open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hodge

**Hodge** is de Familiennaam von

* Aldis Hodge (* 1986), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Andrew Triggs Hodge (* 1979), brietschen Roderer,
* Archibald Alexander Hodge (1823–1886), US-amerikaanschen Geistlichen,
* Benjamin Lewis Hodge (1824–1864), US-amerikaanschen Farmer, Jurist un Politiker,
* Brian Hodge (* 1960), US-amerikaanschen Schriever,
,
,
* Daniel Hodge (* 1932), US-amerikaanschen Ringer,
* Derrick Hodge (* 1979), US-amerikaanschen Bassist,
* Douglas Hodge (* 1960), brietschen Schauspeler,
* Edwin Hodge (* 1985), US-amerikaanschen Schauspeler,
* Frank Hodge (1894–1957), engelschen Badmintonspeler,
* Gavin Hodge (* 1954), brietschen Videokünstler un Speelbaas,
* George Baird Hodge (1828–1892), US-amerikaanschen Politiker,
* Gerald Hodge († 2012), US-amerikaanschen Künstler,
* Helena Norberg-Hodge (* 1946), sweedsche Ökologin,
* Huck Hodge (* 1977), US-amerikaanschen Kumponist,
* Hugh Lennox Hodge (1796–1873), US-amerikaanschen Geboortshelper,
* John Hodge (* 1964), brietschen Dreihbookschriever un Dokter,
* John E. Hodge (1914–1996), US-amerikaanschen Chemiker,
* John R. Hodge (1893–1963), US-amerikaanschen Generaal,
,
* Margaret Hodge (* 1944), brietsche Politikerin,
* Margaret Emily Hodge (1858–1938), brietsch-austraalsche Schoolmeestersche un Feministin,
* Megan Hodge (* 1988), US-amerikaansche Volleyballspelerin,
* Patricia Hodge (* 1946), engelsche Schauspelerin,
* Patrick Hodge, Lord Hodge (* 1953), schottschen Jurist,
* Paul William Hodge (1934–2019), US-amerikaanschen Astronoom,
* Percy Hodge (1890–1967), brietschen Lichtathlet,
* Philip G. Hodge (1920–2014), US-amerikaanschen Inschenör,
* Roberto Hodge (1944–1984), chileenschen Footballspeler,
* Russ Hodge (* 1939), US-amerikaanschen Teihnkämpfer,
* Sally Hodge (* 1966), brietsche Radsportlerin,
* Stephanie Hodge (* 1956), US-amerikaansche Schauspelersche,
* Steve Hodge (* 1962), brietschen Footballspeler,
* Susie Hodge (* 1960), brietsche Kunstvermiddlerin,
* Triston Hodge (* 1994), Footballspeler ut Trinidad un Tobago,
* Walter Hodge (* 1986), Basketballspeler ut Puerto Rico,
* Walter Hendricks Hodge (* 1912), US-amerikaanschen Botaniker,
* William Vallance Douglas Hodge (1903–1975), brietschen Mathematiker.

**Hodge** betekent

* Hodge, Kater von Samuel Johnson.

Kiek ok bi: Hodges.
Gorch Fock (Mehrdüdig Begreep)

**Gorch Fock** betekent

* Gorch Fock, as Pseudonym den Schriever Johann Wilhelm Kinau,
* *[[Gorch Fock (1933)|Gorch Fock]]*, Segelschipp, dat fröher to’n Utbilln bruukt worrn is,
* *[[Gorch Fock (1958)|Gorch Fock]]*, Segelschipp, dat as Schoolschipp vun de düütschen Marine bruukt warrt.
Boa Vista

**Boa Vista** oder **Boavista** ([ˈboɐ ˈѵɪʃʈɐ], port. för „schöne Utsicht“) betekent

* Boa Vista, Eiland vun Kap Verde,
* Boa Vista, Hööftstadt vun den Bundsstaat Roraima, Brasilien,
* Boa Vista, Gemeen in’n Kreis Leiria, Portugal,
* Boavista, Stadtdeel von de Stadt Porto, Portugal,
* Boavista Porto, Footballvereen ut de Stadt Porto, Portugal,
* Riberalves-Boavista, portugeesch Radsportteam.

Kiek ok bi: Buena Vista, Buenavista.
Ursula Kurz

**Ursula Kurz, geb. Koch** (* 25. Januar 1923 in Wittenborg/Mekelnborg-Vörpommern; † 16. Juli 2018) weer en plattdüütsche Lyrikerin. Pseudonym: UKW (Ursula Kurz Wittenburg).

## Leven

Ursula Kurz hett eerst hör Realschoolafsluss makt un hett denn bi de Stadtverwalten Wittenborg Verwaltungsangestellte leert un bit 1947 ok arbeit. Dornah hett se in de Book- und Papierwarenhandlung vun hör Mann mitarbeit un hör veer Kinner uptrucken. Se weer Baas vun de Arbeitsgemeenschap „Pflege der plattdeutschen Sprache“ an de Wittenborger School un hett apenliche Uptreden van hör Schölers organiseert. 

Se sülvst schreev all siet hör eegen Schooltiet Gedichte. Later henn kemen Körtgeschichten un Vertellsels in plattdüütsche Spraak dorto. In hör Warken grippt se Probleme vun de Gegenwart up, beschrifft dat Leven un Tosommenleven vun Minschen un de Natur in’ Wessel vun de Johrstieden. Völ vun hör Gedichte wiest hör Fründschap to Kinner – se schrifft nich blots över, sonnern ok för Kinner. Hör Geschichten sünd dorüm ok in Schoolböker afdruckt. Dormit wurrd de plattdüütsche Literatur ok al an Kinner vermiddelt. 

Över 20 Komponisten/Ledermakers hebbt meest 200 vun hör muieste Gedichte vertont un up CD un Höörböker verapenlicht. 

För hör Levenswark is se 1998 mit de Johannes-Gillhoff-Pries uttekent wurrn. 1999 kreeg se en Ehrenoorkunn vun de Ministerpräsident vun dat Land Mekelnborg-Vörpommern. 

## Warken
* Heimatbiller 	        (1984 Volksdruckerei Hagenow)
* Heimatleiw		(1986 Volksdruckerei Hagenow)
* Heimatkläng’n	        (1988 Volksdruckerei Hagenow)
* Ollwiewersommer	(1990 Volksdruckerei Hagenow)
* DU UN ICK		(1994 Eichenverlag Hagenow)
* Plietsch möt’n sin	(1998 Hinstorff Verlag Rostock)
* Ick fleut di wat!	(2007 Hinstorff Verlag)

## Anthologien ü.a. in
* Voß und Haas Kalender (Hinstorff Verlag) – siet 1996
* Mecklenburgischer Kirchenkalender (Stock & Stein Verlag/Obotritendruck Schwerin) – siet 1997
* Pampower Liederhefte (Nordwindpress) – 2000 - 2005

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

* Hinstorff Verlag Rostock (Autoren) (hoochdüütsch)
Makkum

**Makkum** is vun ole Tieden her en Fischerdörp in de ehemaalsche Gemeende Wûnseradiel in de Provinz Freesland in de Nedderlannen. Dor leevt üm un bi 3450. Inwahners. 

## Historie
In dat Middelöller hett Makkum den Naam dragen: „Poort na de Zuiderzee“. Dat keem vunwegen de twee Slüsen, de to en Klooster hören döen, wat nich wiet weg weer. Makkum kunn so en Rull spelen as en wichtig Zentrum för den Hannel. Dat lä just an de richtige Steed. 

Dat „Gollen Tietöller“ füng in Makkum in dat 17. Johrhunnert an un güng bit na dat 18. Johrhunnert. In de Tiet weer Makkum en wichtig Zentrum för Hannel un Bedrieven. Dor hören Pöttereen to, Tegelmakereen, Möhlen för Holt, Ööl, Papier un Peper, Scheepswarften un mehr as 100 Kalkovens. Dat dat Makkum in düsse Johren so goot güng, dat keem vör allens vun de Brennereen her, de Kalk ut Muschelschellen brennen döen. Dor harrn veel Lüde Arbeit vun. Düsse Kalk weer vun en hoge Qualität un is ünner annern bruukt wurrn, as de Hüser in Amsterdam boot wurrn sünd. Dat Grundmaterial un de Produkten, de dor an'n Enne vun maakt wurrn sünd, sünd mit Scheep hen- un herföhrt wurrn. Dor bleuhden ok de Scheepfohrt un de Schippbo üm. Ok wichtig weer dormols de Fischeree. Noch hüdigendags gifft dat dor ene lüttje Flott vun Fischerscheep. In dat 19. Johrhunnert güng dat mit Makkum bargdol. Dat keem dorvun, dat de Zuiderzee versannen dö. In düsse Johren sünd avers de Hannelsscheep jummer grötter wurrn un konnen nu nich mehr na den Haven inlopen. Handwark un Bedrieven güngen torüch un bloß Schippbo un Pöttereen sünd nableven. In dat 20. Johrhunnert güng dat denn avers doch wieder. Dat keem vunwegen de Anlaag vun den Afslussdiek un vun dat Makkumerdiep, dat utbaggert wurrn is, dormit de Scheep den Haven wedder anstüern könnt. In de verleden Johren hett besunners de Tourismus sik goot maakt in Makkum. Besunners de Lüde, de sik geern up'n Water rumdrieven doot, föhlt sik hier tohuse. Jedet Johr kaamt grode Massen vun Touristen na dat Ferienzentrum “De Holle Poarte”. Dor höört en Strand to, en Campingplatz, Ferienwahnungen un ok en Promenaad. 

## Wat een sik ankieken kann

In Makkum gifft dat noch allerhand Tügen vun sien Gollen Tiet. De Anlaag vun de lüttje Stadt stammt ut dat 17. Johrhunnert. Bi de Slüse gifft dat an de lüttjen Grachten smucke Koopmannshüser to sehn, mit prächtige Gevels un allerhand Hüsersmuck, de Indruck maken deit. De vörmalige Waag schall een sik ok mol ankieken. Besöken schall een ok de Pötteree „Koninklijke Tichelaar Makkum“. Dat is de öllste Pötteree in de ganzen Nedderlannen. Dor stellt se al siet 400 Johren dat Makkumer Pötterwark her, wat up de ganze Welt bekannt is. Ok Landweertschop un Natuur speelt in Makkum en grode Rull. Dor gifft dat langs de Küst vun dat Iesselmeer Landstreken, de beröhmt sünd vunwegen de velen Vagels un de grote Tall vun verscheden Planten. Up de Warft „De Vries“ in den Haven vun Makkum weert Luxus- Megajachten boot. An den Diek na den Aflsussdiek to liggt en ole reformeerte Kark up en Warft. Ümto is de Karkhoff vun dat Dörp. Een Ooltreformeerte Kark gifft dat ok.
John Hodge

**John Hodge** (* 1964 in Glasgow, Schottland) is en britischen Dreihbookschriever un Dokter.

## Leven
Hodge is as en Nakamen vun ein Familie vun Dokters in Glasgow boren un opwossen. He hett toeerst de Tradischoon wietermaakt un studeer in de Johren 1982 bit 1987 Medizin an de University of Edinburgh. He hett dorna enige Johren in Edinburgh as Dokter arbeidt. Nadem he dor 1990 op en Filmfestival den Filmproduzent Andrew Macdonald drapen het, füng he dormit an, Dreihböker to schrieven. 1993 is he denn ümtogen na London, wo he ok as Dokter arbeidt hett aver ok wieter Dreihböker schreven hett, ünner annern för *Trainspotting*. Sien Dreihböker sünd to’n gröttsten Deel vun Danny Boyle ümsett worrn, de för Trainspotting ok en poor Utteken kregen hett.

## Filmografie

## Utteken
John Hodge hett för sien Warken dree Filmpriesen kregen. Wietere veer Nomineeren weern em todacht, dorünner ok för den Oscar in de Kategorie *[[Oscar/Best Dreihbook na Vörlaag|Best Dreihbook na Vörlaag]]* för den Film Trainspotting. Wunnen hett he:
* 1996: den *[[BAFTA Film Award]]* in de Kategorie *Best Dreihbook* för *Trainspotting*.
* 1997: den *[[BAFTA Scotland Award]]* in de Kategorie *Best Speelfilm* för *Trainspotting*.
* 1997: den *[[Evening Standard British Film Awards]]* in de Kategorie *Best Dreihbook* för *Trainspotting*.

## Weblenken
Vekter (Biologie)

As **Vekter** (lat. *vector* „een, de driggt, tücht oder transporteert“) warrt in de Biologie en Deer betekent, dat Krankmakers överdrägen deit. In de Medizin is dat allgemener de Överdräger vun en Infekschoonskrankheit.

De Vekter transporteert en Krankmaker vun den Hööft- oder Reservoirweert op en annern Organismus ahn dorbi sülvst krank to warrn. Dat warrt as indirekten, horizontalen Infekschoonsweg betekent. In de Gentechnik hett de Begreep en annere Bedüden. In’n Tosamenhang mit Infekschonen warrt generell twee Oorden vun’t Överdrägen vun Krankheiten ünnerscheedt:

## Bioloogsch Överdrägen
Hierbi warrt en Krankmaker vun en sünnern Vekter – dat künnt t.&nbsp;B. bloodsugen Insekten wesen – bi’t Opnehmen vun Nehrmiddel (t.&nbsp;B. dat Blood) vun den infizeerten Hööftweert opnahmen un överleeft binnen den Vekterorganismus in’n aktiven Tostand. Dorbi kann sik de Krankmaker ünner Ümstännen ok noch vermehren un/oder verännern un infizeert, wenn de Vekter dat nächste mol wedder Nohren to sik nimmt, dat nächste noch nich infizeerte Opper. In’n Grundsatz gellt för dissen Weg för’t Överdrägen, dat de Vekter blots sien sünnern Krankmaker överdrägen kann. De Vekter warrt dorbi as Twüschenweert betekent.

## Mechaansch Överdrägen
Bi de annere Oort hett de Vekter blots vun buten Kontakt mit een oder mehrere Krankmakers un överdriggt disse(n) över Kontaktinfekschoon (oder ok *Smerinfekschoon*) op en anneern Organismus. De Vekter deent in dissen Fall as Transportweert. Bispelen dorför sünd ünner annern de Huusfleeg, de Brummer un de Kackerlaak. Över dissen Weg kann de Weert all mögliche Krankmakers överdrägen. De Transport vun den Krankmaker över längere Tiet is dorbi aver blots bi Krankmakers möglich, de nich ketelhorig op Luft reageert.
Sal

**Sal** (leddt sik af vun ) betekent

* Sal, Eiland von Kap Verde,
* Sal, Stroom in Goa, Indien, de in’n Indischen Ozean münnt,
* Sal, Stroom in Russland, de in’n Don münnt,
* Ruta de la Sal, Regatta, de in’t Middelmeer veranstalt warrt,
* Grupo Sal, Folkloregrupp ut Süüdamerika,
* Salboom, Boomoort in Süüdasien.

**SAL** is afkört för

* School för Anwendte Linguistik, School in de Swiez,
* SAL, Swiezer Arbeitsgemeenschap för Logopädie,
* SAL, Smiettechnik (*Side-Arm-Launch*) in’n Modellflaag,
* Sterility assurance level, Kriterium för Sterilität bi pharmazeutische Produkten (SAL-Weert),
* as KFZ-Kennteken för Fohrtüüch vun’n Landdag vun’n Saarland,
* Schifffahrtskontor Altes Land, en Reederee,
* Seaboard Air Line Railroad, US-amerikaansche Iesenbahnsellschap,
* *Scalable Application Language*, en Programmeerspraak.

**Sal** is de Familiennaam von

* Jack Sal (* 1954), US-amerikaanschen Künstler,
,
* Ramazan Sal (* 1985), törkschen Footballspeler.
São Vicente

**São Vicente** betekent

* São Vicente, Eiland vun Kap Verde,
* São Vicente, Oort in São Paulo, Brasilien,
* São Vicente, Oort in Rio Grande do Norte, Brasilien,
* São Vicente Ferrer, Oort in Pernambuco, Brasilien,
* São Vicente Ferrer, Oort in Maranhão, Brasilien,
* São Vicente de Minas, Oort in Minas Gerais, Brasilien,
* São Vicente do Sul, Oort in Rio Grande do Sul, Brasilien,
* São Vicente, Oort in Abrantes, Portugal,
* São Vicente, Oort in Braga, Portugal,
* São Vicente, Oort in Chaves, Portugal,
* São Vicente, Oort in Guarda, Portugal,
* São Vicente, Oort op Madeira, Portugal,
* São Vicente Ferreira, Oort op de Azoren, Portugal,
* Cabo de São Vicente, Kap in Protugal.
São Nicolau

**São Nicolau** betekent

* São Nicolau, Eiland vun Kap Verde,
* São Nicolau, Gemeen in Portugal,
* São Nicolau, Gemeen in Brasilien.
Santo Antão

**Santo Antão** betekent

* Santo Antão, Eiland vun Kap Verde,
* Santo Antão, Gemeen in’n Kreis Calheta op de Azoren, Portugal,
* Santo Antão, Gemeen in’n Kreis Évora, Portugal,
* Santo Antão do Tojal, Gemeen in’n Kreis Loures, Portugal,
* Vitória de Santo Antão, Stadt in Brasilien.
Wonserediel

**Wonserediel** (Freesch *Wûnseradiel*, nedderlannsch **Wonseradeel**) is en ehemaalsche Gemeende in de Provinz Freesland in de Nedderlannen twuschen Workum, Harns un Bolsward. De Gemeende tellt 11.914 Inwahners (1. Juli 2006) un is 320,61 km² groot. Wûnseradiel is en Gemeende up dat platte Land. Veel Minschen hefft jem ehr Arbeit bi de Landweertschop. De besteiht to’n groten Deel ut Veehtucht. 

## Geografie

In'n Noorden vun Wûnseradiel liggt dat Wattenmeer, an de Westkant dat Iesselmeer. De Gemeenden ümto sünd Harns, Franekerediel, Littenserediel, Bolsward, Wymbritserediel, Ni’jeferd un an dat annere Enne vun den Afslussdiek de Gemeende Wieringen in Noordholland.

## Wichtigste Öörd
De Gemeende Wûnseradiel tellt tominnst 55 offizielle Öörd. De Hööftoort is Witmarsum. De Naams in nedderlannsche Spraak weert as de offiziellen Naams ankeken. 

### Dörper un Wohnsteden
So veel Minschen hefft dor an'n 1. Januar 2004 leevt:

Bron: CBS

De annern offiziellen Wohnsteden:

### Naverschop
Na düsse offiziellen Öörd gifft dat in de Gemeende düsse Naverschoppen:
* Sieswerd
* Sjungediek

## Inwahners mit de Johren
De Inwahnertallen in de Johren weern: 
* 2004 - 11.939
* 2003 - 11.931
* 2002 - 11.971
* 2000 - 11.804
* 1974 - 11.729
* 1964 - 12.324
* 1954 - 13.635
* 1880 - 12.863
* 1848 - 9270
* 1796 - 6989
* 1714 - 7483
Bloodfarv

**Bloodfarven** sünd Farvstoffen, de in’t Blood löst oder in egene Zellen (Bloodkörpers) konzentreert sünd un in den Transport vun Suerstoff inbunnen sünd.

Se sünd in jümmer Atenpigment ünnerscheedlich:
* Hämoglobin is en root Protein, bi dat Iesen an dat Häm bunnen is. Dat Protein kummt bi Warveldeerten vör, aver ok bi Anneliden as den Regenworm.

* Chlorocruorin is gröön un kummt bi eenige Ringelworms vör. Dat Iesen is in en Porphyrinring liek dat Häm bunnen.

* Hämocyanin is blau oder ahn Suerstoff ahn Klöör. Dat Atenpigment is hier dat Kopper, wat direkt an’t Protein bunnen is. Hämocyanin gifft dat bi de Liddfööt un de Weekdeerten vör.

* Hämerythrin is vigelett oder ahn Suerstoff ahn Klöör. Dat Atenpigment is Iesen, dat as bi’t Hämocyanin direkt an’t Protein bunnen is. Dat Protein kummt bi en Reeg vun Seedeerten ahn Warvel vör.
Hollveen

De **Hollvenen** sünd twee grote Venen, de dat suerstoffarme Blood ut den Lief torüch na den rechten Hartvörhoff transporteert.

Disse beiden Venen sünd:
***Bövere Hollveen** (*Vena cava superior*), de dat Blood vun överall baven dat Dweerfell sammelt. Bi Deerten warrt se as vördere Hollveen (*Vena cava cranialis*) betekent.
***Ünnere Hollveen** (*Vena cava inferior*), de dat Blood vun överall ünner dat Dweerfell sammelt. Bi Deerten warrt denn vun de achteren Hollveen (*Vena cava caudalis*) snackt.

De Hollvenen hebbt bi’n Minschen en wesselnden Dweersnitt, jüst na de Laag vun’n Lief un dat intravasale Fletigkeitsvolumen, vun üm un bi 2 cm. De venöse Blooddruck binnen de Hollvenen liggt bi ruchweg 0 bit 15 mm Hg. Mehr dorto steiht ünner Zentral Venendruck.

De Hollveen entsteiht dör Versmölten vun de poorwies (links un rechts vun’t Rückgrat) anleggten Subkardinalvenen. Dorna sünd Normvarianten möglich. De fakenste form is de linkssietige Vena cava inferior, de faken in de Vena hemiazygos inmünnt. Agenesien oder deelwiese Agenesien sünd bi de Vena cava inferior roor un kommt tohopen mit en högere Neegen to Beenvenenthrombosen vör.

De Hollvenen laat sik goot mit Katheters sondeeren. Bito künt se ok mit ünnerscheedlichen Bildverfohren as Ultraschall, Phlebographie oder Reeknertomographie dorstellt un ünnersocht warrn.

De Hollvenen künnt dör Thrombosen oder Tumoren verslaten wesen. Se künnt ok vun buten komprimeert warrn.
Granny Smith

**Granny Smith** is en Huusappel (*Malus domestica*) de sien Wörteln in Australien hett. De Granny Smith is en Tofallssamling, de 1868 vun Maria Ana Smith ut Eastwood bi Sydney, Australien, opdeckt worrn is.

Maria Ana Smith is 1870 dood bleven. Twintig Johr na ehrn Dood is de Appelsort to’n eersten mol op en örtliche Gorrnbo-Utstellen as *Granny Smith’s seedling* vörstellt worrn. Se sülvst harr den Settling för en Holtappel (*Malus sylvestris*) hollen. Man nimmt vundaag an, dat de Appelsort Granny Smith en Krüzen wesen kunn ut en Settling vun den Malus sylvestris un de Pollen vun en Malus domestica. Bi 1935 rüm is de Appel in England inföhrt worrn, man eerst af 1950 is de Granny Smith as Importaaft ut de süüdlichen Halfkugel in Middeleuropa bekantn worrn.

De süerliche Granny Smith warrt geern to’n Backen un Kaken bruukt. He hett en giftgröne, licht sprenkelte Huut. To’n Wassen bruukt de Appel en hitt Klima un veel Tiet, üm vullstännig uttoriepen. Liekers de Granny Smith to de suersten Appelsorten vun all tellt, warrt he teemlich geern eten.

En Appel vun de Sort Granny Smith is butendem dat Logo vun Apple Records, dat Plattenlabel, dat vun de Beatles grünnt worrn is.


Image:Granny smith apples.jpg|Granny Smith Appels
Image:GreenApple.png|En giftgrönen Granny Smith
Image:Malus Granny Smith 4546.jpg|Granny Smith mit sprenkelte Schaal.
Image:The Granny Smith.jpg|Granny Smith


## Kiek ok
* List vun de Appelsorten

## Weblinks

* Artikel to de Historie vun’n Granny Smith ut de Neuen Zürcher Zeitung (hoochdüütsch)
Harold Ramis

**Harold Allen Ramis** (* 21. November 1944 in Chicago, Illinois; † 24. Februar 2014 ok dor) weer en US-amerikaanschen Schauspeler, Dreihbookschriever un Speelbaas.

## Leven
Ramis hett in de Washigton University in St. Louis, Missouri, studeert. Na dat College hett he en Tiet lang in en Nervenheelanstalt arbeidt un dorna as Redakteur för dat Magazin Playboy. Twüschendör weer he en Tiet lang Liddmaat bi de Theatergrupp *[[The Second City]]*.

Bekannt worrn is Ramis sünners dör sien Rull as „Dr. Egon Spengler“ in de beiden Filmen *Ghost Busters* un *Ghost Busters II*, för de he tosamen mit Dan Aykroyd ok de Dreihböker schreven hett.

Harold Ramis weer siet 1989 mit sien fröhere Assistentin, de Schauspelersche Erica Mann verheiraadt un hett dree Kinner. Dorünner is ok en Dochter ut sien eerste Eh mit Anne Plotkin. In’n Februar 2014 is he an en rore autoimmunoloogsche Vaskulitis doodbleven. He leev bit toletzt in Chicago.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Harold Ramis weer för sien Warken mit acht Filmpriesen ehrt. För söss wietere weer he nomineert. Uttekent worrn is he ünner annern mit:
* 2001: de Opnahm in de *Screenwriting Hall of Fame* vun de American Screenwriters Association
* 2000: den *[[Chicago Award]]* vun’t *[[Chicago International Film Festival]]* 
* 1997: den *[[Commitment to Chicago Award]]*
* 1995: den *[[Earle Grey Award]]* vun de *[[Gemini Awards]]*
* 1994: den *[[ALFS Award]]* as *Dreihbookschriever vun’t Johr* för *Groundhog Day*.
* 1994: den *[[BAFTA Film Award]]* in de Kategorie *Best Originaldreihbook* för *Groundhog Day* 

## Borns


## Weblenken

* ofizielle Websteed (engelsch)
Agenesie

De Begreep **Agenesie** (ok **Agenesia** oder **Agenesis**) warrt in de Medizin un Deertenmedizin bruukt, wenn en Organ vun wegen de genetisch Anlaag kumplett fehlen deit.

Dorbi hannelt sik dat üm en Form vun Törnenfehlbilln, de vun de Tiet her vör de Aplasie tostannen kummt.

Bispelen sünd fehlen Anlagen vun’n Corpus callosum, vun’n Appendix, vun de Lebber, Milt, Schilddrüüs, Nevenklöten oder Nevenschilddrüsen.
Þingvellir

**Þingvellir** (iesländsch „Þing“: *Volksversammeln* utspraken ähnlich as "thing" in engelsch, „vellir“: *Felder; Ebene*, utspraken as: "wettlir", also: [θiŋkvetlir], düütsch ok „Thingvellir“ ) is en Oort un en Natschonalpark in' Süüden vun Iesland, dicht bi dat Reykjanes-Halveiland. 

## Histoorsch Bedüüden

Hier is al üm 930, also to’n Enn’ vun de Landnahme dör de Wikingers ut Norwegen, de traditschonell gesettgeevend Versammeln Alþing afhollen wurrn. Se harr domols gesettgeevend as ok Gerichtsfunkschoon. Dat is somit een vun de oldeste Parlamente up de Eer (nah Grekenland in de Antike). 1798 hebbt de Däänen dat Parlament uplööst. 

An disse histoorsch Oort is an 17. Juni 1944 de Republik Iesland utropen wurrn un man hett dor ok 1994 de Fieftig-Johr-Fier makt.

## Geologie
Þingvellir liggt in de Süüdwesten vun Iesland un is siet 1928 en Natschonalpark.

Dat liggt inmidden vun en Riftzoon (Gravenbrookzoon) un drum herüm liggt veer aktiv Vulkansysteme, dorünner de Hengill, an dat Süüdufer vun de See Þingvallavatn. De Stroom Öxará floot dör de Natschonalpaark un formt an de Slucht Almannagjá en ankiekensweerten Waterfall, de Öxarárfoss. Dor hier un in de Nahberskopp sück ok noch de tektonischen Platten bewegen, gifft dat dor Eerdbeeven, imposant Felsspalten un Reeten. Besünners to nömmen is dorbi de *Almannagjá* (*Allmänner-Slucht*). Vulkanismus gifft dat dor ok. Dat kann ok woll mal wesen, dat dat Water in de Bäke anfangen deiht to dampen. 

## Touristisch Bedüüden
* De Oort hörrt tosommen mit de Waterfall Gullfoss un den Geysiren vun de Haukadalur to de bekanntst Attrakschoonen vun Iesland, de so nömmt Gülden Kreis.
* 2004 is de Natschonalpark dör de UNESCO in de List vun dat Weltkulturarv upnommen wurrn.

## Weblenken
### Informationen
* Offiziell Websteed (ieslandsch, engelsch)
* Plattentektonik un Vulkanismus in Þingvellir
* De old Parlamentsstää im Þingvellir
* Schätze-der-welt

### Fotos un Biller
* Foto
* Þingvellir Foto
Oosten Wahnsteed

De **osten Wahnsteed** (Ooltnorweegsch: Eystribygð, Ieslännsch: Eystribyggð) weer dat gröttere vun twee Rebeden op Gröönland wo vun üm un bi 984 af norweegsche Buern ut Iesland wahnt hebbt. (Dat annere weer de Westen Wahnsteed).  In ehr beste Tiet weern dat ca. 4000 Lüüd.

Eegentlich liggt de oosten Wahnsteed mehr in'n Söden as in den Oosten vun de annere. As de Koort dat wiest, liggt se op de süüdwesten Huuk vun Gröönland an't (Land-)Enn vun welke lange Fjorden. De letzten Narichten över disse Norwegers sünd vun 1410. Wat mit de Inwahners denn passeert is, is nich bekannt un vun de Wahnsteed sünd bloots Ruinen vun de Hööv un Karken bleven, t.B. in Brattahlíð, Garðar un Hvalsey.

## Kiek ok
* Westen Wahnsteed
Cavansit

**Cavansit** is en roor Mineral ut de Mineralklass vun de Schichtsilikaten. Dat Mineral hett de cheemsch Formel Ca[VO|Si4O10] · 4 H2O un kristalliseert in’t orthorhombsche Kristallsystem, wobi lange tafelige, prismaatsche oder nadelige Kristallen tostannen kamt, mitünner ok radialstrahlige Gesatlt in de Klören gröön, gröönblau un blau.

## Naam un Historie
De Naam „Cavansit“ is en künstlich Woort, dat ut de Afkörten vun de in’t Mineral vör allen vörkamende Elementen **Ca**lcium, **Van**adium un **Si**lizium. Dat anbammelte *t* steiht för dat greeksche *lithos* för „Steen“.

Funnen un to’n eersten mol beschreven weer dat Mineral 1967 vun en US-amerikaanschen Mineralogen.

## Vörkamen
Cavansit billt sik vör allen hydrothermal in Hollrüüm vun Vulkanstenen.

Opstunns gifft dat blots ganz wenig Fundsteden vun dat Mineral. De besten Kristallen kamt ut de Zeolith-Steenbrüch in Pune in Indien.

## Verwennen
Dat Mineral hett technisch un weertschopplich keen Bedüden. Blots Sammlers hebbt Cavansit geern in jemehr Sammeln vun wegen de strahlend blaue Klöör.

## Literatur
* Edition Dörfler: *Mineralien Enzyklopädie*, Nebel Verlag, ISBN 3-89555-076-0
* Paul Ramdohr, Hugo Strunz: *Lehrbuch der Mineralogie (16. Aufl.)*, Ferdinand Enke Verlag (1978), ISBN 3-432-82986-8

## Weblenken

*MinDat - Cavansite (engelsch)
Witmarsum

**Witmarsum** (up Freesch **Wytmarsum**) is en Dorp un de Hööftoort vun de ehemaalsche Gemeende Wonserediel in de Provinz Freesland in de Nedderlannen. Dor leevt um un bi 1.800 Inwahners. 

## Geographie
Witmarsum liggt dicht bi de Autobahn A7 twuschen den Afslussdiek un Bolsward. Nich wiet af liggt de Dörper Arum, Pingjum un Wons. 

## Inwahnertallen
* 2004 - 1804
* 2003 - 1862
* 2002 - 1887
* 1999 - 1816

## Bekannte Witmarsumers
### Menno Simons
Menno Simons is hier 1496 boren. 1524 is he Vikaar wurrn in Pingjum un 1533 kreeg he en egen Karkengemeende in Witmarsum. He is de eenzige nedderlannsche Reformater, de en Kark grünnt hett, de sik över de ganze Welt hen ut utbreedt hett. Jummerto besöökt Döper un Mennoniten ut all Kanten vun de Welt Witmarsum un Pingjum. Buten dat Dorp steiht en Denkmol an de Steed, wo Menno predigt hett. In Pingjum mutt een sik unbedingt de Döper ehr Schuulkark ankieken. Hier weert ok Dias över Menno Simons sien Leven wiest. 

### Pim Mulier
Pim Mulier is hier an'n 10. März 1865 boren. In de Historie vun den nedderlannschen Sport speelt he en grode Rull. He warrt as een vun de Vaders vun den modernen Sport in de Nedderlannen ankeken. In Witmarsum dreegt de Footballvereen un ok de Kaatsgemeenschop sien Naam. 

## Weblinks
* Tresoar, Fotos vun Witmarsum (nedderlandsch)
* Witmarsum (nedderlandsch)
* Menno Simons.net: En Websteed över Menno Simons (engelsch)
Nicole

**Nicole** betekent

* Nicole, en Vörnaam för Froonslüüd,
* Nicole, Gemeen in dat Département Lot-et-Garonne, Frankriek,
* (1343) Nicole, en Asteroid,
* Nicole, finnsche Metal-Grupp,
* *[[Nicole (Film)|Nicole]]*, US-amerikaanschen Film ut dat Johr 1978,
* Nicole (* 1964), düütsche Slagersingerin.

**Nicole** oder **Nicolè** is de Familiennaam von

* Adrianna Nicole (* 1977), US-amerikaansche Pornodorstellerin,
* Britt Nicole (* 1984), US-amerikaansche Sängerin,
* Bruno Nicolè (1940–2019), italieenschen Footballspeler,
* Gaston Nicole (* 1935), Swiezer Feernsehjournalist,
* Jasika Nicole (* 1980), US-amerikaansche Schauspelerin,
* Jayde Nicole (* 1986), kanaadsch Model un Schauspelerin,
* Keira Nicole (* 1996), US-amerikaansche Pornodorstellerin,
* Léon Nicole (1887–1965), Swiezer Politiker,
* Megan Nicole (* 1993), US-amerikaansche Singer-Songwriterin, Schauspelerin un Model,
* Pierre Nicole (1625–1695), franzööschen Grammatiker,
* Pierre Nicole (1909–1987), Swiezer Journalist un Politiker,
* Remi Nicole (* 1983), brietsche Sängerin un Songschrieverin.

Kiek ok bi: Nicolle, Nichol, Nicol.
Walle

**Walle** betekent

* Walle, Stadtdeel von de Stadt Auerk in’n Landkreis Auerk, Neddersassen,
* Walle, Stadtdeel von de Stadt Bremen,
* Walle, Oort in de Gemeen Schwülper in’n Landkreis Gifhorn, Neddersassen,
* Wall, Oort in de Stadt Veern in’n Landkreis Veern, Neddersassen,
* Walle, Oort in de Gemeen Winsen in’n Landkreis Celle, Neddersassen.

**Walle** is de Familiennaam von

* Dean Walle (* 1970), düütschen Basketballspeler,
* Frederik van Walle († na 1410), Bremer Raadsherr un Börgermeester,
* Heinrich Walle (* 1941), düütschen Historiker,
* Robert Van de Walle (* 1954), belgischen Judoka,
* Tom van Walle (* 1987), belgischen Beachvolleyballspeler.

Kiek ok bi: Van De Walle, WALL·E, Valle.
Director’s Cut

Ünner **Director’s Cut** dɪˈrektərs kʌt (Afk.: **D.C.**) versteiht man en ne’e Snittversion vun en Speelfilm, de al rutbrocht worrn is. Disse Version is de vun den Speelbaas (engl. *director*) vun den Film vörtogene Faten, de he sülvst nadräglich tohopenstellt hett. De Begreep *Director’s Cut* stellt dorbi klor, dat sik disse Version vun de offiziellen (toeerst publizeerten) Faten afsetten deit, de vun de anfänglichen künstlerischen Afsicht vun’n Speelbaas afwieken deit. In’n Normalfall warrt en Director’s Cut en ganze Tiet later as de offizielle Faten publizeert. Dat kann Maanden oder ok Johre duern un warrt allgemeen ok blots bi sünners spoodrieke Filmen maakt.

Filmen warrt faken ümsneden vun wegen de Reakschonen vun de Tokiekers bi Vörafvörföhren to Proov. Dat passeert denn, wenn wenn de Wirken vun den Film op de Proovtokiekers anners utfallt as dat wullt is, to’n Bispeel wenn enkelte Szenen oder Lienen vun de Geschicht in de wiesten Version nic to verstahn sünd. Dat kann sünners ok dat End vun en Film bedrapen. De Ümsnitt kann de Utsaag vun en Film mitünner düchtig ännern. As en Bispeel hett de Director’s Cut vun den FIlm *[[Blade Runner]]* anners as de offizielle Faten, en apen End un de so nöömte *Off-Kommentar* vun’n Hööftdorsteller fehlt dorin. De Verteller un Mozarts Gegenspeler *Salieri* in den Film *[[Amadeus (Film)|Amadeus]]* warrt in’n Director’s Cut noch düsterer un afgrünniger wiest as nivt Original, wieldat de Profikiller in’n Director’s Cut vun *[[Léon (Film)|Léon]]* ’n beten wat minschlicher dorstellt warrt.

Bi Hollywood-Filmen is de Speelbaas – anners as in Europa – faken sülvst nich bi den Snitt dorbi. Blots wenige beropene Speelbasen hebbt dor överhööft dat Recht to’n „Final Cut“ (de letzte Snittversion vun en Film na’t End vun de Produkschoon) in jemehrn Verdrag stahn. Tomeist snitt de Filmeditor den Film alleen un snackt sik eerst dorna mit den Speelbaas noch mol af, de sien Faten entweder annimmt oder wietere Ännern vörsleiht.

Later, wenn en Film för de wietere Pubilkatschoon (Video, DVD, Feernsehn) vörbereit warrt, geiht denn de Speelbaas faken sülvst noch mal an’n Snieddisch un sett denn noch de Faten tosamen, de em sülvst an’n Besten gefallt. Faken bargt de Faten tosätzliche Szenen, de in de eersten Version nich to sehn weern. Dorüm is de Director’s Cut tomeist üm eenige Tiet länger – bi den Film *[[Apocalypse Now]] * t.&nbsp;B. is de D.C. üm 48 Minuten länger. Mitünner kann de Director’s Cut aver ok körter wesen, as de offizielle Kinoversion.

Neven den Director’s Cut gifft dat af un to noch annere nadräglich bearbeite Faten vun Kinofilmen, de as *Langfaten*, *Extended Version* oder lieker’t betekent warrt. Disse Versionen kamt ünner Ümstännen ahn Mitwarken vun den Speelbaas tostannen, mitünner sogor gegen sien Willen, as to’n Bispeel de Langfaten vun *[[Dune (Film)|Dune]]* vun den Speelbaas David Lynch.

## Kiek ok
* Snitt (Film)
Walle (Auerk)

**Walle** is en Oortsdeel vun de Kreisstadt Auerk in'n Landkreis Auerk in Oostfreesland. 

De Oort is 1534 grünnt wurrn. Den Naam hett he kregen, vunwegen de Wallen, de dor, as annerwegens in Oostfreesland ok, in de Landschop to finnen sünd.

De Ploog vun Walle, de 1927 funnen wurrn is, stammt woll ut de Tiet üm 1000 v. Chr. rüm. He is de öllste Ploog, de bitherto in Europa funnen wurrn is un wiest dor up hen, dat' t al in düsse fröhe Tiet Wohnsteden in de Gegend geven hett. 

De Originalploog steiht in Hannober in't Landsmuseum vun Neddersassen. Dor is avers en Kopie vun maakt wurrn, de kann een sik in dat Histoorsch Museum Auerk ankieken. An de Steed, wo de Ploog funnen wurrn is, steiht vun den 10. Dezember 1975 af an en Denksteen. 

1805 hefft in Walle 147 Lüde leevt, 2006 weern dat 2550.
Inselstaat

As **Inselstaten** warrt Staaten betekent, de jemehr Staatsrebeet op een oder en Reeg vun Eilannen liggt, ahn dat se Land op’n Kontinent hebbt. Dör dissen Ümstand warrt se vun Küsten- un Binnenstaten ünnerscheedt. Man Inselstaten laat sik noch mol wieter ünnerdelen.

To’n een sünd dat de, welke ut teemlich grote Eilannen bestaht un dorüm ok teemlich veel Inwahners hebben künnt. Dorto tellt Staten as Japan, Indonesien, Grootbritannien, Sri Lanka usw. Faken is de Kultur un Politik vun disse Staten anlohnt an de Kultur vun jemehr Navers op’t kontinental Fastland. Vördeel vun disse Koppel vun Staten is de maritime Laag, de gode Möglichkeiten för’n Hannel dör de Schipperee mit sik bringt un to lieken Tiet en isoleerte Laag mit sik bringt, de militäärsch Invasionen hinnert. 

De annere Koppel sünd de Staten, de op lütte Eilannen leegt, as t.&nbsp;B. Malta, Kap Verde, de Bahamas oder ok de Malediven. Disse Staten hebbt tomeist en ganz annere Kultur as de Länner op’n Kontinent. Natürlich Rohstoffen un Landweertschap gifft dat dor meist wenig, so dat in ne’ere Tieten vör allen de Tourismus sik to’n wichtigsten Weertschopstwieg entwickeln deit.
Deefholt

**Deefholt** () is en Stadt in Neddersassen mit 16.600 Inwahners. De Stadt liggt an de Hunte un is de Kreisstadt vun den Landkreis Deefholt in Neddersassen. Deefholt is de veertgröttste Gemeende in den Landkreis. 

## Geografie
### Laag
Deefholt liggt tämlich genau in’e Midden twüschen Bremen (65 km in’n Noordwesten), Ollnborg (70 km in’n Noordwesten) un Ossenbrügge (50 km in’n Süüdwesten). De Stadt liggt nöördlich vun den Dümmer un noordööstlich vun de Dammer Bargen.

### Strööm un Beken
Dör Deefholt fleet verscheden Strööm un Beken dör. All kaamt se vun Süden dör dat Moor un de meisten gaht vun'n Dümmer ut. Dicht üm de Stadt ümto fleet in’n Westen de Hunte un in'n Oosten de Strothe. Midden dör de Stadt dör flutt de Lohne. De splitt sik dicht bi’n Raathuus up in de „Vör-“ un in de „Achterlohne“. Korte Tiet later ströömt se wedder tosamen. Vun dor af an heet se denn Flöthe. En beten wieder in’n Oosten flutt de Grawiede. Ok nich wiet af is de Wätering (dat is an un for sik al de Hunte). All tohopen münnt se amenn in de Hunte in un de ströömt denn na Noorden to. 

## Navergemeenden
Navers sünd unner annern dree Städer ut den Landkreis Vechte, de nicht wiet af sünd vun Deefholt. Dat sünd:

* Vechte (18 km in’n Noordwesten)
* Lohn (Ollnborg) (15 km in’n Noordwesten)
* Damme (Landkreis Vechte) (22 km in’n Westen)

Bavenhen grenzt Deefholt an Drebber un Baanstrup in’n Noorden, Steiwelt in’n Westen, Wetschken un Rehrn in’n Oosten un in’n Süden an Lemförde un Hüde.

### Stadtdelen
Deefholt sett sik tohopen ut de ole Stadt Deefholt un de Stadtdelen, de siet de Gemeendereform vun 1972 to de Gemeende kamen sünd:

* Aschken
* Sankt Hülpe
* Hee

## Historie
In dat 10. bit 11. Johrhunnert hefft de Eddelherren vun Thefholte in de Gegend vun Deefholt en Waterborg boot. In'n Schutz vun de Borg is gau en Wohnsteed tostanne kamen un ut Thefholte is Deefholt wurrn. In dat Johr 1380 hett Johann III. vun Deefholt för siene Börgers dat Ossenbrügger Stadtrecht gellen laten. 1531 hefft de Eddellüde vun Deefholt den Titel vun en *[[Greve|Greven]]* annahmen. Korte Tiet vördem harrn se sik ünner de Hoheit vun de Hartöög vun Bruunswiek-Lüünborg stellt un nehmen ehr Herrschop vun jem to Lehn an. Man 1585 is dat Grevenhuus vun Deefholt utstorven un Stadt un Greevschop kemen to Bruunswiek-Lüünborg. Man dat Amt Auborg weer al 1523 ünner de Herrschop vun de Landgreven vun Hessen-Kassel kamen. In dat 18. un 19. Johrhunnert bill Deefholt tohopen mit Hoya en Provinz vun Hannober. De Toorn vun dat Slott is 43 m hooch un steiht hüdigendags noch. De Borg is in'n Dartigjöhrigen Krieg to'n Deel kaputt maakt wurrn. Hartog Christian-Ludwig vun Bruunswiek-Lüünborg hett se later wedder upboot. Vun 1852 af an sitt dor dat Amtsgericht. 

In den Tweten Weltkrieg is de Stadt fökener vun Bombers vun de Allieerten angrepen wurrn. Na den Krieg sünd allerhand nee Inwahners ut de ööstlichen Landstreken vun Düütschland verdreven wurrn un na Deefholt kamen. Up düsse Aart hett de Stadt allerhand nee Inwahners kregen.

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Websteed

* Websteed vun de Stadt Deefholt (hoochdüütsch)
Laway

**Laway** is en Musikkoppel ut Oost-Freesland, de modeern Folk-Musik mit Texten up oostfreesk Platt maken deit. Well to de Koppel hören deit, dat annert sük faken, man dat gift de Grupp al siet 1979 un de hele Tied was Gerd "Balou" Brandt (* 1954 in Holtermoor) daarbi. De Grünnsliddmaaten weern Gerd Brandt, Holger Kaiser (later henn: Ballermann), Wolfgang Höfer un Peter Voltin.

De Naam „Laway“ geiht up de Uproor un Arbeidsstried van de Diekwarkers in 18. un 19. Johrhunnert torügg. Besünners bekennt wurr de Koppel för hör Wark bi de Störtebeker-Freeilüchtspölen in Marjenhaaf. Siet 1996 hett Laway de Musik to dat Theaterspööl bidragen un siet 2001 worden de Leedjes van de Koppel ok bi elke Upföhren spöölt. Nettso mook Laway de Musik för dat Freeilüchtspööl „Dusend Dalers“ in Ollersum in dat Jahr 2006.

In Jahren 2006 un 2007 harr dat Leed „Freje Wind de Wulken weiht“ van Laway en hoge Platz in de bekennde Osterhitparade „Das Gelbe vom Ei“ van de nedersasske Radiosender FFN. In dit Hitparade sünd meestied Rock- un Pop-Leedjes. Man 2006 un 2007 gaff dat en Uproop, dat all Fresen in Nedersassen för dat Leed hör Stimm offgeven, umdat dat Leed van de Freeske Freedom vertellt. So kwam dat Leed up de Platzen 180 (2006) und 162 (2007) van 750 Musikstücken. To de Tied weer de Besetzung: Gerd Brandt, Jörg Fröse, Petra Fuchs, Tilo Helfensteller un Keno Brandt. Helfensteller und Keno Brandt sünd in de Loop vun dat Johr 2013 utscheeden, dorför wurr Jörgen Lang nee haalt.

## Diskografie
* Laat jo nich unnerkriegen (1983)
* För’t lieke Deel - Störtebeker I (1996)
* Windgesang (1997, mit Jan Cornelius)
* Wattenseeland (1998, tosamen mit verscheden anner Muskanten)
* Een för all un all för een - Störtebeker II (1999)
* Winterleed (2001)
* Gold, Füür un Isen - Störtebeker III (2002)
* Freje Wind - Störtebeker IV (2005)
* Haartleed (2006, Musik för „Dusend Dalers“)
* Seils ut Sülver - Störtebeker V (2008)
* Brood un Rosen (2009, Musik för "Törf un Strom")
## Priesen
* Pries van de Dütske Schallplattenkritik (1983)
* Winner van de Pries van d’ Festival „Menschen und Meer“ (1985)
* Bad-Bemsen-Pries (2003)
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
## Weblenken

* Websteed vun Laway (hoochdüütsch)
* Laway bi MySpace (hoochdüütsch)
Landmasse

As **Landmasse** oder **Landflach** warrt in de Geografie de Deel vun de Eerdbavenflach betkent, de höger liggt as de Waterspegel vun de See un ok bi de normale Floot nich vun’t Water överspöölt warrt. De Landflach maakt ruchweg 29 % vun de Eerdbavenflach ut.

Tosamenhangende kontinentale Landmassen warrt ok **Fastland** nöömt. Dat Fastland is aver lütter as de kontinentalen Lithosphärenplatten worop se liggt, wieldat dor ok de Randrebeden tohört, de vun wegen jemehrn geoloogschen Opbo to den Kontinent tellt warrt, aver liekers ünner Water leegt. Dat sünd de so nöömten Schelfrebeden as t.&nbsp;B. de Boddens vun Oost- un Noordsee. Landflachen, de an de See angrenzt, warrt as Küsten betekent. In’n Gegensatz dorto steiht dat Binnenland, wat en Landflach is, de na all Sieten wiet vun de See weg is.

Verstreihte un lüttere Landflachen, de sik in gröttere Waterflachen finnt warrt Eiland (Mtl.: Eilannen) nöömt un tellt nich to dat Fastland. Wenn sik en Landflach löst un op en Water swemmt, entsteiht en Swemmen Eiland, man dat warrt denn nich mehr as Landmasse rekent. Bi grote Koppeln vun Eilannen warrt dat gröttste Eiland as Hööfteiland betekent un de annern as Neveneilannen. Mitünner warrt dat Hööfteiland in den Fall ok Fastland nöömt.

In’n Gegensatz to Waterflachen reageert Landflachen teemlich gau un dull op Sünninstrahlen. Dat liggt an de lüttere Warmskapazität in’n Vergliek to’n Water. Ut den Grund köhlt sik Landmassen över Nacht gauer af as de See un warrt dagsöver flinker warm. Dat föhrt över’n Dag to grote Temperaturünnerscheden, de verantwoortlich sünd för vele regionale Windsystemen sünners in Küstenrebeden. Dat gellt in’n wieteren Sinn ok över’t Johr mit den Verloop vnu de Johrestieten. Je grötter de Landmasse is, desto mehr wiest sik disse Effekt un föhrt to dat tyypsch kontinentale Klima in’t Binnenland.

## Kiek ok
* Kontinent
* Lithosphäär
* Schelf
Highschool

Ne **High School** (wecke säggt ock *Secondary School*) is en wieterföhrende School in Australien, de Volksrepubliek China, Ghana, Hongkong, Japan, Kanada, Niegseeland, op de Philippinen, in Singapur, Süüdkorea, Süüdafrika un in de USA. Dat is dor de letze Deel vun de Utbillen, wecke gesettlich vörschreven is.

## Verenigte Staaten
De High School is in de USA so as uns Gesamtscholen. Aver de häbbt blots düsse Scholen un nich as bi us annere wieterföhrende Scholen noch dortau. Ut düssen Grund is dor en veel wieter streit Niveau as op düütsche Gesamtscholen.
Xenolith

En **Xenolith** oder **Frömdsteen** (gr.: ξένος, *xénos* „frömd“ un λίθος, *líthos*, „Steen“) is in de Geologie un Mineralogie de Utdruck för en öllern Nevensteen, de in en Vulkanit oder Plutonit inslaten is, man vun sien Tostannenkamen nix mit den ümgevend Steen to doon hett.

## Tostannenkamen
Wenn sik Magma in de Eerdkrust oder ok in’n Eerdmantel ansammelt oder langsom na baven stiggt, künnt dorbi Deele vun dat ümgevend Steenmaterial dör den inwirkend Druck in- oder afbreken. De Brookstückens warrt denn vun de Smölt mitreten. Vun wegen de hoge Temperatur vun Magma warrt de Xenolithen faken kontaktmetamorph verännert oder opsmölt. Wenn en Xenolith längere Tiet in’t Magma inslaten is, wiest de dorüm faken en runne oder kugelige Form op. 

De Grött vun Xenolithen kann twüschen en poor Millimeter bit mehrere teihn Meter wesen. Mitünner warrt ok Ansammeln vun (tomeist mafische) Mineralen as Xenolithen betekent, de teemlich fröh ut de Smölt utkristalliseert un sik denn vun wegen de hoge Dicht an’n Bodden vun de Magmakamer ansammelt. Dorbi sünd dat an sik gor keen Frömdstenen, man *Kumulaten*, wiel de jo gliektietig mit den ümgevenden Steen entstaht.

Gröttere Mengden vun Xenolithen kann ok to en Ännern vun de cheemsch Tohopensetten vun dat Magma föhren, wenn Elementen ut de Xenolithe absorbeert warrt.

## Bedüden för’t Utforschen
För dat wetenschoppliche Utforschen vun magmatische Steenblöck hebbt Frömdstenen en sünnere Bedüden. Tomeist hannelt sik dat dorbi üm afreten un mitfödderte Fragmenten vun Nevenstenen deeper in de Eerdkrust. De Xenolithen sünd dorüm in veel Fällen de eenzige Möglichkeit, disse deeperen Steensschichten direkt to ünnersöken, wobi inslaten Fossilien vun de Xenolithen op de lokale Affolg vun Schichten torüchsluten laat.

Mit Methoden ut de Geothermobarometrie künnt de Druck- un Temperaturbedingen afschätzt warrn, bi de de Xenolithen entstahn sünd. Dorut lett sik wedder de Deep afleiden, in de de Smölt sik billt hebben mutt. Wietere Informatschonen geeft de metamorphen Verännern vun de Xenolithen un wo stark se afrunnt worrn sünd. Dat seggt wat ut över de Temperatur vun’t Magma un wo lang de Xenolith dorbinnen wesen is. Wenn sik de Angaven nipp un nau bestimmen laat, künnt de Wetenschopplers dorut bereken, woneem dat Magma entstahn is un wo gau dat vun dor an de Bavenflach opstegen is.

In deepere Rebeden vun Vulkansloten, de vundaag dör Erosion opslaten sünd, künnt sik ok Xenolithen anfinnen, de ut den böveren Deel vun de fletige Slootfüllen dör jemehr Gewicht na ünnen rünnersackt sünd. Disse afsackten Schollen künnt Informatschonen doröver geven, welke Steenschichten to de Tiet vun de vulkansche Aktivität baven vun de hüütige Hööch anstahn hebbt un deent dormit ok to’t Bestimmen vun’t Öller. Dat Magma mutt jünger wesen as de afsackten Schollen vun de Slootwand.
Walle (Winsen)

**Walle** is en Oortsdeel vun de Gemeende Winsen in’n Landkreis Celle in de Lüümborger Heid.

## Geografie
Walle liggt an en Landstraat twüschen Winsen un Bargen, just an de süüdliche Kant vun de Lüümborger Heid in Neddersassen. Na de Autobahn B3 twüschen Celle un Bargen hett Walle Togang över en Wooldweg. In den lüttjen Oort leevt ünner 1000 Inwahners. He liggt up en lüttjen Barg, bi 60 m höger, as Winsen. 

## Delen
In Walle gifft dat den olen Deel „ünnen“ an de Landstraat un de nee Wohnsteed „boven“. Düsse Wohnsteed is boot wurrn üm ene ole Tegelee ümto. Düsse Tegelee is midderwielen dichtmaakt wurrn. De ole Lehmkuhlen is to den „Achimsee“ wurrn. Düsse See höört Privatlüde to. Wegen düsse Geschicht heet de Wohnsteed ok „De Tegelee“. De öllere Deel vun Walle warrt „Dat Dörp“ nömmt. Dor gifft dat noch de olen Buernhüser, en lüttjen Höker, en Kinnergoorn un en Sportheim. 

## Politik
Polietsche Fraktschonen gifft dat in Walle nich. Man en Oortsraat is dor just so togange, as en groot Schütten- un Sportvereen un de „Speelmannstog“. Bavenhen gifft dat noch den „Broderboom“. De steiht ööstlich vun den Oort in't Holt un en vun de velen Heidsagen vertellt över düssen Boom. Internatschonal bekannt is de Peertucht up den „Amselhoff“.
Globulin

**Globulinen** sünd Proteinreservstoffen bi Planten un Proteinen vun’t Bloodplasma. Se warrt to de Grupp vun de Globuläär Proteinen tellt. Billt warrt Globulinen vör allen in de Lebber. In’t Bloodplasma maakt se ungefähr 40 % vun all Proteinen ut, jemehr Masse liggt twüschen 36 kDalton un 1,3 MDalton. Bi 60°C billt Globulinen Klutens, butendem warrt se dör Fällmiddels denatureert. Afboot warrt se vu Enzymen oder dör Hydrolys.

Globulinen sünd Proteinen, de sik in Water normalerwies nich löst, man mit verdünnt Neutralsoltlösen (t.&nbsp;B. Ammoniumsulfatlösen) löst warrn künnt. Se hebbt in’n Lief vele Funkschonen, üner annern as Enzymen, bi’t Instellen vun den pH-Weert, as Energieleverers, Transporterers un bi de Hämostaas. Aver de Hööftopgaav vun de Globulinen liggt op dat Rebeet vun de natürlichen un anegenten Immunität gegen Frömdkörpers. De immunologisch aktiven Globulinen warrt as *Immunglobulinen* (Antikörpers) betekent. Jemehr Synthees geiht in Plasmazellen vör sik.

Na jemehr Beweglichkeit bi de Elektrophorees warrt se in veer Koppels ünnerdeelt:

* **α<sub>1</sub>-Globulinen**
** Transcortin (Steroid-Transport)
** Transcobalamin (Vitamin B<sub>12</sub>-binnend)
** Thyroxin-binnend Globulin
** Bilirubin-Transporter
** Prothrombin (Proenzym vun’t Thrombin)
** Gc-Globulin (Vitamin D-binnend)
* **α<sub>2</sub>-Globulinen**
** Haptoglobin: Hämoglobinbinnen
** Caeruloplasmin: Transport vun Cu-Ionen
* **β-Globulinen**
** Lipid-transporteerend Beta-Lipoproteine: Lipidtransport
** Transferrin: Iesentransport
** Fibrinogen: Vörstoop vun’t Fibrin
** Hämopexin: Häminbinnen un -transport
** C-Reaktiv Protein: Akut Phaas Protein
* **γ-Globulinen**
** Immunglobulinen (Antikörpers) (IgA, IgD, IgE, IgG, IgM)
Williams Christ

**Williams Christ** oder **Williamsbeer** is de Naam vun en Huusbeer, de af 1904 stark verbreedt worrn is. Man, de Aaftbrannt, de ut ehr maakt warrt, driggt en sülven Naam.

De öllsten Nawiesen vun de Sort Williams Christ gaht bit ruchweg 1770 na England torüch. Ehrn Naam hett se dorna vun en Minschen mit den Naam Williams ut London, de as een vun de eersten de Beer verdreedt hett. Mitt vun’t 19. Johrhunnert weer de Sort in Belgien bekannter as in England un weer vun dor ut över den belgischen Pomologen *van Mons* in ganz Europa as ok in Noord- un Süüdamerika verdreedt. In de USA un in Kanada is se ünner den Naam *Bartlett* bekannt.

## De Snaps
Dat sünnere Teken vun den 40%-igen Williams Christ Brand is de Buddel mit de dorbinnen enthollen Beer. Dat Verfohren is vun de Walliser Familie Germanier utklamüstert worrn. Dat se de Beern in de Buddel kriegen deen, hebbt se na de Beerboomblööt de Buddels över de Knospen stülpt. Bi to’n Harvst sünd de Beern denn bit to jemehr vullen Grött in de Buddel ranwassen. Aver, wieldat sik blots en Drüttel vun de Frücht goot entwickeln doot, hebbt enige Herstellers de günstigere Oort wählt, de Buddel an’n Bodden apentosnieden, een riepe Beer rintogeven un den Bodden wedder rantobacken. De Snittsteed warrt denn faken mit en Etikett överkleevt.

## Kiek ok
* List vun de Berensorten