open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luneberg Mushard

**Luneberg Mushard** (ok *Luneburg Mushard* schreven; * 10. November 1672 in Lox; † 11. Mai 1708 in Bremen) is de Schriever vun en Book över de Adelsslechter vun Noordneddersassen graad in’e Hartogdömer Bremen un Veern *Monumenta nobilitatis antiquae familiarum illustrium, in ducatibus Bremensi & Verdensi, i. e. Denckmahl der uhralten, hochadelichen Geschlechter, insonderheit der hochlöblichen Ritterschafft im Hertzogthum Bremen u. Verden.*, dat 1708 in Bremen bi Herman un Berthold Brauer druckt worrn is un dat se 1905 noch wedder nee druckt hebbt. He hett in sien Book Nawiesen ut Oorkunnen, Genealogien, Wapen un annere Informatschonen to de Adelsslechter ut disse Gegend sammelt.

He is 1672 as Söhn vun’n Pastoor Johann Christoph Mushard in Lox boren. He hett an de Universitäten Wittenbarg un Rostock studeert un is 1696 Subrektor un 1699 Konrektor bi de sweedsche Regeren worrn.

Sien Söhn is Martin Mushard.

## Warken

* *De Ostera Saxonum.*
* *De vera antiquitate priscae urbis Stadae.* 1700
* *Monumenta nobilitatis antiquae familiarum illustrium, in ducatibus Bremensi & Verdensi.* Brauer, Bremen 1708
* *Chronicon Buxtehudense.*
Yalobusha County

**Yalobusha County** is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Mississippi. He hett 12.678 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.210 km². De Sitt vun de Verwalten is in Water Valley.

## Historie

De Kreis is an’n 23. Dezember 1833 grünnt worrn.

## Demografie

Vun de 13.051 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 5.457 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 14.953 US-Dollar. 5.888 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 817 Minschen maakt. 21,60 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

1,68 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,39 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.

Vun de Vöröllern her sünd 60,46 % vun de Minschen Witte, 38,66 % Swarte, 0,08 % stammt ut Asien un 0,08 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,21 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,09 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,41 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,97 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* U.S. Census Bureau (engelsch)
Martin Mushard

**Martin Mushard** (* 1699 in Bremen; † 20. Oktober 1770 in Geestendörp) weer en düütschen Pastoor un Historiker.

Mushard is 1699 as Söhn vun Luneberg Mushard in Bremen boren. 1729 is he Pastoor vun Geestendörp worrn. Dor hett he sik veel mit de Vörgeschicht vun Noorddüütschland uteneensett. He hett vele vun de Graffhügel un Urnenfeller op de Stoder Geest un in Hadeln un Wusten opgraven un ünnersöcht. He hett in de Tiet 1757 bet 1764 vele Bidrääg in de *[[Hannoversche Nützliche Sammlungen|Hannoverschen Nützlichen Sammlungen]]* un *[[Hannöverische Beyträge zum Nutzen und Vergnügen|Hannöverischen Beyträgen zum Nutzen und Vergnügen]]* maakt.

## Warken

* *Palaeogentilismus Bremensis.* 1755
* *Die ältesten Wehr und Waffen aus den Steingräbern.* 1757
* *Das eröffnete Monument des vergötterten Türlürs.* 1759
* *Anleitung zum Ausgraben der Urnen.* 1760
* *Ueber Todtenverbrennung.* 1764
Varietät

**Varietät** betekent

* Varietät, Begreep in de Linguistik,
* Varietät, Begreep in de Mineralogie,
* Varietät, Begreep in de Biologie,
* Varietät, Begreep in de Kybernetik,
* algebraasch Varietät, Begreep in de Mathematik,
* Ünnersystem, Begreep in de Informatik.
Varietät (Mineral)

In de Mineralogie is de **Varietät** en lütte Ännern vun en Mineral in sien Utsehn, Klöör, Transparenz, Kristallgrött oder Kristallindruck. Varietäten kommt dordör tostannen, dat de cheemsch Tosammensetten vun en Mineral mitünner nich ganz rein is. Dat bedüd, dat enkelte Atomen ut dat Kristallgidder dör *Frömdatomen* ersett warrt, wenn de Smölt, worut ein Mineral verklaamt, en lütt beten verunreinigt ist - tomeist mit Metallen mit den lieken Oxidatschoonstostand. Dat Kristallgidder sülvst blifft dorbi an sik dat glieke, man de Frömdatomen künnt wegen jemehr ünnerscheedlich Atomradius an de Steden, wo se inboot sünd, lütte Ännern veroorsaken, de denn dat Utsehn na buten en beten ännert. 

Disse Verunreinigen maakt blots en ganz lütten Andeel an de cheemsch Tohopensetten ut, un ännert ok den gesamten Indruck vun’t Gidder nich. Dorüm is dat egentlich dat lieke Mineral man even in en annere Varianten. Varietäten, de faken antofinnen sünd, hebbt tomeist ok en egen Naam. Vun’n Quarz gifft dat t.&nbsp;B. en ganze Reeg vun Varietäten, wovun Bergkristall, Citrin, Rosenquarz, Rookquarz un Amethyst blots en poor sünd.
Plattdeutsche Lieder

**Plattdeutsche Lieder** is en Album vun’n Singer un Ledermaker Hannes Wader, dat 1974 op LP rutkamen is.

Dat Album steiht in ene Reeg mit en poor annere Alben, in de Wader düütschet Leedgood interpreteert. Dorto hören *Hannes Wader: Volkssänger* (1975), *Hannes Wader singt Arbeiterlieder*  (1977), *Hannes Wader singt Shanties* (1978) un *Hannes Wader singt Volkslieder* (1990).

Mit *Min Jehann*, *He sä mi so vel*, *De Moel*, *Keen Graff is so breet*, *[[Lütt Matten]]*, *De junge Wetfru* un *Hartleed* sünd op Wader sien Album en ganze Reeg Gedichten vun Klaus Groth mit op. Dat Leed *De junge Wetfru* is ok dat eenzige Maal, dat Hannes Wader ’n Titel a cappella singt.

## Wat dor för Leder op sünd

# *De Groffschmitt* – 4:28
# *[[Min Jehann]]* – 2:21
# *Lütt Anna Susanna* – 1:53
# *Dar weer en mal ne lüttge Buurdeern* – 3:05
# *Dat du min Leefste büst* – 2:28
# *Ol Man de wull riden* – 2:27
# *He sä mi so vel* – 2:38
# *De Moel* – 4:05
# *Keen Graff is so breet* – 1:58
# *Lütt Matten* – 2:00
# *De jung Wetfru* – 1:33
# *Hartleed* – 4:33
# *Trina, komm mal voer de Doer* – 2:52
# *Dar buten inne Masch* – 2:21
Karl Theodor Gaedertz

**Karl Theodor Gaedertz** (* 8. Januar 1855 in Lübeck; † 8. Juli 1912 in Berlin) weer en Literaturhistoriker, plattdüütschen Dichter, Översetter un Bibliothekar.
 
Gaedertz is 1855 as Söhn vun Theodor Gaedertz in Lübeck boren. 1876 bet 1879 studeer he in Leipzig un Berlin un hett in Halle sien Dokter maakt. He weer vun 1880 af an Beamter an de königliche Bibliothek un denn bi dat Kultusministerium in Berlin. 1900 bet 1905 weer he Oberdirektor an de Universitätsbibliothek Griepswoold. 1909 is he na Berlin ümtagen un dor 1912 an ene Entzünnung vun dat Bostfell doodbleven.

## Warken

* *Julklapp! Leeder und Läuschen; mit 3 Originalgedichten von Klaus Groth, Theodor Storm und Theodor Souchay.* Richter, Hamborg 1879
* *Eine Komödie: Plattdeutscher Schwank mit Gesang in einem Akt; mit zwei Musikbeilagen. Drewitz, Berlin 1880
* *Gabriel Rollenhagen.* Leipzig 1881
* *Johann Rist als niederdeutscher Dramatiker.* Leipzig 1882
* *Harten Leina: Ein Speigel vör Land un Lüd.* (mit Heinrich Burmester) Kogge & Fritze, Berlin 1884
* *Das niederdeutsche Schauspiel: Zum Kulturleben Hamburgs.* Hofmann, Berlin 1884
* *Fritz Reuter-Reliquien.* Hinstorff, Wismer 1885
* *Emanuel Geibels Denkwürdigkeiten.* Leipzig 1885
* *Lustig un trurig : Plattdeutsche Gedichte.* Klönne, Berlin 1886
* *Fritz Reuter-Studien.* Wismer 1890
* *Aus Fritz Reuters jungen und alten Tagen : Neues über des Dichters Leben und Werden.* Hinstorff, Wismer 1896
* *Fürst Bismarck und Fritz Reuter: Ein Gedenkblatt.* Hinstorff, Wismer 1898
* *Was ich am Wege fand : Blätter und Bilder aus Literatur, Kunst und Leben.* Leipzig 1902
* *Fritz Reuter.'' Reclam, Leipzig 1906

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Scott Glenn

**Scott Glenn** (vullstännig: *Theodore Scott Glenn*; * 26. Januar 1941 in Pittsburgh, USA) is en US-amerikaansch Schauspeler.

## Privatleven
Boren is Scott Glenn in’n US-Bundsstaat Pennsylvania as Söhn vun Elizabeth Glenn. He hett Irische un amerikaansche Vörfohren. Opwussen is he denn in Appalachia. Wiel sien Kinnertiet is Glenn faken, meist regelmatig krank wesen un hett ok dull hinkt. För en ganz Johr müss he sogors dat Bett höden. Mit de Tiet hett he sien Süük aver överwunnen.

Scott Glenn is siet 1967 mit Carol Swartz verheiraad un hett twee Kinner.

## Beropliche Loopbahn
Glenn hett an’n William and Mary College studeert un hett denn dree Johr bi de US Marines deent. Een poor Maanden hett he ok as Reporter bi dat Daagblatt *Kenosha Daily Tribune* arbeidet. 1965 harr he sien Debut an’n Broadway un arbeidt dorna in New York an’t La MaMa Experimental Theatre. Af 1968 speel he denn in’n The Actors Studio un hett sien Arbeit an’n Theater nu op professchonellere Wies bedreven un füng ok an mit eerste Saken bi’t Fernsehn. 

De eerste Filmrull Kreeg Scott Glenn 1970 in den Film *The Baby Maker*. He töög denn üm na Los Angeles un hett later ok in en Theater in Seattle speelt. Aver Glenn hett ok in mehr as 70 Filmen mitspeelt, man tomeist mehr in Nevenrullen an de Siet vun beropen Hollywood-Stars. Dorünner weern naamhaftig Filmen as *The Hunt for Red October * (dt.: *Jagd auf Roter Oktober*, 1990), *The Silence of the Lambs* (dt.: *Das Schweigen der Lämmer*, 1991), *Backdraft* (dt.: *Backdraft – Männer, die durchs Feuer gehen*, 1991) oder *Absolute Power* (1997).

## Filmrullen (Utwahl)

## Websteden
*
Wigwam

**Wigwam** nennt sük een Behuusung van de in de nöördlich Waldrebeeten van Noordamerika lebend Indianer. Dat Woort stammt ut de Spraak van de Algonkin-Indianer un bedüüd in etwa *körtbroken Stangen*. Dormit is de Bauwies ähnlich as bi een Tipi, meent is aber een ganz anner Behuusung.
Krischan mit der Piepe

**Krischan mit der Piepe** is ene plattdüütsche Billergeschicht vun Willem Busch. He hett de Geschicht 1864 schreven vun den Tabakruusch vun en lütten Jung, de, as Vader weg is, bi sien Piep bigeiht. De Riemgeschicht hett de Moral, dat dat, wat Vader un Moder seggt, faken sienen Sinn hett un dat blots to’n Besten is, wenn een sik dor na richten deit.

## Literatur

* Willem Busch: *Krischan mit der Piepe.*, Neeoplaag in’n Hinstorff-Verlag, Rostock 1993, ISBN 3-356-00317-8

## Weblenken
Herrn Pastor sien Kauh

Dat Leed **Herrn Pastor sien Kauh** is op Platt temlich beröhmt. En Koh, över de dat dat wohl längste Leed gifft, wat dat gifft. Hett mehr as 600 Strophen.

# Kennt ji all dat nige Leed, nige Leed, nige Leed,Wat dat ganze Dörp all weet,von Herrn Pastor sien Kauh?*(Refreng:)*Sing man tau, sing man tau,von Herrn Pastor sien Kauh, jau, jau.Sing man tau, sing man tau, von Herrn Pastor sien Kauh!
# Ostern weer se dick un drall, dick un drall, dick un drall,Pingsten leeg se dod in'n Stall, den Herrn Pastor sien Kauh!
# As se weer in Stücken sneeden, Stücken sneeden, Stücken sneeden,het dat ganze Dörp wat kreegen, von Herrn Pastor sien Kauh!
# Vun den Pastor sien dree Göörn, sien dree Göörn, sien dree Göörnkreeg jedeneenen ok een Höörn, vun Herrn Pastor sien Kauh!   
# Un de Köster Dümelang, Dümelang, Dümelangkreeg den Stert as Klockenstrang, von Herrn Pastor sien Kauh!    
# Un de ole Smittgesell, Smittgesell, Smittgesellkreeg en nieget Schörtenfell, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# De Schoster keem un hool de Huut, hool de Huut, hool de Huut,mook sick Poor niege Stebels ut, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# Un de ole Neihkatrin, Neihkatrin, Neihkatrinkreeg den Kopp as Neihmaschin vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# De malle Moler Seidelbast, Seidelbast, Seidelbastkreeg ´n niegen Molerquast, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# Un de ole Dörpkapell, Dörpkapell, Dörpkapellkreeg en nieget Trummelfell, von Herrn Pastor sien Kauh!    
# Un uns niege Füerwehr, Füerwehr, Füerwehrkreeg en Pott voll Wagensmeer, von Herrn Pastor sien Kauh!    
# Jochen Steif, de Treinsuldat, de Treinsuldat, de Treinsuldatkreeg een Pott voll Mulsalat, von Herrn Pastor sien Kauh!    
# Un de Schriever Negenkloog, Negenkloog, Negenkloogkreeg en nieget Anschrievbook, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# Un de ole Inglisch-Miss, Inglisch-Miss, Inglisch-Miss,kreeg een nieget Teihngebiss, von Herrn Pastor sien Kauh!    
# Fru Pastor ehr Muschikatt, Muschikatt, Muschikattharr woll verteihn Dag noch wat, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# Un de Hoffhunn Watermann, Watermann, Watermannmook sick an de Knaken ran, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# Dat rechte Oog, ik hebb´t vergeten, hebb´t vergeten,hebb´t vergeten,ik gleuw, da hebbt de Swien opfreten, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# Brillenmoker Henning Ploog, Henning Ploog, Henning Ploogkreeg före Brill dat linke Oog, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# Trina pett mit ehre Hacken, ehre Hacken, ehre Hackenin een groten Dunnerkacken, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# Sleswig-Holsteen, meerumslungen, meerumslungen, meerumslungen,hannelt nu mit Ossentungen, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# De Mekelnbörger leits nich slapen, leits nich slapen, leits nich slapen,se sett den Kopp in´t Lanneswappen, vun Herrn Pastor sien Kauh!    
# Inne Slacht vun Waterloo, Waterloo, Waterloofing Napolium eenen Floh, vun Herrn Pastor sien Kauh!
:...
: Doch dat Leed, dat is ers half, is man half, is man half,denn in´n Stall dor steiht een Kalf, vun Herrn Pastor sien Kauh!
Dawes County

**Dawes County** is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Nebraska. He hett 9.182 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 3.616 km². De Sitt vun de Verwalten is in Chadron.

## Historie

De Kreis is an’n 19. Februar 1885 grünnt worrn.

## Demografie

Vun de 9.060 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 4.989 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 16.353 US-Dollar. 4.362 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.425 Minschen maakt. 17,09 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

4,82 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 2,19 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.

Vun de Vöröllern her sünd 93,34 % vun de Minschen Witte, 0,81 % Swarte, 0,31 % stammt ut Asien un 0,06 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 2,88 % sünd Nakamen vun Indianers. 1,03 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,58 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 2,43 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* Websteed vun’n Kreis (engelsch)
* U.S. Census Bureau (engelsch)
Niestadt

**Niestadt** is ene Stadt in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in de Region Hannober un hett 45.657 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 357 km².

Blangen de Stadt Niestadt sülvst höört noch 33 Dörper to de Gemeend:

* Amedörp
* Averhoy
* Basse
* Bevensen
* Burnau
* Bossel  
* Brase mit Dinstörp
* Bürn
* Duensen
* Eilze                                   
* Emde mit Himmelrieke
* Espeke mit Warmeloh
* Eemsen
* Helsdörp
* Hogen
* Kloster
* Laderholz
* Lutter an’n Thune
* Luttmersen
* Mandelse
* Mardörpe
* Metel
* Nöpke
* Otternhogen
* Poggenhogen
* Scharrel
* Schniern
* Stöcken
* Stöckendräber
* Suttdörp
* Vessemke
* Welze
* Wulwelah

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (hoochdüütsch)
Tleń

**Tleń** (wollehr **Klinger** in Westpreussen) is en Dörp in Polen, legen in de Wojewodschaft Kujawien-Pommern, Kreis Swiecie (Schwetz an de Wießel), Gemeen Osie (Osche), an de Iesenbohn Jezewo-Szlachta-Czersk. Tlen liggt an de Wda (Swattwater) in dat Zentrum vun de Bory Tucholskie (Tucheler Heid). Dat gifft daar Laadens, Restaurants, en Bahnhoff un ene Bushaltesteed, welke Hüüs to´n Verhalen un Bungalowparks as ook Utlehners vun Booten un een Freeluchtkino. De mehrsten vun de Inwohners leevt vun den Tourismus. En groot Deel vun de Hüüs sünd Ferienhüüs. Bi Tlen ümto liggt de Wdecki Landschupspark.

In de Jahrenden 1975-1998 höörde de Oort to de Wojewodschaft Bydgoszcz (Bromberg).
Osie

**Osie** is en Dörp in de Gemeen Osie in den Kreis Świecie in de Wojewodschaft Kujawien-Pommern (Polen) mit 2520 Inwohners (Stand 2006).

In de Jahrenden 1975 bet 1998 höörde de Oort to de Wojewodschaft Bydgoszcz.
21. August

## Wat passeert is
* 1526: De spaansch Opdecker Alonso de Salazar deckt de Marshallinseln op.
* 1959: Hawaii warrt 50. Bundsstaat vun de USA.

## Boren
* 1741: Christian Hinrich Wolke, Pädagoog un Schriever († 1825)
* 1796: Asher Brown Durand, US-amerikaansch Maler († 1886)
* 1813: Hendrika Amelia Ackerlin-Gregoor, nedderlannsch Översetterin († 1886)
* 1904: Count Basie, US-amerikaansch Jazzmusiker-, komponist un Bandleader († 1984)
* 1904: Hans Georg Schmidt von Altenstadt, düütsch General († 1944)
* 1917: Leonid Hurwicz, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger († 2008)
* 1928: Art Farmer, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1999)
* 1934: John Lewis Hall, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger
* 1944: Peter Weir, austraalsch Speelbaas un Dreihbookschriever
* 1947: Udo Poser, düütsch Swemmsportler
* 1955: Wladimir Alexandrowitsch Karatajew, russisch Bargstieger
* 1963: Bruce Eisenbeil, US-merikaansch Jazzmusiker
* 1971: Oliver Grundmann, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter
* 1987: Anton Wladimirowitsch Schipulin, russisch Biathlet
* 1988: Matthias Bischl, düütsch Biathlet

## Storven
* 1943: Henrik Pontoppidan, däänsch Schriever un Nobelpriesdräger (* 1857)
* 1979: Giuseppe Meazza, italieensch Footballspeler un -trainer (* 1910) 
* 1982: Sobhuza II., König vun Swasiland (* 1899)
* 1994: Anita Lizana, Tennisspelerin ut Chile (* 1915)
* 2005: Marcus Schmuck, öösterrieksch Bargstieger * 1925)
* 2012: Georg Leber, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1920)
* 2013: Rodolfo Tan Cardoso, philippiensch Schachspeler (* 1937)
* 2013: Charles Gordon Fullerton, US-amerikaansch Astronaut (* 1936)
* 2017: Manfred Hüniken, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* 1928)
* 2024: John Amos, US-amerikaansch Film- un Feernsehschauspeler un American-Football-Speler (* 1939)
Odry

**Odry** (kaschubsch *Òdrë*, düütsch *Odri*) is en Dörp in Polen, legen in de Wojewodschaft Pommern, Kreis Chojnice, Gemeende Czersk.

In de Jahrenden 1975-1998 höörde de Oort to de Wojewodschaft Bydgoszcz.

In de Umgegend vun Odry liggt dat Reservat Kamienne Kręgi (Steenkringen), dat grottste
in Polen, dat tweedgrottste in Europa, met welke Steenkringen, woll en Gräffnisstee vun de Goten ut dat 1. un 2. Johrhunnert n.Chr. Dar gifft dat 10 hele un 2 to´n Deel heel blevene Steenkringen.

De Steenkringen sünd dörchgahns 15 bet 33 m. Elkeen Steenkring hett 16 bet 29 Steen, de all 20 bet 70 cm ut de Eer vertüüch kamen. Sünner de Steenkringen gifft dat up dat Flach vun dat Reservat ook Graffbultens. Daar hebbt se in Steenkringen un Graffbultens üm un bi 600 Gräver apenleggt.

Vanaf den 15. September 1958 hebbt se dat Rebeet vun dat Reservat ünner Natuurschuul stellt. Dat is man nich blots vunwegen de Gräver, nee ook to´n Schuul vun över 86 Slääg vun Flechten (anners blots in de hogen Bargen to sehn), de up 300 Steen wassen.

Dat Flach vun dat Reservat hett bummelig 17 Hektar.
Jan Fedder

**Jan Fedder** (* 14. Januar 1955 in Hamborg; † 30. Dezember 2019 ok dor) weer en düütschen Schauspeler.

Upwussen is he as Söhn van en Kneipenbesitter un en Danzdeern up St. Pauli. Ok wenn sien Öllern uppasst hebbt, dat he nich in slecht Sellschopp keem, harr he af un an ok mit de Polizei to doon.

Mit 10 Johr hett he mit Schauspeelünnerricht anfungen un hett up Theater-Böhnen, aver ok in Films mitspeelt. Eegentlich hett he Speditschoonskoopmann lehrt, man sien Leevdaag nich in düsse Beroop arbeit. He hett toletzt up en Buernhoff in Sleswig-Holsteen leevt, woneem he ole Autos, Treckers un sowat sammeln dee.

Sien eerste grote Filmrull weer in de Film Das Boot, wo he *Pilgrim* spelen de. Siet 1990 is he bi de Fernsehserie Großstadtrevier de Polizist *Dirk Mathies*. Dormit is he in Noorddüütschland düchtig bekannt wurrn. Bi de Serie Nües ut Büttenwarder speel he ok noch de Figur *Kurt Brakelmann*, de anner Hööftrull speel Peter-Heinrich Brix as *Arthur Tönsen*. As „Sympathiedreegers för Plattdüütsch“ weern de beiden Schauspelers in’t Johr 2010 mit den Literaturpries vun de Stadt Kappeln uttekent. Brix speel bobento bi’t *Großstadtrevier* mit.

Nebenbi sing Fedder bi de Grupp *Big Balls* un he weer ok al Synchroonsnacker.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken

## Enkeld Nahwiesen
Wendländsch Platt

Dat **Wendländsch Platt** is en Dialekt vun de plattdüütsche Spraak. Dat warrt in’t Wendland spraken, in’n Landkreis Lüchow-Dannenbarg. As Dialekt is he en Övergangsdialekt twischen Noordneddersassisch un Brannenborger Platt.

Dat Wendland weer vun de Polaben mit jemehr polabsche Spraak besiedelt, as in’t 12. Johrhunnert de eersten nedderdüütschen Siedlers na’t Wendland kamen sünd. Ganz suutje hett dat Plattdüütsche dat Polabsche verdrängt, aver ok sülvs Egenheiten vun dat Polabsche opnahmen. Üm un bi dat Johr 1725 is dat Polabsche utstorven.

Vun den Eenheitsplural her höört dat to’n gröttern Deel to de oosten Grupp mit den Plural vun de Verben op *-en*. Vun annere Isoglossen geiht dat mehrst mit den Westen. Ok vun’t Oostfäälsche in’n Süden hett de Dialekt noch en lütt beten wat afkregen, to’n Bispeel warrt in’n Süüdwesten vun dat Wendland noch de Eenheitsakkusativ op *mik* bruukt un nich de Eenheitsdativ op *mi*. Dat Polabsche hett dat Wendländsche vele Egenheiten nalaten. Een Bispeel is dat *h* an’n Woortanfang, dat dat Polabsche nich kennen dee un dat in’t Wendländsche faken ok swunnen is oder as Hyperkorrektur ok bi Wöör, wo dat gornich henhöört, mit spraken warrt. Bispelen sünd *Und* för „Hund“, *üt* för „hüüt“ oder *Hoop* för „Aap“. Ok bi de Geslechter vun Wöör gifft dat Ünnerscheed to annere plattdüütsche Dialekten. In’t Wendland kennt se *dat* Melk, *de* Bett un *de* Dörp. En anner Bispeel för en Wendlänner Egenheit, de wohrschienlich nich vun de Polaben afkaamt, is de Vergangenheit op *hebben*, to’n Bispeel *he hett storm* för „he is storven“.

## Grammatik

### Substantiv
Henning Baum

**Henning Baum** (* 20. September 1972 in Essen) is en düütschen Schauspeler.

## Leven un Wark
Bekannt wurrn is he mit de Feernsehreeg *Mit Herz und Handschellen*, in de he en schwulen Polizist speelt hett. För sien Rull is he 2004 as „Best Schauspeler in en Serie“ mit den Düütschen Feernsehpries uttekent wurrn. 

In de Twüschentiet hett he an mehr as sösstig Produkschonen mitarbeit, so as 2007 in *Moppel-ich* mit Christine Neubauer un *Die Masche mit der Liebe* mit Anja Kling. De Swoorpunkt vun sien Arbeit liggt bi’t Feernsehn.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
* 2004: de *[[Düütsch Feernsehpries|Düütsche Feernsehpries]]* in de Kategorie *Best Schauspeler in en Feernsehreeg* för *Mit Herz und Handschellen*

## Weblenken
Dröger

De **Dröger** is en Appraat in’n Huusholt, de de wuschenen Klamotten wedder dröög maakt. De Wäsch kummt dorbi in ene Trummel, de sik dreiht (jüst as bi de Waschmaschien). Denn warrt hitt Luft dor rin blaast. De Luft kummt vun de Wand achtern un nimmt denn den Damp op un geiht vörn dör en Flusenseev rut. De Luft warrt denn weder opdröögt oder na buten blaast.
Belinda (Maand)

**Belinda** (ok *Uranus XIV*) is en vun de lütten Maanden vun den Planet Uranus.

## Naam
De Maand is 1986 op Biller vun de US-amerikaansche Ruumsond *[[Voyager 2]]* opdeckt worrn. Toeerst kreeg he vun de IAU de offizielle Beteken **S/1986 U5**. Later eerst hett he den hüütigen Naam Belinda kregen. As all de annern Maanden vun Uranus, so is ok dat en Figur ut dat Wark vun William Shakespeare oder vun Alexander Pope – disse Traditschoon grünnt op de Naams, de John Herschel, de Söhn vun den Uranus-Opdecker Wilhelm Herschel för de eersten Maanden vun Uranus vörslahn hett. In dissen Fall kummt de Naam ut Popes Kummedie *[[The Rape of the Lock]]* (dt.: *Der Raub der Locke*)

## Ümloopbahn
Belinda kreist üm den Uranus in en’n middleren Afstand vun 72.255 km un bruukt dorvör ungefäähr 15 Stünnen. De Bahn hett en Exzentrizität vun 0,00011 un is dormit meist kerisrund. Gegen den Äquater vun’n Uranus is de Maandbahn blots üm 0,03° kippt.

## Egenschoppen
Belinda is noch nich goot utforscht, dorüm weet de Wetenschopplers ok noch nich all to veel över den Maand. De middlere Dörmeter vun Belinda liggt bi 81 km, man an sik is de Maand nich schöön rund man sütt ut as en Ei un mitt 128 × 64 km. De middlere Dicht is üm un bi 1,3 g/cm³, wat düdlich weniger is as bi de Eer. Belinda hett en teemlich lütte Albedo vun 0,07. Dat hett, dat de Maand blots 7 % vun dat infallend Licht wedder torüchstrahlen deit. Belinda tellt dormit to de düsteren Himmelskörpers. An de Bavenflach wiest Belinda en Sworversnellen vun 0,014 m/s² op – also sowat en Promille vun dat, wat wi op de Eer hebbt.
Clark County (Nevada)

**Clark County** is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Nevada. He hett 1.951.269 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 20.489 km². De Sitt vun de Verwalten is in Las Vegas.

## Historie

De Kreis is an’n 5. Februar 1909 grünnt worrn.

## Demografie

Vun de 1.375.765 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 688.917 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 21.785 US-Dollar. 715.402 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 156.083 Minschen maakt. 10,60 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

25,97 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 18,01 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.

Vun de Vöröllern her sünd 71,58 % vun de Minschen Witte, 9,08 % Swarte, 5,27 % stammt ut Asien un 0,47 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,79 % sünd Nakamen vun Indianers. 8,61 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 4,20 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 21,96 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* Websteed vun’n Kreis (engelsch)
* U.S. Census Bureau (engelsch)
Mrs. Doubtfire

**Mrs. Doubtfire** (op Platt so veel as „Fro Doubtfire“) is en US-amerikaanschen Filmkummedie ut dat Johr 1993 mit Robin Williams, Sally Field un Pierce Brosnan in de Hööftrullen.

## Inholt
De Schauspeler un Synchroonsnacker *Daniel Hillard* warrt vun sien Fro *Miranda* op de Straat sett, as he eenmol mehr sien Job hinsmitt un bi de Geboortsdagsfier vun sien Jung *Christopher* dat Huus in en Slachtfeld verwannelt. Vör Gericht warrt de Fall verhannelt un Miranda kriggt dat Sorgerecht tospraken.

In de Utsicht, sien Kinner blots eenmol in de Week ünner Opsicht sehn to künnen, bewarft he sik as Kinnerfro bi sien Exfro, üm fakener Tiet mit jem tobringen to künnen. Bi sien Plan hülpt em sien Broder, de as Maskenbillner arbeidt un för em en vullkamen Verkleden vun en sösstigjohrige Fro maakt – Mrs. Doubtfire even. Sien egen Talent as Stimmennamaker makkt den Rest.

Dat Unheel nimmt sien Lopp, as Sien Ex op den Schwinnel rinfallt. Daniel arbeidt verkleedt as Mrs. Doutfire een poor Maanden as Huushollerin un Kinnerdeern bit de Maskeraad een’n Dag opflüggt, as Daniel de Maske verrutscht. Dat passeert as he versocht, gliektietig mit sien Ex un de Kinner nevst ehr’n niegen Leefsten *Stuart* un mit sien mööglichen niegen Arbeitsgever *Jonathan Lundy* Eten to gahn. As de Saak rutkummt is Miranda afsluut suer. Vör Gericht kriggt se nu endgültig dat Sorgerecht.

Eerst as Daniel bi Mr. Lundy en eegen Fernsehsenden kriggt, in de he as „Mrs. Doubtfire“ speelt, un he sik in sien Rull as Huusmann torecht finnen deit, kann sik Miranda överwinnen, em üm jemehr Kinner willen trotz den Striet en gemeensam Sorgerecht antobeden.

## Naamsfinnen
De Naam „Doubtfire“ ensteiht in’n Film, as Daniel sik an’n Telefon bi Miranda üm de Steed as Huusholtshülp bewarft un he sik op een mol en Naam utdenken mutt. He kiek üm sik sik un findt en Dagblatt, woneem de Opmaker „Police doubt fire was accidental“ (översett so veel as: „Polizei twiefelt, dat dat Füer ut Versehens utbroken is“) – en Woortspeel, dat nich goot to Översetten güng un dorüm in de düütsche Faten bibehollen worrn is.

## Utteken
Mrs. Doubtfire is mit negen Filmpriesen uttekend worrn un weer noch för en poor mehr nomineert. De Utteken weern:
* 1994: De *[[Oscar]]* för *Greg Cannom*, *Ve Neill * un  *Yolanda Toussieng * in de Kategorie *[[Oscar/Best Make-up|Best Make-up]]*.
* 1994: De *[[Golden Globe]]* as *Besten Film* in de Rubrik *Kummedie/Musical*.
* 1994: De *Golden Globe* för Robin Williams in de Kategorie *Best Schauspeler – Kummedie/Musical*
* 1994: De *[[ASCAP Award]]* för Howard Shore för sien Filmmusik.
* 1994: De *[[American Comedy Award]]* för *Robin Williams* as *Lustigste Hööftdorsteller*.
* 1994: De *[[MTV Movie Award]]* för *Robin Williams* för de *Beste Kummedie-Dorstellen*
* 1994: De *[[Golden Lienwand]]* för den Spood in de Kinos.
* 1994: De *[[People’s Choice Award]]* för de *Leefste Filmkummedie*.
* 1995: Dat *[[Sülvern Band]]* vun de *[[Sindacato Nazionale Giornalisti Cinematografici Italiani]]* för *[[Carlo Valli]]* för de *Best Synchronisatschoon* op Italiensch.

## Websteden
*
Bronx County

**Bronx County** is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat New York. He hett 1.385.108 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 108,9 km². He is Deel vun de Stadt New York.

## Demografie

Vun de 1.332.650 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 500.716 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.959 US-Dollar. 495.106 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 116.404 Minschen maakt. 29,66 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

52,83 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 28,95 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 114,9 Froonslüüd.

Vun de Vöröllern her sünd 29,87 % vun de Minschen Witte, 35,64 % Swarte, 3,01 % stammt ut Asien un 0,10 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,85 % sünd Nakamen vun Indianers. 24,74 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 5,78 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 48,38 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

U.S. Census Bureau (engelsch)
Durham County

**Durham County** betekent

* *[[Durham County (Feernsehreeg)|Durham County]]*, kanaadsche Feernsehreeg (2007–2010),
* Durham County, County in North Carolina, USA,
* Durham County, County in Ontario, Kanada,
* Durham County, County in New South Wales, Australien,
* Durham County, fröheren County in Westaustralien, Australien.

Kiek ok bi: County Durham.
Queens County

**Queens County** betekent

* Queens County, County in New York, USA,
* Queens County, County in Neebruunswiek, Kanada,
* Queens County, County in Neeschottland, Kanada,
* Queens County, County in Prinz-Eduard-Eiland, Kanada.
Christine Neubauer

**Christine Neubauer** (* 24. Juni 1962 in München) is en düütsche Schauspelerin.

Ehr Öllern sünd Bookdruckers. Se hett eerst Psychologie studeert aber denn nehm se Schauspeelünnericht. Se hett up Böhnen spelt, aber bekannt wurrn is se eerst dör hör Feernsehuptreden siet 1986. Se hett ok all de Adolf-Grimme-Pries kregen.

Se is en beten mehr „manns“ as anner Frulüüd, aber se steiht dor ok to. In Gegendeel, se nütt dat ok för hör Popularität. Geern gifft se sük as „Vullwief“ und schrifft ok Böker över „Vollweib-Kost“. 

Verheiraat is se mit de Sportjournalist Lambert Dinzinger mit de se een Söhn (* 1992) hett. In' November 2011 hett se aber de Scheedung inreicht.

## Filmografie (Utwahl)

## Uuteken
Neubauer is för ehr Wark al fief mol mit Priesen uttekent worrn:
* 1992: mit den *[[Adolf-Grimme-Pries]]* in Gold in de Kategorie *Fikschoon/Ünnerhollen* för *Löwengrube*.
* 1996: mit den *[[TeleStar]]* in de Kategorie *Beste Schauspelersche in en Feernsehreeg* för *Solange es die Liebe gibt*.
* 1999: mit den *[[Adolf-Grimme-Pries]]* in de Kategorie *Fikschoon/Ünnerhollen* för *Krambambuli*.
* 2000: mit den *[[Bayerisch Feernsehpries|Bayerischen Feernsehpries]]* för *Frische Ware*.
* 2006: mit den *[[Romy (Filmpries)|Romy]]* in de Kategorie *Leefste Schauspelersche*.

## Websteden
Friedrich Karl Ginzel

**Friedrich Karl Ginzel** (* 26. Februar 1850 in Reichenberg, Böhmen; † 29. Juni 1926 in Berlin) weer een öösterriekschen Astronom.

Ginzel weer af 1877 an Beobachter an de Steernwacht in Wien. 1886 wurr he Lidmaat van dat Königlich Astronomsche Rekeninstitut in Berlin, wor he 1899 een Professur kreeg. He hett Sünndüsternisse un Maanddüsternisse berekend, över de he 1899 dat Wark *Spezieller Kanon der Finsternisse* schreev. Dornah hett he sük besünner mit de Chronologie befaat. Sien dreebandig *Handbuch der mathematischen und technischen Chronologie* (1906-14) is bit vandag een Standardwark up disse Rebeet, wat noch nich weer beter makt wurrn is.

## Weblinks
* DNB-Katalog
Rosanna Arquette

**Rosanna Lauren Arquette** (* 10. August 1959 in New York) is en US-amerikaansch Schauspelerin. Se is de Öllste vun fief Kinner.

Ehr Grootvadder, Cliff Arquette, weer en TV-Komiker un ehr Vadder weer Schauspeler un Mitgrünner vun de satirschen Improvisatschoonsgrupp *Committee*. Dör dit familiäär Inwarken keem se al fröh op dat Interesse an de Schauspeleree. Opwussen is Rosanna Arquette in en liberaal Öllernhuus, dat as Deel vun de 69er-Generatschoon op free’e Optucht sett hebbt. Mit 15 Johr harr se beslaten, dör de USA to trampen. Mit 17 hett se sik öm mehrere lütte Theater- un Fernsehrullen bemöht un ok kregen.

In de 1980er un de 1990er Johr hett sik Arquette denn in’t Filmgewarf dörsett un weer in düchtig veele Filmrullen to sehn. Faken hett se dorbi Froen speelt, de en beten fimmelig un exzentrisch sünd un sik nich ganz an de Norm hollen doot. De Speelbass David Cronenberg hett eenmol över ehr seggt, se weer en beten sünnerlich, eenzigoortig un op ungewöhnliche Wies smuck. 

1985 is se op’n Slag beropen worrn, as se an de Siet vun Madonna in de Kummedie *Desperately Seeking Susan* (dt.: *Susan... verzweifelt gesucht.*) mitspeelt hett. Dree vun ehr Bröder un Süstern arbeid ok as Schauspeler. 

1983 is dat Leed „Rosanna“ vun de Musikgrupp Toto mit den Grammy uttekend worrn. Dat Leed weer Rosanna Arquette todacht, wiel se to de Tiet, as David Paich dat Leed schreven hett, mit den Toto-Musiker Steve Porcaro tohopen weer.

Rosanna Arquette is mit John Sidel verheiraad un hett mit em en Dochter.

## Filmrullen (Utwahl)

## Utteken
Rosanna Arquette hett fief Filmpriesen wunnen un is för eenige annere nomineert wesen. Uttekend worrn is se mit:
* 1984 – *[[BSFC Award]]* vun de *[[Boston Society of Film Critics Awards]]* as *Best Schauspelerin* för *Baby it’s you*.
* 1986 – *[[BAFTA Award]]* as *Best Nevendorstellerin* för *Desperately Seeking Susan*.
* 1989 – as *Best Schauspelerin* op dat *[[Sitges - Catalonian International Film Festival]]* för *Black Rainbow*.
* 1990 – *[[International Fantasy Film Award]]* vun dat *[[Fantasporto]]* för *Black Rainbow*.
* 1991 – as *Best Schauspelerin* op dat *[[Mystfest]]* för *Black Rainbow*.

## Weblinks
*
Roanoke (Virginia)

**Roanoke** is ene Stadt mit densülven Status as en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Virginia. Se hett 94.911 Inwahners (Stand Zensus 2000) op en Rebeet vun 111 km².

## Demografie

Vun de 94.911 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 47.258 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.468 US-Dollar. 49.851 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 12.289 Minschen maakt. 15,59 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

5,25 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 3,06 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 113,3 Froonslüüd.

Vun de Vöröllern her sünd 69,38 % vun de Minschen Witte, 26,74 % Swarte, 1,15 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,20 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,72 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,78 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,48 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Söhns un Döchter vun disse Stadt
* 1946: John Cromwell Mather, US-amerikaansch Astrophysiker un Nobelpriesdräger
Adams County (Washington)

**Adams County** is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Washington. He hett 18.728 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 4.986 km². De Sitt vun de Verwalten is in Ritzville.

## Historie

De Kreis is an’n 28. November 1883 grünnt worrn.

## Demografie

Vun de 16.428 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 7.106 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 13.534 US-Dollar. 5.847 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 1.124 Minschen maakt. 17,96 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

43,29 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 22,91 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.

Vun de Vöröllern her sünd 64,96 % vun de Minschen Witte, 0,28 % Swarte, 0,60 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,68 % sünd Nakamen vun Indianers. 30,69 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 2,75 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 47,07 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* Websteed vun’n Kreis (engelsch)
* U.S. Census Bureau (engelsch)
Josse De Pauw

**Josse De Pauw** (* 15. März 1952 in Asse, Belgien), is en fläämsch Schauspeler, Speelbaas un Schriever. 

De Pauw hett bi naamhaftig Schoolmeesters un to lieken Tiet mit annere beropen belgsch Schauspelers in Brüssel an’n Koninklijk Conservatorium studeert. In de 1970er Johren füng he in Brüssel in dat Künstlerkollektiv *Schaamte* an to arbeiden, wat de Vörlöper vun dat latere *Kaaitheater* weer. Siet 1999 is he as fasten Theaterschriever an’t *Victoria* in Gent dorbi un harr al ünnerscheedlich Posten in dat Regeer vun verscheeden Theaters.

Aver De Pauw hett nich blots op’n Rebeet Theater arbeid, man he weer ok al in ungefäähr 50 Kino- un Fernsehfilmen to sehn. He tellt to de beropensten Filmsschauspelers in de Beneluxlänner. En vun sien ok in Düütschland bekannsten Filmen weer de för den Oscar vörslahn Kinokummedie *Iedereen beroemd!* vun 2000. Josse De Pauw hett ok al Dreihböker för dree Filmen schreven un weer tweemol ok Speelbaas. För sien Wark is he mit en ganze Reeg vun Priesen uttekend worrn.

## Filmrullen (Utwahl)

## Utteken
* 1987 – *[[Joseph-Plateau-Filmprijs]]* as *Best Belgsch Schauspeler' in *Crazy Love*
* 1991 – *Belgisch Staatspries för Theaterliteratur*
* 1994 – *Joseph-Plateau-Filmprijs* as *Best Belgsch Schauspeler* in *Just Friends*
* 1998 – Nomineert för den *Joseph-Plateau-Filmprijs* as *Best Belgsch Schauspeler* in *Hombres complicados*
* 2000 – *Océ-Podiumspries*
* 2000 – *Joseph-Plateau-Filmprijs* för den *Best Belgsch Schauspeler* in *Iedereen beroemd!*
* 2000 – *Seghers-Literaturpries* för sien Book *Werk*
* 2000 – Nomineert för de *Golden Uil* ok för’t Book *Werk*
* 2001 – *Groot Theater Festivalspries* för dat Theaterstück *Übung*
* 2002 – *Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs* för dat Book *Werk''

## Websteden
*
Parish

**Parish** is dat, wat bi de meest US-Bundsstaaten een County is. In Louisiana wurd de denn aber to'n Bispeel eben Parish nömmt. In Düütschland hett sowohl een Parish as ok een County de Status van een Landkreis. An un for sik meent dat Woort *Parish* avers *Karkengemeen*.
Ümbüdeln

Bi’t **Ümbüdeln** draapt sik de Lüüd un speelt en Speel, dat löppt meist jüstso as Bingo, dor warrt Tallen ut’n Büdel tagen. Dat Ümbüdeln is besünners in de Ümgegend vun’n Landkreis Stood bekannt un warrt vör allen in’n Winter speelt. Dor sünd denn meist Sachpriesen to winnen, so as Mettwüss un Fleeschpriesen.
Bremer Stadtmuskanten

De **Bremer Stadtmuskanten**, dat is en Märken ut de Ümgegend vun Bremen. Dat hannelt vun veer Deerten, de oolt sünd un vun jemehr Besitters nich mehr bruukt warrt. Se besluten as Muskanten na Bremen to gahn.

De bekanntste Version vun dat Märken is de na de Bröder Grimm. Dat is vun’n Typ Aarne-Thompson 130 (Deerten in’t Exil).

## So geiht dat Märken

De Esel, de bi’n Möller de Säck sleppen deit, is oolt un kann de Säck nich mehr bikamen. So will he denn utneihn un na Bremen gahn, dor Stadtmuskant warrn, denn de Stadtlucht maakt jo free. Op’n Weg na Bremen kaamt em de Reeg na en Hund, en Katt un en Hahn in de Mööt, de ok all to oolt sünd, un nich mehr to’t Jagen un Müüsfangen döögt oder in’e Supp schöölt. De Esel seggt jem, dat een wat beters as den Dood överall finnen deit un dat se mit na Bremen kamen schullen. Se wüllt nu furts all veer Muskanten in Bremen warrn. Bi Nacht kaamt se in en Holt un wüllt Lager opslaan. Dor seht se en Kaat in’t Holt. Se kiekt dör’t Finster un binnen sitt en Röverbann. Se maakt en Plaan: De Hund stellt sik op’n Rügg vun’n Esel, de Katt bi’n Hund baven op un de Hahn ganz toböverst. Denn maakt se groot Schandaal un de Rövers kriegt en bannigen Schreck un haut af. De veer Deerten loscheert sik sülven nu in dat Huus in. As de Rövers sik vun’n Schreck verhaalt hebbt, ordert de Baas een trüch na’t Huus, nakieken wat dat wesen is. He kummt in de düüstere Kaat rin, dor süht he de Ogen vun de Katt as glöhnige Köhlen in’n Düüster lüchten, de Katt jumpt op em daal un kratzt em in’t Gesicht. De Röver stöltert na buten, man op ´n Süll bitt em de Hunn in’t Been. Buten pett em de Esel noch in’n Oors un de Hahn kreiht em na. As de Röver na de annern trüchkeem, dor vertell he, dat dor en Hex binnen de Kaat weer, de harr em kratzt, in’e Döör, dor stünn en Keerl, de em mit ´n Mess staken harr un buten leeg en groot Undeert, dat em mit ´n Knüppel tosetten dee. Un op’t Dack, dor seet de Richter, de em „Bringt mi den Schelm her!“ naropen harr. Do weern de Rövers bang un kemen nich na de Kaat trüch. De Stadtmuskanten aver bleven in de Kaat un wullen gornich mehr na Bremen wieder.

## Wat anner Lüüd dorto maakt hebbt

In Bremen an’t Raathuus steiht en Standbild vun de veer Muskanten. Dat hett de beröhmte Bildhauer Gerhard Marcks maakt.  Ähnliche Standbiller staht ok in Riga un in dat westfäälsche Dörp Bremen.

## Weblenken

* Dat Märken op Platt vertellt bi Radio Bremen (plattdüütsch)
25. April

## Wat passeert is
* 1952: Dat düütsche Bundsland Baden-Württemberg warrt grünnt.

## Boren
* 1599: Oliver Cromwell, Lordprotektor un Herrscher över England, Schottland un Irland († 1658)
* 1867: August Eiebakke, norweegsch Maler († 1938)
* 1898: Arthur Mertins, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 1979)
* 1901: Hans-Herbert Stoldt, plattdüütsch Schriever († weet man nich)
* 1917: Ella Fitzgerald, US-amerikaansch Jazz-Singersche († 1996)
* 1919: Finn Helgesen, norweegsch Iesflinklöper un Olympiasieger († 2011)
* 1932: Johann Bruns, düütsch Politiker und Landdagsafordneter vun Neddersassen († 2018)
* 1935: James Peebles, kanaadsch-US-amerikaansch Kosmoloog un Nobelpriesdräger
* 1939: Tarcisio Burgnich, italieensch Footballnatschonalspeler († 2021)
* 1946: Talia Shire, US-amerikaansche Schauspelerin 
* 1947: Johan Cruyff, nedderlannsch Footballnatschonalspeler un - trainer († 2016)
* 1961: Carl Allen, US-amerikaansch Jazzmusiker
* 1962: Silke Mackenthun, düütsch Politikerin un Landdagsafordnete vun Noordrhien-Westfalen
* 1966: Luís Galego, portugiessch Schachspeler
* 1972: Annette Sikveland, norweegsch Biathletin
* 1973: Barbara Rittner, düütsch Tennisspelerin
* 1977: Petar Drentschew, bulgaarsch Schachspeler
* 1980: Alejandro Valverde, spaansch Radrennfohrer
* 1988: Laura Lepistö, finnisch Ieskunstlöperin
* 1991: Philipp Raulfs, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen

## Storven
* 1861: Maria Barbara Wintergerst, düütsch Malerin  (* 1791)
* 1865: Eduard Christian von Lütcken, düütsch Politiker (* 1800)
* 1890: Crowfoot, Siksika-Hööftling (* üm un bi 1830)
* 1926: Christian Flemes, plattdüütsch Schriever (* 1847)
* 1928: Peter von Wrangel, russ’sch General (* 1878)
* 1933: Paul Warncke, düütsch Bildhauer, hooch- und plattdüütsch Schriever (* 1866)
* 1950: Max Lindow, plattdüütsch Schriever (* 1875)
* 1960: August Kopff, düütsch Astronom (* 1882)
* 1961: Robert Garrett, US-amerikaansch Lichtathlet (* 1875)
* 1990: Dexter Gordon, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1923)
* 2011: Cesare Del Cancia, italieensch Radrennfohrer (* 1915)
* 2020: Liz Edgar, britisch Springriederin (* 1943)
Bastian Sick

**Bastian Sick** (* 17. Juli 1965 in Lübeck) is en düütschen Journalist, Lektor, Översetter un Saakbookautor.

## Leven
Sick is upwussen in Ratekau bi Lübeck un hett dat Leibniz-Gymnasium in Bad Schwartau besöcht. Dor hett he 1984 sien Abitur maakt. Dornah hett he Geschichte un Romanistik studeert un sien Magister Artium maakt. Vun 1995 an hett he bi de Spiegel-Verlag arbeit. Vörher harr he en poor Johren dat Hamborger Stadtmagazin *[[Hinnerk (Tietschrift)|Hinnerk]]* Korrektur leest. 

Sünners bekannt worrn is he dör siene Böker mit de Titel: *Der Dativ ist dem Genitiv sein Tod*. Dat sünd Böker, de sik mit de düütsche Spraak afgeevt un de heele Stolperstenen, de sük ut de Spraak ergeben doot, ’n beeten witzig klorstellen doot. Dat eerste Book ut düsse Rieg hett sik in de eersten beiden Johren 1,5 Million Mal verköfft. Sick sien Böker worrn ok all in de Scholen in’t Saarland un af 2011 ok in Neddersassen insett. 

An 13. März 2006 hett Sick vör 15.000 Lüüd in de Kölnarena de *gröttste Düütschstünnen vun de Welt* afhollen, ünnerstütt worrn is he dorbi van Thomas Bug, Joachim Hermann Luger, Jürgen Rüttgers, Frank Plasberg, Frank Rost as ok Cordula Stratmann un Annette Frier.

Sick leevt un arbeidt in Hamborg.

## Quellen


## Warken
* *[[Der Dativ ist dem Genitiv sein Tod]]. Ein Wegweiser durch den Irrgarten der deutschen Sprache*. Kiepenheuer und Witsch, Köln 2004, ISBN 3-462-03448-0 (Hörbuch: ISBN 3-89813-400-8)
* *Der Dativ ist dem Genitiv sein Tod. Folge 2. Neues aus dem Irrgarten der deutschen Sprache*. Kiepenheuer und Witsch, Köln 2005, ISBN 3-462-03606-8 (Hörbuch: ISBN 3-89813-445-8)
* *Der Dativ ist dem Genitiv sein Tod. Folge 3. Noch mehr aus dem Irrgarten der deutschen Sprache*. Kiepenheuer und Witsch, Köln 2006, ISBN 3-462-03742-0 (Hörbuch: ISBN 3-89813-566-7)

## Ehrungen
* 2004: Spraakbewohrer vun dat Johr vun de Tietschrift Düütsche Spraakwelt
* 2005: Ehrenlidmaatschop in den Vereen Düütsche Spraak

## Weblenken

* Homepage von Bastian Sick (hoochdüütsch)
* Interview mit Bastian Sick (hoochdüütsch)
Witte (Russland)

De **Witten** sünd nah de Oktoberrevolutschoon in Russland de, de gegen de Roden gegenan gohn sünd. De Witten harrn en egen Armee un hefft en Börgerkrieg gegen de Bolschewiki föhrt. Bekannte Generalen vun de Witten weeren Anton Iwanowitsch Denikin un Peter von Wrangel.
Witten (Mehrdüdig Begreep)

**Witten** betekent

* Witten, Stadt in’n Iämpe-Ruhr-Kreis, Noordrhien-Westfalen,
* Witten, Oort in de Provinz Drenthe, Nedderlannen,
* Witten, Oort in South Dakota, USA,
* De Witten, Frakschoon bi’e Oktoberrevolutschoon in Russland.

**Witten** is de Familiennaam von

* Claus Hinrich Witten (1811–1877), düütschen Buur un Vaagd,
* Edward Witten (* 1951), US-amerikaansch Physiker,
* Egmont Witten (1903–1989), düütschen Jurist,
* Gerhard Witten (* 1933), düütschen Diplomaat,
* Hanns Möller-Witten (1901–1966), düütschen Schriever,
* Hans Witten (1470/1480–na 1522), düütschen Bildhauer,
* Jason Witten (* 1982), US-amerikaanschen American-Football-Speler,
* Jesse Witten (* 1982), US-amerikaanschen Tennisspeler,
* Louis Witten (* 1921), US-amerikaansch Physiker,
* Matt Witten, US-amerikaansch Schriever,
* Paul Witten (1887–1954), düütschen Volksweert,
* Philipp von Luck un Witten (1739–1803), düütschen Offzeer,
* Thomas Witten (* 1944), US-amerikaanschen Physiker,
* Ulrich von Witten (1926–2015), düütschen Verwaltungsjurist.

Kiek ok bi: Witte, Whitten.