open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Westerbeek (Gemeen Oosterholt-Scharmbeek)

**Westerbeek** () is en Dörp in de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.

## Geografie

In’n Westen von Westerbeek op de Lange Heid hett de Scharmbeker Beek sien Born. De Borns von’n Giehler Beek un den Möhlenbeek sünd ok nich wied weg in’n Noordwesten un Noordoosten.

De Naveröörd sünd Hülsbarg in’n Noorden, Freißenbüttel un Sandhusen in’n Noordoosten, Pennigbüttel in’n Oosten, Oosterholt in’n Süüdoosten, Scharmbeek in’n Süden, Buschhusen un Bargten in’n Süüdwesten, Heilshorn in’n Westen un Garlst in’n Noordwesten.

## Historie

Westerbeek kummt 1182 as *Westerbeke* toeerst in de Oorkunnen vör.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 16 Soldaten ut Westerbeek fullen oder vermisst.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Westerbeek in’n Kanton Oosterholt höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Scharmbeek in’n Kanton Oosterholt.

De Oort hett vör 1848 to dat Gericht Sandbeek un denn von 1848 bet 1885 to de Vaagdie Sandbeek  in dat Amt Oosterholt tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Oosterholt, de 1932 mit’n Kreis Blomendal to’n ne’en, grötteren Kreis Oosterholt tohoopgahn is.

De Oort is an’n 29. September 1936 Deel von de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Westerbeek is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Willehadi-Kark in Oosterholt-Scharmbeek.

För de Kathoolschen is de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek tostännig.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut den Eersten Weltkrieg steiht in Westerbeek an de Hauptstraat.

## Weertschop un Infrastruktur

In’n Westen von Westerbeek leeg von 1966 bet 1995 en HAWK-Raketenstellung von de Flugabwehrraketengruppe 31. Op dat 11 Hektar grote Gelänn is 2010 en Photovoltaik-Anlaag boot worrn, de en Leistung von 2,4 MW hett.

### Verkehr

Dör Westerbeek löppt de Kreisstraat 46, de in’n Noordwesten na Hülsbarg un na Garlst löppt. In’n Süden geiht de K 46 na Scharmbeek un is verbunnen mit de Bundsstraat 74, de in’n Noordoosten na Bremervöör geiht un in’n Süüdwesten na Hu’e un Ihlpohl/Borgdamm. Lüttjere Straten gifft dat ans na Freißenbüttel, Pennigbüttel un Bargten.

De nächsten Autobahnen sünd de Autobahn 27 un de Autobahn 270. De Verkehrsknoten Bremen-Noord liggt so bi teihn Kilometer in’n Süüdwesten von Westerbeek.

De nächste Bahnhoff is so bi veer Kilometer wied weg in’n Süüdoosten in Oosterholt-Scharmbeek an de Bahnlien Bremen-Bremerhoben.

## Footnoten
Wilfried Geiger

**Wilfried Geiger** (* 23. September 1952 in Stood) is en düütschen Kommunalpolitiker. He weer von 2006 bet 2014 de hauptamtliche Börgermeester von de Stadt Bookholt.

Geiger is 1952 in Stood boren. Nadem he de School afslaten hett, hett he en Loopbahn in de Verwaltung anfungen. He is Diplom-Verwaltungswirt (FH) un weer 21 Johr in de Stadtverwaltung von Buxthu. To’n 1. November 1991 is he denn in de Verwaltung von de Stadt Bookholt wesselt.

In Bookholt weer Geiger toeerst Amtsleiter, denn Dezernent un Stadtkämmerer. He weer blangen de Finanzen ok för Personal un Bo tostännig.

Geiger is an’n 10. September 2006 as parteilosen Kannedaat mit 67,5 Prozent von de Stimmen för acht Johr as Börgermeester von Bookholt wählt worrn un weer dormit de Nafolger von Börgermeester Norbert Stein von de SPD. Bi de nächste Wahl an’n 25. Mai 2014 hett he sik nich wedder opstellen laten, vonwegen dat he al kort vör dat Rentenöller weer.

Siene Amtstied is an’n 31. Oktober 2014 aflopen un sien Nafolger weer denn Jan-Hendrik Röhse von de CDU.

In siene Freetied is he in’n Rotary Club aktiv.

## Footnoten
Moorbörger Barg

De **Moorbörger Barg** is en künstlichen Barg in Moorborg.

De Barg is in de Tied na 2000 anleggt worrn, as se dat Containerterminal Oolwarder boot hebbt. De Eer, de dor bi över weer, hebbt se dor aflagert. De Barg liggt an’n Süüdrand von dat Terminal op en Rebeed von üm un bi 35 Hektar. Dat Rebeed is 1,4 Kilometer lang un maximal 350 Meter breed. De höögste Punkt liggt op 21,9 Metern över Normalnull an dat bredere Oostenn von’n Barg, dat an de Süderelv grenzt. De smale Westdeel, de dör en lütten Bargsadel aftrennt is, is blots 18,6 Meter hoog. An de Süüdkant von’n Barg liggt glieks Moorborg.

De Barg is an’n 11. Juni 2005 as Freetiedrebeed offiziell freegeven worrn. Dat gifft en dicht Nett von Wannerweeg över den kumpletten Barg, op den grote Magerrasenrebeden liggen doot, aver ok Streiaavtwischen, Doodholtrebeden un Fuchtbiotopen. Von’n höögsten Punkt reckt de Sicht över dat Containerterminal över de Köhlbrandbrügg bet na de Hambörger Binnenstadt in’n Noorden un na de Horbörger Bargen in’n Süden.

## Footnoten



## Weblenken
Schätzendörp

**Schätzendörp** () is en Dörp in de Gemeen Äästörp (Samtgemeen Hanstää) in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.

## Geografie

Dat Dörp liggt in de Lümbörger Heid. Twüschen Schätzendörp un Sohrndörp löppt de Büner Beek langs, de nich wied von dat Dörp af in de Smale Au münnt. De flütt denn wieder na Noorden na de Seev to.

De Naveröörd sünd Niendörp un Tiesenbarg in’n Noorden, Garlstörp in’n Noordoosten, Lübberstää un Äästörp in’n Süüdoosten, Sohrndörp un Su’möhlen in’n Süden, Unnel in’n Westen un Ollsen in’n Noordwesten.

## Historie

Schätzendörp kummt 1244 toeerst in de Oorkunnen vör. De öllste Hoff in dat Dörp is de Degenhoff, de 1339 toeerst nawiest is. De öllsten Delen von dat hüdige Gebüüd sünd von 1527.

In’n Eersten Weltkrieg sünd acht Soldaten ut Schätzendörp fullen oder vermisst.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Garlstörp in’n Kanton Garlstörp höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Winsen tohöört. Blots von 1852 bet 1859 hett dat Dörp kort to dat Amt Solzhusen höört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Winsen. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Horborg worrn.

De Gemeen Schätzendörp is 1928 mit de Gemeen Sohrndörp tohoopleggt worrn. An’n 1. Juli 1972 is de Oort tohoop mit Sohrndörp Deel von de Gemeen Äästörp worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Schätzendörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Stephanus-Kark in Äästörp.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut’n Eersten Weltkrieg steiht in Äästörp vör de Kark.

### Verenen

Sohrndörp un Schätzendörp hebbt tohoop en freewillige Füürwehr, de 1936 grünnt worrn is.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Schätzendörp löppt de Landsstraat 213, de in’n Noorden na Hanstää un Jesborg geiht un in’n Süüdoosten na Äästörp. Von de L&nbsp;213 geiht na Noordwesten de Kreisstraat 46 na Ollsen af. In’n Süüdwesten löppt von Sohrndörp ut de K&nbsp;27 na Unnel.

De nächste Autobahn is de Autobahn 7 (Afsnidd Hamborg–Hannover). De Opfohrt 41 Äästörp liggt so fiev Kilometer in’n Süüdoosten von Schätzendörp an de K&nbsp;5.

De nächste Bahnhoff is so bi 15 Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Handörp an de Heidbahn.

### Scholen

In Schätzendörp gifft dat en Kita. Fröher harr Schätzendörp tohoop mit Sohrndörp en Volksschool.

De Kinner ut Schätzendörp gaht vondaag na de Grundschool Äästörp.

## Lüüd

De Forstwirt un Buur Norbert Leben kummt ut Schätzendörp un hett dor mit sien Fro den Degenhoff mit en Gasthuus bedreven.

## Literatur

* Heinrich Schulz: *Chronik von Schätzendorf.* 1949

## Footnoten
Tomatin (Brenneree)

**Tomatin** is en Whisky-Brenneree in den Oort Tomatin in de Graffschop Inverness-shire an’n Oostrand vun de Monadhliath Mountains in Schottland.

## Historie
De Anfäng vun de Destille gaht torüch bit in’t 15. Johrhunnert, as Veehhännlers un -drievers jemehrn Whisky vun en Brenneree in’t Old Laird’s House köfft hebbt, woneem vundaag de Tomatin-Brenneree steiht. 1897 weer de Brenneree offiziell grünnt un von dor an na Gesett bedreven. 1906 is Tomatin bankrott gahn, man al 1909 weer se wedder apen maakt.

Mit twee Brennblasen weer se bit 1956 een vun de lütteren Destillen, man denn kemen twee wietere Brennblasen dorto. Twee Johren later weern noch mol twee Brennblasen inboet un 1961 denn noch mol veer Stück. En föffte Brennblaas keem 1964 dorto, so dat Tomatin för korte Tiet de eenzige schottische Whiskybrenneree weer, de en unevene Tall vun Brennblasen (*stills*) harr. In’t Johr 1974 sünd denn noch mol dree Brennblasen dorto kamen, gliektietig is de egene Molteree dicht maakt worrn. Mit wtölf Millionen Liter in’t Johr weer Tomatin to de Tiet de gröttste Whiskybrenneree in Schottland. 1985 is de Destille wedder insolvent wesen un is 1986 denn vun de japaansche Takara Shuzo Co. and Okara & Co. övernahmen worrn, de dormit dat eerste japaansche Ünnernehmen weer, dat en schottische Brenneree beseten hett. Siet 1998 nöömt se sik Tomatin Distillery Co Ltd. Meten an’t Produkschoonsvolumen höört Tomatin hüüt to de teihn gröttsten Destillen in Schottland.

## Produkschoon
Tomatin höört to dat schottische Whiskyrebeet Highlands. Dat Water för de Produkschoon stammt ut den Allt na Frithe Born, dat Molt warrt vun de Glen Ord Maltings betogen, siet de egene Molteree dicht makt weer. De Tomatin-Brenneree bargt alltohopen 23 Brennblasen, vun de hüüt man blots noch 12 insett warrt. De Destille hett ok en Besökerzentrum un kann besichtigt warrn.

En groten Deel vun den Whisky, de bi Tomatin produzeert warrt warrt för Blends bruukt, so as för de huusegenen *[[Antiquary]]* un *[[The Talisman]]*. Hüüt warrt aver ok veel Weert op go’e Single-Malt-Whiskys leggt.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Daniel Lerner: *Schottischer Whisky*. Köhnemann Verlagsgesellschaft mbH, Köln 1998, ISBN 3-8290-0417-6.

## Weblenken
Seeler

**Seeler** is de Familiennaam von

* Christian Seeler (* 1958), düütschen Schauspeler un Intendant,
* Dieter Seeler (1931–1979), düütschen Footballspeler,
* Edgar V. Seeler (1867–1929), US-amerikaanschen Architekt,
* Erwin Seeler (1910–1997), düütschen Footballspeler,
* Georg Seeler (1895–1979), düütschen Politiker (SPD),
* Hans-Joachim Seeler (1930–2015), düütschen Politiker (SPD),
* Ingrid Seeler (* 1928), düütsche Politikerin (SPD),
* Joachim Seeler (* 1964), düütschen Politiker (SPD),
* Margarete Seeler (1909–1996), düütsche Künstlerin, Grafikerin, Malerin un Schrieversche,
* Moriz Seeler (1896–1942), düütschen Dichter un Schauspeler,
* Nick Seeler (* 1993), US-amerikaanschen Ieshockeyspeler,
* Otto F. Seeler (1913–1997), US-amerikaanschen Architekt,
* Silva Seeler (* 1951), düütsche Politikerin (SPD),
* Uwe Seeler (1936–2022), düütschen Footballspeler,
* Walter Seeler (1929–1996), düütschen Journalist,
* Wilhelm von Seeler (1861–1925), düütschbaltschen Jurist.

Kiek ok bi: Seler.
Georg Weidenhöfer

**Georg Weidenhöfer** is de Naam von

* Georg Weidenhöfer (1834–1900), düütschen Politiker,
* Georg Weidenhöfer (1882–1956), düütschen Politiker.
Gymnasium Solzhusen

Dat **Gymnasium Solzhusen** is en Gymnasium an’n Krüüzweg 33 in’n Süden von Solzhusen. Glieks blangenan is de Oberschool.

Dat Gymnasium is in en *Private Public Partnership* von de Deutsche Immobilien Leasing boot worrn. Köst hett dat so bi söven Millionen Euro. De Landkreis Horborg as Schooldreger mutt 20 Johr lang Raten betahlen, de von 423.000 Euro in’t eerste Johr later op 500.000 Euro anstiegen doot.

Dat Gymnasium hett mit dat Schooljohr 2002/2003 to’n 1. August 2002 apenmaakt un harr in’t eerste Johr 188 Schölers in de Klassen 7-9. Bevör dat Gymnasium in Solzhusen apenmaakt hett, müssen de Schölers ut’n Süden von’n Landkreis Horborg na dat Gymnasium Winsen, dat Gymnasium Öhm oder en Gymnasium in Lümborg. De Sporthall is 2003 trech worrn. 2012 harr de School 794 Schölers in 35 Klassen un 72 Schoolmeesters.

## Schoolbaas

* 2002-2019: Norbert Stüven
* 2019     : Jens Peter (för 'n Tiet)
* 2019-    : Dorit von Hoerschelmann

## Weblenken

* Websteed von dat Gymnasium Solzhusen (hoochdüütsch)
Bissen

**Bissen** betekent

* Bissen, dat Verhollen, wenn en Deert dörneiht,
* Bissen, Oort in de Gemeen Bissen in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen,
* Bissen, Oort in de Gemeen Wegberg in’n Kreis Heinsberg, Noordrhien-Westfalen,
* Bissen, Oort in de Gemeen Bissen in Luxemborg,
* Bissen, Oort in de Gemeen Gulpen-Wittem, Limborg, Nedderlannen,
* Bissen, Eiland an de Küst von Sweden,
* Bissen, Utdruck för Waterkanaals in’t Wallis, Swiez,
* Bissen, utstorven Eddelfamilie ut Bissenderp.

**Bissen** is de Familiennaam von

* Herman Wilhelm Bissen (1798–1868), däänschen Bildhauer,
* Rudolf Bissen (1846–1911), däänschen Maler,
* Vilhelm Bissen (1836–1913), däänschen Bildhauer.
Su’möhlen

**Su’möhlen** () is en Oort in de Gemeen Äästörp (Samtgemeen Hanstää) in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.

## Geografie

Su’möhlen liggt in de Lümbörger Heid an’t Över von de Smale Au. Nich wied von den Oort weg in’n Süden münnt de Radenbeek in de Smale Au.

De Naveröörd sünd Schätzendörp un Sohrndörp in’n Noorden, Äästörp in’n Oosten, Döhl in’n Süden, Wils in’n Süüdwesten un Unnel in’n Westen.

## Historie

Su’möhlen kummt 1370 as *Sudermolen* toeerst in de Oorkunnen vör.

1881 hett de Familie Rabeler den Hoff övernahmen. 1946 is de Hoff afbrennt. Na den Brand is dat Wahnhuus wedder opboot worrn un de Besitters hebbt dor en Restaurant in inricht. Dat Restaurant mit Frömmenkamern hett 1948 opmaakt. De Watermöhl an de Smale Au hett noch bet 1950 Koorn mahlt un is denn tomaakt worrn. 1959 is de Anlaag to en Hotel utboot worrn, dat 1974 en ne’en Trakt mit 24 Kamern un en Wellness-Bereich mit Swemmbad, Sauna un Solarium kregen hett. 1994 hebbt se dat Hotel üm noch en Etaasch opstockt.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Garlstörp in’n Kanton Garlstörp höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to dat Amt Winsen tohöört. Blots von 1852 bet 1859 hett dat Dörp kort to dat Amt Solzhusen höört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Winsen. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Horborg worrn.

Su’möhlen höört al von öllers to de Gemeen Sohrndörp mit to. De Oort is an’n 1. Juli 1972 tohoop mit Sohrndörp Deel von de Gemeen Äästörp worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Su’möhlen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Stephanus-Kark in Äästörp.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

De eenzigen grötteren Straten ut Su’möhlen rut sünd de Straat na Noorden na Sohrndörp, de an de Kreisstraat 27 ran löppt un in Sohrndörp mit de Landsstraat 213 verbunnen is, un na Oosten na Äästörp an de L&nbsp;212 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 7 (Afsnidd Hamborg–Hannover). De Opfohrt 41 Äästörp liggt so veer Kilometer in’n Oosten von Su’möhlen.

De nächste Bahnhoff is so bi 16 Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Handörp an de Heidbahn.

## Footnoten





## Weblenken

* Websteed von dat Hotel Su’möhlen (hoochdüütsch)
Stell

**Stell** betekent

* Stell, annern Utdruck för Weevstohl,
* Stell, Gemeen in’n Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Stell, Oort in de Gemeen Stuhr in’n Landkreis Deefholt, Neddersassen,
* Stell, fröheren Oort in de Gemeen Swonewebel in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen,
* Stell, fröheren Oort in de Gemeen Brookel in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Stell, Oort in de Gemeen Hellweeg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Stell, Oort in de Gemeen Lauenbrüch in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

**Stell** is de Familiennaam von

* Aaron Stell (1911–1996), US-amerikaanschen Filmeditor,
,
* George Stell (1933–2014), US-amerikaanschen Physiker,
* Hans-Dieter Stell (* 1955), düütschen Diplomaat,
* Hermann Stell (1944–2004), düütschen Politiker,
* Joe Stell (* 1928), US-amerikaanschen Politiker,
* Philip Stell (1934–2004), brietschen Chirurg un Historiker,
* Robert Stell Heflin (1815–1901), US-amerikaanschen Avkaat un Politiker.

Kiek ok bi: Stel.
Ang Nyima

**Ang Nyima** (* 1931; † 1986) weer en  nepaleesch Bargstieger ut dat Volk vun de  Sherpa.

Ang Nyima leev in Darjeeling un weer as Dräger bi de beid Swiezer Versöök to de Eerstbestiegen vun den Mount Everest in dat Johr 1952 dorbi. Een Johr later weer he Dräger vun de toletzt spoodriek britischen Expeditschoon. Tosommen mit Edmund Hillary un Tenzing Norgay hett Nyima dat letzte Hoochlager inricht, is denn aber weer afsteegen.

An' 17. Mai 1960 gelung Ang Nyima tosommen mit Chris Bonington un Richard H. Grant de Eerstbestiegen vun den Annapurna II (7937m hooch).

## Weblenken
*Biografie vun Ang Nyima de National Geographical Society
Aberfeldy (Brenneree)

**Aberfeldy** is en Whiskybrenneree in Aberfeldy, Perthshire, Schottland. De Brennereebowarken sünd in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie&nbsp;B inordent.

## Historie
De Brenneree an’n Rand vun’n Oort mit glieken Naam is in’t Johr 1896 vun de Bröder John un Tommy Dewar an’t Över vun den Tay grünnt worrn, op dat Rebeet vun de ehmolige Destille **Pitilie**, de an de glieken Steed twüschen 1827 un 1867 vun Alexander McLean bedreven worrn is. De Produkschoon is 1898 anlopen. Twüschen 1917 un 1919 is de Destille nich in Bedrief. 1925 is de BRenneree an de *Distillers Company Limited* (DCL) verköfft worrn un keem so 1930 an de *Scottish Malt Distillers* (SMD). De egene Molteree weer 1972 dicht maakt, as to Tiet in vele annere Brennereen ok. De Tall vun de Brennblasen is denn op veer verdubbelt worrn. 1998 hett Bacardi de Brenneree *Aberfeldy* tosamen mit dree annere Destillen ut den Bestand vun DCL övernahmen. 

## Produkschooon
*Aberfeldy* tellt to dat schottische Whiskyrebeet Highlands. Dat Water för de Produkschoon warrt ut den Pitilie Burn betogen. In de Brenneree gifft dat en Meeschfatt (*mash tun*) vun 6,8&nbsp;t ut Eddelstahl un acht Gäärfatten (*wash backs*) to 34.000&nbsp;l ut Holt vun Sibirische Lärken. Brennt warrt de Whisky in twee *wash stills* to 17.000&nbsp;l un twee *spirit stills* to 14.000&nbsp;l, de mit Damp hitt maakt warrt.

De Destille is egens to den Sinn boet worrn, Whisky för Blends to produzeren, de to de Tiet jümmer mehr in’t Kamen weern. So ist de produzeerte Whisky lange Tiet alleen för den Blend-Versnitt bruukt worrn. Ok hüüt warrt noch de gröttste Deel vun de Produkschoon för den huusegenen Dewar’s verbruukt, de in de USA de meistverköffte schottische Blended Whisky is. Mit de Övernahm vun de Destille dör Bacardi is de Palette vun Produkten düütlich breder worrn, un so warrt vundaag ok en Andeel as Single-Malt-Whisky op’n Markt anboden.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Borns


## Weblenken

* The Definitive Scotch Whisky Information Website (engelsch)
Wittenbarg (Mehrdüdig Begreep)

**Wittenbarg** betekent

* Wittenbarg, Stadt in’n Landkreis Wittenbarg, Sassen-Anholt,
* Wittenbarg, Stadt in’n Landkreis Prignitz, Brannenborg,
* Wittenbarg, Oort in de Gemeen Hagen in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Wittenbarg, fröheren Oort in’n hüdigen gemeenfre’en Bezirk Oosterheid in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen,
* Wittenbarg, Oort in de Gemeen Seevdaal in’n Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Wittenbarg, Oort in de Gemeen Mattensraad in’n Kreis Plöön, Sleswig-Holsteen,
* Wittenbarg, Barg bi Göttingen, Neddersassen,
* Wittenbarg, Barg in de Lümbörger Heid, Neddersassen.
Harald Maack

**Harald Maack** (* 12. November 1955 in Stell) is en düütschen Schauspeler.

Maack is 1955 in Stell boren. Na dat Abitur hett he en Lehr as Speditschoonskoopmann bi de Firma Lexzau, Scharbau GmbH & Co. in Hamborg maakt. 

1978 kreeg he en eerst Gastengagement an dat Hambörger Ohnsorg-Theater. He hett denn von 1979 bet 1983 en Schauspeelutbillung an dat Hamborger *Schauspielstudio Frese* maakt. Na disse Tied harr he verscheden Theaterengagements. Maack güng toeerst mit en Anfängerverdrag an dat Stadttheater Ingolstadt. Denn kemen Gastverdrääg an dat Slotttheater Celle un dat Stadttheater Freiburg. 1985 hett he in Wien an dat Theater in der Josefstadt ünner Speelbaas Klaus Emmerich de Rull as *Azolan* in de öösterrieksche Eerstopföhrung von dat Theaterstück *[[Gefährliche Liebschaften]]* von Christopher Hampton speelt. In de Josefstadt is he ok as *Valmont* in Heiner Müller sien Theaterstück *[[Quartett (Heiner Müller)|Quartett]]* optreden.

1990 keem Maack na Hamborg trügg un hett dor Theater speelt. Von 1991 bet 1994 weer he in de Kulturfabrik Kampnagel ünner annern as *Der Merkl Franz* in Ödön von Horvath sien Theaterstück *[[Kasimir und Karoline]]* in de Inszeneerung von Thomas Mattschoß to sehn. 1997 hett he, ok in en Inszeneerung von Thomas Mattschoß, den *Fernando* in dat Truurspeel *[[Stella (Goethe)|Stella]]* von Johann Wolfgang von Goethe speelt. 2002 weer he an dat *Theater N.N.* in Hamborg in Patrick Süskind sien Monolog *[[Der Kontrabass]]*. 2004 is he bi’n *[[Jedermann|Hamburger Jedermann]]* in de Spiekerstadt optreden. An de plattdüütsche August-Hinrichs-Bühn in Ollnborg hett he in de Speeltied 2006/2007 in *Elling* von Axel Hellstenius speelt.  

Vör de Kamera stünn Maack toeerst al in de Johren 1980. 1982 hett he de Hauptrull in de Komödie *Herzlichen Glückwunsch* speelt. 1991 hett he denn in’n Kinofilm *[[Karniggels]]* von Detlev Buck mitspeelt un 1992 harr he en Nevenrull in *[[Schtonk!]]*. 

Siet de Johren 1990 is Maack fakener in düütsche Feernseh- un Filmprodukschonen to sehn. He hett in’t Feernsehn en poor gröttere Rullen över en ganze Serie, över enkelte Episoden oder enkelte Episoden övernahmen. 

Besünners bekannt worrn bi dat Publikum is Maack dör twee Rullen in Produkschonen von dat ZDF. Von 1995 bet 2007 hett he in över 80 Episoden an de Sied von Mariele Millowitsch un Walter Sittler den Portier *Schmollke* in de Vöravendserie *[[girl friends – Freundschaft mit Herz]]* speelt. Von 2007 af an hett he denn Rull in de ZDF-Serie *[[Notruf Hafenkante]]* övernahmen. Dor is he de Polizeioberkommissar *Jörn Wollenberger*.

En Rull, de jümmer wedder in de Serie opdükern dee, harr Maack siet 2005 ok as *Dr. Wilhelmy* in de ARD-Serie *[[Der Dicke]]*.

Maack schrifft blangenbi ok plattdüütsche Kortgeschichten. 2013 hett he bi *[[Vertell doch mal]]* mit de Geschicht *Dat gröne Kleed* den drüden Platz maakt.

## Filmrullen (Utwahl)

## Weblenken

* 
* Websteed von Harald Maack (hoochdüütsch)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Footnoten
Jernej Zaplotnik

**Jernej „Nejc“ Zaplotnik** (* 16. April 1952 in Kranj; † 24. April 1983 an' Manaslu) weer en sloweensch Bargstieger.

Zaplotnik schreev Bargstiegerhistorie, as he tosommen mit Andrej Štremfelj to'n eersten un bitlang eenzig Mal den kumpletten Westgrat vun den Mount Everest dwung. An' 13. Mai 1979 hemm beid den Tipp reckt un sünd ansluutend över dat Hornbein-Couloir afsteegen. Zaplotnik hett etwa 350 Tippen besteegen, dorünner mit den Makalu (1975) un den Gasherbrum II (1977) twee wiedere Achtduusender. Zaplotnik is mit 31 Johren dör en Lawine up etwa 4500m Hööcht an' Manaslu to Dood kommen.
Thalassa (Maand)

**Thalassa** (ok *Neptun IV)* is de tweetbinnerste Maand vun den Planet Neptun.

## Opdecken un Naam
Thalassa is in’n September 1989 vun Richard John Terrile op Foto-Opnahmen vun de Ruumsond *[[Voyager 2]]* opdeckt worrn. Bekannt geven weer dat an’n 29. September 1989. De Maand hett dormols sien vörlöpige Beteken *S/1989&nbsp;N&nbsp;5* kregen. An’n 16. September 1991 is de Maand vun de Internatschonalen Astronoomschen Union (IAU) na Thalassa, en Seegöddin ut de greekschen Mythologie, de Dochter vun Aither un Hemera, nöömt worrn. „Thalassa“ is butendem dat greeksche Woort för „de See“. In de Antike gell Thalassa as Personifezeren vun de Middellannsche See.

## Ümloop un Rotatschoon
Thalassa kreist op en meist perfekt kreisrunne Ümloopbahn in en middleren Afstand vun 50.075&nbsp;km üm den Middelpunkt vun’n Neptun, also ruchweg 25.300&nbsp;km över de Wulkenböverflach vun den Planet. De Exzentrizität vun de Bahn liggt bi  0,0002. Gegen den Äquater is Thalassa üm 0,209° neegt.

De Bahn vun’n binnersten Maand Naiad is man blots 1.840&nbsp;km wiet vun den Orbit vun Thalassa weg, de nächste Maand Despina in en Afstand vun 2.450&nbsp;km. De all leegt midden in de beiden binnersten Neptunringen, den Galle-Ring (1989 N3R) un den LeVerrier-Ring (1989 N2R).

För en Ümloop üm Neptun bruukt Thalasaa ruchweg 7 Stünnen, 28 Minuuten un 32 Sekunnen. Dat is gauer as de Rotatschoon vun’n Neptun, so dat de Maand vun’n Neptun ut sehn in’n Westen opgeiht un in’n Oosten ünner.

De Bahn vun Thalassa liggt binnen den kritischen Afstand, de as Roche-Grenz betekent warrt. De Maans kummt op sien Bahn jümmer neger an’n Neptun mit de Tiet un is dorbi starke Tiedenkräft utsett, de inst den Maand tweirieten warrt. Wohrschienlich billt sik ut de Överresten denn en ne’en Ring oder se stört in de Gasschichten vun Neptun, wenn se nich vörher vergleihn doot.

## Physikaalsche Eegenschoppen
De Form vun Thalassa es unregelmatig. De Maand is düster und hett en Grött vun 104 × 100 × 52&nbsp;km. Vun all bekannten Neptun-Maanden is he dromit de söövtgröttste. De Temperatur an de Böverflach warrt op −222&nbsp;°C (~51&nbsp;K) schätzt. Dat gifft keen Anteken dorför, dat de Maand na sien Entstahn geoloogsche Vörgäng utsett weer. Wohrschinelich is, dat Thalassa to de so nöömten Rubble Piles höört, de sik rööd ut Fragmenten vun en ehmoligen Maand tosamensett.

## Utforschen
Vun Thalassa sünd bit hüüt blots wenige versmeerte Biller maakt worrn, vunwegen dat de Maand vörher noch nich bekannt weer. Dorna sünd vun de Eer ut Beobachten vun’t Neptunsystem maakt worrn, as to’n Bispeel dör dat Hubble-Weltruumteleskop. 2002/2003 is dat System vun de Keck-Steernwacht mit en adaptive Optik ünnersöcht worrn.

## Weblenken

* NASA: Planetary Satellite Physical Parameters NASA: Physikaalsche Grötten (engelsch)
* NASA: Planetary Satellite Mean Orbital Parameters NASA: Orbitale Grötten (engelsch)
Ludger Pistor

**Ludger Pistor** (* 16. März 1959 in Riäkelhusen) is en düütschen Schauspeler.

## Leven un Wark
Pistor hett eerst an’t Max-Reinhardt-Seminar in Wien un dorna twee Johren in’t *Herbert-Berghof-Studio* in New York City studeert. Sien eersten Engagements harr he an’t Theater in München, de eersten Feernsehrullen kemen in de 1980er Johren, so as in de Feernsehreeg *[[Tatort]]*, in de he den Helpsmann vun Kommisar *Schimanski* weer.

För sien Rull as *Klaus Krapp* de Reeg *Balko* is he 1996 un 1999 uttekent worrn. He harr hier jümmer wedder Szenen, in de he mit sien Mudder vertell, de aver nienich to sehn weer. Disse Running Gag is later in verschedene annere Filmrullen opgrepen worrn. 2006 weer he as Swiezer Privatbänker to sehn, wiel he in Quentin Tarantino sien *Inglourious Basterds* in en Nevenrull optreden is.

Pistor is Schirmherr vun’n Lansverband klass’sch-barocke Riederee Oost e.V..

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
För sien Film- un Feernsehwarken is Pistor bit hüüt (Januar 2015) dreemol för Filmpriesen vörslahn wesen. Twee dorvun hett he wunnen:
* 1996: den *[[Adolf-Grimme-Pries]]* in de Kategorie *Feernsehreeg/Minireeg* för *Balko*
* 1999: den *[[Düütsch Feernsehpries|Düütschen Feernsehpries]]* in de Kategorie *Best Hööftdorsteller in en Feernsehreeg* för *Balko*

## Borns


## Weblenken
Detlef Barthold von Schrader

**Detlef Barthold von Schrader** (* 1738; † 23. Oktober 1830 in Horborg) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von Schrader is 1738 as Söhn von Eleonore Margarete, borene von Wackerbarth (22. Dezember 1715–31. Dezember 1795), un Christian Otto von Schrader (6. Juni 1688–11. Oktober 1766) boren.

He is 1773 Drost in dat Amt Ebstörp worrn, 1779 in dat Amt Loonborg, 1787 in de Ämter Bleikd un Garz un 1793 Oberhauptmann in de Ämter Bleikd un Garz.

He weer von 1800 bet 1830 as Landdrost tostännig för de Ämter Horborg, Winsen, Willemsborg un Mesborg. In de Franzosentied weer he in de Tied von’n 1. März 1810 bet 31. Dezember 1810 de Präfekt von dat Departement von de Nedderelv binnen dat Königriek Westfalen.

He weer verheiraadt mit Charlotte Friederike, borene von Münchhausen (* 6. Juni 1745). De beiden harrn ünner annern de Kinner Charlotte Eleonore Christine († 18. Juni 1817), Georg August Friedrich Henning (1777–1834) un Carl Ernst Adolph Burchard Ulrich.

He hett dat Grootkrüüz von’n Guelphenorden kregen.
John Meredyth Lucas

**John Meredyth Lucas** (* 1. Mai 1919; † 19. Oktober 2002 in Newport Beach, Kalifornien, USA) weer en US-amerikaanschen Dreihbookschriever, Filmspeelbaas un Filmproduzent.

## Leven un Wark
John Lucas weer de Söhn vun de Schrieversche Bess Meredyth un vun den Filmmaker Wilfred Lucas. Sien Öllern hebbt sik 1927 scheden laten, man sien Mudder hett noch mol heiraat, neemlich den bekannten Speelbaas Michael Curtiz. Lucas hett verschedene Militärscholen besöcht un füng dorna an, Dreihböker to schrieven, ünner annern för de Feernsehregen *Ben Casey*, *Star Trek*, *The Fugitive*, *Mannix*, *Kojak* un annere. Bi eenige vun de Feernsehregen hett he ok de een oder annere Episood as Speelbaas in sien Verantwoorten hatt.

In’t Öller vun 83 Johren is Lucas 2002 an Leukämie dootbleven. Mit George Lucas weer he nich verwandt.

## Filmografie (Utwahl)
 

## Filmpriesen
Lucas weer in sien Loopbahn tweemol för Priesen nomineert, vun de he aver keen wunnen hett. Beide Vörslääg weern för den *[[Emmy]]* för sien Arbeit an de Feernsehreeg *Insight*.

## Weblenken
*
List vun de schottischen Brennereen

De Tall vun de **schottischen Brennereen** is bannig groot. In keen anner’t Land warrt so veel Whisky brennt, as in Schottland, ok wenn bit hüüt nich kloor is, woneem de Whisky sien Oorsprung hett – in Schottland oder in Irland. 2009 weer in Schottland in ruchweg hunnert Destillen Whisky herstellt, man dorta kamt noch wietere hunnerte Brennereen, de to Tiet stillleggt sünd oder de dat intwüschen nich mehr mehr gifft. Butendem kamt ok jümmer mol wedder ne’e Brenneree dorto, de jemehr Whisky mitünner noch nich op’n Markt to kriegen is.

De schottischen Brennereen un de Whiskys, de dor brennt warrt, warrt in söss verschedene Whiskyrebeden indeelt. De Whiskys vun en Rebeet hebbt tomeist glieke tyypsche Egenorden vun’n Smack her, liekers künnt se ok bannig ünnerscheedlich wesen. Mit Afstand de meisten Whisky-Brennereen staht in dat Rebeet *[[Speyside]]*, wat vun de geograafschen Flach man eher lütt is. De tweetmeisten Brennereen staht in dat Rebeet vun de *[[Highlands]]*. De annern veer Whiskyrebeden sünd de *[[Schottische Lowlands|Lowlands]]*, dat Eiland *[[Islay]]*, de annern *Eilannen* un opletzt *[[Campbeltown]]* op dat Halfeiland Kintyre.
Normandie (Schipp, 1935)

De ***Normandie*** weer en franzöösch Passageerschipp vun de Compagnie Générale Transatlantique (*CGT* oder *French Line*), de 1935 in Deenst kamen is. Se weer dat gröttste Schipp in de Welt, as se 1935 rutkeem; un hett mehrere Malen dat blaue Band dragen. Bet hüüt gellt se as en Mielensteen vun dat Passageerschippbo vunwegen ehr besünnern Rumpform un ehr Art-Deco-Stil. Faken warrt se beschreven as dat „perfekte Passageerschipp“. Ehr Design is en wesentliche Grundlaag för dat Opboen vun aktuellen Ozeanliners as de *[[Queen Mary 2]]*.

## Geschicht
Dat Schipp worr 1932 to Water laten in Saint-Nazaire in Frankriek un weer fardig in 1935. Se droog dat blaue Band op ehr eersten Reis dörch den transatlantischen Ozean, op de Linie twüschen Le Havre un New York. Mit de Queen Mary hett se mehrere Malen dat blaue Band verloren un wedder wunnen. De beid Scheep weren johrenlang de gausten Scheep in'e Welt, man ennlich weer de Queen Mary dat Gauste vun de beiden. Na dat Utbreken vun den tweeten Weltkrieg worr dat Schipp vun de amerikaansche Marine beslagnahmt un in en Truppentransporter ümboot. Se kreeg en ne'en Naam, *USS Lafayette (AP-53)*.

Wieldes dat Schipp an't Ümboen weer, brook en Füer in dat Schipp ut, vunwegen Funken vun en Sniedbrenner. Dat Schipp känter un sunk an de New York Passenger Ship Terminal. Dat Schipp scheen to düer to renoveren un 1946 worr se afwrackt.
Imperial (Brenneree)

**Imperial** weer en Whiskybrenneree in Carron in Moray, Schottland. 

## Historie
De Brenneree is in’t Johr 1897 vun Thomas MacKenzie grünnt worrn un füng een Johr later in’n Sommer 1898 mit de Produkschoon an. Man, al dat Johr dorop müss de Destille wedder dicht maakt warrn. Eerst 1919 is se wedder apen maakt worrn, man wedder blots för korte Tiet, vunwegen dat de ne’e Besitter, de *[[Distillers Company Limited]]* (DCL), de Anlagen 1925 wedder dicht maakt hebbt – mit Utnahm vun de Molteree. Eerst 1955 güng de Produkschoon in de Brenneree wedder los. 1965 weer de Tall vun de Brennblasen op veer verdubbelt. 1985 is de Brenneree in den Besitt vun *Allied Distillers* wesselt, de se noch dat glieke Johr bit 1989 stillleggt hett. Siet de Övernahm vun de *Allied Destillers* in’n Sommer 2005 höör de Destille to den Kunzern Pernod Ricard. De Destille is in’t Johr 2013 afreten worrn, üm Platz to maken för de ne’e Dalmunach-Brenneree, de siet Oktober 2014 Whisky produzeert.

## Produkschoon
De Imperial-Brenneree höör to dat schottische Whiskyrebeet Speyside un hett ehr Water ut den Ballintomb Burn betogen. Aas de egene Molteree dicht maakt worrn is, is dat Molt denn vun de Burghead Maltings köfft worrn. De Brenneree harr en Meeschfatt (*mash tun*) ut Eddelstahl vun 11,56&nbsp;t un söss Gäärfatten (*wash backs*) ut Lärkenholt to 56.500&nbsp;l. Brennt weer in twee *wash stills* to 21.000&nbsp;l un twee *spirit stills* to 18.800&nbsp;l.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Weblenken
Eduard Christian von Lütcken

** Christian von Lütcken** (* 2. Dezember 1800 in Jörk; † 25. April 1865 in Ossenbrügge) weer en hannöverschen Politiker un von November 1853 bet Juli 1855 Ministerpräsident, Huus-, Finanz- un Hannelsminister.

Eduard Christian von Lütcken is 1800 as Söhn von Margarete Dorothea Amalia, borene von der Decken (9. April 1773-1. Februar 1848), un den Verwaltungsbeamten Claus Heinrich von Lütcken (18. Mai 1765-22. September 1819) in Jörk boren. He hett Juristeree an de Universität Göttingen studeert. Von Lütcken weer dor Liddmaat von dat Corps Bremensia Göttingen. Na sien Studium is he 1822 Auditer bi dat Amt Oosterholt worrn, 1824 Hoffgerichtsassesser bi dat Hoffgericht Stood, 1826 Interimsadministrater un Amtsassesser bi dat Grevengericht Oolland un 1834 Greev von dat Grevengericht. He is 1838 Kabinettsraad in dat Kabinettsministerium worrn un 1842 Gehemen Kabinettsraad. De breemsche Ridderschop hett em in de eerste Kamer entsandt. Dor weer he bet 1840 Generalsyndikus. Von 1839 bet 1848 weer he außerordentlich Liddmaat von’n Hannöverschen Staatsraad, denn 1849 bet 1855 Liddmaat von’n Staatsraad un 1856 bet 1864 wedder auerordentlich Liddmaat von’n Staatsraad. In de Tied von 1853 bet 1855 weer he Präsident von’n Staatsraad. Von 1842 bet 1845 weer he Landdrost in Horborg un gliektiedig Amtmann von dat Amt Horborg un von 1845 bet 1853 Landdrost von de Landdrostie Ossenbrüge. In’n November 1853, nadem dat mit de Verfatensrevision in Hannover nich klappt hett, is dat Ministerium Schele trüggtreden un dat hett Neewahlen för de Twete Kamer geven. Bismarck harr hööpt, dat Georg Heinrich Bacmeister mit dat Billen von en neet Kabinett beopdragt warrt. Aver dor is nix von worrn, von wegen dat de hannöversche Ridderschop mit Bacmeister nich verhanneln wull. De Ridderschop hett denn von Lütcken as ehren Kannedaten vörslahn. Mit von Lütcken wull de Ridderschop dat henkriegen, dat de Verfaten in ehr Gestalt vör 1848 dör Hülp von’n Bund wedder herstellt warrt. 1855 hett Georg V. de liberale Verfaten wedder ophoven un von Lütcken hett sien Amt afgeven. Von 1856 bet 1865 weer he denn wedder Landdrost von de Landdrostie Ossenbrügge.

Von Lütcken hett an’n 16. April 1850 Charlotte von Gülich (6. April 1814-28. Mai 1874) freet. De beiden hebbt den Söhn Eduard (21. Dezember 1851-10. November 1926) hatt.

## Footnoten
Georg Friedrich von Spörcken

**Georg Friedrich von Spörcken** (* 9. März 1667 in Langeln; † 11. März 1728 in Horborg) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von Spörcken is 1667 in Langeln boren un an’n 11. Juni 1667 döfft worrn. He weer as Landdrost tostännig för de Ämter Horborg, Winsen, Willemsborg un Mesborg.

He hett an’n 29. Mai 1694 in Wulfenbüttel Anna Elisabeth von der Schulenburg (30. Dezember 1673-10. März 1730) freet. De beiden harrn ünner annern de Kinner Werner Adolph Gottlieb (1695-9. Februar 1752), de Landdrost in Horborg weer, August Friedrich (28. August 1698-13. Juni 1776), de later General för dat Kurförstendom Bruunswiek-Lümborg weer, Melusine Agnes (6. Mai 1701-10. August 1777), un Moritz August (10. September 1711-11. Juni 1765), de Generalleutnant in dat Kurförstendom Sassen weer.
Friedrich von der Schulenburg

**Friedrich von der Schulenburg** (* 3. September 1711; † 4. August 1765) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von der Schulenburg is 1711 as Söhn von Hedwig Ernestina, borene von Sternberg, un Christian Günther von der Schulenburg (5. September 1684–25. Juni 1750) boren. He hett an’n 16. Juli 1748 Wilhemine Christiane von Münchhausen (6. Mai 1728–4. Juni 1769) freet un weer von 1752 bet to sien Dood 1765 as Landdrost tostännig för de Ämter Horborg, Winsen, Willemsborg un Mesborg.

Von der Schulenburg is an’n 14. Juni 1765 bi en Schievenscheten bi de Pulvermöhl in Mäkelfeld dör en Versehn von Anna Maria Thiling anschaten worrn. He is so swoor verwunnt worrn, dat he an’n 4. August doodbleven is. He is denn an’n 9. August ünner de Dreefaltigkeitskark in Horborg begraven worrn.

Sien Nafolger as Landdrost weer denn Otto von Münchhausen.

## Footnoten
Joel Hirschhorn

**Joel Hirschhorn** (* 18. Dezember 1937 in de Bronx, New York City; † 17. September 2005 in Thousand Oaks, Kalifornien) weer en US-amerikaanschen Komponist un Leederschriever.

## Leven un Wark
Hirschhorn hett in sien Loopbahn tallrieke Filmmusiken schreven un is dorför ok mehrfack mit Filmpriesen uttekent worrn. Blangen bekannte Kinofilmen hett he ok Feernsehepisoden ut Regen as*How I Met Your Mother* oder *The Simpsons* musikaalsch ümsett. Mit beropene Musikers as to’n Bispeel Elvis Presley, Aretha Franklin, Roy Orbison, Frank Sinatra oder Julian Lennon hett he Musikalbums opnahmen. Alltohopen hett he mehr as 93 Millionen Schallplaten verköfft.

De Komponist Hirschhorn weer mit de Dokumentarfilmmakersche Jennifer Carter verheiraat.

## Filmmusiken (Utwahl)

## Utteken
Hirschhorn is för sien Kompositschonen för Film un Musical alltohopen teihnmol för Priesen vörsehn wesen, veermol för den *[[Oscar]]*, veermol för den *[[Golden Globe]]* un tweemol för den *[[Tony Award]]*. Uttekent weer he tosamen mit sien Partner Al Kasha tweemol mit den *Oscar* in de Kategorie *[[Oscar/Best Leed|Best Leed]]*: Dat eerste mol 1973 för dat Leed „The Morning After“ ut den Film *The Poseidon Adventure* un dat annere mol 1975 för’t Leed „We May Never Love Like This Again“ ut *The Towering Inferno*

## Literatur
* Joel Hirschhorn: *Rating the Movie Stars.* Consumer Guide US, ISBN 0-88176-152-4.
* Al Kasha, Joel Hirschhorn: *Notes on Broadway: Intimate Conversations With Broadway's Greatest Songwriters.* Simon & Schuster, New York 1987, ISBN 0-671-63508-5.
* Al Kasha, Joel Hirschhorn: *If They Ask You, You Can Write a Song.* Fireside 1990, ISBN 0-671-70591-1.
* Maureen McGovern (Vörwoort), Joel Hirschhorn: *he Complete Idiot's Guide to Songwriting.* Alpha Books, 2001, ISBN 0-02-864144-2.
* Joel Hirschhorn: *Complete Idiot’s Guide to Songwriting, 2e.* Alpha Books, 2004, ISBN 1-59257-211-1.

## Weblenken
*
Amt Töst

Dat **Amt Töst** weer en Verwaltungsrebeed in dat Königriek Hannover un de prüüßsche Provinz Hannover mit Seet in Töst binnen de Landdrostie Lümborg, dat von 1859 bet 1885 bestahn hett. Dor hett groff dat Rebeed von de Samtgemenen Hullnst un Töst, von de Gemeen Vosshusen un en Deel von de Gemeen Buxthu tohöört.

Dat Leid över dat Amt harr bet 1867 en Amtmann. In de Prüßentied na 1867 hett de eerste Beamte Amtshauptmann heten.

## Historie

Bi de Verwaltungsreform in dat Königriek Hannover 1859 is dat Amt Mesborg oplööst worrn. Ut dat Rebeed von dat fröhere Amt Mesborg un de Gemeen Holm ut dat Amt Solzhusen is denn dat ne’e Amt Töst billt worrn. Dat Amtsgericht Töst, dat för dat Amt tostännig weer, harr al siet 1852 bestahn.

Nadem dat Königriek Hannover 1866 an Prüßen kamen is, sünd 1867 Stüürkreise in de ne’e Provinz Hannover inricht worrn. Dat Amt hett denn to’n Stüürkreis Horborg tohöört.

Dat Amt is bet 1885 bleven. Denn sünd in de prüüßsche Provinz Hannover de Ämter in Kreise ümwannelt worrn. Dat Amt Töst is mit dat Amt Horborg tohoopleggt worrn un dor is de Kreis Horborg von worrn.

## Amtlüüd

* 1859–1863: Amtsassesser Heinrich Ferdinand Marheineke (kommissarsch)
* 1863–1883: Heinrich Wilhelm Dieterichs

## Footnoten
Eberhard Christian Compe

** Christian Compe** (* 22. Dezember 1788 in Göttingen; † 9. Dezember 1867 in Horborg) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Compe is 1788 as Söhn von’n Gerichtsschult Heinrich Carl Bernhard Compe (1745–1802; later Amtmann in Nienborg) in Göttingen boren. He hett sik an’n 24. Oktober 1807 an de Universität Göttingen inschreven un dor Juristeree studeert. An’n 18. Januar 1809 hett Compe to de Stifters von dat Corps Hannovera Göttingen höört. Na de Schandarmen-Affäär is he in’n August 1809 ut Göttingen weg. Na dat Studium is Compe in’n hannöverschen Staatsdeenst gahn. He weer as Amtassesser von 1814 bet 1827 Interimsadministrater bi dat Amt Addelborg. Von dor is he as Amtsassesser an dat Gericht Leh gahn un hett dor von’n 9. November 1827 bet Oktober 1828 dat Leid över dat Gericht hatt. Na disse Tied weer he denn knapp teihn Johr Amtsassesser bi dat Amt Horborg. As Nafolger von Claus Otto Benedix von der Decken is he üm 1836 rüm Amtmann von dat Amt Neehuus worrn, 1846 Amtmann von dat Amt Horborg un 1853 Oberamtmann. Dat weer he bet 1858. Tohoop mit Waterbodirekter Johann Heinrich Blohm weer Compe Maat von de Horbörger Havenbokommission.

1859 is he Ehrenbörger von de Stadt Horborg worrn un 1950 hett de *Krüüzstraat* in Horborg na em den ne’en Naam *Compeweg* kregen.

He weer verheiraadt mit Karoline, borene Mehliss. De beiden harrn de Dochter Sophie (31. Januar 1833–12. Juni 1903). Compe is 1867 doodbleven un liggt begraven op’n Olen Horbörger Karkhoff.

## Footnoten
Claus Heinrich von Lütcken

**Claus Heinrich von Lütcken** (* 18. Mai 1765 op Good Holenwisch; † 22. September 1819 in Leendaal) weer en hannöverschen Verwaltungsbeamten.

Von Lütcken is 1765 op dat Good Holenwisch in Holenwisch boren. He hett Ünnerricht bi en Huuslehrer kregen un weer denn op de Kloosterschool Ilfeld. Na de School hett he an de Universität Göttingen Juristeree studeert. 1789 hett he von sien Vader dat Good Holenwisch I arvt un is dormit an’n 17. Juni 1789 in de Riddermatrikel von de Ridderschop von dat Hertogdom Bremen indragen worrn. Von Lütcken is an’n 18. Oktober 1794 in dat Gericht Leh as ne’en Richter vörstellt worrn. Dor is he bet to’n 29. März 1797 bleven, as he ut Leh weg is, üm Drost un Greev bi dat Grevengericht Oolland in Jörk to warrn. In de Franzosentied 1811 is von Lütcken Richter an dat Tribunalgericht Leh worrn. As de Laag sik 1813 gegen de Franzosen wennen dee, hebbt sik de Lüüd ut Leh un Land Wusten gegen de Besatters stellt un von Lütcken an’n 13. März 1813 to’n Regent von Leh wählt. Nadem de Franzosentied 1813 in dat Königriek Hannover denn toenn weer, hett von Lütcken Leh verlaten un in de bremen-veernsche Regerungskummission seten, de dat Leid över de Hertogdömer Bremen un Veern övernahmen harr. Von 1816 bet to sien Dood 1819 weer he Drost von dat Amt Leendaal.

He hett an’n 7. August 1794 Margarete Dorothea Amalia von der Decken (9. April 1773-1. Februar 1848) freet. De beiden harrn negen Kinner, ünner annern Ferdinand Hermann (15. Januar 1800-27. Oktober 1870), Eduard Christian (2. Dezember 1800-25. April 1865), de later Minister in dat Königriek Hannover weer, un Artemise (10. Oktober 1813–13. März 1876; hett Wilhelm von Borries freet).

## Footnoten
Wilhelm Sievers

**Wilhelm Sievers** is de Naam von

* Wilhelm Sievers (1840–1917), düütschen Politiker,
* Wilhelm Sievers (1860–1921), düütschen Geograaf,
* Wilhelm Sievers (1870–na 1947), düütschen Maler,
* Wilhelm Sievers (1896–1966), düütschen Politiker,
* Wilhelm Sievers (* 1931), düütschen Bischop.
Claus von der Decken

**Claus von der Decken** is de Naam von

* Claus von der Decken (1460–1541), Börgermeester von Stood,
* Claus Benedict von der Decken (1704–1775), düütschen Verwaltungsbeamten,
* Claus von der Decken (1741–1803), düütschen Verwaltungsbeamten,
* Claus von der Decken (1742–1826), düütschen Politiker,
* Claus Otto Benedix von der Decken (1758–1841), düütschen Verwaltungsbeamten,
* Claus von der Decken (1782–1839), düütschen Verwaltungsbeamten,
* Claus Carl Eberhard von der Decken (1780–1818), düütschen Verwaltungsbeamten.

Kiek ok bi: Carl Claus von der Decken.
Bettina Löbel

**Bettina Löbel**  (* 29. November 1962 in Dresden, nah Heirat "Bettina Mirsojan") is en ehmalge düütsch Swemmsportlerin, de för de DDR antreden is. Se wurr 1977 un 1980 DDR-Meesterin över 200&nbsp;m Borst. Hör gröttste internatschonale Spood weer de söbente Platz över 200 m Borst bi de de Olympisch Sömmerspelen 1980 in Moskau. Ok an dat 100 m Borst-Rennen hett se deelnommen, is aber in’ Vörloop all utscheeden. 

Bettina Löbel leevt hüüd in Moers un is Liddmaat bi den Duisburger ST.

## Enkeld Nahwiesen
* Bettina Löbel in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
Glenkinchie

**Glenkinchie** is en Whisky-Brenneree bi Pencaitland, East Lothian, Schottland. Se höört to’n Spirituosenkunzern Diageo (ehmols United Distillers), de en Deel vun den Whisky in jehmer Classic Malts-Reeg vermarkten deit. Die Bowarken vun de Brenneree sünd deelwies in de schottischen Denkmollisten in de Kategorie B inordent.

## Historie
De Destille weer 1825 ünner den Naam **Milton** vun de Bröder George un John Rate grünnt un eerst 1837 in *Glenkinchie* ümnöömt. De Rate-Bröder sünd 1853 bankrott gahn, so dat bit 1881 keen Whisky mehr herstellt weer. 1914 is de Brenneree an de *Scottish Malt Distillers* (SMD) gahn. As vele annere ok, is de Brenneree vun 1917 bit 1920 dicht maakt wesen. De Molteree (*Floor maltings*) vun Glenkinchie is 1968 opgeven worrn, een Johr later weer dorvun en Museum maakt. 1987 weer se an de *United Distillers&nbsp;&&nbsp;Vintners* (UDV) verköfft un güng dormit opletzt in den Besitt vun Diageo. Se is vundaag een vun de wenigen Destillen, de in de Lowlands noch Whisky brennen deit.

## Produkschoon

*Glenkinchie* is een vun de wenigen Destillen, de in de Lowlands noch hüüt Whisky brennen doot. Ehr Water kriggt de Brenneree ut de Lammermuir Springs. In de Destille gifft dat en Meeschfatt (*mash tun*) vun 8,5nbsp;t un söss Gäärfatten (*wash backs*) ut Lärken- un Pinienholt, de tosamen 258.000&nbsp;l faten doot. Brennt warrt in en *wash still* vun 20.963&nbsp;l un en *spirit still* vun 20.998&nbsp;l, de mit Damp hitt maakt warrt.

De Standard-Whisky, de ok as een vun de Classic Malts verköfft warrt, is de twölfjohrige Glenkinchie, de 2007 den teihnjohrigen aflööst hett. De Brenneree hett en Besöker-Zentrum un kann besichtigt warrn.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Borns


## Weblenken
Ben Wyvis (Brenneree)

**Ben Wyvis** weer en Whisky-Brenneree in Invergordon, Ross-shire, Schottland.

## Historie
De Destille is an’n 9. Juni 1965 op dat Rebeet vun de *[[Invergordon (Brenneree)|Invergordon Grain Distillery]]* apen maakt worrn. Ehrn Naam hett se vun den 1046&nbsp;m hogen Barg. Vun 1879 bit 1926 geev dat bi Dingwall al mol en Brenneree ünner den glieken Naam, de vun 1893 an **Ferintosh** nöömt weer. De beiden Brenneree hebbt aver mit Utnahm vun den Naam nix mit’nanner to doon. De Ben Wyvis-Brenneree is al an’n 24. Nvomber 1976 wedder dicht maakt worrn. Een Johr later weer se afreten. De beiden Brennblasen sünd licht ümboet worrn un staht intwüschen in de Brenneree Glengyle, de an’n 25. März 2004 apen maakt worrn is.

## Produkschoon
De Brenneree höör to dat schottische Whisky-Rebeet Highlands. Ehr Water hett se ut den Loch Glass nahmen. In de Destille geev dat söss Gäärfatten (*wash backs*). Brennt weer in een *wash still* to 10.000&nbsp;l un een *spirit still* mit dat glieke Volumen. Vun den Whisky ut disse Brenneree is nich veel affüllt worrn.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns