Europääsche Weltruumorganisatschoon

De **European Space Agency** (**ESA**) is de Europäische Weltruumorganisatschon mit Seet in Paris (Frankriek).
Se wurrr an 30. Mai 1975 to een beter Koordineeren van de europäisch Ruumfohrtaktivitäten gründ, wiels de technologsch Rückstand in de Ruumfohrt tegen UdSSR un USA immer grötter wurrn de. Se hett 17 Lidmaatstaaten un för de Organisatschoon arbeiden 2004 1.904 Mitarbeiter (2003: 1.790). Se is de Nahfolgeorganisatschoon van ELDO un ESRO. So as de ok, is se nah Art. II van ehr Statuten blots up freedlich Zwecke van de Ruumfohrt beschränkt.

Generaldirektor van de ESA is siet 2015 Johann-Dietrich Wörner.

## Standöörd

* ESA Hööftsitt in Paris, Frankriek
* ESTEC (European Space Research and Technology Centre) in Noordwijk, Nedderlannen
* ESOC (European Space Operations Centre) in Darmstadt
* EAC (European Astronaut Centre) in Köln
* ESRIN (European Space Research Institute) in Frascati nah bi Rom in Italien
* Weltruumbahnhof in Kourou, Franzöösch-Guayana
* Esrange Basis för Högen- un Mikrosworkraftforschung bi Kiruna, Sweden

Dorneven bedrifft de ESA Büros in de USA, Russland un Belgien.

## Historie
Nah de Tweete Weltkrieg sünd völ westeuropäisch Wetenschaplers entweder nah de USA oder Sowjetunion gahn, um dor to arbeiten. Ofschoon de Upschwung in de 50er Johren dorto föhren de, dat man in Westeuropa mehr in de Forschung un besünners in de Ruumfohrt investeeren de, wussen de Wetenschaplers aber ok, dat natschonale Projekte nich tegen de van de beid Supermachten konkureeren kunnen. All in 1958, een paar Maant nah de Sputnik- Schock dropen sück Edoardo Amaldi un Pierre Auger, twee bedüüdend Lidmaten van de europäisch Wetenschapsgemeend um de Grünn van een gemeensam Westeuropäisch Weltruumorganisatschoon to besnacken. Dat Treffen wurr van wetenschaplich Repräsentanten ut 8 Länner begleid. 

Se hebbt sück denn eenigt, twee trennt Agenturen to schaffen, een, de sück mit de Bo van Trägersystemen beschäftigen sull (ELDO *European Launch Development Organisation*) un een, de sück mit dat Entwickeln van wetenschaplich Satelliten befaten sull (ESRO *European Space Research Organisation*).

ESRO wurr an 20. März 1964 dör een an 14. Juni 1962 ünnertekend Afkommen gründ. Tüschen 1968 un 1972 kunn ESRO ehr eerste Spoode fieren: Söben Forschungssatelliten wurrn mit Hülp van amerikaansch Trägersystem in de Erdumloopbahn brocht.

De Nahfolgeorganisatschoon van ESRO ESTEC (*European Space Research and Technology Centre*) is noch immer een Deel van de ESA, ofschoon de ESA hüdtodag een völ grötter Organisatschoon is. De ESA, as man se hüdtodag kennt, wurr 1974 as Tosommensloot van de ESRO mit de ELDO gründ. Wiels sück Franzoosen und Düütschen nich eenigen kunnen, well de ESA föhren sull, hebbt se as Kompromiss de Engländer Roy Gibson to’n eersten Director General nömmt. Later henn weern de Franzoosen spoodrieker in dat Beansprooken van de Föhrung. 

* Erik Quistgaard 1980 - 1984 (Sweeden)
* Reimar Lüst 1984 - 1990 (Düüschland)
* Jean-Marie Luton 1990 - 1997 (Frankriek)
* Antonio Rodotà 1997 - 2003 (Italien)
* Jean-Jacques Dordain siet 2003 (Frankriek).

De ESA hett ehr eerste groote wetenschapliche Mission 1975 mit de Satellit COS-B start.

## Lidmaatsstaaten un Kooperatschoonspartner

To de Grünnlidmaaten van 1975 höört:

* Belgien
* Däänmark
* Düütschland
* Frankriek
* Grootbritannien
* Italien
* Nedderlannen
* Sweden
* Swiez
* Spanien

Nahst sünd dorto noch kommen:

* Finnland (siet 1987)
* Grekenland (siet März 2005)
* Irland
* Luxemborg (siet Dezember 2005)
* Norwegen
* Österriek (siet 1987)
* Portugal
* Tschechien (siet November 2008)

Siet den 1. Januar 1979 besteiht een Kooperatschoonsverdrag mit Kanada, de dat Land dat Deelnemmen an de Entscheidungsprozessen un Programmen van de ESA, aber ok een gerecht Todeelen an Industrieverdräg tosekert. 

Völ Lüüd meenen, dat de ESA een Ruumfohrtbehörde van de Europäische Union is. Ok wenn dor een enge Verbinden besteiht, is de ESA komplett sülvständig. So hörrt de ESA diverse EU-Staaten nich an (so as Slowenien), dorför hörrt aber die Swiez un Norwegen dorto, ofschoon se nich in de EU sünd. 

Wiels de Ünnerscheed tüschen Vull-Lidmatsschap un Nich-Lidmatschap för eenig Länner to groot weer, het man mit de *Plan for European Co-operating States (PECS)* een Mögelkkeet för een enge Kooperatschoon schafft. De Firmen un Agenturen van disse Länner könnt sück an Utschriebungen bedeeligen un se bruukt ok nich so völ Betallen. Blots an dat *Basic Technology Research Programme* könnt se nicht deelnemmen

An dit Programm sünd to Tiet folgend Länner bedeeligt:

* Ungarn (siet November 2003)
* Tschechien (siet November 2004) bit 2008
* Rumänien (siet Februar 2006)
* Polen (siet Dezember 2006)

## Finanzeeren

De ESA finanzeert sück ut de Staatshushollen van de Lidmatsstaaten. De ehr Andeelen richten sück nah dat jeweilig Bruttoinlandsprodukt. Een Ünnerscheed wurrd makt tüschen obligatorsche Tätigkeiten, de van all Staaten betallt wurrn moot un een Rieg van fakultative Programme, wor man sück utsöken kann, of man dor mitmaken (un denn ok betallen) will. Wenn dor aber wat utschreben wurrd, denn richt sück de Updrääg an de Industrie nah de Finanzierungsandeel van de Staat. Dat heet in Klortext, wenn to’n Bispeel Düütschland völ inbetallen deiht, kriggt de düütsche Industrie ok mehr Updrääg. Da is van doher anners as bi de EU. 

Dat Budget van de ESA bedrog in dat Johr 2005 etwa 2,977 Milliarden Euro (vgl. Nasa: ca. 15 Mrd. Dollar). För dat Johr 2006 hebbt se mit etwa 2,904 Milliarden Euro rekend. De dree gröttste Bidragsbetallers sünd Frankriek (2005: 29,3%), Düütschland (22,7%) un Italien (14,2%). De dree alleen bringt all etwa twee Drüttel van dat Gesamtbudget up. Am meesten moot se för Drägerraketen betallen (ruch weg 22%). 

## Projekte
De ESA bedrifft völ Projekte, faken in Kooperatschoon mit anner Ruumfohrtagenturen. 

### [[Drägerrakete]]n

De Drägerraketen van de ESA heeten Ariane, se start nah van de Äquator in Kourou (Französisch-Guyana). Wenn man van dor ut starten deiht, kriegen de Raketen dor all „Schwung“ mit van Eerdrotatschoon un bruuk dorüm nich so völ Drievstoff. Dat is to’n Eenen billiger un to’n Tweeten könnt de Rakaten ok mehr Nutzlast mitnemmen. De niegste Generation ist de Ariane 5.

Dorneben wurrd för lüttkere Nutzlasten de Drägerrakete Vega entwickelt.

To Tiet baut se in Kourou een niege Afschusskomplex, um af 2009 van dor ut ok Raketen Typ Sojus-2 starten to können. Dat wuurd denn de eerste Start van een Sojus Raket wesen, de nich van Baikonur oder Plesetsk stattfinnen deiht.

### Utwahlprozess

Een wetenschaplich Projekt van de ESA löpt dör folgend Phasen bevör dat verwirklicht wurrd:
* Ideenfinnen (*Call for Ideas*): In disse Phase wurrd de wetenschaplich Gemeenschap üm Missionsvorslääg bitt’. De Vorslääg wurrd denn van een Peer-Review-Kommission pröft un de gevt Vorslääg, welker Ideen in de nächste Phase komm’ söllt. 
* Inschätzungsphase (*Assessment Phase*): Nu wurrd maximal veer Missionen van dat *Science Programme Committee* utwählt. Dat jewielig Missionsteam makt denn tosommen mit de ESA-Ingenieure Plans, ut wat de Nutzlast bestahn sall. Dorbi sall de wetenschapliche Wert un de technisch Realiseerbarkeet van de Mission upwiest wurrn. Een van de veer Missionen wurrd denn van de *Space Science Advisory Committee* för de nächste Phase utwählt.
* Definitionsphase: Hier söllt de Kösten und de Tietplan für de Mission plant wurrn. An Ennen wurd de Vedragspartner, de mit de Bo van de Instrumenten betroot wurrd, utsöcht.
* Entwicklungsphase: In disse Phase wurrd tosommen mit de utwählt Industriepartner dat Programm entwickelt und to’n Ennen brocht. 

### Afslooten Projekte

Disse Satelliten hebbt ehr Missionen spoodriek afslooten. Se sünd nu in een Parkorbit oder sünd in de Atmosphäre vergleut.

### Loopend Projekte
Disse Projekte sünd in de aktiv Phase, in de Daten upnommen un bearbeid wurrn.

### Projekte de in de Entwicklungsphase sünd

Disse Projekte hebbt *assessment* Phase överstahn un se hebbt beslooten, dat disse Projekte dörföhrt wurrn söllt. 

## Literatur un Quellen


## Weblenken
* Offizielle Websteed van de ESA
* Offizielle düütschspraakig Präsenz van de ESA
* Agenda 2007 - A Document by the ESA Director General (ESA Strategy Department, Paris, Oktober 2003 - PDF, 24 S., 125 kB)
* Övereenkommen to de Grünn’ van een europäisch Weltruumorganisatschoon (Verdragstext bi admin.ch)
* ESA-Programme, de (Vör-)Studien to mögelk tokünftig Missionen dörföhren
:* ESA Science Payload and Advanced Concepts Office
:* ESA Advanced Concepts Team Homepage