open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vladimír Podzimek

**Vladimír Podzimek** (* 12. Mai 1965; † 17. Mai 1994) weer en tschechoslowaaksch Skispringer. Podzimek weer tüschen 1984 un 1991 bi internatschonal Wettstrieden aktiv. 

Mit de Mannschap (tosommen mit Ladislav Dluhoš:, Jiří Parma und Pavel Ploc) wunn he de Bronzemedaille vun de Grootschanz bi de Noordisch Skiweltmeesterschap 1984. Podzimek sien best Platzeeren bi Olympisch Winterspelen weer Platz 8 in dat Johr 1984 in Sarajevo. Bi de Skifloog-Weltmeesterschap 1986 floog he up den veerten Platz un dormit knapp an de Medaillen vörbi.

Sien eenzigen Weltcupsieg schaff  Podzimek 1984 an’ Holmenkollen un is dormit bit hüüd de eenzig Tschech oder Slowake, de dor winnen kunn.

Podzimek hett sück 1994 in dat Öller vun 29 Johren uphangen. 

## Wat he schafft hett
### Weltcupsiege

## Weblenken
* Statistik auf der FIS-Website (engelsch)
Kriedsee

De **Kriedsee** is en 33 Hektar groten See twischen Warstood un Hemmoor, Landkreis Cuxhoben. Dat is en Rest von dat ole Zementwark.

De Kriedschicht, de normalerwies in Noorddüütschland en poor hunnert Meter ünner de Eerd liggt, kummt in de Gegend von Hemmoor un Warstood bet knapp ünner de Eerd. De Portland Hemmoor AG hett von 1862 bet 1976 disse Kried afboot un dor tohoop mit Toon, de in de Ümgegend afboot worrn is, Zement von maakt. De Kriedkuhl hett toletzt 130 Meter dalreckt. Nadem dat Zementwark dichtmaakt harr, hebbt se de Kuhl mit’n Schutt deelwies wedder dichtföhrt, so dat de Kuhl man noch 60 Meter deep weer. Von 1976 af an hebbt se ehr mit Water vulllopen laten un 1982 weer se kumplett vull. Mit disse Deepd von 60 Meter is de See aver liekers noch een von de deepsten Seen in Noorddüütschland.

Vondaag is de See bi Dukers temlich populär. Blangen de Anlagen von dat ole Zementwark sünd för de Dukers ok en Reeg annere Saken in’n See versenkt worrn. Ünner annern Autos, en Segelboot, en LKW un en Fleger von’n Typ Piper PA-28. För all Dukers is dat vörschreven, dat se en tweten Lungenautomat dorbi hebben mööt. De depe un kole See is för Dukers temlich gefährlich, dat is al fakener vörkamen, dat Dukers dor in doodbleven sünd (von 1995 bet 2011 weren dat 14 Lüüd).

För Anglers sünd ünner annern Forellen, Lass un Saibling in’n See utsett worrn.

## Weblenken

* Websteed mit Infor för Dukers to’n Kriedsee (hoochdüütsch)
Westersood

**Westersood** () is en Oort in de Gemeen Hemmoor in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

Bi Westersood höört ok Bröckelbeek mit bi, dat 1821 grünnt worrn is, un de Oortsdeel Herrlichkeit.

## Geografie

In’n Süüdoosten von Westersood, bi de Herrlichkeit, hett de Heeßler Möhlenbeek sien Born.

De Naveröörd sünd Dobrook un Ohrensflucht in’n Noorden, Hemmoor in’n Noordoosten, de Herrlichkeit un Warstood in’n Süüdoosten, Heeßel in’n Süden, Bröckelbeek un Varrel in’n Süüdoosten un Ellerbrook un Wittenmoor in’n Noordwesten.

## Historie

De Graffbargen in Postel sien Busch wiest, dat al in de Bronztied Minschen in de Ümgegend von Westersood leevt hebbt. In’n Süden von Westersood hebbt se 1892/1893 ok en Urnengrafffeld ut de Tied von dat 3. bet 5. Johrhunnert funnen un dor ok en poor Hemmoorer Ammels bi utkuhlt.

In de Oorkunnen kummt dat Dörp as *Westerso* toeerst 1083 vör, as Otto von Northeim doodbleven is un dat Klooster Harsfeld 13 Hoven in Westersood arvt hett.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 71 Soldaten ut Westersood fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 103.

Westersood is an’n 1. Juli 1968 Deel von de nee billt Gemeen Hemmoor worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Westersood is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Christus-Kark in Warstood. Bevör de Christus-Kark 1898 boot worrn is, hett de Oort to dat Kaspel von de Bartelmees-Kark in Loomst tohöört.

För de Kathoolschen is de St.-Ansgar-Kark in Warstood tostännig, de siet 2010 Deel von de Karkengemeen Hillig Geist in Stood is.

### Wapen

Dat Wapen von Westersood wiest op blauen Grund en sülvern Soot.

### Börgermeesters

* -1933: Heinrich Mahler
* 1954-30. Juni 1968: Herbert Müller

## Kultur

Denkmaals för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ staht op’n olen Karkhoff von Westersood.

### Verenen

Al 1873 hett sik en Füürsprüttenverband Westersood-Hemmoor billt. De hüdige Freewillige Füürwehr is denn 1896 grünnt worrn un de Schützenvereen 1900.

## Weertschop un Infrastruktur

Fleten Water hett dat Dörp 1958 kregen.

### Verkehr

Westersood liggt an de Kreisstraat 28, de in’n Noorden an de Bundsstraat 73 ranlöppt. In’n Süden geiht de Straat na Heeßel un an de Bundsstraat 495 ran. De Kreisstraat 29 geiht von de K 28 na Westen af na Varrel.

De nächste Bahnhoff is in Basbeek an de Nedderelvbahn.

### Scholen

Dat gifft en Grundschool in Westersood. Na Gymnasium gaht de Kinner op dat Gymnasium Warstood.

### Ver- un Entsorgung

Dat fleten Water för Westersood kummt von’n Waterverband Wingst. Dat Afwater warrt in dat Klärwark Hemmoor klärt.

## Lüüd

De Politiker Paul Neese is 1939 in Westersood boren un de Politiker un Heimatforscher Herbert Müller 1926.

## Literatur

* Herbert Müller: *Westersode gestern und heute.* 1983

## Footnoten



## Weblenken
Kai Seefried

**Kai Seefried** (* 23. Januar 1978 in Stood) is en düütschen Politiker von de CDU. He is siet 2008 Liddmaat von’n Neddersassischen Landdag.

Seefried is in Aßel grootworrn. He is verheiraadt un hett een Kind. He hett an de Elvmaschenschool in Drochters de Realschool afslaten un denn von 1995 bet 1997 en Lehr as Discher in en Möbelhuus in Bützfleet maakt. 2002 hett he sik as staatlich prüüften Holttechniker wiederbillt un hett 2003 sien Meester maakt. 2005 is he denn mit en Studium as Bedrievsweert (HWK) trech worrn.

Seefried is 1996 in de Junge Union gahn un weer von 1997 af an in de CDU. 2003 is he Vörsitter von de CDU in de Gemeen Drochters worrn. Von 2004 bet 2009 weer he de Viez-Vörsitter von de CDU in’n Kreis Stood. 2009 is he denn eersten Vörsitter worrn.

Vör de Landdagswahl 2008 in Neddersassen hett he sik in en Kampfabstimmung gegen Karsten Behr as Kannedaat för den Wahlkreis Wahlkreis 56 Stood dörsett un hett bi de Wahl an’n 27. Januar 2008 denn 50,4 Prozent von de Eerststimmen kregen. He is Maat von’n Utschuss för Ümwelt un Klimaschutz un in’n Ünnerutschuss „Havens un Schipperee“ von’n Utschuss för Weertschop, Arbeid un Verkehr. In de Utschüss för Weertschop, Arbeid un Verkehr, för Wetenschop un Kultur un in’n Kultusutschuss is he as Viez in.

Bi de Kommunalwahlen an’n 9. September 2001 is Seefried as Raadsmann in’n Raad von de Gemeen Drochters wählt worrn. Bi de Wahlen an’n 10. September 2006 hett he sien Seet denn noch wedder verdeffendeert un is Viez-Börgermeester un Vörsitter von de CDU-Fraktion worrn.

Bi de Landdagswahl 2013 in Neddersassen hett he den Wahlkreis 56 Stood mit 50,0 % von de Eerststimmen wunnen un is wedder in’n Landdag von Neddersassen rinkamen.

## Footnoten


## Weblenken

*Kai Seefried sien Websteed (hoochdüütsch)
*Kai Seefried op de Websteed von’n Landdag (hoochdüütsch)
Langenhusen

**Langenhusen** () is en Dörp in de Gemeen Gnarrenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

## Geografie

Langenhusen liggt as Stratendörp an’t Oostöver von’n Oost-Hamm-Kanaal in’t Düvelsmoor.

De Naveröörd sünd Oosterweed in’n Noorden, Fohrendörp un Klenkendörp in’n Noordoosten, Augussendörp in’n Süüdoosten, Barkhusen in’n Süden, Gnarrenborg in’n Süüdwesten un Hasselhorst un Brillitermoor in’n Noordwesten.

## Historie

Langenhusen is 1800 an’t Oostöver von’n Oost-Hamm-Kanaal as een von Jürgen Christian Findörp sien Moorkolonien grünnt worrn. Dat Westöver weer en egen Kolonie un is al 1784 as Friedrichsdörp grünnt worrn.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 20 Soldaten ut Langenhusen fullen oder vermisst un in’n Tweten 44.

Friedrichsdörp un Langenhusen sünd denn an’n 29. Januar 1929 to een Gemeen tohoopleggt worrn, de denn den Naam Langenhusen dragen hett.

An’n 8. April 1974 is Langenhusen bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Gnarrenborg tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Langenhusen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Gnarrenborg.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

### Wapen

Dat Wapen von de Gemeen wiest op grönen Grund en Neddersassenhuus un dor ünner en Hark un Schüffel krüüzt.

### Oortsbörgermeester

* opstunns: Hans Murken

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut Langenhusen un Friedrichsdörp ut de twee Weltkrieg’ steiht an de Dörpstraat.

### Verenen

De Schützenvereen Langenhusen is an’n 28. Januar 1912 grünnt worrn un hett sik 1998 mit den Vereen ut Friedrichsdörp tohoopslaten un heet nu Schützenvereen Langenhusen/Friedrichsdörp un Ümgegend. De Freewillige Füürwehr is 1929 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Langenhusen liggt an de Kreisstraat 102, de in’n Noorden na Fohrendörp un Bremervöör geiht un den Oort in’n Süden mit Gnarrenborg, Barkhusen, Findörp un Korlshöben verbinnen deit. Na Süüdoosten geiht de K&nbsp;103 von de K&nbsp;102 af un löppt na Augussendörp. An’t Süüdenn von Langenhusen löppt de Straat *An’n Karkendamm* na Gnarrenborg un an’t Noordenn de K&nbsp;104 na Oosterweed un Brillit.

### Scholen

De eerste School hett dat 1822 in Langenhusen geven un weer denn ok för Friedrichsdörp mit tostännig. Vondaag gifft dat keen egen School mehr. De Kinner ut Langenhusen gaht vondaag na de Grundschool Klenkendörper Möhl in Oosterweed.

## Literatur

* Rainer Brandt: *Langenhausen - Friedrichsdorf.* Volksbank Gnarrenborg, 1982

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed över dat Dörp (hoochdüütsch)
Claude Herbulot

**Claude Herbulot** (* 19. Februar 1908 in Charleville-Mézières (Ardennen); † 19. Januar 2006 in Paris) weer en franzöösch Lepidopteroloog, de sück besünners um de Taxonomie vun de Spanner verdeent maakt hett. All tosommen hett he 950 Oorten beschreven. Sammlungen vun hüm sünd in de Zoologisch Staatssammlung München to sehn.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Nahroopen up Claude Herbulot
Varrel (Landkreis Cuxhoben)

**Varrel** is en Dörp in de Gemeen Mittelsnohn in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

In’n Noordwesten von dat Dörp liggt de Balksee. Bi Varrel hebbt de beiden Beken Bornbeek un Varreler Beek jemehr Born. De Beken doot all beid in’n Balksee münnen.

De Naveröörd sünd Bröckelbeek un Westersood in’n Noordoosten, Heeßel in’n Oosten, Nordahn in’n Süden, Eekhoffsbarg un Sankt Joost in’n Westen un Boomoor un Süderbusch in’n Noordwesten.

## Historie

In’n Eersten Weltkrieg sünd söss Soldaten ut Varrel fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg ölven.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Mittelsnohn in’n Kanton Loomst höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Loomst in’n Kanton Bremervöör.

Vör 1859 weer Mittelsnohn in de Vaagdie Loomst von dat Amt Bremervöör un denn von 1859 bet 1885 in dat Amt Oosten. Von 1885 bet 1932 is dat an’n Kreis Neehuus kamen un 1932 an’n Kreis Land Hadeln. 1977 is de Oort Deel von’n Landkreis Cuxhoben worrn.

Varrel is an’n 1. Juli 1972 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Mittelsnohn tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Varrel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Bartelmees-Kark in Loomst.

För de Kathoolschen is de St.-Ansgar-Kark in Warstood tostännig, de siet 2010 Deel von de Karkengemeen Hillig Geist in Stood is.

### Wapen

Dat Wapen von Varrel wiest op roden Grund över en sülvern Findling en sülvern Linnenbladd.

De Findling wiest den historischen *Varlsteen*, an den fröher Gericht hollen worrn is. Dat Linnenbladd is Sinnbild för en Gerichtslinn.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ ut Varrel steiht bi’n Karkhoff.

### Verenen

De Schüttenvereen Varrel is 1904 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Varrel liggt an de Kreisstraat 29, de in’n Noorden na Bröckelbeek un Westersood un in’n Süden na Nordahn un Mittelsnohn an de Landsstraat 116 ran. En lüttjere Straat geiht ans in’n Oosten na de K&nbsp;21 ran, de in’n Süüdwesten na Loomst löppt. Na Westen un Noordwesten to is de Oort dör de Mooren rund üm’n Balksee von’n Verkehr ganz afsperrt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 5 Debst liggt so 32 Kilometer in’n Süüdwesten von Varrel an de L&nbsp;120.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Hemmoor an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg.

## Footnoten





## Weblenken
Jorge Carlos Fonseca

**Jorge Carlos de Almeida Fonseca** (* 20. Oktober 1950 in Mindelo) is en kapverdisch Politiker. Siet 9. September 2011 is he Staatpräsident vun Republiek Kap Verde.

Fonseca hett an de Universität Lissabon Rechtswetenschapen un Politik studeert. He hörrt de Partei Movimento para a Democracia an. Van 1991 bit 1993 weer he Butenminister vun sien Land. 

Fonseca is mit Lígia Fonseca verheiraadt.

## Kiek ok
* List vun de Präsidenten vun Kap Verde

## Weblenken
* Offiziell Websteed vun Fonseca
Hugh David Politzer

**Hugh David Politzer** (* 31. August 1949 in New York) is en US-amerikaansch Physiker un Dräger vun den Nobelpries för Physik 2004.

Politzer hett sien Afsluss vun de Bronx High School of Science 1966 makt un dornah an de  University of Michigan studeert. Dor hett he 1969 sien Bachelor-Afsluss maakt un 1974 bi Sidney Richard Coleman an de Harvard University sien Doktertitel. Ansluutend gung he an dat California Institute of Technology (Caltech) in Pasadena, wo he to Tiet Perfesseer för Theoretisch Physik is.

In sien eersten verapenlicht Arbeit ut dat Johr 1973, hett Politzer dat Phänomen vun de Asymptotisch Freeheit beschreven, de dor seggt, dat dee Starke Wesselwirken tüschen Quarks umso schwaaker is je dichter de bi'nanner sünd. Falls twee Quarks extrem nah tosommen sünd is de Wesselwirken so schwaak, dat se sück meest as free Deelchen verhollen. Disse Theorie (de unafhängig vun Frank Anthony Wilczek un David Jonathan Gross formuleert wurr) weer en wichtig Träe to de Entwicklung vun de  Quantenchromodynamik. 1974 hett he mit Thomas Appelquist dat Charmonium vörutseggt.

2004 kreeg Politzer gemeensam mit David Jonathan Gross un Frank Anthony Wilczek den Nobelpries för Physik *för dat Opdecken vun de asymptotisch Freeheit in de Theorie vun de  Starken Wesselwirken*.

Politzer is in en Nebenrull as de Physiker Robert Serber in den Film *Fat Man and Little Boy* (mit Paul Newman) uptreden, de dat Manhattan-Projekt un de Entwicklung vun de  Atombomb to'n Thema hett. 

## Weblenken
* Politzer up de Siet vun den Nobelpries
Lester Halbert Germer

**Lester Halbert Germer** (* 10. Oktober 1896 in Chicago; † 3. Oktober 1971 in Gardiner, New York) weer en  US-amerikaansch Physiker. Tosommen mit sien Kolleeg Clinton Joseph  Davisson hett he 1927 eerstmals experimentell de Welleneegenschapen vun Elektronen nahwiest.

## Leven
An den Eersten Weltkrieg hett Germer as Kamppilot deelnommen. Nah sien Afsluss an de Columbia University hett Germer ünner de Upsicht vun Clinton Davisson bi den Bell Telephone Laboratories in New York City arbeit. Dor kreegen dat de beid hen, dör dat Anscheeten vun en eenzelt Nickelkristall mit en Elektronenstrahl de vun Louis-Victor de Broglie vörherseggt Welleneegenschapen vun Elektronen nahtowiesen.

Neben sien Berop weer he siet 1945 ok as Bargstieger bannig spoodriek. Bi dat Bestiegen vun en Felsen is he denn kört för sien 75. Gebortsdag an en Hartanfall storven.
Boomoor

**Boomoor** () is en Dörp in de Gemeen Bülkau (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

In’n Süüdoosten von Boomoor liggt de Balksee un dat Süüdenn von’n Oppler Kanaal.

De Naveröörd sünd Bülkau un Oppeln in’n Noorden, Grift un Süderbusch in’n Noordoosten, Eekhoffsbarg un Sankt Joost in’n Süden, Karkdörp in’n Süüdwesten un Godshem in’n Westen.

## Historie

### Inwahnertall

### Religion

Boomoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Bülkau.

För de Kathoolschen is de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp tostännig.

## Kultur

### Verenen

De Schüttenvereen Boomoor is 1904 grünnt worrn un fiert elk Johr an’t veerte Wekenenn in’n Juli sien Schützenfest. De Freewillige Füürwehr Bülkau-Boomoor is an’n 19. Januar 1932 grünnt worrn.

## Infrastruktur

### Verkehr

De Dörpstraat von Boomoor is in’n Noorden mit Oppeln un in’n Noordoosten mit Süderbusch verbunnen. In’n Westen löppt se an de Landsstraat 144 ran, de na Noorden hen dör Bülkau na Kehdingbrook löppt. In’n Süüdwesten löppt de L&nbsp;144 dör Godshem na Steenau. Na Süden un Süüdwesten to gifft dat dör dat Moor un den Balksee keen direkte Straten.

### Scholen

En School in Boomoor gifft dat al länger. 1957 is denn noch wedder en neet Schoolhuus boot worrn, dat 30 Johr lang bruukt worrn un denn dichtmaakt worrn is. Vondaag gaht de Kinner in Neehuus na Grundschool, in Kumbarg na Haupt- un Realschool un na Oterndörp na Gymnasium.

## Footnoten
Alexander Rustemow

**Alexander Rustemow**, (russisch: Александр Рустемов, * 6. Juli 1973 in Murmansk) is en russisch Schachspeler.

Rustemow hett mehrere Turniere wunnen oder keem up vördere Platzen an: 2. Platz bi dat Turnier in Minsk (1996), 2. Platz bi dat GM2-Turnier in Moskau (1996),  1. Platz bi dat Turnier in Świdnica (1999), 2.–6. Platz bi de 53. russisch Meesterschap in Samara (2000), 1. Platz bi dat Internet KO-Turnier in Dos Hermanas (2002) un 1.–2. Platz bi dat  A-Turnier in Dos Hermanas (2003).

Siet 1998 drocht he den Grootmeester-Titel. In de Saison 2010/11 vun de düütsch Schachbundsliga speelt he för den SV Wattenscheid. Sien bitlang best Elo-Tall weer 2625 in' April 2001.

## Weblenken

* Partien vun Rustemows up chessgames.com (engelsch)
* Interview mit Rustemow bi chesscafe.com (engelsch) (pdf-Datei)
* FIDE-Koort

## Enkeld Nahwiesen
Otto Thiel

**Otto Thiel** (* 23. November 1891 in Berlin; † 10. Juli 1913 nah anner Borns: 1915) weer en düütsch Footballspeler.

De Butenstürmer vun den BFC Preussen hett 1911 un 1912 tosommen twee Lännerspelen för den DFB makt. Sien tweet (un letzt) Lännerspeel weer bi den 16:0 Sieg tegen Russland bi de Olympisch Spelen 1912 in Stockholm, den immer noch hööchsten Sie vun en düütsch Natschonalmannschap in en Plichtspeel. 

Een Johr later is Thiel aber all storven..

## Literatur
* Lorenz Knieriem, Hardy Grüne: *Spielerlexikon 1890 - 1963*, Agon, Kassel 2006 (Enzyklopädie des deutschen Ligafußballs, Bd. 8) ISBN 3-89784-148-7

## Enkeld Nahwiesen
Reflex

**Reflex** (vun lat. *reflexus* „torüchbögen, wedderspegeln“) betekent

* Reflex, dat Utlösen vun en Reakschoon dör en buteren Reiz ahn vöherig verarbeiten in’n Bregen,
* Reflex, Reeknerprogramm vun Borland,
* *[[Reflex (Tietschrift)|Reflex]]*, tschechsche Tietschrift,
* Reflex, Musikgrupp ut Öösterriek,
* Reflex, düütsche Grupp vun de *Neue Deutsche Welle*,
* Re-Flex, britische New-Wave-Grupp,
* Re-Flex, düütsche Techno-Grupp,
* REFLEX-Studie, Ünnersöken vun den Influss vun Handy-Strahlen op den minschlichen Organismus,
* REFLEX – Tosamensluss vun fre’e KÜnstlers in NW, Künstlerverenigen in Noordrhien-Westfalen,
* *[[The Reflex]]*, Leed vun Duran Duran ut dat Johr 1984.

**Reflex** is de Familiennaam von

* Tony Reflex, Pseudonym vun Tony Cadena, Singer vun de US-Punkgrupp *[[Adolescents]]*.
Thomas Killigrew

**Thomas Killigrew** (* 7. Februar 1612 in London; † 19. März 1683) weer en engelsch Dramatiker un Theatermanager.

## Biografie
De jüngere Bröer vun den Dramatiker Sir William Killigrew weer tonächst Page in' Hoffstaat vun König Charles I. un weer later Begleiter vun König Charles II. in de sien Exil in Spanien, Italien un de Nedderlannen as ok de sien Kammerherr. Wiels dat Exil in den Nedderlannen leev he tüschen 1655 un 1660 in Den Haag un Maastricht un hett en Fru ut de Nedderlannen heiraadt, wodör he ok de nedderlannsch Staatsangehörigkeit kreeg. Disse Tiet vun dat Exil wurrd vun Biografen as „verloren Johren“ vun Killigrew betekent.

Killigrew weer en groot Ünnerstütter bi de Wedderbeleeven vun dat engelsch Theater nah de Stuart-Restauratschoon un dat Wedderapenmaaken vun de Theater in dat Johr 1660. He hörr ok to de Eersten, de luut de Daagböker vun Samuel Pepys Schauspelerinnen in' Januar 1661 in  Theaterstücken inführen dee un kreeg en königlich Patent to dat Apenmaken vun Theater in de Vere Street, en ehmalg Tenniscourt.

1663 hett he dat Theatre Royal in de Bridges Street apenmakt, an de Nell Gwyn Orangen an da Publikum verkoopen dee, ehe se 1665 sülvst Schauspelerin un later en Mätresse vun König Charles II. wurr. Nahdem dit Theater 1672 afbrennt weer, leet he en tweet Theater an de Stäe errichten, dat 1674 as Theatre Royal Drury Lane apenmaakt wurr un an de de so nömmt *King's Players* spelen deen. 

1664 hett he en Sammlung vun negen Bühnenwarken herut, de nah sien Angaaven in negen ünnerscheedlich Städer entstahn sünd. Dat bekannteste dorvan weer „The Parson's Wedding“, dat vermootlich vun „La Dama Duende“ vun Pedro Calderón de la Barca ut dat Johr 1629 afleit un wohrschienlich 1640 verfaat wurr. In sien Daagbook hett Pepys dorto schreven, dat dat en  „schamloos, locker Stück“ ween weer. 

Killigrew hörr buterdem to de Gründer vun de eerst Schauspeelschool, de in de old Londoner Oortsdeel Barbican entstunn.

Nah sien Dood övernehm sien Söhn Charles Killigrew de Leitung de Theatergrupp vun de *King's Players*.

## Literatur
* Una McGovern (Hrsg.): *Chambers Biographical Dictionary*. 7. Uplaag Chambers House, Edingburgh 2002, ISBN 0-550-10051-2, S. 691.
* Alfred Harbage: *[http://books.google.de/books?id=ESyblaIaSbMC&printsec=frontcover&dq=thomas+killigrew&source=bl&ots=fTDLKqVgY3&sig=tnpVJMbbxoKlPyyrFABFNySHKkw&hl=de&ei=Eub3S-7lHdmVOPepxZUM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=11&ved=0CEYQ6AEwCg#v=onepage&q&f=false Killigrew: Cavalier Dramatist]*. 1930, Neeuplaag 1964, ISBN 0-405-08597-4.

## Enkeld Nahwiesen
Charles Crupelandt

**Charles Crupelandt** (* 23. Oktober 1886 in Wattrelos; † 18. Februar 1955 in Roubaix) weer en franzööösch Radrennfohrer.

Charles Crupelandt hörr to de groo franzöösch Rennfohrers ut de Tiet vör den Eersten Weltkrieg. Tweemal – 1912 un 1914 – wunn Crupelandt, de in Roubaix leven dee, dat Rennen Paris–Roubaix, 1913 todem Paris-Tours.

Dreemal nehm he an de Tour de France deel. 1910 wunn he de eerste Deelstreck un keem in de Endafreken up den 6. Platz. 1911 wunn he twee Deelstrecken un keem an' Enn' up Platz veer. 1912 wunn he noch een Deelstreck bi dit Rundstreckenrennen. 1914 wurr he todem franzöösch Straatenmeester. 

In' Eersten Weltkrieg wurr Crupelandt mit dat Croix de Guerre uttekent. Nah de Trüggkehr un den Krieg hett he en paar lüttgere Delikte begahn un wurr veroordeelt un doruphen vun den franzööschen Radsportverband utslooten (man nimmt an, dat dor Intrigen vun Konkurrenten achter stunnen). Crupelandt is denn Rennen för en annern franzöösschen Verband fohren un wurr noch tweemal franzöösch Meester, allerdings inoffiziell.

Charles Crupelandt is 1955, blind un beidsiedig amputeert, storven. De letzten 300 Meter vör dat  Velodrom vun Roubaix sünd nah hüm „Espace Charles Crupelandt“ nömmt wurrn. To'n Anlaat vun den 100. Johresdag vun Crupelandt sien Sieg bi *Paris-Roubaix* in dat Johr 1914 wurr tüschen de dortig Plastersteenen lütt Marmortafeln mit de Naams vun de bitherigen Winner inlaaten. Crupelandt is de eenzig Rennfohrer ut Roubaix, de en „Heimsieg“ bi dissen Klassiker henkreeg.

## Enkeld Nahwiesen


## Literatur
* Pascal Sergent: *Charles Crupelandt. „Le Champion de Brumes“, ou, l’épopée du cyclisme des temps héroïques.* Editions de Eecloonaar, Eeklo 1999, ISBN 90-74128-60-2.

## Weblenken
* Charles Crupelandt in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Charles Crupelandt in de Datenbank vun de Tour de France (engelsch)
* ville-wattrelos.fr (franzöösch)
Andreas Luiken

**Andreas Luiken** (* 10. Februar 1925 in Minsen, Amt Jever; † 9. Januar 2012) weer en düütsch Politiker (CDU). He weer van 1973 bit 1990 Afordneter in den Landdag vun Neddersassen. 

## Leven
Luiken hett de Mittlere Riep makt un hett sück dornah as Kriegsfreewilliger för den Tweeten Weltkrieg meld. Dor weer he as Floogtüchführer insett un weer Hauptmann vun de Reserve. Nah den Krieg hett he van 1945 bit 1950 en Beropsutbillen makt un weer siet 1950 sülvständig Buer. 1957 is he de CDU bitreden. He weer todem as Rudolf Garlichs Liddmaat vun den Upsichtsraat vun de Wahnungsbausellschopp Friesland. Siet 1964 weer Luiken Ratsherr un van 1966 bit 1984 Börgermeester vun de Gemeend Wangerland. Wiels disse Tiet truck he an' 20. Februar 1973 eerstmals in den Landdag vun Neddersassen in, as he över de Landslist vun de CDU in de söbente Wahlperiood nahrücken dee. Luiken truck ok bi de nächst Landdagswahlen in den Landdag in, den he bit to dat Enn' vun de elfte Wahlperiood an' 20. Juni 1990 anhörrn dee. In de letzt Wahlperiood weer Luiken Schriftführer vun den Neddersassischen Landdag. Buterdem weer he siet 1975 Vörsitter vun den Ünnerutschuss „Fremdenverkehr“ vun den Utschuss för Wertschap un Verkehr un bleev dat bit to sien Utscheeden.

## Utteknungen
* För sien Verdeenste kreeg he 1983 dat Bundsverdeenstkrüüz.

## Literatur
* Barbara Simon: *Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994: Biographisches Handbuch,* 1996, S. 244.

## Enkeld Nahwiesen
Neutron

En **Neutron** is en lütt Deel, wat to de Baryonen höört. Tosamen mit de Protonen sünd de Neutronen de Bosteen vun den Atomkarn. Beid tosamen warrt Nukleonen nöömt. En Neutron hett keen elektrisch Ladung.
Oscar Luigi Scalfaro

**Oscar Luigi Scalfaro** (* 9. September 1918 in Novara, Provinz Novara; † 29. Januar 2012 in Rom) weer en italienischer Politiker un Liddmaat vun de Democrazia Cristiana (DC). Van 1992 bit 1999 weer He Präsident vun de Italieensch Republik. 

## Karriere
Scalfaro hett Rechtswetenschap an de Kathoolsch Universität Mailand studeert un ansluutend as Richter arbeit. In den Tweeten Weltkrieg hett he inhafteert Antifaschisten un deren Familienangehörigen hulpen.

1946 wurr he to'n Afordneten vun de Verfatensgeevend Versammlung wählt un hett dornah bis 1992 Piemont in de Afordnetenkamer, dat Ünnerhuus vun dat italieensch Parlament, vertrteden. 1954 wurr he eerstmals Staatssekretär in dat Arbeitsministerium, later in dat Verkehrsministerium un in dat Bildungsministerium. Nah de Amtsteit as Viezpräsident vun de Afordnetenkamer van 1976 bit 1983 wurr he 1983 in dat Kabinett vun Bettino Craxi Binnenminister. As Craxi 1987 vun sien Amt as Ministerpräsident torüchtreden is, wurr Scalfaro woll mit de Bildung vun en nee Regeeren beupdragt,kreeg aber kein Regeeren hen. 

Nah de Parlamentswahl van' 5./6. April 1992 wurr he to'n Präsidenten vun de Afordnetenkamer wählt. An' 25. Mai 1992, wurr Scalfaro in' 16. Wahlgang mit en Mehrheit vun 672 Stimmen to'n Präsidenten vun de Rebliek wählt. He hett dormit sien Parteifrüend Francesco Cossiga aflöst, de an' 28. April 1992 un somit söss Week vör Afloop vun sein reguläär Amtstiet torüchtreden weern. Wiels sien Amtszeit hett Präsident Scalfaro de Bevölkerung uproopen, gegen dat organiseert Verbreeken en nee Wedderstandsbewegen (Resistenza) to billen. Sien Amtstiet weer 1999 to Enn. Nahfolger wurr denn Carlo Azeglio Ciampi.

Scalfaro weer siet 1999Liddmaat up Levenstiet in' italieenschen Senat.

## Weblenken
* Biografie up de Siet vun den italieenschen Staatspräsidenten (italieensch)
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei

## Enkeld Nahwiesen
Otter (Beek)

De **Otter** is en lütten Beek, de so üm un bi 11,6 Kilometer lang is. De Otter hett ehren Born bi Bokel in’n Landkreis Stood un flütt denn eerst en Stück na Westen, böögt denn bi Bullenholt na Süüdwesten un flütt westen von Soors un Byhusen langs. In’n Westen von Malst münnt de Beek in de Bever, de sülvst wedder in de Oost münnt.

In de Oorkunnen kummt de Beek as *Uterna* toeerst vör in de Oorkunn von’n 14. Juli 788, mit de de Grenzen von dat nee grünnte Bisdom Bremen beschreven worrn sünd, as Grenz twischen de Kaspels Mulsen (Bisdom Bremen) un Sürsen (Bisdom Veern). To de Tied hett ok de Bever noch den Naam *Uterna* dragen.

## Footnoten
Barkhusen (Gnarrenborg)

**Barkhusen** () is en Dörp in de Gemeen Gnarrenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

## Geografie

Barkhusen liggt in’t Düvelsmoor.

De Naveröörd sünd Gnarrenborg in’n Noordwesten, Langenhusen un Friedrichsdörp in’n Noordoosten, Augussendorp in’n Oosten, Korlshöben mit Korlshöbenerbarg in’n Süden un Findörp, Kolheim un Dahldörp in’n Süüdwesten.

## Historie

Barkhusen is 1784 as Moorkolonie von Jürgen Christian Findörp in’t Düvelsmoor grünnt worrn. De Oort liggt langs dat Oostöver von’n Oost-Hamm-Kanaal un hett sien Naam von de Barken, de fröher in’t Moor wüssen un von’n olen Barkhoopsee, de hier in’t Moor weer.

Toeerst is de Deel von Dörp grünnt worrn, de langs den Kanaal liggt, de twete weer dat Klooster na Oosten to un de drüdde 1823 Oberbarkhusen in’n Süüdoosten.

An’n 8. April 1974 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Gnarrenborg tohoopleggt worrn. Sietdem billt de Oort binnen de Gemeen Gnarrenborg en polietsche Oortschop mit en egen Oortsvörsteiher.

### Inwahnertall

### Religion

Barkhusen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Gnarrenborg.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

### Oortsvörsteihers

* –2014: Johann Bargmann
* 2014–: Jürgen Wehrs

### Wapen

Dat Wapen wiest op sülvern Grund en Bark in natürliche Klören (gröne Bläder un sülvern Stamm mit swarte Placken) un in’n Achtergrund twee rode Neddersassenhüüs.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Barkhusen liggt an de Kreisstraat 102, de in’n Noordoosten över Langenhusen un Fohrendaal na Bremervöör geiht. In’n Süüdwesten löppt de K&nbsp;102 över Findörp bi Noordsood an de Landsstraat 165 ran. An’t Noordenn von Barkhusen geiht na Noordwesten de Straat *An’n Karkendamm* af, de na Gnarrenborg föhrt, un an’t Süüdenn krüüzt de L&nbsp;122 de K&nbsp;102. De L&nbsp;122 geiht na Gnarrenborg un na Korlshöben.

Blangen de K&nbsp;102, de in’n Oort den Stratennaam *Barkhusen* driggt, gifft dat noch twee annere Straten, de Oberbarkhusener Straat un de Kloosterstraat, de all beid na Süüdoosten von de K&nbsp;102 afgaht un as Sackstraten in’t Moor ennt.

## Footnoten



## Weblenken
Sint-Truiden

**Sint-Truiden** (franzöösch *Saint-Trond*) is een Stadt in de Provinz Limborg in de Region Flannern in Belgien. In Sint-Truiden leevt 39.309 Inwahners (2010, 49,19 % Mannslüüd, 50,81 % Froonslüüd) up een Fläch vun 106,87 km².

To de Stadt höört de Öörd Aalst, Brustem, Duras, Engelmanshoven, Gelinden, Gorsem, Groot-Gelmen, Halmaal, Kerkom-bij-Sint-Truiden, Ordingen, Runkelen, Velm, Wilderen un Zepperen.

## Geografische Laag
De Stadt is bi 50 km wiet af vun Brüssel un rund 15 Kilometer süüdwestlich vun Hasselt.

## Historie
Eerst in dat Middelöller is de Geschicht vun de Stadt richtig to griepen. De Stadtrechten hett Sint-Truiden in dat 11. Johrhunnert kregen.
Fickmöhlen

**Fickmöhlen** is en Dörp in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Binnen de Gemeen Geestland höört de Oort to de Oortschop Beers. To Fickmöhlen höört ok dat Good Valenbrook mit bi.

## Geografie

Dör Fickmöhlen flütt de Fickmöhlener Beek.

De Naveröörd sünd Flögeln in’n Noordoosten, Beers in’n Süüdoosten, Drangst in’n Süüdwesten, Hemendörp in’n Westen un Stüh in’n Noordwesten.

## Historie

Bi Fickmöhlen in’t Flögeler Holt gifft dat en poor ole Hünengräver ut de Bronztied. 1858 un 1880 hebbt se dor twee Goldspiralen funnen, von de de een nu in’t Landsmuseum Hannover liggt.

Fickmöhlen is an’n 1. März 1974 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Beers tohoopleggt worrn. Von’n 1. April 1971 af an hett de Oort to de Samtgemeen Beers tohöört un von’n 1. März 1974 bet to’n 31. Dezember 2014 to de ne’e, gröttere Samtgemeen Beers. De Gemeen Beers un de Samtgemeen Beers sünd to’n 1. Januar 2015 oplööst worrn. Dat ganze Rebeed höört nu to de Gemeen Geestland.

### Inwahnertall

### Religion

Fickmöhlen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Flögeln.

### Wapen

Dat Wapen wiest baven op roden Grund en sülvern Reiher un ünnen op sülvern Grund en rood Watermöhlenrad. Dat Rad steiht för de Fickmöhl, von de de Oort den Naam hett.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Flögeln.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Fickmöhlen liggt an de Landsstraat 119, de in’n Süüdoosten na Beers löppt un in’n Noordwesten na Niewohl. Na Noordoosten geiht de Kreisstraat 18 na Flögeln. Ans gifft dat noch en lüttjere Straat na Hemendörp.

In’n Süden löppt an Fickmöhlen de Bahnlien Bremerhaven–Beers langs, de aver blot noch as Museumsbahn bedreven warrt.

### Scholen

De Kinner ut Fickmöhlen gaht na de Grundschool Beers.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed to Fickmöhlen (hoochdüütsch)
Döös

**Döös** () is en Oort in de Gemeen Cuxhoben in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Döös liggt an de Noordsee ganz an de Noordspitz von dat Elv-Werser-Dreeeck un an’n Trechter von de Elvmünn (Grimmershörnbucht). De Eilannen Neewark un Scharhörn liggt na’n Noordwesten to.

De Naveröörd sünd Cuxhoben in’n Süüdoosten, Westerwisch un Süderwisch in’n Süden, Stickenbüttel in’n Süüdwesten un Duhnen in’n Westen.

## Historie

De eerste Oort op dat hüdige Rebeed von Döös weer Steenmarn. Steenmarn liggt in’n Westen von dat hüdige Zentrum von Döös. Döös hett sik denn as Regendörp langs’n Diek na Cuxhoben hen billt. Mit de Tied is Döös denn aver wussen, de Öörd tohoopwussen un Döös weer denn de Naam för beide Öörd.

Dat eerst Maal in de Oorkunnen kummt Döös 1394 vör, as de beiden Delen Ooster- un Wester-Döös tohoop mit Duhnen, Stickenbüttel, Sahlenborg, Steenmarn un Ritzbüttel an Hamborg verköfft worrn sünd.

Von 1869 af an is dat Fort Kugelbaak un von 1872 af an dat Fort Grimmerhörn an de Noordseeküst bi Döös anleggt worrn.

Döös is an’n 1. Mai 1905 mit de Gemeen Cuxhoben tohoopleggt worrn. Cuxhoben un Döös hebbt noch bet to’n Groot-Hamborg-Gesett (1. April 1937) to Hamborg tohöört. Denn sünd se Deel von dat Amt Ritzbüttel in’n Kreis Land Hadeln worrn.

Döös billt vondaag tohoop mit Duhnen un Cuxhoben en Strandbad an de Noordsee un is mit disse Öörd deelwies tohoopwussen. Ok dat Wohrteken von Cuxhoben, de Kugelbaak, steiht op dat Rebeed von Döös.

De Oort is nu vör allen dör den Tourismus präägt un hett en Barg Hotels, Pensionen un Gastronomie. De Waddensee is as Deel von de Natschonalparks Neddersassisch Wattensee un Hamborgsch Wattensee besünners schuult.

### Inwahnertall

### Religion

Döös is evangeelsch-luthersch präägt un billt mit de Sankt-Gertrud-Kark en egen Kaspel. De Kark in Steenmarn kummt 1452 toeerst in de Oorkunnen vör, dat hüdige Karkenhuus is von 1886. De 1944 tweibummte Karktoorn is 1965 nee boot worrn.

## Kultur

In Döös gifft dat en Anlaag mit Soldatengräver ut’n Eersten Weltkrieg, op den alltohoop 121 Mariners liggen doot.

## Weertschop un Infrastruktur

Döös hett von dat Land Neddersassen dat Prädikat Noordseeheelbad kregen.

### Ünnernehmens

In de Straat *Bi de Kark* harr de Volksbank Stood-Cuxhoben en Filiaal, de an’n 28. April 2017 dichtmaakt hett.

### Verkehr

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Cuxhoben an de Nedderelvbahn na Hamborg un de Bahnlien Bremen-Cuxhoben, wat so bi dree Kilometer weg is.

## Footnoten



## Weblenken
Stickenbüttel

**Stickenbüttel** is en Oort in de Gemeen Cuxhoben in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Stickenbüttel liggt op de Geest von de Hoge Lieth bi twee Kilometer af von de Noordsee.

De Naveröörd sünd Duhnen in’n Noordwesten, Döös in’n Noordoosten, Cuxhoben in’n Oosten, Süderwisch in’n Süüdoosten un Sahlenborg in’n Süüdwesten.

## Historie

Dör de Laag op de Geest schuult vör dat Water weer de Ümgegend al fröh besiedelt. 1926 hebbt se to’n Bispeel en olen Sood ut de Tied von de Chauken in dat 2. Johrhunnert utgraavt.

Dat eerste Maal in de Oorkunnen kummt Stickenbüttel 1310 as *Styckenbuttle* vör. 1394 is Stickenbüttel tohoop mit Duhnen, Döös, Sahlenborg, Steenmarn un Ritzbüttel an Hamborg verköfft worrn.

Von 1905 af an is twischen Stickenbüttel un Duhnen dat Fort Thomsen anleggt worrn, dat helpen schull, de Elvmünn militäärsch to schulen. In’n Eersten Weltkrieg sünd negen Soldaten ut Stickenbüttel fullen oder vermisst.

Stickenbüttel is an’n 1. März 1935 mit de Gemeen Cuxhoben tohoopleggt worrn. Cuxhoben un Stickenbüttel hebbt noch bet to’n Groot-Hamborg-Gesett (1. April 1937) to Hamborg tohöört. Denn sünd se Deel von’n Kreis Land Hadeln worrn.

De Oort is nu dör den Tourismus präägt, aver dör sien Laag Stück wat binnenlands nich ganz so dull as Duhnen un Döös.

### Inwahnertall

### Religion

Döös is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Döös.

### Wapen

Dat Wapen wiest op blauen Grund un en gröön Footschild de Stickenbüttler Windeek in natürliche Klören (gröne Bläder un brune Bork) un en Hünengraff. De windscheve Windeek stünn siet 1928 ünner Naturschutz, müss aver 1981 fällt warrn.

## Kultur

In Stickenbüttel gifft dat en Denkmaal för de Fullenen ut den Eersten Weltkrieg.

### Museums

Stickenbüttel hett dat Wrackmuseum, dat in de ole Dörpschool ünnerbröcht is un 1980 apen maakt hett.

## Weertschop un Infrastruktur

Elektrischen Stroom hett de Oort 1923 kregen.

De freewillige Füürwehr Stickenbüttel is an’n 6. Oktober 1928 grünnt worrn.

### Verkehr

De Kreisstraat 2 löppt von Duhnen in’n Noordwesten na Westerwisch un Cuxhoben in’n Süüdoosten. In’n Noordoosten löppt de Stickenbüttler Weg na Döös un in’n Süüdwesten de Heiddeelweg na Sahlenborg.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Cuxhoben an de Nedderelvbahn na Hamborg un de Bahnlien Bremen-Cuxhoben, wat so bi fiev Kilometer weg is.

## Footnoten



## Weblenken
Frank Anthony Wilczek

**Frank Anthony Wilczek** (* 15. Mai 1951 in Queens, New York City) is en US-amerikanischer Physiker. He kreeg 2004 den Nobelpries för Physik.

## Leven
De Söhn vun en italieensch Moder un en poolsch Vader gung in sien Gebortsoort Queens to de School. 1970 hett he sien Bachelor of Science-Afslussuss in Mathematik an de University of Chicago, 1972 den Master of Arts in Mathematik un 1974 den Dokter in Physik an de Princeton University maakt. Van 1974 bit 1981 un van 1989 bit 2000 weer he Perfesser an de Princeton University, ünnerbraaken vun en Forschenstätigkeit 1976/77 an dat Institute for Advanced Study ebenfalls in Princeton. Van 1980 bit 1988 weer Wilczek Perfessor an de University of California, Santa Barbara un Liddmaat an dat Kavli Institute for Theoretical Physics. Siet 2000 is he *Herman Feshbach*-Perfesser för Physik an dat Massachusetts Institute of Technology.

## Wat he schafft hett
1973, wiels sien Tiet as Promotschoonsstudent in Princeton, hett he tosommen mit David Jonathan Gross de Asymptotisch Freeheit opdeckt, de beseggt, dat dee Starke Wesselwirken tüschen Quarks umso schwaaker is je dichter de bi'nanner sünd. Falls twee Quarks extrem nah tosommen sünd is de Wesselwirken so schwaak, dat se sück meest as free Deelchen verhollen. Disse Theorie (de unafhängig vun Hugh David Politzer formuleert wurr) weer en wichtig Träe to de Entwicklung vun de Quantenchromodynamik.

## Utteknungen
1982 weer he MacArthur Fellow. 1994 wurr Wilczek mit de Dirac-Medaille (ICTP) uttekent, 2003 mit den Julius-Edgar-Lilienfeld-Prize vun de American Physical Society, un 2004 kreeg he gemeensam mit David Jonathan Gross un Hugh David Politzer den Nobelpries för Physik *för dat Opdecken vun de asymptotisch Freeheit in de Theorie vun de Starke Wecsselwirken*. 2005 kreeg he dorto noch den König-Faisal-Pries.

## Böker
* Frank Wilczek: *Lightness of being : mass, ether, and the unification of forces* - New York : Basic books, 2008. -  ISBN 978-0-4650-0321-1
* Frank Wilczek: *Fantastic realities : 49 mind journeys and a trip to Stockholm*; with a contrib. from Betsy Devine. - Singapore : World Scientific, 2006 - ISBN 981-256-649-X
* Frank Wilczek and Betsy Devine: *Longing for the harmonies: themes and variations from modern physics* - New York Norton 1988 - ISBN 0-393-02482-2

## Weblenken

* Wilczek up de Siet vun den Nobelpries
* Warken vun Frank Wilczek bi SPIRES (engelsch)
* Frank Wilczek in arXiv.org (engelsch)
* Frank Wilczeks Websteed an dat MIT
* List vun de  Publikatschonen vun Wilczek 
* Blog to de Nobel-Avendüern vun de Familie Wilczek (engelsch)
* Physics Today Publikatschonen vun Frank Wilczek 
* Frank Wilczek: *The Persistence of Ether* -  ''Physics Today'', Vol. 52, Issue 1, p. 11-13, (January 1999) - pdf
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Vertigo

**Vertigo** betekent

* Vertigo, medizinisch Fackutdruck för Swinnel,
* *[[Vertigo (Film)|Vertigo]]*, Film ut dat Johr 1958 vun Alfred Hitchcock,
* *[[Vertigo (Geslecht)|Vertigo]]*, Geslecht vun de Winnelsnicken,
* Vertigo, Comiclabel vun DC Comics,
* Vertigo, Modell vun’n Sportwagenhersteller Gillet,
* Vertigo-Effekt, Kamerabewegung bi’n Film,
* Vertigo Films, brietsche Filmprodukschoons- un Verlehfirma,
* Vertigo Records, Dochterlabel vun Philips,
* Vertigo Tour, Tournee vun de Musikgrupp U2,
* Red Bull Vertigo, Gleidschirmakrobatik-Veranstaltung,
* Vertigo, Hangebahn vun’n Tyyp *Mountain Glider* in Walibi Belgium.

Kiek ok bi: Vertiko.
Charlamowsky

**Charlamowsky** is en Sort vun’n Huusappel (*Malus domestica*), de as’n Tofallssamling ut Russland stammt un al üm 1830 to’n eersten mol in Stuttgart-Hohenheim anplant worrn is. De Sort Charlamowsky is ok ünner de Naams **Borowitzky** oder **Duchess of Oldenburg** bekannt.

De Boom sülvst wasst ahn grote Anspröök un kummt op meist all Boddens goot togang, mit Utnahm vun Öörd, de natt un koolt sünd. He driggt jeed Johr vele Appels. De jungen Bööm vun disse Sort wasst to Anfang teemlich gau, dorna warrt dat Wassdom langsomer un de Boom warrt ok gauer oolt. För en go’e Büüt ios dorüm en regelmatigen Snitt nödig. De robuste Sort is wegen de fröhen Riep un dat swacken Wassdom ok för Huusgoorns egent. 

De Frucht hett en gladde, feine Sluut, de an’n Boom gröölich-geel is, un bi Lagerriep mewist goldgeel warrt. Op de Sünnsiet wiest de Sluut rode Striepens oder is root flammt. Dat Fruchtfleesch is vun helle, geelwitte Klöör, möör un saftig. Üm de Fattbünnels is dat Fleesch mitünner ok licht root. De Smack is wenig aromaatsch un eher süerlich. De Röök is swack aver leeftallig. Riep sünd de Appels in’n August, se hollt sik aver blots veer Weken.

De Frücht warrt wegen den süerlichen Smack weniger as Tafelaaft, man eher to’n Verarbeiten bruukt, to’n Bispeel för Appelkoken oder för Appelmoos.

## Kiek ok
* List vun de Appelsorten

## Literatur
* Walter Hartmann (Rgv.): *Farbatlas Obstsorten*, Ulmer Verlag, Stuttgart 2003, 2. Oplaag, ISBN 3-8001-4394-1.

## Weblenken
* Arche Noah Sortenblatt Charlamowsky (PDF; 251 kB)
* Obstsortendatenbank des BUND Lemgo: Charlamowsky
Edward Calvin Kendall

**Edward Calvin Kendall** (* 8. März 1886 in South Norwalk, Connecticut, USA; † 4. Mai 1972 in Princeton, New Jersey, USA) weer en US-amerikaansch Biochemiker. 

Kendall hett an de Columbia University 1908 sien Bachelor un een Johr later sien Master makt. 1910 hett he denn noch den Doktertitel in Chemie kreegen. 

Kendall gelung de Isolatschoon vun dat Nevennerenhormon Cortison un dat Schilddrüsenhormon Thyroxin.

*För hör Opdecken bi de Hormonen vun de Nevennerenrinn, hör Struktur un hör biologisch Warken* kregen 1950 he, Tadeus Reichstein un Philip Showalter Hench gemeensom den Nobelpries för Physiologie oder Medizin. 1949 weer he mit den Albert Lasker Award for Clinical Medical Research uttekent wurrn.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Kendall up de Siet vun den Nobelpries (engelsch9
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Lamont Johnson

**Lamont Johnson** oder **LaMont Johnson** is de Naam von

* Lamont Johnson (1922–2010), US-amerikaansch Speelbaas un Schauspeler,
* LaMont Johnson (1941–1999), US-amerikaansch Jazzpianist.
321 v. Chr.

## Wat passeert is
* Dat röömsche Heer mutt mit Schimp un Schanne unner dat Jück, nadem dat de Slacht an de Kaudinschen Päss gegen de Samniten verlaren hett. Rom mutt siene Kolonien Fregellae un Cales upgeven un de eerste Stremel vun den Tweeten Samnitenkrieg is to Enne. 

## Boren

## Storven
323 v. Chr.

## Wat passeert is
* 
## Boren

## Storven
* 10. Juni: Alexander de Grote starvt in Babylon an Fever (* 356 v. Chr.)
324 v. Chr.

## Wat passeert is
* Januar: Alexander de Grote kummt vun sien Tog na Indien torüch na Susa. 
* Februar: Alexander de Grote fiert in Susa Hochtied mit Stateira, de Dochter vun Dareios III. un mit Parysatis, de Dochter vun Artaxerxes III.. To desülvige Tied weert 10.000 makedoonsche Suldaten verhieraat mit Froenslüde ut dat Perserriek. 

## Boren

## Storven
325 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Römers unner Quintus Fabius Maximus Rullianus siegt in'n Tweeten Samnitenkrieg bi Imbrinium gegen de Samniten. 

## Boren

## Storven
327 v. Chr.

## Wat passeert is
* Alexander de Grote sleiht en Upstand daal un treckt nu na Indien to. For sienen Kriegstog lett he 30.000 Persers un Baktriers to Phalanx-Suldaten utbillen. 
* Alexander de Grote freet de Prinzessin Roxane ut dat Volk vun de Baktriers. Sienen vormoligen Macker Kallisthenes lett he levenslang achter Trallen smieten, vunwegen dat he sik nich vor em dalsmieten wull (Proskynese).
* Pagenverswören gegen Alexander den Groten. 

## Boren

## Storven
330 v. Chr.

## Wat passeert is
* 20. Januar: Alexander de Grote geiht over de *Poort vun Persien*. Nu steiht de Weg ín dat Perserriek vor em open. 
* 30. Januar: Persepolis warrt innahmen un in Brand steken.
* Juni: De Perserkönig Dareios III. büxt ut Ekbatana na Osten ut, as Alexander anrücken deit. 
* 17. Juli: De Perserkönig Dareios III. warrt vun Bessos in Baktrien an'e Siet maakt. Bessos nömmt sik sülms nu „Artaxerxes IV.“ un verklaar sik to Dareios sien Nafolger. 

## Boren

## Storven
329 v. Chr.

## Wat passeert is
* In dat hüdige Afghanistan grüünt Alexander de Grote dree Städer. All kriegt se den Naam *Alexandreia*. Hüdigendags heet se Kandahar, Ghazni un Charikar an den Hindukusch. 
* Alexander erovert Baktrien un treckt in de Hööftstadt Baktra in. Stattholler warrt Artabazos. Alexander sien Gegenspeler Bessos is midderwielen wieter utknepen na Norden hen. 
* 1. Juli: Alexander lett Bessos vunwegen den Moord an Dareios III. in Baktrien an't Krüüz slahn. Vordem hett he em toschann slahn laten. Bessos siene Mackers harrn meutert un em utlevert.
* Alexander nümmt de Stadt Samarkand in. 

## Boren

## Storven
Dareios III.

**Dareios III.** (ooldgreeksch: Δαρεῖος; Farsiداریوش *Dāriyūsch* (IPA:dɔːriˈuːʃ); ooldpersisch *Dārayavahusch*, *Dārayavausch*; Latiensch *Darius*; * um 380 v. Chr. rüm; † 17. Juli 330 v. Chr.), ok **Kodomannos**, weer vun 336 bit 330 v. Chr. de leste Perserkönig vun dat Achämenidenriek, wat denn vun Alexander den Groten erovert wurrn is. Vor em weer Arses König ween. Dareios III. weer Grootenkel vun Dareios II. (over den sien Söhn Artostes). He weer ok de Enkelsöhn vun Ostanes un de Söhn vun Arsames un den siene Fro Sisygambis. Bi den Inmarsch vun Alexander den Groten in Persien möss he ut Ekbatana utbüxen un is na Baktrien gahn. Dor is he vun sien Verwandten un vormoligen Macker Bessos an'e Siet maakt wurrn. Dareios siene Dochter Stateira hett later in Susa Alexander den Groten heiraat.
Dareios

**Dareios** is de greeksche Form vun den persischen Naam *Dārayavahuš*. Düssen Naam hefft unner annern dree Grootkönige ut dat Huus vun de Achämeniden harrt:

* Dareios I.
* Dareios II.
* Dareios III.
* Dareios (Elymais)

De latiensche Form vun düssen Naam is *Darius*.
356 v. Chr.

## Wat passeert is
* 
## Boren
* 20. Juli: Alexander de Grote, König vun Makedonien († 323 v. Chr.)

## Storven