open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ünner’n Beerboom

**Ünner’n Beerboom** is ene Novell vun Theodor Fontane, de he in de Tiet vun 1883 bet April 1885 schreven hett. De hoochdüütsche Originaltitel is *Unterm Birnbaum*. Op Plattdüütsch hett Hans Peter Renz dat as *Ünner’n Beerboom* as Theaterstück översett, dat ünner Speelbaas Armin Tacke an’n 5. März 2005 bi de Plattdüütsche Böhn Willemshaven sien Premier harr.

De hoochdüütsche Utgaav keem 1885 toeerst in en poor Delen in *[[Die Gartenlaube]]* rut un is denn in’n November 1885 bi’n Verlag Müller-Grote in Berlin as Band 23 in de *Grotesche Sammlung von Werken zeitgenössischer Schriftsteller* as Book rutgeven worrn. 1973 hett Speelbaas Ralf Kirsten vun *Unterm Birnbaum* ok en Film maakt.

## Wat dor in passeert

Dat Stück speelt in dat Dörp Tschechin in’n Oaderbrook, wo Abel un Ursel Hradscheck en lütte Schankstuuv un veel Schullen hebbt. Een Dag kummt Schulzki bi jem an, de för sien Firma Geld indrieven schall. De Hradschecks kaamt op de Idee, dat se Schulzki bi’e Siet bringen un dat Geld nehmen wüllt, dat he bi sik hett, dat se wat vun de Schullen loswarrt. Se haut em in’n Slaap dood. To glieke Tiet kriegt sik twee annere Gäst vun de Gaststuuv in’e Wull un de Scherenslieper Henke stickt den Timmermann Hodde mit en Metz dood. Annern Dag slüppt Ursel in Schulzki sien Klamotten un deit so, as wenn Schulzki afreist. Denn stüürt se Schulzki sien Kutsch in’n Beek. Buur Kunicke finnt de Kutsch un mellt dat ’n Dörpsschendarm Geelhaar. Schulzki is nich optofinnen un de Schendarm meent, dat Schulzki bi dit Mallöör doodbleven is.

Teihn Maand later besinnt sik Nachtwächter Mewissen, dat he in de Nacht Ursel Hradscheck bi de Steed vun dat Mallöör sehn hett un de Saak warrt so wedder opfrischt. Justizraat Vohwinkel kummt anreist un will sik den Fall ankieken. Doch Vohwinkel kann nich so recht wat rutkriegen, narms kann oder mag recht wat seggen. As he aver Ursel verhöört, dor brickt de Schuldgeföhlen in ehr dör. In ehrn Spegel süht se al jümmer den doden Schulzki mit ehr snacken. Wat se aver Vohwinkel vertellt, dat versteiht keeneen, so nah is se al bi’n Wahnsinn. Toletzt brickt se dood tohoop. Se wüllt al allens opgeven, as de Loopjung Ede in’n Keller en Knoop finnt, de Schulzki tohöörn dee. Nu warrt Vohwinkel un Geelhaar wedder misstroosch. Geelhaar schall sik in’n Keller ümkieken. De Liek vun Schulzki swemmt dor in’t Wienfatt. Doch Geelhaar finnt nich Schulzki, denn in’t Arftenfatt liggt ok noch de Liek vun’n Timmermann Hodde. Amenn nehmt se Abel Hradscheck för’n Moord an Hodde fast. Abel aver warrt ganz klöterig in’n Bregen, dat he to’n Sluss nich för sien egen Verbreken tahlen mutt, man för en annere Saak, de he nich daan hett.
Hubertus Bengsch

**Hubertus Bengsch** (* 10. Juli 1952 in Berlin) is en düütschen Schauspeler un Synchroonsnacker. 

## Werdegang
Hubertus Bengsch absolveer sien Abitur in Berlin an’t Jesuiten-Gymnasium Canisius-Kolleg un studeer dornah ok in Berlin an de Max-Reinhardt-School för Schauspeel. Sien nächst Statschonen weern Hannober, Baukem, Berlin un Soltborg wo he Theater speelt hett, aber ok in tallriek Feernsehproduktschonen hett he mitspeelt. 

Bengsch, de en Unkelsegger to de Kardinal Alfred Bengsch is, harr sien Dörbröök 1981 in Wolfgang Petersens Film *Das Boot*. In disse Film speel he den eersten 1. Wachoffizier. Later henn harr he ok en fasten Rull in de Feernsehreeg *Der Landarzt*. 

Midden van de1980er Johren wurr Hubertus Bengsch ok to en fraagt Synchroonsnacker. 
De markant Stimme wurr to dat Markenteken vun de düütsche Synchroonfaten vun de Feernsehreeg „Midnight Caller“ (dt.: *Der Nachtfalke*), in de Bengsch de Hööftfigur, den Radiomoderator Jack Kilian (speelt vun  Gary Cole) sien Stimm lehnt het
Siet de Film *[[Pretty Woman]]* ut dat Johr 1990 is he ok de Standardstimm vun Richard Gere. Ok Harold Ramis (*[[Ghost Busters]]*) hett he all faken sien Stimm lehnt. Aktuell snackt he *Gil Grissom* (speelt vun William L. Petersen) in de Feernsehreeg *CSI: Crime Scene Investigation*.

Bengsch sett sien Stimmtalent ok faken för Wohltätigkeitsveranstaltungen togunsten vun bedürftig Kinner in, indem he de Kinner wat vörleest. He hett sien Stimm aber ok all för Telefondeenste utlehnt un ut verscheden Warffilmen kennt man sien Stimm ok.

## Filmografie

## Weblenken
* 
*
Karl Fleischer

**Karl Fleischer** (* 12. Februar 1915 in Hannober; † 24. Juni 2002 in Hamborg) weer en düütsch Feernsehjournalist un Nahrichtenspreker.

Karl Fleischer hett eerst en Utbildung to’n Schauspeler makt un is denn 1947 bi de Noordwestdüütsch Rundfunk mit de Sendung „Echo des Tages“. A 1960 weer he Spreker vun de Regionalnahrichten bi „Berichte vom Tage“ in de Noorddüütsch Rundfunk, der Sportberichterstattung in de NDR-Höörfunk un bi Tagesschau“ in de ARD. 1994 is he utscheden.
Arteria thyroidea superior

De **Arteria thyr(e)oidea superior** („bövere Schilddrüsenarterie“) is en Arterie vun’n Hals. Bi Deerter warrt se as *Arteria thyroidea cranialis* betekent.

## Verloop
De Slagader kummt ut de Arteria carotis externa togang un höört to’t vördere Koppel vun Twiegen, de vun disse buteren Halsslagader afgaht. En roor Utnahmen kann se ok vun de Arteria carotis interna aftwiegen un is in den Fall de eerste Twieg vör de Arteria ophthalmica.

De Arteria thyroidea superior versorgt as Endtwieg den böveren Andeel vun de Schilddrüss mit suerstoffriek Blood un billt dorbi Anastomosen mit de Endtwiegen vun de Arteria thyroidea inferior, de över den Truncus thyrocervicalis ut de Arteria subclavia spiest warrt.

Vun de A. thyroidea sup. twiegt de nafolgend Bloodfatten af:
* Arteria laryngea superior („bövere Kehlkoppslagader“), de den böveren Deel vun’n Kehlkopp bit na de Stimmritz versorgt.
* *Ramus cricothyroideus*, de na’n Musculus cricothyroideus föhrt.
* *Ramus sternocleidomastoideus*, de den Musculus sternocleidomastoideus versorgt.
Veertall

De **Veertall** (oder ok **Quadral**) is en temlich roren Fall bi de Antall in de Grammatik. De Veertall is en grammatische Form, de bruukt warrt, wenn dat üm nipp un nau veer Lüüd oder Saken geiht. Se kummt blot in en ganz poor Spraken överhaupt vör, all de annern Spraken bruukt för veer Saken eenfach de Mehrtall (oder wenn dat een gifft, ok de Welktall). Formen vun de Veertall sünd bekannt in de Spraken Sursurunga un Marschallsch, de all beid to de Ozeaanschen Spraken höört, aver nich direkt mitenanner verwandt sünd. De Veertall is dor ok keen kumpletten Numerus mit Formen för Verben un Hauptwöör, se kummt vör allen bi de Pronomen för. Faken geiht de Veertall ok al in de Welktall över. In dat Marschallsche warrt de Veertall bitieden ok bruukt, wenn een vun mehr as veer Lüüd snackt, aver de Intimität vun en lütte Grupp wohrt warrn schall.
Tweetall

De **Tweetall** (oder ok **Dual**) is en Fall bi de Antall in de Grammatik. De Tweetall is en grammatische Form, de bruukt warrt, wenn dat üm nipp un nau twee Lüüd oder Saken geiht. All de annern Spraken ahn Dual bruukt för dree Saken eenfach de Mehrtall (oder wenn dat een gifft, ok de Welktall).

Dat Oorindoeuropääsche harr en egen Form för de Tweetall. In veel Spraken is disse Form utstorven un blot in en ganz poor enkelte Wöör nableven (*beid* oder *annere* [*de annere* bedüüdt *de twete*]). Annere Spraken hebbt de Tweetall aver behollen, to’n Bispeel dat Ieslandsche. Ok dat Noordfreesche kennt en Tweetall för welk vun de Pronomens. Dat Araabsche kennt jüstso de Tweetall. In dat Araabsche is se aver al keen Plicht mehr, een kann ok de Mehrtall för twee Saken bruken.

Anners is dat mit de Paral, wo twaars ok Saken twee maal vörkaamt, man jümmers as an natürliche Tweeform. Mit de Dual warrt sünst ok Saken weddergeven, de eenfach so, quasi ahn Natüürlichkeit, vörkaamt.
Welktall

De **Welktall** (oder ok **Paukal**) is en Fall bi de Antall in de Grammatik. De Welktall is en grammatische Form, de bruukt warrt, wenn dat üm welk Lüüd oder Saken geiht. All de annern Spraken ahn Paukal bruukt dor eenfach de Mehrtall för (oder bi twee, dree oder veer de Twee-, Dree- oder Veertall, wenn de Spraak disse Formen kennt) oder ümschrievt dat mit *welk, en poor*.

De Grenzen, för wat för Tallen de Paukal bruukt warrt, köönt vun Spraak to Spraak verscheden wesen un ok in jede Spraak vun’n Kontext afhängen.

En Bispeel för Spraken mit Welktall is dat Bayso un Nalik.
Paral

De **Paral** is en sünnerliche Foorm vun de Tweetall. Anners as bi de Tweetall (ok Dual nöhmt) warrt ünner de Paral blots de Wöör bruukt, de ok natüürlich in en Tweefoorm vörkaamt. Dörto höört to'n Bispell de Ogen. Dorbi gifft dat denn noch wedder de lieke Poor-Tweetall (Äquivalenzdual, *twee Ogen*) un de unlieke Poor-Tweetall (Oppositionsdual), bi de dat Poor en Gegensatz dorstellt (Sanskrit *dyāvā* bedüüdt „Himmel un Eer“ (de Wuddel vun *dyāvā* bedüüdt dorbi blot „Himmel“). Blangen de Poor-Tweetall is de allgemene Tweetall weniger faken. Bi de allgemene Tweetall (Dual) warrt de Tweetall jümmer för twee bruukt, ok wenn de twee keen Poor billt. Extra Formen för de Poor-Tweetall un de allgemene Tweetall hett wohrschienlich dat öllere Tochaarsche hatt.
Bluetooth Special Interest Group

De **Bluetooth Special Interest Group (SIG)** is ene Interessengemeenschup vun unnertüschen mehr as 8000 Firmen, de an't Entwickeln un Verbreyden vun de Bluetooth-Technologie intereseert bint. Se wööd 1998 vun Ericsson, IBM, Intel, Nokia un Toshiba grünnt. 1999 kwamen 3Com, Lucent, Microsoft un Motorola dorbi.

Bluetooth SIG hef Eygendom an't Bluetooth-Warenteken un is Utgever vun de Bluetooth-Spezifikation.

## Weblinks
Offizielle Homepage der Organisation (Englsch)
Slott Liběchov

Dat **Slott Liběchov** (düütsch: *Liboch*) höört bi'n Bezirk Mělník in Tschechien.

De ursprüngliche Waterborg, de in de Tied vun de Renaissance utbreyd wööd, bleef för’n groot Deel bewaard. 1720-1730 wööd na Entwürfe vun de Architekt Franz Maximilian Kaňka as Utbreyden en Slott anbaut, dat na Ümbauten 1783 un 1811 en klassizistisch Utsehen kreeg.

Seent 1801 hörde’t deyn Industriellen Jakub Veith, de Intellektuelle un Künstlers stöönde. 1963 wööd’t dör’t Nationalmuseum Prag overnömmen, dat hier, na ’ne utbreyde Rekonstruktion, in 21 Säle ’ne Utstellung vun Werke ut asiatsche Kulturen inricht hef. Üm un bi tweedusend Warken un Exponaten ut China, Vietnam, Korea, Japan un anner Länner ergänzt de Binneninrichtung ut’t 18. un 19. Johrhundert.

## Literatur
* Joachim Bahlcke u. a.: Handbuch der historischen Stätten *Böhmen und Mähren*, Kröner-Verlag, Stuttgart 1998, ISBN 3-520-32901-8, S. 336

## Weblenken
* Geschichte (tschechisch)
Fürstenau

**Fürstenau** betekent

* Fürstenau, Oort in de Stadt Höxter in’n Landkreis Höxter, Noordrhien-Westfalen,
* Fürstenau, Oort in de Gemeen Vechel in’n Landkreis Paane, Neddersassen,
* Fürstenau, Oort in de Gemeen Boitzenborger Land in’n Landkreis Uckermark, Brannenborg,
* Fürstenau, Oort in de Stadt Geising in’n Landkreis Sächsische Schweiz-Osterzgebirge, Sassen,
* Fürstenau, Oort in’n Kanton Graubünden, Swiez,
* Fürstenau, Oort in de Gemeen Drengfurth, Woiwodschop Ermland-Masuren, Polen,
* Fürstenau, Oort in de Gemeen Tiegenhoff, Woiwodschop Pommern, Polen.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Försnau, Oort in’n Landkreis Ossenbrügge, Neddersassen.

**Fürstenau** is de Familiennaam von

* Anton Fürstenau (1593–1653), düütschen Koopmann un Diplomaat,
* Anton Bernhard Fürstenau (1792–1852), düütsch Flötenspeler un Komponist,
* Eduard Fürstenau (1862–1938), düütsch Architekt,
* Erika Müller-Fürstenau (1924–1986), düütsche Schauspelerin,
* Johann Friedrich Fürstenau (1724–1751), düütsch Mediziner,
* Johann Gerhard Fürstenau (1686–1764), düütschen Koopmann un Raadsherr in Lübeck,
* Johann Hermann Fürstenau (1688–1756), düütsch Mediziner,
* Kaspar Fürstenau (1772–1819), düütsch Musiker,
* Moritz Fürstenau (1824–1899), düütsch Flötenspeler un Musikhistoriker,
* Theo Fürstenau, düütschen Filmkritiker un -historiker,
* Walter Fürstenau (1898–1973), düütschen Postbeamten, Teekner un Karikaturist.
Petersfehn

**Petersfehn** is en Buernschap in de Gemeen Bad Twüschenahn, Landkreis Ammerland in Neddersassen westlich von Ollnborg.
Petersfehn heft ca. 3700 Inwahners.
Dodo

De **Dodo** is en utstorvenen Vagel, de op de Eilannen Mauritius un Réunion leevt hett un nich flegen kunn. Nadem de Minsch na disse aflegene Eilannen in’n Indischen Ozean kamen is, hebbt se gau anfungen, de Vagels to fangen un to slachten. Vör allen aver ok de Rötten un Swien, de de Minsch mitbröcht hett, hebbt den Dodo swoor plaagt. He harr ans nie Feenden hatt, dee dorvun nich weglopen, wenn em een wat wull, un leed siene Eier op de Eer, so dat de Rötten un Swien jem licht opfreten kunnen. Wohrschienlich 1681 hebbt se den letzten doodhaut, kuum hunnert Johr nadem de eerste Minsch op de Eilannen anlangt weer.

Hüüt is he dat Wapendeert vun Mauritius.
Rocha Estância

De **Rocha Estância** is en ollen Vulkansloot un een vun de hööchsten Bargen op dat Eiland Boa Vista in de Republiek Kap Verde.

De Barg liggt in’n Süüdoosten vun dat Eiland Boa Vista. Mit 354&nbsp;m is dat de veerthööchste Barg op’t Eiland. An de westliche Bargflank liggt de Oort Povoaçao Velha, de in disse Steed as een vun de eersten Wahnsteden op dat Eiland grünnt weer, vun wegen dat se – schuult vun den hogen Barg un dat bultig Land – vun de Küst ut nich vun Piraten sehn warrn künn un dorüm sekerer weer vör de Angrepen un Plünneree. Ruuchweg veer Kilometer wieter na Noorden to liggt de Pico Santo António, de mit 379&nbsp;m de tweethööchste Barg op Boa Vista is. 

De Rocha Estância is en gewaltigen Felsblock, de vulkaansch entstahn is. Vun de Bargflanken gaht Schuttfächers ut vulkaansch Aschen bit in’t Daal. Op de Westsiet liggt in de Bargflank de Kark vun Povoaçao Velha mit den Naam *Igreja Nossa Senhora da Conceição*. 

## Borns
Joan Hackett

**Joan Ann Hackett** (* 1. März 1934 in New York City, USA; † 8. Oktober 1983 in Encino, Kalifornien) weer en US-amerikaansche Schauspelersche.

## Leven
Hackett weer in New York City boren, se is vun irisch-italieensch Afkunft. Ehr Afstammen na is se röömsch-kathoolsch optogen worrn un is op kathoolsch föhrte Scholen gahn.

As Schauspelersche hett se 1959 anfungen as Gail Prentiss in de Feernsehreeg *Young Doctor Malone*. Se hett ok Theater speelt un kreeg 1961 den Obie Award für ehr Speel op de Bühn.

1962 harr se de Hööftrull in de Episood *A Piano in the House* ut de Feernsehreeg *Twighlight Zone*. En wietere Hööftrull harr se 1966 in *The Group* vun Sidney Lumet blangen Candice Bergen, Larry Hagman, Richard Mulligan un Joanna Pettet. Twüschendör hett se Gastrullen in tallriek Serien hatt. To ehr bekanntesten Rullen tellt de Catherine Allen in den Western *Will Penny* vun 1968 an die Siet vun Charlton Heston. 1969 weer se in de Western-Kummedie *Support Your Local Sheriff* to sehn. Dorna hett se vör allen in Feernsehfilmen un -serien mitarbeit.

För ehr Rull in *Only When I Laugh*, de een vun ehr letzten Filmen wesen is, is se 1982 mit Nomineeren för Filmpriesen ehrt.

Hackett weer vun 1967 bit 1973 mit den Schauspeler Richard Mulligan verheiraadt. 1983 is bi ehr Eierstockkrebs faststellt worrn. En poor Weken later is se in’t Krankenhuus vun Encino doodbleven.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Joan Hackett hett mit ehr Schauspeelkunst övertügen künnt. Se weer fief mol för Filmpriesen nomineert – ünner annern ok för den *[[Oscar]]* – un hett ok en Theaterpries winnen künnen. Uttekent worrn is se mit:
* 1961: den *[[Obie Award]]* för *beste schauspelerisch Leistung* in dat Theaterstück *Call Me by My Rigthful Name*:
* 1982: den *[[Golden Globe]]* as *[[Golden Globe Award/Best Nevendorstellerin|Beste Nevendorstellersche]]* in *Only When I Laugh*

## Weblenken

* Biografie vun Joan Hackett (eng.)
Hendrik Entjes

**Hendrik Entjes** (* 17. September 1919 in Rhene; † 8. Mai 2006 in Ni’jlusen) weer Dialektoloog un Perfesser för Nedersaksisch an de Rieksuniversität Grunning.

As Kind keem he na Vroomshoop, wo he opwussen is. He hett Lexen in Nedderlandsch in Almelo, Amersfoort un Zwolle geven. Van 1960 bet 1964 weer he Lekter för nedderlandsche Spraak un Literatur an de Westfäälsche Wilhelms-Universität in Mönster. Denn weer he wetenschapliche Kraft op ’t Nedersaksisch Instituut van de Rieksuniversität Grunning ünner Klaas Heeroma. Teihn Johr later weer Entjes sülvst Perfesser för Nedersaksisch un Baas vun dat Nedersaksisch Instituut, van 1972 bet 1982.

Entjes sett sik in för glieke Achtung för’t Nedersaksisch. Besünners hett he sik mit’t Veen utenannersett, de Geschicht un de Spraak. 1996 hett he för sien Gesamtwark den Johanna-van-Buren-Pries kregen.

## Warken
* *Woordenboek van het Vriezenveens.* 1969
* *Bij ons in Nederland. Niederländisch für Fortgeschrittene.* 1970
* *Die Mundart des Dorfes Vriezenveen in der niederländischen Provinz Overijssel.* 1970
* *Omme sonderlinge lieve toe den vene. Uit de geschiedenis en het volksleven van Vriezenveen.* 1970
* *Het dialect van Winterswijk.* 1971-1982
* *"Kann nit verstan". Eine Einführung ins Niederländische.* 1973
* *Dialektatlas van Gelderland en Zuid-Overijsel.* 1973
* *Dialecten in Nederland.* 1974
* *Nedersaksische taal- en letterkunde.* 1975
* *Van duivels, heksen en spoken. Nederlandse volksverhalen.* 1976
* *In Holland staat een huis. Niederländisch für Anfänger.* 1978
* *Over het ontstaan van Vriezenveen.* 1979
* *Verzamelde gedichten / door [[Johanna van Buren|Johanna F. van Buren]]; verz. en van een verklarende woordenlijst voorz. door H. Entjes.* 1981
* *Dialektatlas van Zuid-Drente en Noord-Overijsel.* 1982

## Weblenken

* Film mit ’n kort Interview mit Hendrik Entjes
* Interview mit Hendrik Entjes op de Websteed van ’t Meertens Instituut

## Footnoten
Arteria cerebri anterior

De **Arteria cerebri anterior** („vördere Bregenslagader“, bi Deerten as *Arteria cerebri rostralis* betekent), is een vun de dree Hööftarterien vun’n Bregen. As de meisten Adern, kummt se op beide Sieten vun’n Lief vör, gifft dat also tweemol. Se twiegt elk an de Bregenbasis in’t Rebeet vun’n Circulus arteriosus cerebri ut de Arteria carotis interna af. Vör de *Sehnervenkrüzen* (Chiasma opticum) gifft dat en Anastomoos twüschen de beiden vörderen Bregenslagadern links un rechts, de *Arteria communicans anterior* nöömt warrt. De Afsnitt vör de kommunizeeren Verbinnen warrt ok A1-Segment nöömt, de Afsnitt dorachter is dat A2-Segment. De tütt in’n wietere Verloop twüschen de Grootbregenhälften üm den Balken (Corpus callosum) rüm. An disse Steed warrt dorto ok *Arteria pericallosa* seggt.

## Versorgt Rebeet
Dat Rebeet, dat vun de Arteria cerebri anterior versorgt warrt, kann vun Minsch to Minsch verscheden wesen. Normalerwies sünd dat de vörderen Delen vun’n Hypothalamus, de Grootdeel vun de Basalganglien (över de *Arteriae centrales*), de Grundflach vun’n Frontallappen un de medialen Hemisphärenflachen vun Frontal- un Parietallappen bit hen na de Mantelkant. In de Endzonen vun de Rebeden, de se vorsorgt, billt se lütte Anastomosen ut mit de Arteria cerebri medialis un de Arteria cerebri posterior. Korte Twiegen versorgt de Sehnervenkrüzen, den Sehnerv un den Tractus opticum.

## Folgen bi’t Utfallen
En Versluten vun de vörderen Bregenslagadern föhrt to en Parees (Lahmen), de vör allen op de Been wirkt, as ok to ünnerscheedlich dull Inschränken vun de motorischen Funkschonen, wieldat de Supplementär-motoorsch Rinn Schaden nimmt. Wenn de *Arteriae centrales* ok dorvun bedrapen sünd, künnt dör Läsion vun de Capsula interna ok Aphasie, contralateral Hemiparees (gegenhalfsietig Lahmen) un zentrale faziale Parees (Gesichtslahmen) de Naklapp wesen.

## Kiek ok
* Bloodversorgen vun’n Bregen
Vechte

**Vechte** () is de Kreisstadt vun’n Landkreis Vechte in Neddersassen.
Vechte hett 34.000 Inwahners (Stand 31. Dezember 2022). De Stadt is as „Riederstadt“ bekannt un warrt as en „Middelzentrum“ för de Kuntreien dor ümto ankeken. De Naam vun de Stadt hett wat mit den natten Grund in düsse Gegend to doon. „Vecht“ schall so veel bedüden, as nattet Land. 

## Laag
Vechte is en vun de beiden Kreisstäder in dat Ollnborger Mönsterland. De Stadt liggt midden in dat Dreeeck Bremen, Ollnborg un Ossenbrügge. Nabergemeenden sünd (as de Klock löppt, vun Norden af an) de Gemeenden Vixbäk, Gollnste, de Städer Deefholt un Lohn, un denn wedder de Gemeenden Boaken un Emstek. In'n Oosten vun de Stadt liggt dat Grote Moor. Dat is en vun de wenigen Regenmooren, de dat in Düütschland noch gifft. 

## Weblenks
Büls

**Büls** is en Oort un Gemeen in de Samtgemeen Tarms in’n Landkreis Rodenborg (Wümm) mit . De Gemeen sett sik ut dree Oortsdelen tohopen. Blangen Büls, dat sik ut Olenbüls un Neenbüls tohoopsett, sünd dat de Dörper Oosterbrook un Steenfeld.

## Geografie
De Gemeen Büls liggt an’n Süüdoostrand vun de Samtgemeen Tarms un hett na’n Westen hen Kuntakt to de Navergemenen Vörwark, Wilst, Tarms, Westertimk un Karktimk. Na’n Oosten to grenzt de beiden Gemenen Zeven un Jeem vun de Samtgemeen Zeven an un in’n Süüden is en lütt Stück, woneem en Grenz na de Samtgemeen Söttmer besteiht mit de Gemeen Horß.

De Landschap is ländlich prägt mit Kulturflachen un Wooldrebeden. Ok Moorland is to finnen, so as to’n Bispeel dat 22 Hektar grote Swarte Moor, dat in’n Noordoosten vun Büls liggt un ünner Naturschuul steiht.

## Geologie
*En Översicht över de Geologie un Entstahn vun dat Rebeet vun’n helen Landkreis is in den Artikel [[Landkreis Rodenborg (Wümm)]] beschreven un kann dor naleest waarn.*

## Historie
De Gemeen Büls is noch teemlich jung. Se weer 1972 ut de dree Oortsdelen tosamenleggt. De eersten Wahnsteden geev dat in Steenfeld al vör ruchweg 40.000 Johren. Dorvun künnt en Reeg vun Bultengräver in de Steenfeller Feldmark. Man eerst 1150 is Büls dat eerste mol in en Oorkunn nöömt.

### Religion

Büls is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Petri-Kark in Wilst.

För de Kathoolschen is de Christ-König-Kark in Zeven tostännig, de siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Corpus Christi in Rodenborg tohöört.

### Wapen un Flagg

Dat Wapen von de Gemeen wiest op grönen Grund en sülvern Wellenbalken, de von vörn ünnen na achtern baven löppt. Vörn baven is en sülvern Koornwatermöhl to sehn mit en Waterrad mit dree swarte Speken, dat halv to sehn is. Ünnen achtern is en gollen Hünengraff mit dree Draagsteen un een Decksteen to sehn, dat von en Kranz ut 18 Steen ümgeven is.

De Flagg is gröön - witt - gröön un wiest in de Midd in dat bredere witte Feld dat Wapen von de Gemeen.

## Politik
De Gemeenraat vun Büls ümfaat negen Lüüd, de sik ut Wählergruppen tohopensett:

## Kultur
De Gemeen wiest sik as tyypsch ländlich un is prägt vun landweertschopplich bruukte Flachen ümto. För de Freetiet steiht en Sportanbott praat. Dorför gifft dat Sportanlagen, en Scheetstand un en Turnhall. utendem is Büls Standoort vun en Grundschool un vun en Kinnerspeelkreis.

## Verkehr
Dör Büls föhrt de K&nbsp;117, de in Wilst an wietere Kreisstraten anslutt un na Westen an de L&nbsp;132 ranföhrt. An de L&nbsp;132 liggt de Oortsdeel Steenfeld, de över de Landsstraat mit Vörwark in’n Süden un mit Brüttendörp in de Samtgemeen Zeven verbunnen is. Bedüden Verkehrsweeg gaht nich dör dat Gemeenrebeet, man de neegste Ansluss an de A&nbsp;1 över de Opfohrt 49 Bokel is ruchweg 10 km wiet weg.

## Literatur
* Renate Matysiak: *Bülstedt - Steinfeld. Aus der Geschichte zweier Dörfer.* Editschoon Temmen, Bremen 1992, ISBN 3-926958-92-8

## Borns


## Weblenken
Hinnerk Dunkhase

**Hinnerk Willem Dunkhase** (* 22. Januar 1857 in Syuggewarden; † 18. Januar 1905) is de Grünner van’n freeschen Klootscheterverband.

Dunkhase is 1857 in Syuggewarden as Söhn van en Buurn boren un hett denn later den Hoff van sien Öllern övernahmen. He hett sik ok insett, dat Butjarland  in Braav en egen Meieree kriegen schull. Van disse ne’e Meieree is he 1894 ok de Vörsitter van worrn un bet to sien Dood bleven. Blangen de Bueree hett he sik vör allen ok för dat Klootscheten insett. He weer man sülvst mehr en Fips un heet dorvan ok *Littje Hinnerk*, weer aver doch en groten Smieter. 1901 weer Dunkhase Bahnwieser van Butjardingen. He mark aver, dat dat mit’n Sport nich to’n Besten stünn. Veel leep dor ut’e Reeg. He wull dor för sorgen, dat de Sport eernsthaftiger bedreven warrt un nich blot in Supen un Strieden. So hett sik Dunkhase insett, dat all de freeschen Klootscheters sik an’n 25. Mai 1902 in en Verband tohoopsluut un denn ok klore Regeln för den Sport opstellt. Dunkhase weer van disse Tiet an bet to sien Dood de Präsident van dissen Verband. Doodbleven is Dunkhase 1905. He harr de Daag vörher dat Verbandsklootscheterfest in Esens besöcht. He weer sounso van de Gesundheit her anslagen un hett sik dor so böös verköhlt, dat he an’n 18. Januar storven is.
Arteria cerebri media

De **Arteria cerebri media** („middlere Bregenslagader“) is een vun de dree Hööftareterien vun’n Bregen. Se is de Endtwieg vun de Arteria carotis interna, de poorwies links un rechts vun Kopp na de Sieten richt sünd un tellt to  den Ring vun Bloodfatten an de Bregenbasis (Circulus arteriosus cerebri). In ehrn Verloop twiegt dorvun mehrere lütte Fatten af, de Delen vun’n Grootbregen mit suerstoff- un nehrstoffriek Blood versorgt.

De middlere Bregenslagader warrt in de Anatomie in veer Segmenten (M1-M4) ünnerscheedt:
* M1 is dat spheniodale Segment vun’n Anfang bit to’n eersten Aftwiegen.
* M2 is dat Eilandsegment, dat in’t Eilandrebeet (Eilandrinn).
* M3 löpt an’t Operculum langs.
* M4 is dat Endsegment, dat op de Grootbregenrinn (*cortical*) löpt.

## Versorgt Rebeet
De Arteria cerebri medialis is dat gröttste Bloodfatt to’n Versorgen vun’n Bregen, dat vör allen vör de lateralen (sietlichen) Flachen vun de Frontal-, Pariental- un Temporallappens tostännig is. Butendem warrt vun ehr ok wichtige Schaltsteden in’n Twüschenbregen , as ok Delen vun’n Thalamus, de benaverten Basalganglien, de Capsula interna un de Eilandrinn versorgt.

## Folgen bi’t Utfallen

Slaganfäll bedrapt fakener dat Versorgensrebeet vun de Arteria cerebri media (Mediainfarkt) as de vun annere Bregenslagadern. Tomeist hebbt se halfsietige Lahmen, de vör allen dat Gesicht un de Arms bedröpt, un Spastik vun de gegenöverliggen Liefhälft as Naklapp as ok Stören vun’t Geföhl bi de bedrapen Liefrebeden. Faken kamt ok Gesichtsfeldstören, Spraakstören un Apraxien vör.

En roor vörkamen Fehlbillen is, dat sik de Arteria cerebri media in en Veeltall vun lütte Bloodfatten ümbillt. Dat is en Krankheit, de vör allen bi Japaners vörkummt un Moyamoya nöömt warrt.

## Kiek ok
* Bloodversorgen vun’n Bregen
Lebenogge

**Lebenogge**  (Hoochdüütsch: Liebenau)  is en lüttje Stadt in den Landkreis Kassel in Hessen.

## Laag
Lebenogge liggt an de Grenz na Noordrhien-Westfalen hen, meist in’n bütersten Norden Norden vun den Landkreis Kassel an den süüdööstlichen Rand vun de Warburger Börde. Dat sünd woll bi 25 km Luftlinie noordwestlich vun Kassel. In’n Westen liggt Warburg un in’n Oosten liggt Geismar.

Vun Westen na Oosten flutt de Diemel dör Lebenogge dör. Wieter boven flutt de Eggel vun Noorden her in de Diemel, in de Stadt münnt dor de Vombäke (ok vun’n Norden her) un ünner de Stadt münnt de Warme vun Süden her in de Diemel. 

Dat sünd bloß en poor Km, denn is een na Noordosten to in den Solling, na Oosten to in den Reinhardswoold, na Süden in den Habichtswald un na Noordwesten in de Eggebargen.

### Gemeenden ümto
In Noorden grenzt Lebenogge an de Stadt Dringelborg, in’n Oosten an de Stadt Geismar, in’n Süüdoosten an de Stadt Grebensteen, in’n Süden an de Gemeenden Callen un Brüne (al in den Landkreis Kassel). In Westen stött de Grenz an de Städer Warborg un Bentreike. De liggt beide in’n Kreis Höxter in Noordrhien-Westfalen.

### Stadtdelen
De Stadt sett sik tohopen ut den Hööftoort Lebenogge (687 Inwahners) un de Oortsdelen Ersen (357 Inwahners), Grimelsen (60 Inwahners), Haueda (372 Inwahners), Loamerden (426 Inwahners), Niedermeiser (760 Inwahners), Ausmen (387 Inwahners) un Du'ergen (373 Inwahners).

## Historie
In de Warborger Börd mit ehre sachten Hövels un fruchtboren Sietlänner leevt al vu  uurtieden af an Minschen. Dörgahns is se vun de jüngere Steentiet af an besiedelt wurrn. Ut düsse Tieden is allerhand wat ut de Eer utbuddelt wurrn. Hier is ok al siet ole Tieden Grenzland. Fröher hefft de Chatten, de Cherusker un de Sassen dor üm streden, düt fruchtbore Land in’e Hannen to kriegen. Later weern dat denn de Bischöp vun Patterbuorn un de Landgreven vun Hessen. Hüdigendags löppt dor de Grenz twuschen Hessen un Noordrhien-Westfalen langs. 

De Naam vun Lebenogge steiht to’n eersten Mol in en Urkunn ut dat Johr 1293 to lesen. De Steenbrüch bi Lomerden un Haueda sünd de gröttste Fundsteed för Fossilien in Noordhessen. In den Musselkalk hefft sik Överresten vun Nothosauriers un vun Seeleljen funnen. De Steenbrüch höört to dat Museum för Naturkunne in Kassel. 

In de Tiet na’n Krieg is Lebenogge noch mol wedder wichtig wurrn. De Bahnhoff weer dormols de Grenzbahnhoff twuschen den engelschen un den amerikaanschen Sekter.

## Politik
### Stadtverordentenversammeln
Bi de Kommunalwahl an’n 26. März 2006 is düt rutkamen:

### Börgermeester
Peter Lange Free Wählers
Arne Elsholtz

**Arne Elsholtz** (* 14. August 1944 in Pritzwalk; † 26. April 2016 in Berlin) weer en düütsch Schauspeler, Dreih- un Dialogbookschriever, Synchroonsnacker un Synchroonspeelbaas.

He weer de Söhn vun de Schauspeler un Speelbaas Peter Elsholtz. He sülvst hett sien Schauspeelutbilln bi *Marlise Ludwig* in Berlin afsolveert un hett en paar Johr lang up Berliner Böhnen speelt. In Film un Feernsehn sütt man hüm ok blots ganz selten, so t.B. in  Robert Siodmaks Ost-West-Drama *Tunnel 28* (1962) un de TV Produktschoon *In der Mitte des Lebens* (2002, neben Heiner Lauterbach). Aber man kennt Elsholtz denn doch dör sien schauspelerisch Leistung, wenn ok nicht van’t sehn, so aber doch van’t Hören. 

Wiels sien Vader Peter en Dialogautor un Synchroonspeelbaas weer, de bannig Spood harr, keem Arne all in jung Johren to de Filmsynchroonisatschoon un as he 19 Johr old weer, hett he to’n eersten Mal as Synchroonspeelbaas arbeit.  

Siet 1964 hett he as Synchroonschriever un –speelbaas as ok as Synchroonsnacker bannig wat bewirkt in över 400 Films. He is de fast düütsche Stimm vun de Schauspelers Tom Hanks, Kevin Kline, Bill Murray, Eric Idle, James Belushi un Jeff Goldblum. Aber ok Nicolas Cage (*Peggy Sue hat geheiratet*), Richard Dreyfuss (*Jagd auf Dillinger*), Dustin Hoffman (*Dick Tracy*), Charlie Sheen (*Hot Shots 2*), Bronson Pichot (Beverly Hills Cop I/III as „Serge“, Club der Teufelinnen) Al Pacino (*Cruising*) und O. J. Simpson (in de dree *Die nackte Kanone*-Films) hett he sien Stimm leht. In de Tekentrickfilm *Das Kleine Arschloch* is he to hörrn as Vader vun dat lütt Moorslock as ok as Militärfreak Jimbo Kern in South Park, Mammut Manfred in *[[Ice Age]]*, un Ice Age 2, in de he neben Otto Waalkes as düütsch Hööftsnackerrull to hörrn is. Dorneben snackt he noch den animeerten Tom Hanks in de Film *Der Weihnachtsexpress* aber ok in Die Simpsons - Der Film, wo sück Tom Hanks in’t Original sülvst snackt hett. Ok in anner Tekentrickfilms hett he noch mitmakt. 

Dorneben is Arne Elsholtz in tallriek Radioprogrammen, TV-Dokumentatschonen un Werbesendungen to hörrn wesen. 2001 hett he as Ansegger un Kommentator (ahn dat man hüm seehn hett) in Verona Feldbusch ehr Sat.1-Show *Einfach Verona!* arbeit.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
*
Monte Grande (Kap Verde)

De **Monte Grande** (port.: „Groot Barg“) is de hööchste Barg vun dat Eiland Sal in de Republiek Kap Verde.

De Monte Grande liggt in’n Noordwesten vun’t Kapverden-Eiland, in den nöördlichen Striepen woneem nümms wahnen deit. Dat hannelt sik dorbi üm en ollen Vulkan, de mit 406&nbsp;m de gröttste vun en Koppel vun Tügenbargen is, de vundaag noch vun de Historie vun dat Eiland künnt. Wieter na Süüden to liggt de *Morro Sal* mit 309&nbsp;m un na’n Westen hen, dicht bi Buracona an de Westküst, de *Monte Leste* mit 263&nbsp;m. De beiden sünd de tweet- un drütthööchsten Bargen vun Sal. Wietere, sietere Tügenbargen sünd de *Monte Curral*, üm den de Stadt Espargos rümboot worrn is un de lütte Morrinho de Açucar.

Ümgeven is de Monte Grande vun schrage Wööstlandschap, woneem blangen Steen un vulkaansch Aschen nix wieter to finnen is. Wassen deit dor ümto nix, vun wegen dat de Landschap so dröög is. Blangen de nöömten Tügenbargen is dat Land platt un even. De Monte Grande is dorüm meist vun dat hele Eiland to sehn. 

## Borns
Monte Grande

**Monte Grande** betekent

* Monte Grande, Oort in de Provinz Buenos Aires, Argentinien,
* Monte Grande, Barg in Kap Verde,
* Monte Grande, Oort in Kap Verde,
* Monte Grande, Oort in Michoacán, Mexiko,
* Monte Grande, Oort in Uruguay.
Dickel

**Dickel** is en Gemeende in den Landkreis Deefholt in Neddersassen. Dickel höört to de Samtgemeende Rehrn. 

## Historie
### Wo de Naam herkümmt
Dat düütsche Bundsarchiv in Koblenz hett künnig maakt, dat de Naam vun Dickel to'n eersten Mol in Urkunnen ut dat Klooster Corvey in dat 13. Johrhunnert to lesen is. Dor steiht in de Johren vun 1238 bit na ca. 1250 wat vun en Thetmarus de *Dicla* to lesen. De Oortsnaam *Dicla* schall tohopensett ween ut de Delen *Dic* (d. h. *Diek*) un *la(r)* (d. h. *See*).

## Wo dat mit de Inwahners utsütt
*1933: 542 Inwahners
*1939: 477 Inwahners
*2004: 549 Inwahners

## Politik
### Gemeenderaat
In den Gemeenderaat sitt 9 Raatslüde. Se höört al to de Freen Wählers un sünd bi de Kommunalwahl an'n 9. September 2001 wählt wurrn. 

### Wapen
De Gemeende Dickel hett keen egen Wapen. Normolerwiese warrt dat Wapen vun de Samtgemeende Rehrn bruukt.

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Weblenken
* Samtgemeende Rehrn (Hoochdüütsch)
Arteria pharyngea ascendens

De **Arteria pharyngea ascendes** („opstiegen Rachenslagader“) is en lütte Arterie, de Delen vun’n Kopp mit suerstoffriek Blood versorgt. 

## Verloop
In’n normalen Fall twiegt se bi’n Minschen ut de Arteria carotis externa af, man bi ruchweg 1 bit 2&nbsp;% vun all Lüüd twiegt se Arteria carotis interna af. In beide Fäll liggt ehr Anfang kort över de Karotisgavel, also de Steed in’t Rebeet vun’n Hals, woneem de beiden Carotistwiegen uteneen gaht. De Arteria pharyngea ascendes löpt toeerst twüschen de beiden Halsslagadern na’n Kopp un denn witer an de Sietenwand vun’n muskulären Rachen.

Se deelt sik denn wieter op in ehr Endtwiegen, de as *Rami pharyngeales* de Rachenmuskulatur, as Arteria tympanica inferior de Paukenhöhl un as Arteria meningea posterior de achteren un basalen Andelen vun de harden Bregenhuut versorgt. Disse letzte Endtwieg löpt dör dat Foramen jugulare in de Schädelhöhl rin.

## Borns
* T.H. Schiebler (Rtg.): *Anatomie.* Springer, Heidelbarg 2005. ISBN 3-540-21966-8.
Mateer (Medizin)

**Mateer**, **Mateerje**, **Edder**, **Eek** oder **Küter** (ok **Adel**, latiensch *Pus*) is en Körpersiep, de vun de Leukozyten bi de Gegenwehr gegen indrungene Bakterien billt warrt. Mateer besteiht to’n gröttsten Deel ut de witten Bloodkörper, insmultene Körperzellen un ut Serum. De Mateer kummt vör allen in Wunnen un Pusteln vör. Vun de Farv is de Mateer normalerwies witt bet geel.
Arteria meningea posterior

De **Arteria meningea posterior** („achtere Bregenhuut-Arterie“) is en Twieg vun de Arteria pharyngea ascendens (Twieg vun de Arteria carotis externa), de de Dura mater vun de acheteren Schädelgruuv mit Blood versorgt. Se kummt dör dat Foramen jugulare in de Schädelhöhl.
De Arteria meningea posterior billt Anastomosen mit de Arteria meningea anterior un mit de Arteria meningea media.
Drentwede

**Drentwede** is ene Gemeende in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in den Landkreis Deefholt un hett 1.053 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 30,31 km². Se höört na de Samtgemeende Barnstrup to, de ehren Sitt in den Flecken Barnstrup hett.  

## Laag
Drentwede liggt twuschen den Dümmer See un de Wilshuser Geest, in de Midden twuschen Bremen un Ossenbrügge. 

## Oortsdelen
Oortsdelen vun de Gemeende sünd Bookste un Drentwede.

## Politik
### Gemeenderaat
In den Gemeenderaat vun Drentwede sitt 11 Raatslüde. Wählt wurrn is tolest an'n 10. September 2006. Vun dor af an sünd de Raatslüde so verdeelt:
* WGD: 8 Sitten
* SPD: 3 Sitten

### Börgermeester
Vun den Wahldag af an is Theo Amelung ehrenamtlichen Börgermeester vun Drentwede. 

## Weertschop un Verkehr
### Verkehr
Dör de Gemeende loopt de Bundstraat 51 vun Bassen na Ossenbrügge un ok de Iesenbahnlinie Bremen-Ossenbrügge.

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeende (hoochdüütsch)
Eidelstee

**Eidelstee** (Hoochdüütsch: *Eydelstedt*) is ene Gemeende in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in den Landkreis Deefholt un hett 1.794 Inwahners (Stand 31. Dezember 2012) op en Rebeet vun 76,14 km². Eidelstee höört na de Samtgemeende Baarnstrup to. De hett ehren Sitt in den Flecken Baarnstrup. 

## Laag
Eidelstee liggt twuschen den Dümmer See un de Wilshuser Geest, so in de Midden twuschen Bremen un Ossenbrügge.

## Ortsdelen
De fief Öörd in de Gemeende sünd Dönstrup, Dörpel, Düüste, Eidelstee, Nee-Eidelstee un Wohlstreck.

## Politik
### Gemeenderaat

### Börgermeester
De ehrenamtliche Börgermeester Frerich Bokelmann is ok an'n 17. November 2011 wählt wurrn.

## Weertschup un Verkehr
### Verkehr
Bi 3 km westlich vun de Gemeende löppt de Bundsstraat 51 vun Bassen na Ossenbrügge.

## Lüde

### Söhns un Döchter vun de Gemeende
* Christian Hülsmeyer, Ünnernehmer, hett dat Radar utfunnen
* Jan Hinnerk Wördemann, plattdüütsch Schauspeler, Schriever un Rezitater

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeende (hoochdüütsch)
Ehrenborg

**Ehrenborg** is ene Gemeende in dat Bundsland Neddersassen in Düütschland. Se liggt in den Landkreis Deefholt un hett 1.652 Inwahners (Stand 31. Dezember 2006) op en Rebeet vun 48,96 km². Ehrenborg höört na de Samtgemeende Swabern to. De hett ehren Sitt in de Gemeende Swabern. 

## Gemeendedelen

To de Gemeende höört de Öörd Ehrenborg, Schmalwörn, Sweirnhusen, Stocksdörp un Wäsenstähr.

## Laag

Ehrenborg liggt süüdlich vun de Wilshuser Geest so in de Midden twuschen Bremen un Ossenbrügge. 

### Klima
In Ehrenborg regeert en matig Seeklima mit allerhand dochtige Noordwestwinden vun de Noordsee her. In'n langjöhrigen Dörsnitt liggt de Temeratur in Ehrenborg bi 8,5° - 9,0°C. Dor fallt denn bi 700 mm Nedderslag. Twuschen Mai un Augustmaand kann mit bi 20 - 25 Summerdage rekent weern (dat sünd Dage, wo de hööchste Temperatur höger liggt, as 25°C).

## Historie
### De Ehrenborg
Dat Dörp hett sien Naam vun de Ehrenborg kregen, de hüdigendags verswunnen is. Se hett al in dat 14. Johrhunnert dorstahn un höör na de Graafschop Olenbrooksen to. Düsse Graafschop is al in dat 14. Johrhunnert an de Graafschop Hoya övergahn. Bi de Hilmesser Stiftsfehde is de Borg in Dutt gahn. 1546 hefft de Greven vun Hoya de Borg wedder upboot as en starke Festung. Dat döen se, weil de Ehrenborg de Grenzborg na dat Nedderstift Mönster hen weer. Mit düsse Borg harrn de Greven de Kuntrull över de Straat Nienborg- Vechte. In'n Dartigjöhrigen Krieg is de Borg tämlich in'e Merse gahn, man in dat Johr 1654 wiest en Steek vun Matthias Merian al en prächtig Amtshuus. In de latere Tiet is dat denn wedder in Dutt gahn, man 1740 is vun de ehre Resten een neet kurhannöbersch Amtshuus boot wurrn. Dat Hannöbersche Amt Ehrenborg hett bit 1852 bestahn. To düt tämlich grote Amt höör dormols as de gröttste Oort ok Sulingen to. 1828 is ok noch dat Amt Baarnborg na Ehrenborg anslaten wurrn. Later is dat Amtshuus denn verswunnen un hüdigendags kann een bloß noch den Hövel sehn, wo de Borg mol stahn hett. 

## Politik
### Börgermeester
Bi de Kommunalwahl an'n 9. September 2001 is de ehrenamtliche Börgermeester Hans-Jürgen Schumacher wählt wurrn. 

## Weertschup un Verkehr
### Verkehr
Bi 5 km in'n Oosten vun de Gemeende löppt de Bundstraat B 61, de vun Bassen na Minden lopen deit. 

## Kiek ok bi
* Projekt to'n Sammeln vun plattdüütsche Oortsnaams in de Landkreise 

## Literatur
* Hans Gerke: *Ehrenburg. Ein Heimatbuch für die Gemeinden Anstedt, Cantrup, Neuenkirchen, Rathlosen, Schmalförden, Scholen, Schweringhausen, Stocksdorf und Wesenstedt.* Sulingen 1972, 159 S. m. Biller

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeende (hoochdüütsch)
Mateer

**Mateer** oder **Materie** (ut dat Latiensche för *Stoff*) betekent

* Materie, in de Physik allen fasten Stoff (ut Fermionen opboot),
* Mateer, Edder vun Wunnen,
* Mateer, in de Philosophie de Basis vun allens Stoffliche,
* Mount Mateer, Barg in Enderbyland, Antarktika.

**Mateer** is de Familiennaam von

* Diehl Mateer, US-amerikaanschen Squashspeler,
* John Mateer, süüdafrikaanschen Schriever,
* Scott Mateer, US-amerikaanschen Lederschriever.
Kim Schmidt

**Kim Schmidt** (* 16. Mai 1965 in Harrislee) is en düütschen Comicteekner. 

Sien eersten Comic, den een grötter Publikum to sehn kregen hett, weer 1983 de Comic-Reeg *Öde* in dat Flensborger Anzeigenblatt *Moin Moin*. Disse Reeg, de vun en Fulenzer un siene wunnerliche Oma hannelt, gifft dat ok nu noch elk Week in dat Blatt to lesen. Vun 1996 af an keem de Cartoon-Reeg *Local Heroes*, de elk Week in de 18 regionalen Utgaven vun de sh:z insteiht. De Local Heroes hebbt veel noorddüütsch Lokalkolorit. Dor sünd ok en ganze Reeg Sammelbänn vun *Öde* un vun de *Local Heroes* in’n Flying Kiwi Verlag rutkamen, den Schmidt 1988 mit grünnt hett. Vun de Locl Heroes hett dat ok Bänn in de Landsspraken vun Sleswig-Holsteen geven, op Däänsch, Freesch un op Plattdüütsch. För’n Carlsen-Verlag hett Schmidt de Reeg *Unser Schumi* tekent, de Text keem vun Lutz Mathesdorf.

Kim Schmidt leevt mit siene Fro un siene twee Söhn in Dollerup.

## Warken
* *Comiczeichenkurs*, Carlsen Verlag, 2003, ISBN 3-551-76825-0
* *Comic-Figuren zeichen - Step by Step*, Carlsen Verlag, 2005, ISBN 3-551-76834-X 
* *Märchenprinzen*, Carlsen Verlag, 2006, ISBN 3-551-68005-1
* *Störtebeker*, Bd. 1 (Text: Patrick Wirbeleit), Carlsen Verlag, 2004, ISBN 3-551-775-311
* *Local Heroes*, Bd. 1 - *Los Mäh!*, Flying Kiwi, 1997, ISBN 3-926055-10-3
* *Local Heroes*, Bd. 2 - *Muuuh!*, Flying Kiwi, 1998, ISBN 3-926055-15-4
* *Local Heroes*, Bd. 3 - *Die Jahrhundertstory*, Flying Kiwi, 1999, ISBN 3-926055-24-3
* *Local Heroes*, Bd. 4 - *Moin!*, Flying Kiwi, 2000, ISBN 3-926055-30-8
* *Local Heroes*, Bd. 5 - *Zeichensprache*, Flying Kiwi, 2002, ISBN 3-926055-57-X
* *Local Heroes*, Bd. 6 - *Alarm in Güllerup*, Flying Kiwi, 2003, ISBN 3-926055-69-3
* *Local Heroes*, Bd. 7 - *Urlaub auf dem Bauernhof*, Flying Kiwi, 2004, ISBN 3-926055-76-6
* *Local Heroes*, Bd. 8 - *Local Heroes - Land unter*, Flying Kiwi, 2006, ISBN 3-926055-87-1
* *Local Heroes*, Sonderband - *Die Local Heroes sprechen deutsch*, Flying Kiwi, 2005, ISBN 3-926055-80-4
* *Local Heroes*, Sonderband - *De Local Heroes schnacken Platt*, Flying Kiwi, 2005, ISBN 3-926055-81-2
* *Local Heroes*, Sonderband - *Local Heroes taler dansk*, Flying Kiwi, 2005, ISBN 3-926055-82-0
* *Local Heroes*, Sonderband - *Local Heroes snaake Frasch*, Flying Kiwi, 2005, ISBN 3-926055-83-9
* *Unser Schumi*, Bd. 1 (Text: Lutz Mathesdorf), Carlsen Verlag, 1998, ISBN 3-551-73541-7
* *Unser Schumi*, Bd. 2 - *Gib Gummi* (Text: Lutz Mathesdorf), Carlsen Verlag, 1999, ISBN 3-551-73542-5
* *Unser Schumi*, Bd. 3 - *Wie krank ist er wirklich?* (Text: Lutz Mathesdorf), Achterbahn, 2000, ISBN 3-89719-078-8
* *Öde*, Bd. 1 - *Öde Zeiten*, Flying Kiwi, 1988, ISBN 3-926055-01-4
* *Öde*, Bd. 2 - *Der neue große Öde Sammelband*, Flying Kiwi, 1998, ISBN 3-926055-08-1
* *Öde*, Bd. 3 - *Öde on the road*, Flying Kiwi, 1997, ISBN 3-926055-09-X
* *Öde*, Bd. 4 - *Hart an der Grenze*, Flying Kiwi, 1999, ISBN 3-926055-19-7
* *Öde*, Bd. 5 - *Happy Birthday, Öde!*, Flying Kiwi, 2002, ISBN 3-926055-60-X
* *Leichenwäscher Karl* (Text: Lutz Mathesdorf), Achterbahn, 2000, ISBN 3-89719-076-1

## Weblenken

* Websteed vun Kim Schmidt (hoochdüütsch)
Mia Sara

**Mia Sara** (* as *Mia Sarapocciello* 19. Juni 1967 in Brooklyn Heights, New York City) is en US-amerikaansche Schauspelersche vun italieensch Afstammen.

## Leven
Mia Sara is de Dochter vun en Fotografen un en Stylistin. Se hett 1985 mit 16 Johren in den Film *Legend* ehr Filmloopbahn anfungen. En Johr later is se mit ehr Rull as  *Sloan*, de Fründin vun de Titelfigur in *Ferris Bueller’s Day Off*, teemlich bekannt worrn.

Dorna hett se noch vele wietere Filmen maakt un ok veel in Feernsehregen mitspeelt. 1995 weer se an de Siet vun Jean-Claude Van Damme in den Film *Timecop* to sehn, woför se en Utteken as *Beste Nevendorstellerin* kregen hett.

In’n März 1996 hett se Jason Connery heiraadt, den Söhn vun Sean Connery. De beiden harrn sik drapen as se den Film *Bullet to Beijing* dreihn seen. Ehr gemeensom Söhn *Dashiell Quinn Connery* is 1997 to Welt kamen. Man, 2002 is de Eh wedder scheedt worrn.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
För ehr Rull in den Film *Timecop* hett Mia Sara ehrn opstunns eenzigen Filmpries wunnen, neemlich den *[[Saturn Filmpries|Saturn Award]]* in de Kategorie *[[Saturn-Pries för de beste Blangenrull vun en Fro|Best Blangenrull vun en Fro]]*.

## Weblenken
Willem Tell

**Wilhelm Tell** is en sagenhaften Swiezer Freeheitskämper un Tyrannenmöörder, de an de Wennen vun dat 13. to dat 14. Johrhunnert in de Binnerswiez leevt hemm sall. Friedrich von Schiller hett nahst en bekannt Böhnenwark över hüm schreven. Siet Enn’ vun dat 19. Johrhunnert is Tell Natschonalheld vun de Swiez. 

Entstahn is de Legende, as de Chronist Aegidius Tschudi üm 1570 verscheeden mündlich und schriftlich överleeferte Versionen vun de Tell-Vertellen to en Sage umdicht hett. Dör dat Wark vun Schiller aber ok dör de Historiker Johannes von Müller is dat denn eerst in Europa nahst in de ganze Welt bekannt wurrn.
Danium

Dat **Danium** (afkört ok *Dan*, roor ok *däänsch Stoop*) is de ünnerste chronostratigraafsch Stoop vun’t Paläozän un dormit gliektietig ok vun’t Paläogen.

Dat Danium präsenteert de Tiet vun 65,5 (± 0,3) Millionen Johr bit 61,7 (± 0,2) Millionen Johr vör nu. Dormit folgt de Stoop op dat Maastrichtium, wat de böverste Stoop vun de Kried is, un liggt in de Skala ünner dat Seelandium. Fröher weer dat Danium noch mit to de Kried rekent.

## Naam
De Beteken *Danium* is vun dat Land Däänmark afleidt un weer 1847 vun de Swiezer Geoloog Pierre Jean Édouard Desor vörslahn. Dat Referenzprofil (GSSP = Global Stratotype Section and Point) för de Basis vun’t Danium is aver för de Steed El Kef in Tunesien fastleggt woorn.

## Definitschoon
De Basis vun dat Danium is mit de Iridium-Anomalie vun de Kried-Tertiär-Grenz bannig goot defineert. Dat Enn vun de Stoop is dorgegen noch nich aflsuten fastleggt worrn. De Grenz vun’t Danium na dat Seelandium liggt binnen de teemlich korten Magnetpolaritäts-Chronozoon C27r.

## Kried oder Tertiär
In de middel- un westeuropääschen Kriedbeckens hebbt sik in’t Danium de kriedoordigen Stenen wieter aflagert. Litholoogsch gifft dat also kuum Ünnerscheeden to de Aflagern vun’t Maastrichtium. Dat weer de Grund, worüm anfänglich dat Danium to de Kried tellt worrn is. De Ännern to de öllste Stoop vun’t Tertiär (vundaag Paläogen) is opletzt vun wegen düütliche Ünnerscheeden bi de Tohopensetten vun de Oorten maakt worrn nu sünners ok vun wegen de Opdecken vun de Kried-Tertiär-Grenz as markanten Horizont.

## Literatur
* Pierre Jean Édouard Desor: *Sur le terrain Danien, nouvel étage de la craie*. Bulletin de la Societé Géologique de France, série 2, 3: 179-181, Paris 1847 ISSN 0037-9409
* Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2005 ISBN 9780521786737
*Eustoquio Molina, Laia Alegret, Ignacio Arenillas, José A. Arz, Njoud Gallala, Jan Hardenbol, Katharina von Salis, Etienne Steurbaut, Noël Vandenberghe und Dalila Zaghbib-Turki: *The Global Boundary Stratotype Section and Point for the base of the Danian Stage (Paleocene, Paleogene, "Tertiary", Cenozoic) at El Kef, Tunisia: original definition and revision*. Episodes, 29(4), 263-273, Beijing 2006 ISSN 0705-3797
*Hans Murawski & Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. 10., nee bearb. u. wiet. Opl., 278, Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.
* Düütsche Stratigraafsche Kommisschoon (Rtg.): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)

## Weblenken
*GSSP des Danium - International Commission of Stratigraphy
*Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy