open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amt Soltau

Dat **Amt Soltau** weer en Verwaltungsrebeed in dat Königriek Hannover mit Seet in Soltau binnen de Landdrostie Lümborg.

Dat Leid över dat Amt harr bet 1867 en Amtmann. In de Prüßentied na 1867 hett de eerste Beamte Amtshauptmann heten.

## Historie

Dat Amt Soltau is bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 in dat Königriek Hannover ut de Stadt Soltau un Delen von de Amtsvaagdien Fambossel, Bargen un Harmsborg un de Ämter Ebstörp un Winsen billt worrn. Von de Amtsvaagdie Fambossel weren dat de Buurschoppen von de Vaagdie Soltau (Ahlften, Brauk, Deimen, Dibbern, Harwer, Hötzen, Leitzen, Marbossel, Meinen, Mittelstenderp, Mai, Oenn, Teindörp, Wiegen), von de Amtsvaagdie Bargen de Buurschoppen von de Vaagdie Witzendörp (Mebossel, Meinholt, Rergen, Serei, Witzendörp), von de Amtsvaagdie Harmsborg de Öörd Deithel un Sülten ut de Buurschop von dat Kaspel Müen, von dat Amt Ebstörp de Gemenen Alwern, Breloh, Ilster, Munste, Töpen, Krützen, Kohlbissen, Örrl un Traun un von dat Amt Winsen de Buurschoppen Behrn, Bissen, Ehrhoorn, Hörpel (utbenahmen den Oort Ebendörp), Hützel (utbenahmen den Oort Swinnbeek) un Volgern.

As Gericht för dat Amt is to’n 1. Oktober 1852 dat Amtsgericht Soltau inricht worrn.

1859 bi de nächste Verwaltungsreform hett dat Amt ok dat Rebeed von dat Amt Snevern ut de Landdrostie Stood tokregen.

Nadem dat Königriek Hannover 1866 an Prüßen kamen is, sünd 1867 Stüürkreise in de ne’e Provinz Hannover inricht worrn. Dat Amt hett denn to’n Stüürkreis Fambossel tohöört.

Dat Amt hett bet 1885 bestahn, as in de Provinz Hannover de Ämter oplööst worrn sünd. Dor is denn de Kreis Soltau nee inricht worrn.

## Amtlüüd

* 1852–1854: Lüder Arenhold
* 1854–1864: Anton Mensching
* 1865–~1870: Gustav Eduard Amallo Wulf Wyneken
* ~1870/1880: Rudolph Böning
* ~1882: Bruno Otto Carl von Hohnhorst (opdragswies)
* 1883–31. März 1885: Carl August Bruno Wellenkamp

Na 1859 tostännig för den Bezirk von dat ole Amt Snevern:

* 1859–1865: Amtsassesser Johann Heinrich August Hermann Stuckenschmidt
* ~1865: Wilhelm Zimmler

## Footnoten
Amtsgericht Achem

Dat **Amtsgericht Achem** is een von de teihn Amtsgerichten in’n Landgerichtsbezirk Veern. Dat hett sien Seet in de *Obernstraat 40* in Achem in’n Landkreis Veern.

## Överornt Gerichten

Dat Amtsgericht Achem sünd in’n Instanzentog dat Landgericht Veern, dat Oberlandsgericht Celle un de Bundsgerichtshoff in Karlsruhe överornt.

Den Gerichtsbezirk billt de Gemenen Achem, Rier, Eiten, Otterbarg, Emhusen, Thänhusen un Blenner von’n Landkreis Veern.

Siet 2005 is dat Amtsgericht Wasra för dat Hannels-, Genossenschafts- un Vereensregister in’n kumpletten Landgerichtsbezirk Veern tostännig. Dat Partnerschopsregister warrt siet 1. August 2005 zentraal bi dat Amtsgericht Hannover föhrt.

## Geschicht

Mit dat hannöversche Gerichtsverfatensgesett von’n 8. November 1850, dat an’n 1. Oktober 1852 in Kraft gahn is, sünd Verwaltung un Justiz kumplett trennt worrn un de Amtsgerichten sünd as ünnerst Gerichten inricht worrn. Dat Amtsgericht Achem is dor denn blangen dat Amt Achem nee schapen worrn. De Grenzen von Amt un Amtsgerichtsbezirk weren desülven. Dat Gericht stünn toeerst ünner dat Obergericht Veern, von 1879 af an ünner dat Landgericht Veern.

1859 is dat Amtsgericht Otterbarg oplööst worrn. De Gemeen Hu’e un dat Kaspel Otterst ut’n Amtsgerichtsbezirk Otterbarg sünd dorbi Deel von’n Bezirk von dat Amtsgericht Achem worrn.

### Amtsrichters/Präsidenten

* ~1858: Diedrich Nicolaus von der Decken
* opstunns: Sabine Reinicke

## Kiek ook bi

* List von de Amtsgerichten in dat Königriek Hannover

## Weblenken

* Websteed von dat Amtsgericht Achem (hoochdüütsch)
* Översicht över de Rechtsspröök von dat Amtsgericht Achem (hoochdüütsch)
Ardmore (Brenneree)

**Ardmore** is en Whisky-Brenneree bi Kennethmont, Aberdeenshire, Schottland. De Bowarken vun de Brenneree sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie&nbsp;B inordent.

## Historie
De Destille an’n Oortsrand vun Kennethmont is 1898 vun Adam Teacher grünnt worrn. 1955 is de Tall vun de Brennblasen vun twee op veer un 1974 denn op acht vergröttert worrn. 1976 is dat Ünnernehmen vun de *Allied Breweries* övernahmen worrn, de de Molteree dicht maakt hebbt. *Allied Breweries* is vun *Hiram Walker* övernahmen worrn un kregg denn den Naam *Allied Distillers*. Na 1993 güng de Firma an Pedro Domecq un de Naam weer in *Allied Domecq* ännert. An’n 5. Juli 2005 is dat Ünnernehmen denn an den Kunzern Pernod Ricard gahn. Man, üm de Oplagen vun’t Kartellamt natokamen müss dat Ünnernehmen de Ardmore-Brenneree wedder afgeven, so dat nu *Beam Global Spirits & Wine*, en Dochter vun de Fortune Brands, ne’e Besitter vun de Destille worrn is. In’n Januar 2014 is bekannt wornn, dat *Beam Global* vun den japaanschen Kunzern *Suntory* övernahmen warrn schall. Dormit geiht denn ok Ardmore in den Besitt vun de Japaners över. Bit ruchweg in’t Johr 2000 weern de Brennblasen noch direkt mit Kahlfüür hitt maakt.

Vun 1817 bit 1835 geev dat al mol en Destille mit den glieken Naam. Se leeg op dat Eiland Islay un weer vun Archibald Campbell grünnt. De Produkschoon weer vun 1821 bit 1823 ünnerbroken. 1837 is se mit de Brenneree Lagavulin tosamenleggt worrn. Mit de hüütige Ardmore-Benneree hett se aver nix to doon.

## Produkschoon

Ardmore tellt to dat schottische Whiskyrebeet Highlands. Ehr Water nimmt se vun de Borns an’n Knockandy Hill. In de Brenneree gifft dat en Meeschfatt ut Eddelstahl vun 12,5&nbsp;t un veerteihn Gäärfatten ut Douglasienholt to 90.000&nbsp;l. Brennt warrt mit veer *wash stills* to 15.000&nbsp;l un veer *spirit stills* vun de glieken Grött. Intwüschen warrt de Brennblasen mit Damp hitt maakt. De gröttste Deel vun den Whisky ut de Destille warrt för de Produkschoon vun Blend-Whiskys bruukt. Dat meiste geiht an Blend Teacher’s.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns


## Weblenken
Neehoff

**Neehoff** betekent

* Neehoff, Oort in de Gemeen Gauderhandviddel in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Neehoff, Oort in de Gemeen Geversdörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Neehoff, Oort in Willemsborg, Stadt Hamborg.
Neehoff (Landkreis Stood)

**Neehoff** () is en lütten Oort in de Gemeen Gauderhandviddel (Samtgemeen Lüh) in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

Neehoff liggt an dat linke Över von de Lüh.

De Naveröörd sünd Gauderhandviddel in’n Noordoosten, Neekark in’n Oosten, Schragenbarg un Nottensdörp in’n Süden, Hornborg in’n Süüdwesten un Dullern in’n Noordwesten.

## Historie

Neehoff weer as enkelten Hoff en Domanialgood.

De Oort hett vör 1852 to dat Amt Stood-Gothenborg tohöört un is denn in dat Amt Jörk wesselt. Na 1885 weer dat in’n Kreis Jörk. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Stood worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Neehoff is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Martini-et-Nicolai-Kark in Steenkark.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

De Straat dör Neehoff geiht in’n Süüdwesten na Hornborg un in’n Noordoosten na Gauderhandviddel un an de Landsstraat 125 ran. 500 Meter in’n Noordoosten von Neehoff geiht en Brügg över de Lüh na Neekark un an de Kreisstraat 36 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 5 Hornborg liggt so twee Kilometer in’n Süden von Neehoff.

De nächste Bahnhoff is so bi veer Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Hornborg an de Nedderelvbahn.

### Scholen

De Kinner gaht na de Grundschool Gauderhandviddel.

## Footnoten
Gericht Hornborg

Dat **Gericht Hornborg** weer en Patrimonialgericht un later königlich Gericht un Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Hornborg binnen de Landdrostie Stood. Dor hett groff dat Rebeed von de hüdigen Gemenen Hornborg un Dollern tohöört. Gerichtsherrn weren de Familien von Schulte, von Düring, von dem Bussche, von Holleufer un von Oeynhausen.

## Geografie

In’n Noorden von dat Gericht leeg dat Amt Stood, in’n Oosten dat Grevengericht Oolland, in’n Süden dat Gericht Delm un in’n Westen dat Amt Harsfeld (Stand 1848).

## Historie

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Elvmünnen un direkt to Frankriek. Hornborg weer in disse Tied de Seet von de Mairie Hornborg in’n Kanton Hornborg. Dollern leeg in de Mairie Stood (Kanton Stood). 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

Dör en Rezess mit de Gerichtsherrn von dat Patrimonialgericht Hornborg is dat Gericht an’n 1. August 1835 von dat Königriek Hannover övernahmen un an’n 24. September 1835 förmlich övergeven worrn un is dormit denn en Königlich Gericht ween.

To’n 1. Januar 1847 is de Dörpschop Dullern von dat Amt Harsfeld in dat Gericht Hornborg wesselt.

1848 weer dat Gericht so 12,22 km² groot.

Bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 is dat Gericht Hornborg oplööst un Deel von dat Amt Hornborg worrn.

### Öörd Stand 1848

## Inwahnertall

## Richters

* ~1830: Johann Carl Schilling, Hornborg
* ~1840: Gerichtsverwalter Johann Carl Schilling
* ~1850: Amtsassesser Ludewig Kuckuck

## Footnoten
Gericht Övermeschacht

Dat **Gericht Övermeschacht** weer en Patrimonialgericht un Verwaltungsrebeed in dat Förstendom Lümborg un in dat Königriek Hannover binnen de Landdrostie Lümborg. Dor hett blots dat Rebeed von den Oort Övermeschacht tohöört. Gerichtsherrn weren toletzt de Familie von Bülow.

## Historie

Besitters von dat Gericht weren in dat 16. Johrhunnert de Försters un later de Familie von’n loonbörgschen Kanzler Hieronymus Schulz. Nadem de Familie Schulz utstorven is, is 1750 de Familie von Bülow mit dat Gericht belehnt worrn.

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Elvmünnen un direkt to Frankriek. Övermeschacht weer in disse Tied de Seet von de Mairie Övermeschacht in’n Kanton Bewick. 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

1848 weer dat Gericht so 6,66 km² groot.

To’n 1. Mai 1852 is dat Gericht Övermeschacht oplööst un Deel von dat Amt Addelborg worrn.

### Öörd Stand 1848

## Inwahnertall

## Richters

* ~1830–1851: Börgermeester Carl Friedrich Ludolph Christoph von Hugo, Winsen

## Footnoten
Susanne Wolff

**Susanne Wolff** (* 1. Mai 1973 in Builefeld) is en düütsch Schauspielerin.

## Leven
Upwussen in Builefeld hett Susanne Wolff van 1994 bit 1998 an de Hoochschool för Musik, Theater un Medien Hannober en Utbillen to Schauspelerin maakt. Se hett as Schauspelerin in  Wien as Alma Mahler in *[[Alma – A Show Biz ans Ende]]* (2001, Regie. Paulus Manker), bi de Soltborger Festspelen (2005) un in dat Thalia Theater in Hamborg (siet 1998) arbeit. Siet 2009 speelt se an dat Düütsch Theater in Berlin.

Över sück sülvst seggt se: „Ich habe keine Coolness, weil meine Brüder immer zu mir gesagt haben: Du bist klein, dick, doof und hässlich. Es ging auch da immer darum, sich zu behaupten. Ich bin jedenfalls nicht als Nesthäkchen aufgewachsen. Und habe mich erst später aus der Dick-doof-und-hässlich-Wahrnehmung herausgeschält.“

Över hör Motivatschoon as Schauspelerin meent se: „Ein Freund sagte einmal zu mir, ich sei ein Gefühlsjunkie. Und das ist vielleicht auch der Hauptantrieb für diesen Beruf. Man kann Gefühle anzapfen, die man im Privatleben in solch einer Gewaltsamkeit nicht erlebt. Was bei Schiller oder Shakespeare verhandelt wird, ist nicht das, was man selbst jeden Tag in seinem Leben verhandelt“.

## Filmografie (Utwahl)
* 2003: Tatort – 
* 2004: Swinger Club (Regie: Jan Georg Schütte)
* 2006: Vineta
* 2007: Bis zum Ellenbogen
* 2008: Das Fremde in mir
* 2008: Die Glücklichen
* 2003: Tatort – 
* 2011: Dreileben – Komm mir nicht nach
* 2011: Fenster zum Sommer
* 2011: Mörderisches Wespennest
* 2012: Mobbing
* 2012: Leg ihn um
* 2013: Der Prediger
* 2014: Über-Ich und Du (Regie: Benjamin Heisenberg)
* 2014: Tatort – 
* 2015: Tatort – 
* 2016: Morgen hör ich auf
* 2016: Hedda
* 2017: Rückkehr nach Montauk *(Return to Montauk)*
* 2018: Styx
* 2018: Nichts zu verlieren

## Utteknungen
Wolff kreeg ünner annern folgen Utteknungen:
* Boy-Gobert-Pries vun de Stadt Hamborg (1999)
* 3sat-Pries för de Titelrull in *Nora* (2003)
* Rolf-Mares-Pries Hamborger Theater för de Rull vun de Penthesilea in *[[Penthesilea (Kleist)|Penthesilea]]* (2006)
* Förderpries düütsch Film för *Das Fremde in mir* un *Die Glücklichen* (2008)
* Sao Paolo International Filmfestival: best Dorstellerin för *Das Fremde in mir* (2008)
* Düütsch Fernsehpries 2013 in de Kategorie „Best Schauspelerin“ för hör Rull in *Mobbing*

## Weblenken
* 

## Enkeld Nahwiesen
Herman Jurgens

**Hermanus „Herman“ Johannes Martinus Jurgens** (* 18. Juli 1884 in Capelle aan den IJssel; † 7. September 1964) weer en nedderlannsch Footballspeler. 

De Störmer speel för Sparta Rotterdam un hett 1908 för de Nedderlannen twee Lännerspelen gegen den Natschonalmannschap vun Belgien bestreeden. 

## Weblenken
* Herman Jurgens in de Datenbank vun Weltfussball.de
Flagg vun Ohio

De **[[Flagg]]** vun den US-Bundsstaat **[[Ohio]]** wurr an' 9. Mai 1902 offiziell inführt.
## Beschrieven
Se wurr vun den Architekten John Eisenmann för de Panamerika-Utstellung vun dat Johr 1901 entworfen. Dat groot blau Dreeeck steiht för de Bargen un Däler vun Ohio, de Striepen för Straaten un Waterweeg. Dör de 17 Steerns sall dorstellt wurrn, dat Ohio as 17. Staat de Union bitreeden is. De witt Kreis in dat root Zentrum stellt nich blots den eersten Bookstaav vun den Staatsnaam dor, sonner ok den Ökelnaam vun den Staat, „*the Buckeye State*“ („*de [[Rosskastanien|Rosskastanienstaat]]*“).

Se is de eenzig Flagg vun en US-amerikaanschen Bundsstaat, de nich rechteckig is. Entfeernt an dat Design vun Kavallerieflaggen vun den Sezessionskrieg un den Spaansch-amerikaanschen Krieg anlehnt, luut de Beteeken för dissen Flaggentyp *Burgee* un entsprekt flaggenkundlich ehrder en Stanner.

## Flaggengrööten
''I salute the flag of the state of Ohio and pledge to the Buckeye State respect and loyalty"', översett so völ as: Ick grööt de Flagg vun den Staat Ohio un gelobe den Rosskastanienstaat Respekt un Loyalität.
## Weblenken
*Ohio History Central - Ohio's State Flag (1901)
Otto Carl Bruno von Hohnhorst

**Otto Carl  von Hohnhorst** (* 28. Oktober 1822 in Lümborg; † 17. Februar 1886 in Isenhagen) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von Hohnhorst is 1822 as Söhn von Caroline, borene von Schulte (10. September 1790–6. Dezember 1869), un Georg Adolf von Hohnhorst (2. November 1774–14. Januar 1843) in Lümborg boren. He hett Juristeree studeert un is na dat Studium in’n hannöverschen Staatsdeenst gahn. 1858 weer he Amtsassesser bi dat Amt Allefelle. Denn is he bet 1867 Amtsassesser bi dat Amt Fambossel ween un 1867 Amtshauptmann von dat Amt Bargen worrn. Dat is he bleven, bet de Ämter 1885 oplööst worrn sünd. In de Tied üm 1882 hett he för en Tied ok de Amtsgeschäften in dat Amt Soltau mit övernahmen.

To’n 1. April 1885 is he Landraad von’n Kreis Isenhagen worrn. Dat is he bet to sien Dood in’n Februar 1886 bleven.

He hett an’n 20. September 1856	in Bückeborg Eleonore Freiin Vincke (2. Dezember 1831–25. April 1906; Dochter von Ludwig von Vincke) freet. De beiden harrn de Kinner Günther (19. Mai 1863–4. Oktober 1936), Ernst (18. Mai 1865–1. Mai 1940), Ludwig (15. August 1866–27. Oktober 1914) un Luise (26. Juli 1872–20- Oktober 1935).

## Footnoten
Buddy Catlett

**Buddy Catlett** (eegentlich *George James Catlett*; * 13. Mai 1933 in Long Beach; † 12. November 2014 in Seattle) weer en US-amerikaansch Jazzmusiker. 

Catlett hett in Seattle tonächst Saxophon un Klarinett studeert un wessel denn to dat  Kontrabass as Hööftinstrument. As Saxophonist fung sien Loopbahn in de Band vun Bumps Blackwell an, to de um 1950 ok Quincy Jones, Ernestine Anderson un Ray Charles hörrn deen. Anfang vun de 1950er Johren wurr de Bass sien Hööftinstrument; he speel denn bi Horace Henderson 1956/57, Johnny Smith 1958/59, un Cal Tjader 1959. Mit de Quincy Jones Big Band gung he 1959/60 up Europatournee (*Freeand Easy*); in den 1960er Johren speel he mit Curtis Fuller/Freddie Hubbard, Junior Mance, Chico Hamilton, Johnny Griffin un Eddie Lockjaw Davis. Van 1961 bit 1964 weer he Liddmaat vun dat Count Basie Orchestra, dornah 1964/65 vun de Maynard Ferguson Bigband. 1965 is he mit Coleman Hawkins un Barry Harris in dat New Yorker Five Spot uptreeden. In de tweet Hälft vun de 1960er Johren hörr he to Louis Armstrong sien All Stars, speel aber ok mit Roy Eldridge, Roland Hanna un Tyree Glenn. In de 1970er Johren weer he as freeschaffen Musiker in New York tätig. 1978 keem he nah Seattle torüch, wo he af denn as Bassist un Saxophonist mit lokalen Gruppen arbeit hett, ünner anner mit Michael Bisio, aber ok mit dat *Seattle Repertory Jazz Orchestra* uptreeden is (Album *SRJO Live*, 2002). 

In de Loop vun sien Karriere wark Catlett buterdem an Upnahmen vun Bill Coleman (*From Boogie to Funk*, 1960), Ella Fitzgerald (*Ella and Basie*, 1963), Benny Bailey, Coleman Hawkins (*Wrapped Tight*, Impulse 1965), Frank Wess, Mel Tormé un Phil Woods mit. 1991 wurr he in de *Seattle Jazz Hall of Fame* upnommen.

## Lexikalisch Indragg
* Richard Cook & Brian Morton: *[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz Recordings]]*, Penguin, London 2006 ISBN 0-141-02327-9 (8. Uplaag)
* Leonard Feather & Ira Gitler, *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oxford University Press, Oxford/New York 1999, ISBN 978-0-19-532000-8

## Weblenken
* DNB-Katalog
* Buddy Catlett bi Allmusic (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Hoops

**Hoops** is de Familiennaam von

* Andrea Hoops (* 1961), düütsche Politikerin,
* Grete Hoops (* 1935), plattdüütsche Schrieversche,
* Heinrich Hoops (1867–1946), düütschen Pastoor,
* Henning Hoops (* 1946), düütschen Offzeer,
* Johann Jakob Hoops (1840–1916), düütschen Pädagoog,
* Johannes Hoops (1865–1949), düütschen Anglist,
* Jürgen Hoops von Scheeßel (* 1958), düütschen Heimaatforscher un Schriever,
* Wilfried Hoops (* 1956), düütschen Jurist.

Kiek ok bi: Hoopts.
Hoopts

**Hoopts** is de Familiennaam von

* Fritz Hoopts (1875–1945), düütschen Schauspeler,
* Karl Hoopts (1873–1951), düütschen Politiker.

Kiek ok bi: Hoops.
Feindt

**Feindt** is de Familiennaam von

* Cilly Feindt (1909–1999), düütsche Schauspelerin un Kunstriederin,
* Hans Feindt (1920–2012), düütschen Politiker,
* Hans-Arend Feindt (1921–2002), düütschen Offzeer,
* Jan Feindt (* 1975), düütschen Illustrater un Comicteekner,
* Johann Feindt (* 1951), düütschen Speelbaas, Kameramann un Schriever,
* Jürgen Feindt (1930–1978), düütschen Danzer un Schauspeler,
* Konstanze Feindt Eißner (* 1966), düütsche Bildhauerin un Teeknerin.

Kiek ok bi: Feind.
Dede

**Dede** oder **Dédé** is de Familiennaam von

* Edmond Dédé (1823–1903), US-amerikaanschen Kumponist, Vigelienspeler un Dirigent,
* Hubyar Dede, kleenasiaatschen Sufi (13. Johrhunnert),
* Johannes Dede (1900–na 1970), düütschen Honorarkunsel,
* Klaus Dede (1935–2018), düütschen Journalist un Schriever,
* Nayî Osman Dede (üm 1652–1729), törkschen Kalligraaf, Gelehrten, Dichter un Kumponist,
* Precious Dede (* 1980), Footballspelerin ut Nigeria.

**Dede** betekent ok

* Dede, Ehrentitel in Derwischgemeenschoppen,
* *[[Dédé - Eriks Detektiv Deschamps]]*, düütsche Krimireeg von’n Comicteekner Erik,
* Dedê (* 1978), brasiliaansch-düütschen Footballspeler,
* Dedé (* 1988), brasiliaanschen Footballspeler.
Offermann

**Offermann** is de Familiennaam von

* Birgit Offermann (* 1960), düütsche Footballspelerin,
* Christel Offermann-Clas (* 20. Johrhunnert), luxemborgsche Rechtswetenschopperin,
* Erich Offermann (1885–1930), düütschen Flegerpioneer,
* Friedrich Offermann (1859–1913), düütschen Bildhauer,
* Jakob Offermann, düütschen Ünnernehmer,
* Johann Heinrich Offermann (1748–1793), öösterriekschen Textilfabrikant,
,
* Sabine Offermann (1894–na 1938), düütsche Sopranistin,
* Theodor Offermann (1822–1892), öösterriekschen Industriellen,
* Wilhelm Offermann, düütschen Skisportfunkschonär.

**Offermann** betekent ok

* Offermann GmbH, düütschen Hersteller von Ledderworen.

Kiek ok bi: Offerman, Offermanns, Oppermann.
Haack

**Haack** is de Familiennaam von

* Albert Haack (1832–1906), Berliner Holthändler un Stadtraad,
* Albrecht Haack (1898–1976), düütschen Chemiker,
* Arthur Haack (1880–1915), düütschen Polarfilmer,
* Bruce Haack (1931–1988), kanaadschen Musiker un Kumponist,
* Carl Haack (1842–1908), düütschen Fotograaf,
* Christina Haack (* 1987), düütsche Lichtathletin,
* Dieter Haack (* 1934), düütschen Politiker,
* Emily Haack (* 1975), US-amerikaansche Schauspelerin,
* Erich Haack (1904–1968), düütschen Chemiker,
* Ernst Haack (1850–1945), düütschen evangeelsch-lutherschen Geistlichen,
,
* Günther Haack (1929–1965), düütschen Schauspeler,
,
* Johann Friedrich Joseph Haack, düütschen Mediziner,
,
* Käthe Haack (1897–1986), düütsche Schauspelerin,
* Klaus Haack (1933–2015), düütschen Jurist,
* Lothar Haack (* 1941), düütschen Footballspeler,
* Magnus Haack (1869–1931), düütschen Gewerkschafter un Politiker (SPD),
* Morton Haack (1924–1987), US-amerikaanschen Kostümbillner,
* Peter Haack (* 1941), düütschen Footballspeler,
* Rudolph Haack (1833–1909), düütschen Schippboinschenör,
* Susan Haack (* 1945), brietsche Philosofin,
* Werner Haack (1895–1965), düütschen Industriemanager,
* Wilhelm Haack (1882–1947), düütschen Geoloog,
* Wolfgang Haack (1902–1994), düütschen Mathematiker,
* Wolfram Haack (* 1958), düütschen Schauspeler.

Kiek ok bi: Haak, Haakh, Haacke.
Elfers

**Elfers** betekent

* Elfers, Oort in Florida, USA.

**Elfers** is de Familiennaam von

* Achim Elfers (* 1965), düütschen Schriever,
* August Elfers (1897–1959), düütschen evangeelschen Theoloog,
* Bernhard Elfers († 1706), düütschen Jurist,
* Konrad Elfers (1919–1996), düütschen Pianist un Kumponist.

Kiek ok bi: Elvers.
Behrmann

**Behrmann** is de Familiennaam von

* Adolf Abraham Behrmann (1876–1942), jöödsch-poolschen Maler, Grafiker un Schriftdesigner,
* Alfred Behrmann (* 1928), düütschen Literaturwetenschopper,
* Georg Behrmann (1704–1756), düütschen Koopmann un Dramatiker,
* Georg Behrmann (1846–1911), düütschen evangeelschen Theoloog,
* Günter C. Behrmann (* 1941), düütschen Soziaalwetenschopper,
* Heinrich Behrmann (1770–1836), düütsch-däänschen Pädagoog un Historiker,
,
* Jan Behrmann (* 1953), düütschen Geoloog,
* Marlene Behrmann (* 1959), süüdafrikaansche Psychologin,
* Martin Behrmann (1930–2014), düütschen Choorbaas,
* Rolf B. Behrmann (1911–1982), düütschen Geoloog,
* Rudolph Gerhard Behrmann (1743–1827), düütschen evangeelsch-lutherschen Geistlichen,
* Stephan Behrmann (* 1970), düütschen Dramaturg, Theaterwetenschopper un Schriever,
* Ulrike Behrmann von Zerboni (* 1940), düütsche Schauspelerin,
* Walter Behrmann (1882–1955), düütschen Geograaf,
* Walter Behrmann, düütschen Politiker.

Kiek ok bi: Bermann, Baermann, Berman, Behrman.
Brockmann

**Brockmann** is de Familiennaam von

* Andreas Brockmann (* 1967), düütschen Ieshockeyspeler,
* Anke Brockmann (* 1988), düütsche Hockeyspelerin,
* Axel Brockmann (* 1964), düütschen Polizeibeamten,
* Christian Brockmann (* 1960), düütschen Ooldphiloloog,
* Christoph Brockmann (1878–1962), düütschen Diatomeen-Forscher,
* Dorothea Brockmann (1899–1983), düütsche Benediktinerin,
* Elfi Marten-Brockmann, düütsche Journalistin un Feernsehmoderatorin,
* Elisabeth Brockmann (* 1955), düütsche Künstlerin,
* Ernst Friedrich Brockmann (1920–1978), düütschen Architekt, Grafiker un Bildhauer,
* Friedrich Brockmann (1809–1886), düütschen Maler un Fotograaf,
* Georg Brockmann (1723–1800), düütschen evangeelsch-lutherschen Theoloog,
* Gottfried Brockmann (1903–1983), düütschen Künstler,
,
* Heinrich Brockmann (1820–1858), düütschen Dokter,
* Heinrich Brockmann-Jerosch (1879–1939), Swiezer Botaniker,
* Heinz-Wilhelm Brockmann (* 1947), düütschen Politiker (CDU),
* Henry Meyer-Brockmann (1912–1968), düütschen Teekner, Illustrater un Karikaturist,
* Hermann Brockmann (1892–1953), düütschen Politiker,
* Hermanus Brockmann (1871–1936), nedderlandschen Roderer,
* Ina Brockmann (* 1965), düütsche Schrieversche,
* Jenny Brockmann (* 1976), düütsche Künstlerin,
* Jochen Brockmann (1919–1990), düütschen Schauspeler,
* Johann Franz Brockmann (1745–1812), öösterriekschen Schauspeler,
* Johannes Brockmann (1888–1975), düütschen Politiker,
* Josef Müller-Brockmann (1914–1996), Swiezer Grafikdesigner, Typograaf un Schriever,
* Joseph Brockmann (1890–1975), düütschen röömsch-kathoolschen Preester,
* Julius von Raatz-Brockmann (1870–1944), düütschen Kunzertsänger un Gesangspädagoog,
* Karl Brockmann (1854–1932), düütschen Maschinenboinschenör un Designer,
* Karl Franz Hieronymus Brockmann (1745–1812), öösterriekschen Schauspeler un Theaterdirekter,
* Katrin Brockmann (* 1972), düütsche Schauspelerin,
* Leonhard Brockmann (* 1935), düütschen Politiker,
* Malte Abelmann-Brockmann (* 1995), düütschen Handballspeler,
* Matthias Brockmann (* 1944), düütschen Schriever,
* Miguel d’Escoto Brockmann (1933–2017), Politiker ut Nicaragua,
* Reiner Brockmann (1609–1647), düütschbaltschen Pastoor un Dichter,
* Theodor Brockmann (1914–1994), düütschen Verwaltungsjurist,
* Therese Brockmann (1738–1793), öösterrieksche Theaterschauspelerin,
* Volker Brockmann (* 1952), düütschen Politiker (SPD),
* Waldemar Brockmann (* 1920), düütschen Footballspeler un -trainer,
* Willi Brockmann (1924–2001), düütschen Inschenör,
* Willibert Brockmann (1925–1986), düütschen Politiker.

Kiek ok bi: Brockman.
Söhl

**Söhl** betekent

* Söhl, Oort in de Gemeen Tuntenhausen in’n Landkreis Rosenheim, Bayern.

**Söhl** is de Familiennaam von

* Ernst Söhl (1901–1990), plattdüütschen Schriever,
* Rainer Söhl (* 1954), düütschen Designer,
* Tadesse Söhl (üm 1970–1981), von düütsche Öllern annahmen Adoptivkind ut Äthiopien, dat veel Rassismus lieden müss un sik dat Leven nahmen hett.

Kiek ok bi: Söll, Söl.
Grantz

**Grantz** is de Familiennaam von

* Jordan Grantz (* 1992), Footballspeler ut Amerikaansch-Samoa,
* Max Grantz (1854–1945), düütschen Waterboer un Waterweertschopper,
* Melf Grantz (* 1962), düütschen Politiker,
* Wolfgang Grantz (* 1938), düütschen Jurist un Politiker.

Kiek ok bi: Granz.
Helmke

**Helmke** is de Familiennaam von

* Andreas Helmke (* 1945), düütschen Optreckwetenschopper,
* Erika Helmke (1906–2002), düütsche Schauspelerin,
* Gefion Helmke (1909–2001), düütsche Schauspelerin,
* Hannes Helmke (* 1967), düütschen Bildhauer,
* Hendrik Helmke (* 1987), düütsch-brasiliaanschen Footballspeler,
* Julia Helmke (* 1969), düütsche evangeelsche Theologin,
* Till Helmke (* 1984), düütschen Lichtathlet,
* Uwe Helmke (* 1925), düütschen Pädagoog un Politiker,
* Uwe Helmke (1952–2016), düütschen Mathematiker.

Kiek ok bi: Helmcke, Helmcken, Helmecke, Helmken.
Granz

**Granz** betekent

* Granz, Katastraalgemeen in de Gemeen Marbach an der Donau, Bezirk Melk, Niederösterreich, Öösterriek.

**Granz** is de Familiennaam von

* Bruno Granz (1880–1937), düütschen Politiker,
* Caterina Granz (* 1994), düütsche Löperin,
* Marianne Granz (* 1942), düütsche Politikerin,
* Norman Granz (1918–2001), US-amerikaanschen Musiker,
* Ronald Granz (* 1956), düütschen Schriever un Librettist,
* Thomas Granz (1918–1989), düütschen Journalist un Redaktör,
* Tony Granz (* 1987), düütschen Basketballspeler.

Kiek ok bi: Grantz, Grans.
Kröncke

**Kröncke** oder **Kroencke** is de Familiennaam von

* Adolf Kröncke (1922–2009), düütschen Tähnmediziner,
* Claus Kröncke (1771–1843), düütschen Landschopsarchitekt,
* Dietrich Kröncke (* 1944), düütschen Manager, Jurist, Biograaf un Musikwetenschopper,
* Emil Kröncke (1866–1921), düütschen Offzeer,
* Emil Ludwig Hermann Kroencke (1802–1841), düütschen Architekt,
* Gerd Kröncke (* 1943), düütschen Journalist,
* Hermann August Kröncke, düütschen Heimaatdichter,
* Klaus-Dietrich Kröncke (* 1957), düütschen Immunbioloog,
* Martin Kröncke (*Marten Kröncke*; 1705–1774), düütschen Müntmeester,
* Werner Reiners-Kröncke (1948–2018), düütschen Pädagoog un Soziaalarbeider.

Kiek ok bi: Krönke.
Kroenke

**Kroenke** is de Familiennaam von

* Ann Walton Kroenke (* 1948), US-amerikaansche Milliardärin,
* Stan Kroenke (* 1947), US-amerikaanschen Ünnernehmer,
* Zach Kroenke (* 1984), US-amerikaanschen Baseballspeler.

Kiek ok bi: Kronke, Krönke, Kröncke.
Kronke

**Kronke** is de Familiennaam von

* Emil Kronke (1865–1938), düütschen Kumponist,
* Herbert Kronke (* 1950), düütschen Jurist.

Kiek ok bi: Krönke, Kroenke.
Borchers

**Borchers** is de Familiennaam von

* Albert Borchers (1864–1929), düütschen Bargboinschenör un Beamten,
* Anna Borchers (1870–1918), düütsche Diakonisse un Kinnergoornerin,
* Bodo Borchers (1835–1898), düütschen Tenor un Schauspeler,
* Carl Borchers (1811–1872), düütschen Aavttüchter,
* Charles M. Borchers (1869–1946), US-amerikaanschen Politiker,
* Christl Cranz-Borchers (1914–2004), düütsche Skirennlöperin,
* Cornell Borchers (1925–2014), düütsche Schauspelerin,
* Dagmar Borchers (* 1965), düütsche Philosofin,
* Daniel Borchers (* 1997), düütschen Basketballspeler,
* Detlef Borchers (* 1955), düütschen Journalist,
,
* Elisabeth Borchers (1926–2013), düütsche Dichterin un Schrieversche,
* Hanna Borchers (1870–1961), düütsche Schauspelerin un Sängerin,
* Hans-Jürgen Borchers (1926–2011), düütschen Physiker,
* Heinz Borchers (1903–1993), düütschen Metallurg,
* Henny Borchers (1864–na 1910), düütsche Opernsängerin,
* Hermann Borchers (1903–1973), düütschen Politiker,
,
* Ronald Borchers (1957–2024), düütschen Footballspeler,
* Tölke Borchers (1934–2009), düütschen Politiker,
* Walter Borchers (1906–1980), düütschen Kunsthistoriker, Volkskundler un Museumsbaas,
* Wilhelm Borchers (1856–1925), düütschen Metallurg.

Kiek ok bi: Borchert, Borchersen.
Adolf Jensen (Politiker)

**Adolf Jensen** (* 23. Januar 1878 in Landwehr, Quarnbek, Kreis Kiel; † 6. Februar 1965 in Auerk) weer Perfesser för Methodik un Didaktik, düütsch Politiker (SPD), Reformpädagoog un Landdagsafordneter vun Neddersassen. För sien Verdeenste hett he dat Bundsverdeenstkrüüz 1. Klasse kreegen. 

## Leven
Jensen hett de Böverrealschool in Kiel besöcht. Nah dat Enn' vun dat Lehrerseminar in Eckernförde-Borby hett he eerste as Lehrer tonächst in Felde bi Kiel, denn in Lauenborg/Elv un sluutend in Hamborg arbeit. 1907 is he de SPD bitreeden. In de Johren 1920 bit 1929 weer he Mester un Rekter an de Berlin-Neuköllner Versööksschool (Technisch Hoochschool Brunswiek. 1933 wurr he vun de Nazis ut den brunswiekschen Staatsdeenst entlaaten, nah den Tweeten Weltkrieg in' 1946 weer rehabiliteert.

Van' 20. April 1947 bit 30. April 1951 weer Jensen Liddmaat vun den Landdag in Neddersassen (1. Wahlperiood).

## Literatur
* Barbara Simon: *Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994: Biographisches Handbuch.* 1996, S. 183.
* Anikó Szabó: *Vertreibung, Rückkehr, Wiedergutmachung: Göttinger Hochschullehrer im Schatten des Nationalsozialismus, mit einer biographischen Dokumentation der entlassenen und verfolgten Hochschullehrer: Universität Göttingen – TH Braunschweig – TH Hannover – Tierärztliche Hochschule Hannover.* Chöttingen, Wallstein-Verlag 2000, S. 586f.
* Michael Wettern, Daniel Weßelhöft: *Opfer nationalsozialistischer Verfolgung an der Technischen Hochschule Braunschweig 1930–1945.* Hilmessen, Olms-Verlag 2010, S.138ff.
List vun de Liddmaaten vun den Neddersassischen Landdag (1. Wahlperiood)

De **List vun de Liddmaaten vun den 1. Neddersassischen Landdag** enthollt all Afordneten, de in de 1. Wahlperiood (1947–1951) den Landdag Neddersassen anhörrt hemm. 

## Tosommensetten

Nah de Landdagswahl an' 20. Februar 1947 hett sück de Landdag as folgt tosommensett:

## Landdagspräsident
* Karl Olfers, SPD

## Fraktschonsvörsitter
* SPD-Fraktschoon Robert Hoffmeister 
* CDU-Fraktschoon Adolf Cillien 
* NLP-Fraktschoon Ernst Farke (1947–1949)Werner Schönfelder (1949–1951)
* FDP-Fraktschoon Hermann Föge
* KPD-Fraktschoon Hellmut Schmalz (1947–1950)Karl Hartmann (1950)Karl Abel (1950–1951)
* Zentrumsfraktschoon Otto Krapp (1947–1950)Gregor Dall (1950–1951)

## Afordnete
LWV = Landswahlvörslag

## Literatur
* Landtag Niedersachsen (Hrsg.): Handbuch des Niedersächsischen Landtages (1. Wahlperiode). Schäfer, 1996, ISBN 3887463560 (Reprint nach Orig. v. 1948).
Fohrendaal

**Fohrendaal** () is en Dörp in de Gemeen Gnarrenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

## Geografie

Fohrendaal liggt in’t Düvelsmoor. In’n Noordwesten von’n Oort löppt de Fohrendörper Kanaal langs.

De Naveröörd sünd Fohrendörp un Sprekens in’n Noordoosten, Klenkendörp in’n Oosten, Langenhusen un Friedrichsdörp in’n Süden, Oosterweed un Brillitermoor in’n Süüdwesten un Öös un Poggmöhlen in’n Noordwesten.

## Historie

Fohrendaal is 1782 as Stratendörp un Moorkolonie grünnt worrn.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Gnarrenborg in’n Kanton Beverst höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Bremervöör tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Bremervöör. 1932 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.

1929 is Fohrendaal mit Fohrendörp to een Gemeen tohoopleggt worrn un an’n 8. April 1974 bi de Gemeenreform in Neddersassen denn mit de Gemeen Gnarrenborg.

### Inwahnertall

### Religion

Fohrendaal is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Paulus-Kark in Gnarrenborg.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

## Kultur

### Verenen

Fohrendaal hett en egen Schüttenvereen, de 1914 grünnt worrn is.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Fohrendaal löppt de Kreisstraat 102, de in’n Noordoosten över Fohrendörp un Sprekens na Bremervöör an de Bundsstrat 71/74 ran geiht un in’n Süüdwesten över Langenhusen un Barkhusen na Gnarrenborg an de Landsstraat 122 ran. An dat Süüdenn von Fohrendaal geiht na Westen de K&nbsp;102 na Oosterweed af un na Noordoosten en Straat na Klenkendörp.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1. De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so 35 Kilometer in’n Süüdoosten von Fohrendaal.

De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Noordoosten in Bremervöör an de Bahnlien Buxthu–Bremerhoben.

### Scholen

De Kinner ut Fohrendaal gaht na de Grundschool Klenkendörper Möhl in Oosterweed.

## Footnoten
Horst Jäcker

**Horst Jäcker** (* 21. März 1941 in Werdohl) is en düütsch Politiker un ehmalger Landdagsafordneter vun de CDU.

## Leven un Berop
Nah den Besöök vun de Volksschool un de Realschool hett he bit 1961 bi de Hannelsmarine arbeit. Ansluutend hett he en koopmännisch Utbillen maakt un weer as  Industrievertreder un in de Versekerungsbranche tätig. Siet 1983 weer he Generalagent vun de Zürich Versicherungen.

De CDU hörr Jäcker siet 1962 an. He weer in tallriek Parteigremien tätig.

## Afordneter
Van’ 30. Mai 1985 bit 31. Mai 1995 weer Jäcker Liddmaat vun den Landdag vun Noordrhien-Westfalen. He wurr jewiels över de Landslist vun sien Partei wählt. 

Siet 1969 hörrt he den Stadtraat vun de Stadt Werdohl an. 

## Weblenken
* Horst Jäcker up de Sieden vun den Landdag Noordrhien-Westfalen
Littlemill

**Littlemill** weer en Whisky-Brenneree in Bowling, West Dunbartonshire Schottland. Enkelte Bowarken vun de Brenneree, de överduert hebbt, sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie&nbsp;B inordent.

## Historie
De Destille weer op dat Rebeet vun en olle Broeree ut dat 14. Johrhunnert twüschen Glasgow un Dumbarton inricht. Grünnt weer de Brenneree Littlemill 1772. Se weer dormit de öllste Brenneree vun Schottland. Erste Oorkunnen vun’n Besitt stammt ut dat Johr 1817. Se weer vun Hector Henderson mitopboet, de 1846 Caol Ila grünnt hett. Ünner William Hay geev dat 1875 en Renoveren vun Grund op. Dorna hett de Brenneree bannig faken ehrn Besitter wesselt. 1988 is se opletzt bi *Gibson International* lannt, de 1992 de Destille stillleggt hebbt. As dat Ünnernehmen 1994 bankrott gahn is, is de Brenneree tosamen mit Glen Scotia an de *Glen Catrine Bonded Warehouse* gahn. De Produkschoon is aver nich wedder anlopen. 1996 is de Anlaag deelwies afboet worrn. De Lizenz liggt bi de *Littlemill Distillery&nbsp;Co.* Grote Deelen vun de Brenneree sünd an’n 4. September 2004 dör en Füür tonichten maakt worrn. In’n Mai 2006 sünd de Deelen, de överbleven sünd in sik tosamen fallen. 

## Produkschoon
Littlemill tell to dat schottische Whiskyrebeet Lowlands. Dat Water för de Produkschoon stamm ut den Auchentorlie Burn in de Kilpatrick Hills, de al to de Highlands tellt. De Anlaag barg inst en Meeschfatt vun fief Tünnen un en Gäärfatt vun 25.000&nbsp;l. Brennt weer in en *washstill* vun 25.000&nbsp;l un en *spirit still* vun 18.000&nbsp;l. De Brennblasen weern mit Damp hitt maakt. In’t Johr weern ruchweg 800.000&nbsp;l Whisky produzeert. In de Johren vun 1875 un 1930 is in Littlemill dreefack destilleert worrn.

Blangen den *Littlemill* sülvst, weer in de Brenneree en Tiet lang ok **Dunglass** un de törfige **Dumbuck** herstellt. Disse Affüllen sünd vundaag kuum noch to finnen un sünd as Sammlerstücken veel söcht.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns
Johann Penningbüttel

**Johann Penningbüttel**, ok *Penninckbuttel*, (* in Lübeck; † 21. Oktober 1582 in Stood) weer en düütschen Verwaltungsjurist von dat 16. Johrhunnert un Raadsherr von de Hansestadt Lübeck.

Penningbüttel is as Söhn von’n Lübschen Börger Friedrich Penningbüttel († 1544) boren. He hett von 1546 af an Juristeree an de Universität Rostock studeert un dor sien Dokter maakt. An’n 10. Januar 1562 is he as Raadsherr in Lübeck wählt worrn. 1566 weer Penningbüttel tohoop mit Raadsherr Johann Kerkring Weddeherr. 1569 is he as Gegener von’n Dreekronenkrieg ut’n Lübecker Raad rut. He güng na Stood un is dor Raad von’n Arzbischop von Bremen worrn.

Penningbüttel weer verheiraadt mit Margarethe ut de Familie von Lümborg.

## Literatur

* Johann Dietrich Winckler: *Nachrichten von Niedersächsischen berühmten Leuten und Familien,* Band 1, 1768, S. 174 ff (Digitalisat)
* Emil Ferdinand Fehling: *Lübeckische Ratslinie*, Lübeck 1925, Nr. 674

## Footnoten
Rosskanaal

De **Rosskanaal** mit de Gewässer-Nr: 6890 is en rund 1.300 Meter langen Verbinnungskanaal för de Schippfohrt in’n Hambörger Haven twüschen den Rosshaven un den Köhlbrand (Stadtdeel Steenwarder). De Kanaal verlöppt parallel to de östliche Tofohrt to de Köhlbrandbrügg un den Neehöver Kanaal. De middlere Waterdeepd bi Siedwater is rund 4 Meter. De Kanaal is Anfang 1900 boot worrn. De Naam kummt von en olen Hoff *Ross* op Steenwarder.

## Historie

Na’n Tollansluss von Hamborg an’n 15. Oktober 1888 is de Hambörger Haven en Freehaven mit faste un swemmen Tollgrenzen worrn. Dat de lüttjeren Schipperslüüd üm’n Freehaven rümföhren kunnen, hett dat de Mööglichkeit geven, von de Bavenelv her över de Kanaals Müggenbörger Kanaal, Tollhaven, Veddelkanaal, Ellerholtkanaal, Rosskanaal, Rugenbarger Haven un Köhlfleet na de Ünnerelv to kamen. So müssen de lüttjeren Fohrtüüg nich över de Elv föhren, op de veel Verkehr von grote Scheep weer un kunnen so na de achteren Haventofohrten kamen.

De Rosskanaal is 1900 anleggt worrn un hett de Vulkanwarft von Neehoff afsneden. Vondaag höört en groten Deel von dat Rebeed to dat Containerterminal Tolleroort.

Dat gifft veer Brüggen över den Rosskanaal: de Hachmannbrügg in’n Oosten, denn de Howaldtbrügg (Bojohr 1936) un in’n Westen de Rossbrügg (Iesenbahnbrügg un parallele Stratenbrügg Bojohr 1911) an’n Köhlbranddiek.

## Footnoten
Köhlfleet

De **Köhlfleet** is en Kanaal för de Schippfohrt in’n Hambörger Haven (Stadtdeel Waltershoff).

De Köhlfleet is twüschen Finkwarder un Waltershoff mit den Hauptloop von de Elv verbunnen. Dor staht dat Lüchtfüür Seemannshöft un dat Lootsenhuus Seemannshöft. Von disse Steed geiht he na Süüdoosten na’n Finkwarder Vörhaven un den Dradenau-Haven. Fröher güng de Köhlfleet aver na Süüdoosten wieder twüschen Waltershoff un Oolwarder langs un is in dat Rebeed, in dat vondaag de Hansaport un Sandauhaven anleggt sünd, in’n Köhlbrand münnt.

1910 is beslaten worrn, dat Waltershoff Havenerweiterungsrebeed ween schall. Dorüm is de Köhlfleet later in dat 20. Johrhunnert toschüddt worrn. Dör dat Toschüdden is ut de Insel Waltershoff en Halvinsel worrn.

An dat Över von’n Köhlfleet hett dat en Reeg Warften geven. Ünner annern de Warft von Cölln un von 1910 bet 1984 de Warft August Pahl. De Düütsche Warft is 1918 op dat Gelänn in’t Vörland von Finkwarder an de Münn von’n Köhlfleet anleggt worrn, later denn aver en Stück wieder weg an de Ünnerelv tagen. An de Münn in’n Köhlbrand leeg de Köhlbrandwarft.
Taben

**Taben** () is en Dörp in de Gemeen Beverst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

De Naveröörd sünd Wolljes in’n Noorden, Appeln in’n Noordoosten, Karkwist, Ah un Stemmermöhlen in’n Süüdoosten, Wellen in’n Süden, Beverst in’n Westen un Wehldörp un Oosterndörp in’n Noordwesten.

## Historie

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Beverst in’n Kanton Beverst höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1851 to dat Gericht Beverst tohöört un denn von 1851 bet 1859 to dat Amt Beverst. In dat Johr is de Oort an dat Amt Leh kamen. Na 1885 weer dat in’n Kreis Geestmünn. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

De Oort is 1929 tohoop mit Meyerhoff, Beverstermöhlen, Deelbrügg un Wachholt Deel von de Gemeen Beverst worrn. An’n 1. November 2011 hebbt sik de Gemenen von de Samtgemeen Beverst to de Eenheitsgemeen Beverst tohoopdaan. Taben höört nu binnen de Gemeen Beverst to de polietsche Oortschop Beverst.

In’n Eersten Weltkrieg sünd twee Soldaten ut Taben fullen oder vermisst.

### Inwahnertall

### Religion

Taben is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Fabian-un-Sebastian-Kark in Beverst.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Beverst bi de Kark.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Taben löppt de Bundsstraat 71, de in’n Noordwesten öber Beverst un Bexhöv na Bremerhoben to geiht un in’n Noordoosten över Volkmarst, Basdaal un Barchel na Bremervöör.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27. De Opfohrt 9 Wulsdörp liggt so 18 Kilometer in’n Noordwesten von Taben.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süüdwesten in Stubben an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben.

## Footnoten
Wohlthöben

**Wohlthöben** () is en Oort in de Gemeen Ax (Samtgemeen Hambargen) in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.

## Geografie

Wohlthöben liggt in dat Bremer Holt. Nich wied weg in’n Noordwesten flütt de Billerbeek an’n Oort langs.

De Naveröörd sünd Ax in’n Noorden, Ollendörp in’n Noordoosten, Lübbs in’n Süüdoosten, Schrum in’n Süden, Biloh, Bremerhorn un Albst in’n Süüdwesten un Harndorp in’n Noordwesten.

## Historie

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Dammhagen in’n Kanton Hagen höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to dat Gericht Neenhusen tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Hagen. Na 1885 weer dat in’n Kreis Geestmünn. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermünn worrn.

De Oort is 1929 Deel von de Gemeen Ax worrn. Bi de Gemeenreform in Neddersassen is de Gemeen Ax an’n 1. März 1974 von’n Landkreis Wersermünn in’n Landkreis Oosterholt wesselt.

1936 hett de Luftwaffe von dat Düütsche Riek anfungen, in Wohlthöben de Muna Lübbs antoleggen. De is bet 1945 von de Luftwaffe bruukt worrn. Na’n Tweten Weltkrieg is de Anlaag von de US-Armee (2nd Armored Division, 1945 bet 1954 un 1978 bet 1992) un de Bundswehr (1956 bet 2009) bruukt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Wohlthöben is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Jacobi-Kark in Braamst.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

An Wohlthöben löppt de Kreisstraat 39 langs, de in’n Süüdwesten an de Kreisgrenz na’n Landkreis Cuxhoben to de Kreisstraat 48 warrt un na Albst un Wolsbuddel geiht. In’n Süüdoosten geiht de K&nbsp;39 na Lübbs an de Landsstraat 128 ran. In’n Noorden geiht de K&nbsp;38 na Ax.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27. De Opfohrt 13 Uthleer liggt so 13 Kilometer in’n Süüdoosten von Wohlthöben.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhof Lübbs an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben, de direkt in Wohlthöben liggt.

## Footnoten
Gericht Neenhusen

Dat **Gericht Neenhusen** weer en lütt Patrimonialgericht un Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover binnen de Landdrostie Stood. Dor hebbt blots de lütten Öörd Neenhusen, Born un Vosloog tohöört.

Gerichtsherrn weren de Besitters von dat Good Neenhusen. Dat weer bet 1830 de Familie von Elcking, de dat Good denn an den Först von Schaumborg-Lippe verköfft hett.

## Historie

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Wersermünnen un direkt to Frankriek. Neenhusen leeg in disse Tied in de Mairie Meyenborg in’n Kanton Hagen. 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

De Kriminalgerichtsborkeit för dat Gericht Neenhusen hett dat Amt Hagen an’n 1. Januar 1831 övernahmen.

1848 weer dat Gericht so 2,70 km² groot.

Bi de Verwaltungs- un Justizreform an’n 1. Oktober 1852 is dat Gericht Neenhusen Deel von dat Amt Hagen worrn.

### Öörd Stand 1848

## Inwahnertall

## Richters

* ~1800: Diedrich Rohdenburg, Cleve
* –1840: Avkaat Christoph Rudolph Rohdenburg, Cleve
* 1841–1852: Amtsassesser Ludolf Ulrich Fromme, Meyenborg

## Footnoten
Gericht Leh

Dat **Gericht Leh** weer en königlich Gericht un Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet in Leh binnen de Landdrostie Stood.

## Historie

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Wersermünnen un direkt to Frankriek. Leh weer in disse Tied de Seet von de Mairie Bremerleh in’n Kanton Bremerleh. 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

An’n 3. Mai 1827 hett dat Gericht Leh vörlöpig Gerichtsborkeit un Verwaltung över dat Dörp Geestendörp ut dat Amt Stotel-Vieland övernahmen. To’n 1. Oktober 1827 is dat Dörp denn ok kumplett wesselt.

De Kriminalgerichtsborkeit för dat Gericht Leh hett dat Amt Hagen an’n 1. Januar 1831 övernahmen. Kort later sünd an’n 3. Juli 1831 dat Gericht Leh un dat Amt Stotel-Vieland tohoopleggt worrn un hebbt denn dat Amt Leh billt.

## Inwahnertall

## Richters

* 1680–1692: Gerichtsverwalter Arnold Wicht
* 1692–1709: Richter David Hinrich Wyneken
* 1709–1712: Richter Johann Christoph Wyneken
* 1712–1725: Richter Hans Hinrich Lange
* 1725–1760: Richter Eide Siade Johans
* 1760–1772: Richter Johann Friedrich Mathias Postels
* 1772–1774: Drost Hermann Christian Friedrich von Issendorf
* 1774–1794: Drost Carl von Wersebe
* 1794: Aktuar Rischmüller
* 1794–1797: Richter Claus Heinrich von Lütcken
* 1797–1809: Richter August Wilhelm Carl Georg Ribbentrop
* 1809–1810: Paul Wehner
* 1811–1813: Franzosentied (Kanton Bremerleh)
* 1813–1826: Richter un Amtsassesser supernumerär Ernst Friedrich Haltermann
* 1826/1827: Amtsassesser Carl August Bernhard Biedenweg
* 1827/1828: Amtsassesser Eberhard Christian Compe
* 1828–1831: Richter Johann Gerhard Telting

## Footnoten