open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ohrenswohl

**Ohrenswohl** () is en Dörp in de Gemeen Ohlers in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Historie

Vör 1885 weer dat Dörp in de Böörd Ohlers binnen dat Amt Harsfeld. Na 1885 hett dat denn to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Landkreis Stood.

In’n Eersten Weltkrieg sünd teihn Soldaten ut Ohrenswohl fullen oder vermisst un in’n Tweten 44.

Von 1967 bet to’n 1. Juli 1972 weer de Oort Liddmaat von de Samtgemeen Ohlers. An’n 1. Juli 1972 keem Ohrenswohl mit de Gemeenreform in Neddersassen to de Gemeen Ohlers.

An’n 5. Juli 1988 is en Fleger von’n Typ RF-4E Phantom von dat Aufklärungsgeschwader 52 von de Bundswehr bi Ohrenswohl afstört. De Piloten hebbt sik mit’n Sleudersitz reddt.

### Inwahnertall

### Religion

Ohrenswohl is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Ohlers.

För de Kathoolschen is de St.-Michaels-Kark in Harsfeld tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Mariä Himmelfohrt in Buxthu höört.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht op’n Karkhoff. 

### Verenen

De Freewillige Füürwehr Ohrenswohl is 1935 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Ohrenswohl löppt de Landsstraat 127, de in’n Noordoosten över Obbens na Buxthu an de Bundsstraat 73 föhrt un in’n Süüdwesten na Wangersen un von dor as L&nbsp;124 wieder na Heeßel un Zeven an de B&nbsp;71. De L&nbsp;127 warrt krüüzt von de Kreisstraat 54, de in’n Noordwesten na Ohlers an de L&nbsp;124 föhrt un in’n Süden na Groot Ippens un Zittens. In’n Oosten föhrt von de L&nbsp;127 de K&nbsp;69 na Ohrensmoor-Oost an de K&nbsp;59.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 47 Zittens liggt so ölven Kilometer in’n Süüdoosten von Ohrenswohl an de L&nbsp;130.

De nächsten Bahnhööv sünd so bi ölven Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Bargst un de Bahnhoff Harsfeld an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu. De Bahnhoff Zittens an de Bahnlien Hamborg–Bremen liggt twölv Kilometer in’n Süüdoosten. 

### Ver- un Entsorgung

Dat Afwater ut Ohrenswohl warrt över dat Kanaalnett na dat Klärwark Bockholt afföhrt un dor reinigt.

## Lüüd

De Pastoor Heinrich Kröger, de veel över Plattdüütsch in de Kark schreven hett, is in Ohrenswohl boren.

## Footnoten



## Weblenken
Helmut Ringelmann

**Helmut Ringelmann** (* 4. September 1926 in München; † 20. Februar 2011 in Grünwald) weer en düütsch Filmproduzent.

## Leven
Ringelmann hett nah sien Abitur in Frankfort an’n Main en Schauspeelutbillen bi  Martin Held makt. 1949 wurr he Regieassistent bi Heinz Hilpert. Af Midden vun de 1950er Johren weer Ringelmann Upnahmeleiter un Produktschoonsleiter, to’n Bispeel 1957 in Stanley Kubrick sien Film *[[Paths of Glory|Wege zum Ruhm]].*

Ringelmann wurr to’n Anfang vun de 1960er Johren geschäftsführend Produzent vun de Firma Intertel un fung an för eerste Feernsehreegen för dat  ZDF to entwickeln un to produzeeren (t. B. *[[Das Kriminalmuseum]]* un *[[Die fünfte Kolonne]]).* 1967 hett he sien Produktschonsfirma *Neue Münchner Fernsehproduktion* un later de  *Telenova* grünnd.

To sein spoodrieksten produzeerten Krimiserien hörrn *[[Der Kommissar]]* mit Erik Ode (1968–1976), *[[Derrick]]* mit Horst Tappert (1974–1998) un af 1977 *[[Der Alte]]* (to’n Anfang mit Siegfried Lowitz, later mit Rolf Schimpf, dornah mit  Walter Kreye).

Van 1986 bit to sien Dood weer he mit de Schauspelerin Evelyn Opela verheiraadt.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
* 
* ''Ich bekenne: Ich bin Perfektionist.'' Interview mit Helmut Ringelmann 1995, Togreep 22.02.2011
* Krimi-Produzent Helmut Ringelmann gestorben, Togreep 22.02.2011

## Enkeld Nahwiesen
Imbeek

**Imbeek** () is en Dörp in de Gemeen Buxthu in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

Imbeek liggt op de Geest (Stoder Geest). Na Noorden slütt sik Moor an, dat to dat Siedland von de Maschen von Oolland höört.

De Naveröörd sünd Rübk un Vosshusen in’n Noordoosten, Öbergünn un Ketzendörp in’n Oosten, Arsdörp un Ilsdörp in’n Süüdoosten, Grauen, de Rühmannshoff un Podendörp in’n Süden, Mesborg, Doans un Pippens in’n Süüdwesten, Ottens in’n Westen, Eindörp un Buxthu in’n Noordwesten.

## Historie

De Oort kummt 1197 toeerst in de Oorkunnen vör.

Bi’n Russenbarg in de Feldmark von Imbeek gifft dat en Grafffeld ut de Sassentied.

### Verwaltungsgeschicht

Imbeek leeg vör 1859 in de Huusvaagdie Mesborg von’t Amt Mesborg, denn bet 1885 in’t Amt Töst un weer na 1885 Deel von’n Kreis Horborg un von 1932 af an Landkreis Horborg. An’n 1. Juli 1972 keem Imbeek mit de Gemeenreform in Neddersassen to de Gemeen Buxthu un is gliektiedig von’n Landkreis Horborg an’n Landkreis Stood kamen.

### Inwahnertall

### Religion

Imbeek is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Ilsdörp.

För de Kathoolschen is de St.-Maria-Kark in Buxthu tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

De Freewillige Füürwehr Imbeek is 1904 grünnt worrn.

### Verkehr

Imbeek liggt an de Kreisstraat 73 un is dor över na Süden mit Mesborg verbunnen. Na Noorden löppt de K&nbsp;73 an de Bundsstraat 73 ran, de na Buxthu un Öbergünn geiht. Lüttjere Straten gifft dat noch na Pippens un Eindörp.

2011 hett dat Dörp ne’e gele Oortsschiller kregen, op de nu ok de plattdüütsche Naam blangen den hoochdüütschen mit op steiht.

### Scholen

Na Grundschool gaht de Kinner op de Grundschool Ooldklooster.

### Ver- un Entsorgung

För dat Afwater is de Stadtentwässerung Buxthu tostännig.

## Lüüd

De plattdüütsche Schriever Walter Marquardt kummt ut Imbeek.

## Literatur

* Bernd Habermann: *Immenbeck: ein sächsisches Gräberfeld bei Buxtehude, Ldkr. Stade.* 2008

## Footnoten



## Weblenken
Traute Römisch

**Traute Römisch** (* in Buxthu) is en Schrieversche, Schauspelerin un Singerin.

Römisch leevt nu in Hameln.

2006 hett se tohoop mit Andy Mokrus den Bad-Bemsen-Pries kregen. Ok för *[[Hör mal ’n beten to]]* hett se veel opnahmen.

## Warken

* *Wunnertüten.* Nee Wulmsdörp 2005, CD
* *Sommertiet.* ABC-Roxxon-Medienservice, Hameln 2007, CD
* *Dor muttst du dörch!* Jung, Kiel 2008, CD, ISBN 978-3-89882-100-1

## Weblenken
Briquet Griffon Vendéen

De **Briquet Griffon Vendéen** is en vun de FCI (Nr. 19, Gr. 6 Sek. 1.2) anerkannt Hunnenrass ut Frankriek.

## Herkunft un Historie
De Beteknung „Briquet“ düüt in’t franzöösch up en middelgrooten Hund hen, dat  *Vendéen* up de Herkunft ut dat Departement Vendée. Vör den Eersten Weltkrieg wurr he ut den Grand Griffon Vendéen heruttücht. As Folg vun de twee folgend Kriegen wurr de Rass stark selekteert. Af 1946 gung dat weer upwärts, hüüd is de Briquet weer recht tallriek.

## Beschrievung
De Briquet wurrd bit to 55cm groot in de Farven swaart mit witt Scheckung; swaart mit falbfarvenen Afteken; swaart mit sandfarvenen Afteken; falbfarven mit witt Scheckung; falbfarven mit swaart Mantel un witt Scheckung (tricolor); falbfarven swaart wulkt; sandfarven swaart wulkt mit witt Scheckung; sandfarven swaart wulkt. Dat Fell vun de Hunnen is nich övermaatig lang, af un to struppig un ruuch in‘ Greep. De Behang is ünnerhalv vun de Oogenlien ansett, week, schmal un dünn; mit lang Hoor besett un spitz toloopend; nah binnen dreiht. De Ruut is hooch ansett, in‘ Ansatz dicht un wurrd säbelförmig dragen. 

## Weblenken

*
Johann Gottlieb Graun

**Johann Gottlieb Graun** (* 28. Oktober 1703 in Wahrenbrück; † 27. Oktober 1771 in Berlin) is en düütschen Vigelienspeler un Komponist ween. 

## Över sien Leven
Graun is an de beröhmte Krüüzscholen in Dresden utbillt wurrn. Sien Schoolmeester an de Vigelien weer Johann Georg Pisendel. 1723 reis he na Prag. He woll dor studeern bi Giuseppe Tartini. Denn is he 1726 kort in Merseburg un bi den Prinzen Waldeck in Arolsen togange ween. Achterna keem he avers mit sien jungern Broder Carl Heinrich Graun na Rhiensbarg in den Deenst vun den Kronprinzen Frederik vun Preußen. Carl Heinrich weer Komponist un Kapellmeester. 1740 is Frederik König wurrn un Graun is denn bit an sien Dood as Konzertmeester un Kapellmeester in den König sien Deenst bleven. He weer tostännig for de Striekers vun dat königliche Opernorchester. Vun siene Schölers sund Wilhelm Friedemann Bach un Franz Benda an'n bekanntesten wurrn.

## Duurutstellung
Mit en Duurutstellung over dat Leven un dat Wark vun de beiden Graun-Bröer ehrt dat Kreismuseum in Bad Liebenwerda de beiden Musikers. Bovenhen gifft dat, in Tosamenarbeit mit de Kreismusikschool, elk Johr Festspeele.

## Literatur

* John W. Grubbs: *The sacred Choral Music of the Graun Brothers.* 1972.
* Carl Heinrich Mennicke: *Hasse und die Brüder Graun als Symphoniker.* Breitkopf und Härtel, Leipzig 1906, Wiesbaden 1977, Olms, Hilmessen 1977 (Repr.). ISBN 3-487-06307-7 (Hasse: 86, Carl Heinrich: 32, Johann Gottlieb: 115)
* Matthias Wendt: *Die Trios der Brüder Graun.* Bonn 1983. (143)
* Monika Willer: *Die Konzertform der Brüder Graun.* Lang, Frankfort an'n Main 1995. ISBN 3-631-47014-2 (161)
* Christoph Henzel: *Graun Werkverzeichnis.* 2 Bnn. Ortus, Beeskow 2006. ISBN 978-3-937788-02-9
Pam Shriver

**Pam Howard Shriver** (* 4. Juli 1962 in Baltimore, Maryland) is en fröhere US-amerikaansche Tennisspelersche.

Shriver stünn 1978 mit 16 Johren in’n Fronsendspeel vun de US Open, as se in’n Halffinale Martina Navrátilová mit 7:6 un 7:6 beet maakt hett. Man, in’t Endspeel hett se denn mit 5:7 un 4:6 gegen Chris Evert verloren. Dat weer dat eenzige mol, dat se in’t Enkelt bi en Gand-Slam-Turneer bit in’t Endspeel kamen is. Negenmol weer se aver in’t Halffinale vun Grand-Slam-Turneren (US Open 1978, 1982 un 1983; Australian Open 1981 bit 1983; Wimbledon 1981, 1987 un 1988) un hett op de WTA-Tour eenuntwintig Turneren in’t Enkelt wunnen. Wiel de 1980er Johren hett se lange Tiet to de besten teihn Tennisspelersches vun de Welt tellt. Ehr höchste Positschoon in de Enkeltweltranglist weer Platz 3.

Een vun ehr gröttsten Spelen in’t Enkelt harr Pam Shriver 1988 bi’t Masters, woneem se in’t Endpseel keem un op’n Weg dorhen eerst Chris Evert un dorna ok Steffi Graf ut’n Weg rüümt hett.

Wiet mehr Spood harr se in’t Dubbel. Tosamen mit Martina Navrátilová hett se twintig Grand-Slam-Turneren wunnen un in’t Johr 1984 sogor den Grand-Slam sülvst. Vun April 1983 bit Juli 1985 künn de Mannschop Navrátilová/Shriver 109 Spelen lang nich beet kregen warrn. Ehrn 21. Grand-Slam-Titel hett Shriver 1991 mit Natasha Zvereva bi de US Open wunnen.

Bi de Olympschen Sommerspelen 1988 künn se mit Zina Garrison butendem de Goldmedaille winnen. Op de WTA-Tour hett Pam Shriver alltosamen 106 Dubbel_Titel wunnen, 78 dorvun tosamen mit Martina Navrátilová. In’t Mixed hett Shriver eenmol en Grand-Slam-Turneer wunnen. Dat weer bi de French Open 1987 an de Siet vun Emilio Sánchez Vicario.

Dat Turneertennis hett Pam Shriver 1994 opgeven. Se arbeit vundaag as Sportkommentatersche för de BBC, ABC, CBS un ESPN. In’t Johr 2002 hett se den fröheren Bond-Dorsteller un Modell George Lazenby heiraat. De Eh hett aver blots bit 2008 anduert. Ehr eerste Ehann, Joe Shapiro, weer 1999 an en Non-Hodgkin-Lymphom doodbleven.

## Weblenken
* WTA-Spelerprofil
* ITF-Spelerprofil
* Spelerprofil vun’n FedCup 
* Pam Shriver in de ''International Tennis Hall of Fame''
Eosinophil Granulozyt

**Eosinophile Granulozyten** – kort warrt dor ok **Eosinophilen** to seggt – höört to de Leukozyten. Se maakt ruchweg 1 bit 5 Prozent vun de Zellen in’t Differentialbloodbild ut un hebbt Andeel an de zellulären Immunafwehr. Se hebbt jemehrn Naam vun den Farvstoff Eosin, mit den se infarvt warrn künnt. *Eos* is ooltgreeksch un heet so vell as „Morgenroot“.

Eosinophile Granulozyten bargt binnen in Vesikel, de ok *Granula* nöömt warrt un basische Proteinen – t.&nbsp;B. dat *[[Major Basic Protein]]*, lysosomale hydrolyytsche Enzymen un Peroxidasen – bargt. De Inholt vun de Granula kann dör Exozytoos an de Ümgegend afgeven warrn. Utlösers dorför sünd ünner annern Antikörpers vun de IgE-Klass. Bito hebbt se ok de Anlaag to’n Chemotaxis. Dat bedüüt, dat se sik as Amöben in de Richt vun en locken Stoff (*Attractant*) bewegen künnt. Blangen de toxischen Wirken vun jemehr Granula hebbt Eosinophilen ok dat Vermögen för de Phagozytoos.

De Eosinophilen speelt en grote Rull bi de Afwehr vun Parasiten in’n Lief. Glieks, wenn de Böverflach vun’n Parasit mit IgE besett is, binnt sik de Eosinophilen doran. Dat dennt as Reiz to’n Freesetten vun den toxischen Inholt vun de Granula. Blangen den Schaden vun’n Parasiten wirkt de exozyteerten Proteinen gliektietig ok as Lockstoff för wietere Eosinophilen, so dat de Afwehr noch starker warrn kann.

Man, Eosinophilen künnt ok Schaden an egen Organismus maken. Bi Asthma bronchiale warrt to’n Bispeel dat Epithel vun de Lungen dör de basischen Inholtsstoffen angrepen. Rore dör eosinophile Granulozyten utlöste Krankheiten sünd de eosinophile Fasciitis, dat Hypereosinophile Syndrom as ok de eosinophile Ösophagitis.

Physioloosch sünd de Eosinophilen in de lymphozytär-eosinophilen Heelphaas vermehrt. Ok bi Allergien hebbt se en högere Tall, so dat de so nöömte Eosinophilie en wichtigen Indikater is för dat Optreden vun en Allergie. En minnerte Tall vun Eosinophilen warrt Eosinopenie nöömt.

## Borns
* Roche Lexikon Medizin Begreep: Granulozyten
* Gerd Herold: *Innere Medizin*, Köln, 2007, S. 52f.
Dietrich Thurau

**Dietrich Thurau** (* 9. November 1954 in Frankfort an’n Main) is en ehmalger düütsch Radrennfohrer. 

## Karriere
Thurau gull an in jung Johren as en vun de gröttsten westdüütschen Talente in’ Radsport. 
1974 wunn he in de so nömmt „Kilian-Veerer“ bi de Bahnradweltmeesterschapen in de 4000m-Mannschapsverfolgung de Goldmedaille. In dat sülvig Johr is he denn aber ok Profi wurrn.  

As Jungprofi harr de *Didi* nömmt Dietrich Thurau eenig Erfolge uptowiesen; so weer he ok twee Mal düütsch Straatenmeester wurrn. Ganz groot rut keem he aber 1977 bi de Tour de France, as he den Prolog winnen kunn. Dornah hett he 15 Daag dat Geel Trikot dragen kunnt (sogor över de Bargetappen in de Pyrenäen). Eerst in de Alpen nah dat Bargtietfohren bi de 15. Deelstreck vun Morzine nah Avoriaz muss Thurau da Führungstrikot an den lateren Winner Bernard Thévenet afgeven. 5 Etappen harr he bi disse Tour de France wunnen, in de Samtwertung keem he up Platz 5 un kreeg todem dat Witt Trikot as best Jungprofi. 

1977 bleev dat beste Johr in de Karriere vun Thurau, he wurr todem noch in Venezuela bi de Weltmeesterschap Viezweltmeester achter de Italiener Francesco Moser. In de Folgejohren kunn he aber nie mehr an sien Leistungen ut 1977 rankommen. He wunn noch de Klassikers Lüttich-Bastogne-Lüttich (1979) un de Meesterschap vun Zürich (1978) as ok dat Rennen Étoile de Bessèges in dat glieker Johr. Bi de Tour de France 1979 kunn he nochmal en Deelstreck winnen un keem in de Samtwertung up Platz 10. Bi de Weltmeesterschap in dat glieker Johr in Valkenburg wurr he weer Viezweltmeester achter Jan Raas.  

He hett denn noch dreemal an de Tour de France in de 80er Johren deelnommen, he is aber tweemal nich in’t Ziel kommen un 1985 wurr he disqualifizeert, as he en Rennkommissar verkloppt hett.  

De wirklich groot Loopbahn hett Thurau denn doch nich schafft un man hett hüm vörsmeeten, dat he sien Talent nich utreizt hett. He is aber ok lever de lukrativ Söss-Daag-Rennen in’ Winter fohren, anstatt sück för de Stratensaison to verhalen.  

Sien Söhn Björn is intüschen ok Radprofi wurrn.

## Doping
Sünners in de latere Johren vun sien Loopbahn as Radprofi full Thurau immer fakener dör Doping up. 1980 wurr he nah dree positiv Proven in een Saison vun de *Tour de France* utslooten. 1987 passeer dat nah en positiv Dopingproov nochmal. Nah dat Enn’ vun sien Loopbahn hett he ingestahn, regelmatig Middel innahmen to hebben, de sien Leistung verbetern schülln.

## Weblenken
* ''Palmarès'' – List vun de Erfolge un Platzierungen
* Thurau in der Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
Mosteiros (Kap Verde)

**Mosteiros** (op Creolo: *Musteru*, op plattdüütsch do veel as „Kloosters“) is de Hööftstadt vun de Gemeen (*Concelho*) Mosteiros op dat Eiland Fogo in de Republiek Kap Verde. Se is togliek de tweetgröttste Stadt vun’t hele Eiland.

## Geografie

De Oort Mosteiros liggt in’n Noordoosten vun’t Eiland Fogo twüschen de Küst vun’n Atlantik un de pielen Flank vun’n Vulkan Pico de Fogo, de binnen de wietrüümigen Caldera-Struktur Chã das Caldeiras liggt. De Oort deelt sik in verscheden Delen, wobi de hüütige Sitt vun de Verwalten in’n Middelpunkt vun’n Oort, in’n Deel *Igreja* („Kark“) to finnen is. De Karn vun *Irgreja* is de *Praça do Entroncamento*, en Platz mit veel Planten un Blomen, üm den sik blangen de Verwalten ok de Post, de Spoorkass, en Pension, dat Gesundheitszentrum und eenige Bars ansammelt hebbt. 

Hinkamen kann een na den Oort över de ünnere Ringstraat, de dat Eiland Fogo eenmol dicht an de Küst ümrunnen deit. In’n Noorden vun Mosteiros leegt an disse Straat de ünner annern de Öörd Laranjo un Fajãzinha. In’n Süden slutt sik Fonsaco an un noch wieter süüdlich de Dörper Corvo, Achade Grande un Relva. En annern Weg na Mosteiros föhrt vun’n Süüden över en Sandpist dör de Chã das Caldeiras. An dissen Weg leegt in’n Süüdwesten vun Mosteiros de Dörper Feijoal un Pai Antonio.

## Weertschop
Ruchweg 96&nbsp;% vun de arbeiden Inwahners verdeent sik jemehrn Ünnerholt in de Landweertschop. In de Neeg vun Mosteiros an de Bargflank twüschen 300 un 1.000&nbsp;m Hööch gifft dat en grote Tall vun Kaffeeplataaschen. Wo groot de Oorn is, hangt aver dorvun af, woveel Regen fallt. *Café do Fogo* warrt in vele Ladens ok buten vun Fogo as Spezialität vun’t Land anboden. Sien Smack warrt acht un mitünner warrt de Fogo-Kaffee ok to’n vereddeln vun slechtere Sorten nahmen.

De Entwicklung vun de Weertschop hett allgemeen dorünner leden, dat de Flaaghaven vun Mosteiros, de nipp un nau twüschen de Öörd Fajãzinha un Laranjos liggt, dicht maakt worrn is. Dat hett ok Utwirken op de Entwickeln vun de Stadt sülvst hatt, weer aver ut Sekerheitsgrünnen nödig.

## Borns
Sophie Karoline von Brandenburg-Kulmbach

**Sophie Karoline von Brandenburg-Kulmbach** (* 31. März 1705 in Weferlingen; † 7. Juni 1764 in’ Slott Sorgenfri bi Kopenhagen) weer en Prinzessin vun Brannenborg ut de Kulmbacher Nebenlinie (vun de Kulmbach-Bayreuther Twieg) vun de jüngere Linie vun de fränkisch Hohenzollern un dör Heirat Fürstin vun Oostfreesland.

## Leven

Sophie Karoline weer en Dochter vun den Margrafen Christian Heinrich von Brandenburg-Kulmbach (1661–1708) ut de sien Ehe mit Sophie Christiane (1667–1737), Dochter vun den Graf  Albrecht Friedrich von Wolfstein zu Sulzbürg.

An’ 8. Dezember 1723 wurr se up Slott Pretzsch de tweete Frau vun den Fürst  Georg Albrecht vun Oostfreesland. As Wittum kreeg Sophie Karoline Burg Berum tosekert. De Ehe bleev kinnerlos un weer in hör letzt Johren hööchst unglückelk. Georg Albrecht hett sück en poolsch Hoffdaam vun sien Frau towendt un keem vullstännig ünner deren Infloot. Sophie Karoline wurr as gaadlich begabt beschreven, weer aber wegen hör Frömmigkeit un hör leevenswürdigen Charakter aber bannigt beliebt. Se hett geistig Gedichte schreven. 

Se hett ehrn Gemahl um 30 Johr överleevt un leev van 1734 bit 1740 up Slott Berum, truck dornah aber düersam as Gast vun hör Süster, de däänsch Königin Sophie Magdalene nah Däänmark un is up Slott Sorgenfri bi Kopenhagen storven. Se wurr in den Dom to Roskilde bestatt. Nah Sophie Karoline wurr de Oort Clienensiel nömmt.

## Literatur
* Johann Samuel Ersch: *Band 60 von Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste in alphabetischer Folge von genannten Schrifts bearbeitet und herausgegeben von J. S. Ersch und J. G. Gruber, Johann Samuel Ersch*, J. f. Gleditsch, 1855, S. 61
* Martin Jhering: *Hofleben in Ostfriesland: die Fürstenresidenz Aurich im Jahre 1728*, Verlag Hahnsche Buchhandlung, 2005, S. 45
* Fridrich Arends: *Erdbeschreibung des Fürstenthums Ostfriesland und des Harlingerlandes*, Gedruckt bei Wittwe Hyner, 1824, S. 419

## Weblenken
* http://www.geneall.net/D/per_page.php?id=4900

## Enkeld Nahwiesen
Middelsdörp

**Middelsdörp** () is en Dörp in de Gemeen Hammoh in’n Landkreis Stood, Neddersassen. To’n Oort höört ok Middelsdörp-Siedlung, dat an’n Middelsdörper Weg na Haddörp hen liggt.

## Geografie

Dat Water ut dat Rebeed flütt in’n Oosten över den Grenzgraven Middelsdörp-Hammoh un den Oosterbeek na de Haschenfleter Wettern af.

De Naveröörd sünd Hammoh in’n Noorden, Haddörp in’n Oosten, Düünbeudel in’n Süden un Himmelpoorten in’n Westen.

## Historie

Middelsdörp dükert 1204 toeerst in de Oorkunnen op, as Hinnerk V. Wiepenkathen un Haddörp an dat Klooster St. Marien schenkt hett. Middelsdörp warrt dor as en Naveroord nöömt.

Vör 1885 weer dat Dörp Deel von de Böörd Olendörp binnen dat Amt Himmelpoorten. 1885 is de Oort denn Deel von’n Kreis Stood worrn un 1932 von’n Landkreis Stood.

Middelsdörp höört siet de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 to de Gemeen Hammoh.

In’n Eersten Weltkrieg sünd fiev Soldaten ut Middelsdörp fullen oder vermisst, in’n Tweten Weltkrieg weren dat 14 Soldaten.

### Inwahnertall

### Religion

Middelsdörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Marienkark in Himmelpoorten. Bet 1794 hett de Oort to dat Kaspel von de Martinskark in Olendörp tohöört.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Kultur

Bi’n Middelsdörper Karkhoff steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

Middelsdörp hett en egene Freewillige Füürwehr, de 1936 grünnt worrn is. Dat hüdige Füürwehrhuus is 2006 boot worrn.

## Verkehr

Dör Middelsdörp geiht de Kreisstraat 3, de von Hammoh kummt un twischen Düünbeudel un Haddörp an de Bundsstraat 73 ranlöppt. Lüttjere Straten gaht direkt na Düünbeudel un Haddörp un na Himmelpoorten.

## Footnoten
Haddörp

**Haddörp** () is en Dörp in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

Dat Water ut dat Rebeed flütt in’n Noorden över den Oosterbeek na de Haschenfleter Wettern af.

De Naveröörd sünd Stood mit Hahl in’n Oosten, Wiepenkathen un Düünbeudel in’n Süden, Middelsdörp mit Middelsdörp-Siedlung in’n Westen un Hammoh in’n Noordwesten.

## Historie

Haddörp dükert as *Hardestorp* 1204 toeerst in de Oorkunnen op, as Hinnerk V. den Oort tohoop mit Wiepenkathen an dat Klooster St. Marien schenkt hett.

Haddörp höört siet de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 to de Gemeen Stood.

In’n Eersten Weltkrieg sünd negen Soldaten ut Haddörp fullen oder vermisst, in’n Tweten Weltkrieg weren dat veer Soldaten.

### Inwahnertall

### Religion

Haddörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to de Karkengemeen von de Markus-Kark in Hahl. Vördem de Karkengemeen 1965 grünnt worrn is, hett Haddörp to dat Kaspel von de Cosmae-Kark in Stood tohöört.

## Politik

De Oortsbörgermeester is siet 30. November 2006 Torsten Schmidt.

De Oortsraad hett 13 Maten.

## Kultur

Bi’n Haddörper Karkhoff steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

## Infrastruktur

De 158 Meter hoge Feernsehtoorn von Stood steiht in Haddörp. He is von Stahlbeton boot un von de Düütsche Telekom AG bedreven.

Von 1965 bet 2014 harr dat Dörp en Filiaal von de Spoor- un Kreditbank Hammoh.

### Verkehr

In’n Süden löppt an Haddörp de Bundsstraat 73 langs, de dat Dörp mit Stood un Düünbeudel verbinnt. Lüttjere Straten gaht na Middelsdörp, Hahl un na Lütt-Villah. De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Stood. Fröher harr Haddörp en egen Bahnhoff an de Nedderelvbahn von Cuxhaven na Horborg, de vondaag aver stillleggt is.

Haddörp is över de Buslien 2001 all halve Stünn an Stood anslaten un över de Buslien 2027 an Stood un Bremervöör.

### Scholen

Haddörp hett en Kinnergoorn un en Grundschool. För de högeren Scholen mööt de Schölers na Stood. För’t Gymnasium normalerwies na de Vincent-Lübeck-School un för de Realschool na de Realschool Hohenwedel.

Bet 1850 sünd de Kinner ut Haddörp in Wiepenkathen na School gahn. Denn hett dat Dörp sien egen Schoolmeester kregen, de ok de Kinner ut Eenstellige Hööv Ünnerricht geven hett. De School weer toeerst in en Olendelerhuus ünnerbröcht.

## Footnoten



## Weblenken

* Heimatvereen Haddörp (hoochdüütsch)
The Man with Two Brains

**The Man with Two Brains** (op plattdüütsch so veel as „De Mann mit twee Bregens“; dt. Titel: *Der Mann mit zwei Gehirnen*) is en US-amerikaansche Filmkummedie ut dat Johr 1983 vun den Speelbaas Carl Reiner. De Hööftrullen spelen Steve Martin, Kathleen Turner un David Warner. In Düütschland is de Film 1985 in de Kinos kamen.

## Inholt
*Dr. Michael Hfuhruhurr* is en Neurochirurg, de böös wat los hett, aver togliek aver ok teemlich egozentrisch is. Dat is al’n beten her, dat he sien Fro verloren hett, wat em noch bannig tosetten deit. As he in sien Auto en Interview geven deit, föhrt he ut Versehen de schöne *Dolores Benedict* över’n Hopen, de he kort later in sien OP dat Leven redden deit. He verkiekt sik in Dolores un heiraat ehr korte Tiet later. Man, wat he nich weet is ehr Verlangen dorna, Mannslüüd to trietzen un to quälen. Duert also nich lang, bit he ehr slechten Sieten kennenlehrt, vun wegen dat ehr dat opletzt blots üm sien Geld geiht. De Dokter dorgegen freit sik gresig op Sex mit sien schöne Fro, de aver jümmers ’n ne’en Vörwand finnt, nich mit em to slapen. Se föhlt sik neemlich apensichtlich mehr to annere Mannslüüd hentogen.

Op de Hochtietsreis lehrt Michael wiel en medizinschen Kongress in Wien den snaakschen unheimlichen Bregenspezialisten *Dr. Necessiter* kennen, de in sien Labor en Reeg vun Bregens in Nehrlösen opbewahren deit. Mit disse Bregens experimentiert he rüm un versöcht jem to transplanteeren. Bi sien Besöök nimmt de Bregen vun *Anne Uumellmahaye* över en Oort Telepathie Kuntakt op to den Dokter. Un so entwickelt sik in Michael sien Kopp en stille Romanze mit Anne, för de he Geföhlen wegen ehr binneren Weerten entwickeln deit.

Man, de Tostand vun Anne ehrn Bregen warrt gau slechter, vun wegen dat dat al länger in de Nehrlösen liggt. Michael weet nich wat he doon schall. För em wennt sik allns to’n Go’en, as Dolores dat Opper vun’n berüchtigten Fohrstohlmöörder warrt. Michael transplanteert in’t Labor vun Dr. Necessiter den Bregen vun Anne in den doden Lief vun Dolores, wiel de Polizei in de glieken Tiet versöcht, de Wahnung mit en Rammbuck to störmen.

De Operatschoon hett Spood, liekers hett de Fusion vun Anne ehrn schönen Geist un Dolores ehrn schönen Lief en lütten Haken: As sik rutstellt, weer Anne in ehr vörig Leven eetsüchtig. In de Tiet na de Operatschoon hett se bannig Schokolaad in sik rinstoppt un is rund worrn, so dat Michael ehr toeerst gor nich wedderkennt. Man, dat maakt em nix ut. Dör den Influss vun Anne stieht he doröver.

## Kritiken
Roger Ebert hett in’t Dagblatt *Chicago Sun-Times* vun’n 7. Juni 1983 schreven, dat Steve Martin mit den Film en lange Reeg vun Filmen över fimmelige Wetenschopplers as *[[Young Frankenstein]]* vun Mel Brooks wieterföhren de. He geev to, dat he Steve Martin an sik nich sünners witzig finnen deit, bi disse Kummedie aver lachen künnt hett. Loff fünn he för’t Dorstellen vun Kathleen Turner un David Warner.

## Weblenken

* Kritiken to’n Film op Rotten Tomatoes
Sam Wooding

**Samuel David Wooding** (* 17. Juni 1895 in Philadelphia, Pennsylvania; † 1. August 1985 in New York City) weer en US-amerikaansch Jazz-Pianist, -Arrangeur un -Bandleader.

Wooding is Anfang vun de 1920er Johren mit en eegen Orchester in Atlantic City uptreden, to dat ok de Trompeter Elmer Chambers hörrn dee. Bedüüdend is he vör allen dör sien Europatourneen 1925 mit de Show *Chocolate Kiddies* un af 1927 mit eegen Band. In de Loop vun söss Johren droog he mit sien Orchester, in dat Musikers as Tommy Ladnier, Doc Cheatham, Gene Sedric, Frank Goudie oder Willie Lewis spelen dee, to de Verbreeden vun den Jazz in Europa bi. He geev 1931 in Kopenhagen dat eerst Konzert in Europa, in dat utnahmslos Jazz speelt wurr un speel ok Upnahmen för mehrere Plattensellschapen in. Hugues Panassié keem nah en Konzert to dat Oordeel: *Sie spielen heiß - wirklich heiß, und mich faszinierte ihre Energie, die bei weißen Bands so nicht zu hören ist.*

1935, nah sien Jazzkarriere, studeer he Musik un wurr Musiklehrer un Chorleiter. 

## Enkeld Nahwiesen
Abel Pacheco de la Espriella

**Abel Pacheco de la Espriella** (* 22. Dezember 1933 in San José) weer as Nahfolger vun Miguel Angel Rodríguez Echeverríavan 2002 bit 2006 Präsident vun de Republik Costa Rica. He is Liddmaat vun de Partei vun de christlich-sozialen Eenheit (PUSC).
In’ Hööftberoop weer he vör sien Präsidentschap as Psychiater tätig. Sien Nahfolger in’ Amt vun den Staatspräsidenten is Óscar Arias Sánchez.
Sotsha Dlamini

**Sotsha Ernest Dlamini**  (* 27. Mai 1940 in Mankayane, Manzini; † 7. Februar 2017 in Nhlambeni, Manzini) weer en swasilännsch Politiker un van 6. Oktober 1986 bit 12. Juli 1989 Premierminister vun Swasiland.

Trotz sien Familiennaam is he nich en vun de tallriek Liddmaaten vun de königlich Familie. He hörrt aber to de glieker Clan as bürgerlich Swasi.

He kreeg dat Amt up persönlichen Wunsch vun König Mswati III., de en Reformer vun buterhalv vun de Königsfamilie hemm wull. Dlamini weer bit 1984 bi de Kriminalpolizei tätig. Dornah bit 1986 weer he Baas vun en Sekerheitsdeenst up en Suckerplantaag. 

Neben de wertschaplich Reformen hett he de königlich Positschoon ünnerstütt, de de Apartheidpolitik vun Süüdafrika kritisch tegenöver stunn, un stillkens den ANC ünnerstütten dee. Wiels sien Amtstiet wurrn twee Journalisten 60 Daag in Haft nommen, wiel se den König kritiseert harrn.

Nah dat Enn vun sien politisch Loopbahn wurr he Sekerheitsbass vun de *Swaziland Milling* in Manzini. As he sück to Ruh sett harr, weer he Framer.

Trotz sien Familiennaam hörr he nich to de tallriek königlich Familienliddmaaten, sonnern weer börgerlich Swasi. Dlamini is an' 7. Februar 2017 in Nhlambeni in' Distrikt Manzini an de Folgen vun en Störrt storven. He hett sien Fru un söben Kinner achterlaaten.

## Enkeld Nahwiesen
Götzdörp

**Götzdörp** () is en Dörp in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood, Neddersassen. Götzdörp liggt an de Süüdkant von Keden.

## Geografie

De Oort liggt in de Masch von Keden. Na Westen to liggt dat Kedener Moor. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na’n Hörn-Götzdörper Kanaal hen af. Dat Rebeed in’n Oosten von Götzdörp leeg fröher butendieks un hett de Bützfleter Süderelv billt, de dör Bützfletersand von’n Hauptstroom von de Elv aftrennt weer. Vondaag is dat Rebeed aver kumplett indiekt un de Süderelv besteiht bi Götzdörp nich mehr. Op Bützfletersand liggt nu en Industrierebeed.

De Naveröörd sünd Bützfleet in’n Noorden, Stood mit Schölisch un Hohenwedel in’n Süden un Groot-Steernbarg in’n Westen. In’n Oosten liggt dat Bützfleter Industrierebeed un de Elv.

## Historie

In’n Eersten Weltkrieg sünd 16 Soldaten ut Götzdörp fullen oder vermisst.

### Inwahnertall

### Religion

Götzdörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Bützfleet.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Kultur

En Denkmaal för de Götzdörper Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht bi de Nicolai-Kark in Bützfleet.

## Infrastruktur

### Verkehr

Götzdörp liggt an de Landsstraat 111, de ok *Obstmarschenweg* heet. De Buslien 2025 von de HVV höllt in Götzdörp un föhrt na Stood. Över de Kreisstraat 31 is de Oort ok noch mit Schölisch verbunnen.

Von 1899 bet 1933 harr Götzdörp en Bahnhoff an de Kedener Kreisbahn. Vondaag is de nächste Bahnhoff de Bahnhoff Stood an de Nedderelvbahn, de so bi söss Kilometer weg is.

### Scholen

Götzdörp harr fröher en egen Volksschool. De Kinner ut Götzdörp gaht nu in Bützfleet op de Grundschool an’t Fleet. Later mööt de Schölers na Stood. För’t Gymnasium normalerwies na de Vincent-Lübeck-School un för de Realschool na de Realschool Camper Höh.

## Footnoten
Snee (Stood)

**Snee** is en lütt Dörp mit üm un bi 100 Inwahners in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

Snee liggt an de Grenz na Keden hen an’n Rand von Masch un Moor. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na’n Hörn-Götzdörper Kanaal hen af.

De Naveröörd sünd Götzdörp in’n Noordwesten, Brunshusen in’n Oosten, Hörn in’n Süüdoosten un Schölisch in’n Süüdwesten. In’n Noordoosten liggt dat Bützfleter Industrierebeet un dor achterto de Elv. De Binnenstadt von Stood liggt so bi dree Kilometer in’n Süden.

## Historie

De Naam kummt toeerst 1308 as *Snede* in de Oorkunnen vör. Dat weer dormaals noch keen Oort, man en Naam för dat Rebeed an de Grenz von Stood na Keden (*Sneed* is en anner Woord för *Grenz*). Eerst later hett sik dor denn de hüdige Oort billt.

In’n Eersten Weltkrieg sünd dree Soldaten ut Snee un Hörn fullen oder vermisst.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Bützfleet in’n Kanton Stood höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to dat Kaspelsgericht Bützfleet von dat Grevengericht Bützfleet tohöört un denn von 1852 bet 1859 to dat Amt Wischhoben. 1859 is dat Deel von dat Amt Freeborg worrn un na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.

Later is Snee an de Stadt Stood kamen.

### Inwahnertall

: * tohoop mit Hörn

### Religion

Snee is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Cosmae-Kark in Stood. Fröher hett de Oort to de Wilhadi-Kark in Stood tohöört.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Kultur

En Denkmaal för de Sne’er Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht bi de Nicolai-Kark in Bützfleet.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Snee liggt an de Landsstraat 111, de ok *Obstmarschenweg* heet. De L&nbsp;111 geiht in’n Noordwesten över Bützfleet un Drochters na Freeborg un in’n Süüdwesten an de Bundsstraat 73 ran. Von Hörn ut löppt in’n Süüdwesten de *Freebörger Straat* na de Binnenstadt von Stood un in’n Noordoosten de *Stoder Elvstraat* na Brunshusen un Stodersand. De Buslien 2025 von de HVV höllt in Snee un föhrt na Stood.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so söss Kilometer in’n Süüdoosten von Snee an de L&nbsp;111.

De nächste Bahnhoff is so bi veer Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Stood an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg. Von 1899 bet 1933 hett dat dichtbi in Hörn ok en Bahnhoff an de Kedener Kreisbahn geven.

### Scholen

De Kinner ut Snee gaht in Bützfleet op de Grundschool an’t Fleet.

## Footnoten





## Weblenken
Anna-Sophia Claus

**Anna-Sophia Claus** (* 31. Mai 1994 in Köln) is en düütsch Schauspelerin. Se wurr dör de Rull vun de *Lea Starck* in de Feernsehreeg Lindenstraße bekannt.

## Film- un Feernsehrullen
Claus speel in en poor Regen un Filmen lüttgere Nevenrollen: 

## Weblenken
* Biografie up lindenstrasse.de
*
Dieter Seeler

**Dieter Seeler** (* 15. Dezember 1931 in Hamborg-Rodenborgsort; † 21. September 1979 in Hamborg) weer en düütsch Footballspeler.

De Söhn vun Erwin Seeler stunn wiels sien Karriere woll meest in de Schadden vun sien jünger Bröer Uwe, hett sück aber as Störmer (un later as Butenlöper) ok en eegen Naam makt.

Dieter Seeler speel in jung Johren tonächst – as sien Vader – bi den Hamborger SV, wessel denn aber to den Traditschonsklub Altona 93, för de he van 1952 bit 1955 insgesamt 67 Böverligaspelen makt un orbi 31 Doren schaaten hett. Dor speel he ünner annern mit Heinz Spundflasche un Werner Erb tosommen.

Dornah gung he weer to den HSV torüch un hett för dissen Vereen bit 1963 wiedere 208 Böverligaspelen (46 Doren) makt. In disse Tiet fallen ok sien gröttsten Erfolge: achtmal in Serie Noorddüütsch un eenmal Düütsch Meester (1960) mit dat folgend Erreichen vun dat Halffinale in‘ Europapokal. Dorto wurr he 1963 DFB-Pokalwinner; in dit Endspeel weer he denn ok HSV-Mannschafpskapitän. Sien eenzig internatschonalen Insatz för Düütschland harr he 1959 mit de B-Natschonalelf tegen Ungarn. 

1965 hett he sien Karriere beend. Vördem harr he aber noch 28 Bundsliga-Spelen maakt un dorbi twee Doren schaaten. 

Dieter Seeler is 1979 an Nierenverseggen storven. 

## Literatur
* Norbert Carsten: Altona 93. 111 Ligajahre im Auf und Ab. Göttingen 2003 (Die Werkstatt) ISBN 3-89533-437-5
* KICKER-Almanach 2004. München 2003 (Copress) ISBN 3-7679-0803-4
* KICKER spezial. 35 Jahre Bundesliga. Bilaag to dat Sünnerheft 1998/99
* Jens Reimer Prüß (Hg.): Spundflasche mit Flachpaßkorken. Die Geschichte der Oberliga Nord 1947-1963. Essen 1991 (Klartext) ISBN 3-88474-463-1
Beji Caid el Sebsi

**Beji Caid el Sebsi** (* 29. November 1926 in Tunis, Tunesien; † 25. Juli 2019 in Tunis) weer van' 27. Februar bit 24. Dezember 2011 Övergangs-Ministerpräsident vun Tunesien, nahdem sien Vörgänger Mohamed Ghannouchi nah weer nee Protesten Bott makt harr. He sülvst is aver ok ümstreden, vunwegen dat he to de Amtstiet vun Habib Bourguiba al Ministerposten bekleedt harr.

Siet den 31. Dezember 2014 weer he Präsident vun de Tuneesch Republiek. Bevör he Politiker wurr, weer he Jurist.

## Enkeld Nahwiesen
Kaken

**Kaken** is en lütt Dörp in de Gemeen Olendörp (Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten) in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

De Oort liggt op de Stoder Geest. In’n Süden liggt dat Hoge Moor. Dat Water ut dat Rebeed flütt över’n Gröpeler Möhlenbeek af.

De Naveröörd sünd Olendörp in’n Noorden, de Timmerlood in’n Noordoosten, Olendörp-Siedlung in’n Oosten, de Hogenoher Överschuss in’n Süüdoosten, Öölmerheid in’n Süden, de Böötz un Beeß in’n Süüdwesten un Esdörp in’n Westen.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Olendörp in’n Kanton Himmelpoorten höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor ok wedder to de Mairie Olendörp in’n Kanton Himmelpoorten.

Vör 1885 weer dat Dörp Deel von de Böörd Olendörp binnen dat Amt Himmelpoorten. 1885 is de Oort denn Deel von’n Kreis Stood worrn un 1932 von’n Landkreis Stood.

De Oort hett al jümmer bi de Gemeen Olendörp mit bihöört.

### Inwahnertall

### Religion

Kaken is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Martinskark in Olendörp.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

## Kultur

In Kaken liggt de Scheetstand von de Schüttengill Olendörp.

## Weertschop un Infrastruktur

För Kaken is de Freewillige Füürwehr Olendörp mit tostännig.

### Verkehr

Kaken is över Straten mit Olendörp un över’n Böötz mit Beeß verbunnen. De Öörd doot all beid an de Landsstraat 114 liggen, de in Himmelpoorten an de Bundsstraat 73 föhrt un in Öölm an de Bundsstraat 74.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 2 Stood-Süüd liggt so 21 Kilometer in’n Oosten von Kaken an de B&nbsp;73.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Himmelpoorten an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg, wat so bi acht Kilometer weg is.

### Scholen

Kaken harr nie en egen School. De Schölers gaht na dat Schoolzentrum Olendörp op School. För’t Gymnasium mööt se na de Vincent-Lübeck-School in Stood.

## Footnoten
Anna Führing

**Anna Führing** (* 6. März 1866 in Hamborg; † 2. November 1929 in Berlin) weer en düütsch Schauspelerin. Bekannt wurr se vör allen dordör, dat se för de Germania-Breefmarken vun dat Düütsch Riek  Modell stahn hett. 

Anna Führing, Dochter vun den Hamborger Theaterbesitter un Wertsmann *Carl Führing*, harr in Berlin en klassisch Schauspeelutbillen kreegen. Besünners faken stell se in Bühnenstücken de Germania dor, so ok  1891 in’n Rahmen vun en Festspeel in Düsseldörp in’t Biwesen vun Kaiser Wilhelms II.

1892 is Anna Führing to’t Apenmaken vun dat Theaters am Schiffbauerdamm in Berlin, in dat hüüd dat  Berliner Ensemble beheimaat is, in de Rull vun de Iphigenie uptreden.

Neben hör eegentlich Tätigkeit as Bühnendorstellerin is Anna Führing över de Johren ok in eenig Filmen uptreden: 
**Hausdame aus bester Familie gesucht* (1915, as Anna von Strantz-Führing)
**Ein Held des Unterseebootes* (1915, as Anna von Strantz-Führing)
**Nacht und Morgen* (1916)
**Das schöne Abenteuer* (1924)
**Eine kleine Freundin braucht ein jeder Mann* (1927)
**Ossi hat die Hosen an* (1928, as Baronin Strantz-Führing)

Verheiraadt weer Anna Führing mit de 45 Johr ölleren Hoffoperndirekter von Berlin, Ferdinand von Strantz († 1909), de hör schauspelerisch Karriere fördert hett.

## Literatur
* Carl Thinius: *Damals in St. Pauli - Lust und Freude in der Vorstadt*. Verlag Hans Christians, 1975, ISBN 3-7672-0368-5

## Weblenken
* Arbeitsgemeinschaft Germania Briefmarken
* Anna Führing in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Persönennaamdatei
Borger

Dat Dörp **Borger** (Hoochdüütsch: *Börger*) ligg in’t Noordoosten van’n Landkreis Emsland in Neddersassen. In Borger wahnen 2745 Lüüd un is mit 55,26 km² dat Dörp mit dat gröttste Rebeet in de Samtgemeen Sögel.

## Geographie
Börger ligg up'n Hümmling, de Naveröörd sünd Up’n Wolde, Breddenbarg, Loorpe, Spahn-Härrnstäe, Weerpel, Wippingen un Naiborger. De Beek Ohe deit dör Borger fleten.

## Historie
De eerste Lüüd hebbt al in de Jungsteentiet in disse Gegend leevt un Hünebedden baut. Borger is later as an Hümpeldörp van 18 Hööv entstaan.

## Politik
Gemeenderaat:
*CDU: 5 
*SPD: 6
*UWG: 2

Börgermeester: Jürgen Emers (SPD)

## Weblenken
* Websteed van Borger 
* Heimatverein van Borger
Oostfreeske Taal (Vereen)

De Vereen **Oostfreeske Taal – Vereen för oostfreeske Spraak un Kultur i.V.** is en Vereen för dat Fördern un Uphollen van dat Oostfreesk Platt. Sien Stee hett de Vereen in Auerk, Vörsitter is siet 2016 Hans Freese ut Ulbargen. De Vereen wurr an d' 31. Määrtmaant 1990 grunnleggt un hett vandag haast 1000 Leden.

## Doon un Wark
Elke Jahr gift de Vereen de Keerlke-Pries an Lüü ut, de sük besünners för de oostfreeske Regionalspraak insetten. Anner groot Aksionen van Oostfreeske Taal wassen in de verleden Tied "Plattdüütsk bi’t Wark", "Maakt in Oostfreesland", verscheden Streektaaldagen un anners wat mehr. De Vereen warkt faak mit dat Plattdüütskbüro van de Oostfreeske Landskupp un de Warkkoppel Oostfreeske Schrieverslüü tohoop.

## Vörsitters

* 1990–1993: Johannes Diekhoff
* 1993–1998: Carl-Heinz Dirks
* 1998–2011: Antje Gronewold
* 2011–2016: Martin Feldkamp
* siet 2016: Hans Freese

Ehrenvörsitter weer Johannes Diekhoff bit to sien Overleden 2013.

## Weblinks
* Oostfreeske Taal - Vereenssied (plattdüütsch/hoochdüütsch)

## Borns
Larry Coryell

**Larry Coryell** (* 2. April 1943 in Galveston, Texas; † 19. Februar 2017 in New York City, New York)) weer en US-amerikaansch Jazzgitarrist.

## Leven un Wark
Nah sien Studium truck Coryell nah New York City un wurr as Nahfolger vun Gábor Szabó Mitglied im Chico Hamilton Quintett. In de folgend Johren speel he in de Grupp vun Gary Burton, bi Herbie Mann un en mit den Saxophonisten Jim Pepper grünnd fröh Jazz-Rock-Band *The Free Spirits*. Nah en eerst Tosommenspeel mit John McLaughlin un Miroslav Vitouš hett he 1973 sien eegen Grupp, *The Eleventh House* grünnd. Sien dormalig Speel hett bispeelswies ok Volker Kriegel beinfloot.

Ansluutend speel he vörwiegend akustisch Gitarr, bispeelswies in‘ Duo mit Philip Catherine, mit de he ok an Upnahmen vun Charles Mingus bedeeligt weer. Beid hebbt ok en Album (Young Django, 1979) gemeensam mit Stéphane Grappelli un Niels-Henning Ørsted Pedersen upnommen. 1978 entstunnen Upnahmen mit Miles Davis, de allerdings nich verapenlicht wurrn. Davis speel dorup blots Keyboard. Mit John McLaughlin un Flamencogitarrist Paco de Lucia hett he 1979 en Trio bild, dat in Europa up Tournee weer (Videoupnahm ut de Royal Albert Hall in London ünner den Titel "Meeting of Spirits"), bevör he wegen Drogenproblemen utscheeden is un dör Al Di Meola ersett wurr. 

Siet de 1980er Johren speelt Coryell weer hööftsächlich E-Gitarr. In de letzt Johren weer he an Gitarrentrios mit Badi Assad un John Abercrombie as ok mit Al Di Meola un Biréli Lagrène bedeeligt (Videoupnahmen) un hett ok mit Elios Ferré speelt. Toletzt  leev he in Kissimee, Florida.

## Utwahldiscographie
* Larry Coryell: *Coryell* (1969)
* Larry Coryell *At the Village Gate* (mit Mervin Johnson, Harry Wilkinson, Julie Coryell, 1971)
* *The Real Great Escape* (1973)
* *Introducing Eleventh House* (1974)
* *The Restful Mind* (mit Ralph Towner, Glen Moore und Collin Walcott, 1975)
* *The Eleventh House - Aspects* (1976)
* Charles Mingus: *Three or Four Shades of Blue* (1977)
* *Future's gold* (mit Albert Dailey, Ricky Ford, Ray Drummond, Jimmy Cobb, 1983)
* Igor Stravinsky: *Le Sacre du Printemps* (1983)
* Larry Coryell *Fallen Angel* CTI Records 1993 (mit Jeanie Bryson)

## Weblenken
* Offiziell Homepage
* Larry Coryell Web
* Larry Coryell in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei
Lajos Portisch

**Lajos Portisch** [IPA:ˈlɒjoʃ ˈportiʃ] (* 4. April 1937 in Zalaegerszeg) is en ungaarsch Schachspeler.

Lajos Portisch hett dat Schachspeel mit 12 Johr erlernt un hett sück sietdem immer mehr verbeetert. 1955 nehm he an de Jöögd-Weltmeesterschap in Antwerpen deel un keem dor up den 4. Platz. 1958 kreeg he den Titel vun en Internatschonal Meester. 

Tüschen 1958 un 1981 wunn he negen Mal de ungaarsche Meesterschap. Siet 1961 is Portisch Grootmeester. Van 1956 bit 2000 speel he vör Ungarn bi de Schacholympiade un hett dorbi mehrere Rekorde upstellt: Meest Deelnahmen (20), speelt Partien (260) un wunnen Punkte (176,5). De gröttste Spood mit de Natschonalmannschap weer de Sieg bi de Schacholympiade 1978 in Buenos Aires vör dat favoriseert sowjeetsch Team. Tüschen 1965 un 1989 hett sück Portisch söben Mal för dat Kandidatenturnier qualifizeert un keem dor 1977 un 1980 sogor bit in’t Halffinale, Weltmeester is he aber nich wurrn un gellt doher in Schachkrinken as „Eewig Tweet“. To sien Turniererfolgen hörrn de Sieg in Wijk aan Zee 1975 (vör Vlastimil Hort un Jan Smejkal) un bi dat Interpolis Tournament in de Nedderlannen 1978 vör Jan Timman. Mit Borislav Ivkov deel he sück den eersten Platz bi dat Tigran Petrosjan Memorial in Moskau 1999. 

In‘ Januar 1980 reck he sien best Elo-Tall vun 2655. He gellt as hervörragend Positschoonsspeler un is ok een vun de flietigst Grootmeester. Nah eegen Utsaag hett he sück över völ Johren jeden Dag acht Stünn mit Schach befaat. Tosommen mit Balázs Sárközy hett he 1986 en Book mit den Titel *600 [[Endspiel (Schach)|Endspiele]]* (ISBN 3-87144-810-9) veranpenlicht.

Portisch hett in Ungarn 2004 de hööchste sportlich Utteknung kreegen, he is  *Sportler der Nation* wurrn..

Sien aktuell Elo-Tall bedrocht 2544 (Stand: 2010).

Sien jüngerer Bröer Ferenc (* 9. April 1939) is ebenfalls Schachspeler un drocht den Titel vun en Internatschonal Meester. 

## Literatur

* Egon Varnusz: *Lajos Portisch*. Verlag Harri Deutsch, Frankfurt am Main 1990. ISBN 3-8171-1101-0

## Weblenken

* FIDE-Koort (engelsch)
* Portisch in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Schachpartien von Lajos Portisch up chessgames.com (engelsch)
* Personennaamdatei

## Enkeld Nahwiesen
Hieronymus Pol

**Hieronymus Pol** (nömmt: *Hero*; * 3. November 1852 in Nörden; † 3. Februar 1911 in Groningen, Nedderlannen) weer en düütsch Germanist un Hoochschoollehrer.

Pol studeer an de Georg-August-Universität in Chöttingen, wo he an’ 22. April 1874 Liddmaat vun de *Burschenschaft Holzminda* wurr. Nahdem he dat Examen spoodriek to’n Enn brocht harr, gung he as Schoolmeester an dat Gymnasium in Groningen. 1901 wessel he dor an de Universität, wo he to’n Uterordig Perfesser för neehoochdüütsche Literatur beropen wurr. Dor hett he bit to sien Dood 1911 warkt. 

## Verapenlichungen
* *Schillers Festrede. Die Vorbedingungen zu einem richtigen Verständnis, zur Erinnerung an Schillers 100-jährigen Todestag, 9. Mai 1905.* Groningen 1905.
* Gerardus Heymans: *Das künftige Jahrhundert der Psychologie. Rede, gehalten in der Aula der Groninger Universität beim Rektoratswechsel am 20. Sept. 1909.* Leipzig 1911. (as Översetter)

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Datenblatt vun de Universität Groningen
Swing

**Swing** betekent

* Swing, en Musikstil,
* Swing, Stroom in Neddersassen, de in de Elv münnt,
* Swing, Oort in de Gemeen Freenbeek in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Swing, Bibliothek för de Programmeerspraak Java,
* Swing Entertainment Media, Firma, de Computerspelen utwickelt hett,
* Swing, franzöösch Jazz-Label,
* *[[Swing!]]*, en Musical,
* Swing, Musikgrupp ut Hongkong,
* Swing, kanaadsch Musikgrupp,
* *[[Swing (2002)|Swing]]*, franzöösch Film.

**Swing** is de Familiennaam von

* Phil Swing (1884–1963), US-amerikaanschen Politiker,
* Philip Bergen Swing (1820–1882), US-amerikaanschen Jurist.