open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klaas Duursma

**Klaas Duursma** (* 1959 in De Wilp) is en plattdüütschen Schriever ut de Nedderlannen.

Duursma is 1959 in De Wilp boren. He schrifft in’t Westerkwartiers un hett 2009 hett mit *Swaarven zunder grenzen* sien eersten Gedichtband rutgeven.

## Warken

* *Swaarven zunder grenzen.* 2006, ISBN 9789077487341
Are Meijer

**Are Meijer** is en plattdüütschen Schriever ut de Nedderlannen.

## Warken

* *Lösloaten.* Drukkerij Hoekstra, Griepskerk 1993 
* *Keern.* 2008

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers
Jan J. Boer

**Jan Jaap Boer** (* 1927 in Dale (Wildervanksterdallen); † 14. Februar 2011 in Ommelanderwiek) weer en plattdüütschen Schriever ut de Provinz Grunneng, Nedderlannen.

Boer is 1927 in Dale boren. He hett dor lang as Dokter arbeidt. 1994 hett he för sien Schrievwarken in’t Veenkolonials (Grunnengs) den Kornelis-ter-Laan-Pries wunnen.

## Warken

* *Liesterbes en laiwerik.* 1974
* *Op old ies vrust t licht uit.* 1991
* *Het Groot Gronings Spreekwoordenboek.* Uitgeverij Staalboek, ISBN 90-72938-03-8
* *’t Oavend ropt de koekoek weer.* Uitgever Stichting ’t Grunneger Bouk, ISBN 9789070323

## Hinwies
* Körte Doku över Jan J. Boer (Grunnenger Platt)
Aly Freije

**Aly Freije** (* 1944) is en plattdüütsche Schrieversche ut de Nedderlannen.

Freije is 1944 in de Provinz Grunneng boren. Se hett later lang för de Stichting Schrijven in Amsterdam arbeidt.
Ehre eersten grunnengschen Gedichten sünd 2007 in de Tiedschrift Krödde rutkamen. 2008 hett se mit ehr fiev Gedichten ut de Reeg *In lichtbundels daanst t stof* den Freudenthal-Pries wunnen. 2009 hett se denn mit *Wondpoeier* ehren eersten Gedichtband rutgeven. In dat sülvig Johr kreeg se den Literaire Pries tospraaken.

## Warken

* *Wondpoeier.* Uitgeverij Kleine Uil, Grunneng 2009, ISBN 9789077487747
Tonko Ufkes

**Tonko Ufkes** (* 1958) is en plattdüütschen Schriever ut de Nedderlannen.

Ufkes is 1958 boren un in Zeuvenhoezen opwussen. Bi’n Freudenthal-Pries 2007 hett he tohoop mit Hans-Hinrich Kahrs den drüdden Pries wunnen.

## Warken

* *Deur de tied* (Gedichten) (Profiel, Bedum, 1993)
* *n Dichtjoar* (Gedichten) (Servo, Assen, 1997)
* *Wottervaarf* (Vertellsels) (Servo, Assen, 1999)
* *Uutvlogen* (Gedichten) (Servo, Assen, 2004)
* *Fien zilverglaas* (Gedichten) (Servo, Assen, 2007)
* *Op e tast* (Gedichten) (Servo, Assen, 2009)
* *n Tuut op beide schelpen* (Vertellsels) (Het Drentse Boek, Beilen, 2015)
* *Ongeliek* (Vertellsels) (Het Nieuwe Kanaal, Liwwadden, 2018)
* *Boeten, nog niet binnen* (Gedichten) (Stichting 't Grunneger Bouk, Scheemde, 2019)
* *De weg dreumen* (Vertellsels) (Het Drentse Boek, Beilen, 2021)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers
Jan Boer

**Jan Boer** (* 18. Juli 1899 in Röttem; † 1983 in Grunneng) weer en plattdüütschen Schriever ut de Nedderlannen.

Boer is 1899 in Röttem boren. He hett later Schoolmeester lehrt un weer von 1946 af an Rektor von de Kweekschool in Möppelt. He hett in’t Hogelandsters schreven.

## Warken

* *Op roeg hörn.* Theaterstück, Scheemde 1925
* *Nunerkes, schulpkes dei zingen.* Gedichten, Grönnen 1929
* *Dreuge Jaan.* Theaterstück, Grönnen 1929
* *Stieke.* Theaterstück, Grönnen 1929
* *Hoozeveling.* Theaterstück, Grönnen 1934
* *Vonken van 't verleden.* Baarn 1937
* *Van spinnen en vrijen oet vrouger tied.* Theaterstück, Grönnen 1938
* *Boerenvolk.* Höörspeel, Grönnen 1940
* *Plougende boer.* Grönnen 1943
* *Zummervaalg.* Assen, 1949
* *Hoes en hof.*  1951
* *Old en nei.* Grönnen 1953
* *Waddenvolk.* Grönnen 1953
* *Asveer, verhoal van n hail olle zeevogel.* Möppelt 1953
* *Roemte en voart.* Grönnen 1954
* *Ommelander volkslaidjes.* Grönnen 1954
* *Streng bloedkralen, Dreense gedichies van Maaike.* Knoal 1955
* *Waddenlaand.* 1956
* *Witte wieven.* Grönnen 1958
* *Zun wiend en wolken.* Grönnen 1959
* *Aargeloze Grunneger humor.* Grönnen 1960
* *Nog 'n gapsel Grunneger humor.* Grönnen 1961
* *Lutjekes.* Grönnen 1961
* *Aanzain en wezen van 'n moudertoal.* Winschoot 1961
* *Boer op wennakker.* Winschoot 1964
* *Oet roemte sneden.* 1964
* *Onner aigen volk.* Grönnen 1964
* *Wereld en wie.* Grönnen 1965
* *Hogelandster verhoalen.* Grönnen 1968
* *’t Kraaiennust.* Theaterstück, Grönnen 1970
* *Midden maank mennen.* Grönnen 1971
* *Op de grens tussen het Gronings en het Nederlands.* Wildervank 1972
Jan Niehoff

**Jan Samuel Niehoff** (* 3. März 1923 in Winzum; † 28. April 2014 in Appingedam) weer en plattdüütschen Schriever ut de Nedderlannen.

Niehoff is 1923 in Winzum boren. He weer later op dat Praedinius Gymnasium in Grunneng un hett an de Rieksuniversität Grunneng Nedderlandsch un Medizin studeert un weer in disse Tied ok de Höövdredaktör von dat Studentenbladd *[[Der Clercke Cronike]]* un later von dat *Maandblad Groningen*. 1954 hett he tohoop mit Simon van Wattum dat Literaturbladd *[[’t Swieniegeltje]]* grünnt. 1956 hett he den Kulturpries von de Provinz Grunneng för sien Gedichtband *Vuurschip* kregen.

1957 is Niehoff Schooldokter in Beilen worrn un is 1961 na N Daam wesselt. Dor is he bleven, bet he 1984 in Rohstand gahn is.

## Warken

* *Vuurschip.* 1955
* *Boeten veur deure.* (Höörspeel, Översetten von Wolfgang Borchert sien *[[Draußen vor der Tür]]*) Grönnen 1960
* *Oetstreud op wiend.* Winschoot 1962
* *Overlevern hou of t bouk Taoteking ontstoan is.* (Översetten von Bertolt Brecht sien Book *[[Legende von der Entstehung des Buches Taoteking auf dem Weg des Laotse in die Emigration]]*) Apeldoorne 1994
Kees-van-der-Hoef-Pries

De **Kees-van-der-Hoef-Pries** is en Literaturpries, de elk Johr an de Person vergeven warrt, de sik in Grönnen besünners för dat Literaturleven verdeent maakt hett. Den Naam hett de Pries na den bekannten grönnenschen Schriever Kees van der Hoef. He is mit en Geldpries vun 500 Euro verbunnen, de von de Gemeen Grönnen kummt. De Pries geiht trüch op en Initiativ von Rense Sinkgraven, Bart FM Droog, Kasper Peters, Menno Hoexum un Herman Sandman. Disse Lüüd (mit Utnahm von Menno Hoexum, de sik ut de Saak trüchtagen hett) sitt denn ok in de Jury för den Pries.

## Winners

* 2008: Kees van der Hoef
* 2009: Tsead Bruinja (Dichters in de Prinsentuin)
* 2010: Coen Peppelenbos
* 2015: Marleen Vermooten (Dichtclub)
* 2016: Stichting Poëziepaleis
Kees van der Hoef

**Kees van der Hoef** (* 3. Januar 1935 in Grunneng; † 7. März 2018) weer en plattdüütschen Schriever ut de Nedderlannen.

Van der Hoef is 1935 in Grönnen as Söhn von’n Dichter un Cafe-Bedriever Anton van der Hoef boren. In de Johren 1960 hett he mit *Big Hill and the Rock Bombers* un *Jan Hekert Experience* Rock’n’Roll-Musik maakt. Later hett he denn vör allen över de Geschicht von Grönnen Böker un op Nedderlandsch un Grunnengs Gedichten schreven.

2008 weer he de eerste, de den ne’en Kees-van-der-Hoef-Pries kregen hett.
Jan Glas

**Jan Glas** (* 1958 in Uthuusen) is n plattdüütse Schriever ut de Nedderlannen.

Glas is 1958 in Uthuusen boren en leevt sünt 1977 in Grönnen. 2006 hett hai de Freudenthal-Pries en ok de Literaire Pries (för *De Vangers van Zummer*) kregen. 2008 hett t Bouk *Rilke Sieben Niedersaksisch*, dat van Glas samen mit Marga Kool en Anne van der Meiden schreven worden is, de Streektaalpries van dat Dagblad van het Noorden wonnen. Ok bi dat Book *100 mooiste Drentse en Groningse gedichten*, dat 2006 de Streektaalpries wonnen hett, hett hai mitschreven.

Sünt 2005 is hai ok Redaktör bi t Tiedschrift Krödde.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Waarken

* *De vangers van zummer.* 2004, ISBN 9789077487112
* *Het getal hondje.* ISBN 9789077487457
* *Een klein gebaar.* ISBN 9789077487600
Dübbelsöss

Ünner en **Dübbelsöss** versteiht man bi’d Football en taktisch System, bi dat twee Middeldspeler mit in de Regel ehder defensiv Utrichtung vör en Veererkett ageeren.  

De Naam Dübbelsöss stammt dorvan, wiel in klassisch Systemen en defensiv Middelfeldspeler upleep, de traditschonell de Trikotnummer 6 harr.
Hanau

**Hanau an’n Main** is de sösstgröttste Stadt in’t düütsche Bundsland Hessen un liggt an’n Stroom Main. Hanau is ene Stadt mit üm un bi 96.000 Inwahners. De Stadt liggt, wo de lüttsche Stroom Kinzig in de Stroom Main geiht. Stadtdeel vun Hanau sünd de Innenstadt, Lamboy, Großauheim, Klein-Auheim, Steinheim, Wolfgang un Kesselstadt.

## Beröhmt Lüüd ut Hanau
* Bröder Grimm, Jacob (* 4. Januar 1785; † 20. September 1863) un Wilhelm (* 24. Februar 1786 in Hanau; † 16. Dezember 1859 in Berlin)
* Paul Hindemith (* 16. November 1895; † 28. Dezember 1963 in Frankfort an’n Main), en Komponist un Musiker
* Dominic Raacke (* 11. Dezember 1958), düütsch Schauspeler un Dreihbookschriever
* Rudi Völler (* 13. April 1960), ehemalge düütsch Footballspeler un Footballtrainer vun de düütsch Football-Natschonalmannschap, hüüd de Sportdirektor vun Bayer 04 Leverkusen. 

## Biller von Hanau


  Bild:Grimm-Hanau.JPG|Bröder Grimm Denkmaal op’n Marktplatz
  Bild:Goldschmiedehaus Hanau 856-Lh.jpg|Dat ehemalge Rothuus vun Hanau, hüüd ‚Düütsch Goldsmeedhuus‘
Sassen in Gallien

Nadem sik Sassen, Chauken un annere germaansche Stämm in de Tied twischen dat 2. un 4. Johrhunnert to den Sassenbund tohoopdaan harrn, sünd de Sassen veel as Hannelslüüd, aver ok as Seerövers in de Noordsee, in’n Kanaal un an de franzöösch Atlantikküst ünnerwegens wesen. En groten Deel Sassen is in dat 5. Johrhunnert denn na England gahn un hett tohoop mit Jüten un Angeln Königrieken grünnt. To de glieke Tied hebbt sik aver ok Sassen in Gallien dallaten.

De Küst von Gallien warrt al in de Notitia dignitatum as *[[Litus Saxonicum]]* betekent, also *sassesche Küst*. De Notitia dignitatum stammt ut de Tied so Enn dat 4. oder Anfang dat 5. Johrhunnert. To de Tied weer dor villicht eenfach noch mit meent, dat dat de Küst weer, wo de sasseschen Seerövers togang weren, gegen de sik de Römers to wehren harren. Villicht weer dor aver ok al mit meent, dat to de Tied al Sassen an de Küst leevt hebbt.

## Otlingua

Otlingua weer en olen Go von de Sassen in’t Bessin. Wohrschienlich sünd dat desülven Sassen, de ok bi Gregor von Tours al twee Maal as *Saxones Bajocassini* vörkaamt. Gregor von Tours snackt von twee Begeevnissen 578 un 590, bi de de Sassen mit de Bretonen tohoopdrapen sünd. Chilperik I. von Neustrien harr jem gegen de Bretonen ünner Waroch in’n Krieg schickt.

De Naam *Otlingua* kummt in en Oorkunn von Korl den Kahlen von’n 13. November 843 (*in comitatu Baiocasinse in pagello qui dicitur Otlingua Saxonia*) un in dat Capitulare missorum Silvacense ut’n November 853 vör.

Archäoloogsch nawiest sünd de Sassen ünner annern dör en Grafffeld ut dat 6. Johrhunnert in Giberville un en Grafffeld ut dat 5. Johrhunnert in Sannerville.

## Loire-Münn

En annere Grupp von Sassen hett sik op de Eilannen an de Münn von de Loire dallaten. Disse Grupp weer bet in’t 6. Johrhunnert unafhängig un is denn von’n Bischop von Nantes ünnerkregen worrn un na’t Christendom övergahn.

## Boulonnais

Noch en annere grote Grupp Sassen hett dat in’t Boulonnais in de Gegend twischen Boulogne un Calais geven. Disse Grupp is ok archäoloogsch bekannt ut en Grafffeld ut dat 5. un 6. Johrhunnert in Nouvien-en-Pontieu.
Agnes Sander-Plump

**Agnes Sander-Plump** b. Plump (* 1888 in Bremen; † 23. Dezember 1980 in Lelendaal bi Bremen) is en düütsche Malersche ween in de Künstlerkolonie Worpswede. Se stamm ut ene ole Bremer Koopmannsfamilie un weer eent vun sess Kinner. Just so, as ehre Suster Ruth Plump hett se bi Lovis Corinth Unnerricht kregen. Bekannt wurrn is se sunnerlich vunwegen ehre Kinnerbiller. Se weer de Patentante vun den nahmoligen Bundspräsidenten Karl Carstens. 

## Literatur

Sander-Plump, Agnes: *"Doris, Kinderjahre in einer Hansestadt 1893-1900"*, Bremen, 1980, ISBN 3-7961-1715-5 (Över ehre Kinnertied).
Oscar/Best Dokumentarfilm

De Pries in de Oscarkategorie **Best Dokumentarfilm** warrt an sik an den Film sülvst vergeven. Kriegen deit den Oscar aver jümmer de Speelbaas oder – sünners in fröhere Johren – de Produkschoonsfirma.

In disse Kategorie is de Oscar 1943 to’n eersten mol verlehnt worrn. In dat Johr geev dat gliek veer Priesdrägers. De Filmen qualifizeert sik jümmer in dat Johr na de Publikatschoon. In de nafolgen Tabell staht se na dat Johr vun de Verlehen oplist. 

De Preisdräger sünd:

## 1943–1950

## 1951–1960

## 1961–1970

## 1971–1980

## 1981–1990

## 1991–2000

## 2001–2010

## 2011-2020

## 2021-2030
Tom Okker

**Tom Okker** (* 22. Februar 1944 in Amsterdam; Ökelnaam *The Flying Dutchman*) is en ehmalger nedderlannsch Tennisspeler. Van 1964 bit 1968 wurr he fiev Mal nah’nanner nedderlannsch Amateur-Meester, dornah is he Profi wurrn. 

1968 stunn he bi dat Tennisturnier vun Wimbledon in’t Veertelfinale un keem bi de US Open sogor bit in’t Endspeel, verlor dor aber tegen den US-Amerikaner Arthur Ashe.

Sien hööchste Platzeerung in de Tennis-Weltrangliste reck Okker 1969, as he achter de Australier Rod Laver un de Amerikaner Arthur Ashe up den darten Platz keem. Insgesamt weer he söben Johr in de Top Ten.

1978 keem he nochmal in dat Halffinale vun Wimbledon.

In sien Karriere wunn Okker all tosommen 22 Turniere in enkeld Speelen un 69 in Dübbelkonkurrenzen. 

Okker is verheiraadt un hett dree Kinner.
Derk Sibolt Hovinga

**Derk Sibolt Hovinga** (* 1909; † 1990) was en plattdüütschen Dichter, de op Grunnegs schreven hett.

Hovinga, de Ole Spraken studeert harr, was Buur in’t Oldambt. He schreev vör allen över de Natur un de Grunneger Kultur van disse Streek. Ok gahn welk Gedichten över historische Themen, Mythologie, Volksvertellen un mystisch Beleven. He hett negen Gedichtbannen rutgeven. Hovinga was in de Johren 1950 Redaktör van de Tiedschrift vör Nedersaksische Literatur *[[’t Swieniegeltje]]* un dröög dor Gedichten un Bookbesprekens an bi.

1983 hett Hovinga de Literaire Pries van de Stichting ’t Grunneger Bouk utlangt kregen vör sien Dichteree.

Vanwegen dat sien Wark as heel musikaalsch ansehn wordt, hett’t Projekt Oost-Groninger Wereldmuziek welk van sien ‚Leder‘ op Musik sett un 2008 in Oostwòld, neet wied van sien oold Wahnhuus, spöölt un sungen.

Marten Grupstra hett en Büst van Hovinga maakt, un H. B. Reininga hett en Biografie van hüm schreven, *Derk Sibolt Hovinga: Dichter en boer. De waarheid achter de mythe*. De D.S.-Hovinga-Fonds geevt sien Gedichten opnee rut un subsideert wiedere Grunnegse Kulturwarken.

## Warken
* *Störm en stilte* (1952)
* *Miemern in twijduustern* (1960)
* *Oogst van mien aner laand* (1968)
* *Noar 't Adrillenmaart in Winschoot*
* *De raaise noar Peries van twij Oldamster boeren*
* *Balloaden, mythen, overleverns, gedichten en laiden van 't kustvolk* (1980)
* *Bloaren aan de levensboom* (1982)
Joel Hastings Metcalf

**Joel Hastings Metcalf** (* 4. Januar 1866 in Meadville, Pennsylvania; † 23. Februar 1925 in Portland, Maine) weer en US-amerikaansch Astronom.

De Söhn vun Lewis Herbert un Anna (geb. Hicks) Metcalf fung mit 14 Johren an sück för Astronomie to intereseeren, inspireert dör en utlehnt Book un vun twee eng Konjunktschonen vun de Planeten Jupiter un Mars. He hett dat *Meadville Theological Seminar* un de *Harvard Divinity School* besöcht un 1892 sien Doktortitel an’t Allegheny College makt. Dornah deen he as   unitarisch Geistlicher eerst in Burlington, Vermont, later henn in Taunton, Massachusetts, Winchester, Massachusetts un Portland, Maine, wo he 1925 storven is.

As Amateurastronom harr he regelmäßigen Kuntakt mit Professoren an Universitäten un Steernwachten. He hett  41 Asteroiden, 5 Kometen as ok verscheeden veränderlich Steerns opdeckt.

Joel H. Metcalf weer mit Elizabeth S. Lockman verheiraadt un harr twee Kinner: Dr. Herbert E. Metcalf und Rachel Metcalf Stoneham.

## Weblenken
* A memorial homepage for Joel Hastings Metcalf (Engelsch)
(755) Quintilla

**(755) Quintilla** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 6. April 1908 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is. 

De Asteroid is wohrschienlich nah en italieensch Deern nömmt wurrn. De Afsolute Helligkeit vun de Asteroid bedrocht 9,81.
Jan Hendriks Popping

**Jan Hendriks Popping** (* 9. Juli 1852 in Oosterwoolde; † 22. März 1927) weer Bookdrucker, Bookhändler un en plattdüütschen Schriever, de op Stellingwarfsch schreven hett.

Popping is 1852 in Oosterwoolde as Söhn von Hendrik Jan Popping un Antje Cornelis Kleisma boren. Popping hett siene Böker över de Geschicht von de Stellingwerfen in sien egen Druckeree rutgeven. Ok dat Wekenbladd *De Ooststellingwerver* hett he rutbröcht. Sien Book *Uut het leven* von 1918 is dat eerste gröttere Wark, dat op Stellingwarfsch schreven worrn is. *Uut het leven* is 1918 ok in Oosterwoolde un Appelsche as Bühnenstück opföhrt worrn.

Popping weer mit Elisabeth Frankes van der Horst (1849-1924) verheiraadt un de beiden harrn twee Kinner, Hendrik Jan (* 1885, Archäoloog) un Hendrikje (* 1887).

## Warken
* *Schetsen uit Friesland, in het bijzonder de geschiedenis betreffende Ooststellingwerf, Weststellingwerf, Schoterland, Opsterland en Omstreken van vorige eeuwen. Bijeengebracht door J. H. Popping.* Oosterwoolde 1892 (Google-US)
* *Ooststellingwerf. Verzameling van oudheidkundige aanteekeningen.* Oosterwoolde 1903
* *Schetsen uit de Geschiedenis van Ooststellingwerf.* Oosterwoolde 1903
* *Uut het leven: tooneelstok in drie bedrieven in het dialect der Stellingwarvers.* Oosterwoolde 1918
* *Geschiedkundige aanteekeningen over de Stellingwerven en omstreken.* Oosterwoolde 1920
Dana Vávrová

**Dana Vávrová** (* 9. August 1967 in Prag; † 5. Februar 2009 in München) weer en tschechisch-düütsch Filmschauspelerin un Filmspeelbaassche. 

## Leven
In hör Heimatland wurr Vávrová in dat Öller vun 6 Johr all en Kinnerstar. Se is in Kinner- und Märchenfilmen uptreden un speel ok bi de Kinnerserie *[[Pan Tau]]* mit. 1982 wurr se as Jugendliche in der Feernsehmeerdeeler *[[Ein Stück Himmel]]* ok in Düütschland bekannt. För de Rull vun de Janina David kreeg se de Goldene Kamera, den Goldenen Gong un den Adolf-Grimme-Pries as Utteknung.

1986 hett se den 28 Jahre ölleren Speelbaas, Kameramann un Produzenten Joseph Vilsmaier, de se bi Dreiharbeiten vun neeere Folgen vun *Ein Stück Himmel* kennenlehrt harr, heiraadt. 1988 speel se in de Film *[[Herbstmilch (Film)|Herbstmilch]]* de Fruens-Hööftrull as Anna Wimschneider. Dorför kreeg se nahderhenn den Bayerischen Filmpries un den Düütschen Filmpries. 

Mit Vilsmaier harr se dree Döchter, Janina Vilsmaier, Theresa Vilsmaier un Josefina Vilsmaier, de ok all Schauspelerinen wurrn sünd. Hör öllere Süster Hana Heřmánková is in de Tschechisch Republik as TV-Moderatorin bekannt. Dana Vávrová is an de Folgen vun en Krebserkrankung storven.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Vávrová is för ehr Filmwarken mit veer Priesen uttekent worrn:
* 1989: mit den *[[Düütsch Filmpries|Düütschen Filmpries]] in Gold* in de Kategorie *Rutragen enkelte Leistung: Schauspelerin* för *Herbstmilch*
* 1989: mit den Pries as *Beste Schauspelersche* vun’t *[[Valladolid International Film Festival]]* för *Herbstmilch*
* 1989: mit den *[[Bayerisch Filmpries|Bayerischen Filmpries]]* in de Kategorie *Beste Nawass-Dorstellersche* för *Herbstmilch*
* 2007: mit den Sünnerpries vun’n *[[Bayerisch Filmpries|Bayerischen Filmpries]]* för *The Last Train*

## Weblenken
* 
* Literatur vun un över Dana Vávrová in de Düütschen Natschonalbökeree
* Szenenfotos vun verscheeden Rullen vun Dana Vávrová up cinema.de

## Enkeld Nahwiesen
(581) Tauntonia

**(581) Tauntonia** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 24. Dezember 1905 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is. Dat weer ok de eerste Asteroid, de he opdeckt hett.

De Asteroid is nah de Stadt, wo he opdeckt wurrn is un wo Metcalf eenig Johr leevt hett, nömmt wurrn.
Calvados

**Calvados** betekent

* Calvados, franzöösch Verwaltensrebeet in de Normandie,
* Calvados, Appelbranntwien ut de Normandie.
Alert

**Alert** betekent

* Alert, Vörnaam för Mannslüüd,
* Alert, Oort in Nunavut, Kanada,
* Alert, fröheren Oort in’n Polk County, Florida, USA,
* Alert, Oort in’n Decatur County, Indiana, USA,
* Alert, Oort in’n Franklin County, North Carolina, USA,
* Alert, Oort in’n Butler County, Ohio, USA,
* *[[Alert (Schipp, 1918)|Alert]]*, brietschen Kabellegger (1918),
* *[[Alert (Schipp, 2006)|Alert]]*, brietsch Schipp (2006),
* Naturschuulrebeed Alert, Naturschuulrebeed in Meschede, Noordrhien-Westfalen,
* Alert Channel, Sund in Süüdgeorgien, Süüdatlantik,
* Alert Cove, Bucht in Süüdgeorgien, Süüdatlantik,
* Alert Point, Landspitz in Süüdgeorgien, Süüdatlantik,
* Alert Rock, Riff in Süüdgeorgien, Süüdatlantik,
.

**Alert** is de Familiennaam von

* Archi Alert (* 1965), düütschen Musiker.
Blödenstiet

De **Blödenstiet** beschrifft de Tiet, bit dat Blöden vun en Wunn to’n Stillstand kummt. Dat is ok en medizinschen Test, de anwennt warrt, üm Stören vun de primären Hämostaas, also dat Bloodstillen, fasttostellen.

## Afloop
Bi de Blödenstiet warrt de Tiet nahmen, bit dat en Blöden to’n Stillstand kummt. Dat gifft dorför verscheden Methoden:

### Methood na Ivy
De Blödenstiet na Ivy in de Modifikatschoon na Mielke is en Methood, de faken insett warrt. Dorbi warrt toeerst an’n Böverarm vun den Patienten en Blooddruckmanschett anleggt un op 40&nbsp;mmHg (5,32&nbsp;kPa) instellt. Dat is nödig, dat en Standarddruck in’t Geweev anliggt. Anners künn een dat nich verglieken. Denn warrt an en günstige Steed in’n Ünnerarm en lütten Snitt maakt. Dat utlopen Blood warrt all dörtig Sekunnen mit en sterilen Tipper oder Papeerdook wegmaakt, ahn dorbi de Wunn antoröhren. De Blödenstiet gellt as afslaten, wenn sik op den Tipper keen Rootklöör mehr nawiesen lett.

De Vergliekstiet för’n Normalfall liggt twüschen veer un söss Minuten.

### Methood na Duke
Bi disse Methood warrt mit en Lanzett in’n Rand vun’t Ohrläppken steken un dat Blood jüst as bi de vöhrige Methood mit Papier oder Zellstoff all 15 Sekunnen afnahmen. Bi disse Methood liggt de Verglieksweert bi dree bit fief Minuuten.

### Methood na Marx
Bi disse Methood warrt mit de Lanzett in de Fingerbeer steken. De Finger warrt glieks dorna in en Kolbenglas duukt, dat mit Water vun 37°C füllt is. Dorna warrt de Tiet bit to’n sichtboren Stillstand vun’t Blöden meten. Hierbi liggt de Vergliekstiet bi hööchstens twee Minuuten.

## Bedüden in de Diagnoos
Bi lütte Sehren sorgt de Thrombus, de sik dör de Thrombozyten (Bloodplattken) billt, för’t Stillen vun’t Blöden. De Blödenstiet hangt dorüm vör allen vun de Tall vun de Thrombozyten in’t Blood af un vun jemehr Funkschoon.

De Blödenstiet warrt dorüm länger bi Thrombozytopenien – dat sünd Krankheiten, de to’n sietere Tall vun Thrombozyten (

## Literatur
* Dörner *Klinische Chemie und Hämatologie* Enke Verlag ISBN 3-432-97313-6
Bruno Vahl-Berg

**Bruno Vahl-Berg** (* 3. Juli 1903 in Stralsund; † 15. November 1984 in Hamborg) weer en düütsch Schauspeler. Bruno Vahl-Berg is up de Ohlsdörper Karkhoff begraben.

He hör ok to dat Ensemble vun dat Ohnsorg-Theater.

He weer de jüngere Bröer vun Henry Vahl. Sien Neffe is Edgar Bessen.

## Filmographie

## Weblenken
Kokken

**Kokken** (greeksch *kokkos*: Karn, Beer) sünd Kugelbakterien, de vun de Form her vullstännig rund oder ok licht in de Läng togen wesen künnt.

Scheedt sik de Zellen na’t Delen nich, kamt afhangig vun de Deeleven Organisatschoonsmuster tostannen, de tyypsch wesen künnt für sünnere Oorden. As dat op dat Bild dorstellt is warrt ünnerscheedt twüschen:
* *Kedenkokken* oder *[[Streptokokken]]*, de in Keden lagert sünd (t.&nbsp;B. Enterokokken, Peptostreptokokken)
* *Diplokokken*, de poorwies lagert sünd (t.&nbsp;B. Pneumokokken, Neisserien)
* *Tetrakokken* oder *Tetraden*, bi de jümmer veer Zellen tosamen lagert warrt
* *Paketkokken* oder *[[Sarcina (Bakterium)|Sarcinen]]*, bi de acht oder mehr Kokken tosamen lagert warrt
* *Hopenkokken oder [[Staphylokokken]]*, de hopenförmig lagert sünd (z.&nbsp;B. Mikrokokken, Peptokokken).
Jura

**Jura** betekent

* Juristeree, as Fachbegreep für dat Studium,
* Jura, Bargland twüschen de Rhône un den Hoochrhien,
* Jura, eerdhistorische Periood,
* Jura, franzöösch Verwaltensrebeet,
* Fränksch Alb, de ok as *Frankenjura* betekent warrt,
* Krakau-Tschenstochauer Jura, en Landschop in Süüdpolen,
* Jura, Eiland vun de Binneren Hebriden,
* Jūra, en Blangenstroom vun de Memel,
* Kanton Jura, Kanton vun de Swiez,
* Jura, Wienborebeet in Frankriek,
* *[[Jura (Schipp)|Jura]]*, is in’n Boddensee afsopen,
* Jura Elektroapparate, Swiezer Firma för Huusholtsredschoppen,
* Jura-Holding, Swiezer Bostoff-Konzern,
* Jurafraag, en Kunflikt de to’n Grünnen vun den Kanton Jura föhrt hett,
* Isle of Jura, Brenneree,
* Jura Margulis (* 1968), russ’sch Pianist un Musikpädagoog,
* Jura Soyfer (1912–1939), öösterrieksch Schriever.

**Jura** is de Familiennaam von

* Hans Jura (1921–1996), öösterrieksch Kameramann,
* Horst Jura (1937–2000), düütschen Footballspeler,
* Johanna Jura (1923–1994), düütsche Bildhauerin un Keramikerin.

Kiek ok bi: Yura.
Lüttjepütt-Pries

De **Lüttjepütt-Pries** betekent

* Lüttjepütt-Pries, en plattdüütschen Literaturpries, de all veer Johr op de Bemsen-Dagfahrt vergeven warrt,
* Lüttjepütt-Pries, en Pries för de Pleeg von de plattdüütsche Spraak, de elk Johr in Lübeck vergeven warrt.
Lüttjepütt-Pries (Lübeck)

De **Lüttjepütt-Pries** warrt elk Johr sied 1995 vun de Plattdüütsche Volksgill to Lübeck an Gruppen von Kinner, junge Lüüd oder Schoolklassen vergeven, de wat för de Pleeg von de plattdüütsche Spraak doon un för den Pries en Bidrag inrecken, to’n Bispeel en Theaterstück, en Vördrag oder anners wat op Platt. De Pries is mit en Geldpries vun 2500 Euro verbunnen, de opstaffelt ünner de Bewarvers opdeelt warrt. Nöömt is de Pries na dat Book *[[Lüttjepütt]]* vun Johann Bellmann.

## Winners

* 1995: 
* 1996: 
* 1997: 
* 1998: 
* 1999: 
* 2000: 
* 2001: Kalandschool
* 2002: 
* 2003: 
* 2004: 
* 2005: 
* 2006: 
* 2007: 
* 2008: 
* 2009:
Lüttjepütt

**Lüttjepütt oder In Grootvadder sien Hüüs** is en plattdüütsch Book von Johann D. Bellmann, dat 1983 in’n Verlag Atelier im Bauernhaus toeerst rutkamen is. Dat Book hett 2005 sien veerte Oplaag hatt.

Dat Book hannelt von’n Buttjer Lüttjepütt, de tohoop mit sien Öllern, sien Grootöllern, mit sien Unkel Hinnerk un mit’n Knecht Maihööper op sien Öllern ehr Buurnhoff leevt. Lüttjepütt is’n neeschierigen lüttjen Keerl, de jümmer allerhand plietsche Fragen an de Grootwussenen hett. Op disse Fragen lett de Schriever de Grootwussenen Antwoorden geven, de jüstso plietsch un faken achtersinnig sünd. Mit dit Mosaik von Fragen un Antwoorden vertellt de Schriever över de Welt un över dat Tohoopleven von de Figurn.

Na dat Book hebbt ok de Lüttjepütt-Pries von de Bemsen-Dagfohrt un de Lüttjepütt-Pries vun de Plattdüütsche Volksgill to Lübeck jemehr Naams kregen.

## Översetten

2013 is bi’n Plaggenhauer-Verlag (ISBN 978-3-937949-17-8) en hoochdüütsch Översetten von’n Lüttjepütt rutkamen, översett von Ingrid Bellmann un Jochen Müller-Roselius.
Wierboom

De **Wierboom** (Cornus), ok **Taternholt** is en Plantengeslecht vun de Familie vun de Hoornstrüker (Cornaceae), in dat ’t so üm un bi 55 Oorden gifft, de mehrsten mang jüm in de köhlere Zoon vun de Noordhemisphäär, man ’n poor findt sik ok in de Subtropen.
Du Fu

**Du Fu**, ok **Tu Fu**, 杜甫 Dù Fǔ ( * 712 in Duling bi Chang'an; † 770 in Leiyang) weer en vun de wichtigsten Dichterslüde in China in de Tied vun de Tang-Dynastie. Dormols leev ok Li Bai. Siene Tonaams weern Dù Shàolíng (杜少陵) oder Dù Gōngbù (杜工部).

Anners as bi Li Bai befaat sik siene Gedichten faken mit politischen Protest. He schrifft över soziale Ungerechtigkeit, Hunger un Dör’nanner so, as eenfache Lüde dat sehn doot. Dor lett he siene Gedichten geern in verleden Johrhunnerte bi spelen. 

Toeerst schaff he nich de Prüfung to’n Beamten, denn slump dat avers doch noch buten de Reege un amenne hett he en gode Stäe harrt bi Hoff unner den Kaiser Suzong. Later is he rafsett’ wurrn un he möss as Beupdragten för de Bildung na de Stadt Huazhou. Eerst güng dat denn noch en beten bargup, man later weer dat mit siene Beamtenkarriere toenne. Vun dor af an hett he sik noch mehr mit Gedichten befaat. 1.400 Gedichten vun em gifft dat vundagen noch. De Besten vun jem finnt sik in de Anthologie *[[Dreehunnert Tang-Gedichten]]* (Hoochdüütsch).
Casten

**Casten** betekent

* Casten, Vörnaam för Mannslüüd.

**Casten** is de Familiennaam von

* Johann Casten (1716–1787), düütschen Köster un Pietist,
* Richard F. Casten (* 1941), US-amerikaanschen Physiker,
* Sean Casten (* 1971), US-amerikaanschen Politiker.

Kiek ok bi: Kasten.
712

## Wat passeert is
* 

## Boren
* Du Fu, Dichter ut China († 770)
* 712 oder later: Theuderik IV., König vun Neustrien ut dat Huus vun de Merowingers († 737)

## Storven
*
Sarcelles

**Sarcelles** is ene Stadt circa 15 km bi Paris in den Bezirk Val-d'Oise in de Region Île-de-France in Frankriek. Sarcelles is de Kreisstadt vun den Kreis Sarcelles, wo se ook liggt. Se hett de Postleettall 95200. De Tall vun de Inwahners weer 2015 57.412. Sarcelles is in de Kantonen Sarcelles-Nord-Est un Sarcelles-Sud-Ouest deelt. 
In Sarcelles is de öllste Wahnhoochhüüsvöroort in Frankriek. 
 
De Stadt is relativ jung un arm. In Sarcelles läwen vele Moslems, relativ faken ut de Törkie, un Juuden. Dominique Strauss-Kahn (bekannt ünner DSK), de Generaldirekter vun den IWF, weer vun 1995 bet 1997 Börgermeester vun Sarcelles för de Sozialistische Partei. Siet 1997 is François Pupponi, ook vun de Sozialistische Partei Börgermeester. 
Ene ähnelke Stadt in Düütschland is Offenbach. 

## Enkeld Nahwies


## Weblenken

* Websteed vun de Stadt Sarcelles (franzöösch)
Eicke

**Eicke** betekent

* Eicke, en Vörnaam.

**Eicke** is de Familiennaam von

* Doris Eicke (1901–1987), Swiezer Schrieversche,
* Erika Bertschinger-Eicke (1929–2019), Swiezer Grünnerin un Föhrerin von Fiat Lux,
* Ernst Friedrich von Eicke (1828–1887), düütschen Goodsbesitter un Politiker,
* Ernst-Heinrich Eicke, düütschen Architekt,
* Friedrich Eicke (1883–1975), düütschen Maler,
* Hans Eicke (1884–1947), düütschen Lichtathlet,
,
* Johann August von Eicke (1740–1805), düütschen Oberst,
* John Eicke (* 1965), düütschen Living-Doll-Künstler,
* Karl-Josef Eicke (1835–?), Philosofie- un Spraakwetenschopper,
* Nanna Eicke (1890–1930), düütsche Lyrikerin un Silhouettensniederin,
* Otto Eicke (1889–1945), düütschen Schriever un Redaktör,
* Theodor Eicke (1892–1943), düütschen SS-Obergruppenführer,
* Theodor Ernst von Eicke (1764–1850), düütschen Generaalleutnant,
* Tim Eicke (* 1966), brietsch-düütschen Jurist,
* Ulrich Eicke (* 1952), düütschen Kanufohrer,
* Werner-Joachim Eicke (1911–1988), düütschen Psychiater un Neuroloog,
* Wolfram Eicke (1955–2019), düütschen Schriever un Ledermaker.

Kiek ok bi: Eke.
Frederick

**Frederick** betekent

* Frederick, Vörnaam för Mannslüüd,
* Frederick, Stadt in Colorado, USA,
* Frederick, Oort in’n Schuyler County, Illinois, USA,
* Frederick, Oort in Kansas, USA,
* Frederick, Stadt in Maryland, USA,
* Frederick, Stadt in Oklahoma, USA,
* Frederick, Oort in Pennsylvania, USA,
* Frederick, Stadt in’n Brown County, South Dakota, USA,
* *[[Frederick (Book)|Frederick]]*, Kinnerbook von Leo Lionni,
* Frederick Sound, Sund in Alaska, USA,
* en Trickfilm-Figur ut de Reeg Piggeldy un Frederick,
* Frederick Rocks, Rifffelsen vör de Küst von dat Livingston-Eiland in’n Archipel von de Süüdlichen Shetlandeilannen, Antarktis.

**Frederick** is de Familiennaam von

* Benjamin T. Frederick (1834–1903), US-amerikaanschen Politiker,
* Ericka Frederick (* üm 1970), US-amerikaansche Filmproduzentin,
* Francis Frederick (1907–1968), US-amerikaanschen Roderer,
* Hal Frederick, US-amerikaanschen Schauspeler,
* Jan Frederick (* 20. Johrhunnert), belgischen Musiker,
* Jane Frederick (* 1952), US-amerikaansche Lichtathletin,
* Jesse Frederick (* 1948), US-amerikaanschen Feernseh- un Filmkumponist,
,
* Jorge Délano Frederick (1895–1980), chileenschen Maler un Karikaturist, Speelbaas un Dreihbookschriever,
* Karl Frederick (1881–1963), US-amerikaanschen Sportschütten,
* Kurt Frederick (* 1991), Footballspeler ut St. Lucia,
* Lynne Frederick (1954–1994), brietsche Schauspelerin,
* Pauline Frederick (1883–1938), US-amerikaansche Schauspelerin,
* Priscilla Frederick (* 1989), brietsche Lichtathletin,
* Robert T. Frederick (1907–1970), US-amerikaanschen Generaal,
* Tamara Frederick (* 1989), US-amerikaansche Shorttrackerin,
* Travis Frederick (* 1991), US-amerikaanschen American-Football-Speler,
* Vicki Frederick (* 1954), US-amerikaansche Schauspelerin.

Kiek ok bi: Frederic, Frédérik, Fredrick, Fredric, Frederick County, Frederick Township, Fredericks, Fort Frederick.
Luder

**Luder** betekent

* Luder, en Köder,
* Luder, Vörnaam för Mannslüüd,
* Luder von Borch († 1251), düütschen Bischop,
* Luder von Bruunswiek (üm 1275–1335), Hoochmeester von’n Düütschen Orden.

**Luder** is de Familiennaam von

* Antoine Luder (1804–1873), Swiezer Politiker,
,
* Marten Luder (1483–1546), düütschen Theoloog un Reformater,
* Owen Luder (* 1928), brietschen Architekt,
* Peter Luder (*Petrus Luder*; üm 1415–1472), düütschen Humanist, Mediziner un Gelehrten,
* Roland Luder (* 1964), Swiezer Journalist un Moderator,
* Sascha Luder (* 1987), Swiezer Schauspeler un Musicaldorsteller,
* Simone Niggli-Luder (* 1978), Swiezer Löperin,
* Stefan Luder (* 1967), Swiezer Curler,
* Ulrich Luder (1919–1987), Swiezer Journalist un Politiker.

Kiek ok bi: Lüder, Luderer.
Reineke

**Reineke** is de Familiennaam von

* Alexander Franzewitsch von Reineke (1796–?), düütschbaltschen Generaal,
* Christa Thöne-Reineke (* 1965), düütsche Veterinärmedizinerin,
* Gary Reineke (* 1945), kanaadschen Schauspeler,
* Heinrich Reineke (1868–1945), düütschen Politiker,
* Michael von Reineke (1801–1859), russ’sch-düütschbaltschen Admiraal un Geograaf,
* Steven Reineke (* 1970), US-amerikaanschen Kumponist, Arrangör un Dirigent,
* Ulrich Reineke (* 1965), düütschen Flottillenadmiraal,
* Walter-Friedrich Reineke (1936–2015), düütschen Ägyptoloog.

Kiek ok bi: Reineke-Eiland, Reynke de Vos, Reinecke, Reinke, Reinken.
Crossloop

**Crossloop** oder **Dwarsfeldloop** is en Oort vun’n Loopsport, bi de dat sünners op dat gaue Dörlopen vun de Landschop af vun faste Weeg ankummt. In’n Vergliek to’n Stratenloop oder de normalen Loopdisziplinen stelltde Crossloop mehr Anspröök an de Koordinatschoon.

Siet eenige Johren warrt Crossloop na’t Enn vun de Lichtathletiksaison in de Wintermaanden utdragen. De Crossloop weer Johrteihnte lang en Sport, de geern to’n Rüstenför de tokamen Loopsaison maakt worrn is. De Meesterschoppen füngen in’n Februar op Landseven an, stegen bit in’n März op Bundseven, denn wieter na de Europameesteschoppen un opletzt de Weltmeestercross. Siet eenige Johren löpt dat aver jüst anners rüm. In’n November, wat an sik in de Lichtathletik de klassische Maand weer, üm sik to verhalen, finnt nu de Meesterschoppen statt.

Bi’n Crossloop mutt de Streck in en apen oder en wolldriek Rebeet liggen, schall so wiet mööglich mit Gras afdeckt wesen un natürliche Hinnern opwiesen, de aver den Löper nich in Gefohr bringen schüllt. Deepe Gravens, piele Op-oder Afstiegen oder hoge Muern schüllt also nich op’n Weg liggen. Tomeist finnt Crossloop-Wettkämp op’n Rundkursmit en Läng vun 1750 bit 2000&nbsp;m statt.

Vun 1912 bit 1924 weer Crossloop en egenstännige olympische Disziplin. As Deeldisziplin vun den Modernen Fiefkamp is de dat ok vundaag noch.

## Meesterschoppen in’n Crossloop
Blangen de Crossloop-Weltmeesterschop gifft dat natschonale un kontinentale Meesterschoppen – för Europa to’n Bispeel siet 1994.

Bi de Crossloop-WM sünd opstunns de nafolgen Strecken vörsehn:
* Mannslüüd: ruchweg 12&nbsp;km
* Fronslüüd: ruchweg 8&nbsp;km
* Junioren: ruchweg 8&nbsp;km
* Juniorinnen: ruchweg 6&nbsp;km

## Weblenken
* Loopterminen
* Resultaten vun kontinentale un Weltmeesterschoppen in’n Crossloop
Burglar

**Burglar**  (op Platt so veel as „Inbreker“; dt. Titel: *Die diebische Elster*) is de Titel vun en US-amerikaansche Filmkummedie vun Hugh Wilson ut dat Johr 1987. De Inholt baseert op den Roman „The Burglar in The Closet“ vun Lawrence Block ut dat Johr 1978. Dreiht worrn is de Film in San Francisco. De Film hett in de Kinos vun de USA ruchweg 16,3 Millionen US-Dollar inspeelt.

## Inholt
Bernice Rhodenbarr is Deef vun Beroop. Se hett en Bookladen, den se föhrt üm sik to tarnen, man ehr Geld verdeent se dormit, dat se op Anfraag bi annere Lüüd in’t Huus instiegen deit. Befrünnt is se mit Carl Heller, de Hunnen africhten deit un en sünenrlich Verhollen opwiest.

De Polizist Ray sett Bernie ünner Druck, vun wegen dat he Bewiesen in de Hand hett, mit de he ehr belasten kann. He will vun ehr 20.000 US-Dollar. Üm dat Geld tosamen to bringen, mutt se noch mol wedder in en Huus inbreken. Man, as se jüst dorbi is, den Roof to maken, kummt de Besitter na Huus un warrt kort later ümbröcht, so dat se nu ok noch den Moordverdacht an de Hacken hett.

De Kollegen vun den korrupten Polizisten, Todras un Nyswander, sünd nu dor achteran, dat Rhodenbarr as Moordverdächtige an de Polizei utlevert warrt. Se kann aver op en Polizeimotorrad utrieten un sik na en Verfolgungsjagd dör de Straten vun San Franscisco in Sekerheit bringen.

As se nu op egen Fuust versöcht, ruttofinnen, wokeen den Moord maakt hett, finnt se rut dat dor en Afkaat achter stickt, de wat mit den Doden haar un em ut Iefersucht ümbröcht ümbröcht hett. Se maakt mit den Möörder en Drapen af un de Polizist nimmt heemlich allns, wat se snackt, op Band op. De Afkaat neiht an’t Enn eerst ut, warrt aver vun Bernie, Carl un den Polizist verfolgt. Na en Tweekamp kann Bernie em opletzt ünnerkriegen un ehr egen Unschuld dormit bewiesen.

## Kritiken
Roger Ebert hett in de Chicago Sun-Times vun’n 20. März 1987 schreven, dat de Film „*gedankenlos*“ un „*unglücklich*“ weer. Whoopi Goldberg weer op de verkehrte Oort un Wies wiest worrn. Ehr Rull harr ok vun en Mann speelt warrn künnt.

Dat Lexikon vun’n internatschonalen Film schreev, dat de Film „*ünnerhollen*“ de. De Geschicht weer „*eenfach opboet*“, de Dorstellen vun Whoopi Goldberg weer „*virtuos*“.

## Borns


## Weblenken

* Kritiken to Burglar op Rotten Tomatoes
* ''Burglar'' in’t Lexikon vun’n internatschonalen Film
Neandertal

**Neandertal** betekent

* Neanderdaal, Daalafsnitt vun de Düssel in Noordrhien-Westfalen,
* *[[Neandertal (Film)|Neandertal]]*, düütschen Speelfilm ut dat Johr 2006.
Neander

**Neander** is en Familiennaam. He is in de Tied vun den Humanismus ut den düütschen Naam *[[Neumann]]* na de greeksche Sprake hen ummuddelt wurrn.

## Lüüd mit düssen Naam

* Anna Neander, de Fro, de na de Legenn Simon Dach up den Gedanken bröcht hett, sien Leed Anke van Tharaw to dichten,
* Christoph Neander (*Christoph(orus) Neumann*; 1589–1625), vun 1615 bit 1625 Krüüzkantor in Dresden,
* Michael Neander (1525–1595), Pädagogen un Rektor vun de Klosterscholen Ilfeld,
* Joachim Neander (1650–1680), Pastor un Dichter un Komponist vun karkenleeder, vun em hett dat Neanderdaal sien Naam,
* Daniel Amadeus Neander (1775–1869), düütschen evangeelschen Theologen un Bischop vun Berlin,
* Georg Neander (1784–1854), Lackfabrikanten in Berlin,
* Johann August Wilhelm Neander (1789–1850), düütschen evangeelschen Theologen,
* Ernst Neumann-Neander (1871–1954), Kunstmaler, Utfinner un Motorradboer vun de Marke *Neander*,
* Britta Neander (1956–2004), düütsche Musikersche,
* Albrecht „Ali“ Neander (* 1958), Gitarrist vun de Rodgau Monotones,
* Christian Neander (* 1968), Gitarrist un Produzent.
**Kiek ook bi:**

* Neumann, Niemann.
Tatjana Borissowna Awerina

**Tatjana Borissowna Awerina** (russ.: Татьяна Борисовна Аверина; * 25. Juni 1950 in Nischni Nowgorod; † 22. August 2001) weer en russisch Iesflinklöperin. 

Bi de Olympisch Winterspelen 1976 in Innsbruck wunn se de Goldmedaille över 1000 Meter un 3000 Meter. Över 500 Meter un 1500 Meter keem se dorto ok noch up den 3. Platz. Bi de Olympisch Winterspelen 1980 in Lake Placid weer se ok an’ Start, hett aber kien Medaille wunnen.

Se hett in hör aktiv Tiet ok noch ölven mol verscheeden Weltrekorde verbetert. In de Johren 1974 bit 1976 kreeg se bi de Weltmeesterschapen in’ Mehrkamp jeweils de Sülvermedaille, 1978 wurr se aber denn doch Weltmeesterin. Een Johr later wurr se sowjetisch Mehrkampmeesterin. Natschonale Titel harr se all in de Johren 1973 bit 1975 wunnen, as se jeweils den Sprinttitel holen dee.
Wilke

**Wilke** betekent

* Wilke, Vörnaam för Mannslüüd,
* Wilke, en Familiennaam (för Lüüd mit düssen Naam kiek dor),
* Wilke Waldecker Fleisch- und Wurstwaren, düütsch Ünnernehmen,
* Wilke-Werke, ehmalig düütsch Ünnernehmen,
* Wilke, düütschen Naam von’n Oort Wilka in de Gemeen Sulików, Polen,
* Wilke, düütschen Naam von’n Oort Wilkowo Polskie in de Gemeen Wielichowo, Polen,
* (4117) Wilke, en Asteroid.

Kiek ok bi: Wilk, Wilcke, Willke, Wilkie.
Ardipithecus

**Ardipithecus** is de Naam vun en Geslecht vun den Tribus Hominini mank de Familie vun de Minschenapen un warrt to de eersten Vöröllern vun den hüdigen Minschen rekent. Man to dat Geslecht *[[Homo]]* warrt he nich tellt. Mank de Minschenapen höört he to de utstorvene Grupp vun de Australopithecina. De Ardipithecus hett leevt vör 5,7 bit 4,4 Millionen Johren in de Tieden vun dat bövere Miozän bit to dat unnere Pliozän. As dat bither to utsütt, höört dor twee Aarden to:

* *[[Ardipithecus ramidus]]*
* *[[Ardipithecus kadabba]]*

*Ardipithecus ramidus* is funnen wurrn in Äthiopien. 1994 is he vun siene Entdeckers toeerst *Australopithecus ramidus* nömmt wurrn, man al 1995 hett desülvige Forschergrupp em avers unner den ne'en Naam för dat Geslecht as *Ardipithecus* an de Siet vun den *[[Australopithecus]]* henstellt.

*Ardipithecus kadabba* is 2001 vun den Minschen, de em funnen hett, toeerst beschreven wurrn as en Unneraard vun *Ardipithecus ramidus*. Dor harr he den Naam vun *Ardipithecus ramidus kadabba* bi weg. 2004 is he denn avers as egen Aart an de Siet vun *Ardipithecus ramidus* henstellt wurrn. Man dat is ok seggt wurrn, dat *Ardipithecus*, Sahelanthropus un Orrorin to densülvigen Formenkrink tohören doot un amenne - wenn noch annere Fundstücken tokamen sünd- womööglich to en eenzig Geslecht tellt weern könnt. 

De Ecktöhn wiest en primitivern Bruuk, as bi de hüdigen Minschen. Mööglicherwiese is *Ardipithecus kadabba* ehr mit den hüdigen Chimpansen verwandt, as mit den Minschen. 

Vunwegen de Maten vun de Knaken kann een dor vun utgahn, dat de *Ardipithecus*-Aarden so groot ween sünd, as hüdige Chimpansen. De Töhn vun *Ardipithecus ramidus* seht so ut, as wenn he liekup lopen weer. Dat bringt Problemen mit de hüdigen Theorien dor över, wie dat bi de Minschenordigen losgüng mt dat Liekuplopen. Denn dat is an to nehmen, dat de *Ardipithecus* in schaddenrieke Woolden leevt hett un nich in en Savanne. Man dat Liekuplopen schall nu just in de Savannen vun Vördeel ween hebben un dor ok losgahn hebben. 

## Belegen
Kaoma

**Kaoma** betekent

* Kaoma, Stadt in Sambia,
* Kaoma, Musikgrupp ut Frankriek.

**Kaoma** is de Familiennaam von

* Wellington Kaoma (* 1974), Footballscheedsrichter ut Sambia.
Kaoma (Grupp)

**Kaoma** is en ehmolige Popgrupp ut Frankriek.

Se bestünn ut fröhere Liddmaten vun de Grupp Touré Kunda üm de Singersche Loalwa Braz. To de Grupp höörn wieter de Bassspeler Chyco Dru, de Gitarrspeler Jacky Arconte, de Slagtüüchspeler Michel Abihssira, de Keyboardspeler un Produzent Jean-Claude Bonaventure, de Singersche Fania as ok de twee Dansers Chico un Roberta. De Liddmaten stammt ut verscheden Länners.

Jemehr gröttste Hit weer 1989 dat Dansmusik-Leed „Lambada“, dat in’t Original 1982 vun de boliviansche Grupp Los Kjarkas ünner den Titel „Llorando se fue“ schreven worrn is. Mit de Single weer Kaoma in Düütschland eenuntwintig Weken op’n eersten Platz vun de Charts. Dat is aver man ok jemehr eenzig Leed wesen, womit se Spood harrn.

De Singersche Loalwa Braz hett 2003 en Soloalbum mit den Titel *Recomeçar* publizeert.

## Weblenken
* Diskografie op ''find-your-music.org''
Geseke

**Geseke** betekent

* Geseke, Variante von’n plattdüütschen Vörnaam Gesche.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Gaiseke, Stadt in’n Kreis Saust, Noordrhien-Westfalen.
Godewind

**Godewind** is en plattdüütsche Musikgrupp ut Sleswig-Holsteen.

Larry Evers un Gerd Jürgen Ohl harrn mit Kay Wohlsen al 1976 dat Trio Albatros grünnt. Mit Annegret Behrend (later verheiraadt as Annegret Siemen) hett he 1977 de Single *Arrival* opnahmen un denn 1978 en plattdüütsch Album *Mien Moderspraak* opnahmen.

Dat hüdige Godewind hett sik denn 1979 tohoopfunnen. Dorto höört hebbt do Ernst "Larry" Evers (* 18. April 1951; † 25. Mai 2014), Gerd Jürgen „Shanger“ Ohl, Annegret Siemen un Henry Jansen. En Tied later kemen noch Verena Hocke un Carsten Böhm dorto. 1984 is Henry Jansen ut de Grupp rut. 1994 keem Heiko Reese dorto un Verena Hocke is Anfang de Johren 1990 ut de Grupp rutgahn. Dorför kemen denn Vera Binge un von 1996 af an Andrea Krehky. 2004 is Andrea Krehky doodbleven. Nee dortokamen sünd denn Anja Bublitz un Stephan Bork. Annegret Siemen hett 2007 denn ophöört bi Godewind un de Grupp is opstunns mit fiev Lüüd ünnerwegens.

## Utteknungen

1990 hebbt se bi Lieder so schön wie der Norden den eersten Platz maakt. 1992 un 1993 hebbt se bi dissen Wedstried den 12. un 8. Platz maakt. 2005 hebbt se den Heinrich-Schmidt-Barrien-Pries kregen un 2009 Dat grote P.

## Warken

* 1979 *Plattdeutsche Lieder.*
* 1980 *Moin Moin.*
* 1980 *Wiehnacht opt de Land.*
* 1981 *Watt mutt - Datt mutt.*
* 1982 *Wiehnacht achtern Diek.*
* 1983 *Een Johr achtern Diek.*
* 1985 *Immer wenn dat Wiehnacht ward.*
* 1985 *Vun nix kummt nix.*
* 1987 *Made in Freesland.*
* 1987 *Dat Wihnachtskonzert.* Livealbum
* 1990 *Pharisäer.*
* 1990 *Regenbogenkinder.*
* 1991 *Achter Dünen un Diek.*
* 1991 *Rendezvous an’t Meer.*
* 1992 *Leeder för de Vörwiehnachtstied.*
* 1992 *Bald fiern wi Wiehnacht.*
* 1993 *Sieh dir die Farben an.*
* 1995 *Wikinger.*
* 1997 *Windland.*
* 1998 *Windland.*
* 1999 *20 Johr Platt’n Roll.*
* 2000 *Traumzeit.*
* 2001 *Das wünsch ich Dir.*
* 2001 *Schattenspiele.*
* 2003 *Nordlichter.*
* 2004 *Das silberne Album.*
* 2005 *Dezemberträume.*
* 2005 *Grüß mir die Küste.*
* 2006 *Unplugged.*
* 2006 *Richtung Norden.*
* 2006 *Nordische Weihnacht, Eine kleine Julemusik.*
* 2007 *Nordische Nächte.*
## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Singers un Musikgruppen
## Weblenken

* Websteeed von Godewind (hoochdüütsch)
* Godewind bi MySpace (hoochdüütsch)