open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nicholas Aylward Vigors

**Nicholas Aylward Vigors** (* 12. Dezember 1785 in Old Leighlin, Königriek Irland; † 26. Oktober 1840 in London) is en ierschen Zoologen, Ornithologen un Politiker ween.

## Leven

He studeer an dat Trinity College in Oxford. In de Tied vun Napoleon siene Kriege up de Ibeersche Halfinsel (Peninsula war) hett he vun 1809 bit 1811 an de Ieren ehre Sieten gegen Napoleon siene Truppen streden. Nadem he an'n 5. März 1811 bi Barrosa verwunnt wurrn weer, is he in datsülvige Johr torüchkehrt na Oxford un hett dor 1817 siene Promotschoon afslaten.

Tohopen mit Sir Thomas Stamford Raffles, George Eden, 1. Earl of Auckland (1784–1849), Sir Humphry Davy un Joseph Sabine (1770–1837) hett he 1826 de Zoological Society of London (ZSL) grünnt un is bit 1833 de ehr eersten Sekretär ween. In datsülvige Johr 1826 is he in de Royal Society in London upnahmen wurrn un later in de Linnean Society of London. 1834 is he upnahmen wurrn as Liddmaat vun de Königlich-Preußische Akademie der Wissenschaften. He hett alltohopen mehr as 40 Böker schreven - de meisten hefft sik mit de Vagelkunne befaat. 1828 hett he Huus un Hoff vun sien Vadder in Ierland overnahmen, nadem de sturben weer. Vun 1832 af an bit to sien egen Dood in dat Johr 1840 is he to'n Afordenten vun en Reeg vun Wahlkreise in dat County Carlow (Contae Cheatharlach) wählt wurrn un hett de in dat brittsche Unnerhuus vertreden.

## Warke
* *An inquiry into the nature and extent of poetic licence.* Mackinlay & Bensley, London 1810.
* *A statement of persecutions on the part of certain Tory landlords in the County of Carlow.* Ridgways, London 1836.

## Literatur
* John Doyle (1797–1868): *A design – partly taken from the antique of the destruction of the Niobe family.* McLean, London 1841.

## Weblenken
* Familieninformatschoon in rootsweb
Grandtully

**Grandtully**, ok **Granthly** nöömt,  weer en Whisky-Brenneree in de Neeg vun Aberfeldy, Perth and Kinross, Schottland. Se höör to dat schottische Whiskyrebeet Highlands.

## Historie
De Brenneree weer 1825 vun *A.&nbsp;Campbell&nbsp;&&nbsp;Co* boet. De Destille höör tosamen mit Ballechin, Auchnagie un fief annere to en Koppel vun Brennereen vun de Buerns in dat Rebeet, vun de hüüt as eenzige noch Edradour in Bedrief is. Se hett veermol den Besitter wesselt, bit se 1837 in de Hannen vun *James Thomson* kamen is. Sien Familie hett de Brenneree bit 1910 wieter föhrt. Se weer een vun de lüttsten Destillen vun Schottland. As Alfred Barnard 1886 wiel sien Whiskyreis de Brenneree besöcht hett, harr se en Produkschoonsvermögen vun 5.000&nbsp;Gallonen in’t Johr.

Twüschen 1992 un 1997 – söventig Johren na Enn vun’n Bedrief – weer de Naam Grandtully för Bedregereen bruukt: Fattwies weer Whisky, de vörgeevlich ut de Grnadtully-Destille kamen schüll, mit hoge Gewinnutsichten an Anleggers verköfft worrn. Dorbi leeg de Verkoopspries al wiet över den Weert vun de Fatten. In Wohrheit keem de Whisky ut de jungen Brenneree The Speyside, de sülvst aver nix mit de Bedregeree to doon harr. De wohre Schullige es to fief Johren Gefängnis veroordeelt worrn.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Borns
Baikalaante

De **Baikalaant(e)** oder **Baikalteeling** (*Anas formosa*, Syn. *Nettion formosum*) is en Aantenvagel ut Asien un höört to de Aanten an sik (*Anas*) mit to. Vorkamen deit se vun Sibirien sien Noordosten bit hen na de Halfinsel Kamtschatka. In sien Smuckkleed driggt de Waart sunnerlich bunte Farven. Dat seggt ok de wetenschoppliche Naam for de Aart: *formosa* is latiensch un bedutt „mooi“. 

## Kennteken
De Baikalsaante is 30 bit 40 cm hooch un 40 bit 43 cm lang. Wegen deit se bi 500 g. Se is en lüttje Grünnelaante. Waart un Aante verscheelt sik in'e Farv. De Waart hett en bunten Kopp in de Farven gröön, swatt, witt un geel. Bi de Aante gifft dat man bloß en witten Placken up'e Backen. Bi den Waart sünd de enkelten Farven düütlich ut'neen to holen. De Bost is geelbruun. De Flanken sünd grau. De langen Schullerfeddern sünd roodbruun, cremefarvt un swatt. Dat fallt up, wie se over de Sieten  vun dat Lief henfallt. Dat Seken sleiht na de Seken vun de annern Aanten ut dat Geslecht vun de Aanten an sik. 

## Wo de Aante vorkamen deit
Baikalaanten gifft dat in'n Sommer sunnerlich an de Övers vun grote Ströme un in Brööke in Sibirien. Allto hooch möögt se dat avers nich. In'n Winter staht se an de Meere in Japan un in de Volksrepubliek China un Taiwan. En Reeg vun Baikalaanten kummt ok bit hen na Assam un annerwegens in Indien sien Norden. In'n Junimaand fangt se mit dat Ruden an. De wecken Waarten fleegt dor an den Arktischen Ozean for, de annern blievt, wo se ok bröden döen. 1840 is se to'n eersten Mol na Europa henbrocht wurrn. Vun dor af an warrt se hier as Smuckvagel holen.

## Wat se freten deit
De Baikalaante fritt Lüttje Deerter un Planten, de se bi dat Grünneln utseven deit. 

## Wie se sik vermehren deit
Nadem se sik Midden Mai paart hefft, weert fix de Nester, versteken unner Twiege, in dat Gras an't Över boot. Dor buddelt se Kuhlen for un staffeert de ut mit Dunen. De Aante leggt seven bit negen grööngraue Eier. Bröden deit bloß man de Aante. Wieldes de Aante noch bröden deit, treckt de Waart al in annere Gemarken to'n Rusen. Dat duert bi 26 Dage, denn kruupt de Lüttjen ut un weegt denn bi 30 g.

## Gefohr un Schuul
Vörmols weer de Baikalaante in Asien een vun de Aanten, de dat an'n meisten geven hett. Man de Gemarken, wo se vorkamen deit un de Tahl vun de Populatschoon löppt bannig achterut. Dat liggt an de Jagd un dor an, datt de Aante ehre Habitate verschütt gaht. In'n Momang vermehrt se sik avers wedder, un so steiht de Baikalaante up de IUCN ehre Rode List unner *Gor keen Sorgen* (*Least concern*). 

## Literatur
*John Gooders un Trevor Boyer: Ducks of Britain and the Northern Hemisphere, Limpsfield 1986 , ISBN=1-85028-022-3
*Richard Sale: A Complete Guide to Arctic Wildlife, London 2006, ISBN=0-7136-7039-8

### Weblenken
* 
*
* Avibase-Datensatz Baikalaante (''Anas formosa'')

### Belege


## Kiek ok bi
* List vun Vagels
Synonym (Taxonomie)

In de Biologie ehre Nomenklatur warrt de Begreep **Synonym** bruukt, wenn unnerscheedliche wetenschoppliche Naams for datsülvige Taxon bruukt weert. In de Wetenschoppen vun de Zoologie un de Botanik verscheelt sik de Bruuk un de akraate Terminologie vun den Begreep.

In de Nomenklatur gellt de Regel vun de Priorität: Wenn verscheden Naams for datsülvige Taxon bruukt weert, schall normolerwiese de ollste Naam gellen. Dat is de Naam, de toeerst schriftlich bekannt maakt wurrn weer. En sunnerlichen Born for Synonyme is dat, wenn latere Taxonomen desülvige Grupp, unner en ne’en Naam, nochmol beschrieven doot. Dat kann allerhand Grünn hebben: Unner Umstänn weer de eerste Beschrieven nich akraat noog, oder de nee Taxonom hett ehr nich kennt (wenn se rutkamen weer in en ole oder roore Tiedschrift oder in en annere Spraken oder wenn over de Gruppen, wo dat over geiht, al lang nix mehr rutkamen is). En wichtigen Grund is ok, datt de globale Oversicht faken fehlt, so datt Aarden de wiethen over de Eer vorkamen doot, in verscheden Länner en poor Mol beschreven weert. Man ok unnerscheedliche taxonoomsche Ansichten speelt en Rull. Wenn upfallen deit, datt in de taxonoomsche Arbeit en Synonym bruukt warrt, warrt de jungere Naam mit den olleren synonymiseert. In Listen vun de Aarden un in Revischonen steiht achter jedeen Naam vun en Aart normolerwiese en List mit al Synonyme, de dor al bekannt vun sünd. Düsse Naams schöllt nich mehr bruukt weern. Hen un wenn kummt dat vor, datt en olen Naam, de as en Synonym ankeken wurrn weer, later doch wedder gellen deit. Dat passert faken, wenn bi en Revischoon en Aart, de bitherto as man een Aart ankeken wurrn is, nu in en Reeg vun Aarden upspleten warrt. Unner Umstänn hett een vun de Aarden, de nu nee utfunnen wurrn sünd, al fröher en Naam kregen. Dat is denn nu de Naam, de foor dat nee Taxon gellen deit.

In dat Johr 2013 is taxeert wurrn, datt sik dat bi 20 Perzent vun de Aartnaams um Synonyme hanneln deit, de bitherto noch nich updeckt wurrn sünd.. 

## Literatur
* R. A. Blackwelder: *Taxonomy: A text and reference book*. Wiley, New York 1966.

## Weblenken
* International Code of Botanical Nomenclature (ICBN)
* Internatschonale Regeln for de Zooloogsche Nomenklatur (IRZN oder ICZN): engelschen Text

## Belege
Smuckkleed

Dat gifft allerhand Aarden vun Vagels, de wesselt over dat Johr hen ehre Kleeder (as allerhand Aarden mank de Aantenvagels, de Snippenvagels, de Möwen un de Lünkenvagels). In de Brödeltied (in Middeleuropa meist in dat eerste Halfjohr) dreegt se ehr **Smuck-** oder **Hochtiedskleed**. Dat kriegt de Vagels dör dat Rusen oder dör dat Afsleten vun Feddersüme, de eerst noch de bunten Farven in dat Slichtkleed todeckt harrn (as bi Roodsteerte, Spreen un Bargfinken). Dat Smuckkleed fallt meist mehr up, is bunter, un de Farven sünd düütlicher afsett, as bi dat Slichtkleed. Ok de wecken Seken dreegt en Smuckkleed, man dor verscheelt sik Smuck- un Slichtkleed nich so bannig, as bi de Heken. Dat gifft avers ok Aarden mank de Vagels, dor sünd de Seken bunter, as de Heken (as bi Odin sien Höhnken un Thor sien Höhnken). 
En Smuckkleed warrt sunnerlich bruukt, um Indruck to maken bi en Partner un um en Revier af to grenzen. 

De meisten Vagels sünd veel eenfacher to bestimmen,wenn se en Smuckkleed an hefft, vunwegen datt se dor allerhand Kennteken wiesen doot, wo se sik mit vun de annern Aarden verscheelt. Ok Heken un Seken verscheelt sik in dat Smuckkleed veel düütlicher, as in dat Slichtkleed. 

## Literatur
* Wolf-Dieter Busching: *Handbuch der Gefiederkunde europäischer Vögel*. AULA-Verlag, Wiesbaden 1997, ISBN 3-89104-570-0.
Hochtiedskleed

**Hochtiedskleed** betekent

* Bruutkleed, en Kleed for Froenslüde, dat se bi ehre Hochtied antrecken doot,
* Smuckkleed, en Fedderkleed bi allerhand Vagels in de Hochtieds- un Brödeltied.
Klaus Siebert

**Klaus Siebert** (* 29. April 1955 in Schlettau, Sassen; † 24. April 2016 in Altenberg) weer en düütsch Biathlet un Biathlontrainer.

Siebert weer en vun de herutragend Biathleten gegen Enn’ vun de 1970er Johren. Bi de Biathlon-Weltmeesterschapen 1979 in Ruhpolding wurr he Weltmeester över 20 Kilometer vör Alexander Iwanowitsch Tichonow un Sigleif Johansen. Mit de DDR-Staffel kunn he 1978 un 1979 den Weltmeestertitel halen. 1980 in Lake Placid wunn he bi de Olympisch Spelen Sülver mit de Staffel, woför he mit den Vaderländsch Verdeenstorden in Bronze uttekent wurr. 1979 wunn he den Gesamtweltcup in’n Biathlon. In de Johren 1978 un 1980 kunn he achter Frank Ullrich jewiels den tweten Platz in’n Weltcup beleggen.

Nah sien aktiv Tiet wurr Siebert Trainer. So hett he as Utwahltrainer vun de Junioren in de DDR (1984–1990) ünner annern lang Tiet den ehmalgen Altenberger Sportler Ricco Groß betrüet, den he van 1988 bit 2002 parallel to anner Engagements as Privattrainer to Siet stunn. Van 1994 bit 1998 traineer he ünnern annern Katja Beer, Carsten Pump as ok Carsten Heymann an' Olympiastüttpunkt Altenberg. Ansluutend weer he bit 2002 Co-Trainer vun de düütsch Natschonalmannschap.

2002 bit 2005 weer Siebert Natschonaltrainer vun dat öösterrieksch Team, wo he swoopunktmäßig de Scheetutbillen vörandreev. In’n Juli 2006 hett he en Verdrag över twee Johr mit den Chineeschen Biathlon-Verband afsloten, wo he Cheftrainer wurr. Dör sien Arbeit wurrn de Leistungen vun meest all chineesch Biathleten beständiger. Vööl hemm sück düchtig verbeetert, vör allen in de Scheetleistungen. Sien Verdrag wurr 2008 aber nich verlängert, wiel dat Striedigkeiten över de Insätze vun de Athleten in’n Asien-Cup geev.

Kört vör Anfang vun de Saison 2008/2009 geev Siebert bekannt, en Verdrag mit den Verband vun Wittrussland sloten to hemm. He kunn sien Arbeit aber wegen gesundheitlich Probleme eerst kört vör de eerste Weltcup-Statschoon in Östersund upnehmen. Dornah aber kunn Siebert de wittrussisch Biathleten all to bemarkenswerten internatschonalen Erfolgen in’n Weltcup un bi de Olympisch Winterspelen 2010 führen. Darja Domratschawa führ he an de Tipp vun de Welt, wat sück in de Bronzemedaille in’t Eenzel in Vancouver un den Olympiasiegen in Verfolgung, Eenzel un Massenstart in Sotschi wedderspeegeln dee.

Nah de Saison 2013/14 hett Siebert ut gesundheitlichen Grünnen sien spoodriek Tosommenarbeit mit den wittrussischen Verband afslooten. Sien Posten dor övernehm aber nich, so as dat ankünnigt weer, de Öösterrieker Alfred Eder, sonnern Fjodar Swobada ut Wittrussland. Wiedere Operatschonen sünd 2014 folgt. Vörövergahnd hett he noch as freeberoplich Trainer för den Skiverband Sassen in eerst Lien Nahwussathleten traineert. Wegen sien Krankheit muss he sück vun de Sport torüchtrecken un is an' 24. April 2016 in dat Öller vun 60 Johren storven.

## Enkeld Nahwiesen



## Weblenken

* Klaus Siebert up de Sieden vun de IBU (engelsch)
* Klaus Siebert in de Datenbank vun Sportrsreference.com (engelsch)
Slichtkleed

Dat gifft allerhand Aarden vun Vagels, de wesselt over dat Johr hen ehre Kleeder (as allerhand Aarden mank de Aantenvagels, de Snippenvagels, de Möven un de Lünkenvagels). Buten de Brödeltied dreegt se en **Slichtkleed**, ok **Roh-** oder **Winterkleed** nömmt. Düt Slichtkleed kummt tostanne dör dat Rusen un fallt meist nich so up un is ok nich so bunt, as dat Smuckkleed. Beide Kleeder könnt sik bannig oder ok meist gor nich verschelen. In dat Slichtkleed könnt de wecken Aarden mank de Vagels man swaar bestimmt weern. Veel Kennteken, wo se anners an to erkennen sünd, fehlt. Ok twuschen Heken un Seken gifft dat in't Slichtkleed keen groten Unnerscheed. Allerhand Heken dreegt denn Feddern, de seht ut as bi de Seken. 


Duck in Druskininkai, Lithuania.jpg|Graue Aanten (*Anas platyrhynchos*) 2 ♂♂, vörn in't Slichtkleed, achtern ut düt Johr, Graue Aanten dreegt ehr Slichtkleed in'n Sommer un wesselt in'n Harvst wedder in dat Smuckkleed. 
PibyddTorchog.jpg|Kruushals (*Philomachus pugnax*) in't Slichtkleed
Sturnusvulgaris starling spreeuw.jpg|Spree (*Sturnus vulgaris*) in't Slichtkleed
Larus ridibundus open beak 1-retouched GD.JPG|En adulte Swattkoppmöwe (*Larus ridibundus*), de swatte Placken achter dat Ooge is good to sehn, he is tyypsch for dat Slichtkleed 


## Literatur
* Wolf-Dieter Busching: *Handbuch der Gefiederkunde europäischer Vögel.* AULA-Verlag, Wiesbaden 1997, ISBN 3-89104-570-0.
Jean-Baptiste Bagaza

**Jean-Baptiste Bagaza** (* 29. August 1946; † 4. Mai 2016 in Brüssel) weer bit to’n 10. November 1976 Vörsitter vun dat *Supreme Revolutionary Council* in Burundi un van’ 2. November 1976 bit to’n 3. September 1987 Präsident vun Burundi.

Siet 1994 weer he Vörsitter vun de Parti pour le redressement national.

## Enkeld Nahwies
Ingeborg Wurster

**Ingeborg Marianne Wurster** (* 12. August 1931 in Heidelbarg; † 6. Januar 1999 in Mainz) weer en düütsche Journalistin un Feernsehmoderatersche.

## Leven un Wark
Wurster is in Heidelbarg boren. Dor hett se na’n Krieg ok ehr Abitur maakt. In Nürnbarg hett se en Utbilln as Toontechnikersche maakt. In dissen Beroop hett se denn vun 1953 bit 1957 bi Radio Bremen arbeit. De Utbilln as Journalistin hett se nienich maakt, man se müss op egen Insichten torüchgriepen, wat se bi ehr Arbeit as Toontechnikersche bito vun de journalistische Arbeit mitkregen hett.

Vun 1957 bit 1960 hett se to’n eersten mol as Schrieversche un Sprekersche för den WDR arbeit. Korttietig weer se ok noch mol bi Radio Bremen un bi’n SFB insett, güng denn 1962 aver na’t ZDF na Mainz. Dor weer se toeerst tostännig för de Produkschoon vun de Reeg *[[Zur Person]]*, in de Günter Gaus prominente Lüüd befragen de. 1966 is se as Utlandskorrespondentin na Washington D.C., 1970 na New York un 1975 denn na Brüssel sennt worrn.

1979 keem se na Mainz torüch, woneem se as eerste Fro Moderatersche vun dat Heute-Journal worrn is, dat 1978 grünnt weer. Dordör is se vele Feernsehtokiekers in Düütschland bekannt worrn.

## Weblenken
* 
* ''Das Heute-Journal von Kronzucker bis Kleber'' (hoochdüütsch)
* Ingeborg Wurster bi www.munzinger.de (hoochdüütsch)
Kardinal

**Kardinal** is en religiöös Titel vun de Röömsch-kathoolsch Kark un de hööchstrangige Würde nah den Paapst. De up Levenstiet verleeht Kardinalstitel berööpt den Dräger to en besünnern Mitverantworten an de Gesamtleiden vun de Kark in dat Kardinalskollegium as ok de Röömsch Kurie un berechtigt bit to dat Vullennen vun dat 80. Levensjohr to de Konklave. Diözesanbischööp mit Kardinalstitel nehmen disse Upgaav tosätzlich to de Leiden vun hör Bisdom wohr, wiels Kurienkardinäle in leden Funktschoon – vergliekbar mit en Minister – an de Kurie in Rom tätig sünd.

De den Preestern vörbehollen Kardinalswürde wurrd vun den Paapst nah sien Dünken in de Regel an utwählt, verdeent Bischööp verleeht. Dat Kardinalskollegium is in en  Ehrenrangfolg in dree Kardinalsklassen gleedert, mit den Kardinaldekan as Vörsteher. Vun de to Tiet leven 215 Kardinälen weern 117 in dat Konklave wahlberechtigt (Stand: 10. Dezember 2015).

## Enkeld Nahwiesen
Hans Eduard von Berlepsch-Valendas

**Hans Karl Eduard von Berlepsch-Valendas** (* 31. Dezember 1849 in St. Gallen (Swiez); † 17. August 1921 in München) weer en Swiezer Architekt un Maler.

## Leven

1868 bit 1871 weer von Berlepsch in Zürich Schöler ünner annern vun  Gottfried Semper; in Frankfurt an'n Main un an de Münchner Kunstakademie hett he sück as Maler utbildt. Nah en körten Tätigkeit as Slachtenmaler in Bulgarien (1879) hett he as Architekt, Binnenarchitekt un kunstgewarflich Entwerfer in' Münchner Jugendstil (Villa Tobler in Zürich, Villa Berlepsch in Planegg bi München) arbeit. Stark beinfloot vun de engelsch Gordenstadtbewegung, to deren wichtigsten Vertreedern (ünner annern Charles Rennie Mackintosh, Raymond Unwin, Charles Robert Ashbee) he Kuntakte pleegen dee, hett he sozialreformerisch engageert Entwürfe för Siedlungen un Arbeiterwahnhüüs vörleggt (Entwurf för de Gordenstadt München-Perlach, 1910). Up sien Landsitt in Planegg hett he en „Schule für Malerei und Dekorative Kunst“ grünnd un leit.

## Schriften
* *Bauernhaus und Arbeiterwohnung in England. Eine Reisestudie.* Stuttgart 1907.
* *Die Garten-Stadt München-Perlach.* München 1910.
*  *Die Gartenstadtbewegung in England, ihre Entwickelung und ihr jetziger Stand.* R. Oldenbourg, München 1912. (online in dat Internet Archiv)
* *Motive der deutschen Architektur des XVI., XVII. und XVIII. Jahrhunderts in historischer Anordnung.* Engelhorn, Stuttgart 1890 - 1893 ()
** Band	1: Früh- und Hochrenaissance, 1500 - 1650 ()
** Band 2: Barock und Rokoko, 1650 - 1800 ()

## Literatur
* Christina Melk-Haen: *Hans Eduard von Berlepsch-Valendas. Wegbereiter des Jugendstils in München und Zürich*. Fotorotar, Egg 1993, ISBN 3-905647-56-7 (togliek Dissertatschoon, Universität Tübingen 1988).

## Weblenken

* Hans Eduard von Berlepsch-Valendas
* Familie von Berlepsch
Indonees’sche Wittkehlaante

De **Indonees’sche Wittkehlaante** oder **Indonees’schen Teeling**, ok **Sunda-Wittkehlaante**  (*Anas gibberifrons*) is en Aantenvagel ut dat Geslecht vun de Aanten an sik. Se höört to de Aardengrupp vun de Wittkehlaanten. Dor höört anners noch de Andamanen-Wittkehlaante un de Austraalsche Wittkehlaante mit to. Bi düsse Aantenaard ut Indonesien fallt sunnerlich de buukte Form vun de Steern up. De Funktschoon is nich bekannt. Tostanne kummt se dör gröttere vörste Koppknaken. Wie de Indoneesche Teeling leven deit, is bitherto noch nich groot utforscht wurrn.

## Kennteken
De Indonees’sche Wittkehlaante leevt to’n Deel in desülvigen Gemarken, as de Austraalsche Wittkehlaante. De beiden Aarden verscheelt sik nich groot, man de Indonees’sche Teeling is alltohopen en beten lüttjer un ok dunkerer. 

## Wo se vorkamen deit
Vunwegen datt düsse Aante noch nich akraat unnersocht wurrn is, is bit up den hüdigen Dag nich bekannt, wo genau se vorkamen deit. Mank de Indonees’schen Eilannen is se up  Java, Bali, Lombok, Pulau Jawa, Kalimantan, Sulawesi, Sumba, Flores, Timor un Wetar tohuse. Ok up Sumatra is se al sehn wurrn. man dat steiht nich fast, ob se dor ok bröden deit. In dat Johr 2002 is de Populatschoon vun düsse Aantenaart up 10.000 bit 100.000 Vagels taxeert wurrn. 

## Wo se leven un wat se freten deit
Düsse Aart leevt in allerhand natte Gemarken, in Dieke un up Ströme. Sunnerlich in Mangroven-Bröke finnt se sik in grote Tahl. Wat se freten deit, is bithrto noch nich groot unnersocht wurrn. Wohrschienlich sleiht se dor na de Austraalsche Wittkehlaante. De finnt ehr Freten, wenn se dat Water oder den Modder an’n Wall dörsichten deit un in dat flacke Water grünnelt. Dat is man bannig roor, datt se dükern deit. Tomeist fritt se Warvellose Deerter.

## Wie se sik vermehren deit
Ok, wie de Indonees’sche Teeling sik in Freeheit vermehren deit, is bitherto noch nich utforscht.

## Belege


## Literatur
* Janet Kear (Rutg): *Ducks, Geese and Swans*. Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-854645-9
* Hartmut Kolbe: *Die Entenvögel der Welt*, Ulmer Verlag 1999, ISBN 3-8001-7442-1

## Kiek ok bi
* List vun Vagels
Janet Kear

**Janet Kear ** OBE (* 13. Januar 1933 in London; † 24. November 2004) is en brittsche Ornitholoogsche ween, de sik sunnerlich mit Aantenvagels befaat hett. Kear is boren in London. Unner annern hett se Walthamstow Hall besocht, Sevenoaks, Caspar Junior College, Wyoming, King’s College London, un achternah dat Girton College in Cambridge. Dor hett se 1959 to'n Dokter promoveert mit en Arbeit over de Ökologie vun dat Freten bi Finken. In datsülvige Johr fung se an bi Peter Markham Scott sien Wildfowl and Wetlands Trust in Slimbridge, Gloucestershire un hett dor groten Andeel an harrt, datt de Hawaiigoos rett weern konn. 1970 is se Kuratersche vun een vun den Trust siene Zentrums in Martin Mere, Lancashire wurrn. 1981 bit 1991 is se Viez-Präsidentsche vun de British Ornithologists’ Union ween un vun 1991 bit 1995 weer se de eerste Fro, de Vörsitter vun düssen Bund ween is. Vun 1980 af an bit 1988 hett se dat ornitholoogsche Magazin 
Ibis rutgeven. Se hett en Reeg vun Böker schreven un hett dat Standardwark *Ducks, Geese and Swans* rutgeven. Dat is in twee Bänne rutkamen in den Verlag vun de Universität in Oxford. Man korte Tied, ehr dat Wark up'n Markt weer, is se storven. As Utteeknungen is se unner annern 1993 in den Order of the British Empire upnahmen wurrn.

## Wat se rutbrocht hett (Utwahl)
* Janet Kear: *Food Selection in Certain Finches, with Special Reference to Inter Specific Differences*, University of Cambridge, 1959.
* Janet Kear: *Flamingos*. T. & A.D. Poyser, London 1975.
* Janet Kear: *The Hawaiian goose : an experiment in conservation* (mit Andrew John Berger). Buteo Books, 1980, ISBN 0-931130-04-2.
* Janet Kear: *Man and Wildfowl*. T. & A.D. Poyser, London 1990, ISBN 0-85661-055-0.
* Janet Kear: *Schwäne* (düütsche Verschoon vun *Swans*) (mit Teiji Saga). Schirmer-Mosel Verlag GmbH, 1990, ISBN 3-88814-349-7.
* Janet Kear (Rutg): *Ducks, Geese and Swans*. Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-854645-9.

## Weblenken
* To ehren Dood in ''The Guardian''
* To ehren Dood in ''The Auk''
Léon Scieur

**Léon Scieur** (* 19. März 1888 in Florennes; † 7. Oktober 1969 ok dor) weer en belgisch Radrennfohrer.

## Karriere
Scieur fung sien Profi-Karriere 1913 an, bi de Tour de Belgique kunn he de söbente Deelstreck winnen un keem insgesamt up den veerten Platz. In dat Johr dorup keem he bi de Belgien-Rundfohrt up den fievten Platz un bi de Tour de France up Platz 14. Wegen den Eersten Weltkrieg kunn he sien Loopbahn eerst 1919 fortsetten.

1919 belegg he den veerten Rang bi de Tour de France, wobi he eenmal Tweet un veermal Dart bi de eenzelt Deelstrecken wurr. 1920 wunn Scieur den Fröhjahrsklassiker Lüttich-Bastogne-Lüttich. Bi de Tour de France kunn he de elfte Deelstreck up sien Naam schrieven, wurr bi twee Deelstrecken Dart un keem in de Gesamtwertung, as in dat Vörjohr ok, up den veerten Platz. 

In dat Fröhjohr 1921 belegg Scieur den darten Platz bi Paris–Roubaix. Sien gröttste Erfolg weer för Scieur de Sie bi de Tour de France 1921. Dorbi övernehm he all up de tweet Deelstreck de Führung in de Gesamtwertung un geev de bit in dat Teel in Paris nich weer af. Bi disse Tour kunn he noch twee Deelstrecken winnen, dorto keemen tweemal Platz 2 un veermal Platz 3. 

In de folgen dree Johren hett Scieur bi de Tour de France jewiels upgeven. 1922 reck he mit den fievten Platz sien best Platzeeren bi de belgisch Landsmeesterschap. 1923 keem he up den darten Platz bi de Champagne-Rundfohrt un up Platz 5 bi Lüttich–Bastogne–Lüttich. 1925 belegg Scieur Rang 15 bi den Harvstklassiker Paris–Tours. Dornah weer sien Profiloopbahn to Enn'.

## Palmarès
* Tour de France 1921
* Lüttich-Bastogne-Lüttich (1920)

## Literatur
* Pascal Sergent, Guy Crasset, Hervé Dauchy: *Mondial Encyclopedie Cyclisme. Band 3 P-Z* herutgeven 2000 vun de UCI ISBN 90-74128-74-2

## Weblenken
* ''Palmarès'' – Liste der Erfolge und Platzierungen
* Léon Scieur in de Datenbank vun de Tour de France
* Léon Scieur in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Balázs Taróczy

**Balázs Taróczy** (* 9. Mai 1954 in Budapest) is en ehmalger ungarsch Tennisspeler.

Sien hööchste Eenzelplatzeeren in de Weltranglist weer Nummer 13. He kunn in sien Karriere 13 Turniere winnen - all up Sandbelag. He is todem Rekordsieger vun dat ATP-Turnier in Amersfoort, wo he söss Mal winnen kunn, dorvan fiev Mal in Reeg.  

Sien gröttere Erfolge fier he aber in' Düppel. He wunn all tosommen 26 Titel, dorünner 1981 de French Open, 1985 Wimbledon as ok 1982, 1983 un 1986 dat Düppel Masters (jewiels mit Heinz Günthardt). 1985 reck he ok den 3. Platz in de Düppel-Weltranglist.

He speel 14 Johr lang för de ungarsch Davis-Cup-Mannschap un is Rekordholler vun sien Land in Eenzel un Düppelsiegen. All tosommen hett he 95 Mal för Ungarn speelt un hett dorvan 76 Mal wunnen. 

1989 un 1990 weer he Trainer vun Goran Ivanišević, mit de he ok eenig Düppel up de ATP Tour bestreeden hett.

## Weblenken

* ATP-Profil
* ITF-Profil
* Sien Davis-Cup-Statistik
Arthur Vichot

**Arthur Vichot** (* 26. November 1988) is en ehmalger franzöösch Radrennfohrer.

## Karriere
Nahdem Vichot bi dat to'n U23-Natschonencup tellen Grand Prix Tell de tweet Deelstreck wunn un bi de franzöösch Meesterschap den tweeten Platz in dat Straatenrennen vun de U23-Klass beleggt harr, wessel he 2010 to dat franzöösch ProTeam Française des Jeux. As Neoprofi wunn he bi Paris–Corrèze een Deelstreck un dormit sien eerst internatschonal Eliteradrennen. 

Sien bit dorhen gröttste Erfolg gelung hüm 2012 dör en Solosieg up de fievte Deelstreck vun dat World Tour-Rennen Critérium du Dauphiné. 2013 wurr he franzöösch Straatenmeester vun de Elite mit veer Sekunnen Vörsprung vör Sylvain Chavanel, nahdem he all vörher in't Johr de Tour du Haut-Var wunnen. Dissen letzten Sieg kunn he 2016 nochmals wedderhalen. To'n darten Mal wunn he dit Rennen in 2017.

2020 hett he sien Loopbahn afslooten.

An de Tour de France hett he bit jetzt (2015) dreemal deelnommen.

He is en Vedder vun Frédéric Vichot.

## Erfolge
;2008
* een Deelstreck Grand Prix Tell

;2010
* een Deelstreck Paris–Corrèze

;2011
* Les Boucles du Sud Ardèche
* Tour du Doubs

;2012
* een Deelstreck Critérium du Dauphiné

;2013
* Gesamtwertung Tour du Haut-Var
* Franzöösch Meester - Straatenrennen

;2014
* een Deelstreck Paris–Nizza

;2016
* Gesamtwertung, Punktewertung un een Deelstreck Tour du Haut-Var
*  Franzöösch Meester - Straatenrennen

;2017
* Grand Prix d’Ouverture La Marseillaise
* Gesamtwertung un Punktewertung Tour du Haut-Var

## Teams
* 2010 Française des Jeux
* 2011 FDJ
* 2012 FDJ-Big Mat
* 2013 FDJ.fr
* 2014 FDJ.fr
* 2015 FDJ
* 2016 FDJ
* 2017 FDJ

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Arthur Vichot in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Arthur Vichot in de Datenbank vun de Tour de France
Sean Kelly

**Sean Kelly** (* 24. Mai 1956 in Waterford) is en ehmalger irisch Radrennfohrer. He weer en vun de spoodrieksten Klassikerjäger in de 1980er un 1990er Johren. He hörrt neben Stephen Roche to de best Fohrers vun Irland överhoopt.

## Karriere
1977 wurr Sean Kelly Profi, nahdem he vun den franzööschen Sportfunktionär Jean de Gribaldy opdeckt wurrn weer. Sien Sprinterqualitäten hemm hüm fiev Deelstreckensiege as ok veermal dat Gröön Trikot bi de Tour de France inbrocht (1982, 1983, 1985 un 1989). Ebenfalls veermal hett he dat Punktetrikot bi de Vuelta a España haalt, de he as  Allrounder 1988 sogor winnen kunn. Bi Deelstreckenrennen kunn Kelly buterdem 1983 un 1990 de Tour de Suisse för sück entscheeden as ok rekordträchtige söbennmal in Reeg dat „Rennen zur Sonne“ Paris–Nizza. Sean Kelly weer ok – wat ehrder selten för en Sprinter is – en bannig stark Tietfohrer, so wunn he 1986 ok den Grand Prix des Nations.

An' meesten Spood harr Kelly aber bi Eendagsrennen. He so veer vun fiev so nömmt Monumente des Radsports mehrmals winnen:
* Paris–Roubaix 1984 un 1986
* Lüttich-Bastogne-Lüttich 1984 un 1989
* Mailand–Sanremo 1986 un 1992
* Giro di Lombardia 1983, 1985, 1991
Neben de Flannern-Rundfohrt fehlt hüm blots noch de Sieg bi UCI-Straaten-Weltmeesterschapen, wo he 1982 un 1989 as best Platzeeren jewiels den darten Platz recken dee. 

Anner Rennen, de he wunnen hett weern to'n Bispeel: Dree Daag vun De Panne (1980), Tour du Haut-Var (1982), Paris–Bourges (1984), Paris–Tours (1984), Gent–Wevelgem un Setmana Catalana de Ciclisme (beid 1988) un annern.

Sien beindrucken Konstanz speegel sück ok in de Radsport-Weltranglist wedder, de Kelly siet deren Inführen 1984 över fiev Johr ahn Ünnerbreeken anführen dee.

## Doping
1984 wurr Sean Kelly bi dat Rennen Paris–Brüssel wegen Doping mit Pemolin vun den belgischen Verband för een Maand sparrt un mit en Geldstraaf vun 1000 Swiezer Franken beleggt.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Palmarès up *memoire du cyclisme*
* Interview mit Sean Kelly up ''jeandegribaldy.com'' (franzöösch)
* Sean Kelly up de Sieden vun de Tour de France
* Sean Kelly up de Sieden vun Radsportseiten.net
Altdamm

**Altdamm** (poolsch:*Dąbie*) is en Deel vun de Stadt Stettin in de poolsche Woiwodschop Westpommern. Dat höört to den Stadtbezirk Prawobrzeże. Altdamm weer bet 1948 een egene Stadt. De Stadtdeel liggt 8 km in'n Ossen vun de Stettiner Ooltstadt. Altdamm is dat 
wichtigste Subzentrum vun Stettin. Een groten Deel vun Altdamm höör al to Stettin, as Altdamm noch sülvstännig weer. In den Stadtdeel befinnt sick de Flaaghaven Stettin-Altdamm. Dat gifft ok een Bohnhoff Stettin-Altdamm mit Verbinnen nah Posen un Swienemünn. De Bahnhoff is een vun de gröttste in Stettin. Siet 2015 fahren in Altdamm Snellstratenbohnen: De Lienen 2 un 8. Dor gifft dat ok de Bussen 56, 64, 73, 77 un 79 un de Nachtbussen 522 un 533. 
De Autostrada A6 (Europastraat 28, Berlin–Stettin–Danzig löppt an den Rand vun de Stadt. Altdamm hett een groot Industrierebeet. In Altdamm is een Karkhoff mit de Fläck vun 10,22 ha. Dat gifft een Dekanaat Stettin-Altdamm, man inst harr Altdamm een 
evangeelsche Mehrheit. De meeste Fläck vun den Stadtdeel liggt in den Dammschen See. 
Friedrich Gilly (1772–1800), Professor an de Boakademie in Berlin un Carl Teike (1864–1922), Militäärmusiker un Komponist, weern ut Altdamm. 

## Historie
Dat slaawsche Dörp an't Münnen vun een Stroom worr 1121 utlöscht. 1176 worrn de Borg un de Stadt vun Düütsche boot. Dat gifft noch Ruinen dorvun. 1260 kreeg Altdamm dat Stadtrecht nah Meideborger Recht. In't 14. Jahrhundert weer de Stadt Liddmaat vun de Hanse un weer 1294 bi den Kamp gegen de Vitalienbröder dobi. 
In den Dartigjöhrigen Krieg warr Altdamm 1630 vun Sweden innehmen. 1676 bit 1679 höör de Stadt to Brannenborg. Preußen nehm Altdamm 1713 in. 
1791 weren dor 250 Hüüs. 1834 kreeg Altdamm dat Recht, Jahr- un Wekenmärkt to hollen. Vun 1846 harr de Stadt een Isenbohnverbinnen, nah Stettin (9,5 km) un Stargard (25 km). 
1882 kehm dat Verbinnen nah Greifenberg in Pommern dorto, de later nah Kolberg wieder mokt warr. 
Siet 1927 leeg op dat Rebeet vun Altdamm de Flaaghaven Stettin. 
1939 worr Altdamm een Deel vun Stettin. Anfang 1945 worr Altdamm poolsch un wedder een eegen Stadt, im Powiat Gryfiński (*Kreis Greifenhagen*). Altdamm harr denn de Naams Dąb un Dąb Stary. Seit 1946 heet dat Dąbie. Siet 1948 höört Altdamm wedder to Stettin.

## Tall vun de Inwahners
*1812: 2.014 
*1900: 6.863
*1939: 16.197
*2011: 13.275
Griphenberg

**Griphenberg** (ok **Griphenberch**) oder **Griepenbarg** (poolsch ***Gryfice***, hoochdüütsch ***Greifenberg in Pommern***) is een Stadt in de Gemeen Griphenberg in den Noordwesten vun Polen, in de Woiwodschop Westpommern. De Fläch vun de Gemeen is 261,30 km². Hüdigendags (2021) leevt dor 15.728 Inwahners.  
De Börgermeester heet Andrzej Szczygieł.

De Stadt liggt in't Daal vun den Stroom Rega, 22 km vun de Oostsee, in de Powiat Gryficki (*Landkreis Griphenberg*). De Ooltstadt steiht ünner Denkmaalschuul. Dor leven in't Johr 2014 19.898 Inwahners up Fläch vun 12,4 km². Griphenberg hett twee Parks: Den Stadtpark un den Wooldpark. Tosamen mit de Rega deelt de Parks de Stadt in twee Delen. Griphenberg hett een Bezirksgericht. De Stadt hett een Orthodoxe Kark, een Gemeen vun de Tüügen Jehovas un een Nieapostoolsche Kark. In Griphenberg leevt ok en düütsche Minnerheit. Dat gifft dat Radio Plus Gryfice. 

## Historie
Griphenberg kreeg 1262 de Stadtrechten nah Lübisch Recht. In't 14. Johrhunnert höör  Griphenberg to de Hanse mit to.  Se leeg in Hinnerpommern. 1648 keem Greifenberg dörch den Westfäälschen Freden to Brannenborg-Preußen. Vun 1723 an höör de Stadt to'n Landkreis Greifenberg i. Pom.. In't 18. Johrhunnert wurr de Stadt in den Söbenjohrigen Krieg dreemol vun de Soldaten vun de Kaiserin Elisabeth von Russland besett. 1882 kreeg Griphenberg en Iesenbahnverbinnen dörch de Lien Altdamm-Kolbarg. Vör den Tweeten Weltkrieg harr Griphenberg een evangeelsche Mehrheit, man ook en Synagoog un en jöödschen Karkhoff. Vun 1816 bet 1945 höör Griphenberg to de Provinz Pommern, bit 1938 in den Regerensbezirk Stettin, danoh to'n Regerensbezirk Köslin. In'n März 1945 is  Griphenberg dörch de Rode Armee innahmen wurrn un höör vun 1945–1998 höör to de Woiwodschop Stettin. 1982 is en Krankenhuus feerdig stellt wurrn. 

## Partnerstäder

*Greiffenberg (Polen)
*Güstrow (Düütschland)
*Meldörp (Düütschland)
Francis Castaing

**Francis Castaing** (* 22. April 1959 in Bordeaux) is en ehmalger franzöösch Radrennfohrer.

Francis Castaing weer sowohl up de Bahn as ok up de Straat spoodriek. Noch as Amateur wunn he de *[[Tour de Gironde]]*, in dat Johr dorup is he bi de Olympisch Spelen in 1980 Moskau in dat Straatenrennen antreeden un keem dor up Platz 30.

Ansluutend is he Profi wurrn. Up de Bahn wurr he 1981 franzöösch Meester in' Sprint, 1982 wunn he de natschonalen Titel in dat Punktefohren un wurr Viezmeester in' Sprint. 

Dornah hett he sück denn aber mehr up Straatenrennen konzentreert un kunn dor ebenfalls Siege fiern. So wunn he 1981 *[[Paris–Bourges]]*, 1982 den *[[Grand Prix Ouest France]]*, 1986 de *[[Tour de Vendée]]* un belegg tallriek wiedere vördere Plätze bi hochklassig Rennen. Dreemal is he bi de *[[Tour de France]]* antreeden; 1984 keem he as Eerst vun dat Fohrerfeld över den Cormet de Roselend un 1985 kunn he sogor de sösste Deelstreck up sien Naam schrieven. 1988 hett he sien Loopbahn afslooten. 

## Weblenken
* Francis Castaing up de Sieden vun Radsportseiten.net
* Francis Castaing in de Datenbank vun Sportsreference.com (engelsch)
* Francis Castaing in de Datenbank vun de Tour de France
* Francis Castaing up dailymotion.com
William Cavendish, 4. Duke of Devonshire

**William Cavendish, 4. Duke of Devonshire** (* 8. Mai 1720; † 2. Oktober 1764 in Spa) weer en britisch Staatsmann vun de Whig-Partei, de sluutend nominell Premierminister wurr. 

William Cavendish weer en Söhn vun William Cavendish, 3. Duke of Devonshire, un de sien Gemahlin Catherine Hoskins.

He wurr 1741 un 1747 för Derbyshire in dat House of Commons wählt. 1751 wurr hüm nah en besünnern königlichen Besluss (*Writ of acceleration*) de Titel vun en *Baron Cavendish of Hardwick*, en nahordnet Titel vun sien Vader, överdragen. Dordör truck in da House of Lords in. Van' 2. April 1755 bit to'n 3. Januar 1757 weer Cavendish Lord Lieutenant of Ireland. Nahdem he 1755 de Adelstitel vun sien Vader (besünners dat Hartogdom vun Devonshire) arvt harr, wurr he Ridder vun den Hosenbandorden un in' November 1756 to'n Schatzkanzler nömmt. Disse Funktschoon harr he bit to'n Mai 1757 in en Regeeren inne, de de facto vun William Pitt den Ölleren führt wurr. De meest Historiker seecht Cavendish in dissen Tietruum as Premierminister.

De Duke hett den Landschapsgörner Capability Brown engageert, den Gorden un den Park vun Chatsworth House, sien Hööftwahnsitt, to gestalten.

He weer mit Lady Charlotte Boyle (1731–1754) verheiraadt, Dochter un Arv vun Richard Boyle, 3. Earl of Burlington. Se weer en bekannt Architektin un Kunstsammlerin. Dör hör hemm de  Devonshires Chiswick House un Burlington House in London, Bolton Abbey un Londesborough Hall in Yorkshire un Lismore Castle in de Grafschap Waterford in Irland arvt.

Ut de Ehe stammen folgen Kinner:
* William Cavendish, 5. Duke of Devonshire (1748–1811)
* Dorothy (1750–1794) ∞ 1766 William Henry Cavendish-Bentinck, 3. Duke of Portland
* Richard (1751–1781)
* George Augustus Henry Cavendish, 1. Earl of Burlington (1754–1834)

## Kiek ok
* List vun de Premierministers vun Grootbritannien

## Weblenken
* http://www.thepeerage.com/p289.htm#i2889
John Robin Warren

**John Robin Warren**, ok **J. Robin Warren**, (* 11. Juni 1937 in Adelaide, Australien) is en austraalsch Patholoog de 2005 den Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraken kreegen hett. 

## Leven
Nahdem he sien Medizinstudiums an de University of Adelaide 1961 afslooten hett, folgten eerste Anstellungen an dat Royal Melbourne Hospital as ok Royal College of Pathologists of Australasia. 1967 truck Warren nach Perth, Westaustralien, un hett bit to de Dood vun sien Fru Win Warren 1997 an dat Royal Perth Hospital arbeit.

Robin Warren heet gemeensam mit sien Fru söss Kinner.

## Loopbahn

Tosommen mit den Dokter Barry Marshall kreeg he in' Dezember 2005 den Nobelpries för Physiologie oder Medizin för dat Opdecken vun dat Magenbakterium *[[Helicobacter pylori]]* un de Opkloren vun de sien Rull bi dat Billen vun Magengeschwüren un Magenkrebs. 1997 harrn beid Forscher all den Paul-Ehrlich-und-Ludwig-Darmstaedter-Pries kreegen. Warren un Marshall hemm in Biopsien vun Patienten mit Gastritis (Magenentzündung) en nee Bakterienspezies identifizeert, de se as *Helicobacter pylori* beschrieven deen.

Dör en Sülvstversöök1984 vun Marshall gelung de Nahwies, dat nich Stress un Översüern vun den  Magen di wichtigst Grünnen för Magenschliemhuutentzündungen, Magengeschwüre un Magenkrebs sünd, sonnern dat nee opdeckt Bakterium. Nahdem dat den beid Forschers gelungen weer, *Helicobacter pylori* to kultiveeren, hett sück Marshall dor to hergeven, mehrere Milliarden vun de Bakterien to schluuken. Bit to dissen Tietpunkt gull das as sekert Lehrmeenen, dat Bakterien dat suur Milieu vun de Magen nicht överleven kunnen. All blots nah een Week wiesen sück bi Marshall de eersten akuten Symptome vun Gastritis un nah en  Biopsie stunn fast, dat sück sowohl en Infektschoon mit *H. pylori* as ok en swoor Gastritis entwickelt harr. Marshall kunn middels en Behandlung mit Bismut un Antibiotika weer heelt wurrn. 

In de Folgetiet funnen Warren, Marshall un wiedere Wetenschapler herut, dat de meesten Fälle vun Magengeschwüren un ok eenige Fälle vun Magenkrebs up dat vermeentlich harmlose Bakterium *H. pylori* torüchtoführen sünd. Buterdem kunnen se wiesen, dat en Heelen dör de Gaav vun Antibiotika mögelk is. Dorto kunnen se nahwiesen, dat bestimmte Bakterien ok in dat extrem Milieu vun de Magensüer (nüchtern pH 1-1,4) överleven könnt.

## Weblenken

* John Robin Warren up de Sieden vun den Nobelpries (engelsch)
* Biografie vun J. Robin Warren
* Warrens Zufallsentdeckung führte zum Durchbruch – seine Ehefrau Win wurde seine erste Patientin *(Artikel bi [[Nano (Sendung)|3sat/nano]])*
Junko Tabei

**Junko Tabei** (japaansch: 田部井 淳子, *Tabei Junko*; * 22. September 1939 in Miharu, Präfektur Fukushima † 20. Oktober 2016 in Kawagoe) weer en japaansch Bargstiegerin, de an’ 16. Mai 1975 de eerste Frau up den Tipp vun den Mount Everest weer.

As Tabei in dat Öller vun teihn Johren den Nasu-dake in den Nikkō-Natschonalpark besteeg, veränner disse Erfohren hör Leven. Se studeer an de Shōwa-Universität Engelsch Literatur un hett sück den dortigen Bargstieger-Club anslooten. 1969 hett se en Bargstieger-Club för Fruen grünnd. Gemeensam mit hör Mann besteeg se neben den Fuji mehrere japaansch Bargen, aber ok dat Matterhorn in de Swiezer Alpen.

1972 gull Tabei as en vun de best Bargstiegerinnen vun Japan. Dat Dagblatt Yomiuri Shimbun un de Feernsehsenner Nippon TV hemm denn beslooten, en Team blots ut Fruen to dat Bestiegen vun den Mount Everest tosommentostellen. Ut hunnerten vun Bewarfen för disse Expeditschoon wurrn sluutend 15 Fruen utwählt, dormang ok Junko Tabei.

Nah en lang un hart Training is dat Team in dat Fröhjohr 1975 nah Kathmandu reist un hett sück en Sherpa-Team tosommen stellt. Se hemm de sülvig Route bruukt, de de Eerstbestieger Tenzing Norgay un Edmund Hillary nommen harrn. In’ fröhen Mai kampeer dat Team up en Hööcht vun 6300 Meter, as dat Camp vun en Lawine verschütt wurr. De Deelnehmerinenn wurrn ünner de Schneemassen begraven. Junko Tabei verlor för etwa söss Minüüt dat Bewusstween, bit en Sherpa he weer utgraven hett. Up den Everest sünd se denn aber liekers kommen.

1992 weer Junko Tabei de eerste Fru, de de hööchste Bargen vun all söben Eerddeelen besteegen harr, de Seven Summits.

An’ 23. Mai 2000 wurr en Asteroid nah hör nömmt: (6897) Tabei.

## Enkeld Nahwiesen
Jur Haak

**Jurrian „Jur“ Haak** (* 3. November 1892 in Semarang; † 30. Januar 1945 in Oranienburg) weer en nedderlannsch Footballspeler, de för den HFC Haarlem speel. He hett 1912 (gegen Düütschland) un 1913 (gegen Belgien) je een Lännerspeel för de Nedderlannsch Footballnatschonalmannschap bestreeden un dorbi twee Doren schaaten.

He weer todem en goot Hoochspringer un hull van 1916 bit 1919 den nedderlannschen Rekord in’ Hoochsprung mit 1,79 m. 

Ümkommen is he in dat KZ Sachsenhausen, to de Tiet as de düütsch Natschonalspeler Otto Harder dor ok insett weer. 

## Weblenken
* Jur Haak - Statistik (nedderlannsch)
Quark

**Quark** betekent

* Quark, Eten ut Melk,
* Quark, Elementardeelken in dat Standardmodell von de Physik,
* Quark Inc., US-amerikaansch Software-Ünnernehmen,
* Intel Quark, Chip-Familie von Intel,
* Peugeot Quark, Auto-Designstudie von Peugeot,
* *[[Quark (Comic)|Quark]]*, düütschen Comic.

Kiek ok bi: Quarks, Quarck.
Bützfletersand

**Bützfletersand** () is en Rebeed in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood, Neddersassen, dat fröher en Insel in de Elv weer. Vondaag warrt de Sand as Industrierebeed bruukt.

## Geografie

Bützfletersand leeg fröher as Sand twüschen de Bützfleter Binnenelv in’n Süden un Westen un den Hauptstroom von de Elv in’n Oosten. In’n Noordoosten liggt de Pagensand un in’n Oosten de Bishorster Sand.

De Naveröörd sünd Olendiek un Hogenhorst (mit dat fröhere Bishorst) op de annere Sied von de Elv in’n Oosten, Stodersand un Brunshusen in’n Süden, Hörn, Snee un Götzdörp in’n Süüdwesten, Bützfleet mit’n Bützfleter Butendiek in’n Westen un Bossel, Barnkroog, Kreuel un Abbenfleet mit Graueroort in’n Noordwesten.

## Historie

Bevör na de Stormflood 1962 von 1968 bet 1971 de Hauptdiek an de Elv un dat Sparrwark Abbenfleet boot worrn sünd, hett dat keen Dieken geven, de Bützfletersand schuult hebbt. Dat geev dor blots dree Hööv, de op Worten boot weren. Dör den Hauptdiek is de Sand vondaag aver mit’n fasten Wall verbunnen un de ole Binnenelv is bi’n Bo von de Industrieanlagen deelwies toschüddt worrn.

Nadem de ne’e Diek trech weer, sünd de olen Hööv afreten worrn un dor sünd de Industrieanlagen von dat Dow-Wark Stood, Aluminium Oxid Stood, VAW/Hydro Aluminium un den Haven Bützfleet anleggt worrn. VAW hett 2006 dichtmaakt.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Bützfleet in’n Kanton Stood höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1859 to dat Amt Wischhoben tohöört un denn von 1859 bet 1885 to dat Amt Freeborg. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Kreis Stood worrn.

In dat 19. Johrhunnert weer Bützfletersand noch en egenstännige Buurschop, is later denn aver Deel von de Gemeen Bützfleet worrn. De Oort is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Stood worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Bützfletersand is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Nicolai-Kark in Bützfleet.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Von Bützfletersand loopt lüttjere Straten na Westen an de Landsstraat 111, de in’n Noordwesten na Drochters un Wischhoben geiht, dor mit de Bundsstraat 495 verbunnen is un denn na Freeborg föhrt. In’n Süüdwesten löppt de L&nbsp;111 na Stood un an de Bundsstraat 73.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so negen Kilometer in’n Süden von Bützfletersand an de L&nbsp;111.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Stood an de Nedderelvbahn von Cuxhoben na Hamborg.

## Footnoten





## Weblenken
Gemeen Solzhusen

**Solzhusen** () is en Gemeen in de Samtgemeen Solzhusen in’n Landkreis Horborg in Neddersassen mit . 

## Geografie

De Navergemenen sünd Gastää in’n Noorden, Veerhöben in’n Noordoosten, Westergellsen in’n Oosten, Olndörp un Soosdörp in’n Süden, Eyndörp in’n Süüdwesten, Gö’nstörp un Garlstörp in’n Westen un Toppenstää in’n Noordwesten.

## Historie

De Gemeen Solzhusen is mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 ut de olen Gemenen Solzhusen (mit Loobk), Luhmöhlen, Oilstörp un Puunsen (mit’n Höff Röndahl) tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

## Politik

### Gemeenraad

;Liddmaten:
* 2011:
*: CDU: Hermann Bockelmann, Bernd Hintze, Margit Johns, Jürgen Petersen (bet 19. März 2015, för em is Stephan Kabbe narückt), Jan Vincent Rieckmann (bet 20. Juni 2013, för em is Angela Lührs narückt), Claus Hinrich Vogt
*: SPD: Petra Forche, Heike David-Gogolin (bet 17. März 2012, för ehr is Burkhard Schaedel narückt), Ernst-Hinrich Hornbostel, Iris Linde, Lisa Ringwald
*: UWG: Elisabeth Mestmacher
*: Gröne: Hans-Joachim Abegg, Rosa Pröhl
* 2016:
*: CDU: Hermann Bockelmann, Michael Danne, Michael Klaproth, Angela Lührs, Christiane Oertzen, Claus Hinrich Vogt
*: SPD: Florian Mestmacher
*: UWG: Haiko Eberhard, Britta Keller, Elisabeth Mestmacher, Burkhard Schaedel, Andreas Will
*: FDP: Manfred Nienstedt
*: Gröne: Hans-Joachim Abegg, Kathrin Jordan

### Börgermeesters

### Wapen un Flagg

Dat Wapen von de Gemeen wiest op gollen Grund den Toorn von de Johannis-Kark in rood mit blau Dack. Op den Toorn opleggt is dat Wapen von dat Förstendom Lümborg to sehn (en blauen Lööw op gollen Grund mit roden Harten ümto).

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed von de Gemeen (hoochdüütsch)
Gemeen Toppenstää

**Toppenstää** () is en Gemeen in de Samtgemeen Solzhusen in’n Landkreis Horborg in Neddersassen mit . 

## Geografie

De Navergemenen sünd Wulfsen un Gastää in’n Noordoosten, Solzhusen in’n Süüdoosten, Garlstörp in’n Süden, Hanstää in’n Westen un Braackel in’n Noordwesten.

## Historie

De Gemeen Toppenstää is mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 ut de olen Gemenen Toppenstää un Tangendörp tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

## Politik

### Gemeenraad

;Liddmaten:
* 2011:
*: CDU: Thomas Kaiser, Stefan Isermann
*: SPD: Bernhard Foot, Kurt Haupt, Rainer Winter
*: UWG: Angela Meyn, Heinrich Nottorf
*: Gröne: Peter Gödeke
*: OLTT: Wilhelm Brauel, Wolfgang Buhr, Adolf Johansson, Jürgen Niehoff
* 2016:
*: CDU: Stefan Isermann, Thomas Kaiser
*: SPD: Benedict Dudda, Bernhard Foot, Reinhold Groß, Kurt Haupt, Brigitte Winter
*: UWG: Angela Meyn, Heinrich Nottorf
*: OLTT: Wilhelm Brauel, Wolfgang Buhr, Jürgen Niehoff, Petra Petersen

### Börgermeesters

### Wapen un Flagg

Dat Wapen von de Gemeen is dör en sülvern Wellenbalken von vörn baven na ünnen achtern deelt. Dat Feld baven achtern is gollen un wiest dree gröne Ekenbläder un twee Eckern. Dat Feld ünnen vörn is blau un wiest de Schievenfibel von Tangendörp.

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed von de Gemeen (hoochdüütsch)