open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1090

## Wat passeert is
* 
## Boren
* Niklot, de Abotriten, Kessiner un Circipaner (Elvslawen) ehr Först, Herr to Swerin, Quetzin un Malchow, de Hartöög vun meckelnborg ehr Stammvader († August 1160)
* Üm 1090 rüm: Bernhard vun Clairvaux, Prediger un Mystiker († 1153)

## Storven
1088

## Wat passeert is
* As eerste Universität in Europa warrt de Universität Bologna grünnt

## Boren

## Storven
1093

## Wat passeert is
* 
## Boren
* Konrad III., Hartog vun Franken, röömsch-düütschen König, König vun Italien, König vun Burgund un en vun de Anföhrers vun den Tweeten Krüüztog († 1152)
* Dimitri I., König vun Georgien († nach 1158)
* Simon, Graaf vun Sizilien († 1105)

## Storven
1092

## Wat passeert is
* 
## Boren
* Fulko, Graaf vun Anjou, König vun Jerusalem, Regent in dat Förstendom Antiochia († 1143)

## Storven
Rotatschoon (Physik)

De reine **Rotatschoon**, ok **Rotatschoonsbewegung**, **Dreihn** oder **Dreihbewegung** vun en Körper, is in Gegensatz to de reine Translatschoon kien Bewegung, de de Swoorpunkt vun de Körper dör de Ruum bewegt, man en Bewegung vun de Körper um en Rotatschoonsass. All Punkten, de genau up disse Ass liggen, blievt an Oort un Steed stahn, un all anner Punkten bewegen sück mit en Snelligkeit, de proportschonal to de Afstand vun de Ass is up en ideale Kringbahn. Dorbi kann sück de Ass in de Körper sülvst befinnen, wat to en **Eegenrotatschoon** föhrt (Rotatschoon um de eegen Ass), oder van de Körper af liggen, wat man as **Rotatschoonssystem** betekend (Rotatschoon um en gemeensom Ass). Oorsaak för en Rotatschoon is aver jümmer de Wirkung vun en Dreihmoment. 

En Rotatschoon mit nich-konstant Ass is mögelk un wurrd umgangsspraaklich as „Torkeln“ oder „Eiern“ betelend. Techniker un Wetenschapler snacken aber lever - je nah Oord vun de Assbewegen- vun Swiemeln vun de Ass oder vun sekundär Assfehlers, oder vun Präzession oder Nutatschoon.
Emma Cramer-Crummenerl

**Emma Cramer-Crummenerl** (* 27. Februar 1875 in Lünsche; † 1. Januar 1964 ok dor) weer en hooch- un plattdüütsche Schrieversche.

Crummenerl is as Dochter vun en Tinngeter in Lünsche boren. Eugen Crummenerl weer ehr Broder. Se hett 1894 den Hoovsmidd Heinrich Cramer heiraadt un sik denn den Künstlernaam *Cramer-Crummenerl* toleggt. Schreven hett se vör allen op Hoochdüütsch. An Böker hett se blot den Gedichtband *Trauben und Schlehen* in ehr Lünscher Platt schreven. Ünner annern hett se ok de Zeitungskolumnen *Lechterstünnecken* schreven.

## Warken

* *Vom Herzens-Überfluß.* (1916)
* *Ernst und Scherz im Reimgewand aus dem Märchenwunderland.* (1926)
* *Die vom Edelhof.* (1936)
* *Wenn die Liebe Brücken schlägt.* (1939)
* *Die beiden Falken.* (1951)
* *Geheimnis um Lie.* (1952)
* *Ewig blühen die Linden.* (1952)
* *Leidgeprüftes Glück.* (1952)
* *Die Seele des weißen Hauses.* (1952)
* *Kleine Königin.*, Frauenroman (1952)
* *Die Frauen von der Burgstatt.* (1952)
* *Liebe, die den Fluch bezwang.* (1952)
* *Heimatlos.* (1953)
* *Die Schatten weichen.* (1953)
* *Die Herrin von Haus Heide.* (1953)
* *Wartende Liebe.* (1953)
* *Lindas Vermächtnis.* (1953)
* *Du sollst nicht begehren...* (1953)
* *Tragödie auf dem Berghof.* (1954)
* *Die Geister, die ich rief.* (1954)
* *Prinzessin Margarete.* (1954)
* *Regina Heartfield.* (um 1954)
* *Ich wollte dein Glück.* (1954)
* *Vom Schicksal bestimmt.* (1955)
* *Gestilltes Sehnen.* (1956)
* *Haus Waldfrieden.* (1956)
* *Sonne über dem Wenkhofe.* (1956)
* *Dr. Sandors Schuld.* (1957)
* *Gerlinde schweigt.* (1959)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken
Seute Deern

**Seute Deern** betekent

* *[[Seute Deern (Bremerhoben)|Seute Deern]]*, Museumsschipp in Bremerhoben,
* *[[Seute Deern II]]*, fröher Segelschoolschipp vun de düütsche Marine,
* MS ''Seute Deern'', Motorschipp in’n Helgolandverkehr, liggt nu in Hamborg.
De Moorkatenoper

**De Moorkatenoper** is en Theaterstück in dree Törns för söss Personen (twee Froonslüüd, veer Mannslüüd), dat Gerhard Loew  ünner den Naam *Grattleroper* op Baiersch schreven hett. De Musik is vun Peter Michael. Heinrich Schmidt-Barrien hett de Oper 1982 op Plattdüütsch översett un den Naam *Moorkatenoper* geven.

De baiersche Version is in’n November 1978 op de Iberl-Bühne in Solln dat eerste Maal opföhrt worrn. De NDR hett dat Stück bi dat Ohnsorg-Theater opnahmen un an’n 13. Januar 1990 dat eerste Maal in’t Feernsehn wiest.

De Söhn vun de arme Moorbuurnfamilie is doodbleven. De Ümstänn sünd mysteriös. Weer dat en Unfall, weer dat en Moord oder hett em eenfach blot een bi’t Wildern faatkregen un korten Prozess maakt? Marie, de Dochter vun de Familie denkt, dat dat Moord weer un will rutkriegen, ’keen dat weer. Helpen deit ehr dor en Ketelflicker bi, de sülvst ünner Verdacht kamen is.
Pütt

**Pütt** betekent

* Pütt, Reedschop ut de Köök,
* Pütt, Binaam vun de Stadt Parchen in’n Landkreis Ludwigslust-Parchen, Mekelborg-Vörpommern,
* Pütt, Oort in de Gemeen Pantelitz in’n Landkreis Vörpommern-Rügen, Mekelborg-Vörpommern,
* Pütt, Water, dat sik na Regen in en Lunk sammelt,
* Pütt, See in’t Diekvörland,
* Pütt, annern Utdruck för en Bargwark oder en Schacht.
Sievern

**Sievern** betekent

* Sievern, Oort in de Gemeen Wuster Noordseeküst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Sievern, Oort in de Gemeen Wasra in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen.
1085

## Wat passeert is
* De düütsch-röömsche Kaiser Hinrich IV. maakt in Mainz den „Gottesfreden“ künnig. 

## Boren

## Storven
Karl Willeke

**Karl Willeke** (* 12. Januar 1875 in Smalmereg; † 20. September 1956 in Arensperg) weer en plattdüütschen Schriever.

Willeke is 1875 in Smalmereg boren. Na School un Lehrerseminar in Warnduorp güng he 1908 an de ne’e Hallenschool in Hagen. Dor weer he Schoolmeester un later Rekter. He hett ok för de Zentrumspartei in’n Stadtraat vun Hagen seten. Nadem he 1934 keen Bild vun Hitler in de School ophängen wull, hebbt de Natschonalsozialisten em ut sien Amt rutnahmen. 1943 is he na de Bombenangrepen op hagen in siene Heimatstadt Smalmereg trüchgahn. Ok dor hett he wedder in’n Stadtraat seten, nu för de CDU. Later is he denn na Arensperg to siene Dochter tagen un dor 1956 doodbleven.

He hett ünner annern Schoolböker för’n Düütschünnerricht schreven. Sien bedüdenst Wark is de *[[göttliche Komödie]]* vun Dante Alighieri, de he in sien Suerlänner Platt översett hett. Anfungen hett he 1934, aver eerst 1955 weer dat Book sowied trech, dat dat rutkamen kunn.

## Warken

* *Deutsche Wortkunde in der Arbeitsschule.* Willi Hopff, Frankfurt 1925
* *Dante Alighieri - Die göttliche Komödie (in Sauerländer Platt).* Zimmermann, Balve 1955

## Weblenken
Mneme (Mythologie)

**Mneme** (greeksch *Μνήμη*, „dat Besinnen“) is en vun de dree Musen, de dat in de Greeksche Mythologie toeerst geven hett. Later (bi Hesiod) sünd dor denn negen vun wurrn. 

## Mythos
Mneme is de Muse vun dat Besinnen. Ehre Süstern sünd Aoide (de Musik ehre Muse) un Melete (de Muse vun de Meditatschoon un dat praktische Doon). All tohopen sünd se Göddinnen. Se sünd Döchter vun Zeus un siene Leevste Mnemosyne. Mit Mnemosyne draff Mneme nich dör'nanner smeten weern, Mnemosyne is en Titansche un de Mudder vun al Musen. 

## Astronomie
Vun Mneme hett ok den Jupiter sien Maand Mneme sien Naam kregen. Düsse Maand is eerst 2003 updeckt wurrn un hett toeerst den Naam S/2003 J 21 harrt. 

## Mnemonik un Mnemotechnik
Vun Mneme oder vun ehre Mudder Mnemosyne (dat is een vun de dree Musen vör Hesiod) hefft de Mnemonik un de Mnemotechnik ehrn Naam vun. Mnemonik is de „Gedächtniskunst“ (lat.: *ars memoriae*) un Mnemotechnik sünd de Techniken, de binnen de Gedächtniskunst bruukt weert.
Aoede (Mythologie)

**Aoede** (ok **Aoide**) is en vun de dree Musen, de dat in de Greeksche Mythologie toeerst geven hett. Later (vun Hesiod af an) hett dat negen Musen geven. All tohopen sünd se Göddinnen. Se sünd Döchter vun Zeus un siene Leevste Mnemosyne. Aoede is de Muse vun de Musik. Ehre Süstern sünd Mneme un Melete. 

Vun Aoede hett de Maand Aoede vun den Planeten Jupiter sien Naam kregen.
Melete

**Melete** betekent

* Melete, Figur ut de greeksche Mythologie,
* (56) Melete, en Asteroid,
* *[[Melete (Geslecht)|Melete]]*, Geslecht von Botterlickers.
Hinrich Borkenstein

**Hinrich Borkenstein** (* 21. Oktober 1705 in Hamborg; † 29. November 1777 ok dor) weer en Schriever.

Borkenstein is 1705 in Hamborg as sösst von ölven Kinner von Anna (borene von Rönne) un den Koopmann Julius Borkenstein boren un dee in Hamborg as Bookholler arbeiden. 1745 güng he as Geschäftsmann na Spanien un bleev dor bet 1764. 1766 is he königlich-däänsch Kommerzienraat worrn. Wahnt hett he tolest op’n Jungfernstieg.

Borkenstein hett 1741 dat plattdüütsche Theaterstück *Der Bookesbeutel* (de Bookbüdel) schreven, ene Satier, in de he de Hambörger Unoorden op de Schipp nimmt. Dat Stück is an’n 16. August 1741 in Hamborg dat eerste Maal opföhrt worrn.

Borkenstein hett an’n 16. Mai 1768 Susanna Brugier heiraadt. Se harrn dree Döchter un een Söhn: Susanna (* 1769), Dorothea Amalia (1770), Louise Catharina (1771 oder 1772) un Heinrich (1773). De Familie harr en Stadthuus an’n Jungfernstieg un en Sommerhaus in Ottensen.

## Weblenken

* Der Bookesbeutel op Zeno.org (hoochdüütsche Utgaav)
Melete (Mythologie)

**Melete** (gr.: *Öven*, *Praxis*) is en vun de dree Musen, de dat an'n Anfang bloß geven hett. Later (bi Hesiod) sünd dat denn mehr wurrn. Se weer de Muse vun de Meditatschoon, vun dat Utprobeern un vun dat praktische Doon. Ehre Süstern sünd Aoede (de Muse vun de Musik) un Mneme (de Muse vun dat Besinnen). Alltohopen sünd se Göddinnen. Se sünd Döchter vun Zeus un siene Leevste Mnemosyne

Na Melete hett de Asteroid Melete sien Naam kregen.
Kahls platdüütske Naokieksel

**Kahls platdüütske Naokieksel** van Kahls Klaus Werner is dat iärste drukte Naokieksel, dat up Platdüütsk ruutkuëmen is. In mäer äs 1300 Indriäge met 1650 Beller van Aadlik bes Würsing beschriwt Kahl Saken, de met dat Platdüütske un dat Mönsterland to doon häbt. An’t Iärste sint dao de Kiärspels un Stiäden uut’t Mönsterland beschriëwen. Man Planten, Diers un graute Döchter un Süöns uut de Giëgend sint dao auk to finnen.

Dat Naokieksel is siet Desember 2008 af an to kaupen. Dat gaw auk en Online-Utgaav van dat Naokieksel up Kahl sien Websteed. De Online-Utgaav wüör al siet Juli 2001 pleegt.

## Bookdaten

* Klaus-Werner Kahl: *Kahls platdüütske Naokieksel*, Aschendorff Verlag, Mönster 2009, ISBN 978-3-402-12788-9

## Weblenken

* Klaus-Werner Kahl sien Websteed (plattdüütsch)
Klio

**Klio** (ok **Kleio**) betekent

* Klio, greeksche Muse vun de Historienschrieveree,
* (84) Klio, en Asteroid,
* *[[Klio (Tietschrift)|Klio]]*, Tietschrift ut dat Fack vun de Ole Historie.

Kiek ok bi: Clio.
Brobergen

**Brobergen** betekent

* Brobergen, Oort in Sweden.

Dat is ok de hoochdüütsche Naam von

* Brobargen, Oort in de Gemeen Kronenborg in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Brobargen, Hoff in de Gemeen Öberndörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* von Brobargen, düütsche Eddelfamilie.
Amy MacDonald

**Amy Macdonald** (* 25. August 1987 in Bishopbriggs, East Dunbartonshire, Schottland) is en schottsch Singerin un Songwriterin. 

## Leven
As se 15 Johr old weer fung se an - bannig beeinfloot vun Travis un The Libertines – Akustikkonzerte to spelen. As Slötelerlebnis för hör Karriere betekend se de Uptreden vun Pete Doherty in Glasgow:
Zitat: *Es war eine super Show. […] Ein paar Freunde und ich ließen nachher die Gitarre ’rum gehen und spielten spontan Songs, die uns gefielen. Da wusste ich, dass ich Musikerin werden möchte*. Doherty weer ok dat Thema vun de Single-Utkopplung *Poison prince*.

Nahdem se in Juli 2007 mit de Titel *Mr. Rock and Roll* all wat Spood in Grootbritannien harr (Platz 12 vun de UK Top 40), kunn de Autodidaktin Macdonald, de in Harvst 2007 Paul Weller up de sien Düütschland-Tournee begleitete, mit dat Debütalbum *This Is the Life* Anfang 2008 Platz 1 in de UK-Charts erreichen. Intüschen hett hett se all twee mal Platin för dat Wark kregen.

2008 hett se den ECHO kreegen.

## Diskografie
### Alben

### Singles

1 Poison Prince keem blots dör Downloads in de Charts.

## Texte
Amy Macdonald hett in en Interview seggt, dat hör Texten up Situatschonen un Begevenheiten vun dat richtige Leven beruhen. Hör Leed *Footballer’s Wife* speegelt de Beseetenheit vun de britsch Boulevardzeitungen wedder, „Poison Prince“ dorgegen thematiseert de Drogenafhängigkeit vun Babyshambles-Frontmann Pete Doherty. 

## Weblinks
* Amy Macdonald Offiziell Websteed (Engelsch)
* Amy Macdonald Offiziell Düütsch Siet
* Amy Macdonald Düütsch Forum

## Enkeld Nahwiesen
Mnemosyne (Mythologie)

**Mnemosyne** (greeksch *Mνημοσύνη*; vun μνήμη *mnēmē*, „Gedächtnis“; vergliek lat.: *memoria*) is en Göddin ut de Greeksche Mythologie. 

## Verwandtschop

Mnemosyne höört to de Titanen to. Se is den Uranos un de Gaia ehre Dochter. Se warrt as Göddin vun dat Gedächtnis un dat Sik-Besinnen ankeken. 

## Mythos
Hesiod vertellt, dat Mnemosyne de Mudder vun de negen Musen is. De hett se tohopen mit Zeus harrt, den siene Leevste se weer. Se hett de Musen in Pierien an den Olymp up'e Welt bröcht. Hesiod vertellt, dat Mnemosyne un Zeus negen Nachten lang wietaf vun de annern Gödder, tohopen ween sünd. In öllere Geschichten vör Hesiod gifft dat faken bloß dree Musen, de se to'e Welt bröcht hebben schall. De weert hen un wenn ok „Mneiai“ nömmt, wat bloß de Mehrtall vun ehre Mudder ehrn Naam is. 

## Mnemonik un Mnemotechnik
Vun Mnemosyne oder vun ehre Dochter Mneme (dat is een vun de dree Musen vör Hesiod) hefft de Mnemonik un de Mnemotechnik ehrn Naam vun. Mnemonik is de „Gedächtniskunst“ (lat.: *ars memoriae*) un Mnemotechnik sünd de Techniken, de binnen de Gedächtniskunst bruukt weert.
Mnemosyne

**Mnemosyne** betekent

* Mnemosyne, Figur ut de greeksche Mythologie,
* (57) Mnemosyne, en Asteroid,
* Mnemosyne, en Vokabeltrainer-Software,
* *[[Mnemosyne (Tiedschrift)|Mnemosyne]]*, Tiedschrift von de Klassische Philologie.
Melpomene (Mythologie)

**Melpomene** (ooltgreeksch Μελπομένη „de, de singt“) is ene vun de negen Musen in de Greeksche Mythologie. 

## Mythos
Eerst vun Hesiod af an is Melpomene mit Naam bekannt. Eerst vun dor af an gifft dat ok negen Musen. Vördem weern dat bloß dree ween. Hesiod vertellt, dat Zeus ehr mit siene Leevste Mnemosyne tüügt harr. Se is en Göddin un de Muse vun de tragischen Gedichten un vun den Truergesang. Ehr Teken sünd de Schabellenkopp in de ene Hand, de Küül in de annere un en Kranz mit Wienblöer up dat Hööft. 

Melpomene hett veel Unglück un Lieden mit ankeken över de Tieden hen. Se hölpt de Minschen mit ehrn Gesang, dat se nee Kraft kriegt un Troost finnen doot. 

## Astronomie
Vun Melpomene hett de Asteroid Melpomene sien Naam.

## Weblenks
Sebarg

**Bad Sebarg** oder **Bad Seebarg** (hoochdüütsch: *Bad Segeberg*) is de Kreisstadt vun de Kreis Sebarg in Sleswig-Holsteen, tüschen Traav un den Grooden Sebarger an de Foot vun de 91m hoohe Kalkbarg. 

De Stadt hett 15.938 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2006), de up en Flach vun 18,87 km² leven.

## Historie

Sebarg verdankt sien Existenz en Gipsfelsen, de so nömmt Kalkbarg, de in dat Tietöller vun de Borgenbo to de Befestigung in dat Grenzland tüschen Sassen un Slaven rutfordern dee. Knud Lavard is as Eerst de Wichtigkeit vun de domols ruch weg 110 m hoohen Barg wies worrn un hett dor üm 1128 all en paar „mansiunculas“ (Ünnerkünfte) anleggt, um nahderhenn en Borg to buen. 1130 sünd disse Ünnerkünfte all weer in de Updrag vun Adolfs I. von Schauenborg un Holsteen, de Angst üm sien Macht un Infloot harr, wegmakt wurrn. De Mönk un Missionar vun de Wagrier un Abotriten, Vizelin, hett denn Kaiser Lothar up de strategisch Bedüüden vun de Kalkbarg upmerksam makt, worup henn de denn 1134 en Borg dorup errichten leet, de de Naam Siegesburg (dorüm *Segeberg*) kreeg. Karken un Klöster wurrn ok erricht. Aber as Kaiser Lothar en paar Johr later storven weer, „hett Pribislaw von Lübeck de Gelegenheit bruukt, en Röverbann tohoopsöcht un den Borgflecken Sebarg un all de Öörd ümto, in de Sassen wahnt hebbt, alltohoop togrunnslahn“ (Helmold von Bosau). Eerst 1143 wurr de Borg wedder herstellt. 

De Borg wurr an Enn’n vun de Dartigjohrige Krieg 1644 vun Sweden dör Brandschatzung zerstört, Hüdtodag sünd blots noch Resten vun de Borgbrunnen to finnen.

Siet 1924 dröfft sück de Stadt „Bad“ nömmen, aber dor weer de Tiet as Kurstadt ok all weer meest vörbi. 1884 harr dat ganze anfangen.

### Inwahnerentwicklung
Entwicklung vun de Inwahnertall *(af Mai 1987)*:

## Politik
Siet de Kommunalwahl 2003 sünd de 27 Raatssitze wie folgt verdeelt: 17 Sitze för de CDU, 7 Sitze för de SPD, 2 Sitze för de Free Wählergemeinschaft BBS un en Seet för Bündnis90/De Grönen. Vörsitter vun de Stadtvertreden un dormit Börgervörstaher is Bruno Haaks (CDU).

## Bekannt Lüüd, de in de Stadt boren sünd

* Detlev Buck
* Malte Hossenfelder
* Maria Jepsen
* Alfred von Rosen
* Julia Westlake

## Bekannt Lüüd, de längere Tiedt in de Stadt wohnt hebbt

* Günter Willumeit

## Literatur

* Schleswig-Holstein und Lauenburg in seinen Bädern und Sommerfrischen. Kiel o.J. (1913)
* 800 Jahre Segeberg. Bad Segeberg, 1937
* Hans Siemonsen: Bad Segeberg in neun Jahrhunderten. Bad Segeberg, 1984 (ISBN 3-87883-023-8)
* Antje Erdmann-Degenhardt: Storm aber reiste nach Segeberg. Bad Segeberg, 1985 (ISBN 3-87883-025-4)
* Heimatkundliches Jahrbuch für den Kreis Segeberg, Bad Segeberg, 1987 u. a. Jahrgänge
* Friedrich Gleiss: Jüdisches Leben in Segeberg, Norderstedt, 2002 (ISBN 3-8311-3215-1)
* Werner Scharnweber: Reisebilder Kreis Segeberg, 2007 (ISBN 978-3-86108-955-1)

## Quellen



## Weblinks

* Websteed vun de Stadt Sebarg (hoochdüütsch)
Terpsichore (Mythologie)

**Terpsichore** (vun ooltgreeksch τερπέω, terpeo "sik frein" un χoρός, choros "Danz",up Platt: de bi'n Danz sik freit) is en vun de negen Musen, de dat in de Greeksche Mythologie vun Hesiod af an gifft. Se is de Muse vun den Chorgesang un vun den Danz. 

## Mythos
As al Musen is Terpsichore en Göddin. Se is en Dochter vun Zeus un siene Leevste Mnemosyne. Hen un wenn warrt se ok as Mudder vun de Sirenen ankeken, de se mit den Flussgott Acheloos tüügt hebben schall. 

## Ikonographie
Terpsichore warrt tomeist dorstellt in'n Sitten mit en Kythara (Lier) un mit en Plektron. 

## Musik
De Komponist Michael Praetorius hett siene Sammlung mit weltliche Dänz na düsse Muse *Terpsichore* benömmt.

## Astronomie
De Asteroid Nr. 81, Terpsichore, hett sien Naam vun düsse Muse herkregen.
Football-Bundsliga

**Football-Bundsliga** betekent

* Football-Bundsliga, hööchste Football-Liga för Mannslüde in Düütschland,
* Football-Bundsliga, hööchste Football-Speelklass in Öösterriek,
* Football-Bundsliga, hööchste Speelklass in’n Froonfootball in Düütschland,
* U19-Bundsliga, hööchste Speelklass för A-Junioren- Footballers in Düütschland,
* U17-Bundsliga, hööchste Speelklass för B-Junioren-Footballers in Düütschland.
Euterpe (Mythologie)

**Euterpe** oder **Eutelpe** ( „de Freud maakt“,  „de Spaaß maakt“, „Sik Högen“) is en vun de negen Musen, de dat vun Hesiod af an in de Greeksche Mythologie gifft. Normolerwies warrt se ankeken as Muse vun de Toonkunst un vun de lyrisch Poesie. In de late röömsche Tiet is se ansehn wurrn as Muse vun de lyrisch Dichtung un vun dat Flötenspeel.

## Mythos
As al Musen is Euterpe en Göddin. Se is ja de Dochter vun den Göddervadder Zeus un siene Leevste Mnemosyne. He schall jem alltohopen in negen Dage tüücht hebben, as he mit sien Deern wietaf vun de annern Gödder weer. 

## Ikonographie
Afbillt warrt Euterpe mit en Flööt oder mit en Aulos (antike Dubbelflööt), sunst woll ok mit noch en anner Instrument, as en Vigelien.

## Astronomie
De Asteroid Euterpe hett vun düsse Muse sien Naam vun kregen.
Erato (Mythologie)

**Erato** (Έρατώ, »de leevlich is«, »de smucke Deern«) is en vun de negen Musen, de dat vun Hesiod af an in de Greeksche Mythologie gifft. Se is de Muse vun de Gedichten över de Leev, vun de Lyrik, vun den Gesang un vun den Danz. Denn gifft dat ok noch en Nymph Erato ut de Nereiden ehre Familie. 

## Mythos
### Muse
As al Musen is ok Erato en Göddin. Se is de Dochter vun den Göddervadder Zeus un siene Leevste Mnemosyne. He schall ehr in negen Dage tüücht hebben, as he mit sien Deern wietaf vun de annern Gödder weer. 
### Nymph
De Nymph Erato schall in ole Tiet den Gott Pan siene Prophetsche ween hebben. Düsse Gott hett in Lykosura in Arkadien en Hilligdom harrt. Dor holen de Minschen sik sien Orakel in. De Nymph Erato weer verheiraat mit Arkas. Mit em hett se den Söhn Azan harrt. 

## Astronomie
Vun de Muse Erato hett de Asteroid Erato sien Naam vun kregen.
Euterpe

**Euterpe** betekent

* Euterpe, Figur ut de greeksche Mythologie,
* *[[Euterpe (Geslecht)|Euterpe]]*, Geslecht von Palmen,
* Euterpe, Naam vun dat hoochdüütsche „Johrbook för Literatur in Sleswig-Holsteen“, rutgeven vun Bodo Heimann, kümmt rut siet 1986,
* *[[Euterpe (Tietschrift)|Euterpe]]*, Musiktietschrift, de in dat 19. Johrhunnert rutkamen weer,
* (27) Euterpe, en Asteroid,
* Euterpe, en Terminoloogsche Datenbank vun dat Europaparlament.
Kalliope (Mythologie)

**Kalliope** (greeksch Καλλιόπη, "de mit de mooie Stimm", ok Calliope) is en vun de negen Musen ut de Greeksche Mythologie. Se is de Muse vun Epos un Elegie, vun Wetenschop un Philosophie. 

## Mythos
As al Musen is Kalliope en Göddin. Se is ja en Dochter vun Zeus un siene Leevste Mnemosyne. Mit den Olymschen Gott Apollon hett se de Söhns Orpheus un Linos. As dat twuschen Aphrodite un Persephone to’n Striet kümmt över den Adonis, dor is se de Richtersche twuschen jem. 

## Ikonographie
Kalliope is de öllste vun de Musen un weet ok an’n meisten. Ehr Teken is de Schrievtafel.
 

## Asteroid
De Asteroid (22) Kalliope, de 1852 updeckt wurrn is, hett sien Naam vun düsse Muse herkregen.

## Datenbank
Ok de zentrale düütsche Datenbank vun Nalatenschoppen un Autographen heet Kalliope un hett sien Naam vun düsse Muse her. 

## Literatur
En Tietschrift för Literatur un Kunst, vun März 2008 af an rutgeven veermol in’t Johr vun den “Bernstein-Verlag’’,  heet just so Kalliope, as en Figur in den Roman „Fool on the Hill“ vun Matt Ruff. 

## Weblenks
Urania

**Urania** betekent

* Urania, Muse vun de Steernkunn ut de greeksche Mythologie,
* (30) Urania, en Asteroiden,
* Urania, Zentrum för den Dialog vun Wetenschop un all Lüde,
* Urania, Volksbildungshuus mit Steernwacht in Wien,
* Urania Genève Sport, Swiezer Vereen ut Genf,
* SC Urania Hamburg, Sportvereen ut Hamborg,
* *[[Urania (Almanak)|Urania]]*, en Johrbook,
* Urania, hoochdüütsche wetenschopliche Bökerregen för Jan un alle Mann: *Urania Universum, Urania Tierreich, Urania Pflanzenreich*,
* *[[Urania (Weimarer Republik)|Urania]]*, wetenschopliche Tietschrift in de Weimarer Republik.
Urania (Mythologie)

**Urania** is en vun de negen Musen ut de Greeksche Mythologie. Se is tostännig för de Steernkunn (Astronomie). Dat gifft bi de olen Greken noch en annere Urania: Dat is en Dochter vun Okeanos un Thetys.

## Mythos
As al Musen is Kalliope en Göddin. Se is ja en Dochter vun Zeus un siene Leevste Mnemosyne. De een oder annere antike Schriever vertellt, dat Urania mit den olympschen Gott Apoll de beiden Söhns Hymenäos un Linos harrt hett. Annere meent, Linos weer woll de Söhn vun Kalliope. 

## Ikonographie
Urania warrt afbillt un dorstellt mit ehre Teken, den Wieser un den Himmelsglobus. 

## Philosophie
In de late Antike hefft Macrobius un Martianus Capella de Pythagoreers ehre Gedanken to de Sphärenharmonie so utarbeit’, dat de Musen dorbi tostännig weern för de enkelten Sphären vun den Heben. Dorbi hett Urania ehrn Platz in’n Fixsteernhimmel kregen. Dor hett se den hööchsten Toon in de Sphärenharmonie mit harrt. 

## Astronomie
Vun düsse Muse hett de Asteroid (30) Urania sien Naam vun her. Veel Steernwachten un astronoomsche Verenen dreegt ehrn Naam.

## Weblenks
Polyhymnia (Mythologie)

**Polyhymnia** (ok *Polymnia*, "de veele Hymnen hett") is en vun de negen Musen, de dat vun Hesiod af an in de Greeksche Mythologie gifft. Se is de Muse vun hymnisch Gedichten, vun Danz un Pantomime, un vun de Geometrie. Ok as Muse vun de Bueree warrt se ankeken. 

## Mythos
As al Musen is se en Göddin. Se is ja de Dochter vun den Göddervadder Zeus un siene Leevste Mnemosyne. He schall ehr in negen Dage tüücht hebben, as he mit sien Deern wietaf vun de annern Gödder weer. 

## Ikonographie
Polyhymnia warrt as en eernsthaftige Fro ankeken, nadenkern un seriöös. Faken warrt se afbillt mit en Finger up’n Mund un hett dorbi en langen Mantel un en Sleier üm un an. Dorbi stütt se sik mit’n Ellbogen up’n Pieler. Meist he se keen besunner Teken bi sik, man towielen höllt se en Bookrull in’e Hand.

## Astronomie
De Asteroid Polyhymnia hett sien Naam vun düsse Muse her.
Klio (Mythologie)

**Klio** oder **Kleio** (*[[Greeksche Spraak|gr.]]* Κλειώ: de Fro, de priesen deit, vun κλεῖν: priesen) is in de Greeksche Mythologie en vun de negen Musen. Se is tostännig för Historienschrieveree un Heldengedichten. 

Just so, as al ehre Sustern is se en Göddin. Se is Dochter vun Zeus un siene Leevste Mnemosyne. Klio hett mit den König vun Makedonien, dat weer Pierus den gemeensamen Söhn Hyazinth harrt. De een oder annere antike Schriever seggt ok, se weer woll de Mudder vun Hymenaios.

To Klio höört jummers de Papyrusrull un de Schriever mit to. Se is de Schutzgöddin vun de Historikers.
Lupow

De **Lupow** is en Stroom in Pommern. Se is tohoop mit de Obrówką 98,7 Kilometer lang. Vun alltohoop 924,5 km² deit dat Water na de Lupow affleten.

De Born liggt 256 Meter över de See in’n Lupowsker See. He liggt in’n Landschopspark Stolpdaal bi dat Dörp Saviat. An’n Ünnerloop gifft dat in de söss Dörper Schmolsin, Wendsch Silkow, Driesen, Labehn, Poganitz un Lupow Waterkraftwarken, de tohoop en Leistung vun 0,94 MW hebbt. Kort vör de Münn deit de Lupow üm’n Revekol rüm un in’n Goarder See fleten. De Goarder See is dör en so üm un bi een Kilometer brede Nehrung vun de Oostsee trennt. De Lupow dörbrickt disse Nehrung un münnt bi dat Dörp Roow.

Beken, de de Lupow tofleten doot, sünd Bukowina (28,6 km lang), Mydlity (7,3 km), Rokitnica (11,1 km), Rębowa (7,1 km), Darżyńska Struga (14,3 km) un Charstnica (12,0 km).

De Lupow is as Natura-2000-Rebeet utwiest.
Bukowina (Mehrdüdig Begreep)

**Bukowina** betekent

* Bukowina, Region in de Ukraine un Rumänien,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Langewiese in Polen,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Biszcza in Polen,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Tomaszów Lubelski in Polen,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Triebel in Polen,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Gorzkowice in Polen,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Błaszki in Polen,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Beitsch in Polen,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Laszki in Polen,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Ulanów in Polen,
* Bukowina, Dörp in de Gemeen Zewitz in Polen,
* Bukowina, Barg in de Beskiden,
* Bukowina, Barg in de Sudeten,
* Bukowina, Stroom in Polen, de in de Lupow münnt.
Hypotenuse

De **Hypotenuse** (f, Mehrtall: Hypotenusen) is de längste Siet in en rechtwinklig Dreeeck. De annern twee Sieden warrt Katheten nöömt.

De Längt vun de Hypotenuse kann een mit den Satz vun Pythagoras utreken:
:a^2 + b^2 = c^2.
Dorbi sünd *a* un *b* de twee Katheten un *c* is de Längt vun de Hypotenuse.

De Middelpunkt vun de Hypotenuse is ok de Middelpunkt vun den Thaleskrink.

De Naam *Hypotenuse* kummt över Latiensch *Hypotenusa* ut de greeksche Spraak: ὑποτείνουσα (hypoteinousa) is tosamensett ut hypo- ("ünner") and teinein ("utspannen") un meent de Siet, de (so as in dat Bild) ünner de anner twee Sieden opspannt is.

## Kiek ok bi
* Katheet
* Sinus, Kosinus
* rechtwinklig Dreeeck
Kant

**Kant** betekent

* en Lien, an de twee Sieden von wat tohoopstött:
** Sülvkant, bi Stoff,
** Kantendetektschoon, in de Bildverarbeidung,
** Kant, en Element von en Graphen, dat twee Knütten verbinnt,
* Kant, Stadt in Kirgistan,
* Kant, en Maandkrater.

**Kant** is de Familiennaam von

* Agnes Kant (* 1969), nedderlandsche Politikerin,
* Edgar Kant (1902–1978), eestnischen Geograaf,
* Eva Kant (* 1944), belgische Schauspelerin un Sängerin,
* Hari Kant, kanaadschen Hockeyspeler,
* Harold Sanford Kant (1931–2008), US-amerikaanschen Avkaat,
* Hermann Kant (1926–2016), düütschen Schriever,
* Horst Kant (* 1946), düütschen Wetenschopshistoriker,
* Immanuel Kant (1724–1804), düütschen Philosoof,
* Johann Heinrich Kant (1735–1800), lettschen Pastoor un Schoolmeester,
* Krishan Kant (1927–2002), indischen Politiker,
* Ove Kant (1929–1997), sweedschen Speelbaas, Dreihbookschriever un Schauspeler,
* Suman Krishan Kant, indische Politikerin,
* Uwe Kant (* 1936), düütschen Schriever.

Kiek ok bi: Kante, Kanten, Kandt, Cant.
Revekol

De **Revekol** is en  hogen Barg in de Woiwodschop Pommern in Polen. De Barg is in de Iestied as Morään opschaven worrn.

De Revekol liggt in’n Oosten vun Pommern, to Oosten vun’n Goarder See. In’n Noordoosten vun’n Barg liggt de Oort Schmolsin un in’n Süüdwesten de Oort Goard. In’n Oosten un Noorden fleet de Stroom Lupow üm den Barg rüm.

In’t Middelöller geev dat op’n Revekol en Marienkapell, de mit de Marienkapell op’n Gollen beten wieder in’n Westen to verglieken weer. De Kapell weer in’t Middelöller en wichtigen Wallfohrtsoort. Mit de Reformatschoon is de Kapell nich mehr wieder bruukt worrn un is later wegkamen.
Bewies

**Bewies** betekent

* Bewies, Begreep ut de Mathematik,
* Bewies, Begreep ut de Logik,
* Bewies, Begreep ut dat Recht.
Satz vun Thales

De **Satz vun Thales** seggt: Wenn A, B un C Punkten op en Krink sünd un wenn de Lien AC en Dörmeter vun den Krink is, denn is de Winkel ABC en rechten Winkel.

## Bewies

Üm den Satz vun Thales to bewiesen bruukt wi disse Tosamenhäng:
* De Winkelsumm in en Dreeeck (180°) is so groot as twee rechte Winkels (90°)
* De twee Basiswinkels in en gliekschinkligen Dreeeck sünd gliek groot.

Laat O den Middelpunkt vun den Krink ween. Wieldat OA = OB = OC, sünd OAB un OBC gliekschinklige Dreeecken.
Dormit sünd de Basiswinkels vun disse Dreeecken gliek groot: OBC = OCB un BAO = ABO. Wi nöömt \alpha = BAO un \beta = OBC.

De 3 Binnenwinkels vun dat Dreeeck ABC sünd denn 
\alpha, \alpha + \beta un \beta. För de Winkelsumm in ABC gellt denn:

:\alpha+\left( \alpha + \beta \right) + \beta = 180^\circ 

un dormit

:2 \alpha + 2 \beta =180^\circ 

oder eenfach

:\alpha + \beta =90^\circ 

**[[Q.E.D.]]**

## Ümkehrsatz
Een kann den Satz vun Thales ok ümdreihen: De Hypotenuse vun en rechtwinklig Dreeeck is de Dörmeter vun sien Ümkrink.

## Geschicht

Thales is nich de eerste, de dissen Satz rutfunnen hett. De olen Ägypter un Babylonier hebbt dat wohl ok wusst, aver de hebbt dat nich opschreven. De Satz is na Thales nöömt, wieldat dat heet, dat he de eerste weer, de den Satz bewiesen hett.
Alfs

**Alfs** betekent

* Alfs, Gemeen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Alfs, Oort in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

**Alfs** is de Familiennaam von

* Alexander Alfs (1924–2010), düütschen Grafiker, Maler un Illustrater,
* Joseph Alfs (1910–1943), düütschen Archäoloog.

Kiek ok bi: Ahlfs.
Logik

**Logik** () is de Lehr vun de vernünftigen Slüss in dat Denken. De Logik unnersöcht, ob Argumenten richtig bruukt weert. Dorbi is dat egol, wo dat üm geiht. De Logik kickt bloß to, dat de Argumenten passlich sünd. Een snackt ok vun „formale“ Logik in düssen Tosamenhang. De Logik warrt as en Twieg vun de Philosophie, man ok vun de Mathematik un vun de Informatik ankeken. 

## Historie
Dat Woort „Logik“ warrt in Grekenland in de öllere Stoa un in den öllern Peripatos bruukt för de „Lehr vun de Argumenten“ oder de „Lehr vun de vernünftigen Slüss“. Vun dat 1. Johrhunnert v. Chr. af an gifft dat dor Belegen för. De antike Stoiker Zenon vun Kition hett dat Woort al bruukt. 

In de düütsche (un plattdüütsche?) Sprake warrt dat Woort „Logik“ in dat 18. un 19. Johrhunnert faken an de Stäe vun Kennistheorie, Ontologie oder vun allgemeene Dialektik bruukt. So is dat jedenfalls bi Immanuel Kant un bi G. W. F. Hegel.

Vun dat 20. Johrhunnert af an warrt tomeist „symboolsche Logik“ as „Logik“ ankeken. Düsse Logik is up en Kunstspraak upboot un bruukt Slussregeln, de streng verafreedt sünd. Annere Wöör för symboolsche Logik sünd „mathematische Logik“ oder „formale Logik an sik“. 
## Ümgangsspraak
In de Ümgangsspraak warrt en Argument as „logisch“ ankeken, wenn dat, wat seggt warrt, övertüügt un keen dumm Tüüch snackt warrt. 

## Borns
1084

## Wat passeert is
* De düütsche Kaiser Hinrich IV. belagert Rom. Dat duert nich lang, un he nümmt de Stadt in. Paapst Gregor VII. verschanzt sik in de Engelsborg.

## Boren

## Storven
1083

## Wat passeert is
* De düütsche Kaiser Hinrich IV. störmt up sien eersten Tog na Italien gegen Rom. 
* Reconquista in Spanien: De kastilsche König Alfons VI. erovert mit siene Truppen Madrid vun de Arabers torüch.

## Boren

## Storven
1082

## Wat passeert is
* 16. Januar: En Heer vun de Normannen unner Robert Guiskard nümmt de byzantinsche Habenstadt Durazzo in.
 

## Boren

## Storven
1079

## Wat passeert is
* 

## Boren
* Pierre Abaelard (Petrus Abaelardus), franzöösch Theoloog un Philosoph in de Tiet vun de Scholastik (†1142)

## Storven
1078

## Wat passeert is
* De Naam vun de düütsche Stadt Tübingen steiht to'n eersten Mol in en Urkunn to lesen.

## Boren
* Alexander I., König vun Schottland († 1124)

## Storven
1077

## Wat passeert is
* 25. Januar: Den düütschen Kaiser Hinrich IV. sien beröhmten Gang na Canossa. He geiht to Foot na de italieensche Borg un will dor den Paapst Gregor VII. bidden, he müch doch den Karkenbann vun em afnehmen. 
* 28. Januar: Nadem he dree Dage lang in Snee un Kull töven möss, sprickt Paapst Gregor VII. den düütschen Kaiser Hinrich IV. los vun den Karkenbann. Just dorüm harr de Kaiser sien Gang na Canossa up sik nahmen. 

## Boren

## Storven
1075

## Wat passeert is
* De hüüdige Stadt Calw düükt eerstmals in en Oorkunn up.

## Boren
* Juni:  Lothar III., düütsch König un Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek, as Lothar vun Supplinborg, Hartog vun Sassen  († 1137)

## Storven
1074

## Wat passeert is
* Willem de Eroverer lett den Tower of London boon. 

## Boren
* Edgar, König vun Schottland († 1107)

## Storven
1072

## Wat passeert is
* 10. Januar: De Normannen erovert Palermo up Sizilien vun de Sarazenen. 

## Boren
* 
## Storven
1071

## Wat passeert is
* De Normannen unner Robert Guiscard erovert Bari. Dat weer de leste Stadt, de Byzanz in Süüditalien noch holen harr. 

## Boren
* 
## Storven
1067

## Wat passeert is
* Bi Iesenack warrt de Wartborg boot.
* Pforzheim wurrd eerstmals in en Oorkunn nömmt.

## Boren
* 
## Storven
1065

## Wat passeert is
* 

## Boren
* 
## Storven
* 27. Dezember: Ferdinand I. („de Grote“), König vun Kastilien un León (* 1018)
1064

## Wat passeert is
* To'n eersten Mol griept de Seldschuken Anatolien an. Se erovert Caesarea Mazaka un Ani. 

## Boren
* 
## Storven
Dol2day

**dol2day** („democracy online today“) is ene Websteed, en sozialet Nettwark, dat sik an Lüüd mit Intress in Politik richten deit. De Websteed is ene Krüzung ut Klönhook un Rullenspeel. *dol2day* is 2000 online gahn un hett mehrere Priesen wunnen. De Spraak is Hoochdüütsch.

## Weblenken
*dol2day (hoochdüütsch)
Homer

**Homer** betekent

* Homer, beröhmten, antiken Dichter ut Grekenland,
* Homer, Vörnaam för Mannslüüd,
* Homer, in’n Baseball-Sport en annern Naam för den Home Run,
* in de Neurobiologie de Naam för en postsynaptisch Protein,
* Homer, Oort in Shropshire, Grootbritannien,
* Homer Green, Oort in Merseyside, Grootbritannien,
* Homersfield, Oort in Suffolk, Grootbritannien,
* Homer, Oort in Alaska, USA,
* Homer, Oort in Georgia, USA,
* Homer, Oort in Iowa, USA,
* Homer, Oort in Louisiana, USA,
* Homer, Oort in Michigan, USA,
* Homer, Oort in Nebraska, USA,
* Homer, Oort in New York, USA,
* Homer City, Oort in Pennsylvania, USA.

Kiek ok bi: Homer Township.
Homer (Vörnaam)

**Homer** is en Vörnaam för Jungs. 

## Herkamen
De Naam kümmt ut de Greeksche Spraak un bedutt „Börg“ oder ok „Ehmann“ oder „Ehfro“. Man dat speelt keen groot Rull, wichtig is, dat de grote antike Dichter Homer so heten hett. He is dat Vörbild för düssen Naam, de hüdigendags tomeist in de USA bruukt warrt. 

## Lüde mit düssen Naam
### Lüde, de dat würklich gifft
* Homer, greekschen Dichter vun de Ilias un de Odyssee
* Homer Martin Adkins (1890-1964), US-amerikaanschen Politiker
* Homer C. Ledford (1927-2006), US-amerikaanschen Instumentenboer un Bluegrass-Musiker

### Lüde, de een sik utdacht hett
* Homer Simpson, Figur ut de Film- un Feersehreeg *[[The Simpsons]]* (dt.: *Die Simpsons*)
* Homer Simpson heet ok en Figur in den Roman *The Day of the Locust* (dt.: *Der Tag der Heuschrecke*) vun Nathanael West

### Tonaam
Vun den Vörnaam kümmt ok de Tonaam Homer her. He bedutt so veel, as : Ut Homer siene Familie. 
#### Lüde, de düssen Tonaam dreegt
* Winslow Homer (1836–1910), US-amerikaanschen Maler
Carl Ludwig Wimmel

**Carl Ludwig Wimmel** (* 23. Januar 1786 in Berlin; † 16. Februar 1845 in Hamborg) weer en düütsch Architekt un Baumeester.
Nah en Lehr as Timmermann hett Wimmel bi Carl Gotthard Langhans arbeidt, bevör he  1807 nah Hamborg trucken is. Dor hett he sück in kostenlos Abendkursen bi de Patriotische Sellschap van 1765 wieder bildt. Mit en Stipendium vun disse Sellschap kunn he sück 1809–1810 bi Friedrich Weinbrenner in Karlsruhe to’n Architekten utbilden laaten. Dornah hett he bit 1814 en Italien-Reis ünnernommen. 

Begraven is he up den Karkhoff Hamborg-Ohlsdorf.
## Bowarken un Plänen
1816 wurr Wimmel in den Hamborger Stadtsdeenst övernommen un 1841 is he Eerster Baudirekter vun Hamborg wurrn. Dör sien Positschoon kunn he völ apenlich Bowarken in diesse Tiet boen. Disse Bowarken stammen vun hüm: 
*1819: Gaststedenbowark an de hüüdige Adenauer-Alle 70, Hamborg
*1819: Millerntor
*1819–1820: St.-Pauli-Kark
*1820–1823: Krankenhuus an de Lohmühle
*1827: Hamborgische Staatsoper
*1838–1840: Neebau vun de Johanneum up den Domplatz in Hamborg nah sien Entwürfe (tosommen mit Franz Gustav Forsmann). He kunn sück dorbi tegen sien Schöler Alexis de Chateauneuf dörsetten.
*1841: Neebau vun dat Hamborger Börsenbowark (tosommen mit Franz Gustav Forsmann) 

Nah sien Pläns is ok de achteckig Toornupbo un de Toornhelm vun de St-Petri Kark in Buxthuud nee erricht wurrn. Ok dat klassizistisch Stadthuus-Ensemble Esplanada 29/30 (1829 boot) wurrd hüm toschreben, ok ween dat nich ganz klor is.

## Literatur
* Dieter Schädel (Hrsg.): *Wie das Kunstwerk Hamburg entstand, von Wimmel bis Schumacher. Hamburger Stadtbaumeister von 1841–1933.* In: *Schriftenreihe des Hamburgischen Architekturarchives.* Verlag Dölling & Galitz, Hamborg 2006, ISBN 3-937-90435-2
Ildo Lobo

**Ildo Lobo** (* 25. November 1953 in Pedra Lume; † 20. Oktober 2004 in Praia) weer en kapverdischen Singer.

Ildo Lobo kummt ut en Familie vun Muskanten un Singers. Sien Vadder weer Antoninho Lobo, de ok en bedüden Singer ut Kap Verde weer. He gellt as een vun de beropensten Singers vun de lütte Inselrepubliek un sien Musik weer prägt vun klore Spraak un en stark politisch Insetten.

Johrelang weer Lobo Singer vun de Grupp *[[Os Tubarões]]* („De Haifisch“), de to de Tiet vun de marxistische Regeeren lang as de „offizielle“ Musikgrupp vun de Kapverden gellt hett. Dordör is he veel un faken in’t Utland reist, woneem he sien Land oder tomindst de Musik vun sien Land vörstellen schüll. Os Tubarões hebbt dorüm groden Andeel hatt, de kapverdische Musik mit jemher Funana-, Coladera- un Morna-Rhythmen weltwiet bekannt to maken. Dat sünnere an de Grupp weer, dat nümms vun de Muskanten vulle tiet Musiker weer – se all harrn annere Beropen. So ok Lobo, de an sik Tolloffizeer weer.

Sien eerst Album as Solo-Künstler hett Lobo 1996 op’n Markt bröcht, dat he in’n Andenken an sien Vadder opnahmen harr, de en poor Johren vörher doodbleven weer. Dat Album hett den Titel *Nós Mornas* un bargt ok blots Leder in Morna-Wies. Produzeert weer dat Album vun Mario Lucio, de to de Grupp *[[Simentera]]* höört, un opnahmen worrn is dat in Paris tosamen mit de besten Musikers vun’t Eiland Santiago. Sien tweet Album is 2001 rutkamen, wo ok olle Musikerfrünnen vun Ildo Lobo bedeeligt weern aver ok de Muskanten vun Cesária Évora.

Liekers dat Lobo gesundheitlich nich best toweeg weer, wat em ’n Tiet lang vun de Musik afhollen hett, güng he in’n Sommer 2004 wedder in’t Studio tosamen mit de Muskanten vun Cesária Évora. De Klavierspeler Fernando („Nando“) Andrade hett dat Album produzeert, dat den Titel *Incondicional* kregen hett. Dat weer ok de Titel vun en Morna-Leed, dat vun den jungen Schriever Constantino Cardos komponeert woorn weer, den he dormit ünnerstütten wull. Dat eerste Leed op dat Album is dat letzte, wat Ildo Lobo schreven hett.

## Diskografie (as Solist)
* 1996: *Nós Morna*
* 2001: *Intelectual*
* 2005: *Incondicional*

## Websteden
* Websteed över Ildo Lobo (port. un eng.)
Namaka (Maand)

**Namaka** is de binnere un lüttere vun de beiden Maanden vun den Dwargplanet (136108) Haumea. 

Namaka is an’n 30. Juni 2005 vun Michael&nbsp;E. Brown, M.&nbsp;A.&nbsp;van Dam, A.&nbsp;H.&nbsp;Bouchez, D.&nbsp;Le&nbsp;Mignant, R.&nbsp;D.&nbsp;Campbell, J.&nbsp;C.&nbsp;Y.&nbsp;Chin, A.&nbsp;Conrad, S.&nbsp;K.&nbsp;Hartman, E.&nbsp;M.&nbsp;Johansson, R.&nbsp;E.&nbsp;Lafon, David Lincoln Rabinowitz, P.&nbsp;J.&nbsp;Stomski, Jr., D.&nbsp;M.&nbsp;Summers, Chadwick&nbsp;A. Trujillo, and P.&nbsp;L.&nbsp;Wizinowich bi Beobachten an de Keck-Steernwacht op’n Mauna Kea op Hawaii opdeckt worrn. De lütte Maand hett en middleren Dörmeter vun ruchweg 170&nbsp;km, wat ungefähr en Teihntel is vun’n middleren Dörmeter vun Haumea sülvst.

As vörlöpigen Naam harr de Grupp vun Forschers *Blitzer* vörslahn. Dat is de Naam vun en Rendeer vun’n Wiehnachtsmann. De offizielle vörlöpige Beteken weer *S/2005&nbsp;(2003&nbsp;EL61)&nbsp;2*. Bekannt geven worrn is de Opdecken an’n 29. November.

De Maand löpt op en meist kreisrunne Bahn in’n Afstand vun ruchweg 39.300&nbsp;km üm (136108) Haumea. Dorto bruukt he üm un bi 39 Daag un 17 Stünnen. Gegenöver den annern Maand Hiʻiaka is de Ümloopbahn üm ruchweg 40&nbsp;° verkippt, wat in dat Sünnsystem teemlich ungewöhnlich is. De Masse vun den Maand is nich bekannt, blots de vun dat hele System. Wenn een aver för de Dicht un de Albedo den glieken Weert annimmt, as bi Haumea, denn kummt bi de Reken üm un bi 0,2 % vun den Weert rut as bi’n Mudderkörper. Starke Absorpschonen bi Bülgenlängen vun 1,2 un 2&nbsp;μm in’t infrarode Spektrum wiest dorop hen, dat de Böverflach to’n gröttstehn Deel ut Wateries besteiht.

Dat mag goot angahn, dat Namaka ut dat Material entstahn is, dat bi’n Inslag vun en annern Körper op Haumea entstahn is.

## Weblenken
* Wm. Robert Johnston: (136108) 2003 EL61, S/2005 (2003 EL61) 1, and S/2005 (2003 EL61) 2
* IAU Nr. 8636
Tortonium

Dat **Tortonium** is de föffte chronostratigraafsche Stoop vun’t Miozän un vun’t Neogen. Se ümfaat ruchweg de Tietduer vun 11,608 (±&nbsp;0,005) Millionen bit 7,246 (±&nbsp;0,005) Millionen Johren vör hüüt. Vör disse Stoop liggt dat Serravallium. Aflöst warrt se vun’t Messinium.

## Naam
De Stoop hett ehrn Naam vun de Stadt Tortona in de Provinz Alessandria, Region Piemont in Italien. Inföhrt hett den Naam un ok de Stoop sülvst de Swiezer Geoloog Karl Mayer-Eymar in’t Johr 1858. Dat offizielle Tyypprofil vun Internatschonale Stratigrafische Kommischoon (ICS) is dat *Monte dei Corvi-Strand-Profil* bi Ancona in Italien.

## Definitschoon
Dat Tortonium is an sien öllert Enn kenntekent dör dat letzt gemeensome Vörkamen vun de kalkigen Nannofossil-Oort *Discoaster kugleri* un de planktonschen Foraminiferen-Oort *Globigerinoides subquadratus*. Disse Grenz fallt tosamen mit de korten normol-polaren magnetschen Polaritäts-Subchroon C5r.2n. De bövere Grenz na’t Messinium hen is defineert dör dat ünnerste Vörkamen vun de planktonischen Foraminiferen-Oort *Globorotalia conomiozea*. Disse Grenz liggt teemlich in de Mitt vun de magneetschen Polaritäts-Chronozoon C3Br.1r.

## Literatur
*Karl Mayer-Eymar: *Versuch einer neuen Klassifikation der Tertiär-Gebilde Europa’s*. Verhandlungen der Schweizerischen Naturforschenden Gesellschaft. (Johresversammeln vun’n 17.–19. August 1857 in Trogen), S.70–71 et 165–199 et Tabelle, Basel 1858.
*Felix Gradstein, Jim Ogg, Jim & Alan Smith: A Geologic timescale. Cambridge University Press 2004 ISBN 9780521786737
*Frederik Hilgen, Hayfaa Abdul Aziz, David Bice, Silvia Iaccarino, Wout Krijgsman, Klaudia Kuiper, Alessandro Montanari, Isabella Raffi, Elena Turco und Willem-Jan Zachariasse: *The Global boundary Stratotype Section and Point (GSSP) of the Tortonian Stage (Upper Miocene) at Monte Dei Corvi.* Episodes, 28: 6-17, Beiing 2005 ISSN 0705-3797 PDF.
*Hans Murawski & Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. 10., nee bearb. u. wiet. Opl., 278 S., Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.

## Weblenken
* Deutsche Stratigraphische Kommission (Rgv.) (2002): *Stratigraphische Tabelle von Deutschland 2002*. ISBN 3-00-010197-7 - PDF (Groot)
*GeoWhen Database
*Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
*Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP’s) vun Jim Ogg
Claudia Kohde-Kilsch

**Claudia Kohde-Kilsch** (* 11. Dezember 1963 in Saarbrücken) is en ehmolige düütsche Tennisspelerin. Kohde is ehr Nanaam vun Geboort an, Kilsch is de Naam vun ehrn Adoptiv-Vadder.

Claudia Kohde-Kilsch hett mit fief Johr mit’t Tennisspelen anfungen un as Deern al Spood in disse Sportoort hatt. Se harr al en Saarland-Meesterschop, en Düütsche Meesterschop un en Jöögd-Europameesterschop wunnen un weer as saarlännsche Sportlersche vun’t Johr wählt, bevör se na de Profis wesselt is. Ehr hööchste Platzeeren in de Enkelt-Weltranglist weer de Nummer veer, de se in’n September 1985 innahmen hett. Fief Johr lang hett se sik ünner de Top Ten hollen un tellt dormit to een vun de spoodrieksten Tennisspelerinnen vun Düütschland.

Kohde-Kilsch hett tosamen mit Bettina Bunge ok’n Tiet lang in’t Dubbel speelt. Later is se tosamen mit ehr mehrjohrige Partnersche Helena Suková bit op de tweeten Weltranglistensteed kamen un tell mit to de afsluten Weltspitz. Bi de Olypmsche Spelen 1988 in Seoul hett se mit Steffi Graf in’t Dubbel speelt un mit ehr tosamen de Bronzemedaille wunnen. Butendem hett se 1987 – wedder tosamen mit Steffi Graf – an’n eersten Winn vun’n Federation Cup för Düütschland deelhatt.

Claudia Kohde-Kilsch hett twüschen 1983 un 1987 mit Helena Suková negenteihn Dubbelturneren wunnen, dorünner ok Wimbledon un de US Open. Enkelt hett se dorna bi Grand-Prix-Turneren in Birmingham (1988) un Kitzbühel (1990) wunnen. Na en Reeg vun Sehren hett se sik Mitt vun de 1990er Johren jümmer wieter ut’n Profi-Sport torüchtogen un sik mehr op de Tennis-Bundsliga vun de Fornslüüd konzentreert. Mit ehrn Vereen *Blau-Weiß Saarlouis* is se ok noch mol Düütsche Mannschopsmeestersche worrn.

## Leven
In hüütige Tiet leevt se tosamen mit ehrn Ehmann, den Singer un Musikproduzenten Chris Bennett, un ehrn Söhn in’t Saarland. Se leidt weltwiet Tennis-Camps vun de Firmengrupp *ever-court* un bedrifft tosamen mit ehrn Mann den Musikverlag un de Produkschoonsfirma CeKay-music, de ok en egen Toonstudio ümfaat. 2006 hett se sik för de Football-Weltmeesterschop vun de Minschen mit Behinnern in Düütschland stark maakt un den Text to de offizielle WM-Hymne „We have a dream“ bistüert, de vun Amy Elaine sungen worrn is.

Kohde-Kilsch muss 2011 Privatinsolvenz anmellen. Se bezichtigt hör Steefvader un dormaligen Manager, groot Deelen vun hör Vermögen veruntroet to hemm. De Prozess, de se af 1999 över mehrere Instanzen gegen hör Steefvader führen dee, wurr 2004 bi de sien Dood instellt.

Bi de Wahl vun den Bundspräsidenten 2012 wurr se vun de Partei Die Linke as Vertrederin in de Bundsversammlung schickt. Vör de Landdagswahl vun dat Saarland an’n 25. März 2012 is Kohde-Kilsch aktiv as Wahlkämperin för Oskar Lafontaine un Die Linke uptreden; dorbi keem de Partei up 16,1 Perzent (Gröönen 5,0 %). To'n 1. Mai 2012 wurr se Sprekerin vun de Landdagsfraktschoon.

## Websteden
* WTA-Profil vun Claudia Kohde-Kilsch
* Websteed vun Claudia Kohde-Kilsch

## Enkeld Nahwiesen