Kap Verde

**Kap Verde** (portugeesch **Cabo Verde**) is en Inselstaat in’n Atlantik, de politisch den afrikaanschen Kontinent torekent warrt. De Kapverdischen Eilannen, as ok dorto seggt warrt, warrt as Deel vun Makaronesien ansehn – ünner dissen Begreep warrt all de Eilannen un Inselgruppen in’n ööstlichen Atlantik tohopenfaat. De negen gröttsten vun de föfftein Eilannen sünd hüüt noch vun Minschen bewahnt. Tohopen hebbt de Eilannen ein Flach vun 4033 km². De Hööftstadt vun de lütte Republik is Praia. Staatsbaas is siet 2011 de Präsident Jorge Carlos Fonseca.

## Geografie
De Republik Kap Verde liggt ’n beten mehr as 550 km wiet vör de Küst vun Senegal in’n ööstlichen Atlantik. De Inseln warrt vun de Inheemschen ünnerscheedt in de Eilannen över’n Wind (Ilhas do Barlavento) un ünner’n Wind (Ilhas do Sotavento). Dat leddt sik vun den Passatwind af, de jümmers ut de lieken Richten weiht. De eerste Grupp  billt Santo Antão, São Vicente, São Nicolau, Sal, Boa Vista un de dree nich bewahnten Eilannen Santa Luzia, Branco un Raso. De Sotavento-Grupp sett sik tohopen ut Maio, Santiago, Fogo, Brava un de Inselgrupp vun de Ilhéus do Rombo.

### Geologie
De Archipel vun de Kapverden is dör vulkaansch Vörgäng tostannen kamen. Wieldat de geograafsche Laag midden binnen en Lithosphärenplatt liggt, is antonehmen, dat de ünner de Eilannen ut en Hotspot entstahn is. De Eilannen sünd all teemlich ünnerscheedlich. De Eilannen Sal, Boa Vista un Maio in’n Oosten sünd de öllsten un wiest bit op en poor Tügenbargen en flache un evene Bavenflach op, de över de Tiet dör Erosion togang kamen is. Se hebbt tomeist en Sockel ut Kalk. De hööchste Oort vun de Kapverden is de Vulkankegel Pico de Fogo mit sien 2829 m. Dor is ok de jüngste Eruptschoon wesen in’t Johr 1995. Ok de annern Eilannen wieter na’n Westen sünd jung-vulkaansch un hebbt hoge Bargens un hebbt ok fakener Regen, wodör disse Eilannen ok veel gröner utseht.

### Planten un Deerten
Dör dat Klima is dat op de Eilannen teemlich dröög. Sünners de Eilannen Sal, Boa Vista un Maio sünd to’n gröttsten Deel wöstenliek mit düchtig wenig Vegetatschoon. De annern Inseln kriegt ’n beten mehr Regen, so dat dor denn ok mehr Plantenoorden to finnen sünd, de in’n Allgemenen ok dichter wassen doot. Tyypsch sünd vör allen de Agaven, op de mehr wöstenlieken Eilannen ok de Kanaarsche Dattelpalm oder Akazien. Woneem dat noog Water gifft, warrt mitünner ok Bananen, Kaffee oder Wien anboot.

Vergleken mit annere Länner gifft dat op Kap Verde blots wenige Orden vun Deerten. Vördem de Eilannen vun Minschen bewahnt weern, geev dat dor afsehn vun een eenzig Fleddermuusoort keen Söögdeerten. De Söögdeerten, de hüüt op de Kapverden to finnen sünd, hebbt de Siedlers later eerst mitbrocht. Op de Eilannen gifft dat en Reeg vun Insekten un Reptilien (t.&nbsp;B. Geckos un Skinken) un in’n Atlantik rundrüm sünd veel Fischoorden antokieken. An de Strännen kamt af un an ok de Seeschildkröten (*Cheloniidae*) un leggt dor jemehr Eier af. De Schildkrööt warrt ok as Teken för Kap Verde ansehn.

### Klima
Dat Klima op Kap Verde ännert sik nich veel, een hett dat dor mit en mild ozeaansch Klima to doon, dat dör den Noordoostpassat stüert warrt un allgemeen wenig Regen geven deit, ofschoonst de Fuchtigkeit vun de Luft dat hele Johr dör mit üm un bi 70% teemlich hooch is. De meiste Regen fallt in de Tiet vun August bit November. De Temperaturen ännert sik vun Dag to Nacht ok man blots wenig. Dagsöver leegt se över’t Johr twüschen 23 un 30&nbsp;°C, nachts wat sieter twüschen 18 un 24&nbsp;°C. De Atlantik hett üm de Inseln leeftallige 22 bit 27&nbsp;°C, wat de Grundlaag is för den Strandtourismus, de sik op de Eilannen entwickeln deit.

## Historie
*Hööftartikel: [[Historie vun Kap Verde]]*

De nich bewahnten kapverdischen Eilannen weern 1445 vun António Fernandes ümschippt un 1456 vun den Venezianer Alvise Cadamosto, de in portugeesche Deensten ünnerwegens weer, opdeckt. He hett in Boa Vista sachts ok as eerster en Foot op de Eilannen sett. De genueesche Kaptain António da Noli stünn ok in portugeesche Deensten. För den Prinzen Hinnerk de Seefohrer hett he af 1458 dat Utforschen vun de Eilannen wieter maakt un hett dorbi woll den gröttsten Deel vun de ööstlichen Kapverden opdeckt. He geev den Archipel den Naam *Ilhas de Cabo Verde*. Af 1461 füng he as Gouverneur vun de portugeeschen Kroon mit dat Besiedeln vun de Insel an.

De Naam vun de Eilannen kummt vun’t gröne Kap (Cabo Verde) an de Westküst vun Afrika. An den Naam kann man de Historie vun’t Opdecken afleiden un ok de laatmiddelöllerliche Technik vun de Navigatschoon. Bit to’t sekere Bestimmen vun de geograaphsche Läng in’t 18. Johrhunnert, föhren de Navigaters jümmer an de westafrikaanschen Küst lang bit na’t Kap, dat se nich an de Eilannen in den wieten Atlantik vörbikarjolt. All Christoph Kolumbus, de 1498 op sien drüdden Reis na Amerika an de Kapverden vörbiföhrt is, hett faststellt, dat de Beteken för de tomeist wööstortigen Eilannen nich so rech passen de.

Dat Siedeln op de Inselgrupp güng 1461 mit en lütte Militärstatschoon op de Hööftinsel Santiago (anfangs *Santo Iago*, worut denn *São Tiago* worrn is) los un op Fogo. 1532 weer en egenstännig Bisdom inricht un mit dat Utsennen vun en Generalgouverneur kreeg dat Eiland denn offiziell den Status vun en portugeesche Kolonie.

Weertschaplich hett Kap Verde af 1461 en Rull as portugeesche Militärstatschoon speelt un as Vörposten för wietere Opdeckerfohrten un för’t Winnen vun *rosella tinctoria*, en Farvflecht. De Insel Santiago keem twüschen 1500 un 1620 en bedüdende Rull to bi den transatlantischen Slavenhannel, as dat Eiland as Statschoon bruukt weer to’n Versorgen un Verschippen.

In de lateren Tiet hett blots noch de Hannel mit Solt ünner engelsche Kontroll de rünnerkamene Weertschap beleeft, de bit 1850 den groten natürlichen Haven vun São Vicente vöran brocht hett. Engelsche Kahlenhannelsselschoppen hebbt dorut den veertgröttsten Kahlenhaven för de Versorgen vun de gau wassende Dampschippfohrt maakt. Man, as de Hannel mit Kahlen jümmer weniger weer af de 1880er Johren, pedden negen op São Vicente tohopenlopende transatlantische Ünnerseekavels an de Steed vun’n Kahlenhannel un stütten wieter de Bedüden vun de Insel un vun de smucke Stadt Mindelo.

Trurige Beropenheit kreeg Kap Verde wiel de Estado Novo dör dat Konzentratschoonslager Tarrafal op dat Eiland Santiago.

Kapverdische Intellektuelle, allen vöran Amílcar Cabral, hebbt tosamen en antifaschistische un antikoloniale Bewegen prägt, de an’n 25. April 1974 dat faschistische Salazar-Regime in Portugal to Fall brocht hett. Ünner den Vörsitt vun en portugeeschen Hogen Kommissar is dorophen en Övergangsregeeren billt worrn un dat geef Wahlen to en Versammeln, bi de en Verfaten rutkamen schüll. Dorbi harr de PAIGC, de *Afrikaansch Partei för de Unafhangigkeit vun Guinea un Kap Verde* de Nees vör, ofschoonst ok annere Parteien deelnahmen hebbt. De PAIGC hett all Sitten in de verfatengevend Versammeln wunnen. Se wull, as de Naam andüüdt, en Vereenigen mit Guinea-Bissau.

An’n 5. Juli 1975 weer de Unafhangigkeit utropen un de links-natschonale Befre’ensbewegen PAIGC weer to de alleenregerende Partei. De eerste Staatspräsident vun Kap Verde is Aristides Pereira worrn. De Mehrheit bi de Wahlen hett de Partei utnütt to’n Utbo vun en Eenparteiensystem un to’n Utwieten vun ehr  Macht. De fre’en Gewerkschoppen weern to verboden; an jemehr Steed weer en Eenheitsgewerkschap grünnt un Kap Verde weer to’n Eenparteienstaat verklort.

Na en anti-kapverdsch prägten Putsch in Guinea-Bissau dör Nino Vieira hett sik de Partei 1981 oplöst. Wiel se in Guinea-Bissau den Naam behollen hett, weer dorut in Kap Verde de ne’e Partido Africano da Independência de Cabo Verde (PAICV). Bi de Wahlen 1985 hett de Partei 94,5 % vun all Stimmen kregen, man liekers geev dat ok Stimmen, de för dat Land en Demokratiseeren föddert hebbt.

De Eenparteienstaat harr 1990 sien End, as de Verfaten ännert un en Mehrparteiensystem inföhrt worrn is. In’t lieke Johr hett de Oppositschoon de *Bewegen för Demokratie* MpD grünnt. Bi de eersten demokratischen fre’en Wahlen 1991 is se mit grote afslute Mehrheit (78 %) starkste Kraft worrn. Präsident vun de „tweeten Republiek“ is António M. Monteiro worrn, de in de folgend Johren en neoliberale Politik orienteert op de Marktweertschap un de Dezentraliseeren in Landkreisen verfolgt hett. De Positischoon vun den Ministerpräsidenten weer 1993 dör Ännern vun de Verfaten starker maakt. Den Präsidenten füll dormit mehr en Rull as Repräsentant un moralische Instituschoon to, as dat ok bi eenige westeuropääsche Demokratien (t.&nbsp;B. in Düütschland) is.

Dör de Wahl to de Natschonalversammeln vun 2001 is de PAICV mit en sozialdemokraatsch Profil in de Regeeren torüchkamen un Pedro de Verona Rodrigues Pires weer denn ne’e Präsident. Ehrn Vörsprung künn de PAICV bi de Parlamentswahlen in’n Januar 2006 to en solide afslute Mehrheit utboen; Präsident Pires weer in’n Februar in direkte Wahl in sien Amt bestätigt.

De Hööfttelen vun de ne’en Regeeren blieft de Kamp gegen de Armoot un dat Verbetern vun de Effizienz vun Weertschap un Staat.

## Inwahners
Kap Verde weer nich bewahnt, vördem de Portugiesen de Eilannen opdeckt un besiedelt hebbt. Op de Eilannen hett sik dör dat Mischen vun de Kulturen vun de europääsche Siedlers un de afrikaanschen Slaven, de vun de Portugiesen op de Eilannen brocht woorn sünd, en ne’e Kreolsch Kultur billt.

### Demografie
De Historie vun Kap Verde is bestimmt worrn dör Inwannerers, de jümmer wedder mol ut Portugal oder Madeira in dat Land kamen sünd, dör den starken weertschopplichen Influss vun de Englänner un dör massenhaft Utwannern as Naklapp vun wedderkamende Hungerkatastrophen. In’t Johr 2000 kemen to de ruchweg 435.000 Inwahners vun den Archipel noch mol schätzte 700.000 Staatsbörger dorto, de in’t Utland leeft. Vun de Inwahners leeft goot de Hälft op de Hööftinsel Santiago.

De Inwahners hollt dat veel mit de Kark. Ruchweg 80 % sünd kathoolsch un 10 % sünd Protestanten, wovun sik ungefäähr de Hälft to de Nazarener rekent. De restlichen 10 % höört annere Religionen an as de Mormonen, de Anglikaner oder de Tügen vun Jehova.

Na de Volkstellen vun 2000 is de Proportschoon twüschen Frons- un Mannslüüd üm un bi 51,9 % to 48,1 %. Dör dat Utwannern vun de Generatschonen vun de 1940er un 1950er vun wegen de Hungerkatastrophen, gifft dat hüüt blots ganz wenig Lüüd twüschen 55 un 70 Johren. Dree Veerdel vun de Inwahners sünd jünger as 15 Johr un dat dörsnittliche Öller leeg 2000 bi ruchweg 17,4 Johr. Dat Wassdom vun de Inwahnertall leeg 2000 bi 2,4 % in’t Johr.

In’n Dörsnitt leeft in een Huusholt op de Kap Verden 4,6 Minschen. 54 % betekent sik sülvst as ledig, 24 % leeft tosamen ahn heiraadt to hebben, 16 % sünd verheiraadt un 3 % leeft in Scheeden oder Trennen. Die meisten Kinner wasst buten en Eh op. De Vadder blifft bi sien Fro un Kind, so lang em dat in’n Kram passt. So kummt dat faken vör, dat de Fronslüüd Kinner vun ünnerscheedliche Kerls hebbt, man de Kap Verder künnt goot un gaht geern mit Kinner üm. Dorto mutt een weten, dat na dat portugeesch Recht un de kathoolsche Kark de Eh ünner Slaven oder twüschen Slaven un Fre’e nich verlööft weer. Dordör is in de kreolschen Sellschoppen en Veeltall an Formen tostannen kamen, woans de Lüüd tohopen leeft, de to’n Deel bit hüüt Bestand hebbt. Aver polygame Familienkonstrukschonen vun fröhere Tieten, bi de een Mann mit mehrere Fronslüüd in een Huusholt tosamenleeft, gifft dat vundaag nich mehr.

Düüdlich is dat Bestreven sünners vun de jungen Lüüd, in de Städer oder tomindst in de Neeg vun Hööftverkehrsvebinnen to tehn. Dorvun versnackt se sik betere Möglichkeiten för Arbeit un Utbillen un ok en Leven, dat mehr Afwesseln hett, as dat Leven op’t Land. Vundaag tellt ungefäähr 54 % to de Stadtinwahners.

### Spraak
Opstunns is Portugeesch de eenzige offizielle Amtsspraak op de Kapverden. De Natschonalspraak dorgegen is dat Kapverdische Kreol (*Krioulo*), wovun dat aver verschedene Afoorden gifft. De gröttsten Ünnerscheden gifft dat twüschen dat Krioulo vun Santiago un Santo Antão, wat deels so wiet geiht, dat sik de Lüüd ünnerenanner nich mehr verstaht. Grote Ähnlichkeiten gifft dat aver twüschen dat Krioulo vun Santiago un Guinée. Vun de Regeeren warrt anstreevt, dat Krioulo to en tweete Amtsspraak to maken. De jungen Lüüd lehrt vundaag in de School neven dat Portugeesch ok Franzöösch.

## Politik
Kap Verde is en pluralistische parlamentarische Republiek. De Mehrheit in de Natschonalkamer hett siet 2001 de Partei PAICV. Se stellt den Präsidenten Pedro Pires.

Översichten:
* List vun de Präsidenten vun Kap Verde
* List vun de Premierministers vun Kap Verde

### Parteien
Aktuell gifft dat in Kap Verde fief politische Parteien:

* **Afrikaansch Partei för de Unafhangigkeit vun Kap Verde** (PAICV): Se weer 1956 ünner den Naam PAIGC grünnt. Vörmols weer dat en sozialistische Partei, vundaag hett se en sozialdemokraatsch Programm.
* **Unafhangige un demokraatsche Union vun Kap Verde** (UCID): Se weer 1974 grünnt. De liberale Partei is sünners in’t Utland aktiv.
* **Bewegen för de Demokratie** (MPD): Dat is en börgerlich demokraatsche Partei, de 1990 grünnt worrn is.
* **Partei vun de sozialistischen Demokraten** (PSD): De sozialistische Partei weer 1992 grünnt.
* **Partei för demokraatsch Konvergenz** (PCD): Disse börgerlich demokratsche Partei hett sik 1994 vun de MPD afsplitt.

### Indelen vun de Verwalten
Kap Verde is in 17 Verwaltungseenheiten oder Distrikte indeelt, de *concelhos* (Eentall: *Concelho*) nöömt warrt. Dat sünd na Alphabeth: Boa Vista, Brava, Maio, Mosteiros, Paúl, Praia, Porto Novo, Ribeira Grande, Sal, Santa Catarina, Santa Cruz, São Domingos, São Filipe, São Miguel, São Nicolau, São Vicente, Tarrafal.

Dorto kommt noch mol fief Distrikte, de 2005 dör Deelen vun annere Distrikten nee inricht worrn sünd: Ribeira Grande de Santiago (vun’n Distrikt Praia afsplitt), São Lourenço dos Órgãos (vun’n Distrikt Santa Cruz afsplitt), São Salvador do Mundo (vun’n Distrikt Santa Catarina afsplitt), Santa Catarina do Fogo (vun’n Distrikt São Filipe afsplitt) und Tarrafal de São Nicolau (vun’n Distrikt São Nicolau afsplitt).

En Översicht över de Inwahnertallen vun de gröttsten Öörd kiek ok de Tabelle in Städer in Kap Verde.

## Weertschop
De Kapverdschen Eilannen hebbt afsehn vun dat Solt ut de Salinen keen gröttere Vörkamen vun mineraalsch Rohstoffen un sünd bannig bedrapen vun dat dröge Sahel-Klima. Blots op veer Eilannen gifft dat ’n beten Water för de Landweertschap, wenn de johrliche Regen nich wegblifft. De Feldbo geiht blots mit Bewatern, de Dröögfeldbo is siet 1968 in wiete Deele utfallen. De landweertschopplich Produkschoon reckt för de eegen Versorgen nich ut. Mehr as 90 % vun de Nehrmiddel mööt – vör allen ut Europa – importeert warrn.

Ok de Fischbüüt is begrenzt un kann mit de eenfachen Technologie vun de inheemschen Fischers nich noog utnütt warrn. De grötteste Deel vun’n Fang warrt dör utlännsch Flotten fungen. Exporteert warrt Fisch, Langusten, Bananen, Textilien un en porr Halffardigsaken as Schoh un Leddersaken.

De Tourismus kummt erst langsom in de Gäng un driggt ruchweg 10 % to dat Bruttosozialprodukt bi. De Insel Sal hett opstunns den gröttsten Andeel an den Tourismus un hett ungefähr de Hälft vun de Gesamthotelbeleggen mit Strandtouristen. De günstige Laag vun wegen den Passatwind warrt vör allen to’n Seilen un Windsurfen geern nütt. Wietere Anbotten bestaht to’n Sportfischen oder to’n Duken. Op Sal as ok op Boa Vista warrt grote Anstrengen ünnernahmen, den Tourismus starker to maken un de schönen Sandstränn mit Urlaubers to füllen. De goden Möglichkeiten för Bargtourismus oder för de historsch-kulturelle Siet, de för en utgleken Entwickeln vun de Eilannen veel betern weern, warrt dorgegen veel langsomer angahn. De Nahverkehr warrt op de Inseln vör allen mit lütte Bussen un Aluguers (Sammeltaxen) dörföhrt.

De kapverdische Escudo (CVE) is 1998 an den portugeeschen Escudo koppelt worrn, 1999 weer he denn an den Euro koppelt. De Natschonalbank vun de Kapverden verfolgt siet ehr Grünnen en sture Politik för de Bestänningkeit vun den Geldweert, üm ok de Utwannerten dorto to bringen, jemehr Geld in Kap Verde antoleggen. De Staat sülvst finanzeert sik sünners ut indirekte Stüern un den Toll för de importeerten Waren. Siet 2004 gifft dat op de Kapverden en Mehrweertstüer vun 15 %.

Ruchweg twee Drüddel vun de kapverdischen Familien warrt vun utwannerte Familienanhörige ünnerstütt. De Geldsennen na Kap Verde drägt to goot 20 % to dat Natschonalprodukt bi.

## Kultur
De Kultur vun Kap Verde hett ehr Wörteln in’t Europääsche jüst so as in’t Afrikaansche. Dat gifft t.&nbsp;B. verscheedene Musikrichten, wovun Morna
de bekannste is. De woll beropenste kapverdische Singersche is Cesária Évora. Internatschonal bekannt worrn is ok de in Kuba vun kapverdischen Öllern borene Mayra Andrade (*1985). As Kulturhööftstadt gellt in Kap Verde de Stadt Mindelo op de Insel São Vicente.

### Musik
*Hööftartikel: [[Musik vun Kap Verde]]*

* Komponisten: Manuel de Novas, Vasco Martins, Jorge Fernandes Monteiro (Jotamont)
* Musiker: Cesária Évora, Simentera, Terezinha Araujo, Bana, Gil Semedo, Luís Morais, Os Tubarões, Bulimundo, Lura, Celina Pereira, Boy Gé Mendes, Orlando Pantera, Tchéka un annere.

### Malerei
* Maler: Manuel Figueira, Luisa Queros, Tchalé Figueira, Bela Duarte, Kiki Lima, Mito

### Literatur
De Literatur vun de Kapverden is en vun de rieksten in ganz Afrika. De bekannsten Fabelwesen sünd *Ti Lobo* un *Chibim* (Unkel Wulf un Unkel Zeegken), *Ti Lobo* un *Ti Pedro*, *Ti Ganga*, *Capotona*

* Dichters:
** Sergio Frusoni, Eugénio Tavares, B.Léza, João Cleofas Martins, Ovídio Martins, Barbosa Jorge, Fortes Corsino António, Baltasar Lopes (Oswaldo Alcântara), João Vário, Oswaldo Osório, Arménio Vieira, Vadinho Velhinho, José Luís Tavares
* Schrievers:
** Manuel Lopes – Movimento Claridade, Luís Romano de Madeira Melo, Germano de Almeida, Orlanda Amarilis, Jorge Vera Cruz Barbosa, Pedro Cardoso, Mário José Domingues, Daniel Filipe, Mário Alberto Fonseca de Almeida, Corsino António Fortes, Arnaldo Carlos de Vasconcelos França, António Aurélio Gonçalves, Aguinaldo Brito Fonseca, Ovídio de Sousa Martins, Osvaldo Osório, Dulce Almada Duarte, Manuel Veiga

### Massenmedien
* Fernsehsenner:
** Portugeesch: RTC – Radio Televisao Caboverdiana, RTP-Africa
** Franzöösch: TV5 Afrique
* Radiosenner:
** Portugeesch: RTC, RDP, öörtlich Radios
** Franzöösch: RFI Afrique: FM-Senner in Praia, Mindelo, Sal, Fogo e Santo Antão
* Tietschriften/Daagblööd:
* A Semana (Praia, 1991–), Expresso das Ilhas, Journal O Cidadao (São Vicente), Jornal Horizonte (Praia, 1988–), Terra Nova (S. Vicente, 1975–), Artiletra (S. Vicente, 1991–)

## Weblenken
* Informatschonen vun’t Düütsch Butenministerium (hoochdüütsch)