Jean-Paul Sartre

** Charles Aymard Sartre** (Uutspraak: ; * 21. Juni 1905 in Paris; † 15. April 1980 ook daar) weer een franzööschen Philosooph, Schriever, Dramatiker, Literatuurkritiker un Publizist. He gellt för enen mang de wichtigste Denkers vun de Existentschalismus un tellt to de bekanntste franzöösche  Intellektuellen in’n 20. Jaarhunnerd. He was een infloodrieken Marxist, de starken Inflood op de kritische Theorie, postkoloniale Theorie un Literatuurwetenschop neem. De Philosoophsche, Feministin un Schrieversche Simone de Beauvoir weer lange Jaren siene Partnersche. Tohoop leven de beiden in ene apen Parnterschop un stellen so den „bourgeoisen” Levenstiel, den de Sellschop vun Lüud uut dat Börgerdom verwachten weer, in Fraag. De Kunflikt twüschen de Konformität, de **', un een authentisch Leven wurr so dat wichtigste Thema in dat fröhe Wark vun Sartre un ook in sienen philosoopsch Wark **' (‘Dat Ween un dat Nix’). Sartre geev 1946 in dat Wark **' (‘De Existentschalismus is een Humanismus’), dat eerst een Vöordrag weer, ene Översicht över siene Philosophie. 1964 wurr em de [[Nobelpries för Literatur]], den he eerst aflenen wull, tospraken.

In [[Paris]] boren un opwussen, verloor Sartre mit twee Jaren sienen Vader un wuss bi siene Modder un Grootvadder op, de em dat Interess an de [[Literatuur]] wiedergeev. He gung op de prestigerieke ''École Normale Supérieure'', wo he sien Interess an de Philosophie un Denkers so as [[Henri Bergson]], [[Edmund Husserl]] un [[Martin Heidegger]] opdecken kunn. Sartre ünnerrich denn in siene fröhe Beroopsloopbaan [[Franzöösche Spraak|Franzöösch]] an verscheden [[Lycée|Lycées]].

Sartre sett sik sien Leven lang politisch in. Tiedens de [[Tweete Weltkrieg|Twede Weltkrieg]] wurr he intrucken, fungen, later freelaten un grünn denn de Wedderstandsgrupp ''Socialisme et Liberté''. Ook wenn sik de Grupp oplösen muss, as de [[Natschonaalsotschalisten]] Frankriek besetten, bleev Sartre in’n Ünnergrund ene wichtige Stimm in dat besett Land. In de Tied schreev he Ünnergrundliteratuur un Dramen so as **' (‘Slaten Döör’, ). Na den Krieg grünn he de Tiedschrift *Les Temps modernes* un sett sik jümmers starker för verscheden politische un sellschopliche Anliggen in. He ünnerstütt antikoloniale, marxistische, anarchistische un maoistische Gruppen in verordeel de franzöösche Politik in Algerien un den Vietnamkrieg. Ook in sienen laten Jaren, as dat mit siene Gesundheid bargdaal gung, bleev Sartre politisch aktiv.

Sartre sien Theaterstück **' (1948) keem 1980 ook as ''Nich to brüken'' vun [[Annedore Christians]] op [[Plattdüütsch]] översett ruut.

== Warken un Schriften ==

=== Examensarbeid ===
* **' (). Mémoire présenté pour l’obtention du Diplôme d’Études Supérieures de Philosophie 1926–1927. Sous la direction du Professeur Henri Delacroix, in Sartre inédit : le mémoire de fin d’études (1927), dans **', dir. G. Dassonneville, 22, 2018, pp. 43–246.

=== Romanen un Novellen ===
* **' () (1938)
* **' () (1939)
* **' ()
# **' () (1945)
# **' () (1945)
# **' () (1949)


=== Theaterstücken ===
* **' () (1940)
* **' () (1943)
* **' () (1944)
* **' () (1946)
* **' () (1946)
* **' () (1948) – up Platt: ''Nich to brüken'' van [[Annedore Christians]]
* **' () (1948)
* **' () (1951)
* **' (1953)
* **' (1955)
* **' () (1959)
* **' () (1965) – Adaptation van Euripides

=== Autobiografie, Memorien un Breven ===
* **' () (1964)
* **' () (1983 ; édition augmentée 1995)
* **' () (1983)
* **' () (1980), mit Benny Lévy
* **' () (1991)

### Essays
* 1947 : **' ()
* 1948 : **' ()
* 1949 : **' ()
* 1964 : **' ()
* 1964 : **' ()
* 1964 : **' ()
* 1965 : **' ()
* 1971 : **' ()
* 1972 : **' ()
* 1976 : **' ()

Nieuplage:
* 2010–2023: **' (kritische Nieuutgaven)

=== Politsche Essays ===
* **' () (1946)
* **' () (1949)
* **' () (1953)
* **' () (1972)
* **' () (1974)

### Literatuurkritik
* **' () (1944)
* **' (1947)
* **' () (1952)
* **' () (1964), tiré de **' (1948)
* **' () (1971–1972), drei Bänden
* **' () (1973)
* **' () (1975), Nieuplage: **' (1947)
;Na’n Dood ruutbrocht:
* **' () (1986)

### Philosophie
* **' () (1936)
* **' () (1936)
* **' () (1938)
* **' () (1940)
* **' () (1943)
* **' () (1946)
* **' () (1957)
* **' () (1960)
;Na’n Dood ruutbrocht:
* **' () (1983)
* **' () (1985)
* **' () (1989)

=== Kinofilme ===
* 1954 : **' () de Jacqueline Audry
* 1956 : **' () de Vittorio Gassman
* 1962 : **' () de Vittorio De Sica
* 1994 : **' () de Dominik Moll, d'après **' ().

## Nettverwiese

* DNB-Katalog
* Jürgen Hengelbrock: Artikel „Sartre, Jean-Paul“ in’n UTB-Online-Wöörbook Philosophie
* 
* Betœge in’n „Namen, Titel und Daten der franz. Literatur“ (Höövdborn för de Biografie)
* Jean-Paul Sartre Archive (engelsch) up marxists.org
* Groupe d'études sartriennes, Paris
* Die deutsche Sartre-Gesellschaft, Berlin

## Footnoten