12. November

De **12. November** is de 316. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner, man de 317. Dag, wenn en Schaltjohr is.

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 1918: In Wien endt na 600 Johr de Herrschap vun de Habsburger över Öösterriek mit Utropen vun de Republiek Düütschöösterriek.
* 1918: Öösterriek föhrt dat passive un aktive Froenwahlrecht in.
* 1918: In Regensburg warrt de Bayerische Volkspartei (BV) grünnt.
* 1927: Leo Trotzki warrt ut de KPdSU utslaten. Dordör warrt Joseph Stalin de alleenig Herrscher över de Sowjetunion
* 1933: De NSDAP föhrt Rieksdagwahlen dör, bi de blots se wählt warrn künnt, un gliektietig ok en „Volksafstimmen“ över dat Utpetten ut’n Völkerbund.
* 1944: In’n Tweeten Weltkrieg versenkt britsche Bombers in Norwegen dat düütsche Oorlogschip *[[Tirpitz]]*.
* 1948: Bi de Tokioter Prozessen warrt söven Lüüd vun de japanschen Armee wegen Kriegsverbreken to’n Dood veroordeelt. De Strafen warrt an’n 23. Dezember vullstreckt.
* 1948: Mit den opstunns eenzigen Generalstreik in Westdüütschland demonstreert Millionen vun Arbeiters in de britschen un amerikaanschen Besattenszonen för högeren Lohn un Wedderinföhren vun de Prieskuntroll.
* 1955: De eerste 101 Rekruten vun de Bunswehr nehmt jemehrn Deenst op.
* 1982: In de Sowjetunion warrt de fröhere KGB-Baas Juri Wladimirowitsch Andropow Nafolger vun Leonid Breschnew, de doodbleven weer, as Generalsekretär vun de KPdSU.
* 1991: In Dili, de Hööftstadt vun dat hüütig Oost-Timor blieft 270 Minschen bi dat *[[Santa-Cruz-Massaker]]* dood.
* 1994: Fro Chandrika Bandaranaike Kumaratunga warrt Staatsbaas vun Sri Lanka.
* 2011: Silvio Berlusconi gifft sien Amt as Ministerpräsident vun Italien up.

### Weertschop
* 1899: Johan Vaaler kriggt sien Patent up sien Büroklammer utstellt
* 1895: Mit den *[[Automobile Club de France]]* kummt de weltwiet eerste Automobilclub tostannen.
* 1938: Mit de *Verorden to’n Utschalten vun [[Juden]] ut dat düütsch Weertschopsleven* warrt in Düütschland de Ariseeren afslaten.
* 1998: De Autoherstellers *Daimler-Benz* un *Chrysler* sluut sik to *[[DaimlerChrysler]]* tohopen.

### Kunst, Kultur un Bowark
* 1856: De Operette *[[Six Demoiselles à marier]]* vun Léo Delibes warrt in Paris ooropföhrt.
* 1909: De Operette *[[Der Graf von Luxemburg]]* vun Franz Lehár warrt in Wien ooropföhrt.
* 1936: De San Francisco-Oakland Bay Bridge över de Bucht vun San Francisco warrt apen maakt.
* 1947: De Vermeer-Namaker Henricus Antonius van Meegeren warrt in Amsterdam wegen Namaken un Bedrug för n Johr insparrt.
* 1953: De Rundfunksenner *[[Sender Freies Berlin]]* (SFB) warrt grünnt.
* 1987: Dat Frankforter Opernhuus warrt tonicht maakt, nadem ener Füer leggt hett. De Wedderopbo köst 170 Mio. DM.
* 2004: In dat Teatro La Fenice in Venedig kann na den Brand vun 1996 de Opernbedriev wedder opnahmen warrn.

### Wetenschoppen un Technik
* 1799: Alexander von Humboldt sütt un beschrifft in Cumaná, Venezuela, den Meteorstroom *[[Leoniden]]*. Dat is de Grundlaag dorvör, dat later dat perioodsch Opduken vun so Phänomenen rutfunnen warrt.
* 1862: C. H. F. Peters deckt den Asteroiden (77) Frigga op.
* 1877: Bi Berlin warrt twüschen Rummelsburg un Friedrichsberg de eerste Telegraphenlien apen maakt.
* 1901: Luigi Carnera deckt den Asteroiden (479) Caprera op.
* 1980: De Ruumsond *[[Voyager 1]]* flüggt an’n Saturn vörbi un funkt hooch oplöste Biller vun dat Ringsystem na Eer.

### Katastrophen
* 1908: Bi en Slagwedderexplosion in de Zech Radbod in Hamm kommt 348 Barglüüd üm’t Leven.
* 1970: En Zyklon dröpt mit meterhoge Flootbülgen op Ostpakistan, dat hüütige Bangladesh. Rund 300.000 Lüüd blieft dood.
* 1996: En Boeing 747 stört över Indien mit en Iljuschin Il-76 tohopen. All 349 Lüüd in de beiden Flegers starvt.
* 1999: In’n Noordwesten vun de Törkie kommt üm un bi 370 Minschen dör en Eerdbeven to Dood.
* 2001: Dree Minuuten na’n Start vun’n John F. Kennedy International Airport stört en Airbus 300-600 op bewahnt Rebeet af. All 260 Mitflegers un 6 Anwahners kommt dorbi üm.

## Boren
* 1648: Juana Inés de la Cruz, mexikaansch Dichterin  († 1695)
* 1746: Jacques Alexandre César Charles, franzöösch Physiker un Luftfohrt-Pionier († 1823)
* 1790: Gottlieb Heinrich Schmückert, düütsch Generalpostdirekter  († 1862)
* 1831: Anton Kerner von Marilaun, öösterrieksch Botaniker († 1898)
* 1833: Alexander Porfirjewitsch Borodin, russ’sch Komponist, Chemiker un Mediziner († 1887)
* 1836: David Kalakaua, leste König vun dat Königriek vun Hawaii († 1891)
* 1840: Auguste Rodin, franzöösch Bildhauer († 1917)
* 1842: John William Strutt, britsch Physiker un Nobelpriesdräger († 1919)
* 1850: Michail Tschigorin, russisch Schachmeester († 1908)
* 1866: Sun Yat-sen, chineeschen Revolutschonäär († 1925)
* 1877: Minna Burgarth, düütsch Schrieverin († 1965)
* 1882: Giuseppe Antonio Borgese, italiensch Schriever
* 1891: Seth Barnes Nicholson, US-amerikaansch Astronom († 1963)
* 1902: Rudolf Viertl, öösterrieksch Footballnatschonalspeler († 1981)
* 1910: Kurt Hoffmann, düütsch Filmspeelbaas.
* 1917: Jo Stafford, US-amerikaansch Singerin.
* 1920: Mattia Moreni, italiensch Maler.
* 1923: Loriot, düütsch Humorist († 2011)
* 1925: Gaetano Arfé, italienschen Politiker, Historiker un Journalist († 2007)
* 1929: Grace Kelly, US-amerikaansch Schauspelerin un Förstin „Gracia Patricia“ vun Monaco.
* 1929: Michael Ende, düütsch Schriever.
* 1934: Leonid Stein, russ’sch Schachgrootmeester.
* 1939: Lucia Popp, slowaksch Singerin.
* 1941: Rainer Riehn, düütsch Komponist un Dirigent.
* 1942: Dieter Wedel, düütsch Speelbaas un Dreihbookschriever
* 1943: Wallace Shawn, US-amerikaansch Schauspeler un Speelbaas
* 1945: Neil Young, kanaadsch Rockmusiker
* 1945: Tracy Kidder, US-amerikaansch Schriever
* 1955: Harald Maack, düütsch Schauspeler
* 1956: Delina Boshoff, süüdafrikaansch Tennisspelerin
* 1964: Thomas Berthold, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1964: Michael Robert Kremer, US-amerikaansch Ökonom un Nobelpriesdräger
* 1964: Barbara Stühlmeyer, düütsch Theologin, Karkenmusikerin un Musikwetenschoplersche
* 1970: Valerie Haller, düütsch Moderatorin
* 1976: Judith Holofernes, düütsch Singerin vun „Wir sind Helden“.
* 1978: Alexandra Maria Lara, rumänsch Schauspelerin.

## Storven
* 607: Bonifatius III., Paapst
* 1035: Knut de Grote, König vun Däänmark
* 1595: John Hawkins, britsch Seefohrer
* 1635: Julius Wilhelm Zincgref, düütsch Schriever
* 1746: Georg Wilhelm Steller, düütsch Naturforscher
* 1869: Johann Friedrich Overbeck, düütsch Maler
* 1903: Camille Pissarro, franzöösch Maler
* 1916: Percival Lowell, US-amerikaansch Astronom (* 1855)
* 1925: Robert Wrenn, US-amerikaansch Tennisspeler (* 1873)
* 1930: Pelham Aldrich, engelsch Admiral un Polarforscher (* 1844)
* 1941: Leo Graetz, düütsch Physiker
* 1942: Elmer Niklander, finnisch Sportler
* 1944: Georg David Birkhoff, US-amerikaansch Mathematiker
* 1944: Otto Blumenthal, düütsch Mathematiker
* 1948: Umberto Giordano, italiensch Komponist
* 1955: Robert Tillmanns, düütsch Bundsminister (* 1896) 
* 1969: Johann Thies, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter (* 1898)
* 1982: Dorothy Round, engelsch Tennisspelerin (* 1908)
* 1985: Willy Dehnkamp, düütsch Politiker un Börgermeester vun Bremen (* 1903)
* 1988: Tomasz Sikorski, poolsch Komponist
* 1994: Wilma Rudolph, US-amerikaansch Lichtathletin
* 2004: Usko Meriläinen, finnisch Komponist un Dirigent
* 2010: Stanisław Bobak, poolsch Skispringer (* 1956)
* 2013: Giuseppe Casari, italieensch Footballnatschonalspeler (* 1922)
* 2013: Alexander Alexandrowitsch Serebrow, sowjeetsch Kosmonaut (* 1944)
* 2014: Buddy Catlett, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1933) 
* 2017: Bernard Panafieu franzöösch Kardinal (* 1931)
* 2020: Masatoshi Koshiba, japaansch Physiker un Nobelpriesdräger (* 1926)
* 2024: Roy Haynes, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1925)