open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blieazid

**Blieazid** is dat Bliesolt vun de Stickstoffwaterstoffsüür. De Stoff is explosionsgefährlich un warrt as Initialsprengstoff bruukt.

## Bruuk
Siet sien eerst Verwennen as Initialsprengstoff (Wöhler-Martin) is Blieazid to’n wichtigsten Sprengstoff in dissen Bruuk worrn, de dat Knallquecksülver, dat fröher begäng weer, meist vullstännig verdrängt hett. Dat hett woll en lüttere Dicht un’n sieteren Energieinholt, aver liekers en gröttere Initialkraft und is butendem weniger fienföhlig gegen Slääg un Stöten as Knallquecksülver. Bito is dat bestänniger bi högere Temperaturen un Fuchtigkeit. Dat Aluminium to’n Herstellen vun Sprengkapseln bruukt warrn künn, wat de Produkschoon düütlich billiger maken de, güng blots mit’n Bruuk vun Blieazid, vun wegen dat dat Knallquecksülver (*Quecksülver(II)-fulminat*) mit Aluminium Amalgam billt.

### Stoffegenschoppen
* Explosionssnelligkeit: 4630 m/s
* Verpuffungspunkt: 340 °C/10S
* Verbrennwarms: 630 cal/g
* Explosionswarms: 367/g
* Slagfienföhligkeit na Koenen: 0,4 kg·m
* Gewichtsverlust na 2 Daag bi 100 °C: 0,05 %
* Fuchtigkeitsopnahm bi 30 °C un 90 % rel. Luftfuchtigkeit: 0,84 %

## Herstellen
Bliazid kummt dör dubbelt Ümsetten vun waterlösliche Bliesolten mit Solten vun de Stickstoffwaterstoffsüür tostannen. Dör Ännern vun de Bedingen, ünner de dat herstellt warrt, also to’n Bispeel de Temperatur, de Kunzentration vun de Lösen un de Oort vun’t Bliesolt, künnt Produkten mit kolloidale Strukturbit hen to regelmatig utbillte Kristallen tüügt warrn. De Kristalldracht warrt noch dör wietere Tosätz (t.&nbsp;B. Dextrin oder Polyvinylalkohol) ünnerstütt, de dat Wassdom vun de Kristallen in sünnere Richt schuven doot.

Dorbi müch een jüst de Blieazid-Form herstellen, de ehr Opgaav ünner mööglichst siete Gefohr deit, de mit’n Bruuk vun so fienföhlige Sprengstoffen verbunnen sünd. Wo groot de Gefohr is, wiest sik dorin, dat Azid sik in hitt Water oplöst un bi’t Afköhlen lange dörsichtige Kristallen billt, de al bi’t Tweibreken ünner Water tünnert. Ut den Grund warrt in de praktische Anwennen keen rein Blieazid bruukt. Man stellt Produkten her, de as „Verdünnmiddels“ basische oder annere sworlösliche Bliesolten bargt. Dat technische Blieazid, dat an’n fakensten bruukt warrt, bargt 87&nbsp;% Blieazid, ruchweg 5&nbsp;% Dextrin un üm un bi 8&nbsp;% Bliehydroxid.

De Metallstoff (Blie), de bi de Explosion tostannen kummt, is giftig. Bi’t Tünnern blots to’n Wiesen, as in Vörlesungsversöken, ist dat beter, Sülverazid to wiesen. En Vördeel vun Sülverazid is wieterhen, dat dat jümmer in fienste Kristallen entsteiht, vun wegen dat dat ok in hitt Water slecht to lösen geiht. Dördor reduzeert sik de Gefohr, wenn een dat in de Hannen hett.

## Borns
Protestantismus

Unner den Naam vun **Protestantismus** sund an un for sik de verschedenen Karken un jem ehre Anhängers tohopenfaat, de dör de Reformatschoon in dat 16. Johrhunnert tostanne kamen sünd. Dor höört de Luthersche Karken, de Reformeerten Karken, de Unieerten Karken un de Dööpers to. 

Man, mehr allgemeen, weert dor ok de Karken un Sekten torekent, de desülvigen Grundsätz vertreden doot, as de Karken vun de Reformatschoon un de sik vun de Röömsch-kathoolsche Kark afscheedt hefft, as de Anglikaansche Kark. Ok de evangeelschen Freekarken weert to den Protestantismus torekent un seht sik sülms as „Arven vun de Reformatschoon“ an. 

De protestantschen Karken vun de verschedenen Bundslänner hefft sik in Düütschland tohopenslaten in de EKD. In de Nedderlannen gifft dat vun dat Johr 2004 af an de Protestantsche Kark in de Nedderlannen (PKN). 

## Historie
De Naam *Protestanten* hett to kriegen mit de Protestatschoon vun Speyer. Up den Rieksdag to Speyer 1529 hefft de Evangeelschen Stänn protesteert gegen den Besluss, dat de Afscheed vun Speyer upböört wurrn is. In düssen Afscheed weer de Länner, de sik de Reformatschoon to egen maakt harrn, toseggt wurrn, se schollen tofreden laten weern. De Protestanten hefft sik 1529 bi ehren Protest beropen up de Glovensfreeheit vun jedeen Minschen. 

Eerst mit den Augsborger Religionsfreden vun 1555 hett dat Hillge Röömsche Riek de lutherschen Karken gellen laten un dat duer denn noch bit to'n Enne vun'n Dartigjöhrigen Krieg 1648, bit ok de reformeerte Karken in dat Riek gellen laten wurrn is.

## Protestantsch un Evangeelsch
Hüdigendags meent de Wöör *Protestantsch* un *Evangeelsch* in de düütsche (un plattdüütsche) Umgangssprake datsülvige. 

## Literatur
* Friedrich Wilhelm Graf: *Der Protestantismus. Geschichte und Gegenwart*; Beck, München 2006, ISBN 978-3-406-46708-0
* Pavlo Khiminets: *Protestantismus in der Ukraine. Rolle und Stellung des Protestantismus im soziokulturellen Kontext der Geschichte der Ukraine*; Verlag Peter Lang, Frankfort an'n Main 2006, ISBN 3-631-55791-4
* Ernst Troeltsch: *Die Bedeutung des Protestantismus für die Entstehung der modernen Welt*; Schutterwald/Baden 1997, ISBN 978-3-928640-28-2

## Kiek ok bi
* Reformeerte Kark
* Luthersche Kark
* Hugenotten
* Hussiten
808

## Wat passeert is
* Fes warrt Hööftstadt vun Marokko. 
* De Wikingers leggt de Slawen ehren hannelsplatz Reric an de Oostsee-Küst vun Meckelnborg in Dutt un sleppt de Kooplüde weg na Haithabu. 

## Boren

## Storven
*
807

## Wat passeert is
* Karl de Grote sett fast: Vun nu af an schöllt bloß noch Lüde mit in'n Krieg trecken, de oorntlich wat Klei unner de Fööt hefft un sülms en Peerd dor up satt kriegen könnt. Mit de Tied weert ut düsse Rieder-Kriegers de Ridders.

## Boren

## Storven
*
806

## Wat passeert is
* 6. Februar: Divisio Regnorum: Karls den Groten sien Testament hett dat dor up afsehn, dat dat Frankenriek updeelt weern schall. 

## Boren

## Storven
*
804

## Wat passeert is
*De frees'sche Missionar Liudger warrt eersten Bischop vun Mönster. 
*De leste Tog vun de Sassenkriegen vun Karl den Groten bringt den Krieg na de dree Gohe in'n Noorden vun'e Elv. Holsteen, Storman un Dithmarschen weert erovert un dat Frankenriek reckt nu bit an de Elv un an de Saale hen. 

## Boren

## Storven
*
803

## Wat passeert is
* In dat Riek vun de Bulgaren kümmt Khan Krum an de Macht. Unner em warrt dat Bulgarenriek to ene grote Macht in Europa, up Kosten vun dat Byzantiensche Riek.

## Boren

## Storven
*
802

## Wat passeert is
* Mit de Lex Saxonum gifft Karl de Grote de Sassen wiethen ehr oold Volksrecht torüch. 

## Boren

## Storven
*
809

## Wat passeert is
* Kaiser Karl de Grote slutt en Militärbund mit König Eochaid IV. vun Dalriada (ok Achaius vun Schottland nömmt).
* De Bulgaren unner Khan Krum winnt gegen dat Byzantiensche Riek un nehmt de hüdige Stadt Sofia in. 

## Boren

## Storven
*
Joseph Churms

**Joseph Churms** (* 16. Mai 1926; † 25. September 1994) weer en süüdafrikaansch Astronom.

Churms weer stellvertretend Direkter vun de South African Astronomical Observatory (SAAO) un hett 1953 de Asteroiden (2025) Nortia un (1701) Okavango opdeckt.

1984 kreeg he den Long Service Award vun de Astronomical Society of Southern Africa.

## Weblenken
*SAO/NASA Astrophysics Data System
*Körtbericht vun de Astronomical Society of Southern Africa mit Foto
Lex Saxonum

De **Lex Saxonum** (De Sassen ehre Gesette) höört to de Rechten vun de germaanschen Stämm. Karl de Grote hett jem 802 rutgahn laten. Dor woll he mit de harten Regeln mit aflösen, de he 785, as he de Sassen unnerkriegen woll, upstellt harr. De *Lex Saxonum* sünd sotoseggen en Kompromiss twuschen de olen sassischen Rechten un dat ne'e Recht in dat Frankenriek. 

## Literatur
* Karl O. von Richthofen (Hrsg.). u. a.: *Leges Saxonum. Lex Thuringorum. Edictum Theoderici regis. Remedii Curiensis episcopi capitula. Lex Ribuaria. Lex Francorum Chamavorum. Lex Romana Raetica Curiensis* (Monumenta Germaniae Historica). Hahn, Hannober 1987, ISBN 3-7772-6509-8 (Repr.v. d. Utg. Hannober 1875-1889)

## Weblenken
* Heung-Sik Park, Die Stände der Lex Saxonum (Artikel in Utgave 2 vun de elektroonsche Tiedschrift Concilium medii aevi - PDF-Format, 44 kB)
Richard Hermes

**Richard Hermes** (* 18. Dezember 1880; † na 1952) weer en plattdüütschen Verleger.

1904 hett he den Hermes-Verlag grünnt, de een von de bedüdensten plattdüütschen Verlääg wesen is. In de Tied von’n Natschonalsozialismus weer Hermes en Tied ok as Maat von de liberale Robinsohn-Strassmann-Grupp aktiv.

In Groothansdörp hett de Hermesstieg na em sien Naam kregen. Hermes harr fröher en Grundstück in Groothansdörp.

## Warken

* Richard Hermes: *Witz contra Nazi - Hitler und sein tausendjähriges Reich. An 500 Anekdoten, Zoten, Absonderlichkeiten und Flüsterwitze; botanisiert und geketschert, vor den Luchsaugen der Gestapo verborgen, präpariert und aufgespießt und in ein System gebracht.* Verlag Morawe & Scheffelt, Hamburg 1946. 

## Footnoten
(1701) Okavango

**(1701) Okavango** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 6. Juli 1953 vun de süüdafrikaansch Astronom Joseph Churms in Johannesburg opdeckt wurrn is. 

De Naam vun de Asteroid is nah Stroom Okavango afleidt wurrn. De Afsolute Helligkeit vun de Asteroid bedrocht 10,636.
Flagg vun Burundi

De **Flagg vun Burundi** is an’n 28. Juni 1967 offiziell inföhrt worrn. Se harr toeerst de Sietenproportschonen 2:3, wat an’n 27. September 1982 op 3:5 ännert worrn is. 

## Utsehn un Bedüden
De Klören in de Flagg vun Burundi sünd root, witt un gröön. Se hebbt all jemehr Bedüden. So steiht Root för de Oppers in’n Kamp üm de Unafhangigkeit, Witt för den Freden un Gröön is dat Teken för Hapen un dat Wiederkamen.

In de Mitt vun de Flagg sünd dree Steerns mit söss Tackens to sehn. Se staht för den Wahlsprook *Unité Travail Progrès* („Eenigekeit Arbeit Wiederkamen“) oder för de dree Volksgruppen in’t Land, also de Tutsi, de Hutu un de Twa.

Da Schraagkrüüz in de Flagg schient vun de ollen Flagg vun de belgischen Flaagsellschop Sabena to kamen, man’n kloren Nawies gifft dat nich dorför.

## Historie
To de Tiet vun dat Königriek Burundi vu 1962 bit 1966 weern an de Stedd vun de Steerns en *Karenda*-Trummel un en Sorghum-Plant afbillt. Vun jemehr Dorstellen sünd verscheden Faten överlevert. In de Tiet vun’n Ümbrook in’n November 1966 is vör korte Tiet en Flagg bruukt worrn, de gor keen Teken wiesen de. Laterhen, bit to’n März 1967, is de Sorghum-Plant wedder in de Flagg rinnahmen worrn. 1982 sünd de Sietenproportschonen ännert worrn. 


Bild:Flag of Burundi (1962–1966).svg|Flagg vun’t Königriek Burundi vun 1962 bit 1966 mit swarte Trummel
Bild:Flag of Burundi (1966).svg|An’n 28. un 29. November 1966 bruukte Flagg
Bild:Flag of Burundi (1966–1967).svg|Vun’n 29. November 1966 bit to’n 28. März 1967 bruukte Flagg
Bild:Flag of Burundi (1967–1982).svg|2:3 Flagg vun’n 28. März 1967 bi to’n 27 September 1982


## Borns
Hermes-Verlag

De **Richard-Hermes-Verlag** is en Verlag ut Hamborg.

Grünnt worrn is de Verlag 1904 von Richard Hermes. Den Naam Richard-Hermes-Verlag hett he aver eerst 1912 kregen. As Kennewarden hett de Verlag dat Sassenpeerd bruukt. In’n Verlag sünd vör allen veel plattdüütsche Böker rutkamen, ünner annern von Hermann Boßdorf, Ludwig Frahm un Hinrich Wriede. Ok de Reeg Niederdeutsche Flugschriften hett de Verlag rutgeven. De Plattdüütsche Bibliografie un Biografie vertekent alltohoop mehr as 230 plattdüütsche Böker ut’n Hermes-Verlag. To den Verlag hebbt ok de Verlag Moraw & Scheffelt ut Berlin un twee Druckereen bihöört. In de Tied von’n Natschonalsozialismus güng dat mit’n Verlag temlich bargdal. 1946 denn hett Richard Hermes wedder nee en Lizenz för en Verlag kregen un anfungen sien Verlag wedder nee optoboon. Toeerst sünd wedder en ganze Reeg Böker rutkamen, denn is dat aver stiller worrn.

## Footnoten
Hermes

**Hermes** betekent

* Hermes, en Godd ut de greeksche Mythologie,
* Hermes-Verlag, plattdüütschen Verlag,
* Hermes Trismegistos, Figur ut de greeksche Mythologie,
* de Hillige Hermes, Marteler ut dat 2. Johrhunnert,
* Hermes Logistik Gruppe, Paketdeenst,
* Hermès, franzöösch Moodünnernehmen,
* Euler Hermes Kreditversicherung, Kreditversekerung,
* Hermes, nedderlandsch Verkehrsünnernehmen,
* Hermes Schleifmittel, Sliepmiddelünnernehmen,
* Hermes, Gemeen in dat Département Oise, Frankriek,
* *[[Hermes (Tiedschrift)|Hermes]]*, Tiedschrift för klassische Philologie,
* (69230) Hermes, en Asteroid,
* Hermes, franzöösch Ultralichtfleger,
* Hermes, ESA-Projekt för en Ruumfähr,
* Hermes Communications Technology Satellite, en experimentell Satellitensystem,
* Hermes-Börgschop, System von Utfohrgewährleistungen von de düütsche Regeren,
* Hermes, EDV-Modell von de Swiezer Bundsbehörden,
* HMS ''Hermes'' (R12), brietsch Militärschipp,
* Hermes, US-amerikaansche Floogafwehrrakeet,
* Kokkolan Hermes, finnsch Ieshockeyvereen,
* Hermes, Automodell von de Firma Mathis,
* Hermes-Pries, Innovations-Pries op de Messe Hannover.

**Hermes** oder **Hermès** is de Familiennaam von

* Andreas Hermes (1878–1964), düütschen Politiker un Philosoof,
* Bernhard Hermes (* 1945), düütschen Footballspeler,
* Christian Hermes (* 1970), düütschen Theoloog,
* Corinne Hermès (* 1961), franzöösche Singerin,
* Eberhard Hermes (1921–2011), düütschen Klassischen Philoloog un Didaktiker,
* Emil Hermes (1847–1911), düütschen Klassischen Philoloog un Gymnasiaallehrer,
* Georg Hermes (1775–1831), düütschen Theoloog,
* Georg Hermes (* 1958), düütschen Jurist,
* Gerhard Hermes (1909–1988), düütschen Schriever,
* Gertrud Hermes (1872–1942), düütsche Pädagogin,
* Hans Hermes (1912–2003), düütschen Mathematiker,
* Heriberto Hermes (*Herbert John Hermes*; 1933–2018), US-amerikaanschen Prälaat,
* Hermann Daniel Hermes (1734–1807), düütschen Theoloog,
* Hugo Hermes (1837–1915), düütschen Koopmann un Politiker,
* Johann Gustav Hermes (1846–1912), düütschen Mathematiker,
* Johann Timotheus Hermes (1738–1821), düütschen Dichter un Theoloog,
* Joke Hermes (* 1961), nedderlandsche Medien-, Kommunikatschoons- un Politikwetenschopperin,
* Karin Hermes (* 1966), swiezersch-düütsche Choreograafin, Danzerin un Danzpädagogin,
* Karl Heinrich Hermes (1800–1856), düütschen Journalist un Publizist,
* Marina Hermes (* 1991), düütsche Footballspelerin,
* Niklas Hermes (* 1990), düütschen Musiker,
* Otto Hermes (1838–1910), düütschen Politiker,
* Peter Hermes (1922–2015), düütschen Diplomaat,
* Richard Hermes (1880–1952), plattdüütschen Verleger,
* Rudolf Hermes (* 1941), düütschen Politiker,
* Tina Hermes (* 1982), düütsche Journalistin, Schrieversche un Moderatorin,
* Walther Hermes (1877–1935), düütschen Theoloog.
Anthonie van Noordt

**Anthonie van Noordt** (* ca. 1619 in Amsterdam; begraven 23. März 1675 ok dor) weer en Orgelspeler un Komponisten ut de Nedderlannen. 

## Leven
Anthonie van Noordt weer en Twieg ut en bekannt Geslecht vun Musikers in Amsterdam. Sien Vadder, Sybrandt van Noordt senior (ca. 1590 – 1654) weer Klockenspeeler. Anthonie is 1652 as Nafolger vun sien Broder Jacobus van Noordt to’n Orgelspeler an de „Nieuwezijds Kapel“ in de Binnenstadt vun Amsterdam beropen wurrn. Jacobus steeg up to’n Orgelspeler vun de Ole Karken. 1664 is Anthonie denn anstellt wurrn an de Ne’e Karken, wat de grote Karken an den Amsterdammer „Dam“ is. He hett düt Baantje bit 1673 beholen. Dormols möss he vunwegen slechte Gesundheit Bott geven, sien Salär hett he avers wieterhen kregen. He hett, solang he in’n Beroop stünn, in Amsterdam un Rotterdam Orgeln unnersöcht un pröövt. Freet hett he nich un so is he sunner Fro storven un liggt begraven in de Süderkarken vun Amsterdam, dicht bi Rembrandt sien Wohnhuus.  

## Wark
1660 is de Band *Tabulatuur-boeck van Psalmen en Fantasyen* rutkamen. Dor gifft dat en Reeg vun bekannte Kompositschonen vun Anthonie van Noordt in: Tein Psalmen ut den Psalter vun Genf mit Variatschonen un sess Phantasien för Orgel. Düsse Stücken, so warrt hüdigendags seggt, höört to dat Beste, wat in dat 17. Johrhunnert in de Nedderlannen komponeert wurrn is. Se staht noch heel in de Traditschoon vun Jan Pieterszoon Sweelinck siene Warken. Man de allgemeene Gesmack harr sik midderwielen duchtig ännert un so hett he dor nich veel mit weern konnt. De beröhmte Dichter Constantijn Huygens hett sik denn ok bloß man torüchhöllern utlaten över düsse Stücken. 

## Borns
* Hertog, J.B. den (2009) Anthoni van Noordt en zijn Tabulatuurboeck.
* Witt, David A. de (2008) Jan van Noordt. Painter of History and Portraits in Amsterdam.
* Giskes, J.H. (1989) Jacobus van Noordt (ca 1616-1680), Organist van Amsterdam. in: Jaarboek Amstelodamum, p. 83-123.
Henk Bloemhoff

**Henk Bloemhoff** (* 1948 in Berkoop) is en Spraakwetenschopper, de sik speziell mit de Morphologie un Fonologie von dat Stellingwarfs utenannersett. He is vörall bekennt as Streektaalfunktionär von dat Stellingwarfs bi de Stellingwarver Schrieversronte un dordör, dat he tohoop mit annere (dorünner Sietske Bloemhoff) dat Stellingwarfs Woordeboek maakt hett.

Bloemhoff hett ok noch en Reeg annere spraakwetenschopliche un dialektoloogsche Warken rutgeven, dorünner *Taal in stad en land - Stellingwerfs* (Sdu Uitgevers, 2002) un *Taal in stad en land - Drents* (mit den Literaturhistoriker Henk Nijkeuter, Sdu Uitgevers, 2004). He is een von de Redaktörs von dat *Handboek Nedersaksische Taal- en Letterkunde* (Van Gorcum, 2008).
Byzantiensch Riek

Dat **Byzantiensche Riek** (greeksch Βυζαντινή Αυτοκρατορία, offiziell Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων, up Platt: „De Römers ehr Königriek“), kortweg ok **Byzanz** (greeksch Βυζάντιο[ν]) oder, vunwegen dat histoorsche Herkamen, ok **Oostrom**, weer en Kaiserriek in de ööstlichen Länner vun de Middellannsche See. Upkamen is dat in de Late Antike, as de ööstliche Hälft vun dat Röömsche Riek to en sülvstännig Kaiserriek wurrn is. To Enne gahn is dat, as de Hööftstadt Konstantinopel 1453 vun de Osmanen innahmen wurrn weer. To Anfang hett dat Riek reckt vun de Halfinsel vun Arabien bit hen na Noordafrika. Man vun de Midden vun dat 7. Johrhunnert af an höörn dor bloß noch Lüttasien un Süüdoosteuropa to. De moderne Forschung hett dor den Naam *Byzantiensch Riek* för. Dormols, to Tieden vun düt Riek, sünd de Inwahners avers nich „Byzantiners“ nömmt wurrn, man „Römers oder Rhomäers“ oder ok „Greken“.

## Nettverwiese

* Kort Översicht över de Borns vun Prof. Halsall (hoogdüütsch)
* Wetenschoplich Internetportaal över byzantinsche Historie (engelsch)
* Lenklist to’n byzantinschen Riek (engelsch)
* ''Resources for Byzantinists bei Dumbarton Oaks'' (hoogdüütsch)
* ''Institut für Byzantinistik und Neogräzistik'' an de Universität Wien mit Lenken  (hoogdüütsch)
* *I[http://www.oeaw.ac.at/byzanz/ nstituts für Byzanzforschung] (hoogdüütsch)*
Morro Redondo

**Morro Redondo** is en Stadt in de Bundsstaat Rio Grande do Sul vun Brasilien. Se hett 6.437 Inwahners (Stand 2008) op en Rebeet vun 244,643 km².

De meest Lüüd de dor wahnen doht, hebbt portugiesische Vörfohren, hööftsächlich vun de Azoren, oder ut Düütschland, hier besünners ut Pommern. De Rest sünd denn hööftsächlich noch Lüüd mit italieensch Vörfohren.
Elisabeth Holte

**Elisabeth Holte** (* 1882; † 23. November 1958) woor en plattdütsche Schriewerin.

Sö es besönners dodüe hafögetrett, dat sö et verstonn, Geschichten, dä sik em Dörp affgespielt ha´en, ennet feinste Borbecksch opteschriewen on aff 1949 öwer dä *Borbecker Nachrichten (ne Ziedong)* onner dä Lüe te brengen.

Öhre Vertellekes *Fredagsmann - Een Original ut Oltborbeck*, *Vam ollen Lewen en onse Kärke*, *Wallfahrt no Kevelaer - Borbecker Vertellkes* on *Dä Borbecksche Kermis* hätt ok Taugang enne CD *Heeme, wat häw ick di leiw* van dä Gruppe *Mitten in Borbeck* gefonnen.

## Schriewer vam Borbecksch
* Hermann Hagedorn
* Elisabeth Holte
* Willi Schlüter
* Willi Witte
* Hermann Witte
* Josef Witte
* Johannes Pesch

## Fautnoten
Volker Eckstein

**Volker Eckstein** (* 5. Juni 1946 in Schleusingen, Döringen; † 26. März 1996 in Berlin) weer en düütsch Schauspeler.

He speel meest Rullen in Feernsehprodukschonen so as Derrick (10 Folgen), Tatort (7 Folgen), Der Alte (6 Folgen).
Eckstein weer bit to sien Dood mit de Schauspelerin Karin Baal verheiraadt. 

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
Parnass

De **Parnass** (greeksch Παρνασσός / *Parnassós*, latiensch *Parnassus*) is en Barg in Grekenland. He is  hooch. Dor is he de tweethööchste Barg in Grekenland mit. An'n süüdwestlichen Enne liggt Delphi. In de Greeksche Mythologie höört de Barg to den Gott Apollon sien Riek to. Dor schöllt ok an den Kastaalschen Born de Musen tohuse ween. Dorüm warrt „Parnass“ ok as Sinnbild un as en anner Woort för de verscheden Künste bruukt, wo de Musen för tostännig sünd. 

In de Antike hett se den Barg den „tweetoppten“ nömmt. Apoll schall hier de Slang Python verwunnt hebben. Na de grote Floot, wo Zeus dat Gollen Tiedöller mit to Enn bröcht hett, schöllt Deukalion un Pyrrha up den Parassos lannt hebben. In dat Tiedöller vun den Barock weer de Parnass en Bild för dat glückliche Land vun de Künste un den Freden. De Montparnasse in Paris hett sien Naam vun düssen Barg. 

## Toppen
Den Parnass sien hööchsten Topp is de Liakoura (Λιάκουρα) mit 2455 Meter. 

Annere Toppen sünd:
* Tsárkos (Τσάρκος), 2415 m
* Jerontóvrachos (Γεροντόβραχος), 2395 m
* Kalójiros (Καλόγηρος), 2327 m
* Mávra Lithária (Μαύρα Λιθάρια), 2326 m
* Voidomáti (Βοϊδομάτι), 1947 m
* Petrítis (Πετρίτης), 1923 m
* Pyrgákia (Πυργάκια), 1718 m

## De Parnass in de Kunst

Bit in dat 18. Johrhunnert weer de Parnass mit Apollo un de Musen en Thema, wat geern bruukt wurrn is.
Bispelen:
* *Apollo un de Musen up Parnassos* vun Nicolas Poussin.
* Parnass (Raffael): en Fresko vun Raffael (1511) in de Stanza della Segnatura, dor is ok sien bekannter Wark De School vun Athen to finnen. 
* *Parnass*, en künstlichen Felsen in de Eremitage (Bayreuth), ut dat fröhe 18. Johrhunnert.
* *De Parnass*, Bild vun Anton Raphael Mengs

## Kiek ok bi
* Gradus ad Parnassum
(604) Tekmessa

**(604) Tekmessa** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 16. Februar 1906 vun de US-amerikaansch Astronom Joel Hastings Metcalf in Taunton opdeckt wurrn is. 

De Asteroid is nah de Dochter Tekmessa vun de greeksch König Teuthras vun Phrygien nömmt wurrn.
Tekmessa (Mythologie)

De phrygische Prinzessin **Tekmessa** weer de Dochter vun de greeksch König Teuthras.

Aias (Ajax) harr hör Vader dood makt un harr hör as Kriegsbeute mitnommen. He hett hör aber leev wunnen un hett hör nahderhenn behannelt, as weer se sien Fru. Heiraten kunn he hör aber nich, wiel se nich vun de Greeken afstammen dee. Hör gemeensam Söhn weer Eurysakes.
Tom Clancy

**Thomas Leo Clancy Jr.** (* 12. April 1947 in Baltimore, Maryland, USA; † 2. Oktober 2013 ok dor)) weer en US-amerikaansch Schriever, de ünner de Naam **Tom Clancy** schrifft un sünners för sien Politthriller bekannt is. 

Clancy is todem Mitbesitter vun en Baseball-Mannschap, de Baltimore Orioles.

## Warken (Utwahl)
* The Hunt for Red October (düütsch: Jagd auf den Roten Oktober) (1984)
* Stunde der Patrioten (1987)
* Der Kardinal im Kreml (1988)
* Der Schattenkrieg (1989)
* Ehrenschuld (1994)
* Befehl von oben (1996)
* Operation Rainbow (1998)

In meest vun sien Böker speelt de Figur Jack Ryan en Hööftrull.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken

* clancyfaq.com
Gradus ad Parnassum

**Gradus ad Parnassum** (*Schritt na den [[Parnass]] to*) is en Latienschen Spröök. He warrt bruukt, wenn een andüden will, dat en Künstler oder en Organisatschoon, de sik mit Kunst (tomeist mit Musik) befaten deit, nu en Schritt wieter kamen is mit siene Kunst. De Parnass is en Barg in Grekenland un in de greeksche Mythologie warrt seggt, up düssen Barg weern de Musen tohuse. Överdragen bedutt de *Parnnass*, sünnerlich in de Tied vun dat Barock, *de Musen (d. h. de Künste) ehre Heimat*. Wenn een nu en *Gradus ad Parnassum* nahmen hett, denn so is he wedder en beten dichter rankamen an de Heimat vun de wahre Kunst. 

## Musiktheorie
Unner düssen Naam *Gradus ad Parnassum* is 1725 en Book rutkamen, dat vun Johann Joseph Fux schreven wurrn is. Dor befaat he sik up Latien mit den Kontrapunkt in. Düt Book warrt as Fux sien wichtigst theoreetsch Wark ankeken. Bach sien Schöler Lorenz Christoph Mizler hett dat 1742 in't Düütsche översett'. Bit in dat 20. Johrhunnert rin in dat as Lehrbook bruukt wurrn. Up de Musik vun de Wiener Scholen, wat en Vörform vun de Wiener Klassik weer, hett düt Book duchtig inwarkt. 

## Etüden
Muzio Clementi hett twuschen 1817 un 1826 en Lehrbook för Klavier mit düssen Titel rutbröcht. Dor finnt sik 100 Lehrstücken oder Etüden in. 

## Claude Debussy
In dat eerste Stück vun sien *[[Children’s Corner]]* hett Claude Debussy sik 1908 noch mol ironisch mit de Klavierstücken vun Clementi un mit Fux siene Lehre vun den Kontrapunkt befaat'. Düt eerste Stück heet *Doctor Gradus ad Parnassum*.
Ommen

**Ommen** is ene Stadt in de Gemeen Ommen in de Provinz Oaveriessel in de Nedderlannen. Dor läwen 8.511 Minschen (1. Januar 2008). Ommen höört to't Salland un liggt 20 km in den Ossen vun de Provinzhööftstadt Zwolle, as ook 35 km in den Noordossen vun de Stadt Dèventer. In Ommen warrt Sallands snackt. In de Stadt stahn dree Möhlen. Üm 4 km in den Süüdossen vun de Stadt befinn't sick de Borg Eerde. De annere Öörd in de Gemeen sünd 
Lemele, Beerzerveld, Vilsteren, Witharen, Varsen, Stegerveld, Arriën, Ommerschaans, Vinkenbuurt, Beerze, Zeesse, Bestem, Eerde, Arriërveld, Gietem, Stegeren, Archem, Junne, Dalmsholte, Hoogengraven un Nijebrug. 

## Historie
Üm 1150 warr ene Kark boot. De Oort warr üm ene Kark boot, de dat öllste Bowark vun de Stadt is un in’t 16. Johrhunnert calvinistsch warr.  
Ommen warr 1215 un 1227 vun den Rööver Rudolf van Coevorden plünnert. 
De Oort kreeg 1284 vun Bischop Otto III. vun Utrecht de Stadt- un Festenrechten. Somit weer Ommen de drütte Oort in Oaveriessel, de de Stadtrechten kreeg. Ommen weer Liddmaat vun de Hanse. In disse Region geev dat, bit circa 1500, wichtige Hansestäder, so as Kampen, Zwolle un Dèventer. Se harrn mit *Bijsteden* nöömde Städer Kontakt. Ommen weer mit Asselt un annere Städer ene vun Dèventer. De eerste Brüch över de Vecht warr 1492 boot. 1522 warr de Stadt vun Zwoller Börger in Brand sett un plünnert. 1753 warr en nee’t Roothuus boot, de bit 1828 bruukt warr. 1810 warr de Mairie Ommen bill’t. 1818 warr de Mairie in de Stad Ommen, dat Ambt Ommen un Avereest deelt. Vun 1851 geev dat den sülven Börgermeester för de Stadt un’t Ambt. Bet to’n Anfang vun’t 20. Johrhunnert harr Ommen ene Zentrumsfunkschoon. 1923 warrn de Stad un’t Ambt Ommen ene Gemeen.
Falko Zandstra

**Falko Zandstra** (* 27. Dezember 1971 in Heerenveen) is en ehmalger nedderlannsch Iesflinklöper.

In sien aktiv Tiet wunn he 1993 de Allround-Weltmeesterschapen un 1992 un 1993 de Allround-Europameesterschapen. Bi de Olympisch Winterspelen 1992 in Albertville wunn he en Sülvermedaille över 5000 Meter un 1994 in Lillehammer en Bronzemedaille över 1500 Meter. 1992 weer he all Viez-Weltmeester bi de Allround-Weltmeesterschapen achter Roberto Sighel wurrn.

1993 kreeg he för sien Leistungen de Oscar Mathisen Memorial Trophy un wurr in dat glieker Johr ok noch Sportler des Jahres in de Nedderlannen.
Derek Parra

**Derek Parra** (* 15. März 1970 in San Bernardino, Kalifornien) is en US-amerikaansch Iesflinklöper. 

He wunn bi de Olympisch Winterspelen 2002 in Salt Lake City de Goldmedaille över 1500 Meter un de Sülvermedaille över 5000 Meter achter Jochem Uytdehaage ut de Nedderlannen. 

Parra weer Weltmeester bi’t Inlineskating, is denn aber to’n Iesflinkloop wesselt, wiel Inlineskating nich olympisch weer. In de Saison 2001/2002 harr he den meesten Spood. Neben de Gewinn vun de beid Olympisch Medaillen harr he ok för en körten Tiet den Weltrekord över 5000 Meter un bi de Allroundmeesterschapen keem he up Platz 3. 

He hett ok an de Olympisch Winterspelen 2006 in Turin deelnommen, keem aber över 1500 Meter blots up den 19. Platz. 

He leevt in Orlando (Florida), is verheiraadt un hett een Dochter. 2010 weer he Trainer vun Catherine Raney-Norman.

## Weblenken
* Statistik un Biller up de Siet vun de ''DESG''
*Profil up SkateResults.com
João Bernardo Vieira

**João Bernardo Vieira** [], nömmt *Nino* (* 27. April 1939 in Bissau; † 2. März 2009 ok dor) weer van 1980 bit 1999 un van 2005 bit to sien Dood dör militätisch Putschisten an’ 2. März 2009 Präsident von Guinea-Bissau.

He harr oorsprünglich Elektriker lehrt, hett sück denn de Unafhängigkeitsbewegung anslooten. As de Staat Guinea-Bissau 1973 unafhängig wurr, wurr he ok glieks Ministers för't Verdeffenderen. 1978 wurr he Premierminister un 1980 hett he tegen den bisherigen Machthaber putscht uni s sülvst Präsident wurrn. 1999 muss he aber Bott maken, um dat se hüm nicht störten deen. He kunn denn in Portugal Asyl kriegen.

2005 weer keem he weer torüch un wurr Präsident. 2008 wullen se hüm aber all weer afsetten, den Putschversök kunn he aber torüchslahn. Aber dat Verhältnis to de Militärs in’t Land wurr immer slechter. As de Armeechef bi en Attentat üm’t Leven keem wurr he an’n anner Dag vun de Anhänger vun de Armeechef sülvst dood schaten.
Arlet

**Arlet** is en lütten bit middelgroten Huusappel (*Malus domestica*). De Sort is rundlich bit hooch boet.

De Schaal vun’n Arlet hett en gele Grundklöör un en kräftig lüchten rode Deckklöör. Tyypsch för den Arlet is dat Berosten vun de Stillunk. Dat Fruchtfleesch hett en witte bit cremefarven Klöör, is fienzellig un bannig saftig. De Smack is normalerwies schön fruchtig un fien-süerlich.

De Sort Arlet is 1958 an de *Eidgenöss’sche Forschensanstalt Wädenswil* in de Swiez tostannen kamen un warrt siet 1984 vermarkt. Dat hannelt sik dorbi üm en Tucht ut den Golden Delicious mit de Sort Idared. De Appel is aver düchtig anfallig för Appelschorf

Arlet-Appel sünd för vele Saken to bruken. Se sünd to’n Kaken un Backen jüst so egent as to’n frisch Eten.

Oorntiet is Anfang bit Mitt vun’n September, Op’n Markt kummt he ruchweg bit Enn Juni. Dat geiht, vun wegen dat sik de Sort in’t CA-Lager bit Enn Mai lagern lett. In’t normale Köhllager kann de Appel bit Februar lagert warrn, un ok bi Ruumtemperatur lett sik de Arlet lang lagern, ahn dat he week warrt. De Grund dorför is de Fettschicht, de de Appel bi Ruumtemperatur billt. se hinnert, dat de Appel utdröögt.

## Kiek ok
* List vun de Appelsorten
Gerhard Frey

**Gerhard Frey** is de Naam von

* Gerhard Frey (1915–2002), öösterriekschen Philosoof,
* Gerhard Frey (1933–2013), düütschen Verleger un Politiker,
* Gerhard Frey (* 1944), düütschen Mathematiker.
Kunkelmei

**Kunkelmei** (latiensch *Curcuma longa*) is en Oort von de Ingwerplanten, de ut Süüdasien stammt.

Vör allen de Wuddeln (oder beter dat Rhizom) warrt von’n Minschen frisch oder opdröögt to’n Wörten un as Farvmiddel bruukt. In de Wuddeln steckt bet to 5 % ätheersch Ööl un 3 % Curcumin, dat för de gele Farv sorgt. Sünnerlich bekannt is Kunkelmei as en Bestanddeel vun dat Curry-Pulver. 

## Kiek ok bi
* 

## Weblenken
Georges Rayet

**Georges Antoine Pons Rayet** (* 12. Dezember 1839 in Bordeaux; † 14. Juni 1906) weer en franzöösch Astronom. He hett toeerst siet 1863 an de Steernwacht in Paris arbeidt. 1878 hett he de Steernwacht in Bordeaux grünnd un hett dat bit to sien Dood leit. Nah hüm sünd de Wolf-Rayet-Steerns nömmt.
Werner Beutling

**Werner Beutling** (* 21. September 1928 in Gerresheim; † 24. September 2009 in Lintorf) weer en plattdüütschen Schriever.

Beutling is 1928 in Gerresheim bi Düsseldörp boren. Dor hett he dat Hötter Platt lehrt, dat de Glashüttenarbeiders dor snackt hebbt. He hett 1953 en Praxis as Tähndokter in Lintorf opmaakt un güng 1990 in Rohstand. He leevt in Ratingen un hett blangenbi op Hötter Platt, aver ok op Düsseldörpsch, schreven. Beutling weer sied 1955 verheiraadt un hett een Söhn.

2001 hett he för sien Bidrääg to de Tiedschrift *Der Gießerjunge* den Literaturpries von’n Freundeskreis Düsseldorfer Buch kregen. För sien Help bi dat *Handbuch der rheinischen Mundarten* harr he al 1994 den Rheinlandtaler kregen. Em 24.09.2009 wor er friedlich enjeschlummert.

## Warken

* *Do hämm wi’t all werra! Rund um die Gerresheimer Glashütte.* Verlag Werner Beutling, Lintorf 1987
Hötter Platt

Dat **Hötter Platt** is dat Plattdüütsch, dat as Spraakinsel op de Hött in Gerresheim bi Düsseldörp snackt worrn is.

Dat gifft nu kuum noch Lüüd, de dat snacken doot oder överhaupt köönt. Sünd blot noch enkelte ole Lüüd nableven.

1864 hett in Gerresheim de Gerresheimer Glashütt apen maakt, de bet 2005 lopen is. In de Ümgegend hett de Glashütt blot „de Hött“ heten. De Glaspüüsters, de dunn för de Hütt anworven worrn sünd, kemen vör allen ut Mekelborg, Pommern un Westprüßen, allens Gegenden, in de Plattdüütsch snackt worrn is. Dat Hötter Platt is denn en Utglieksdialekt twischen disse verschedenen plattdüütschen Dialekten wesen un weer de normale Ümgangsspraak op de Hütt un in de Siedlungen von de Arbeiders. De rhiensche Dialekt von de Düsseldörper Ümgegend hett dorgegen nich veel Influss hatt.

Mit de Tied as Gerresheim bilütten jümmer grötter worrn is un 1909 na Düsseldörp ingemeent worrn is un as de Minschen jümmer mehr Kuntakt mit de Ümgegend harrn, is dat denn bilütten weniger worrn mit dat Hötter Platt. Ok de Eerste un Twete Weltkrieg hebbt jemehr Deel daan. Na’n Tweten Weltkrieg hett kuum noch en Kind Hötter Platt lehrt.

## Literatur

* Werner Beutling: Do hämm wi't all werra. Erlebnisse und Erzählungen rund um die Gerresheimer Glashütte.*, Verlag Werner Beutling, Lintorf 1987
* Peter Honnen, Cornelia Forstreuter: *Sprachinseln im Rheinland. Eine Dokumentation des Pfälzer Dialekts am unteren Niederrhein und des „Hötter Platt“ in Düsseldorf-Gerresheim.* — in „*Rheinische Mundarten''“, Band 7, Rheinland-Verlag, Köln 1994. Mit en CD, ISBN 3-792-71456-6
Norrbottenspitz

De **Norrbottenspitz** is en vun de FCI (Nr. 276, Gr. 5, Sek. 2) anerkannt sweedsch Hunnenrass. 

## Herkamen un Historie
De Norrbottenspitz is en ollen Hund vun de Buernhoffs in Sweden, de för de Jagd up Katteker un Vagels insett wurr. He hett up Huus un Hoff uppaast un kunn ok lüttje Wagen trecken. Hüüd is de sogor in Sweden temelk selten. 1948 meen mal all, dat he all utrott weer, aber dör Bemühungen vun Tüchter beleevt he siet 1967 en Wedderboren.

## Beschrievung
De Standard för den Norrbottenspitz sütt en Grött vun  43&nbsp;cm vör bi en Gewicht vun 15&nbsp;kg. Sien Hoor is hart, kort, liek un mehr eng anliggend, mit fien un dicht Ünnerwull, in völ Farven, meest aber Witttöne. De Ohren sünd hooch ansett, staht stief un nah vörn richt. De Steert (Rute) is ok hooch ansett, wurrd in en temelk hooch Bagen dragen un locker rullt.  

## Weblenken

* Rassestandard van de FCI
Dulgubniers

De **Dulgubniers** sünd en Stamm von de Germanen, de in Noorddüütschland leevt hebben schall. He kummt as *Doulgoumnioi* bi Ptolemäus un as *Dulgubnii* bi Tacitus vör, ans weet wi nich veel von em.

## Borns

In Ptolemäus sien Geographike Hyphegesis, von de dat Original ut de Tied üm 150 n. Chr. is, sünd de Dulgubniers twischen Wesser un Elv intekent.

Tacitus schrifft 98 n. Chr. in sien Germania: *Angrivarios et Chamavos a tergo Dulgubnii et Chasuarii cludunt, aliaeque gentes haud perinde memoratae, a fronte Frisii excipiunt.* (*An de Dulgubniers un [[Chasuaren]] doot sik achtern de [[Angrivarier]] un [[Chamaven]] ansluten, un annere Stämm, de jüst nich so good kennt sünd, op de Vörsied geit dat mit de [[Fresen]] wieder.* [vörn un achtern steit hier för West un Oost]).

## Düden

De Wetenschop geit vondaag dorvon ut, dat de Dulgubniers jichtens in de Süüdheid in dat Dreeeck twischen Hannover, Wulfsborg un Lümborg leevt hebbt. Wohrschienlich sünd se later Deel von de Chauken un Sassen worrn.

## Footnoten
Brom (Mehrdüdig Begreep)

**Brom** betekent

* Brom, cheemsch Element,
* Brom, Oort in’n Landkreis Gifhorn, Neddersassen.

**Brom** is de Familiennaam von

* Cor Brom (1932–2008), nedderlandschen Footballspeler un -trainer,
* Ellie van den Brom (* 1949), nedderlandsche Iesflinklöperin,
* Gerald Brom (* 1965), US-amerikaanschen Teekner un Illustrater,
* Gustav Brom (1921–1995), tschechschen Bigband-Leader un Klarinettspeler,
* John van den Brom (* 1966), nedderlandschen Footballtrainer,
* Joseph Brom (1881–1945), düütschen Journalist un Politiker,
* Robert Henry Brom (* 1938), US-amerikaanschen Geistlichen.
Go (Bezirk)

Dat **Go** oder ok **Goh** (latiensch *pagus* oder *comitatus*) weer bi de Germanen in ole Tieden en Bezirk oder Landschop. Ganz groff harr en Go so de Grött von en hüdigen Landkreis. Kunn aver ok grötter oder lüttjer wesen. De Grenzen hebbt sik faken na landschopliche Grenzen richt (Woolden, Bargen, Strööm), deelwies aver ok na Stamm- oder Sippengrenzen.

So’n Go harr in dat Fränksche Riek denn en Gogreven as Baas. De Gogreve weer ok de Baas von dat Goding. Mit dat 10. un 11. Johrhunnert hebbt de Goe denn so bilütten jemehr Bedüden verloren. In de olen sasseschen Rebeden hebbt de Goe vondaag blot noch histoorsch Bedüden. In Süüddüütschland dorgegen gifft dat ok nu noch vele Landschoppen, de ünner jemehr olen Gonaam kennt sünd.

De Natschonalsozialisten hebbt den olen Begreep denn wedder opleven laten un dat Düütsche Riek in Rieksgaue indeelt. Mit de olen Goe harrn de aver - von’n Naam afsehn - nich veel to doon.
Tügenbarg

En **Tügenbarg** is en enkelten Barg, de vun de tomeist in Schichten vörkamen Stenen ümto dör Erosion scheedt worrn is. In tropisch Klima warrt disse Landschopsform ok Eilandbarg nöömt.

## Opbo un Entwickeln
Tügenbargen entstaht dör Erosion, bi de sik Strööm un Waterlööp jümmer wieter in högere Steenschichten insnieden doot. Wenn sik de Stroomarms in högere Laag mitenanner verbinnt, warrt dat Material afdragen un de Isoleeren vun den Barg fangt an. De Erosion kann ok op en gröttere Flach (Denudatschoon) dör Wederinwirken tostannen kamen, as Regendrapens, de op den Bodden opslaht, oder Water, dat an de Böverflach aflööpt. Jüst so kann ok de Wind to den Vörgang bidrägen. Faken is en tektonische Lunk mit de Reliefümkehr, de ut ehr tostannen kummt, de Grundlaag för disse Oort vun Erosion.

Wenn de Stenen, de vun de Erosion bedrapten sünd ünnerscheedlich bestännig sünd, billt dat hardere Material normalerwies de pielere Hangen (*Stopenbillner*), wiel de wekere Steen flachere utbillt (*Hangbillner*). Sünd de harden un weken Schichten in’n Wessel aflagert worrn, entstaht bi disse Erosion de tyypschen Schichtstopen. Tügenbargen wiest faken en flache, aver pielwannige Kapp ut harden Steen op (*Böverhang*), wodör de Stenen dorünner vör de wietere Erosion schuult warrt (*Ünnerhang*).

Wenn de Böverhang noch mit de morpholoogsche  Hööftstoop verbunnen is, warrt de as’n Utlegger, as Vörsprung, Spoor oder as’n „Barghalfeiland“ betekent. De Dalen ründüm warrt Stopenrandbuchten, Stopenranddalen oder Steernsietendalen nöömt. Aver eerst, wenn de Hööftstoop düütlich vun den Barg afscheedt is, warrt dorut en Tügenbarg. De Ünnerhang kann dorbi aver noch över längere Tiet mit de Hööftstoop verbunnen blieven.

De isoleerten Bargen „tüügt“ also vun de fröheren Utdehnen vun sünnere Schichten bit wiet in’t Vörland, wat jem de Beteken inbröcht hett. Bi’n Stopentorüchverleggen oder ok Stopenverfall kann sik dorbi en hele Landschap vun Tügenbargen utbillen. Bispelen dorför sünd dat Monument Valley oder de ööstlichen Wösteneilannen in Kap Verde (Sal, Boa Vista).

## Kiek ok
*Tafelbarg

## Literatur
* *Lexikon der Geographie I*, 2001, S. 108
* *Lexikon der Geographie III*, 2002, S. 189–190
* *Lexikon der Geowissenschaften IV*, 2001, S. 400–403
* Harald Zepp: *Geomorphologie*, 2. Opl. Paderbuorn 2003 (1. Opl. 2002), Afsnitten 12.3 un 14.3
Kyjovka

**Kyjovka** (ok *Stupava*; düütsch *Mühlgraben*) is en Stroom in Tschechien.

De Born is bi Staré Hutě un de Stroom mündt bi Lanžhot as linkssiedig Tostroom in de Thaya.

De Gesamtlängt bedroggt 86,7 km, dat Waterinzugsrebeet 665,8 km².

## Weblenken
Jaroslav Seifert

**Jaroslav Seifert** (* 23. September 1901 in Prag; † 10. Januar 1986 ok dor) weer en tschechisch Schriever un Literatur-Nobelpriesdräger. 

Seifert, Vertreder vun de Poetismus, fung all Anfang vun de 1920er Johren an to schrieven. As de Tschechoslowakei in de Tweete Weltkrieg besett wurr, hett sück Seifert mehr mit patriotisch Themen befaat. Nah 1948 hett he aber ok de kommunistisch Machthebbers kritiseert un as he sien Ünnerschrift ünner de Charta 77 sett harr, wurrn sien Warken tüschen 1977 un 1979 nich in de Tschechoslowakei verleggt.

1984 kreeg Seifert den Nobelpries för Literatur. 

## Warken (Utwahl)
* Der Halleysche Komet
* Alle Schönheit dieser Welt
* Wermut der Worte
* Das Lied vom Apfelbaum
* Wendejammer
* Mozart in Prag

## Weblinks
Manny Mori

**Emanuel "Manny"  Mori** (* 25. Dezember 1948 up Fefan, Bundsstaat Chuuk) is siet dem 11. Mai 2007 Präsident vun Mikronesien. He is Nahfolger von Joseph J. Urusemal.

Mori is mit Elina Ekiek verheiraadt un hett veer Döchter. 

## Weblenken
*Offiziell Websteed
Joseph J. Urusemal

**Joseph John Urusemal** (* 19. März 1952) weer van 11. Mai 2003 bit 11. Mai 2007 Präsident van Mikronesien. He wurr vun de Kongress von de Staat wählt un hett an’ sülvig  Dag sien Amt antreden. Sien Vörgänger Leo Falcam verlor sien Seet in’Kongress nah Direktwahlen vun de Legislative. Urusemals Nahfolger wurr Manny Mori.

Urusemal is mit Olania Latileilam verheiraadt un hett veer Kinner. 

## Weblenken
*Offiziell Biografie vun Joseph J. Urusemal
Ralf Åkesson

**Ralf Åkesson** (* 8. Februar 1961 in Oxelösund) is en sweedsch Schachspeler. 1981 kreeg he den Titel Internatschonaler Meester und 1995 wurr he Großmeester.

1980/1981 wurr he in Groningen U-20 Jöögdeuropameester. 1985 in Uppsala un 1999 in Lidköping kunn he de sweedsche Enkeldschachmeesterschap winnen. Anner Erfolge weern: 1997 de *Ostsee Grand Prix*, 2001 in Gausdal de GM-Grupp vun de *Gausdal Classics*, in’ Dezember 2003 den *Rilton Cup* in Stockholm. Dornah gung sein Foormkurv woll en beten nah ünnern. In’ April 2005 kunn he bi de *Gausdal Classics* de  GM-B-Grupp un in Juni 2005 dat *Marx György Memorial Open* in Paks winnen.

Mit de sweedsch Natschonalmannschap hett he an dree Schacholympiaden deelnommen, 1996, 1998 un 2000, mit en individuell Gesamtergebnis vun 15 Punkten ut 28 Partien (+9, =12, −7) as ok an twee Mannschapseuropameesterschapen 1997 un 1999, mit en individuell Gesamtergebnis vun 9 Punkten ut 16 Partien (+5, =8, −3). 

Sien aktuell Elo-Tall bedroggt 2479 (Stand: Januar 2009), dormit liggt he up den teinten Platz vun de sweedsch Ranglist. Sien bither hööchst Elo-Tahl leeg bi 2535 in’ Juli 1999.

## Weblenken

* Över 200 Bispeelpartien vun Åkesson (engelsch)
Seefahrt ist not!

**Seefahrt ist not!** is en Roman von Gorch Fock, den he 1913 rutbröcht hett. In dat Book beschrifft he dat Leven von’n Fischer Klaus Mees op Finkwarder. Disse Geschicht is in Delen autobiograafsch, Gorch Fock sülvst weer Söhn von en Fischer op Finkwarder. Dat Book is op Hoochdüütsch schreven, de Dialog is aver to’n gröttsten Deel op Plattdüütsch.

Dat Book hett en ganze Reeg von Oplagen hatt un hett sik över 440.000 Maal verköfft. 

## Weblenken

* De Text von dat Book op zeno.org (hoochdüütsch)
Knieper

**Knieper** betekent

* Knieper, besünnere Form von Brill,
* Knieperkahl, en besünnern Kahl ut de Prignitz,
* Knieper, annern Utdruck för’n Dwarslöper oder for Scheren vun de Kreefte.

**Knieper** is de Familiennaam von

* Jürgen Knieper (* 1941), düütschen Filmkumponist,
* Rolf Knieper (* 1941), düütschen Rechtswetenschopper,
* Thomas Knieper (* 1961), düütschen Medienwetenschopper,
* Werner Knieper (1909–1977), düütschen Politiker.
Knieperkahl

**Suern Knieper**, **Knieperkahl**, ok **Suern Hansen**, is en suern Kahl, de vör allen in de Prignitz bekannt is. He warrt ut Wittkahl, blauen Markkahl (oder Roodkahl-Bläder) un Gröönkahl tohoop mit Wien- un Kirschbläder maakt. Jüst as annere Kahlgerichten warrt he vör allen in’n Winter eten.

De Kahlbläder warrt mit Water opkaakt, denn utdrückt un insolten. Dat Ganze warrt denn in Schichten mit de Wien- un Kirschbläder in’n Steenpott oder in’t Fatt inmaakt. Baven op kaamt Gewichten, dat de Bläder jümmer ünner den Sapp blievt, de ut dat Ganze denn rutsuert. De Pött blievt so veer bet teihn Weken stahn un de Kahl geert denn von de Melksüür. 
 
De Knieper kummt tohoop mit pökelt oder rökert Iesbeen, Kahlwust, Knackwust oder Kassler un Smolt un Speck in’n Backaven bet dat gor is. Dorto gifft dat denn faken Pellkartuffeln.
John Haglelgam

**John Haglelgam** (* 10. August 1949 in Eauripik, Yap) weer de tweete Präsident vun Mikronesien. He harr dat Amt vun 1987 bit 1991 inne. He stammt vun de Eauripik Island in’n Bundsstaat Yap.

## Weblenken
*Offiziell Biografiie
Bailey Olter

**Bailey Olter** (* 27. März 1932 in Mwoakilloa, Pohnpei; † 16. Februar 1999) weer en Politiker vun Mikronesien. 

Van 1983 bit 1987 weer he Viezpräsident vun sien Land un wurr denn 1991 Präsident. In’ Juli 1996 harr he en Slaganfall, so dat he sien Amt nich mehr utöven kunn. Sien Viezpräsident un laterhenn Nahfolger Jacob Nena hett för em de Amtsgeschäften foortföhrt.  

## Weblenken
*Offiziell Biographie
Tosiwo Nakayama

**Tosiwo Nakayama** (* 23. November 1931 in Chuuk; † 29. März 2007 in’t Hawaii Medical Center, Honolulu, Hawaii) weer de eerste Präsident vun Mikronesien. He amteer för twee Wahlperioden van 1979 bit 1987.

He weer de Söhn vun en japaansch Vader un en Mikronesierin.

## Enkeld Nahwiesen



## Weblenken
* Offiziell Biographie
* Nahroop *vom Federated States of Micronesia Public Information Office*
* Washington Post: Tosiwo Nakayama, 75; First Micronesia President
AC/DC

**AC/DC** is en austraalsch Hardrock-Band, de Enn’ 1973 vun de in Schottland boren Broers Angus McKinnon Young un Malcolm Young grünnd wurrn is. Se tellt to de Pioniere vun de Hard Rock, ok wenn de Band ehr Musik sülvst immer as Rock ’n’ Roll betekend.

Dat so nömmt LineUp vun de Grupp hett sück all ännert, bevör date erste Album High Voltage in dat Johr 1975 rutkommen de. De Singer Dave Evans wurr all in’ Harvst 1974 dör Bon Scott ersett. 1979 nehm de Band hör Album Highway to Hell up, wat vööl Spood harr. Kört drup is aber de Singer Bon Scott an’ 19. Februar 1980 storven. Scott weer aber ok Schriever för vööl vun de Musikstücken. De Grupp stunn nah sien Dood kört vör’d Uplösen, bit de ehmalge Geordie-Singer Brian Johnson as Scotts Ersatz engageert wurr. Blots en lütt Sett later hett de Band hör meestverköfft Album Back in Black verapenlicht.
 
AC/DC hett bither mehr as 200 Million Alben weltwiet, dorünner 69 Millionen Alben in de USA verköfft. *[[Back in Black]]* is de weltwiet tweetbest verköfft Plaat in de Historie mit ruch weg 42 Millionen Stück, dorvan alleen in de USA 22 Millionen Stück. Dormit is dat ok in de USA en vun de bit jetzt meest verköfft Alben. AC/DC is up de VH1-List vun de „100 besten Hard-Rock-Bands“ up Platz 4 un söbenter up de List vun de „besten Heavy-Metal-Bands aller Zeiten“ von MTV. In dat Johr 2004 wurr de Band to Nummer 72 up de Rolling-Stone-List vun de best 100 Künstler wählt.

Malcolm Young is an' 18. November 2017 storven, nahdem he all länger an Demenz lieden dee.

## Diskografie

### LPs un CDs

## Literatur
* Martin Huxley: AC/DC: Hammerhart und Felsenfest, Verlag Hannibal Verlagsgruppe, 2000, ISBN 978-3-85445-126-6 
* Mark Putterford: AC/DC ISBN 3-8118-3097-X 
* Sabine Thomas: AC / DC: Hardrock live, Photos 1976-1980. On Tour / Backstage / Private, Verlag Schwarzkopf & Schwarzkopf, 2004, ISBN 978-3-89602-620-0 
* Malcolm Dome: AC/DC, 1982

## Born


## Weblenken
* Offiziell Websteed
Roscoe Lee Browne

**Roscoe Lee Browne** (* 2. Mai 1922 in Woodbury, New Jersey; † 11. April 2007 in Los Angeles) weer en US-amerikaanschen Schauspeler.

Browne hett to de wenigen afroamerikaanschen Schauspeler höört, de in de 1960er Johren blangen Sidney Poitier dör de Titelrull in dat Rassismus-Drama *The Liberation of L.B. Jones* vun William Wyler geern sehn weer. Bekannt worrn is he butendem ok dör sien Rull in dat Spionaasch-Drama *Topaz* vun Alfred Hitchcock. An de Siet vun John Wayne hett he 1972 de Hööftrull in den Speelfilm *The Cowboys* speelt.

Browne hett nich blots in tallrieke Film- un Feernsehprodukschonen mitspeelt, he weer ok as Spreker und Verteller faken ünner Verdrag, as to’n Bispeel in *Babe*. He hett för mehr as hunnert Filmen vör de Kamera stahn.

## Filmografie (Utwahl)

## Filmpriesen
Roscoe Lee Browne weer för söss Filmpriesen vörslah, vun de he dree wunnen hett:
* 1972: den *[[Bronze Wrangler]]* in de Kategorie *Theatraalsch Speelfilm* för *The Cowboys*.
* 1986: den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Rutragen Gastdorsteller in en Kummediereeg* för *The Cosby Show*.
* 1988: den *[[Image Award]]* in de Kategorie *Rutragen Hööftdorteller in en Kummediereeg* för *The Cosby Show*.

## Weblenken
Paraíba

**Paraíba** is en Bundsstaat vun Brasilien. He hett 3.742.606 Inwahners (Stand 2008) op en Rebeet vun 56.439,838 km². De Hööftstadt is João Pessoa.

Dat beinholt den ööstlichst Deel vun Amerika.
799

## Wat passeert is
* De Franken treckt gegen de Kroaten un weert jem över. 
* Dat geiht los mit de Wikingers ehre Överfäll up Frankriek.
## Boren

## Storven
*