1949 → Baas von dat Bezirksamt Horborg

### Wapen

Dat Wapen von Horborg wiest op sülvern Grund en rood Stadtdoor mit dree Toorns op. De Toorn in de Midd hett en blau Dack. De Müür hett en gollen Door, in dat en blau Lööw mit rode Tung steiht.

De Lööw steiht för de Hertög von Bruunswiek-Lümborg.

### Ehrenbörgers

Ehrenbörgers von Horborg weren:
* 1849: Johann Heinrich Blohm, Waterbodirekter
* 1859: Eberhard Christian Compe, Oberamtmann
* 1868: Christian Ernst Jochheim, Koopmann
* 1868: Georg Friedrich Steinike, Reeknungsraad
* 1876: Adolf Göschen, Generalsupperndent
* 1876: Friedrich Ludwig Weusthoff, Koopmann
* 1897: Ludwig Heinrich Bernhard Bornemann, Gerichtsraad
* 1897: Rudolf von Bennigsen, Oberpräsident von de Provinz Hannover
* 1899: Julius Ludowieg, Böverbörgermeester 1885–1899
* 1924: Heinrich Denicke, Böverbörgermeester 1899–1924
* 1926: Hermann Maul, Senater
* 1926: Theodor Nöldeke, Orientalist
* 1926: Eduard Weinlig, Senater
* 1927: Friedrich Thörl, Kommerzienraad

## Weertschop un Infrastruktur

Horborg billt en Böverzentrum för de Öörd in de Ümgegend.

## Footnoten



## Weblenks

* Stadtdeel un Bezirksstatistik (hoochdüütsch)
* Horborg op hamburg.de (hoochdüütsch)
Flickr

**Flickr** is ene Websteed, op de de Brukers digitale Biller hoochladen köönt. Dorto köönt se korte Kommentaren schrieven un de Biller annere Lüüd wiesen un to Verfögung stellen. Ok över Nettbreven oder Handys mit Fotofunkschoon köönt Biller bi Flickr rinstellt warrn.

To de Biller köönt ok Wöör angeven warrn (Tags), de dat Bild in ene Grupp mit annere Biller stellt, bi de ok graad disse Wöör angeven sünd. Annere Brukers köönt ok Kommentaren schrieven.

De Websteed Flickr kaamt vun de Firma Ludicorp, de Caterina Fake un Stewart Butterfield 2002 in Vancouver in Kanada grünnt hebbt. Se hebbt egentlich en Rullenspeel maakt, dat Game Neverending heten dee. As Tosatzfunkschoon kunnen de Spelers vun’n Februar 2004 an ok ganz eenfach Biller hoochladen, wat vele Frünnen funnen hett. In’n März 2005 hett Yahoo Flickr un Ludicorp opköfft.

Bi Flickr warrt na Firmenangaven in jede Minuut op üm un bi 5000 Sieden togrepen un Flickr hett mehr as dree Millionen Brukers, de sik registreert hebbt. Flickr höört na de Söökmaschien Alexa to de dusend mehrstbesöchten Sieden in’t Internett. Üm un bi 180 Millionen Biller liggt 2006 op Flickr.

## Weblenken
* Websteed Flickr.com (engelsch)
* Flickr's Digest (engelsch)
Cocobeach

**Cocobeach** is en Oort un Haven in’n Noordoosten vun Gabun in de Provinz Estuaire. Vun Cocobeach gaht Fähren röver na Cogo in Äquatorial-Guinea. De Oort harr bi den Zensus vun 1993 1200 Inwahners un hett nu na Schätzungen ut dat Johr 2005 1653 Inwahners.

De Oort hett enen lütten Floogplatz mit ene 760 Meter lange Lannbahn (ICAO-Kood: FOOC).
:UN/LOCODE: GA CCB

## Klima
Ilmenau

**Ilmenau** betekent

* Ilmenau, Stroom in Düütschland, de in de Elv münnt,
* Ilmenau, Stadt in Düütschland.
Föhr

**Föhr** betekent

* Föhr, een vun de noordfreeschen Eilannen,
* Föhren, Geslecht vun de Nadelbööm,
* Föhr, een Wagen vull.

**Föhr** is de Familiennaam von

* Andreas Föhr (* 1958), düütsch Dreihbookschriever un Schriever,
* Ernst Föhr (1892–1976), düütschen Theoloog un Politiker,
* Horst Föhr (* 1944), düütschen Manager,
* Tero Föhr (* 1980), finnschen Orientierungslöper.
Familiennaam

De **Familiennaam** oder **Tonaam** is de twete Naam, de blangen den Vörnaam den Naam vun ene Person utmaakt. Welke Kulturen hebbt ok noch extra Middelnaams oder Vaddernaams. Mehrsttiets steiht de Familiennaam achter den Vörnaam, aver vele Kulturen maakt dat ok annersrüm. Dorto höört Dialektrebeden in Süüddüütschland (Georg Hackl is denn de Hackl Schorsch), de Ungarn, de Chinesen, Koreaners un annere, aver ok dat mönsterlandsche Plattdüütsch. Ieslänners hebbt gor kene fasten Familiennaams, as de olen Germanen. Se bruukt blots Vaddernaams (hüüt ok Muddernaams), as de Oostfresen bet in dat 19. Johrhunnert. In Iesland bedüüdt dat, dat en Söhn vun en Mann, de Svein heten doot, Sveinsson mit tweten Naam heet. De Naams in’t Telefonbook un annerwegens sünd denn ok nich na de Tonaams sorteert, man na de Vörnaams. In Oostfreesland hebbt de Franschen unner Napoleon, un denn gliek noch eenmool de Hannoveraners, de „Unsitt“ van de Vaddernaams verbaden un de Ostfreesen hebben siek niege Tonaams utdenken müsst. 

Dat is al lange Tiet begäng wesen, dat de Lüüd Tonaams harrn. Vun welke Vörnaams geev dat al in lütte Dörper faken vele Lüüd, de so heten. Disse Tonaams weren in de eerste Tiet nich för de ganze Familie fastleggt. De Lüüd hebbt Tonaams utsöcht, bi de jedereen glieks wüss, ’keen dormit meent weer. Wenn dat in den Oort fief Johans geev un blots een weer Smitt, denn heet de Johan Smidt. De anner kunn nich good snacken un de heet denn villicht Stamerjohan. Ok Fro un Kinner hebbt denn mitünner den Tonaam kregen, as so’ne Oort Kortform för ‚Klaas, wat Stamerjohan sien Söhn is‘ oder ‚Klaas ut Stamerjohan sien Familie‘ heet de Jung denn ‚Klaas Stamerjohan‘. Irgendwann weer dat denn sowiet, dat se de Tonaams gor nich an de Person anpasst hebbt. Ok wenn den Smitt sien Söhn un Grootsöhn nu Möller lehrt hebbt, heten se wieder Smidt. Aver noch bet in dat fröhe 19. Johrhunnert weren de Familiennaams nich so fast as hüüt. En Wessel vun den Naam weer licht to.

Kiek ok:  un bi de List vun plattdüütsche Tonaams

## Weblenken

* Söök na Familiennaams in Düütschland (hoochdüütsch)
* Söök na Familiennaams in de Nedderlannen (nedderlandsch)
* Söök na Familiennaams in Belgien (nedderlandsch)
* Söök na Familiennaams in de USA (engelsch)
* Söök na Familiennaams in England un Wales (engelsch)
* Söök na Familiennaams in Grootbritannien (engelsch)
* Söök na Familiennaams in Frankriek (franzöösch)
* Söök na Familiennaams in Italien (italieensch)
* Söök na Familiennaams in Polen (engelsch, poolsch)
* Söök na Familiennaams in Spanien (engelsch, spaansch)
* Söök na Familiennaams in de Swiez (hoochdüütsch)
* Söök na Familiennaams in Däänmark (engelsch)
* Söök na Familiennaams in Eestland (engelsch)
* Söök na Familiennaams in Norwegen (engelsch)
* Söök na Familiennaams in Sweden (engelsch)
Föhren

De **Föhren** / **Fuhren** of **Groffdaennen** (latiensch: *Pinus*) sünd en Geslecht vun Nadelbööm (Pinophyta) in de Familie vun de Pinaceae (Föhrenfamilie).

## Vörkamen
De Föhren sünd vör allen op de Noordhalvkugel vun de Eer tohuus. Se möögt de köhl-fuchten Klimarebeden, se hebbt aber ok subtroopsche un troopsche Rebeden besiedelt. Vundaag warrt se weltwiet anboot.

## Beschrieven
De mehrsten Föhrenoorden wasst as Bööm, ’n poor ok as Strüker. Föhren sünd ümmergröön. Vergleken gegen de anneren Nadelboomgeslechter sünd ehr Nadels besünners lang. Se staht (je na Oort) in Büschel vun twee, dree oder fief op Kortspranten, de vun de Twiegen afgaht (Rechts gifft dat ’n Bild dorvun). Bi Fichten un Dannen staht de Nadels enkelt direktemang op den Twieg.

## Weertschopliche Bedüden

Weltwiet sünd de Föhren de wichtigsten Boomoorden för de Forstweertschop. Se verlangt nich veel un wasst goot. Un so warrt se faken an de Steed vun inheemsche Boomoorden anplant, to’n Bispeel wenn de Woold raadt oder afbrennt is. Sogor in de Tropen un Subtropen warrt se in Holtplantaschen anboot. Ok in’t Middelmeerrebeet gifft dat grote Föhrenplantaschen, mehr as disse Bööm in de Natuur vörkummt, tomehrst as Monokultur. För den Bodden is dat op de Duur nich goot.

Dat Föhrenholt is licht un riek an Kien. Dat warrt as Boholt, för den Innenutbo, as Möbelholt un as Papeer bruukt.

Bi welke Föhrenoorden is de Saat so groot, dat een de eten kann (Pinienkarns).

## Systematik

Dat Föhrengeslecht (*Pinus*) warrt in dree Ünnergeslechter (subgenus) ünnerdeelt:
* *Ducampopinus*
* *Strobus*
* *Pinus*
Disse dree Ünnergeslechter hebbt tosamen üm un bi 115 Föhrenoorden.

## Naam
Dat Woort *Föhr* gifft dat in meist all de germaanschen Spraken, to’n Bispeel ingelsch *fir*.
Dat Hoochdüütsche *Kiefer* is ut *Kien-Föhre* tosamentrocken. Kien is dat Boomhoorz vun de Föhr.
Koreaansche Naams

Bi de **koreaanschen Naams** kummt toeerst de Familiennaam un denn de Vörnaam. In Korea hett de Familiennaam mehrsttiets ene Sülv un de Vörnaam twee. Utnahmen sünd roor.

## Vörnaams

Vörnaams hebbt mehrsttiets twee Sülven. Rorer sünd Vörnaams mit blots ene Sülv. Vele Vörnaams gaht för Jungs un Deerns. Ok wenn dat in de Regel ene Tendenz gifft, ob dat ehrder en Jungs- oder en Deernsnaam is, is dat doch nich utslaten, dat dat ok mal anners is. Bi de Mannslüüd is dat in vele Familien begäng, dat een vun de beiden Sülven en Generatschoonsnaam is, den se mit annere Lüüd ut jemehr Familie deelt, de ut de sülve Generatschoon stammt.

## Familiennaams

In Korea keent se kene so grote Tall vun Naams as in annere Kulturen. 47 Perzent vun all Koreaners (Süüdkoreaners) hebbt een vun de dree Naams Kim, Lee un Park. De Rest deelt sik op üm un bi 300 annere Naams op (to’n Vergliek: in’t düütsche Rebeet gifft dat hunnertdusende Familiennaams). In Korea warrt dat eenfache Volk denn ok *Baekseong* (백성, 百姓) nöömt, wat „de Hunnert Naams“ heet.

Bi de Heiraat blifft de Fro bi ehren Deernsnaam. De Kinners heet later aver all na den Vadder.

Bi den Zensus vun 2000 hebbt vun alltohoop 45.985.289 Lüüd blots 43.090 enen vun de acht Naams hatt, de ünnen steiht un twee Sülven hebbt. En poor annere Naams mit twee Sülven gifft dat noch, aver se sünd doch roor. Villicht een vun Dusend Koreaners hett enen Familiennaam mit twee Sülven.

# 18.743 Lüüd: Namgung (남궁, 南宮)
# 9.148 Lüüd: Hwangbo (황보, 皇甫)
# 4.444 Lüüd: Jegal (제갈, 諸葛)
# 4.307 Lüüd: Sagong (사공, 司空)
# 3.560 Lüüd: Seonu (선우, 鮮于)
# 1.861 Lüüd: Seomun (서문, 西門)
# 807 Lüüd: Dokgo (독고, 獨孤)
# 220 Lüüd: Dongbang (동방, 東方)

## Koreaners in’n Westen

De Transkripschoon in’t latiensche Alphabet is nich eenheitlich, dorüm hebbt vele Naams verschedene latiensche Varianten, de Naam Lee kann ok Yi, Rhee, I oder Ri schreven warrn. Todem warrt dorbi faken (aver lang nich jümmer) ok noch de Reeg ännert un de Vörnaam as in’n Westen begäng na vörn schreven.
Talk op Platt

**Talk op Platt** weer ene Talkshow op Plattdüütsch, de vun 1982 af an bet 2006 mit mehr as 150 Folgen bi’n Noorddüütschen Rundfunk lopen is.

In’n April 1982 hebbt de Utfragers Ewald Christophers, Dirk Römmer un Gerlind Rosenbusch in Westerloy in’t Ammerland de eerste Sendung opnahmen un utstrahlt.

Römmer höör 1991 as Moderator op. Uwe Michelsen weer in de Tiet vun 1990 bet 1992 as Moderator dorbi. Falko Weerts füng 1995 an. An’n 16. Mai 2004 keem Kerstin Kromminga dorto, as Rosenbusch utscheden is.

Ene Folg duur toeerst 90 Minuten. 2004 hebbt se de Sendung ümstellt. Se duur nu blots noch 60 Minuten, keem nich mehr Sünndag avends, man an’n Sünndag namiddag un weer ok nich mehr kumplett as Talkshow utricht. Sietdem geev dat ok Reportaasch-Elementen. 2006 is denn dat letzte Maal Talk op Platt lopen. As *Ersatz* is Op Platt mit Yared Dibaba un Julia Westlake in’t Programm vun’n NDR opnahmen worrn.

2003 kreeg Talk op Platt den Heinrich-Schmidt-Barrien-Pries.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütsche Films un TV-Serien

## Weblenken

* Websteed vun Talk op Platt bi’n NDR (hoochdüütsch)
Dat Blatt op Platt

**Dat Blatt op Platt** weer en plattdüütsch illustreert Blatt, dat in’n November 2005 dat eerste Maal rutkeem. Rutgeven worr dat vun Bernhard Koch in Halstenbek. De Schrieversche Christa Heise-Batt weer as Redaktörin dorbi. Op 44 Sieden geef dat Reportagen un Berichten. De Pries vun dat Blatt weer 5,20 Euro. De 20. un letzte Utgaav keem 2015 rut. Wegen den groten Tietopwand hett de lütte Hobby-Redaktion denn ophöört.

## Weblenken

* Websteed vun Dat Blatt op Platt (plattdüütsch)
Alabama

**Alabama** is den 14. Dezember 1819 de 22. Bundsstaat vun de USA worrn.
De Naam Alabama kummt vun de Indianers vun de Stamm Alibamu und heet översett up Platt: „Hier wohnt wi“.

## Politik

Alabama is opdeelt in 67 Kreise (Countys):
Florida

**Florida** is en Bundsstaat un ene Halvinsel in’n Süüdoosten vun de USA. He hett 17.789.864 Inwahners (Stand 2005) op en Rebeet vun 170.451 km². De Hööftstadt is Tallahassee, gröttste Stadt is aver Jacksonville.

## Historie

Florida weer vun’n 3. März 1845 af an Deel vun de USA.
## Politik

Florida is opdeelt in 67 Kreise (Countys):
Connecticut

**Connecticut** is en Bundsstaat vun de USA. He hett 3.503.604 Inwahners (Stand 2005) op en Rebeet vun 14.371 km². De Hööftstadt is Hartford. De Bundsstaat droggt den offiziellen Binaam „The Constitution State“ (Verfatensstaat), de 1959 dör en Gesett ok annommen wurr, wurrd aber ok as „Provision State“ (Proviantstaat) betekent. Disse Beteknung is entstahn, wiel während de Amerikaansche Börgerkrieg de Kontinentalarmee vun Connecticut ut mit Proviant versörgt wurr; in de Bundsstaat geev dat meest kien Kämpfe to de Tiet. 

## Historie

Connecticut is an’n 9. Januar 1788 de föffte Bundsstaat vun de USA worrn.

## Politik

Connecticut is opdeelt in acht Kreise (Countys):

### Gröttste Städer


TimeAxis	= orientation:horizontal format:yyyy
ImageSize	= width:640 height:auto barincrement:25
PlotArea 	= left:10 right:10 top:10 bottom:40
AlignBars 	= justify

Colors =
  id:canvas        	value:rgb(0.97,0.97,0.97)

BackgroundColors = canvas:canvas

Period = from:0 till:150
ScaleMajor = unit:year increment:25 start:0 gridcolor:drabgreen

BarData=
  barset:Inwahnertall

PlotData=
  width:20 fontsize:M textcolor:black color:skyblue shift:(20,-6) anchor:from
 
  barset:Inwahnertall

  from:start till:139.0  text:Bridgeport_(139.008)
  from:start till:124.8  text:New Haven_(124.791)
  from:start till:124.4  text:Hartford_(124.397)
  from:start till:120.0  text:Stamford_(120.045)
  from:start till:107.9  text:Waterbury_(107.902)
  from:start till:84.4   text:Norwalk_(84.437)
  from:start till:78.7   text:Danbury_(78.736)
  from:start till:71.3   text:New Britain_(71.254)
  from:start till:61.4   text:Bristol_(61.353)
  from:start till:59.7   text:Meriden_(59.653)
  from:start till:53.0   text:Milford_(53.045)
  from:start till:52.9   text:West Haven_(52.923)

TextData=
  fontsize:S pos:(450,20)
  text:Inwahner (1. Juli 2005)
Virginia

**Virginia** is en Bundsstaat vun de USA. De Hööftstadt is Richmond. De Bundsstaat hett 7.642.884 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 110.862 km².

## Historie

Virginia weer vun’n 25. Juni 1788 af an Deel vun de USA.

De eerste Präsident van de USA, George Washington, keem ut Virginia.

## Politik

Virginia is opdeelt in 95 Kreise (Countys) un 39 Städer mit Kreisstatus:

## Weblenken

* Websteed vun Virginia (engelsch)
Nevada

**Nevada** is en Bundsstaat vun de USA.

Dat is mit 286.367 km² de söbentgröttste Staat van de USA, wenn man de Flach togrunnen leggt. Inwahners hett he 2.241.154. De Hööftstadt is Carson City.

## Historie

Nevada weer vun’n 31. Oktober 1864 af an Deel vun de USA.

## Politik

Nevada is opdeelt in 17 Kreise (Countys):

## Weblenken

* Websteed vun Nevada (engelsch)
Texas

**Texas** is en Bundsstaat vun de USA. He hett 20.851.820 Inwahners (Stand 2000) op en Rebeet vun 696.241 km². De Hööftstadt is Austin.

## Historie

Texas weer vun’n 29. Dezember 1845 af an Deel vun de USA.

## Politik

Texas is opdeelt in 254 Kreise (Countys):

## Weblenken

* Websteed vun Texas (engelsch)
Maryland

**Maryland** is en Bundsstaat vun de USA. He hett 5.296.486 Inwahners (Stand 2005) op en Rebeet vun 32.160 km². De Hööftstadt is Annapolis.

## Historie

Maryland weer vun’n 28. April 1788 af an Deel vun de USA.

## Politik

Maryland is opdeelt in 24 Kreise (Countys):

## Weblenken

* Websteed vun Maryland (engelsch)
Pennsylvania

**Pennsylvania** (ok Pennsylvanien) (latiensch för „Penn sien Wooldland“), offiziell Naam „Commonwealth of Pennsylvania“ is en Bundsstaat in’n Oosten vun de USA. Sienen Naamen hett he vun William Penn. Pennsylvanien is een vun de Dörteihn Kolonien, de de Vereenigten Staaten grünnt hefft. In’n Oosten stött siene Grenz an New Jersey, in’n Süüdoosten an Delaware, in’n Süden an Maryland, in’n Süüdwesten an West Virginia, in’n Westen an Ohio un in’n Noorden an den Bundstaat New York un an dat Eriemeer. Alltohopen is Pennsylvania 119.283 km² groot.
## Wat öber dat Land to seggen is

De gröttste Stroom dör dat Land is de Susquehanna River. De gröttste Deel vun dat Land is Loofwoold un Hövelland. In’n Oosten vun dat Land liggt de middelhogen Bargen vun de Appalachen. In’n Süden vun den Staat finnt sik de Stäe Meadowcroft, wo allerhand Saken ut fröher Tieden utbuddelt weert. 

* Graad vun de Breede: 39°43'N bit 42°N
* Längengraad: 74°43'W bit 80°31'W
* breet: 255 km
* lang: 445 km

### Wie sik dat Land updeelt

Pennsylvania is updeelt in 67 Kreise (Countys):

## Inwahners
In Pennsylvania leevt 12.281.054 Inwahners (in dat Jahr 2000). Dat sünd 103 Inwahners up een km². Bi 88 % vun de Inwahners sünd Witte un 9 % sünd Swatte. Besunners veel Lüde mit düütsche Mudderspraak sünd in düssen Bundsstaat utwannert. 25 % vun de Inwahners stammt vun Düütschen af. De weert Pennsylvania Dutch nömmt. Mank jem gifft dat Mennoniten un Amische. De leevt besunners in'n Süden vun dat Land, un dor besunners in dat Lancaster County. On in dat Berks County hefft sik in dat 18. Jahrhunnert besunners evangeelsche Düütsche ansiedelt. 
### Gröttste Städer

*Kiek ok nah bi de [[List vun de Städer in Pennsylvania]]*

## Weblinks

* Websteed vun Pennsylvania (engelsch)
* VisitPA Touristik-Utkunft (engelsch)
Utah

**Utah** is en Bundsstaat vun de USA. He hett 2.233.169 Inwahners (Stand 2000) op en Rebeet vun 220.080 km². 3,25 % dorvun sünd Water, dat gröttste is de Groot Saltwater.
De Hööftstadt is Salt Lake City (op Platt: „Saltwaterstadt“). De Ökelnaam vun Utah is „Beehive-State“ (up Platt: „Immenstock-Staat“), vunwegen datt de Mormonen den Immenstock as Kennteken for Fliet un Arbeit for sik un ehr Land utsocht harrn. Bi 60 % vun de Inwahners vun Utah sund Mormonen.

## Historie

Utah weer vun’n 4. Januar 1896 af an as 45. Bundsstaat Deel vun de USA.

## Politik

Utah is opdeelt in 29 Kreise (Countys):

## Weblenken

* Websteed vun Utah (engelsch)
Delaware

**Delaware** is en Bundsstaat an de Oostküst vun de USA. 

De Staat wurd de *Eerste Staat* nömmt, wiels hier de Eerste van de 13 Kolonien de Verfaten van de USA ratifizeert hett (7. Dezember 1787). Delaware is opdeelt in dree Kreise (Countys): Kent County, New Castle County un Sussex County.

## Geografie
Delaware hett ruch weg 850.000 Inwahners up een Flach von 6.452 km². Dor sünd 1.387 km² vun Water. Delaware grenzt in'n Norden an Pennsylvania. De Oostgrenz na New Jersey hen billt de Delaware River un de Atlantik. In'n Süden un Westen liggt de Bundsstaat Maryland. De gröttste Stadt vun Delaware is Wilmington, de Hööftstadt is Dover. En vun de gröttsten Basen vun de US- Luftmacht liggt dicht bi Dover. 

## Klima
In Delaware gifft dat över dat ganze Johr hen en matig un fochtig Klima mit Temperaturen twuschen 0 un 24&nbsp;°C. De Atlantik warrt duchtig up dat Klima in. In'n Dörsnitt schient an 208 Dage in't Johr de Sunne. De Johrstieden sünd düütlich vun'nanner afgrenzt. In'n Summer kann dat bit to 32&nbsp;°C warm weern, in'n Winter fallt towielen Snee un dat kann freren bit to -5&nbsp;°C hen. 

## Inwahners
In Delaware leevt 853.476 Inwahners (Stand: U.S. Census 2006), dormank 72,1 % Witte, 20,7 % Swarte un Afroamerikaners, 6,3 % Hispanics, 2,9 % Asiaten un 0,3 % Indianers.

### Inwahners na Öller un Geslecht

Mit dat Öller vun de Inwahners vun Delaware sütt dat so ut:
* bit 18 Johre: 203.736 (23,9 %)
* 18 - 64 Johre: 535.186 (62,7 %)
* vun 65 Johre af an: 114.554 (13,4 %)

In'n Dörsnitt sünd de Inwahners vun Delaware 37,5 Johre oold.
48,5 % vun de Inwahners sünd Mannslüde un 51,5 % Froenslüde. 

### Indianers
Dat Indianervolk, wat oorsprünglich in dat hüdige Delaware tohuse weer, sünd de Lenni Lenape. De Europäers hefft to düssen Stamm *Delawaren* seggt. As de USA tostanne kamen sünd, hefft se veel to seggen harrt. Later sünd se ut verschedene Grünn över Indiana in anner US-Bundsstaten un na Kanada hen utwannert. Hüdigendags leevt de meisten Delawaren in Kansas un Oklahoma, man in Delaware gifft dat ok noch en Grupp. 

### Wie sik de Inwahnertall vun Delaware entwickelt hett

## Gröttste Städer


TimeAxis	= orientation:horizontal format:yyyy
ImageSize	= width:640 height:auto barincrement:25
PlotArea 	= left:10 right:10 top:10 bottom:40
AlignBars 	= justify

Colors =
  id:canvas        	value:rgb(0.97,0.97,0.97)

BackgroundColors = canvas:canvas

Period = from:0 till:80
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0 gridcolor:drabgreen

BarData=
  barset:Einwohnerzahl

PlotData=
  width:20 fontsize:M textcolor:black color:skyblue shift:(20,-6) anchor:from
 
  barset:Einwohnerzahl

  from:start till:72.8   text:Wilmington_(72.786)
  from:start till:34.3   text:Dover_(34.288)
  from:start till:30.1   text:Newark_(30.060)
  from:start till:9.1    text:Middletown_(9.121)
  from:start till:7.4    text:Smyrna_(7.413)
  from:start till:7.2    text:Milford_(7.201)
  from:start till:7.0    text:Seaford_(6.997)
  from:start till:5.7    text:Elsmere_(5.722)

TextData=
  fontsize:S pos:(520,20)
  text:Inwahners (1. Juli 2005)


## Belegen
Süüd-Carolina

**Süüd-Carolina** is en Bundsstaat vun de USA. Dor leevt up 82.965 km² 4.198.068 Inwahners (Stand 2000). De Hööftstadt is Columbia.

## Historie

Süüd-Carolina weer vun’n 23. Mai 1788 af an en Bundsstaat vun de USA.

## Politik

Süüd-Carolina is opdeelt in 46 Kreise (Countys):

## Weblenken

* Websteed vun Süüd-Carolina (engelsch)
Michigan

**Michigan** is en Bundsstaat vun de USA. De Hööftstadt is Lansing. Michigan hett 9.883.640 Inwahners (Stand 2010) op en Rebeet vun 250.941 km².

De langste Stroom in Michigan is de Grand River. Michigan hett den Binaam „Great Lakes State“ (Staat vun de Groot Seen).

## Historie

Michigan weer vun’n 26. Januar 1837 af an en Bundsstaat vun de USA.

## Politik

Michigan is opdeelt in 83 Kreise (Countys):

## Weblenken

* Websteed vun Michigan (engelsch)
Rhode Island

**Rhode Island** is en Bundsstaat vun de USA.

Van de Flach her is datt de lüttste Staat van de USA. Dor leevt up 4.005 km² 1.048.319 Inwahners. Dat sünd 262 Inwahners/km². De Hööftstadt heet Providence un liggt in de Narragansett Bay. De offiziell Naam van Rhode Island is *State of Rhode Island and Providence Plantations*. Adriaen Block, en nedderlannsch Forscher, hett dat Land wegen de rote Farv van de Eer *Rhode Eylandt* nömmt, wor ut in de Loop van de Johren denn dat engelsche Rhode Island wurn is. De Ökelnaam is *The Ocean State* (Ozean-Staat).

## Historie

Rhode Island weer vun’n 29. Mai 1790 af an en Bundsstaat vun de USA.

## Politik

Rhode Island is opdeelt in 5 Kreisen (Countys):

* Bristol County
* Kent County
* Newport County
* Providence County
* Washington County 

## Weblenken
* Websteed vun Rhode Island (engelsch)


Bild:Chateau-sur-Mer.jpg
Bild:Misquamicut Beach, RI 2009-08-03.JPG
Bild:Masonic Temple, Providence RI.jpg
Beilen

**Beilen** (düütsch: Beelen) is een Dörp in’d Oosten van de Mönsterland, an de Extbeck un an de Bielbeck. De Stroom geiht midden durch dat Dörp. Beilen liggt in'd düütsche Bundsland Noordrhien-Westfalen.

Beilen is siet 920 ene Gemeende bi Warnduorp.

## Weblinks

* Website van de Gemeend Beilen
Henrike

**Henrike** is een plattdüütschen Vörnaam for Deerns.

## Herkamen

Henrike is de Feminin-Form vun den Naam Henneke, Hinrich, Henrich (un annere). In’t Hoochdüütsche is dat de Naam Heinrich. Dor steekt de germaanschen Wöör *heim* oder *hagan* un *rîhhi* in. *Heim* heet Huus, *hagan* heet Hoff (mit een Tuun ümto) un *rîhhi* bedutt so veel, as mächtig oder Herrscher. De Naams Henneke, Hinrich usw. bedüüt nu all öbereen: *Herr in Huus*, oder *De up'n Hoff dat Seggen hett* un so wat in de Aart. Vunwegen dat Henrike de feminin Form vun düsse Naams is, heet ok Henrike nix anners, as *De up’n Hoff dat Seggen hett*.

Vun *Henrike* afleidt un körter maakt is ok de plattdüütsche Naam *[[Heike]]*.

## Kiek ok nah bi
*List vun plattdüütsche Vörnaams.

## Weblenken
The Who

**The Who** sünd ene britische Rockmusik-Band ut London. Se sünd 1964 grünnt worrn un se un bestaht bet hüüt. 

De Gründermusikers weer: Pete Townshend (Gesang, Gitarr), de sien Gitarr immer up de Bühn kaputt haun de, Roger Daltrey (Gesang), Keith Moon (Slagtüüch) un John Entwistle (Bass un Gesang). Keith Moon, een bannig goode Slagtüüchspöler, hett völ soppen un is 1978 dot bleven. John Entwistle is 2002 storven.

## Alben

* *My Generation* (1965)
* *A Quick One* (1966)
* *The Who Sell Out* (1967)
* *Tommy* (1969)
* *Who’s Next* (1971)
* *Quadrophenia* (1973)
* *The Who By Numbers* (1975)
* *Who Are You* (1978)
* *Face Dances* (1981)
* *It’s Hard* (1983)
* *Endless Wire* (2006)

## Weblinks

* Offizielle Homepage
Lark

**Lark** betekent

* Lark, en Vagel,
* Lärkendannen, en Nadelboom,
* Lark, Stroom in England, de in’n Great Ouse münnt,
* Lark, Oort in North Dakota, USA,
* Lark, Oort in’n Carson County, Texas, USA,
* Lark, Oort in’n Brown County, Wisconsin, USA,
* Studebaker Lark, Automodell von Studebaker.

**Lark** is de Familiennaam von

* Bob Lark, US-amerikaanschen Musiker,
* Karl Lark-Horovitz (1892–1958), US-amerikaanschen Physiker,
* Maria Lark (* 1997), US-amerikaansche Schauspelerin,
* Michael Lark, US-amerikaanschen Comicteekner.

Kiek ok bi: LARC.
Föhrenfamilie

De **Föhrenfamilie** (Pinaceae) is en Familie vun Nadelbööm (Pinophyta).

## Beschrieven
All disse Planten sünd ümmergröne Bööm, blots twee nich: de Lärkendannen un de Goldlärkendann. Jümehr Blööd hebbt de Foorm vun Nadels und sitt as Spiraal oder in Büschels op de Twiegen. De Saat wasst in Kienappels.

## Systematik

De Föhrenfamilie (Pinaceae) warrt in veer Ünnerfamilien ünnerdeelt un hett 11 Geslechter mit tosamen üm un bi 230 Oorden.

* Ünnerfamilie Abietoideae
** Dannen (*Abies*) mit 51 Oorden
** Zedern (*Cedrus*) mit 4 Oorden
** *[[Keteleeria]]* mit 3 Oorden 
** *[[Nothotsuga]]*, en monotypsch Geslecht
** Hemlockdannen (*Tsuga*) mit 8 Oorden
** Goldlärkenboom (*Pseudolarix*), en monotypsch Geslecht
* Ünnerfamilie Piceoideae
** Fichten (*Picea*) mit 33 Oorden
* Ünnerfamilie Pineoideae
** Föhren (*Pinus*) mit 11 Oorden
* Ünnerfamilie Laricoideae
** Lärkendannen (*Larix*) mit 11 Oorden
** Duvenboom (*Cathaya*), en monotypsch Geslecht
** Douglasdannen (*Pseudotsuga*) mit üm un bi 22 Oorden
Wisconsin

**Wisconsin** is en Bundsstaat vun de USA. He hett 5.536.201 Inwahners (Stand 2000) op en Rebeet vun 140.662 km². De Hööftstadt is Madison un de gröttste Stad is Milwaukee.

De Naam Wisconsin is de engelsch Version vun de franzöösch Adaptschoon vun en Naam vun de Miami-Illinois för den Stroom Wisconsin River. Dat heet sovöl as „de root liggt“ (betrucken up den Sandsteen an de Stroom). De Ökelnaam vun dissen Staat is *Dachs-Staat* (Badger State) un ok America's Dairyland.

## Historie
Wisconsin weer vun’n 29. Mai 1848 af an Deel vun de USA. In de Johren dornah keemen völ Düütsche, Polen un Norweger nah Wisconsin.

## Politik

Wisconsin is opdeelt in 72 Kreise (Countys):

### Gröttste Städer
Wisconsins gröttste Städer sünd:
TimeAxis	= orientation:horizontal format:yyyy
ImageSize	= width:640 height:auto barincrement:25
PlotArea 	= left:10 right:10 top:10 bottom:40
AlignBars 	= justify

Colors =
  id:canvas        	value:rgb(0.97,0.97,0.97)

BackgroundColors = canvas:canvas

Period = from:0 till:600
ScaleMajor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:drabgreen

BarData=
  barset:Einwohnerzahl

PlotData=
  width:20 fontsize:M textcolor:black color:skyblue shift:(20,-6) anchor:from
 
  barset:Einwohnerzahl

  from:start till:578.9  text:Milwaukee_(578.887)
  from:start till:221.6  text:Madison_(221.551)
  from:start till:101.2  text:Green Bay_(101.203)
  from:start till:95.2   text:Kenosha_(95.240)
  from:start till:79.4   text:Racine_(79.392)
  from:start till:70.2   text:Appleton_(70.217)
  from:start till:67.7   text:Waukesha_(67.658)
  from:start till:63.5   text:Oshkosh_(63.485)
  from:start till:62.6   text:Eau Claire_(62.570)
  from:start till:62.0   text:Janesville_(61.962)
  from:start till:58.8   text:West Allis_(58.798)
  from:start till:50.3   text:La Crosse_(50.287)

TextData=
  fontsize:S pos:(450,20)
  text:Inwahner (1. Juli 2005)


## Weblenken

* Websteed vun Wisconsin (engelsch)
Wyoming

**Wyoming** is en Bundsstaat vun de USA. He hett 493.782 Inwahners (Stand 2000) op en Rebeet vun 253.554 km². De Hööftstadt is Cheyenne.

## Historie

Wyoming weer vun’n 10. Juli 1890 af an as 44. US-Bundsstaat Deel vun de USA.

## Politik

Wyoming is opdeelt in 23 Kreise (Countys):

## Weblenken

* Websteed vun Wyoming (engelsch)
Braunschweig

**Braunschweig** is de hoochdüütsche Naam von

* Bronswiek, Stadt in Neddersassen.

**Braunschweig** betekent ok

* Braunschweig, Oort in de Provinz Oostkap, Süüdafrika,
* Braunschweig, Oort in de Provinz Mpumalanga, Süüdafrika,
* Braunschweig-Klass, Klass von Militärscheep,
* SMS ''Braunschweig'', Schipp von de düütsche Marien,
* ''Braunschweig'' (F 225), Fregatt von de düütsche Marien,
* ''Braunschweig'' (F 260), Korvett von de düütsche Marien,
* Braunschweig, Patrizierfamilie ut Breslau.

**Braunschweig** is de Familiennaam von

* Arthur Braunschweig (1888–üm 1953/1957), düütschen Maler un Grafiker,
* Carl Müller-Braunschweig (1881–1958), düütschen Philosoof, Psychoanalytiker un Verbandsfunkschonär,
* Christian Friedrich von Braunschweig (1720–1787), düütschen Offzeer,
* Christoph Braunschweig (* 20. Johrhunnert), Ökonoom,
* David Vincenz von Braunschweig (1711–1763), düütschen Verwaltungsbeamten,
* Elias Braunschweig (1841–1917), düütschen Ünnernehmer,
* Ernst von Braunschweig (1845–1907), düütschen Diplomaat,
* Ernst Müller-Braunschweig (1860–1928), düütschen Koopmann un Bildhauer,
* Georg von Braunschweig (1845–1911), düütschen Generaal,
* Hans Müller-Braunschweig (1926–2014), düütschen Psychoanalytiker,
* Hansjörg Braunschweig (1930–1999), Swiezer Politiker,
* Holger Braunschweig (* 1961), düütschen Chemiker,
* Johann Daniel von Braunschweig (1786–1857), düütschbaltschen Pädagoog,
* Ludwig Wilhelm von Braunschweig (1758–1838), düütschen Verwaltungsbeamten,
* Rachel Braunschweig (* 1968), Swiezer Schauspelerin,
* Robert Simon Braunschweig (1914–2001), Swiezer Inschenör un Journalist,
* Rosa Braunschweig (1860–1918), düütsche Schauspelerin un Speelbaasfro,
* Stéphane Braunschweig (* 1964), franzööschen Speelbaas,
* Uwe Braunschweig (1949–2013), düütschen Handballspeler,
* Wilhelm von Braunschweig (1775–1854), düütschen Generaalmajor.

Kiek ok bi: Hertogdom Bronswiek, Freestaat Bronswiek, Verwaltungsbezirk Bronswiek, Landkreis Bronswiek, Regerungsbezirk Bronswiek, Region Bronswiek, Distrikt Bronswiek, Kanton Bronswiek.
Düt un dat op Platt

**Düt un dat op Platt** is ene Reeg, de vun den NDR för dat Radioprogramm NDR 1 Neddersassen maakt warrt. Se geiht jeden Sünnavend vun Klocken söss bet Klocken acht un warrt vun Ilka Brüggemann modereert. Fröher weren ok Lutz Ackermann un Manfred Scharfe as Moderatoren aktiv. Op Plattdüütsch gifft dat verschillen Bidrääg över allens wat intresseert.

## Kiek ook bi

* Plattdüütsch Radioprogramm

## Weblinks
* Düt un dat op Platt bi ndr.de (hoochdüütsch)
Klaus-Groth-Pries (Heid)

De **Klaus-Groth-Pries** is en plattdüütschen Literaturpries för Lyrik, de siet 2004 all twee oder dree Johr in’n Juni vun de Stadt Heid vergeven warrt. De Idee för den Pries keem vun Karl-Heinz Groth ut Goosfeld un de Pries is nöömt na Klaus Groth. He is mit en Geldpries vun 3000 Euro verbunnen.

## Winners

* 2004: Willi Gerbode
* 2007: Jürgen Kropp för den Gedichtzyklus *Afdanz*
* 2009: Jürgen Heitmann för de Gedichten *sotoseggen*, *tegenaan*, *tiedenwessel* un *koppheister*
* 2011: Birgit Lemmermann
* 2013: Jürgen Kropp för den Gedichtzyklus *Ganz alleen. En Dodendanz*
* 2015: Rainer Prüß
* 2019: Martha-Luise Lessing
Klaus-Groth-Pries

**Klaus-Groth-Pries** betekent

* Klaus-Groth-Pries, Pries för nedderdüütsche Lyrik vun de Stadt Heid,
* Klaus-Groth-Pries, Pries för nedderdüütsche Lyrik vun de Stadt Hamborg.
Lowitsch

**Lowitsch** (poolsch *Łowicz*) is ene Stadt in de Woiwodschop Łódz in Polen mit üm un bi 30.000 Inwahners.

## Weblenken

* http://www.um.lowicz.pl (poolsch)