open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avalonia

**Avalonia** weer en Lüttkontinent in de Tied von dat Ordovizium.

## Geschicht

Avalonia hett sik as Vulkanbagen an de Noordkant von Gondwana billt. In de Tied von Proterozoikum un Paläozoikum (so 700 bet 480 Ma vör uns Tied) weer dat Rebeed von Avalonia Deel von Gondwana un leeg süden von’n Äquater. In de eerste Tied von dat Ordovizium (na 480 Ma vör uns Tied) is Avalonia denn dör en Rift von Gondwana afbraken un suttje na Noorden drift, op Baltica un Laurentia to. Twüschen Gondwana un Avalonia hett sik denn de Rheische Ozean billt.

Twüschen Avalonia un Baltica leeg de Tornquist-Ozean un twüschen Avalonia un Laurentia de Iapetus-Ozean. De beiden Ozeans sünd all beid ünner de Kontinentaalplaat von Avalonia ünnerdükert worrn un sünd bilütten lütter worrn bet Avalonia in de Enntied von dat Ordovizium (üm un bi 440 Ma vör uns Tied) mit Baltica tohoopstött is. Dorbi hett sik as Nahtlien de Tornquist-Lien billt.

In de Tied von dat Silur sünd Baltica un Avalonia denn mit Laurentia tohoopstött. Disse ne’e Kontinent warrt denn Laurussia nöömt.

Later in dat Mesozoikum hett sik denn bilütten von Noorden na Süden de Noordatlantik apendaan un Laurussia opsplitt. Dorbi sünd Delen von dat ole Avalonia denn na Noordamerika kamen un annere Delen na Europa.

De ole Landmass von Avalonia finnt sik vondaag an de Oostküst von de USA un Kanada (Noordflorida över Maine, Neebruunswiek, Neeschottland un Neefundland) un in Europa in’n Süden von Irland, in England un Wales, in Noordfrankriek, Belgien, de Nedderlannen, Noorddüütschland un reckt mit en lütt Stück noch bet na Polen rin. Ok in de Karpaten un an beide Sieden von de Straat von Gibraltar sünd dor Resten von to finnen.

## Forscheree

Den Naam Avalonia hett en Grupp von Forschers üm Christopher Scotese 1979 opbröcht. De Naam kummt af von de Halvinsel Avalon in Neefundland.
Terran

En **Terran** is en Stück Eerdköst, dat in’n Vergliek to en Kontinent lüttjer is un sik von en Kontinentalplaat aflööst un dör Platentektonik ümlagert hett. Dorüm hett de Steen von en Terran faken en annere geoloogsche Geschicht as de Steen ümto. En Terran is ümgeven von geoloogsche Bröökzonen.

Terrans billt sik, wenn twee Kontinentaalplaten anenanner langsschrammt un en Stück von de een Plaat afbrickt un von de annere mitschaven warrt. Wenn dat Terran blots en Stück wiederschaven warrt un an de sülve Plaat blifft, denn warrt von en proximaal Terran snackt. Wenn dat Terran de Plaat ganz verlett un sik annerwegens anlagert, denn warrt von en exotisch Terran snackt.
Claude Lemaire

**Claude Lemaire** (* 21. Februar 1921; † 5. Februar 2004) weer en franzöösch Entomoloog, Zooloog un Lepidopteroloog.

## Leven un Wark
Nahdem he Volkswertschapslehr un Zivilrecht an de Universität Paris studeert harr, hett he dat mit en Doktertitel (Dr. iur.) afslooten. In' Ansluss doran hett he van 1949 bit 1956 in de Rechtsafdeelen vun en Bank arbeit un denn van 1957 bit 1959 as Auktschonater bi dat  Auktschoonshuus Drouot in Paris.

1972 wurr he Präsident vun de Société entomologique de France, 1992 Präsident vun de  *Association for Tropical Lepidoptera* un tweemal Viezpräsident  vun de *Lepidopterists’ Society*.

He hett sück up Pfauenspinner spezialiseert, hett völ Upsatzen un Fachböker schreven un beschreev völ  Gattungen, Oorten, Ünneroorten un Varietäten.

## Ehrungen
* 1971: Constant-Pries
* 1999: Karl-Jordan-Medaille
* 2003: Réaumur-Pries
* Na hüm nömmt wurrn ünner annern::
** *Arias* Lemaire, 1995
** *Automeropsis* Lemaire, 1969
** *Citheronioides* Lemaire, 1988
** *Erythromeris* Lemaire, 1969
** *Gamelioides* Lemaire, 1988
** *Hyperchirioides* Lemaire, 1981
** *Hypermerina* Lemaire, 1969
** *Leucanella* Lemaire, 1969
** *Mielkesia* Lemaire, 1988
** *Pseudautomeris* Lemaire, 1967

## Warken (Utwahl)
* *Les saturniidae américains / The saturniidae of America.* 2002.

## Literatur
* Naumann, Brosch & Nässig: *Nekrolog. Zum Tode von Claude Lemaire.* 2004, Nachr. entomol. Ver. Apollo, N.F., 2, S. 55–62

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Transfuschoonstwüschenfall

As en **Transfuschoonstwüschenfall** warrt en unvermoodte Reakschoon vun’n Lief wiel en Transfuschoon betekent. Dorbi warrt dree Gruppen vun Twüschenfäll ünnerscheedt:

* De *febrile nich-hämolyytsche Tranfuschoonsreakschoon* is en alleergsche Reakschoon as Naklapp vun antileukozytäre Antikörpers. Disse Twüschenfall wiest sik dör de Symptomen Fever, Schüddelfrost, Jöken, Urticaria, mitünner ok fallen Blooddruck un Atennoot.

* De *hämolyytsche Twüschenfall* is tomeist en AB0-Unverdräglichkeit. Disse Form vun Twüschenfall geiht jümmer op en minschlichen Fehler torüch (kiek bi Bedside-Test). As Symptomen künnt hierbi vörkamen: Allgemeensymsptomen bi Mikrostören vun de Zirkulatschoon (Wehdaag in’t Rebeet vun de Lennen, achter’t Bostbeen oder in de langen Röhrenknaken), Schock, Verbruukskoagulopathie oder en akut Nerenverseggen.

* De *bakterielle oder pyrogene Reakschoon* kummt dör kontamineert Blood oder en kontamineert Transfuschoonssystem tostannen. In dissen Fall sünd de Symptomen en Schock, de mitünner al na wenige Milliliter indrapen deit, faken ok en Hämolyys un Fever. Mööglich is ok’n lateren septischen Schaden.
Wolfgang Ontijd

**Wolfgang Ontijd** (* 8. März 1937 up Borkum) is en düütsch Politiker (CDU).

Nah sien middlere Riep is Ontijd 1955 in de Landspolizei Neddersassen intreden un wurr 1962 vun de Kriminalpolizei övernommen. Bt to sien Wahl in den Landdag weer he Leiter vun verscheeden Fachkommissariaten in de Kriminalpolizeiinspektschoon Auerk.

Siet 1970 is he Liddmaat vun de CDU un intüschen Ehrenvörsitter vun de CDU-Kreisverband Auerk. Van 1990 bit 2008 weer he Liddmaat vun de Landdag vun Neddersassen un weer dor siet 2003 as Schriftführer tätig. Ontijd hett in' Januar 2007 bekanntgeven, dat he nich noch mal weer antreden wull.  

## Utteknungen
* 2008: Bundsverdeenstkrüüz an' Band 

## Born
* Barbara Simon: *Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994. Biographisches Handbuch.* 1996, Siet 280.
Gilles Terral

**Gilles Terral** (* 26. März 1943; † 12. August 1998) weer en franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog. Sien Hööftforschensrebeet weern de Parnassiinae un  Saturniidae.

As Spezialist för Parnassius hett he tosommen mit Jean-Claude Weiss in' Juli 1983 en Expeditschoon nah Ladakh (Indien) ünnernommen. Tosommen mit  Philippe Darge un Claude Lemaire hett he todem Artikel över Saturniidae verfaat (kiek ünnern). 

He hett denn ok noch an en Book över de Saturniidae vun de Welt arbeit, dat vun Sciences Nat herutgeven wurrn sull. De entsprekend Fotos weern sowiet all utsöcht för den Utdruck. Schafft hett he dat denn aber dör sien fröh Dood nich mehr. Sien Sammlung vun Bottervagels (251 Behältnisse mit Saturniidae) befind sück hüüd in dat Musée d'Histoire Naturelle de Lyon.

## Arbeiten
* 1991. Saturnides éthiopiens inédits, Bulletin de la Société Sciences Nat, 70, in Tosommenarbeit mit J.-P. Lequeux un Ph. Darge.
* 1994. Zur Verbreitung einiger asiatischer Saturniidae, Entomologische Zeitschrift (Essen), 104 (3), pp. 58-59, in Tosommenarbeit mit U. un L. H. Paukstadt.

## Species de he beschreven hett
* *Gonimbrasia cocaulti*, 1992 (mit Philippe Darge)
* *Melanocera dargei*, 1991, Bulletin de la Société Sciences Nat, 70, p. 14.
* *Melanocera widenti*, 1991 (mit Philippe Darge), Bulletin de la Société Sciences Nat, 70, p. 16.
* *Periphoba attali*, 1994 (mit Claude Lemaire), Nachrichten des Entomologischen Vereins Apollo, N.F., 15 (3), p. 397.
* *Ubaena lequeuxi*, 1988 (mit Philippe Darge).
* *Ubaena periculosa*, 1988 (mit Philippe Darge).

## Species, de nah hüm nömmt sünd
* *Bunaeopsis terrali* Darge, 1993.
* *Coprophanaeus terrali* Arnaud, Besoiro, 7, p. 2.

## Enkeld Nahwiesen
Kurt Stenzel (Journalist)

**Kurt Stenzel** (* 21. Mai 1938 in Luxemburg; † 3. April 2012 ) weer en düütsch Feernsehjournalist.

## Leven

Stenzel hett Politische Wetenschap, Philosophie un Geschichte in Tübingen un München studeert. Sien Doktertitel hett he bi Perfesser Eric Voegelin, Universität München, maakt mit dat Thema:  *Pascals Theorie des Divertissements*. In München weer he in den Sozialdemokraatschen Hoochschoolbund (SHB) aktiv un 1962/63 Vörsitter vun den  SHB München. 1966 weer he Mitverfater vun de Schrift *Mobilisierung der Demokratie*, de vn Waldemar von Knoeringen herutgeven wurrn is. 

Af 1967 weer Stenzel bi’t Feernsehn vun den Süüddüütschen Rundfunk (SDR) beschäftigt. He weer as Assistent vun Emil Obermann ünner annern an de Entwicklung vun dat Feernsehmagazin *Pro und Contra* bedeeligt. De sien Redaktschoon hett Stenzel in de eerst Johren övernommen. Buterdem weer Stenzel för de SDR-Redaktschonen vun de Feernsehmagazine *[[Report Mainz|Report]]* un *[[Weltspiegel]]* verantwoortlich. Bi de Weltspiegel weer he ok Moderator. 
 
Af 1977 weer Stenzel as ARD-Korrespondent in’ Nahen Osten tätig. He weer de eenzig Feernsehjournalist in Mogadischu wiels de Entführen vun dat Floogtüüch Landshut. 1981 wurr he Leiter vun de Badisch Feernseh-Redaktschoon vun den SDR in Mannheim un 1994 Chefredakteur Feernsehn vun den SDR. 1995 wurr Stenzel Vörstandsvörsitter vun dat Huus vun den Dokumentarfilm. Van 1999 bit to sien Inträe in den Ruhstand 2002 weer he in Genf ARD-Korrespondent för de Swiez un för de UNO.

Stenzel is in’ April 2012 storven.  He harr toletzt in Edingen-Neckarhausen leevt.

## Enkeld Nahwiesen
Else Wüstemann

**Else Wüstemann** (boren *Kölling*; * 31. Januar 1896 in Herford, Westfalen; † 17. April 1974 in Ossenbrügge) weer en düütsch Politikerin (SPD) un Liddmaat vun den Landdag vun Neddersassen. 

Else Wüstemann weer Huusfru. An’ 3. März 1950 is se för Georg Lehmann in den Landdag vun Neddersassen nahrückt un weer dor bit to’n 30. April 1951 Liddmaat (1. Wahlperiood). 
Se weer siet 1919 mit den Friseur Paul Albert Wüstemann verheiraadt.

## Literatur
* Barbara Simon: *Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994: Biographisches Handbuch,* 1996, Seite 414
* Susanne Sander: *Karrieren und Barrieren: Landtagspolitikerinnen der BRD in der Nachkriegszeit von 1946 bis 1960.* Helmer, 2004. ISBN 3897411636
Giuseppe Biancani

**Giuseppe Biancani** (latiensch *Josephus Blancanus*; * 8. März 1566 in Bologna; † 7. Juni 1624 in Parma) weer en italieensch jesuitisch Geistlicher, Astronom un Mathematiker. 

Nah hüm wurr de Maandkrater Blancanus nömmt.

## Warken
* De mathematicarum Natura dissertatio. Una cum Clarorum mathematicorum chronologia (Bologna 1615)
* Aristotelis loca mathematica ex universes ipsius operibus collecta et explicata (Bologna 1615)
* Sphaera mundi, seu cosmographia demonstrativa, ac facili methodo tradita (Bologna 1619)
* Constructio instrumenti ad horologia solaria (1635)
* Echometria, id est Geometrica traditio de Echo (Modena 1635)


Biancani, Giuseppe – Sphaera mundi, seu Cosmographia demonstrativa, 1653 – BEIC 1215959.jpg|*Sphaera mundi, seu Cosmographia demonstrativa*, 1653


## Weblenken
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Leymah Gbowee

**Leymah Roberta Gbowee** (* 1. Februar 1972 in Monrovia) is en Börgerrechtlerin un Politikerin ut Liberia. 2011 kreeg se den Fredensnobelpries.

## Leven
Leymah Roberta Gbowee hett hör Kindheit in dat Landsbinnere verbrocht un kehr mit 17 Johr in de Hööftstadt torüch, as Börgerkrieg dor dat Land erschüttern dee. Leymah Gbowee hett toeerst as Streetworkerin arbeit, um de traumatiseert Kinner un Jöögd to helpen.

Van September 1995 bit März 1996 weer se as Beraderin un Sachbearbeiterin vun dat Gesundheitsministerium in en Inrichten för Börgerkriegsflüchtlinge tätig. Tüschen Dezember 2001 un Dezember 2005 wurr Leymah Gbowee Programm-Koordinatorin bi „Women in Peacebuilding“ (WANEP). 2002 hett se de Grünnen vun de Bewegen *Women of Liberia Mass Action for Peace* organiseert. Disse Aktschoon fung mit apenlich Beden un Protestsingeree up de Marktplatzen vun de Hööftstadt an. De Aktschonen weern en gewaltfree Protestform vun de Moders un Fruen, se funnen groot Akzeptanz in de Bevölkerung un harrn all nah kört Tiet en starken Toloop. As gemeensam Erkennensmarkmal drogen de Deelnehmerinnen witt Kleedasch – Teken vun de Reinheit un den Freedenswillen. De Aktschonen hebbt sück gegen de chaotisch un brutaal Övergreep vun de Kombattanten un hebbt hebbt de ok de Taylor-Regeeren anprangert. Upsehn hett ok hör Uproop an de liberiaansch Fruen to'n „Sex-Streik“ kreegen– en modern Variante vun dat antik Lysistrata-Thema, wo de Mannlüüd dör permanent Sex-Enttoog to en pazifistischen Politik dwungen wurrn. . 

Tüschen Februar 2004 un Oktober 2005 weer se designeert Liddmaat vun de Kommission för Wohrheit un Versöhnung vun Liberia. Van Juni 2006 bit Mai 2007 wurr se regionaal Beraderin vun dat *Women Peace and Security Network Africa* (WIPSEN-Afrika) un wurr in' Juli 2007 to'n Executive Director ernannt.

Leymah Roberta Gbowee hett en Master-Afsluss vun de Eastern Mennonite University in Harrisonburg (Virginia).

För hör gewaltfreen Kamp för de Sekerheit vun Fruen un Fruenrechte kreeg se 2011 gemeensom mit hör Landsfru Ellen Johnson Sirleaf un de Jemenitin Tawakkul Karman den Fredensnobelpreis.. Dorför harr se all verscheeden anner Ehren kreegen. 

## Literatur
* Hawa Noor Mohammed, Women and Peace Building: Does Training and Empowerment make Women better builders?, Book on Demand, Grin-Verlag, Norderstedt, 2009, ISBN=978-3-640-55550-5}} 

## Weblenken

* 
* Bill Moyers Journal van' 19. Juni 2009 archiveert bi *Public Affairs Television*, *Videobericht un Interview* (engelsch)
* The Colbert Report vom 14.&nbsp;Juli 2009, *Colbert Nation Television* to'n „liberianischen Sex-Streik“ – deelwies satirisch Inholt (engelsch)
* Tamasin Ford: ''Leymah Gbowee – profile'' The Guardian, 7. Oktober 2011 (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Jeff Baxter

**Jeffrey Allen "Jeff Skunk" Baxter** (* 13. Dezember 1948 in Washington (D.C.)) is en US-amerikaansch Rockgitarrist un Dobrospeler, bekannt wurrn dör sien Arbeit mit Steely Dan un den Doobie Brothers.

Baxter sien Musikkarriere fung in de 1960er Johren an, as he vör en körten Tiet Liddmaat vun de  Holy Modal Rounders wurr. 1969 hett he an dat letzt Album vun de  Psychedelic Rock-Band Ultimate Spinach mitwarkt. 1972 speel he denn de Leadgitarr bi Steely Dan up deren Debütalbum *[[Can't Buy a Thrill]]*. Nah *[[Countdown to Ecstasy]]* van 1973 un *[[Pretzel Logic]]* van 1974, hett aber Walter Becker de Leadgitarrenparts övernommen, so dat Baxter dor nich mehr bruukt wurr. 

He is denn 1974 to de Doobie Brothers wesselt un weer dor glieks an de Upnahmen to *[[What Once Were Vices Are Now Habits]]* bedeeligt. Dornah speel he noch up all tosommen veer Alben vun de Band un speel dor denn ok noch af un to de Steelguitar. 1979 hett he de Doobies weer verlaaten.

Siet Midden vun de 1970er Johren is Baxter ok as Session-Musiker in verscheeden Genres tätig. To de Musikers, de Baxter begleit hett hörrn to'n Bispeel Al Kooper, Rod Stewart, Joni Mitchell, Ringo Starr, Rick Nelson, Barbra Streisand, Bryan Adams, Donna Summer, Dolly Parton, Carly Simon, Hoyt Axton un Freddie Hubbard.

Baxter tour 1990 mit Keith Emerson (Emerson, Lake & Palmer), John Entwistle (The Who), Joe Walsh (Eagles) un den profileerten Studiodrummer Simon Phillips ünner de Bandnaam The Best dör Hawaii un Japan. En Album vun disse Band keem aber nich tostannen.  

Later wurr Baxter todem as Musikproduzent tätig, so hett he eenig Alben vun Nazareth produzeert. Ok wuss sien Interesse an Militärtechnologien, wat dorto führen dee, dat he 2001 vun de US-amerikaansch Regeeren anstellt wurr. 

## Weblenken
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Marcel Rohrbach

**Marcel Rohrbach** (* 8. April 1933 in Molles; † 14. März 2012 in Vélizy-Villacoublay) weer en franzöösch Radrennfohrer.

Rohrbach weer Profi van 1957 bit 1963. Gliek in sien eerst Profi-Johr gelung hüm sien gröttste Eenzelspood, as he dat Rennen Critérium du Dauphiné för sück entscheeden kunn. Tweemal (1957 un 1962) wurr he franzöösch Viezmeester up de Straat un belegg bi de  Tour de France 1960 in de Endafreken Platz 9 un in de Bargwertung Platz 2.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Marcel Rohrbach in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Marcel Rohrbach in de Datenbank vun de Tour de France (engelsch)
Ramus

**Ramus** (lat. for „Telge“) betekent

* Bellus Ramus, latienschen Naam von’n Oort Berus in dat Saarland,
* Ramus Frères, vormoligen franzööschen Automobilmaker,
* In de Anatomie warrt Ramus in allerhand Naams bruukt:
** for lüttjere Arterien, Venen oder Nerven,
** as en Deel vun sunnerliche Knaken, as den Unnerkiffknaken-Telg *Ramus mandibulae* un noch annere Knaken, as *Ramus ossis pubis* un *Ramus ossis ischii*.

**Ramus** is de Familiennaam von

* Hanns Ramus (1933–2018), düütschen Lyriker un Journalist,
* Petrus Ramus (1515–1572), franzööschen Philosoof un Humanist,
* Pierre Ramus (1882–1942), öösterriekschen Anarchist un Pazifist.
Gerold Rahmann

**Gerold Rahmann** (* 29. April 1962 in Wittmund) is'n oostfreesischen Ökonom för de Burn.

Hei is in Oostfreesland up'n Burnhof mit Kooi upwussen, hett sien Abitur in Jever afleggt un in Chöttingen Landweertschop studäiert. 1993 hett he sien Doktor mookt un sik 1999 an de Universität Kassel habiliteert. Siet 2000 is Gerold Rahmann Direktor in en Forschungsinstitut för Öko-Landweertschop, dat to de düütsche Ministerium för Landweertschop gehöört. Disse Institut is achter Hamborg, in Trenthorst. Gerold Rahmann mookt ouk vehl för dei Grönnen in de Politik und in anne Länner, mäistens in Ofriko.

## Weblenken
* DNB-Katalog
* Website des Instituts für Ökologischen Landbau
* Personennaamdatei
Leonid Witaljewitsch Kantorowitsch

**Leonid Witaljewitsch Kantorowitsch** (russ.: Леонид Витальевич Канторович; * 19. Januar 1912 in Sankt Petersburg; † 7. April 1986 in Moskau) weer en sowjeetsch Mathematiker un Ökonom. He kreeg 1975 den Nobelpries für Wertschaftswetenschapen. De hett he sück mit Tjalling Koopmans för „De Bidrääg to de Theorie för de optimal Todeelen vun Bedrievsmiddel“ deelt.

## Leven
Kantorowitsch studeer van 1926 bit 1930 Mathematik an de Universität vun Leningrad, wo he ünner annern bi Wladimir Iwanowitsch Smirnow, Gregor Michailowitsch Fichtenholz un Boris Delaunay studeer un 1930 sien Doktertitel kreeg. 1934 wurr he Perfesser för Mathematik an de Staatlich Universität Leningrad, wat he bit 1960 bleev. He kreeg sien russischen Doktergrad (entsprekend de Habilitatschoon) allerdings eerst 1935, as de Sowjets weer akademisch Titel inführen deen. 

Anfangs hett he sück mit de Theorie vun analytisch Mengen befaat un hett eenig Probleme vun Lusin lööst. In de 1930er-Johren hett he sück völ mit Funktschonalanalysis befaat (speziell halfgeordneter Rüüms, woröver he 1950 mit Kollegen en Book schrfeven hett) un hett dorbi Brüggen to de numerisch Mathematik slahn. 1936 keem sien Book över *Näherungsmethoden der höheren Analysis* mit V. I. Krylov un 1959 sien Book *Funktionalanalysis in normierten Räumen* mit G. P. Akilov rut. Wiels den Tweeten Weltkrieg hett he as Perfesser an de militärisch ingenieurtechnisch Universität Sankt Petersburg ünnerricht un af 1944 weer he an dat Mathematik Institut vun de Sowjeetsch Akademie vun de Wetenschapen tätig, wo he de Afdeelen Näherungsmethoden leiten. Dormals fung he ok an, sück för de nee upkommen Computer to interesseeren un weer in dissen Tosommenhang ok an geheim Forschensarbeiten in Karntechnik bedeeligt. 1961 bit 1971 weer he Perfesser för Mathematik un Ökonomie an de Sibirisch Afdeelen vun de Sowjeetsch Akademie vun de Wetenschapen in Nowosibirsk un 1971 bit 1976 Direkter vun dat Forschenslabor vun dat Moskauer Institut för natschonale ökonomisch Planung. 

Kantorowitsch wurr in de 1930er-Johren mit de Upgaav to dat Optimeeren vun de Produktschoon vun en Furnierholtfarbrik betroot un hett dorbi en mathematische Methode entwickelt, de as lineare Programmierung bekannt wurr. He hett enig Böker schreeven – dorünner *Die mathematische Methode der [[Produktionsplanung]] und Organisation und den besten Gebrauch von ökonomischen Betriebsmitteln* (*The Mathematical Method of Production Planning and Organization and The Best Uses of Economic Resources*).

1958 wurr he korrespondeeren Liddmaat vun de Sowjeetsch Akademie vun de Wetenschapen. 1965 kreeg he den Lenin-Pries.

He weer siet 1938 verheiraadt. Miet sien Fru en Dokter harr he een Söhn und een Dochter.

## Trivia
Sien lang Naam führ bi de Produktschoon vun de Nobelpries-Medaillen 1975 to Problemen, wiel de Naam vun den Priesdräger traditschonell up den Rand inpräägt wurrd. Eerst nahdem man de Schriftgrött ännert harr, reck de Platz för den kumpletten Naam. 

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Kantorowitsch up de Siet vun  den Nobelpries (engelsch)
* Kantorowitsch in MacTutor History of Mathematics archive (engelsch)
* Personennaamdatei
Félix Sellier

**Félix Sellier** (* 2. Januar 1893 in Spy; † 16. April 1965 in Gembloux) weer en belgisch Radrennfohrer.

1919 wunn Félix Sellier de Belgien-Rundfohrt in de Klass vun de Unafhängigen; in dat sülvig Johr is he Profi wurrn. 1924 wunn he de Belgien-Rundfohrt nochmals, ditmal as Profi, as ok 1925 Paris-Roubaix. Tweemal – 1923 un 1926 – wurr he Belgisch Meester in’t Straatenrennen. 1923 wurr de belgisch Straatenmeesterschap eerstmals nah elf Johren weer as Punkwertung vun mehreren Rennen fohren; negen Rennen wurrn weert, de man up Flannern un de Wallonie opdeelt harr, nahdem de letzte Punktmeesterschap 1912 blots in de Wallonie utdragen wurrn weer. Van 1922 bit 1924 wunn Sellier dreemal nah’nanner dat Rennen Paris–Brüssel. 1927 wunn he dat Sössdaagrennen vun Brüssel, mit Henri Duray.

Söbenmal nehm Sellier van 1920 bit 1926 an de Tour de France deel. Dorbi keem he in de Gesamtwertung 1922 up den darten Platz, 1925 up Platz 9 un 1926 keem he as Fieft in Paris an. 

Nah dat Enn’ vun sien Radsport-Loopbahn 1928, hett  Félix Sellier en Café in Gembloux apen makt. Ok sien Bröer Fernand weer Rennfohrer as ok sien Söhn Victor, de allerdings in’ Tweeten Weltkrieg fallen is. 

## Literatur
* Herman Laitem, Jozef Hamels: *De Tricolore Trui. 1882–2007. 125 Jaar Belgische Kampioenschappen.* Pinguin Productions u. a., Balegem u. a. 2008, ISBN 978-90-73322-21-9, S. 66f.

## Weblinks
*  Félix Sellier in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Félix Sellier in de Datenbank vun de Tour de France (engelsch)
Neochattium

Dat **Neochattium** is en Tiedafsnidd in de Geologie, de von üm un bi 25,5 bet 23,8 Millionen Johr vör uns Tied reckt. Dat is Deel von dat Oligozän un binnen dat Oligozän von dat Chattium (vör 28,4-23,03 Ma). De Utdruck Neochattium warrt vör allen för de Sedimenten in Noorddüütschland un ümto bruukt (Noorddüütsch Tertiärbecken).

Vör dat Neochattium keem dat Eochattium (28,4-25,5 Ma) un achterna dat Veerlannium (23,8-19,25 Ma).

Desülve Tied in Süüddüütschland un Middeleuropa (zentrale Paratethys) fallt in den Tiedafsnidd Egerium (25,8-20,8 Ma).

De Sedimenten von dat Neochattium sünd vör allen fienen Sandsteen, in de ok veel Schalen von Mollusken to finnen sünd. Noorddüütschland leeg to de Tied op’n Grund von en siede See. As Leidfossilien warrt de Sniggen *[[Cancellaria evulsa]]* un *[[Gemmula laticlavia]]* ansehn.

Schuvels ut dat Neochattium is fakener in Form von Pampauer Steen (nöömt na Groten Pampau) to finnen.
Hemmoor-Kugel

**Hemmoor-Kugeln** sünd en Oort Kugeln ut Kalksandsteen, de sik ut de Sedimenten von dat Hemmoorium (19,25 bet 15,5 Millionen Johr vör uns Tied) billt hebbt, as sik in de Iestieden Gletschers över dat Rebeed schaven hebbt un dat Gletscherwater Stücken von’n Kalksandsteen rund wuschen un slepen hett. In dat Natureum bi Balje liggt twee so Kugeln, de een is in en Sandkuhl in Kumbarg funnen worrn un de annere in de Kriedkuhl von Hemmoor. In disse beiden Kugeln hebbt se Fossils von üm un bi 300 Oorden funnen.
Haßel

**Haßel** betekent

* Haßel, Oort in de Gemeen Ohmein in’n Landkreis Ülzen, Neddersassen,
* Haßel, Oort in de Gemeen Sürsen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Haßel, Oort in de Gemeen Will in’n Landkreis Horborg, Neddersassen,
* Haßel, Oort in de Gemeen Achem in’n Landkreis Veern, Neddersassen.
Syllogismus

En **Syllogismus** (vun ooldgr.: συλ-λογισμός, *syllogismos*&nbsp;=&nbsp;dat Tohopenreken, logischen Sluss) en en Typ vun de logischen Argumente. Se staht in de Midden vun Aristoteles siene antike Logik, de in dat 4. Johrhunnert v. Chr. tostanne kamen is un hefft en grote Rull speelt in de traditionelle Logik bit in dat 19. Johrhunnert rin. **Syllogistik** is denn de Naam vun de *Lehr vun de Syllogismusse*. Dor warrt sunnerlich in unnersocht, wat vorutsett weern mutt, dormit en Syllogismus gellen deit. 

## Wie en Syllogismus tohopen sett is
Tohopensett is en Syllogismus jummers na dat sülvige Muster. Jummers twee Prämissen („wat vorut sett warrt“), de **Böversatz** un **Unnersatz** heten doot, föhrt hen na en **Konklusion**, ok **[[Sluss (Logik)|Sluss]]** nömmt. De Prämissen un de Slüsse sünd Utsagen, de wohr oder verkehrt ween könnt. Dor steiht jummers en Begreep, dat is dat syllogistische Subjekt mit en annern Begreep, dat syllogistische Prädikat, tohope. Hier sünd Subjekt un Prädikat wat anners bi, as in de Grammatik: de Sätze (ok *Proposition* nömmt, also de Böversatz un de Unnersatz) deelt dat Subjekt to ene Kategorie to. De Begreepe, de in en Syllogismus updükert, weert Böverbegreep, Middelbegreep un Unnerbegreep nömmt. Dat hangt vun de Stäe in den Syllogismus af, wo se staht. 

## Richtig oder verkehrt na Inholt oder Form
De Sluss oder Konklusion kann *na den Inholt* wohr ween oder ok verkehrt. Dat hett dor nix mit to doon, of se *na de Form* gellen deit (*valide* is) oder nich. Dat gifft veer Mööglichkeiten:

# De Sluss gellt un is wohr.
# De Sluss gellt un is verkehrt.
# De Sluss gellt nich un is wohr.
# De Sluss gellt nich un is verkehrt.

## Bispeele
En Bispeel for en Sluss, de gellen deit un wohr is, folgt hier:

:*All Minschen mütt starven* (Böversatz)
:*All Greken sünd Minschen* (Unnersatz)
:*Also mütt all Greken starven* (Sluss)

Subjekt in düssen Syllogismus sünd in all dree Sätz de *Minschen* un de *Greken*. Objekt sünd in den Unnersatz de *Minschen* un anners *mütt starven*. Unnernbegreep sünd de *Greken*, Middelbegreep sünd de *Minschen* un Böverbegreep is *mütt starven*.

En Bispeel for en Sluss, de gellen deit, man verkehrt is, kummt nu:

:*All Lüde, de bi Wikipedia mitmaken doot, heet Tölke* (Böversatz)
:*Ik maak bi Wikipedia mit* (Unnersatz)
: *Vundeswegen heet ik Tölke* (Sluss)

De Sluss gellt, vunwegen, dat he nootwennig ut Böver- un Unnersatz rutkummt. Man he (de Sluss) is verkehrt, vunwegen dat de Utsaag in den Böversatz verkehrt is.
Haßel (Gemeen Sürsen)

**Haßel** () is en Dörp in de Gemeen Sürsen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Bi Haßel höört von öllers ok Twistenbossel mit bi.

## Geografie

In’n Süden von Haßel hett de Sürser Beek sien Born.

De Naveröörd sünd Deins un Rohr in’n Noorden, Ohrel in’n Noordoosten, Annerlingen in’n Oosten, Twistenbossel in’n Süüdoosten, Seedörp in’n Süden un Sürsen in’n Westen.

## Historie

In’n Eersten Weltkrieg sünd söven Soldaten ut Haßel fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 18. Bi Sürsen gifft dat ok noch en Kriegsgräversteed, op de dree russ’sche un een serbschen Soldaten begraven liggt.

Haßel is an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Sürsen worrn. De Gemeen Haßel weer von 1965 bet 1974 Deel von de Samtgemeen Sürsen. De is 1974 oplööst worrn un dor is de ne’e un gröttere Samtgemeen Sürsen billt worrn, to de de Oort sietdem tohöört.

### Inwahnertall

### Religion

Haßel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de St.-Lamberti-Kark in Sürsen.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

## Kultur

In’t Dörp steiht en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

Haßel hett 1989 bi’n Weddstried *[[Uns Dörp schall schöner warrn]]* en Goldmedallj wunnen.

## Infrastruktur

### Verkehr

Haßel liggt an de Kreisstraat 109, de in’n Oosten na Annerlingen löppt un in’n Westen in Sürsen an de Bundsstraat 71 rangeiht. Lüttjere Straten gifft dat ans na Twistenbossel un Seedörp.

Von 1908 bet 1968 hett dat in Sürsen en Bahnhoff an de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. Vondaag sünd de nächsten Bahnhööv an de Bahnlien Buxthu-Bremerhoben, de so teihn Kilometer in’n Noorden langslöppt.

## Footnoten
Sluss (Logik)

En **Sluss** oder **Konklusion** faat tohopen, wat in en Argumentation vorweg tosamenkamen weer. En schriftlich Nadenken, en Essay oder wetenschoppliche Literatur warrt meist afslaten mit en Sluss. Dor warrt dat, wat vordem besnackt wurrn is, in’n Karn noch mol tohopenfaat, de verscheden Argumente weert een mit dat annere vergleken un tolest warrt en Standpunkt innahmen. 

In de wetenschoppliche Logik hett de Sluss en annern Charakter, mehr na de Form hen. Hier is de Sluss en Utsaag, de logisch afleddt is ut Prämissen un de faken mit „also“ anfungen weern kann. De Sluss vun en Syllogismus is en Bispeel vun so en Sluss:

: *Wenn A wohr is, denn is B nich wohr.*
: *A is wohr.*
: *Also is B nich wohr.*
Sluss

**Sluss** betekent

* ganz allgemeen dat Enne vun en Saak, Tied,
* Sluss, ok Konklusion, wat bi en Syllogismus oder bi en Argumentation rutsuern deit,
* Sluss, dat Enne vun en Wark ut de Literatur,
* en anner Woort for *[[Fazit]]* oder *Resümee*,
* en eenfach Woort for Syllogismus.
Utsaag

**Utsaag** betekent

* ganz allgemeen dat, wat en Person oder Saken utseggen doot,
* Utsaag (ok *Proposition*), in de Logik dat, wat en Prämisse utseggen deit,
* Utsaag, in de Mathematik dat, wat utseggt warrt.
Utsaag (Logik)

In de Logik is en **Utsaag** (ok **Proposition**) en Satz, de wohr oder verkehrt ween kann. Dat gellt nich for Fragen, Wünsche oder Utrööp. Of de Utsaag wohr is oder verkehrt, mutt nich bekannt ween, solang, as de Fraag, of se wohr is, sinnvull stellt weern kann. 

## Bispeele
: *En Kabeljau is en Fisch* is en wohre Utsaag.
: *En Kabeljau is en Söögdeert* is en verkehrte Utsaag. 
: *En Kabeljau is frisch* is en möögliche Utsaag. 
: *Is düt en Kabeljau?* is en Fraag un keen Utsaag.
Prämisse

En **Prämisse** (lat. *praemissa* „dat, wat vorweg schickt warrt“) oder **Vörsatz** is in de Logik dat, wat vorutsett oder annahmen warrt. En Prämisse is en Utsaag, wo en Sluss ut trocken warrt.

Bispeel: Ut de beiden Prämissen „All Minschen mütt starven“ (Böversatz) un „Sokrates is en Minsch“ (Unnersatz) folgt de Sluss „Also mutt Sokrates starven“. De ganze Sluss mit siene Prämissen warrt en Syllogismus nömmt. 

## Prämissen un Wohrheit
Wenn de Prämissen in en Syllogismus wohr sünd, mutt ok de Sluss wohr ween. So is dat ok in dat Bispeel, dat boven upschreven is: Ut „All Minschen mütt starven“ un „Sokrates is en Minsch“ folgt „Also mutt Sokrates starven“. Annersrum stimmt dat avers nich unbedingt: Wenn de Prämissen (oder een vun jem) verkehrt sünd, mutt de Sluss nich nootwennig verkehrt ween. To’n Bispeel folgt ut „All Minschen sünd Greken“ un „Sokrates is en Minsch“ de Sluss „Sokrates is en Greken“. Hier is en Prämisse verkehrt (De Böversatz), man de Sluss stimmt un is wohr. 

Prämissen mütt also nich unbedingt richtig ween. In’n Gegendeel weert hen un wenn mit Afsicht Prämissen upstellt, de verkehrt sünd. So warrt dat unner annern bi den indirekten Bewies maakt, wenn dor vun en verkehrte Utsaag utgahn warrt, um na to wiesen, dat se nich stimmen deit. En bekannt Bispeel for en indirekten Bewies is den Euklid sien Bewies, wo he in bewiesen deit, dat dat Primtahlen ohne Enn gifft.
Looptiet

**Looptiet** betekent

* *as reinen Tietbegreep:*
** in de Weertschop de Tietduer twüschen en Investitschoon un dat Utschütten vun Kapital (t.&nbsp;B. bi Weertpaperen),
** de Tietduer, för de en Verdrääg, Afkamen oder Afspraak gellen deit,
** Looptiet, in de Technik en Tietspann, wiel de en System aktiv is oder blifft,
** Looptiet, in de Informatik de Tiet, in de en Programm utföhrt warrt oder de en Algorithmus bruukt, üm en Opgaav to lösen,
* *in Verbinnen mit en Oortswessel:*
** Looptiet, de Duer, de en Postsennen vun Afsenner to’n Empfänger ünnerwegens is,
** Looptiet, in de Physik de Tietduer, de en Signal bruukt, üm en sünneren Weg achter sik to bringen,
** Looptiet, in de E-Technik de Tietafstand twüschen dat Inpedden vun en Signal in en (kausal) System un dat Utpedden,
** Looptiet, de Tiet, de en Dateneenheit bruukt, üm över en Datenverbinnen in en Nettwark vun Afsenner to’n Empfänger to kamen.
Luise Schapp

**Luise Schapp** (boren *Groeneveld*; * 11. April 1912 in Bunde, Landkreis Leer † 7. April 2016)) weer en düütsch Juristin, Politikerin (CDU) un ehmalg Liddmaat vun den Landdag Neddersassen. 

## Leven
Nahdem se 1931 in Leer de Hoochschoolriep kreegen harr, hett Luise Schapp de Breslauer Sozialpädagogisch Fruenschool besöcht un dor 1934 dat Examen as Jugendwohlfahrtsplegerin maakt. Van 1935 bit 1938 hett se as Heimleiterin in den Landkreisen Köslin un Stolp un in Ostpommern arbeit. 1938 hett se den Philosophen un Juristen Wilhelm Schapp heiraadt un hett dornah Rechtswetenschap in Berlin, Chöttingen un Mönster studeert. Hör twee Söhns wurrn wiels dat Studium boren, dat Referendarexamen hett se 1942 afleggt, fiev Johr later bestunn se de groot juristisch Staatsprüfung. Gemeensam mit hör Mann bedreev se af 1948 in Auerk en Anwaltsbüro, af 1956 weer se ok Notarin. Nahdem hör Mann 1965 storven weer, hett se de Notariats- un Anwaltspraxis wieder führt. 

Luise Schapp is 1948 in de CDU intreden. Se wurr Verwaltensraatliddmaat vun de Auerker Sporkass. Se weer af 1948 meest dörgängig in den Raat vun de Stadt Auerk un 1952 wurr se ok in den Auerker Kreisdag wählt.  

Van’ 21. Juni 1970 bit 20. Juni 1978 weer Luise Schapp Liddmaat vun den Neddersassischen Landdag (7. un 8. Wahlperiood). In de Tiet van’ 8. Juli 1970 bit 20. Juni 1978 weer se dor Schriftführerin.

Luise Schapp weer Wittfru un hett twee Söhns. För hör Leistungen kreeg se 1983 dat Bundsverdeenstkrüüz 1. Klass.

## Literatur
* Barbara Simon: *Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994: Biographisches Handbuch,* 1996, Seite 325
* Marion Röwekamp: *Juristinnen: Lexikon zu Leben und Werk.* Nomos, 2005. ISBN 3832915974
* Würdigung to’n 100. Gebortsdag in Ostrfriesische Nachrichten van’ 11. April 2012

## Enkeld Nahwiesen
Ilie Năstase

**Ilie Năstase** (* 19. Juli 1946 in Bukarest) is en ehmalg rumäänsch Tennisspeler, Politiker un Sportfunktschonär.

He weer en vun de Top-10-Spelers in de 1970er Johren. In de Johren 1972 un 1973 führ he de  Tennis-Weltranglist an.

All tosommen wunn he 57 Eenzeltitel, dorünner ok de Titel bi de US Open 1972 un French Open 1973. In de Düppelkonkurrenz wunn he 1973 in Wimbledon, 1970 bi de French Open un bi de US Open 1975. He verlor aber in Wimbledon 1972 dat Eenzel-Finale tegen Stan Smith un 1976 tegen Björn Borg. Buterdem wunn he veer Mal dat Masters (1971, 1972, 1973 un 1975). Dormit is he bitlang de spoodriekst rumäänsch Tennisspeler. He wurr ok in all tosommen 146 Davis Cup-Wettstrieden insett.

1991 wurr he in de International Tennis Hall of Fame upnommen. 

Năstase gung in de 1990er Johren in de Politik un hett sück för de Partei Partidul Social Democrat ahn Spood för dat Amt vun de Börgermeester vun Bukarest upstellen laaten, truck sück dornah aber ok weer ut de Politik torüch.

In' Mai 1997 wurr he to'n Präsidenten vun den Rumäänschen Tennisverband wählt un 2001 as ok in'  Februar 2005 in't Amt bestätigt. In disse Tiet hett he sück um dat Inrichten vun en Tennisakademie in Bukarest bemüht. Nah en Gerichtsoordeel to sien Ungunsten as ok, wiel man hüm vörschmieten dee, Verbandsgelder to verschwenden, is he an' 12. Februar 2008 vun sien Posten torüchtreden.

2006 weer he in den Speelfilm *Montag kommen die Fenster* vun Ulrich Köhler as Dorsteller to sehn.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* ATP-Profil (engelsch)
* ITF-Profil (engelsch)
* Sien Davis Caup-Statistik (engelsch)
* Ilie Năstase in der „International Tennis Hall of Fame“ (engelsch) mit Bild
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Dan van Husen

**Dan van Husen** (* 30. April 1945 in Gummersbach) is en düütschen Schauspeler.

## Leven un Wark
Van Husen hett in de Johren vun 1968 bit 1974 in en gröttere Tall vun Ünnerhollensfilmen mitspellt, de vör allen in Italien dreiht weern. Dorünner weern ok mehrere Italowestern. In’t Johr 1977 hett van Husen en Engagement an’t Schauspeelhuus Bochum kregen, woneem he ünner annern in *Curage* to sehn weer. Bito is he op Tourneen mit dat Theater veel rümkamen un hett ok wieter in Filmen mitspeelt, de in Hollywood un in Italien dreiht weern. Butendem harr he ok mehr Rullen in’t düütsche Feernsehn, woneem he Gastrullen in verschedene Regen övernahmen hett as to’n Bispeel in *[[Der Alte]]*, *[[Derrick]]* oder *[[Helicops]]*.

Dör sien kantig Gesicht un sien allgemene Physiognomie warrt he faken as Verbreker oder legen Kerl besett. In’n September 2011 hett van Husen op dat eerste „Western Film Festival“ in Almeria in Spanien en Pries för sien Levenswark in’t Westerngenre kregen. De Schauspeler leevt hüüt in’t engelsche Somerset.

## Filmografie (Utwahl)

## Borns


## Weblenken
Stefan Staudinger

**Stefan Staudinger** (* 1950) is en düütsch Schauspeler, Synchron- un Warfspreker.

## Leven un Wark
Sien Schauspeelutbillen hett he an de Ernst-Busch-School in Berlin makt. Siether hett he diverse lüttgere Rullen in de Feernsehserien *[[Tatort]]*, *[[Rosa Roth]]* un *[[Alarm für Cobra 11 – Die Autobahnpolizei]]* speelt. 2005 speel he in den Feernsehfilm *Die Schokoladenkönigin* mit. Sien Gesicht is allgemeen wat bekannter wurrn dör en Warfspot vun de Fastfood-Kett McDonald’s. 

Stefan Staudinger is Stammspreker vun den Schauspeler Robert Picardo in de sien Rull as  *Der Doktor*, dat medizinisch-holografisch Notfallprogramm (MHN) in de Reeg *[[Star Trek: Voyager|Star Trek: Raumschiff Voyager]]* un in de Rull vun den Richard Woolsey in *[[Stargate Atlantis]]*. In den Trickfilm *[[Wallace & Gromit: The Curse of the Were-Rabbit|Wallace & Gromit: Auf der Jagd nach dem Riesenkaninchen]]* is he de düütsch Stimm vun *PC McIntosh*. In der Höörspeelserie *Gabriel Burns* snackt he den Polizeidokter *Austin Mellencamp*. Buterdem snackt he Dylan McDermott as Robert G. 'Bobby' Donnell in Practice – Die Anwälte un Loud Howard in de Animatschoonsreeg  *Dilbert*. Dorneben weer he mehrfach de düütsch Stimm vun Stephen Tobolowsky.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
Devon

**Devon** betekent

* Devon, en Tiedöller in de Geologie,
* Devon, en Vörnaam,
* Devon, Graafschop in England,
* Devon, Oort in Alberta, Kanada,
* Devon, Oort in Neebruunswiek, Kanada,
* Devon, Oort in Neeschottland, Kanada,
* Devon, Oort in Connecticut, USA,
* Devon, Oort in Delaware, USA,
* Devon, Oort in Iowa, USA,
* Devon, Oort in Kalifornien, USA,
* Devon, Oort in Kansas, USA,
* Devon, Oort in Kentucky, USA,
* Devon, Oort in Montana, USA,
* Devon, Oort in New York, USA,
* Devon, Oort in Pennsylvania, USA,
* Devon, Oort in West Virginia, USA,
* Devon Green, Oort in Pennsylvania, USA,
* Devon Park, Oort in Virginia, USA,
* Devon, Stroom in England, de in’n Trent münnt,
* Devon, Stroom in Schottland, de in’n Forth münnt,
* Devon-Eiland, Eiland in Kanada,
* Devon Energy, US-amerikaanschen Öölkunzern,
* Devon Tower, Gebüüd in Oklahoma City, Oklahoma, USA,
* Devon Rex, en Raaß Katten,
* Devon, en Soort Wust,
* Devon (* 1977), US-amerikaansche Pornodorstellerin.

**Devon** is de Familiennaam von

* Laura Devon (1931–2007), US-amerikaansche Schauspelerin,
* Mari Devon, US-amerikaansche Synchroonsprekerin,
* Richard Devon, US-amerikaanschen Schauspeler,
* Terry Devon (1922–2013), brietsche Sängerin.
Komodo (Eiland)

**Komodo** is en Eiland in de Provinz Oost-Nusa Tenggara in Indonesien, dat to de Lüttjeren Sunda-Eilannen tohöört un twüschen de wat gröttern Eilannen Sumbawa in’n Westen un Flores in’n Oosten liggt. Komodo is 390 km² groot un hett so bi 2000 Inwahners. Dat is tohoop mit Padar un Rinca Deel von’n Komodo-Natschonalpark. De gröttste Barg op dat Eiland is de Gunung Arab, de 823 Meter hoog is un in de Midd liggt. In’n Noorden liggt de 758 Meter hoge Gunung Satalibo, in’n Süden de 658 Meter hoge Gunung Komodo un op en Halvinsel ganz in’n Süden de 518 Meter hoge Gunung Langkoi.

Dat Eiland is vör allen bekannt för den Komodo-Waraan, de hier vörkummt. Dat gifft ok veel Tourismus mit Touristen, de sik de Waraans un ans de Planten un Deerten von Komodo ankieken wüllt.

De Mehrheit von de Inwahners sünd Muslims, man dat gifft ok welk Christen un Hindus. De Lüüd leevt meist all in dat Dörp Komodo an de Oostküst un sünd Nakamen von Straaffungene, de sik mit de Bugis von Sulawesi vermengelt hebbt. An de Bucht Loh Liang bi dat Dörp Komodo gifft dat en lütten Haven.

## Weblenken
Äther

**Äther** () betekent

* Aither, Personifikatschoon vun’n „böveren Himmel“ in de greeksche Mythologie,
* Äther, en fröher’t hypotheetsch Medium för’t Utbreden vun’t Licht in’t Vakuum,
* Äther, in de Chemie en olle Schrievwies för Ether,
* Diethylether, en Löös- un Narkoosmiddel, dat faken *Äther* nöömt warrt,
* Quintessenz, dat föffte Element, dat Aristoteles to de Veer-Elementen-Lehr toföögt hett,
* Akasha, dat föffte Element (vun’n Toon) in de indische Philosophie.
Jimmy Cleveland

**James Milton Cleveland** (* 3. Mai 1926 in Wartrace, Tennessee, USA; † 23. August 2008 in Lynwood, Kalifornien) weer en US-amerikaansch Jazzbasuunist. Bekannt wurr he vör allen as Basuunist in de Big Band vun Lionel Hampton.

## Leben

Jimmy Cleveland wurr 1926 in Wartrace (Tennessee) boren. Mit 16&nbsp;Johr fung he an,  Basuun to spelen. In sien Jöögd speel vör allen in en Band, de vun sien musikalisch Familienliddmaaten grunnd wurr, as ok in dat Orchester vun de Tennessee State University. Mit 24&nbsp;Johr wurr he 1950 en ständig Liddmaat vun de Big Band vun Lionel Hampton, wo he bit 1953 mitspeelt hett. Dornah speel he as Freelance-Musiker in New York in nich to tellen Bands mit, etwa bi Gerry Mulligan, Quincy Jones, Dizzy Gillespie, Oscar Pettiford, Lucky Thompson, Miles Davis (*[[Porgy and Bess (Album)|Porgy and Bess]]*, 1958), Gil Evans, Oliver Nelson, Bill Berry un James Moody. 1967 weer he Liddmaat in dat Oktett vun Thelonious Monk. Mit de Quincy Jones Big Band tour he  1959/60 in Europa. Dornah truck Cleveland nah Los Angeles, wo he en bannig good fraagt Studiomusiker weer. 1993 hett he sück ut dat Musikgeschäft torüchtrucken. Af un to is he aber dornah noch to sien eegen Vergnögen in Jazzclubs in Los Angeles uptreden.

## Speelstil

Jimmy Cleveland weer bekannt för sien samtigen, luftigen Ton un sien besünners technische Brillanz. He wurr stark vun J. J. Johnson beinfloot.

## Upnahmen ünner eegen Naam

* Introducing Jimmy Cleveland and his All-Stars (Mercury, 1955)
* Cleveland Style (Mercury, 1957)
* A Map of Jimmy Cleveland (Mercury, 1958)
* Rhythm Crazy (Mercury, 1959)

## Weblinks
* Jimmy Cleveland bi answers.com
* Nahroop bi All about Jazz
Flagg vun de Elfenbeenküst

De **Flagg vun de Elfenbeenküst** is an’n 4. Dezember 1959 offiziell inföhrt worrn.

## Beschrieven un Bedüden
De Natschonalflagg vun de Elfenbeenküst besteiht ut dree gliek grote piele Striepens, de vun links na rechts de Klören oraansch, witt un gröön wiest. As Trikolore hett se de Flagg vun Frankriek as Vörbild nahmen, wat de fröhere Kolonialmacht weer. De Flagg vun Irland sütt meist jüst so ut, man dor sünd de Klören spegelverkehrt anordent, un de Sietenproportschoon is bi de irischen Flagg mit 2:1 ok anners.

De bekannste Düden vun de Klören is disse: Oraansch steiht för de Savannen in’n Noorden vun’t Land, Gröön för de Woolden vun de süüdlichen Küstenrebeden. Witt steiht dorbi as de Eenheit twüschen Noord un Süüd.

Op de Websteed vun’n Präsident schall sik inst en annere Verkloren funnen hebben. Dorna weer Oraansch de Klöör vun’t Land, riek un riev, för den Sinn vun jemehrn Kamp un dat Blood vun en jung Volk, dat för sien Freeheit streden hett. Witt betekent den Freden mit de Gerechtigkiet. Gröön steiht för’t Hapen un de Wissheit üm en betere Tokumst.

Dorblangen gifft dat noch en drüdde Interpretatschoon, wo na Oraansch för den Geist vun’t natschonale Wieterkamen steiht, Witt för den Freden un de Reinheit un Gröön för’t Hapen op de Tokumst op Grundlaag vun’t Utnütten vun de Riekdömer vun de Natur.

## Literatur
* Smith/Neubecker: *Wappen und Flaggen aller Nationen*, München 1980, ISBN 3-87045-183-1

## Weblenken

* Flags of the World – Cote dʼIvoire (engelsch)
Phoebe Cates

**Phoebe Cates** (* as *Phoebe Belle Katz* 16. Juli 1963 in New York City) is en US-amerikaansche Schauspelersche.

## Leven un Wark
Cates hett al mit 16 Johren regelmatig as Model arbeit un weer af un to op de Titelsieten vun Jöögd-Tietschriften afbillt. Mit 19 Johren hett se to’n eersten mol in en Film (*Paradise*) mitspeelt. Ehr Vadder, de bekannte New Yorker Feernsehproduzent Joseph Cates weer dorgegen, vunwegen dat sien Dochter dorför ehr letzt Schooljohr ünnerbreken müss. Wohrhaftig hett se de High School dorna ok nich mehr afslaten. 1983 hett se sik ahn Spood för en Rull in den Film *[[The Big Chill]]* beworven. Man dorbi hett se ehrn Schauspeelkolleeg Kevin Kline drapen, mit den se later tosamentogen is. Se sünd siet 1989 verheiraat un hebbt tosamen dree Kinner.

## Filmografie (Utwahl)

## Literatur
* Hans-Werner Asmus / Dirk Manthey (Rgv.): *Das große Cinema Starlexikon.* Kino Verlag, Hamborg 1992; ISBN 3-89324-062-4.

## Weblenken

*
Franco Balmamion

**Franco Balmamion** (* 11. Januar 1940 in Nole) is en ehmalger italieensch Radrennfohrer.

Balmamion weer vun 1960 bit 1962 Profi. Sien gröttste Spood weer de Sieg in de Gesamtwertung bi den  Giro d’Italia 1962 un 1963.  

## Wat he schafft hett
**1962**
* Gesamtsieg Giro d’Italia
* Mailand-Turin
* Gesamtsieg Apenninen-Rundfohrt

**1963**
* Gesamtsieg Giro d’Italia
* Meesterschap vun Zürich

**1967**
* Italieensch Meester vun de Profis

**1969**
* 5. Deelstreck Paris-Nizza

## Teams

## Weblenken
* DNB-Katalog
* Franco Balmamion in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Franco Balmamion in de Datenbank vun de Tour de France (engelsch)
Parnwinkel

**Parnwinkel** () is en Dörp in de Gemeen Sürsen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

## Geografie

An’n Süüdrand von Parnwinkel flütt de Sürser Beek langs.

De Naveröörd sünd Deins in’n Noorden, Rohr un Ohrel in’n Noordoosten, Annerlingen un Haßel in’n Süüdoosten, Sürsen in’n Süden un Ochenhusen in’n Westen.

## Historie

In’n Eersten Weltkrieg sünd acht Soldaten ut Parnwinkel fullen oder vermisst.

Parnwinkel is 1974 Deel von de Gemeen Sürsen worrn. De Gemeen Parnwinkel weer von 1965 bet 1974 Deel von de Samtgemeen Sürsen. De is 1974 oplööst worrn un dor is de ne’e un gröttere Samtgemeen Sürsen billt worrn, to de de Oort sietdem tohöört.

An’n 15. April 1986 is bi Parnwinkel en F-16-Fleger von de nedderlandschen Luftwapen afstört. De Piloot is dor bi doodbleven.

### Inwahnertall

### Religion

Parnwinkel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de St.-Lamberti-Kark in Sürsen.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

## Kultur

Denkmaals för de Fullenen ut den Düütsch-Franzööschen Krieg un de twee Weltkrieg’ staht in Sürsen bi de Kark.

## Infrastruktur

### Verkehr

Parnwinkel liggt an de Bundssstraat 71, de in’n Noordwesten na Bevern löppt un in’n Süden na Sürsen un Seedörp. Na Oosten geiht de Kreisstraat 118 af, de na Ohrel geiht. Ans gifft dat noch en lüttjere Straat na Deins.

Von 1908 bet 1968 hett dat in Sürsen en Bahnhoff an de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. Vondaag sünd de nächsten Bahnhööv an de Bahnlien Buxthu-Bremerhoben, de so teihn Kilometer in’n Noorden langslöppt.

### Scholen

Bet 1974 harr Parnwinkel noch sien egen Volksschool, an de Walter Klie siet 1934 de letzte Schoolmeester weer. Nadem de Dörpschool oplööst worrn is, sünd de Kinner na de Middelpunktschool in Sürsen gahn.

## Literatur

* Walter Klie: *Kleine Dorfchronik Parnewinkel.* 1993

## Footnoten