13. Oktober

De **13. Oktober** is in’n Gregoriaanschen Klenner de 286. Dag in’t Johr. Man in Schaltjohren is dat de 287. Dag.

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 54: Claudius, de Kaiser vun dat Röömsche Riek warrt vun Agrippina de Jüngere an de Siet bröcht. Nero warrt sien Nafolger
* 1307: In ganz Frankriek nimmt Guillaume de Nogaret de Liddmaten vun den Templeroorden fast
* 1399: Henry Bolingbroke warrt as Heinrich IV. to'n König vun England kröönt. He is de eerste König ut dat Huus Lancaster
* 1534: Alessandro Farnese warrt ünner den Naam Paul III. to'n Paapst wählt
* 1775: De United States Navy warrt (as *Continental Navy*) dör den amerikaanschen Kontinentalkongress inricht.
* 1781: In’n Amerikaanschen Unafhangigkeitskrieg fangt in de Slacht von Yorktown de Angreep op de vun de Briten besette Stadt an.
* 1827: Russ’sche Truppen erovert de armenische Hööftstadt Eriwan.
* 1834: In de Nedderlannen kümmt dat ünner Hendrik de Kock to de Afscheiding. Dat weer en Ut'nannergahn vun verscheden Gemeenden ut de Nedderlannsche Reformeerte Kark
* 1943: In’n Tweeten Weltkrieg erklärt Italien ünner den niegen Premierminster Pietro Badoglio den Düütschen Riek den Krieg.
* 1945: In Würzborg warrt de CDU grünnt. 
* 1977: De Maschin „Landshut“ vun de „Deutsche Lufthansa“ warrt vun palästinensisch Terroristen wegnödigt un mutt bit na Mogadischu flegen.
* 1980: De eersten Aktivisten vun Greenpeace behinnert en Schip, dat op See Giftmüll verklappen schall.

### Kunst, Kultur un Bowark
* 1792: De Grundsteen för dat Witte Huus warrt leggt.
* 1830: In München warrt de Glyptothek open maakt.
* 1836: De Oper *[[Le Postillon de Lonjumeau]]* von Adolphe Adam warrt in Paris ooropföhrt.
* 1847: De Oper *[[Konradin]]* von Ferdinand Hiller warrt in Dresden ooropföhrt.
* 1927: Dat Theaterstück *[[Schinderhannes (Drama)|Schinderhannes]]* von Carl Zuckmayer warrt ooropföhrt.
* 1962: In New York warrt dat Drama *[[Who's Afraid of Virginia Woolf?]]* (dt: *Wer hat Angst vor Virginia Woolf?*) von Edward Albee ooropföhrt.
* 1982: De Oper *[[Candide]]* von Leonard Bernstein warrt in New York ooropföhrt.

### Wetenschopen un Technik
* 1773: De Astronom Charles Messier deckt de Spiralgalaxie M 51 op, de ok as Whirlpool-Galaxie betekend warr.
* 1806: In Berlin warrt de *[[Preußisch-Königliche Blindenanstalt]]* open maakt, de eerste düütsche Blinnenschool.
* 1884: De Internatschoonale Meridiankonferenz leggt den Nullmeridian op de Sternwacht in Greenwich fast.
* 1930: De eerste Flaag mit de Junkers Ju 52/1m mit de Warknummer 4001.
* 2000: Sun Microsystems gifft de Borncodes för OpenOffice.org free.
* 2006: De TU München, de LMU München un de Universität Karlsruhe warrt as de eersten dree Eliteuniversitäten uttekend.

### Katastrophen
* 1972: Bi Moskau stört en Iljuschin II-62 af. De 176 Minschen in den Fleeger starvt.
* 1972: In dat Grenzrebeet twüschen Argentinien un Chile stört en Fleeger mit 45 Lüüd – dorünner en Rugbymannschap – af, 16 dorvun künnt na 72 Daag rett warrn. Dat Unglück warrt 1993 ünner den Titel *[[Alive]]* (dt.: *Überleben!*) verfilmt.
* 2010: 69 Daag nah dat Grubenunglück vun San José in Chile wurrn de eerst vun de 33 verschütt Barglüüd rett.

## Boren
* 1713: Allen Ramsay, schottsch Maler.
* 1776: Peter Barlow, britsch Mathematiker un Physiker.
* 1806: Otto Unverdorben, düütsch Koopmann un Aptheker, hett dat Anilin opdeckt.
* 1821: Évariste-Vital Luminais, franzöösch Maler († 1896)
* 1821: Rudolf Virchow, düütsch Dokter un Grünner vun de moderne Pathologie († 1902)
* 1828: Johanna Wagner, düütsch Opernsingerin.
* 1867: Pierre Bonnard, franzöösch Maler.
* 1867: Ramón Maximiliano Valdés, Staatspräsident vun Panama.
* 1895: Kurt Ernst Karl Schumacher, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 1952)
* 1908: Jan Foltys, tschechoslowaaksch Schachspeler († 1952)
* 1909: Art Tatum, US-amerikaansch Jazz-Musiker († 1956)
* 1920: Laraine Day, US-amerikaansch Schauspelerin un Feernsehmoderatorin († 2007)
* 1922: Gilberto Mendes, brasiliansch Komponist.
* 1925: Margaret Thatcher, britsch Politikerin un Premierministerin († 2013)
* 1934: Nana Mouskouri, greeksche Singerin.
* 1937: Rudolf Seiters, düütsch Politiker un Bunnsminister.
* 1938: Christiane Hörbiger, österrieksch Schauspelerin.
* 1941: Paul Simon, US-amerikaansch Musiker.
* 1950: Rolf Rüssmann, düütsch Footballnatschonalspeler un -manager († 2009)
* 1960: Pe Werner, düütsch Singerin.
* 1977: Kiele Sanchez, US-amerikaansch Schauspelerin
* 1982: Thal Abergel, franzöösch Schachspeler

## Storven
* 54:: Claudius, Kaiser vun dat Röömsche Riek (* 10 v. Chr.).
* 1605: Théodore de Bèze (Theodorus Beza), reformeerten Theologen un Upfolger vun Johannes Calvin in Genf
* 1653: Christoph Martin von Degenfeld, bedüdend Feldherr in Dörtigjohrigen Krieg.
* 1694: Johann Christoph Pezel, düütsch Komponist (* 1639)
* 1706: Iyasu I., äthiopisch Kaiser.
* 1869: Charles Augustin Sainte-Beuve, franzöösch Schriever un Kritiker.
* 1873: Emil von Sydow, düütsch Geograf un Kartograf.
* 1891: Thomas Johann Heinrich Mann, Koopmann un Senator in Lübeck, Vadder von Thomas un Heinrich Mann
* 1944: Hans-Jürgen Graf von Blumenthal, düütsch Offizier un Wedderstandskämper (* 1907)
* 1953: Sergei Iwanowitsch Beljawski, russisch Astronom († 1953)
* 1956: Robert Lehr, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1883)
* 1957: Erich Auerbach, düütsch Literaturwetenschoppler
* 1965: Paul Hermann Müller, Swiezer Chemiker, kreeg 1948 den Nobelpries för Medizin.
* 1990: Lê Ðức Thọ, vietnames’sch Politiker un Freedensnobelpriesdräger.
* 2003: Bertram Neville Brockhouse, kanaadsch Physiker un Nobelpriesdräger (* 1918) 
* 2011: Herbert Ehlers, plattdüütsch Schriever (* 1929)
* 2013: Antti Tyrväinen, finnisch Biathlet (* 1933)
* 2016: Bhumibol Adulyadej, König vun Thailand (* 1927)
* 2016: Dario Fo, italieensch Theaterschriever, Regisseur, Bühnenbildner, Komponist, Verteller, Satiriker, Schauspeler un Nobelpriesdräger (* 1926)
* 2022: James Alton McDivitt, US-amerikaansch Ruumfohrer (* 1929)
* 2023: Louise Glück, US-amerikaansch Lyrikerin, Essayistin un Nobelpriesdrägerin (* 1943)