Sonny Rollins

**Sonny Rollins** (* 7. September 1930 in New York City, eegentlich *Theodore Walter Rollins*) is en amerikaansch Tenor-Saxophonist un Komponist vun den  Modern Jazz. Sonny Rollins is en vun de inflootrieksten Jazz-Saxophonisten; he löös „die Improvisation aus der Umklammerung des Themas. Mit Kraft und Witz erfand er endlose Assoziationsketten, die bereits Mitte der 1960er-Jahre in Solokonzerten gipfelten.“

## Leven un Wark
De Öllern vun Rollins stammen vun de karibischen Jumferninseln, sien Moder hett hüm as Kind faken un gern Leeder ut hör Heimat vörsungen. He is in Harlem upwussen un as hüm in dat Öllern vun söben Johren en vun sein Unkels hüm to'n eersten Mal en Saxophon wiest harr, stunn för hüm sien Beropswunsch fast. Doch tonächst fung he nah dat Vörbild vun sien Bröer mit negen Johr mit dat Klaveerspelen an, mit 14 Johren is he to dat Altsaxophon wesselt un keem 1946 to dat Tenorsaxophon. Eerste Erfohrungen hett he in den Harlemer Jazzclub Luckey’s Rendezvous sammelt. 1949 nehm he an de Siet vun Babs Gonzales sien eerst Schallplaat up. In dat glieker Johr folgten noch Upnahmen mit J. J. Johnson, Bud Powell un Art Blakey. In de Anfangstiet vun sienKarriere hett Sonny Rollins an' fakensten mit Miles Davis tosommenarbeit, mit de he ok siet 1951 tosommen upnehmen dee. In' Januar 1951 entstunn ok „I Know“, de eerste Single ünner de Naam vun Rollins bi Miles Davis sien eerst Session för *[[Prestige Records|Prestige]]* (*[[Miles Davis and Horns]]*).

1954 komponeer he för en Davis-Upnahm dree Rollins-Kompositschonen, de to Jazzstandards wurrn sullen: „Airegin“, „Doxy“ un „Oleo“. Buterdem entstunnen Upnahmen mit den Pianisten Thelonious Monk, de hüm stark beinflooten dee. As völ Jazz-Musiker in de 1950er Johren weer Sonny Rollins drogenafhängig. Nah den Enttoog 1955 speel he as Nahfolger vun Harold Land bit 1956 in en Quintett tosommen mit Clifford Brown un Max Roach.

Nah den Dood vun Brown 1956 un en kört Gastspeel in dat Miles-Davis-Quintett is he dornah meest ünner eegen Naam uptreeden, faken in en dormals wenig begäng Trio ahn  Harmonieinstrument (hüüd en Standardbesetten för de he Vörrieder weer). 1956 keem mit dat  Album Saxophone Colossus en vun sien bedüüdenst Upnahmen herut, ünner annern mit den Calypso *[[St. Thomas (Jazzstandard)|St. Thomas]]* (en Reverenz an de karibisch Herkunft vun sien Moder), de ebenfalls to'n Jazzstandard wurr. Ok in de folgenden Jahren schreev he mit *Blues Waltz, Valse Hot, Pent Up House, Blue Seven* un *Pauls Pal* Kompositschonen, de faken vun anner Musikern interpreteert wurrn. 1956 funn ok de eenzig  Studiobegegnung mit John Coltrane statt (*[[Tenor Madness]]*), as se över en Blues in B twalf Minüüt improviseeren deen.

Sien 19 Minüüt düern *[[Freedom Suite]]* speel he 1958 in, för hüm en utführlich sozialer Kommentar. 1959 harr he in San Francisco en Quartett mit Scott LaFaro, Elmo Hope un Lennie McBrowne, dat dornah Harold Land övernehm. In dat sülvig Johr is he in' Trio mit Pete LaRoca un Henry Grimes ok in Düütschland, hett dat Sanremo-Jazzfestival besöcht un is in Chicago bi dat Playboy Jazz Festival  uptreeden. Siet 1956 speel he binnerhalv vun blots dree Johren „vierzehn brilliante Alben“ in. Af Midden vun de 1950er Johren gull Sonny Rollins as de Nahwusssaxophonist mit dat gröttste Talent. He wunn 1957 de entspreekend Kritiker-Umfraag vun dat Down Beat-Jazzmagazin un gull eenig Tiet as de neben John Coltrane meestverspreeken Tenorsaxophonist.

In de Tiet tüschen 1959 un 1961 truck he sück unverwacht ut de Apenlichkeit torüch, wiel he nah eegen Angaven to völ in to kört Tiet reckt harr. He hett dat Rooken un den Alkohol upgeven, hett völ in sien Apartment in Manhattan leest, wurr Rosenkrüüzer un hett sogor versöcht,  Saxophon-Speel „nee to lehrn“. Wiel dat för de Nahbers aber faken to luut weer, hett he faken up de nah Brooklyn führen Williamsburg Bridge in New York City öövt, wo he sück ok af un to mit  Steve Lacy drapen dee. Över sien  Erfohrungen, de „das Fundament für sein Leben als unerreichbarer Improvisator“ legten,hett Rollins to Whitney Balliett seggt:
:„Du stehst da oben über der ganzen Welt. Du kannst runterschauen, und da ist die Skyline, das Wasser, die Bucht. Es ist ein wunderschönes Panorama. Du kannst da oben so laut spielen, wie du willst. Und du kommst ins Nachdenken. Diese Pracht gibt dir eine ganz neue Perspektive.“

De eerst Upnahm nah sien Comeback (up en Wohltätigkeitskonzert för de Wittfru vun Booker Little 1961) hett he in Anspelen dorup *The Bridge* nömmt. Bit 1966 hett he ok mit Jim Hall (mit de he en Quartett harr), Don Cherry (de Hall 1963 in sien Quartett ersetten dee) un Paul Bley tosommen. 1963 reis he nah Japan, 1965 up dat  Berliner Jazzfestival un nach London. 1968 reis he ünner annern nah Indien; in dat sülvig Johr is he mit Mary Lou Williams in Kopenhagen uptreden. Af 1969 truck he sück weer torüch, ditmal bit 1971. Siet Anfang vun de 1970er Jahre weer Rollins bi dat Label Fantasy Records ünner Verdrag: Sien Schallplatten vun de 1970er un 1980er Johren, bi de he sück faken an den Klang vun de Fusion-Well richten dee, kunnen aber faken qualitativ nich an sien fröhren Upnahmen anknütten. In de 1970er Johren weer he regelmatig mit eegen Quintett (af 1972) un mit de *Milestone All Stars* (Ron Carter, Al Foster, McCoy Tyner, af 1978) up Tour, af un to ok in Europa, as ok in de 1980er Johren. 1974 speel he mit Rufus Harley up de  Berliner Jazzdaag.

Siet de 1990er Johren gellt he as en vun de herutragen Solisten vun den klassischen Modern Jazz un vun völ „als der letzte große Event der Jazzgeschichte“. Sien Speelwies is kraftvoll, af un to meest derb, aber immer düchtig melodisch un vun en lakonischen Humor dörsett (he gull all in de School as Spaasmaker). He bringt wiederhen Upnahmen herut, de vun de Kritik wohlwillend upnommen wurrn, un hett ok wiederhen Upträen. Nah de Terroranslääg vun den 11. September 2001 wurr Rollins ut sien Wahnen in Downtown Manhattan evakueert; ünner den Indruck vun disse Belevnisse nehm he dat Album *Without a Song: The 9/11 Concert* up, för dat he 2006 den Grammy kreeg.

2004 is sien Fru un Managerin Lucille storven, de sück johrenlang um sien Plattenverdrääg un Upträen kümmert harr. Rollins hett nah sien Truertiet sien eegen Produktschonsfirma *Doxy Records* grünnd. En weltwiet arbeiten Verdriev organiseert den Verkoop vun sien Upnahmen. Up sien Websteed bütt he en Rünnerladensmögelkeit för sien neeeste Musik an.

## Sonstiges
Sien Ökelnaam is *Newk*, buterdem wurrd he ok mit sien richtig Vörnaam *Theodore* ansnackt.

Pete Wilson hett 1968 över hüm den Film *Rollins* dreiht un Robert Mugge *Saxophon Colossus* 1998 (mit en Upführen vun dat *Concerto for Saxophone and Orchestra* vun Rollins ut dat Johr  1986, Rollins kummt dorbi sülvst to Woort).

Rollins weer fröher för sien eegenwillig Uptreeden bekannt, bispeelswies harr he de  Angewohnheit, wiels de Soli versonnen dör dat Publikum to gahn (wobi he den Ruumklang utforschen dee) – wat allerdings ok mehrfack dorto führen, dat he bi Upträen to Fall keem. 

Rollins hett en hooch Sülvstbewusstween, dat in den Titel vun en vun sien an' meesten schätzt Alben anklingt un dat he all as 25-Johriger 1956 inspeelen dee: «Saxophone Colossus».

*St. Thomas* is in' Soundtrack vun den New York-Film *Working Girl* vun Mike Nichols 1988 un *Tenor Madness* in *[[The Talented Mr. Ripley (Film)|Der talentierte Mr. Ripley]]* vun Anthony Minghella van 1999. Sien *Alfie* wurr för den Soundtrack vun den glieknamigen britischen Film vun Lewis Gilbert van 1966 schreven; de Soundtrack vun Rollins weer ok kommerziell spoodriek.

Rollins leevt siet Johrteihnten in Germantown, New York, an' Hudson River.

## Pries un Utteknungen
* 1973: Down Beat Jazz Hall of Fame
* 1983: NEA Jazz Masters Fellowship 
* 1984: International Academy of Jazz Hall of Fame
* 1999: Big Band and Jazz Hall of Fame
* 2004: Grammy Award för sien Levenswark
* 2007: Polar Music Prize, de „alternativ Nobelpries för Musik“, wiel he *„seit über 50 Jahren eine der kraftvollsten und persönlichsten Stimmen des Jazz“* weer
* 2009: Öösterrieksch Ehrenkrüüz för Wetenschap un Kunst I. Klass 
* 2010: Wahl in de American Academy of Arts and Sciences
* 2011: Kennedy-Pries 
* 2015: An‘ 22. Oktober 2015 hett de Jazz Foundation of America sien Levenswark mit den Lifetime Achievement Award ehrt.
un ok in de American Jazz Hall of Fame is he upnommen wurrn.

## Diskografie <small>(Utwahl)</small>

* *Moving Out* 1954 (Debütalbum as Baas)
* *Sonny Rollins Plus 4*; Prestige/OJC 1956
* *[[Tenor Madness]]*; Prestige/OJC 1956 (in' Duell mit John Coltrane)
* *[[Saxophone Colossus]]*; Prestige/OJC 1956 (mit Tommy Flanagan, Max Roach, Doug Watkins)
* *Tour de Force*; Prestige/OJC 1956
* *Way Out West*; Contemporary/OJC 1957
* *Sonny Side up*, Verve 1957 (afwesseln mit Dizzy Gillespie un Sonny Stitt)
* *The Sound Of Sonny*; Riverside/OJC 1957
* *Newk’s Time*; Blue Note 1957
* *A Night At The [[Village Vanguard]]*; 2 CDs, Blue Note 1957
* *[[Freedom Suite]]*; Riverside/OJC 1958
* *The Bridge*; Bluebird/RCA 1962 (mit Jim Hall, Ben Riley, Bob Cranshaw)
* *[[Our Man in Jazz]]*; Bluebird/RCA 1962 (mit Billy Higgins, Don Cherry, Bob Cranshaw)
* *Sonny meets Hawk!*; RCA 1963 (mit Coleman Hawkins un Paul Bley)
* *Now's the Time*; RCA 1964 (mit Thad Jones, Herbie Hancock, Bob Cranshaw, Roy McCurdy)
* *Alfie*; Impulse! 1966
* *East Broadway Rundown*; Impulse! 1966
* *Horn Culture*; Milestone 1973
* *Sunny Days, Starry Nights* 1984
* *G Man*; Milestone 1987
* *Global Warming* Milestone 1998 (mit Cranshaw)
* *This Is What I Do*; Milestone 2000
* *Without a Song: The 9/11 Concert*; Milestone 2005
* *Sonny Please*; Doxy Records 2006
* *Road Shows: Vol. 1 (Live)*; Emarcy / Pgd 2008
* *Road Shows: Vol. 2 (Live)*; Emarcy / Pgd 2011 mit Roy Haynes, Roy Hargrove, Jim Hall, Christian McBride un Ornette Coleman
* *Road Shows, Vol. 4 – Holding the Stage* (Sony Music, 2016)

## Literatur
*John Abbott (Fotos), Bob Blumenthal (Text): *Saxophone Colossus. A Portrait of Sonny Rollins*. Abrams, New York 2010, ISBN 978-0-8109-9615-1
*Peter Niklas Wilson: *Sonny Rollins – Sein Leben. Seine Musik. Seine Schallplatten.* Oreos Verlag, Waakirchen 1991, ISBN 3-923657-33-1
*derselbe *Sonny Rollins- the definite musical guide*, Berkeley Hills Books 2001
*Arrigo Polillo: *Jazz. Geschichte und Persönlichkeiten.* Schott, Mainz 2000, ISBN 978-3-254-08209-1
*Martin Williams (Hrsg.): *Jazz Panorama.* Da Capo Press, New York 1962/1979, ISBN 978-0-306-79574-9, (mit Gunther Schuller to sien Improvisatschonstechnik)
* Richard Palmer: *Sonny Rollins. The Cutting Edge.* Continuum Books, New York 2004, ISBN 978-0-8264-6916-8
* Christian Broecking: *Sonny Rollins – Improvisation und Protest*. Creative People Books, Broecking Verlag Berlin 2010, ISBN 978-3-938763-29-2.

## Zitat
*Ich bin mir sicher, Jazz ist die freieste, radikalste, herrlichste musikalische Ausdrucksform, um sich die Welt schön zu gestalten! Gerade weil einem der Jazz ein unglaubliches Maß an Überschwänglichkeit, Kreativität und Magie bietet. Jazz bringt dich weiter.*, Sonny Rollins, 2008}}

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Sonny Rollins Official Website
* Biografie, Diskografie un News bi JazzEcho
* Sonny Rollins feiert 75. Geburtstag, jazzecho.de, 7. September 2005
* Sonny Rollins Biografie un Konzertkritik, cosmopolis.ch
* Detaillierte Diskografie vun Sonny Rollins
* 

;Interviews
*Audio-Interview mit Rollins 2006 mit Musik vun Rollins, QuickTime-Datei, 5 Min., vun Christian Broecking (Artikel)
*„Sonny Rollins, Jazz-Legende“, Westdeutsche Allgemeine Zeitung, 16. November 2008
*„Ich bin der letzte der ersten Garde des Jazz“, Die Welt, 25. November 2008

;Konzertkritiken
*„Sonny Rollins. Der Riesenton“, Frankfurter Rundschau, 28. November 2008
*„Sonny Rollins in Frankfurt. Demosthenes bläst gegen den Wind“, Frankfurter Allgemeine Zeitung, 27. November 2008
*„Besichtigung eines Lebenswerkes“, Kölner Stadt-Anzeiger, 5. Dezember 2008

## Enkeld Nahwiesen