open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
4. Dezember

## Wat passeert is
* 1110: De Fatimiden ehre Stadt Sidon warrt vun Krüüzfohrers ut dat Königriek Jerusalem innahmen
* 1914: Pancho Villa, Baas vun de upsternaatschen Mexikaners treckt mit sien Truppen in de Hööftstadt Mexiko-Stadt in
* 1929: De jöödsche Ünnernehmer Julius Bamberger maakt den Neebo vun sien groot Koophuus in Bremen up. Dat hett negen Stöck un de eerste Rulltrepp in Bremen un hett fix den Ökelnaam Bambüdel weg

## Boren
* 1821: Ernst Wilhelm Leberecht Tempel, düütsch Astronom un Lithograaf († 1889)
* 1866: Wassily Kandinsky, russch Maler 
* 1875: Rainer Maria Rilke, österrieksch Dichter
* 1881: Erwin von Witzleben, düütsch Generalfeldmarschall un Wedderstandskämper († 1944)
* 1904: Herman Autrey, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1980)
* 1909: Bobbie Heine, süüdafrikaansch Tennisspelerin († 2016)
* 1925: Lino Lacedelli, italieensch Bargstieger († 2009)
* 1933: Horst Buchholz, düütsch Schauspeler († 2003)
* 1960: Fred Ramsdell, US-amerikaansch Immunoloog un Nobelpriesdräger
* 1963: Harri Eloranta, finnisch Biathlet

## Storven
* 1680: Petronio Franceschini, italieensch Komponist un Cellist (* 1651)
* 1696: Meishō, 109. Tennō vun Japan (* 1624)
* 1871: Minna Ziel, düütsch Malerin (* 1827)
* 1876: Michael Neher, düütsch Maler (* 1798)
* 1975: Hannah Arendt, düütsch-amerikaansche, jöödsche Gelehrte (* 1906)
* 1978: Heinrich Wesche, düütsche Philoloog (* 1904)
* 1997: Vytautas Kazimieras Jonynas, litauisch Künstler (* 1907)
* 2011: Stefan Pauer, öösterrieksch Bargstieger (* 1922)
* 2011: Sócrates, brasiliaansch Footballspeler (* 1954)
* 2015: Eric De Vlaeminck, belgisch Radrennfohrer (* 1945)
8. Dezember

## Wat passeert is
* 1625: Ferdinand III., latern Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek, warrt kröönt to'n König vun Ungarn
* 1914: De düütsche Oostasienflott warrt in de Slacht bi de Falklandinseln toschannen maakt (Eerste Weltkrieg)

## Boren
* 1542: Maria Stuart, Königin vun Schottland († 1587)
* 1708: Franz I. Stephan, latern Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek († 1765)
* 1842: Alphonse Louis Nicolas Borrelly, franzöösch Astronom († 1926)
* 1844: Pelham Aldrich, engelsch Admiral un Polarforscher († 1930)
* 1894: Charles Amberg, düütschen Textdichter van Operetten und Schlager († 1946)
* 1900: Irene Lentz, US-amerikaansch Kleedaschmakersche († 1962)
* 1926: Joachim C. Fest, düütsch Publizist un Schriever († 2006)
* 1927: Wladimir Alexandrowitsch Schatalow, russisch Kosmonaut († 2021)
* 1928: Hannes Flesner, plattdüütsch Ledermaker un Singer († 1984)
* 1930: Maximilian Schell, öösterrieksch-Swiezer Schauspeler († 2014) 
* 1937: Margot Werner, öösterrieksch Singersche un Dansersche († 2012)
* 1939: Brigitte Langenhagen, düütsch Politikerin
* 1943: Jim Morrison, US-amerikaansch Rock-Singer un Texter († 1971)
* 1950: Rick Baker, US-amerikaansch Maskenbillner, Schauspeler un sössfach Oscarwinner
* 1956: Marietta Meade, düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin
* 1964: Richard David Precht, düütsch Philosoph un Publizist
* 1964: Friedhelm Rudolph, plattdüütsch Schriever
* 1978: Ian Somerhalder, US-amerikaansch Schauspeler un Model
* 1985: Meagan Duhamel, kanaadsch Ieskunstlöperin
* 1988: Veronika Vítková, tschechisch Biathletin
* 1993: AnnaSophia Robb, US-amerikaansch Schauspelerin un Singersche
* 1994: Marnon Busch, düütsch Footballspeler

## Storven
* 1894: Friedrich von Buddenbrock, düütschen Offzeer in de Prüüßsche Armee (* 1815)
* 1902: Franz Obrien, düütsch Maler (* 1815)
* 1914: Melchior Anderegg, Swiezer Bargstieger (* 1828)
* 1935: Charlotte Niese, düütsch Schrieverin (* 1854) 
* 1965: Dean Benjamin McLaughlin, US-amerikaansch Astronom (* 1901)
* 1978: Golda Meir, israelsch Politikerin (* 1898)
* 1980: John Lennon, britsch Musiker (* 1940)
* 1988: Gene Quill, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1927)
* 1993: Anders Franzén, sweedsch Marinetechniker un Amateur-Marinearchäoloog (* 1918)
* 1993: Paul Mebus, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1920)
* 2016: John Herschel Glenn, US-amerikaansch Astronaut un Politiker (* 1921)
* 2016: Joseph Mascolo, US-amerikaansch Schauspeler (* 1929)
* 2021: Barry Harris, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1929)
* 2022: Albert Brenner, US-amerikaansch Szenenbillner un Artdirector (* 1926)
27. September

## Wat passeert is
* 1124: De Naam vun dat Dörp Habenhusen steiht to'n eersten Mol in en Urkunn to lesen
* 1918: Bulgarien kaptuleert. Dat Land harr up de düütsche Siet in'n Eersten Weltkrieg mit maakt 

## Boren
* 1637: Hieronymus Gradenthaler, düütsch Organist un Komponist († 1700)
* 1729: Michael Denis, öösterrieksch Schriever, Översetter, Bibliothekar un Zooloog († 1800)
* 1849: Hermann Hildebrand, Börgermeester vun Bremen († 1939)
* 1871: Grazia Deledda, italieensch Schrieverin un Nobelpriesdrägerin († 1936)
* 1881: William Clothier, US-amerikaansch Tennisspeler († 1962)
* 1919: Braslav Rabar, kroaatsch Schachspeler († 1973)
* 1931: Freddy Quinn, öösterrieksch Slagersinger un Schauspeler
* 1931: Pentti Uotinen, finnisch Skispringer († 2010)
* 1932: Oliver Eaton Williamson, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2020)
* 1943: Walter Riester, düütsch Politiker un Bundsminister
* 1953: Claudio Gentile, italieensch Footballspeler
* 1963: Astrid M. Fünderich, düütsch Schauspelerin
* 1968: Mari Kiviniemi, finnisch Politikerin
* 1976: Francesco Totti, italiensch Footballspeler
* 1982: Markus Rosenberg, sweedsch Footballspeler
* 1984: Wouter Weylandt, belgisch Radrennfohrer († 2011)
* 1993: Mónica Puig, puerto-ricaansch Tennisspelerin
* 1996: Ilja Nyschnyk, ukrainsch Schachspeler

## Storven
* 1590: Urban VII., Paapst (* 1521)
* 1700: Innozenz XII., Paapst (* 1615)
* 1917: Edgar Degas, franzöösch Maler un Bildhauer (* 1834)
* 1941: Juan Corzo, kubaansch Schachmeester (* 1873)
* 1967: William Foerste, düütschen Germanist un Ethnoloog mit Swaarpunkt up’t Plattdüütsch (* 1911)
* 1969: Violet Farebrother, engelsch Schauspelerin (* 1888)
* 1995: Karl Leifermann, plattdüütsch Schriever (* 1926)
* 2005: Ronald Golias, brasiliaansch Schauspeler un Komiker (* 1929)
* 2020: Wolfgang Clement, düütsch Politiker und Bundsminister (* 1940)
3. Mai

## Wat passeert is
* 1683: De osmaansche Armee kümmt mit 200.000 Man un 300 Kanonen in Belgrad an. Den Winter harr se in Edirne tobröcht. Sultan Mehmet IV. gifft dat Böverst Kummando an sien Grootwesir Kara Mustafa Pascha. Later in Stuhlweißenburg(Székesfehérvár/Ungarn) warrt bekannt geven: Dat schall nu na Wien to gahn

* 1915: Italien geiht weg ut den Dreebund mit Düütschland un Öösterriek-Ungarn un slutt sik bi de Entente an
* 1971: Erich Honecker warrt Vörsitter vun dat ZK vun de SED in de DDR

## Boren
* 1469: Niccolò Machiavelli, italieenschen Philosoph, Diplomat, Schriever († 1527)
* 1833: Philip Hermogenes Calderon, engelsch Maler († 1898)
* 1876: Richard Ohnsorg, düütsch Schauspeler, Theaterspeelbaas un Intendant († 1947)
* 1882: Alexandre Schaumasse, franzöösch Astronom († 1958)
* 1898: Golda Meir, israelsch Politikerin († 1978)
* 1899: Aline MacMahon, US-amerikaansch Schauspelerin († 1991)
* 1925: Robert Jonquet, franzöösch Footballnatschonalspeler († 2008)
* 1926: Jimmy Cleveland, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2008)
* 1928: Dezső Bundzsák, ungaarsch Footballnatschonalspeler († 2000)
* 1935: Sture Ohlin, sweedsch Biathlet († 2023)
* 1937: Hans Cieslarczyk, düütsch Footballnatschonalspeler († 2020)
* 1939: Dieter Stellmacher, düütsch Germanist
* 1941: Ulrich Faulhaber, düütsch Schauspeler
* 1945: Jeffrey Connor Hall, US-amerikaansch Genetiker, Chronobioloog un Nobelpriesdräger
* 1949: Helmut Debus, plattdüütsch Ledermaker
* 1956: Bernd Förster, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1975: André Wiese, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen
* 1976: Alexander Gerst, düütsch Astronaut
* 1979: Simone Hauswald, düütsch Biathletin
* 1983: Eike Holsten, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen

## Storven
* 115: Alexander I. (Bischop vun Rom), Paapst
* 1580: Thomas Tusser, engelsch Dichter (* 1524)
* 1875: Kicking Bird, Hööftling vun de Kiowa (* 1835)
* 2007: Walter Marty Schirra, US-amerikaansch Astronaut (* 1923)
* 2019: Ulrich Ammon, düütschen Sotscholinguist (* 1943)
* 2022: Harm Ottenbros, nedderlannsch Radrennfohrer (* 1943)
* 2024: Imerio Massignan, italieensch Radrennfohrer (* 1937)
Merzig

**Merzig** is en Kreisstadt in dat Saarland, Verwaltungsseet van de Landkreis Merzig-Wadern, mit ruch weg 31.000 Inwahner in 17 Stadtdeelen up 108 km². Merzig liggt an den Stroom Saar.

### Entwicklung vun den Naam

## Literatur
* Johann Heinrich Kell: Geschichte der Stadt Merzig und des Merziger Landes, Merzig 1958.

## Weblinks

* Website van de Stadt
Fritz Schäffer

**Friedrich „Fritz“ Hermann Schäffer** (* 12. Mai 1888 in München; † 29. März 1967 in Berchtesgaden) weer en düütsche Politiker van de BVP un CSU. 

He weer 1945 der eerste bayerische Ministerpräsident nah den Tweeten Weltkrieg. Van 1949 bit 1957 weer he Bundsminister för Finanzen un van 1957 bit 1961 Bundsminister för dat Justizwesen.

In jung Johren hett he as Afkaat arbeit.
14. September

## Wat passeert is
* 1509: Een Eerdbeven leggt Deelen vun Konstantinopel in Schutt un Asch. 
* 1915: Dat Osmaansche Riek slutt sik an bi de Middelmächte

## Boren
* 1547: Johan van Oldebarnevelt, nedderlannsch Staatsmann († 1619)
* 1616: Philips Angel (van Middelburg), nedderlannsch Maler († 1683)
* 1767: Mauritz Detten, düütsch Dokter, Perfesser un Schriever († 1829)
* 1817: Theodor Storm, düütsch Dichter un Schriever († 1888)
* 1845: Charles Oberthür, franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1924)
* 1848: Adolf Albin, rumäänsch Schachmeester († 1920)
* 1886: Erich Hoepner, düütsch Heeresoffizier un Wedderstandskämper († 1944)
* 1872: August Seemann, plattdüütschen Schriever un Schoolmeister († 1916)
* 1891: Joe Kayser, US-amerikaansch Jazzmusiker un Komponist († 1981)
* 1891: Benno Eide Siebs, düütsch Jurist un Heimatforscher († 1977)
* 1920: Lawrence Robert Klein, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2013)
* 1923: Hermann Creutzenberg, düütsch Politiker († 1998)
* 1925: Gerold Meiners, plattdüütsch Schriever († 2011)
* 1927: Jürg Marmet, Swiezer Bargstieger († 2013)
* 1936: Walter Koenig, US-amerikaansch Schauspeler un Dreihbookschriever
* 1936: Ferid Murad, US-amerikaansch Mediziner, Pharmakoloog un Nobelpriesdräger
* 1938: Benny Holtrop, westfreesch un stellingwarfsch Schriever 
* 1951: Frederick Duncan Michael Haldane, britisch Physiker un Nobelpriesdräger
* 1955: Leo XIV., Paapst
* 1970: Francesco Casagrande, italieensch Radrennfohrer
* 1976: Benjamin Moser, US-amerikaansch Schriever
* 1983: Amy Winehouse, britsch Singersche († 2011)
* 1988: Martin Fourcade, franzöösch Biathlet

## Storven
* 891: Stephan V., Paapst (* weet man nich)
* 1523: Hadrian VI., Paapst (* 1459)
* 1602: Jean Passerat, franzöösch Schriever un Lyriker (* 1534)
* 1712: Giovanni Domenico Cassini, italiensch-franzöösch Astronom un Geograph (* 1625)
* 1901: William McKinley, US-amerikaansch Politiker un Präsident (* 1843)
* 1947: Augustin Wibbelt, plattdüütsch Dichter un Schriever ut dat Mönsterland (* 1862)
* 2005: Robert Wise, US-amerikaansch Speelbaas un Filmproduzent (* 1914)
* 2009: Patrick Swayze, US-amerikaansch Schaupeler, Singer un Danser (* 1952)
* 2009: Henry Gibson, US-amerikaansch Schauspeler (* 1935)
* 2013: Faith Leech, austraalsch Swemmsportlerin (* 1941)
* 2020: Al Kasha, US-amerikaansch Komponist un Ledermaker (* 1937)
8. Oktober

## Wat passeert is
* 1814: De Norweger wählen eerstmals hör Parlament, dat Storting.
* 1915: Düütsche un Öösterrieker nehmt de Hööftstadt vun Serbien, Belgrad, in

## Boren
* 1827: Fritz Schmidt (Schrievernaam Fritz Lening), plattdüütsch Schriever († 1888)
* 1848: Pierre Degeyter, belgischen Sozialist un Leedermaker († 1932)
* Carl Heiligenstadt, düütschen Bankdirekter un Politiker († 1920)
* 1886: Franz Brägelmann, plattdüütsch Schriever († 1968)
* 1888: Friedrich Fromm, düütsch General († 1945)
* 1890: Philippe Thys, belgisch Radrennfohrer († 1971)
* 1906: Hans Stubb, düütsch Footballnatschonalspeler († 1973)
* 1918: Jens Christian Skou, däänsch Mediziner, Biophysiker un Nobelpriesdräger († 2018)
* 1927: Torbjørn Falkanger, norweegsch Skispringer († 2013)
* 1938: Fred Stolle, austraalsch Tennisspeler († 2025)
* 1949: Sigourney Weaver, US-amerikaansch Schauspelerin
* 1956: Janice Elaine Voss, US-amerikaansch Astronautin († 2012)
* 1958: Ursula von der Leyen, düütsche Politikersche
* 1962: Wilfried Hochholdinger, düütsch Schauspeler
* 1967: Hendrik Duryn, düütsch Schauspeler
* 1967: Sandra Keck, düütsche Sängersche, Regisseurin, Schauspelerin un Schrieverin
* 1993: Garbiñe Muguruza Blanco, spaansch Tennisspelerin

## Storven
* 1801: Christian Wilhelm Büttner, düütsch Naturforscher un Chemiker (* 1716)
* 1834: François Adrien Boieldieu, franzöösch Opernkomponist (* 1775)
* 1856: Fooke Hoissen Müller, Mathematiker un plattdütsch Schriever (* 1798)
* 1869: Franklin Pierce, US-amerikaansch Politiker un 14. Präsident (* 1804)
* 1899: Arnold Overbeck, düütsch Maler (* 1831)
* 1944: Walter Corde, düütsch Maler (* 1876)
* 1952: Anton Pawlowski, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* 1898)
* 1992: Willy Brandt, düütsch Politiker un Bundskanzler (* 1913)
* 1992: Graziano Mancinelli, italieensch Springrieder (* 1937)
* 1983: Joan Hackett, US-amerikaansch Schauspelerin (* 1934)
* 2010: John Peter Huchra, US-amerikaansch Astronom (* 1948)
* 2017: Grady Tate, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1932)
* 2025: Otto Fräßdorf, düütsch Footballnatschonalspeler för de DDR (* 1942)
Myspace

**MySpace** is ene Websteed, op de Brukers sik lütte egene Websteden inrichten köönt. Dat ganze is för de Brukers kostenlos. De Firma News Corporation, to de de Websteed tohöört, maakt ehr Geld dör Warf op de Sieden. MySpace is in de Johren 2005 un 2006 temlich populär worrn un hett vele Millionen Brukers wunnen. De Spood hett dor mit to doon, dat de Sieden so licht inrichten sünd un dat de Sieden so licht ünnerenanner to vernetten sünd.

## Weblinks

* Offizielle MySpace-Website
Google

**Google** is en US- amerikaansch Software-Ünnernehmen. De Firma is dör de Internett-Söökmaschien mit glieken Naam bekannt worrn. Larry Page un Sergey Brin hebbt dat Ünnernehmen 1998 in Mountain View grünnt. Hüüt beedt Google en grote Tall vun Deensten an, de all mit de Themen Internett-Söök un Online-Warf to kriegen hebbt.

Bi dat Ünnernehmen arbeidt 10.674 Lüüd fast anstellt (Stand 31. Dezember 2006). Bi 7,14 Milliarden US-Dollar Ümsatz maakt de Firma 1,47 Milliarden Dollar Gewinn.

## Weblinken

* Websteed vun de Google-Söökmaschien (hoochdüütsch, engelsch)
* '''Google Ping Service'''
Second Life

**Second Life** is ene Virtuelle Welt in’t Internett. Bi disse Simulatschoon köönt vele Spelers gemeensam (MMORPG) mit Avatars in ene 3D-Ümgegend in Kontakt un Uttussch treden.

Dat Speel warrt vun de Firma Linden Lab siet 2003 anbaden. In de Johren 2006 un 2007 is dat Programm temlich bekannt worrn.

De Bruker mutt sik en Programm op sien Reekner dalladen un kann sik denn över dit Programm in de virtuelle Welt Akschonen utföhren. Second Life is dorbi keen richtig Speel, dat gifft kene Punkte un keen Winnen. In de virtuelle Welt köönt de Lüüd mitenanner snacken, virtuelle Gegenstänn köpen un verköpen oder sik mit anner Lüüd sozial uttuuschen. Dat Speel kennt sien egen Geld, den Linden-Dollar, de ok en echten Weert hett un na den Wesselkurs, de graad gellt, gegen US-Dollar tuuscht warrn.

Alltohoop sünd mehr as dree Millionen Brukerkonten in disse Welt inricht un de Tall vun aktive Brukers liggt twischen 12.000 un 25.000 je na Tiet an’n Dag (Stand Januar 2007).

## Weblenken

* Websteed vun Second Life (engelsch)
James Madison

**James Madison** (* 16. März 1751 in Port Conway, Virginia; † 28. Juni 1836 in Montpelier, Virginia) weer van 1809 bit 1817 de 4. Präsident van de USA.

James Madison is neben Thomas Jefferson un Alexander Hamilton een van de wichtigsten geistigen Föhrer in de amerikaansch Unafhängigkeitsbewegen und gellt ok as *Vader van de Verfaten*. Tosommen mit Alexander Hamilton un John Jay hett he ünner dat Pseudonym *Publius* in de Federalist Papers de niege Verfaten verteedigt.

Up hüm geiht nich blots dat System vun *[[checks and balances]]* (tegensietig Kontroll van de staatliche Instanzen Exekutive, Legislative un Judikative) torüch, sondern vör allem de Grundrechtskatalog Bill of Rights, de to dat Vörbild för all folgend Minschenrechtsdeklaratschoonen wurrn sünd.

Madison weer van 1801 bit 1809 Butenminister ünner Präsident Thomas Jefferson, dornah is he sülvst Präsident wurrn. Dat eenzig bemarkensweerte, wat passeert is, as he Präsident weer, weer de Britsch-Amerikaansch Krieg de van 1812 bit 1814 düürn de. Anfungen hebbt se Krieg ünner de Vörwand, dat de Engländers up See immer angrepen hebbt. In Wirklichkeit wullen de Amerikaaners Kanada erobern. Se harrn woll mehr Soldaten as de Briten (de weern ok noch in de Napoleonschen Kriege verwickelt), kunnen aber nix tegen de utrichten. Dat slimmste för de Amerikaaners weer, dat de Briten 1814 de öppenlich Hüüs in de Hööftstadt Washington kört und kleen hauen hebbt. Madison harr dor völ Schuld mit an, wiels he schlechte Gereralen um sük harr. Aber dat geev ok ’n paar klüftig Offizeere, so as Andrew Jackson un William Henry Harrison un de professschoonell ageerend US-Marine, de se dat denn to verdanken hebbt, dat dat nich noch schlimmer wurrn is. De Belagerung kunn se woll nich dörbreken, aber mit eenzeln Schippen kunn se dat woll upnemmen. Kriegsentscheedend weern aber de Gewinnen van de Slacht up de Eriesee un in de Slacht bi Plattsburgh up de Champlainsee, wormit se de Briten ut een Deel van de Groode Seen verdreben hebbt, so dat van dor kien Invasion mehr kommen kunn. Nümms kemm allerdings wieter und Madison kreeg ok politisch Arger, wiels de Nieg-England-Staaten sük sülvständig maken wullen. Dorüm hett he denn Enn’ 1814 mit de Briten de Freden vun Gent afslooten, aber ehr Kriegstelen hebbt se nicht raakt. Un liekers, nah de Ünnerschrieben van de Fredensverdrag het General Andrew Jackson noch de Schlacht van New Orleans wunnen – militärisch harr dat nichts to bedüden, aber Madison kunn sien Fredensverdrag denn doch as een Sieg verkloren, und dat meent de Amerikaaners hüdtodag noch. Wat Goods harr de Fredensverdrag för de Amerikaaners aber ok, ehr Marine harr grötter Ansehn, ok in’t Utland, un wiels se nu kien Grenzstrietigkeiten mehr mit Kanada harrn, kunn se ahn Stören nah de Westen expandeeren.

## Dit un Dat

De Hööftstadt van Wisconsin, Madison, is nah Präsident Madison nömmt, as ok all de Madison Countys överall in de USA.

Sien Vörgängers harrn man all gesundheitliche Probleme, Madison dorgegen överhoopt nich. Aber he weer een Hypochonder, de dorvan övertüücht weer, starvenskrank to ween.

## Weblenken

* Biographie (engl.) in NNDB
Mohshard

De **Mohshard** oder ok **Mohs-Skala** is en Begreep, de in de Mineralogie un Geologie bruukt warrt. Dat is en relativ Angaav, wo hart en Mineral is.

Grundlaag vör disse Indeelen weer dat Weten, dat hardere Stoffen wekere inritzen künnt. De Geoloog Friedrich Mohs hett dorüm ünnerscheedlich Mineralen hernahmen un versocht jüm gegensietig intoritzen. Dordör künn he jüm na jümmer Hard sorteeren. Bispeelhaft hett he denn Mineralen en sünnerlich Tall toordent, worut denn de Skala entstahn is, de denn ok na ehm nöömt worrn is. Angaaven to de Harden vun Mineralen sünd jümmer op de Mohs-Skala betogen, wenn nix anners seggt warrt.

De Tabelle wiest de tein Hardenstopen op tohopen mit Mineralen as Bispelen. To’n Vergliek is dor ok de Sliephard na Rosiwal angeven, de ok *afsluut Hard* nömmt warrt, un den Opwand bi’n Sliepen vun den jeweilig Stoff inordent un’n wat beteren Indruck gifft över dat naue Verhollen von de Harden. Beid Skalen sünd ahn Eenheit. Toletzt steiht in de Tabell noch de Hard na dat Vickersverfohren, de de besten Betog op de hüütigen Maatverfohren bi de Harden weddergifft.
Peta

**Peta** is en Vörsülv (Präfix), de bi Maateenheiten – t.&nbsp;B. ok in dat SI-System – bruukt warrt. Dat Woort is vun dat greeksche *πεντάκις, pentákis* afleidt, wat översett so veel as *fiefmol* heet. Bi de Maateenheiten bedüd peta een billiardenmol dat Oorsprüngliche.
Peta warrt mit den Bookstaven **P** afkött. Dat warrt eenfach vör dat Eenheitenteken sett: T.&nbsp;B. is een Petameter (1 Pm) een Billiarden Meter (1.000.000.000.000.000 m oder ok 1015 m oder (103)5 m).
Peta (mehrdüdig Begreep)

**Peta** betekent

* Peta, en Vörsülv bi Maateenheiten,
* *[[People for the Ethical Treatment of Animals]]* (PETA), en Deertenrechtsorganisatschoon,
* Peta, en Krater op den Mars,
* Peta, en Vörnaam.
Blount County (Alabama)

**Blount County** is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Alabama. He hett 57.322  Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.673 km². De Sitt vun de Verwalten is in Oneonta.

## Historie

De Kreis is an’n 6. Februar 1818 grünnt worrn.

## Demografie

Vun de 51.024 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 23.896 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.325 US-Dollar. 23.742 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 3.235 Minschen maakt. 11,6 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

5,6 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,1 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.

Vun de Vöröllern her sünd 95,1 % vun de Minschen Witte, 1,2 % Swarte, 0,1 % stammt ut Asien un 0 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,5 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,1 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun verschedene Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 5,3 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* Websteed vun’n Kreis (engelsch)
* U.S. Census Bureau (engelsch)
Hypochondrie

Een Hypochonder is een Minsch, de dat blots good geiht, wenn hüm dat schlecht geiht, is een Snack, de een Karn Wahrheit in sük drocht, aber ansünsten wirklich blots een Snack is. Mit **Hypochondrie** betekend man nah de internatschoonal Klassifikatschoonssystem ICD-10 un DSM-IV en psychische Störung, bi de, de dat hebbt, ünner düchtig Angst lieden, dat se swoor krank sünd, aber een objektiven Befund lett sück dorför nich finnen.

In de Alldagsspraakgebruuk versteiht man ünner Hypochondrie een van Angst domineert Betog to de egen Lief un to siene Funkschonen. De dat bedropen deiht, „hört“ sotoseggen ständig in ehr Körper rin, of sük dor irgend wat in ännern deiht. Vöölfach ist dat to’n Bispeel Angst för Kreeft, AIDS, of Angst överhoopt, eernsthaft krank to weern, un immer, wenn se denn een lütt Steeken hier oder dor hebbt, denkt se glieks an dat allerschlimmste. 

Man snackt denn ok laienhaft van een inbild Krankheit (*Molière, Der eingebildet(e) Kranke*), as wenn Hypochonder „nix“ hebbt. Dat is ok nich richtig, denn wenn he een harmlos Steeken irgendwo in’t Liev hett, de hett he een Steeken. Aber he beschrifft dat Steeken (un de mögelk Folgen) vööl schlimmer, as eener, de nich ünner Hypochondrie litt. Dorüm maakt sük de Ümwelt eher n’ beeten lustig över de Hypochonder, so as de Snack dat oben in den Text wiest. 

Wenn de Hypochondrie ernsthaft utprägt is, is dat ok een eernst to nemmen Störung, de för de bedroppen Lüüd (sülvst as ok Ümgebung) düchtig quälend wurrn kann. 

## Zitate (düütsch)
* Hypochondrie ist nicht bloß, sich ein Leiden, das man nicht hat, einzubilden, sondern Leiden, die man hat, zu aufmerksam zu beschauen. (Ernst von Feuchtersleben) 
* Eingebildete Übel gehören zu den unheilbaren. (Marie von Ebner-Eschenbach) 
* Hypochondrie - selbsttätige Gemütsbeklemmung. (Ambrose Bierce) 
* Der Hypochonder ist ein Mensch, der gerade genug Geist und Lust am Geiste besitzt, um seine Leiden, seinen Verlust, seine Fehler gründlich zu nehmen. (Friedrich Nietzsche) 

## Literatur
* Susan Baur: Die Welt der Hypochonder. Über die älteste Krankheit der Menschheit, dtv, 1994, ISBN 3-423-30429-4 
* O. Gureje, T.B. Üstün, G.E. Simon: The syndrome of hypochondriasis: A cross-national study in primary care, Psychological Medicine, 27, 1997, 1001-1010 
* John Naish: Hypochondrie kann tödlich sein – Handbuch für eingebildete Kranke, Rowohlt, 2005, ISBN 3-499-61994-6
Transuran

De **Transuranen** sünd de cheemsch Elementen, de en högere Atomtall hebbt, as dat Element Uran. 

## Begreep
*Transuran* weer toeerst eenfach en Begreep för en künstlich maakt superswoor Element. Fröher hett man neemlich glövt, dat Uran hat swoorste Element is, dat in de Natur vörkummt un dorüm ok keen swoor’t Element vörkommt. Dat in bannig lütte Mengden in de Natur vörkommende Isotop vun dat Plutonium 244Pu weer eerst 1971 opdeckt – lang nadem de Begreep Transuran al bruukt weer. An sik müss man dorüm vundaag vun Transplutonium-Elementen snacken.

## Egenschoppen
De Transurane sünd all radioaktiv mit Halfweertstieten twüschen en poor 10.000.000 (roor, t.&nbsp;B. dat 244Pu) över en poor Minuuten bit hen to ganz lütte Deelen vun’n Sekunn (faken).

De Reeg vun de Transurane fangt in dat Periodensystem na dat Uran mit de Atomtall 92 an mit de Elementen Neptunium (93) an. Neven dat Plutonium, dat för de Karnsplitten vun Bedüden is, höört ok all de künstlichen sworeren Elementen dorto. De eersten dorvun bit to dat Nobelium (102) weern all dör de Arbeitsgrupp üm Glenn Theodore Seaborg maakt un beschreeven worrn. Seaborg hett dorför 1951 denn ok den Nobelpries för Chemie kregen. Tohopen mit dat Element Lawrencium (103) un de noch vör dat Uran stahenden Elementen Thorium un Protactinium höört se all to de cheemsch Serie vun de Actinoiden.

Wiel de meisten Transurane blots kotte Halfweertstieten hebbt – vergleken mit geoloogsch Tietrüüm – kommt se in de Natur gor nich oder man blots in lütte Sporen vör, de denn dör Neutroneninfang un flogend Betaverfall ut Uran to Stannen kommt. De eenzig Utnahm is dat Plutonium, dat deelwies noch ut de Anfangstiet vun uns Sünnsystem stammt.

Technisch warrt de Transuranen ut Uran oder annere Elementen mit noch högere Atomtall maakt. Dorto warrt Atomkarns vun solke Elementen in Gaumakers mit Neutronen oder annere Atomskarns beschaten. Döt de dorbi vörkommende Fusion künnt de högeren Elementen to Stannen kommen.
Gifhorn

----
**Gifhorn** is ene Stadt in Nedersassen. Se is Seet van den Landkreis Gifhorn. Dor wahnt 42.519 Inwahners (Stand: 31. Dez. 2018) up en Flach van 104,87 km². In Gifhorn ward Ostfälschet Platt snackt.

## Weblenks
Sankt Joost

**Sankt Joost** betekent

* den hilligen Joost, Hilligen in de kathoolsche Kark,
* Sankt Joost, Oort in de Gemeen Stinst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Sankt Joost, Oort in de Gemeen Wangerland in’n Landkreis Freesland, Neddersassen.
Sankt Joost (Wangerland)

**Sankt Joost** is en Dörp in’t Wangerland.

De Kapell kummt 1497 toeerst in de Oorkunnen vör. Se höör de Junkers vun Hodens un Maisidden to. De Kark ut Tegelsteen is as Saalbo boot wurrn un harr toeerst en Flackdack. Ehr Walmdack hett se in de twete Hälft vun dat 18. Johrhunnert kregen. De Toorn mit de Klock staht en beten af vun de Kark un is wat scheef. Vun 1542 af an weer Sankt Joost denn en egen Kaspel, dat nich mehr to dat Kaspel Hohenkarken tohöör. De Karkenböker sünd vun 1658 af an nableven. Twischen Kark un Toorn steiht en Denkmal för de söss fullenen Suldaten ut’n eersten un twölv fullenen Suldaten ut’n tweten Weltkrieg. De Orgel stammt vun den Orgelboer Gerhard Schmid.

Bi de Wiehnachtsfloot 1717 sünd in Sankt Joost, na dat, wat Pastoor Janßen in Neuende opschreven hett, 71 Lüüd un veel Veeh verdrunken.

Vör 1858 höör Sankt Joost to dat Amt Minsen, denn to dat Amt Jever. 1909 hebbt se de Karkengemeen Sankt Joost mit de vun Wüppels tosamenleggt.
Oganesson

**Oganesson** is dat opstunns swoorste bekannte cheemsche Element. In dat Periodensystem steiht Oganesson ünner dat Radon. Dat Element warrt mit dat Atomteken **Og** afkört, de Atomtall is 118.

## Opdecken
### Bedrogen Opdecken 1999
In dat Johr 1999 weer in de Fachtietschrift *Physical Review Letters* en Bericht publizeert woorn över dat Opdecken vun de Elementen Livermorium un Ununoctium an’t Lawrence Berkeley National Laboratory. De Bericht weer aver dat Johr dorop wedder torüchtogen, wiel de Resultaten, de dorin beschreven weern, nich dör annere Wetenschopplers namaakt warrn kunnen. In’n Juni 2002 geev denn de Baas vun de *Berkeley Labs* bekannt, dat de anfanglich Bericht mit gröttster Wohrschienlichkeit op Bedrug un verkeehrte Daten torüch geiht, wiel en Mitarbeider, Victor Ninov ünner Verdacht weer, de Verfallsreegen manipuleert to heben. Ninov verkloor dorophen aver, dat de Maatinstrumenten nich richtig arbeid harrn un he nix dorvör kunn.

### Opdecken 2006
In’n Oktober 2006 weer denn noch mol wedder dat Opdecken vun dat 118. Element bekanntgeven. Tosamen weern dree Atomen nawiest worrn, de al 2002 un 2005 in Dubna in en *[[Joint Venture|Joint-Venture]]*-Inrichten vun dat russ’sche Vereenigte Institut för Karnforschen un dat Lawrence Livermore National Laboratory künstlich maakt worrn sünd.

De Wetenschopplers harrn bi’t Bescheeten vun Californium mit Calcium-Ionen twee ünnerscheedliche, superswore Atomkarns herstellt. Kort dorna weern eenige Atomen för en poor Ogenblicken versmölt un weern denn as Element 118 künnig worrn.

## Naam
Dat Element harr toeerst den vörlöpigen Naam **Ununoctium** (Atomteken: Uuo), wat sik vun de latienschen Tallen *unus* („een“) un *octo* („acht“) afleiden deit. De Opdecken vun dat Element is an’n 30.&nbsp;Dezember 2015 vun de IUPAC offiziell acht worrn. An’n 8.&nbsp;Juni 2016 weer publiek maakt, dat de Naam *Oganesson* (Og) na den Mitopdecker Juri Zolakowitsch Oganesjan, de bi dat russ’sche Institut dat Seggen hett, vörslahn weer. An’n 30. November 2016 is de ne’e Naam offiziell verkünnt worrn.

De Ennen *-on* is dorbi afleidt vun de fröheren Naams vun bekannte Eddelgasen. To de Grupp höört ok dat Element Oganesson.

## Egenschoppen
**Ununoctium** is en radioaktiv Element mit en Halfweertstiet vun 0,89 ms. Dör Alphaverfall warrt dorut denn Livermorium, dat aver in wenig Sekunnen ok wedder verfallt. Oganesson tellt to de Transactinoiden un warrt cheemsch to de Serie vun de Eddelgasen rekent. Of dat Element bi Ruumtemperatur wohrhaftig as Gas vörliggt, is aver noch nich bekannt.

Vun wegen denn relativistischen Effekt kann dat wesen, dat sik Ununoctium gor nich as en Eddelgas verhollt. Disse Egenschoppen is egentlich mehr bi dat Copernicium (112) vermoodt orrn. Doröver warrt in theoretsch Diskusschonen veel vertellt. Cheemsch Experimenten to de Egenschoppen gifft dat bit nu noch nicht, as dat Elenmenten man blots över sien tyypsch Verfallsreeg nawiest warrn künn.

Tatsächlich künn Og düütlich vun de Egenschoppen vun de Eddelgasen afwieken. Man vermoodt, dat sik dat villicht in Water nich atomar lööst, man as Oxid.

## Borns
Emmelkamp

**Emmelkamp** () is en Gemeende in ’n Landkreis Groafschup Beynthem in Neddersassen (Düütschland).

## Geografie
Emmelkamp liggt direkt an de düütsch-nedderlaundsche Greynse. De Gemeende wöd in’t Süden van de Vechte en in’t Norden van’t Coevorden-Piccardie-Knoal ingreynst. De Gemeende is Verwaltungssitt van de Samtgemeende Emmelkamp, woar de Gemeenden Emmelkamp, Hoagstede, Loar en Ringe bi höört. Over de lesten Joarn is dät Dorp stärk anwassen, ok ümdät de völ Nedderlaunders heyntröken bint. In 2004 hadn 11,5% van de Inwohners de nedderlaundsche Nationalität. In’t Dörp Emmelkamp goat ok ’ne Masse Nedderlaunders over de Greynse heyn inkoapen. In de Gemeende bint under Ander doarüm ok meerere Supermärkte.

## Historie

Emmelkamp höörde bit 31. Dezember 2004 bi’n Regierungsbezirk Weser-Ems, deyn bi de Vewaltungsreform met Offloop van dit Datum uplööst wööd.

In’n Juli 2009 hett de Oort ne’e Oortsschiller kregen, op de nu ok de plattdüütsche Naam blangen den hoochdüütschen mit op steiht. Emmelkamp is de eerste Oort in’n süüdwesten Deel von Neddersassen, de dat hett.

## Politik
### Gemeenderoat
Deyn aktuellen Gemeenderoat:
*CDU - 7 Sitze
*SPD - 3 Sitze
*FDP - 2 Sitze
*gbf. - 7 Sitze

### Partnergemeenden
* Gällemuun (Nedderlannen)  seint ca. 1975 
* Grabów nad Prosną (Polen) seint 2006

## Weertschap
In Emmelkamp sit de Firma Emsland-Stärke. Se is de gröttsten Stärkproduzent in Europa. 1.000.000&nbsp;t Erpel (Kartoffeln) wödt hier vearbeydt en ut`n Umkreis van üm de 150&nbsp;km üm Emmelkamp anlevert. Doarmet is de Emsland-Stärke nich bloos deyn grötsten Arbeydgeber in Emmelkamp, men ok ’nen wichtigen Existenzfaktor vöör de hele Region.

Enen andern wertschopliken Faktor in de Samtgemeende Emmelkamp is de kunststoffverarbeydende Industrie, woarbi Firmen äs Synco, BekuPlast in Ringe en Ringoplast in Ringe-Neugnadenfeld to nöömen bint.

## Scholen
Emmelkamp hef ene Grund-, ene Haupt- un ene Realschool, een Gymnasium vöör de Sekundarbereich 1, en ene Förderschole. De waiterführenden Scholen, dät is vanoff 11. Klasse in Neenhus (Lise-Meitner-Gymnasium) of in de Kraisstad Nothoorn.

## Kiek ok bi
* 

## Literatur
*Herbert Wagner: *Die Gestapo war nicht allein... Politische Sozialkontrolle und Staatsterror im deutsch - niederländischen Grenzgebiet 1929 - 1945.* LIT Verlag. Münster 2004 (enthält u. a. Illegale Grenzübertritte, Kirchenkampf)
Experiment (Mehrdüdig Begreep)

**Experiment** betekent

* Experiment, Versöök as wetenschopplich Ünnersöken,
* Experiment in de Kunst, Begreep ut de Kunst,
* *[[Das Experiment (Film)|Das Experiment]]*, Film vun Oliver Hirschbiegel na den Roman vun Mario Giordano,
* *[[Das Experiment (Strugazki)|Das Experiment]]*, Roman vun Arkadi un Boris Strugazki,
* *[[Das Experiment (Cook)|Das Experiment]]*, Roman vun Robin Cook,
* *[[Ein Experiment]]*, Roman vun Hans Dominik.
1453

## Wat passeert is
* 29. Mai: De Osmanen ünner Mehmed I. nehmt Konstantinopel in. 

## Boren

## Storven
* Dschakmak, de Mamelucken ehr Sultan in Ägypten (*1373)
Atomphysik

De **Atomphysik** is dat Deelrebeet vun de Physik, dat sik mit den Opbo vun de Atomen ut Atomkarn un Elektronenhüll befaat. Se ünnersocht bito ok de Wesselwirken vun de Atomen oder ok Ionen mit annere Atomen, mit Fastkörpers, mit Licht un mit magnetsch oder elektrisch Feller. Se beschrifft ok de beobachten Spektrallienen vun de Atomen, indem se de Verdeelen vun de Elektronen op de quantenmechanschen Energiestopen ünnersocht, un befaat sik mit den Opbo vun dat Periodensystem un de Grundlagen für dat Verstahn vun cheemsch Binnen.

De Atomphysik warrt faken mit de Karnphysik verwesselt, de sik aver mit de Struktur un den Opbo blots vun den Atomkarn beschäftigt. So warrt ok in’n dagdääglich Spraakbruuk vun Atomenergie, Atomkraftwark oder Atombomb snackt, wo dat egentlich üm de Karnphysik geiht.

De Annahm, dat all de Materie ut lüttste Deelken, de Atomen, tohopensett sünd, geev dat al in de Antike be de Naturphilosophen vun de Greken. Dör Experimenten stütt weer dat aver eerst in’n 19. Johrhunnert mit de Ünnersöken von John Dalton, Joseph Louis Gay-Lussac un Ludwig Boltzmann. As de Spektroskopie opkeem, weer denn ok na de Struktur binnen in dat Atom fraagt un na jümmer Dynamik. Dat hett denn wieterföhrt to de Quantenmechanik, wiel de klass’sche Physik dorför nich mehr utreken de.

In de modernen Atomphysik befaat sik de Wetenschopplers mit prick Meten vun atomare Energiegrötten, worut sik Naturkonstanten nipp un nau bestimmen laat un fundamentaal Theorien proovt waart. Ünnersöken an exotsch Atomen deent dorto, Fragen ut de Karn- und Elemenardeelkenphysik mit Methoden ut de Atomphysik antogahn. Ultrakotte Lichtpulse schöölt de dynamschen Vörgäng in de Elektronenhüll apenbor maken. In Ionenfallen künnt enkelte ioniseerte Atomen över längere Tietrüüm infungen un mit groote Nauigkeit ünnersocht warrn. Vundaag sünd dör de Laserköhlen un dör de magneto-optischen Fall ok Ünnersöken an ultrakole Gasen un Bose-Einstein-Kondensaaten un sogor an bannig rore Isotopen möglich worrn

En grote Tall vun Anwennen sünd dör de Atomphysik schapt woorn, so as de Laser oder de Atomklock. Methoden, de an’n Anfang för atomphysikalsch Experimenten utdacht weern, hebbt hüüt faken en wiet grötter Bedüden un Anwennen funnen. T.&nbsp;B. de Karnspinresonanz to’n apenbormaken in de Medizin, de Absorptschoons- un Emissionsspektroskopie in de cheemschen Analytik oder de Fotoelektronenspektroskopie bi’n Utforschen vun Materialen in de Materialwetenschap.
1326

## Wat passeert is
* De Osmanen ünner Osman nehmt de Stadt Prussa (Bursa) in un maakt dor jem ehr nee Hööfstadt vun

## Boren

## Storven
1331

## Wat passeert is
* 10. Juni: De Arzbischop vun Trier gifft Verlööv to de Wallfohrt na Chottsbüren
* De Osmanen ünner Orhan nehmt de byzantinisch Stadt Nikaea in

## Boren

## Sturben
YouTube

**YouTube** is ene Websteed op de de Brukers Videos rinstellen un mit annere delen köönt.

Dat Bruken vun de Siet köst de Brukers nix, ehr Geld verdeent de Siet dör Warf. Överbleven is dorbi bet nu aver noch nix, de Websteed hett, ofschoonst Marktföhrer, noch kenen Gewinn maakt. 67 Lüüd arbeidt för de Firma (Stand September 2006).

## Historie

Chad Hurley, Steve Chen un Jawed Karim hebbt YouTube in Februar 2005 grünnt. De Websteed is den 15. Februar online gahn un in’n Mai hebbt se de Siet offiziell vörstellt. Dat Johr 2006 över is de Websteed unbannig gau bekannt worrn un weer in’n Juli al de föfftmeist besöökte Siet in’t Internett. An’n 13. November 2006 hett Google YouTube för 1,65 Milliarden US-Dollar köfft.

## Weblenken

* Websteed vun YouTube (engelsch)
Jeem

**Jeem** (Utspraak *Dschehm*, ) is en Gemeen in den Landkreis Rodenborg (Wümm) in de Samtgemeen Zeven in Neddersassen. Dor wahnt .

Bi dat Dörp Jeem höört von öllers ok de lüttje Oort Siek mit bi.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Rodenborg (Wümm)]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Wo Jeem liggen deit
Jeem liggt twüschen de Kreisstadt Rodenborg (Wümm) un de Stadt Zeven, de nah Noorden to liggt. In den Oort gifft dat en Klinik för Rehabilitatschoon. De is ok buten de Gegend allerwegens bekannt.

## Wie de Gemeende updeelt is
In Jeem gifft dat de Oortsdelen Bokel, Heesdörp, Jeem, Narbn un Wehldörp.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 weer de Oort Seet von de Mairie Jeem in’n Kanton Rodenborg. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to de Böörd Jeem in dat Amt Zeven tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.

1929 is de Gemeen Bokel oplööst un Deel von de Gemeen Jeem worrn. To’n 1. Oktober 1949 is Bokel denn aver wedder en egenstännige Gemeen worrn.

Von 1965 bet 1974 weer de Gemeen Jeem Maat von de ole Samtgemeen Zeven. De Gemenen Bokel, Heesdörp, Narbn un Wehldörp sünd mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 Deel von de Gemeen Jeem worrn un Jeem weer denn Maat von de ne’e un gröttere Samtgemeen Zeven.

### Inwahnertall

### Religion

Jeem is evangeelsch-luthersch präägt un billt mit de Margarethenkark en egen Kaspel. Dat is en Feldsteenkark, de woll bi 1000 Johre oolt is. 

För de Kathoolschen is de Christ-König-Kark in Zeven tostännig, de siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Corpus Christi in Rodenborg tohöört.

## De Gemeende ehr Raat
Siet de Kommunalwahl in’n September 2011 sett sik de Gemeenraat as folgt tosamen:

De Börgermeester vun Jeem is Lars Rosebrock un kümmt vun de SPD.

### Börgermeesters

## Wat in Jeem sünners is
Jummers dat eerste Wekenenn in'n Juli is dree Daag lang dat „Jeemer Schüttenfest“. Ok sunst gifft dat bi den Sportvereen, bi de Füürwehr oder bi den Schüttenvereen hen un wenn mol abends Danz un Ball. 

## Wat dat in Jeem ok gifft
In den Oort gifft dat en Filiaal vun de Spoorkass un en Kinnergoorn. De Stüttpunkt vun de Füürwehr is mit en LF 8/6 un en MTF utrüst.

## Bekannte Lüüd
In den Jeemer Oortsdeel Narbn leev de bekannte Schriever Walter Kempowski. Kempowski is 1999 ok to’n Ehrenbörger von Jeem maakt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr
Jeem liggt bi de Bundsstraat 71, de Bundsautobahn 1 un an de Bahnstreck vun Bremervöör nah Wasra. Dor weert aber keen Personen mehr up beföddert.

### Scholen

De Kinner ut Jeem gaht op de Grundschool Elsdörp.

## Footnoten



## Weblinks
*Websiet vun de Samtgemeende
*Gyhum.net
29. April

## Wat passeert is
* 1624: Kardinal Richelieu warrt in Frankriek eerste Minister ünner König Ludwig XIII.
* 1997: De Organization for the Prohibition of Chemical Weapons wurrd grünnd.

## Boren
* 1658: Giovanni Francesco Barbarigo, italieensch Kardinal († 1730)
* 1783: David Cox, engelsch Maler († 1859)
* 1823: Daniel Harrwitz, düütsch Schachmeester († 1884)
* 1840: Georg Hartwig, düütschen lutherschen Theoloog († 1927)
* 1887: Otto Dumke, düütsch Footballnatschonalspeler († 1912)
* 1899: Duke Ellington, US-amerikaansch Musiker un Komponist († 1974)
* 1901: Hirohito, Kaiser vun Japan († 1989)
* 1915: Richard Depoorter, belgisch Radrennfohrer († 1948)
* 1929: Walter Kempowski, düütsche Schriever († 2007)
* 1934: Pedro Pires, Präsident vun Kap Verde
* 1938: Udo Bielenberg, plattdüütschen Schriever un Ingenieur
* 1940: Peter Arthur Diamond, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger
* 1945: Lutz Ackermann, düütsch Rundfunk- un Feernsehmoderater
* 1945: Erich J. Fuchshuber, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1990)
* 1949: Arlette Zola, Swiezer Singerin
* 1955: Klaus Siebert, düütsch Biathlet un Biathlontrainer († 2016)
* 1971: Anja Karliczek, düütsch Politikerin und Bundsministerin
* 1974: Anggun, indoneesch-franzöösch Singerin

## Storven
* 28. oder 29. April 988: Adaldag, Arzbischop vun Bremen (* um 900 rüm)
* 1913: Andreas Flocken, düütsch Ünnernehmer un Utfinner (* 1845)
* 1944: August Heinrich Grimm, plattdüütsch Schriever (* 1873)
* 1951: Ludwig Wittgenstein, öösterrieksch Philosooph (* 1889)
* 1959: Heinrich Roiss, öösterrieksch Bargstieger (* 1927)
* 1980: Alfred Hitchcock, britsch-amerikaansch Speelbaas un Filmproduzent (* 1899)
* 1988: Andrew Cruickshank, britsch Schauspeler (* 1907)
* 1988: Jan Kapr, tschechisch Komponist (* 1914)
* 2009: Dorothea Fischer-Nosbisch, düütsch Grafikerin un Breefmarkenkünstlerin (* 1921)#
* 2016: Claus Stier, düütschen Paster un plattdüütschen Schriever (* 1936)
* 2024: Arianne Borbach, düütsch Synchroonsnackerin un Schauspelerin (* 1962)
Apeldoorne

**Apeldoorne**  (Nedderlandsch: *Apeldoorn*) is de gröttste Stadt in de Veluwe, dät gröttste anmekaarhangende Woud in Holland, in de nedderlannsche Provinz Gelderlaand. Apeldoorne is ok de gröttste Stadt van de Gemeende Apeldoorne. Se is de twaalfgröttste Stadt van de Nedderlannen mit 137.328 Inwohners (up 1. Januar 2006). Of Apeldoorn ok bi de gröttsten Öörd van Holland höört, hett se doch nooit offiziell Stadrechten kregen.

Apeldoorne is eerst in de lesten hundert Johr ene van de gröttsten Stede van’t Land wödn. Bekannt is de Stadt üm ehre Stadtparks en ehren grönen Charakter. Typisch vöör Apeldoorne bint de Hüssies, met völ Zierde ut de Grünnertied un relatief wenig Hoochbau. In de ankummende Johren säl de Inwohnertall van de Stadt up sowat 170.000 anstiegen, ümdät de under ander de Neibaugebiete Zonnehoeve en Zuidbroek baut wödt.
29. Mai

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 757: Paapst Paul I. wurrd to'n Paapst bestimmt.
* 1453: De Osmanen ünner Mehmed I. nehmt Konstantinopel in.
* 1848: Wisconsin wurrd 30. Bundsstaat vun de USA.
* 1953: Edmund Hillary un Tenzing Norgay schafft de Eerstbestiegen vun den Mount Everest, den hööchsten Barg up de Eer.

### Kunst un Kultur
* 2010: Bi den Eurovision Song Contest 2010 winnt Lena Meyer-Landrut ut Hannober mit ehr Leed Satellite. Dat is dat eerste Mol siet 28 Johren, dat Düütschland düssen Singer-Wettstriet winnen kann.
* 2022: Dat plattdüütsche Magazin ''De Noorden op Platt'' is dat eerste Maal uutstrahlt worrn.

## Boren
* 1439: Paapst Pius III. as *Francesco Todeschini Piccolomini* († 1503)
* 1444: Otto III., Hartog vun Pommern-Stettin († 1464)
* 1876: Friedrich Kreklow, plattdüütsch Schriever († 1945)
* 1879: Eric Stewart Marshall, britisch Polarforscher († 1963)
* 1887: André Trousselier, franzöösch Radrennfohrer († 1968)
* 1894: Andreas Kurz, düütsch Politiker un Landdagsafordneter van Bayern  († 1976)
* 1898: Alfred Carl Christian Balzer, Timmermann, Bedriefsraat un Politiker in Bremerhoben († 1949)
* 1917: John Fitzgerald Kennedy, US-amerikaansch Politiker un Präsident († 1963)
* 1920: John Charles Harsanyi, ungarsch-US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2000)
* 1921: Clifton James, US-amerikaansch Schauspeler († 2017)
* 1923: Eugene Wright, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2020)
* 1925: Hermann Braun, düütsch Ieskunstlöper († 2002)
* 1926: Abdoulaye Wade, Präsident vun Senegal
* 1927: Charlotte Kerr, düütsch Schauspelerin, Speelbaasche un Filmproduzentin († 2011)
* 1929: Peter Higgs, britisch Physiker un Nobelpriesdräger († 2024)
* 1937: Alwin Schockemöhle, düütsch Springrieder un Peertüchter
* 1954: John Hencken, US-amerikaansch Swemmsportler
* 1957: Peter R. Adam, düütsch Filmeditor
* 1959: Reimund Dietzen, düütsch Radrennfohrer
* 1969: Wiltrud Probst, düütsch Tennissplerin
* 2006: Dommaraju Gukesh, indischen Schachspeler

## Storven
* 1862: Henry Thomas Buckle, engelsch Historiker un Schachspeler (* 1821)
* 1887: Pierre Millière, franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1811)
* 1951: Géza Maróczy, ungaarsch Schachmeester (* 1870)
* 1960: Franz Fromme, düütsch Schriever, Översetter un Journalist (* 1880)
* 1996: Antonín Mrkos, tschechisch Astronom (* 1918)
* 1997: Herbert Weicker, düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker (* 1921)
* 2001: Wolfgang Behrendt, düütsch Nahrichtenspreker (* 1919)
* 2009: Karine Ruby, franzöösche Snowboardersche (* 1978)
* 2010: Dennis Hopper, US-amerikaansch Schauspeler un Speelbaas (* 1936)
* 2015: Doris Hart, US-amerikaansch Tennisspelerin (* 1925)
* 2015: Róbert Tibenský, slowaaksch Schachspeler un -trainer (* 1960)
* 2024: Henri Nallet, franzöösch Politiker (* 1939)
1877

## Wat passeert is
* 5. April: In Hamborg grünnt Hermann Blohm un Ernst Voss de Schippwarft Blohm & Voss.
* 12. August: De Astronom Asaph Hall entdeckt den Marsmaand Deimos.

## Boren
* 7. Februar: Fritz Husmann, plattdüütsch Schriever († 1950)
* 2. Juli: Hermann Hesse, düütsch-swiezer Schriever un Nobelpriesdräger († 1962)
* 20. Juli: Thomas Crean, irisch Polarforscher († 1938)
* 10. August: Frank James Marshall, US-amerikaansch Schachspeler († 1944)
* 2. September: Frederick Soddy, britsch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1956)
* 6. September: Buddy Bolden, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1931)
* 15. Oktober: Niels Peter Høeg-Hagen, däänsch Offizier, Kartograf un Polarforscher († 1907)
* 29. Oktober: Hermann Boßdorf, plattdüütsch Schriever († 1921) 
* 12. November: Minna Burgarth, düütsch Schrieverin († 1965)
* 21. November: Sigfrid Karg-Elert, düütsch Musiktheoretiker un Komponist († 1933)
* 14. Dezember: Jørgen Brønlund, gröönlännsch Polarforscher († 1907)
* 31. Dezember: Viktor Dyk, tschechischen Dichter, Schriever, Politiker un Afkaat († 1931)
* um 1877 rüm: Ned Madrell, de leste Minsch, de Manx as Muddersprake snackt hett († 1974)

## Storven
* 26. April: Louise Bertin, franzöösch Komponistin un Dichterin (* 1805)
* 6. Juli: Friedrich Knolle, düütsch Koppersteker (* 1807)
* 23. September: Urbain Le Verrier, franzöösch Mathematiker un Astronom (* 1811)
* 28. Oktober: Robert Swinhoe, britisch Natuurforscher, Ornitholoog, Lepidopteroloog un Zooloog (* 1836)
* 1. November: Friedrich Heinrich Ernst Graf von Wrangel (Papa Wrangel), Generalfeldmarschall in Preußen (* 1784)