open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martha-Luise Lessing

**Martha-Luise Lessing** (*Marlou Lessing*; * 6. April 1964 in Hamborg) is en plattdüütsche Schrieversche.

Lessing is 1964 in Hamborg boren. Ehr Öllern sünd denn na Trappenkamp tagen, wo se ok opwussen is. Na dat Abitur in Sebarg hett se in Hamborg Physik studeert un ehr Diplom maakt. Lessing arbeidt nu as EDV-Lehrersch un leevt in Trappenkamp. Vun 2010 bit 2014 weer se ok Maat von’n Plattdüütschen Raat för Sleswig-Holsteen.

2005 hett se tohoop mit Heinke Hannig un Diedrich H. Schmidt den Freudenthal-Pries kregen un 2010 mit de Geschicht *Buten Finster* den eersten Pries bi Vertell doch mal. 2015 hett se den Freudenthal-Pries opnieg kregen, tosamen mit Willi Höfig för ehr gemeenschaplich Wark „Dat grote Speel. Renshi“. 2019 weer se Priesdrägersche vun’n Klaus-Groth-Pries. Siet 2015 is Lessing Verlegersche för Literatuur op Platt un ok op Hoochdüütsch. Ünner annern hett se as Översettersch ok Sonetten von Shakespeare un Schiller sien *Leed vun de Klock* in Platt överdragen. 

2022 kreeg se den Hans-Henning-Holm-Pries för *De Reis na Fa*.

## Weblenken

* Översicht över de Warken vun Lessing, de online to lesen sünd (plattdüütsch)
* Plattpartu.de: plattdüütsche Texten to allerhand Themen (plattdüütsch)
* Numanto.de: plattdüütsche Riemels von Lessing (plattdüütsch)
* Vertelln.de: plattdüütsche Vertellen (plattdüütsch)
* verlag.marless.de: Verlag mit Warken vun Lessing (plattdüütsch)
Erwin Wegner

**Erwin Wegner**, Dr. (* 5. April 1909 in Stettin; † 6. Februar 1945 in Saargemünd), weer en düütsch Lichtathlet un Olympiadeelnehmer, de in de 1930er Johren in de 110-Meter-Hinnernloop Spood harr. Bi de Lichtathletik-Europameesterschap 1934 wunn he de Sülvermedaille (14,9 s) achter József Kovács (14,8 s).

Bi de Olympisch Sömmerspelen 1932 hett he in de Tüschenloop upgeven un veer Johr later is he utscheeden. 

He is aber 1932 ok in de Teihnkamp start un keem dor mit 7179,930 Punkten up den negenten Platz.

Erwin Wegner hörr to de Vereen TSV Schöneberg Berlin an. In sien Wettkamptiet weer he  1,91 Meter groot un 80 kg swoor.
Flannern

**Flannern** (ndl.: *Vlaanderen*, frz.: *la Flandre* oder * les Flandres*) oder de *Fläämsche Region* (ndl.: *„Vlaams Gewest”*, frz.: *Région flamande*) is de nördliche Deel vun Belgien un en lüttjen Deel vun dat nördliche Frankriek rund um Düünkarken to. In Flannern snackt de Lüde tomeist Fläämsch, wat en nedderlannschen Dialekt is. In Belgien is de Region Flannern bi 13.626 km² groot. Dor leevt um un bi 6,86 Mio. Inwahners (2025). De Fläämsche Region besteiht ut de Provinzen Antwerpen, Oostflannern, Fläämsch-Brabant, Limborg un Westflannern.
Box

**Box** betekent

* den breemschen Utdruch för Büx,
* en engelsch Woort för Kist.

**Box** is de Familiennaam von

* Betty Box (1915–1999), brietsche Filmproduzentin,
* C. J. Box (* 1958), US-amerikaanschen Schriever,
* Emma Box (* 1991), austraalsche Triathletin,
* Euel Box (1928–2017), US-amerikaanschen Kumponist un Songwriter,
* George Box (1919–2013), US-amerikaanschen Statistiker,
* Jason Box (* 1970), US-amerikaanschen Klimawetenschopper,
* Jens-Peter Box (* 1956), düütschen Footballspeler,
* John Box (1920–2005), brietschen Szenenbillner,
* John C. Box (1871–1941), US-amerikaanschen Politiker,
* Kenneth Box (* 1930), brietschen Lichtathlet,
* Mick Box (* 1947), brietschen Gitarrspeler,
* Muriel Box (1905–1991), brietsche Dreihbookschrieverin un Speelbaasfro,
* Steve Box (* 1967), brietschen Animator un Speelbaas,
* Sydney Box (1907–1983), brietschen Filmproduzent un Dreihbookschriever.

Kiek ok bi: Bogs, Boggs, Box Lake, Box Springs, The Box.
Drachtband

**Drachtbanner**, **Drachband** of **Drachselen** sünd Reems of Banner mehrstieds van Gummi (ook van Katuun, Sied en anner Stoffen). De Banner loopt över de Schüllern en warrt vörn en achtern an de Kant van de Büx fast maakt. Se deent dorto, dat de Büx nicht afsackt en up de richtig Hööcht liggt - sünners wenn een keen Reem drüggt.

De Drachtbanner hebbt een X- Form of een Y-Form. Jümmers warrt twee Banner an de Vöörkant van de Büx an rechter en lüchter Sied fast maakt. De Banner loopt direktemang över de Schüllern na de Achterkant van de Büx. Bi de X-Form  loopt de twee Banner an de Midd van de Back tosaam (dor sünd se tosaamneiht of -klemmt) en loopt denn wedder ut'neen. Nettso as vörn warrt se to rechter en lüchter Sied an de Achterkant fastmaakt. Bi de Y-Form blievt de twee Banner tohopen en warrt in de Midd van de Achterkant fastmaakt.

För’t Fastmaken sünd dor verschillen Middeln. Dor sünd Banner mit Klemmen an’t Enn, faken mit lütt Tacken an. De Klemmen griept van beid Sieden in de Stoff van de Büx.  Anner Banner loopt ut in lüttje Reems mit Gaten, de fastmaakt warrt an Knööp, de an de Kant van de Brook sitt.

Dat de Büx passen doot för grötter of lütter Lüüd, sünd de Banner van Gummi, dat de sück strecken könnt. Faken kann een de Längd van de Banner ook instellen.
Gülp

Een **Gülp** of **Vörbrook** is een Sluter an de Vöörkant van een Brook. Een Gülp kan open maakt en slaten warren mit een Sipper, mit Knööp, mit Haken, of to'n Bispill een Klievsluter. De Gülp van een Ünnerbüx hett slichts Knööp of een dubbelt Laag van Stoff, mehrstieds Katuun.

Een Gülp maakt de Büx an de Bavenkant wieder, wenn een de Gülp apen maakt. Dütt sorgt dorvör, dat de Büx macklich an- en uttrocken warrn kann. Manns gebruukt de Gülp ook vaken bi't Miegen. Se höövt denn bloots de Gülp apen to doon, en nich de Brook (deelwies) uttotrecken.
Tony Sbarbaro

**Anthony „Tony“ Sbarbaro** (nömmt "Spargo"; * 27. Juni 1897 in New Orleans; † 30. Oktober 1969 in Queens, New York City) weer en US-amerikaanisch Jazz-Slagtüüchspeler vun den New Orleans Jazz.

Tony Sbarbaro speel 1911 in de Frayle Brothers Band, dornah bi Ernest Giardina un George Brunies. Van 1915 bit 1925 weer he Liddmaat bi de Original Dixieland Jass Band in Chicago as ok noch mal bi de Neebildung vun disse Band in de Johren 1935 bit 1943.

He weer ok an Inspeelungen vun Eddie Condon und Phil Napoleon bedeeligt. Dornah speel he u. a. mit Miff Mole, Phil Napoleon, Katherine Dunham, Russell Moore, Tony Parenti as ok Pee Wee Erwin (van 1954 bit 1959) un hett ok Upnahmen mit Max Kaminsky maakt. 

Neben dat Slagtüüch speel he ok Kazoo.

## Literatur
* Carlo Bohländer u. a.: *[[Reclams Jazzführer]]*. Stuttgart, Reclam, 1989

## Weblinks
* 
* Biografie up allmusic.com (en)
* Sbarbaro bi Answers.com
Büx

Een **Büx** , in Bremen un Ollnborg **Box** – aff en to warrt ook noch **Brook** bruukt, anner Wöörd sünd **Hoos** en **Piep** – is een Stück van de Kleedaasch, dat uut verschillen Stoffen herstellt warrt. 

## Beschrieven
Defineert warrt een Büx blangen de Funktschoon (Stück van de Kleedaasch) noch dör de Form. All Büxen hebbt een Bavenstück,  dat ümfött dat Becken, mit een groot Lock baven för de Rump (nau so as een Fruunsrock). Ünnen is de Büx slaten, uter twee Löcker, wor een sien Beens dörstickt. Dütt Grundmodell van een Büx präsenteert de Slip.

Veel Büxen hebbt staats blots  twee Löcker för de Beens noch twee Pipen ünnen an. Een Piep is nix anners as een stoffen Röhr. De Pipen sett nau bi de Löcker an en verlengt de Löcker. De Lengd van de Pipen varieert, de köönt van de Schinkels bet rünner nah de Enkeln gahn.

## Middeln tegen dat Afsacken van de Büx
Ümdat de Büx alleen baven nich an’t Lief fasthangt, is dor jümmers de Chance, dat de Büx afsacken deiht. Dat dat nich passeert, kann een de Büx an de Schüllern of an dat Becken hangen. An de Schüllern warrt de Büx mit Drachtbanner fasthungen. 

För’t Uphangen an’t Becken mööt de bövelst Rand van de Büx enger sien as dat Becken. Dorför sünd dor Snoren of Reems. De sünd mit de Büx verbunnen en loopt langs de Rand. Bi’t Tohooptehen van so een Snoor - to'n Bispill een Gummiband of een Gördel – warrt glieks de Büx eng trocken.
De Stoff van de Büx kann ook so eng tohoopsneden sien, dat de alleen an’t Becken behangen blifft. Denn is dor een Slitz, de nah baven hen open is (oold Wöörd för düsse Slitz  sünd Vörbrook of Gülp). De Slitz warrt fört Rin- en Ruutslüppen utneentrocken en för’t Dregen warrt de Slitz dichtmaakt dör Knööp of een Sipper (dor seggt de Lüüd ook Rietsluter of Trecksluter to). 

## Stoffen
De Stoff van de Broken variiert, mehrst sünd van Katuun, man ook Ledder, Linnen, Nylon of anner Materialen kann een finnen.
 
## Terminologie
För een inkelt Stück van de Kleedaasch warrt bi de Brook altied de Eentall nehmen: *rin in de Brook*.  Bi Pantalons – lang Büxen bet nah de Enkeln rünner - kann een bloots de Plural gebruken.

Bi de Wöörd Piep en Hoos kann een Eentall of Mehrtall bruken, ook bi de Büx:  *ruut uut de Posen, rin in de Hos(en)/Pipe(n)/Büxen(n) *.  Dat kümmt dorvan aff, dat de Wöörd Piep en Hoos (en ook Büx, wat tohooptrocken is uut bucksleddern Hoos)  de inkelt Röhr van de Brook betekent. So kümmt dat ook, dat mehrstieds de Lüüd dat Woord Hosen bloots bruukt, wenn se van Socken snacken doot.
 
## Historje
All in Oldingstieden kennen de Minschen Broken. In Europa weren dat fröher mehrsttieds Manns, de Büxen drögen. Van de sösstiger Johren an füngen ook Fruen en Deerns in Europa dat an, Broken to dregen.
Frank Trumbauer

**Orie Frank (Frankie, Tram) Trumbauer** (* 30. Mai 1901 in Carbondale, Illinois; † 11. Juni 1956 in Kansas City, Kansas) weer en US-amerikaansch Jazz-Musiker, de u. a. dat seltene C-Melody Saxophon speel. 

## Leven un Warken
Trumbauer is besünners dör sien Upnahmen bekannt, de he Enn’ vun de 1920er Johren mit den Kornettisten Bix Beiderbecke makt hett, as sien eersten Charterfolg „Singing the Blues“ van Februar 1927. He fung an bi mehrere Bands in den Middleren Westen, wurr musikalsch Leiter in dat Orchester vun Jean Goldkette un leit dornah en eegen Orchester in St. Louis, in dat ok Beiderbecke speel. Beide hebbt denn bi Goldkette, Adrian Rollini un af 1927 in dat Orchester vun Paul Whiteman speelt, wo Trumbauer bit 1932 bleev um denn körtfristig en eegen Band to leiten. 1931 keem de eerste Inspeelen vun dat Hoagy Carmichael-Stück „Georgia on My Mind“ in de Top 30. Midden vun de 1930er Johren arbeit he ok mit Jack Teagarden un harr denn in Kalifornien een eegen Band. In’ Tweeten Weltkrieg hett he as Testpilot arbeit. Nah den Krieg speel he in dat NBC-Orchester speelt, verfolg denn aber en Karriere in de Floogupsichtsbehörde.  

Sien *[[Cool Jazz|Cool]]*-Stil sall insbesünnere Infloot up den jungen Lester Young harrt hemm.

## Weblenken
*Frankie Trumbauer bi Redhotjazz
* Trumbauer in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* Personennaamdatei

### Anmarkungen
Kazoo

Da **Kazoo** (kɛˈzuː) is en lütt Membranophon, dat to den Ansingtrummels (Mirlitons) hörrt. Dör dat Anspreken oder Ansingen wurrd en Membran in Schwingung versett un dormit de Ton vun de eegen Stimm verännert. 

Kazoos kommt faken in en charakteristisch Förm vör: en etwa 10–12&nbsp;cm lang, licht rechteckig lütt Röhr, dat to’n Enn’ hen spitz tolöppt,  aber dennoch apen is. Up dat lütt Röhr sitt en runden, halfapen Holler, ünner de en Pergament-Membran loos upliggt. Dat gifft Kazoos in verscheedenst Förmen. De Membranholler kann baven oder sietlich anbrocht ween. 

Kazoos weerd ut verscheeden Materialien herstellt. An’ meesten un an’ billigsten is  Kunststoff, wat den typischen quäkenden Klang noch hervörhevt. Kazoos ut Metall klingen heller un sünd stabiler, aber dorför ok wat düerer. Kazoos ut Holz sünd relativ edel un hebbt en warmen un weeken Klang.

Dat funktioneert ähnlich as de olde Technik vun dat Kamm-Blasen, wobi en licht saxophonoordiger Klang entsteiht. En Kazoo is aber kien Blasinstrument. Dor wurrd nämlich nich rinpuust sonnern rinsungen. Mit de eegen minschlich Stimm wurrd de lütt Pergamentmembran to’n Schwingen brocht. Dat Ergebnis is denn en quäkig, nasal, verzerrten Klang. De Tonhööcht hangt alleen vun de Ton af, mit de man rinsingen deiht. 

Vörlööper vun de Kazoos gifft dat all siet mehreren Johrhunnerten in Afrika. Während dat in de 1920er Johren regelrecht Kazoo-Orchester geev un dat Instrument ok as Melodiestimme insett wurr, speelt dat to Tiet meest blots en Rull as Effektinstrument oder musikalisch Gag.

## Weblenken

* oozak - Kazoo Webseite (*engelsch*)
* kazoos.com - How To Play Kazoo (*engelsch*)
Ünnerbüx

Een **Ünnerbüx** is een Stück van de Kledaasch, mehrsttieds sünner Piepen. Lüüd dreegt se normalerwies ünner de Bavenkledassch, to’n Bispill ünner Büxen of Röck. Se bedeckt de Moors en de Geslechtsdelen. De Ünnerbüx deent dorto, dat de Bavenkledaasch nich so gau fuul warrt. Smittig Ünnerbüxen kann een gauer waschen as de Bavenkledaasch, vanwegen dat Ünnerbüxen lütter sünd.

Ünnerbüxen in de Form, as wi se nu kennt, sünd teemlich nie. In föhere Tieden würrn de Sliepen van een Hemd bruukt of een oold Form van een Ünnerbüx würr bruukt. Dat weer een Büx van mehrstieds unklöört of witt Stoff en mit Pipen. 

Ünnerbüxen bestaat in lang of kört Verschoonen. Lang Verschoonen warrt in Sünnerheed bruukt in koold Klimaten.

Ünnerbüxen bestaht in de westlich Werld in verschillig Soorten. Dat geiht von groot (Boxershorts) över middelgroot (Slip) na lütt (Tangaslip) bet bannig lütt (G-String).

## Weblinken
''"Beinkleider sind rathsam". Kleine Geschichte der Unterhose'', Expositschoon van dat Reutlinger Heimatmuseum vanaf 22. Juul 2007 betto 23. September 2007
Johann Henrich Voigt

**Johann Henrich Voigt** (* 29. Juni 1613; † 17. Dezember 1691) weer en düütsch  Mathematiker, Astronom un Klennerschriever in Stood.

## Leven
Voigt stamm ut Rudelstadt in Döringen. He studeer in Erfurt de „mathematischen Künste“. In de Tiet vun de Dartigjohrig Krieg is Voigt nah Noorddüütschland översiedelt un wurr 1641 Schoolmeester in Rethwisch bi Itzehoe. As die schweedsch Armee de Dieken inreeten hett, is Voigt över Itzehoe un Glückstadt nah Stood flücht. Dor nehm he 1650 en Stäe as Schoolmeester an. 

## Wark
Voigt hett sück siet sien mathematisch Studien mit Mathematik un Astronomie beschäftigt. Af 1665 stell he Johresklenner her, de in völfältig Wies as Almanache mit ünnerscheedlich Utrichtungen rutgeeven wurrn. Se harrn de Naams „Curiositätenkalender“, „Christ- und Planetenkalender“, „Historienkalender“, later ok „Staatskalender“. In disse Klenner beschreev Voigt ok mehrere Kometen, de he sülvst beobacht hett. Faken hull sück Voigt in Hamborg up, wenn de Krieg to dicht an de Stadt Stood rankeem.  

Besünners de Kometen van 1664, 1665 und 1677 beschreev Voigt in mehreren Schriften. Ok över den Halleyschen Kometen van 1682 geev he en Schrift rut *Kurzer Auszug der Beschreibung des Nordischen Cometen, so Anno 1682 im Augustmonat*, as Bilaag to de Historien-Calender 1680.

Voigt hett de Natur vun en Kometen noch heel stark as en göttlichen Warnhenwies düüd un bereken mehrere astrologische Düüden, to’n Bispeel en „Zwanzig-Jährige Prognostica“ (Bilaag to’n Historien Calender 1680).

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Personennaamdatei
11 v. Chr.

## Wat passeert is
* De röömsche Statthöller Drusus marscheert wieter in Germanien vör un sleiht dor de Sugambrers. 
## Boren
* 
## Storven
Couperus

**Couperus** is de Familiennaam von

* Louis Couperus (1863–1923), nedderlandschen Schriever,
* Wietze Couperus (* 1942), nedderlandschen Footballspeler.
14 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Römers nehmt de Kelten ehre Siedlung Borbetomagus in un maakt dor de Stadt Civitas Vangionum ut, wat dat hüdige Worms is.
## Boren
* 
## Storven
13 v. Chr.

## Wat passeert is
* De röömsche Feldherr Nero Claudius Drusus warrt Stathöller in de Provinzen vun Gallien.

## Boren
* 
## Storven
17 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* Lucius Caesar, Augustus sien Söhn († 2 n.Chr.)
* um 17 v. Chr. rüm: Arminius, de Cherusker ehrn Anföhrer († um 21 n. Chr. rüm)
 
## Storven
18 v. Chr.

## Wat passeert is
* Augustus lett dat Gesett *Lex Iulia de maritandis ordinibus* (vgl. Lex Iulia et Papia) rutgahn. Dat schall hölpen, de allgemeene Moral wat an to böhren un mehr Kinner up de Welt to bringen. Ehen dröövt bloß noch vun Lüde vun densülvigen Stand slaten weern. 

## Boren
* 
## Storven
19 v. Chr.

## Wat passeert is
* Augustus övernümmt allgemeen dat leit över de Konsuln. 
* In dat Johr, wo de Dichter Vergil starvt, kümmt sien beröhmt Wark, de *[[Aeneis]]* rut.

## Boren
* 
## Storven
* Vergil, röömschen Dichter (* 70 v. Chr.)
20 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* Gaius Caesar, röömschen Politiker († 4 n. Chr.)
* um 20 v. Chr. rüm: Herodes Antipas, König vun Judäa († um 39 n. Chr. rüm)
* um 20 v. Chr. rüm: Lucius Aelius Seianus, röömschen Politiker († 31 n. Chr.)

## Storven
16 v. Chr.

## Wat passeert is
* De Römers grünnt Augusta Treverorum, dat hüdige Trier, un Kastell Novaesium (hüdigendags: Neuss).

## Boren
* 
## Storven
Ludolf Parisius (Schriever)

**Ludolf Parisius** is en plattdüütschen Wöörbook-Schriever.

In siene Tied as Pastoor in Lunow 1962 bet 1987 hett Parisius veel von de plattdüütschen Wöör opschreven, de dor to de Tied bruukt worrn sünd un hett later en Wöörbook rutbröcht.

## Warken

* *Mittelmärkisches Plattdeutsch im Grenzsaum zum Nordmärkischen aus Lunow an der Oder. Affpártije Luunsche Wœre.* videel, Niebüll 2000, ISBN 3-935111-19-3
Jean-Pierre Genet

**Jean-Pierre Genet** (* 24. Oktober 1940 in Brest; † 15. März 2005 in Loctudy) weer en franzöösch Radrennfohrer.

1963 kunn he en Deelstreck vun de Friedensfahrt winnen.

Van 1964 bit 1976 weer he Profi. He hett 13mal an de Tour de France deelnommen un kunn in de Johren 1968, 1971 und 1974 jeweils een Etappe winnen.

Ansonsten hett he mehrer lüttgere Straatenrennen wunnen. 1966 keem he bi dat Rennen Lüttich-Bastogne-Lüttich woll blots up den 14. Platz, kunn aber Gianni Motta, Felice Gimondi, Rudi Altig un annern achter sück laten. 

## Teams

## Anmarkungen


## Weblinks
* worldlingo.com
* Cyclingranking.com
* Genet bi Radsportseiten.net
Wendy Crewson

**Wendy Crewson** (* 9. Mai 1956 in Hamilton, Ontario) is en kanaadsch Schauspelerin.

## Leven un Leistungen

Crewson wuss in Winnipeg up. Se absolveer 1977 Dramatik an de Queen’s University, wo se för de Arbeit an dat öörtlich Theater den *Lorne Greene Award* wunn. Leter henn hett se an de Londoner *Webber Douglas Academy of Dramatic Art* studeert.

Se speel siet 1980 eenig Rullen in Feernsehfilmen un Feernsehserien. För hör Rull in de Feernsehfilm *Heirat in Buffalo* (1990) wurr se 1992 för den Gemini Award nomineert, 1994 passeer hör dat nochmal för hör Rull in de Film *Ich komme niemals in den Himmel* (1992). För hör Upträe in de Reeg *[[Due South|Ein Mountie in Chicago]]* in dat Johr 1997 wunn se  1998 den Gemini Award.

In de Actionfilm *[[Air Force One (Film)|Air Force One]]* (1997) speel se de Rull vun  *Grace Marshall*, de Frau vun den *US-Präsidenten James Marshall*, de vun Harrison Ford speelt wurr. In de Film *At the End of the Day: The Sue Rodriguez Story* (1998) speel se de Hööftrull, för de se 1999 den Gemini Award kreeg. För hör Hööftrull in de Feernsehthriller *A Killing Spring* (2002) wurr se ok nochmal för den Gemini Award nomineert. Den Pries wunn se aber weer 2003 för hör Rull in de Feernsehfilm *The Many Trials of One Jane Doe* (2002).

In dat Johr 2003 is the in eenig Folgen vun de Feernsehreeg *[[24 (Feernsehreeg)|24]]* uptreden. För hör Hööftrull in dat Feernsehdrama *Sex Traffic* (2004) wurr se  in 2005 ok för den Gemini Award nomineert.

Crewson is siet 1988 mit de Schauspeler Michael Murphy verheiraadt un hett twee Kinner.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
Reimer Bull

**Reimer Bull** (* 16. Dezember 1933 in Marn; † 5. September 2012 in Langwedel) weer en plattdüütschen Schriever.

## Leven
Bull is 1933 in Marn boren. He hett Germanistik studeert, hett sik to’n Schoolmeester utbillen laten un weer later Perfesser för Düütsch un Plattdüütsch an de Universität Kiel. Butendem weer he von 1977 bet 1998 de Baas von de Klaus-Groth-Sellschop in Heid.

1987 hett he de *Geschichten ut Bollerup* vun Siegfried Lenz in’t Plattdüütsche översett.

## Utteknungen
1993 hett he den Fritz-Reuter-Pries kregen un 2000 den Nedderdüütschen Literaturpries vun de Stadt Kappeln. 1997 hett he de Lornsen-Keed vun’n Sleswig-Holsteenschen Heimatbund kregen un 2003 noch den Kulturpries vun’n Kreis Dithmarschen. An’n 1. Oktober 2002 is he Ehrenbörger von Marn worrn.

## Warken

### Böker

* *Geschichten ut Bollerup.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1987, ISBN 3-87651-110-0
* *Över’n Weg lopen.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1989, ISBN 3-87651-151-8
* *De langsamen Minuten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1990, ISBN 3-87651-128-3
* *So sünd wi je wull.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1992, ISBN 3-87651-140-2
* *Wiehnachten. Egen un anner Lüüd ehr Geschichten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1993, ISBN 3-87651-170-4
* *„Hett allens sien Tiet.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1994, ISBN 3-87651-175-5
* *Langs de Straten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1997, ISBN 3-87651-202-6
* *De besünnern Daag. Vun Füürwehr, Kohloorn, Loff un Dank.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1998, ISBN 3-87651-210-7
* *Wiehnachten so oder so. Geschichten to Advent, Wiehnachten un Sylvester.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1998, ISBN 3-87651-211-5
* *Allens waßt na baven, blots de Kohsteert nich.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2000, ISBN 3-87651-226-3
* *Wat för en Leven. Geschichte över Geschichten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2002, ISBN 3-87651-242-5
* *Insichten un Utsichten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2003, ISBN 3-87651-275-1
* *Op un daal. Lust- un Lastgeschichten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2005, ISBN 3-87651-290-5
* *Sünd allens Minschen.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2007, ISBN 978-3-87651-324-9
* *Is allens anners as güstern. Anner Tieden, anner Geschichten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2009, ISBN 978-3-87651-340-9
* *Jakob sien Geschichten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2011, ISBN 978-3876513560

### CDs

* *Reimer Bull vertellt.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1999, ISBN 3-87651-250-6
* *Reimer Bull live - De däänsche Zöllner un anner Geschichten.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2002, ISBN 978-3-87651-259-4
* *Wiehnachten so oder so.* 2003, ISBN 3-87651-265-4
* *Wat för en Leven.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2004, ISBN 3-87651-268-9
* *Dünnersdag, Klock acht, Stammdisch.* Quickborn-Verlag, Hamborg 2008, ISBN 978-3-87651-314-0
* * Is allens anners as güstern, Anner Tieden, anner Geschichten*. Quickborn-Verlag, Hamburg 2010, ISBN 978-387651-319-5

## Weblenken
Elke Paulussen

**Elke Paulussen** (* 15. September 1944 in Blanknees) is en plattdüütsche Schrieversche.

Paulussen is 1944 as Elke Sievers in Blanknees boren. Na de Mittlere Reife hett se en Lehr as Reisbüro-Koopfro maakt. Se weer Baas von en Reisbüro-Filial un hett later as Sekretärin arbeidt. Se hett in Neefeld in Oolland leevt un is 1994 na Buxthu tagen. Nu leevt se in München. Paulussen hett dree Kinner.

1993 hett se den Nedderdüütschen Literaturpries vun de Stadt Kappeln kregen.

## Warken

### Böker

* *Fleitjepiepen-Nils.* Buske, Hamborg 1984, ISBN 3-87118-675-9
* *Vondoog. Gedichten.* Buske, Hamborg 1987, ISBN 3-87118-828-X
* *Pariser Schick achtern Diek.* Hannah, Buxthuud 1996, ISBN 3-931735-00-1
* *De Snick de lacht. Plattdüütsche Kinnerleeder un Riemels.* MoinMoin Tonstudio-Musikverlag, Quickborn 2003, ISBN 3-937157-03-4

### CDs

* *De Snick de lacht. Plattdüütsche Kinnerleeder un Riemels.* MoinMoin Tonstudio-Musikverlag, Quickborn 2002, ISBN 3-937157-02-6
* *Fleitjepiepen-Nils.* (leest von Silke Frakstein) MoinMoin Tonstudio-Musikverlag, Quickborn 2004, ISBN 3-937157-08-5
* *Pariser Schick achtern Diek. Plattdüütsche Geschichten, Riemels und Leeder.* MoinMoin Tonstudio-Musikverlag, Quickborn 2005, ISBN 3-937157-09-3

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

## Footnoten
Dieter Andresen

**Dieter Andresen** (* 16. März 1935 in Sterup) is en plattdüütschen Schriever.

Andresen is 1935 in Sterup in Angeln boren un hett 1955 an de Goethe-School in Flensborg sien Abitur maakt un denn Theologie studeert.

He weer von 1968 bet 1974 Studentenpastoor in Kiel un denn Pastoor in Rabenkirchen un Arnis. Söss Johr weer he Utbillungsmentor an dat Preddigerseminar Preetz un denn Pastoor in Steinbergkirche. He hett 1982 sien Dokterarbeid över dat Thema *Anfänge kirchlicher Terminologie und theologischer Rede in niederdeutscher Sprache* schreven un weer ok Dozent för Plattdüütsche Karkenspraak an de Theoloogsche Fakultät von de Christian-Albrechts-Universität Kiel. 1998 is he in Rohstand gahn.

2000 hett he den Nedderdüütschen Literaturpries vun de Stadt Kappeln kregen un 2016 den Quickborn-Pries.

He is verheiraadt mit Gisela Andresen.

## Warken

* *Plattdüütsch Gottesdeenst. Ordnung des Hauptgottesdienstes, Abendmahlsfeier, Sammlung agendarischer Gebete in plattdeutscher Sprache.* Hademarschen 1975
* *Niederdeutsch als Kirchensprache. Festgabe für Gottfried Holtz.* (tohoop mit Johann D. Bellmann, Heinrich Kröger),  Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1980, ISBN 3-525-58116-5
* *Anfänge kirchlicher Terminologie und theologischer Rede in niederdeutscher Sprache.* Kiel 1982
* *Plattdüütsch in de Kark. Texten un Leeder vun den Hamborger Karkendag.* Breklumer Verlag, Breklum 1983, ISBN 3-7793-0210-1
* *Spill üm Doornroos. Komödie in vier Akten.* (översett, original von Andreas Gryphius) Mahnke, Veern 1986
* *Öllernabend. Spiel in einem Akt.* Mahnke, Veern 1986
* *Dat Osterspeel vun Redentin. Ut dat Middelnedderdüütsche, öwersett vun Dieter Andresen.* Westholsteinische Verlagsanstalt Boyens & Co., Heide 1991, ISBN 3-8042-0545-3
* *Güntsiet vun Eden. Texte aus der biblischen Urgeschichte (1. Mose 1 - 11). Dokumentation einer plattdeutschen Bibelwoche vom 6. bis 12. Mai 1991 in Angeln.* Plattform Plattdüütsch in de Kark, 1998
* *Dieter Andresen liest Fritz Reuter. Live in der Bücherei Kappeln.* (CD), Musik Plus Schirmer, Stoltebüll 2003
* *Dieter Andresen liest [aus der Baasdörper Krönk von] Friedrich Ernst Peters. Live in der Gehörlosenschule in Schleswig.* (CD), Musik Plus Schirmer, Stoltebüll 2004
* *Dieter Andresen liest Krüschan Holschen. Live in der Bücherei Kappeln.* (CD), nord ton production, Kiel 2006
* *Plattdeutsche Märchen, gelesen von Marlies Kováts und Dieter Andresen.* (CD), nord ton, Kiel 2007
* *De verloren Söhn. Burkard Waldis; ut dat middelnedderdüütsche övers. vun Dieter Andresen.* Plattform Plattdüütsch in de Kark, Soltau 2008
* *Güstern is noch nich vörbi. Plattdüütsche Texte, utwählt un vördragen von Marlies Kováts un Dieter Andresen.* Schuster, Leer 2008
* *Peter Lurenz bi Abukir. [[John Brinckman]], gelesen von Dieter Andresen.* (CD), nord ton, Kiel 2010

## Weblenken
De scheewe Dree

**De scheewe Dree** weer en plattdüütsch Kabarett-Projekt von Holger Janssen, Reinhard Goltz un Peter Nissen. Toeerst optreden sünd de dree 1987. 2005 güng dat Projekt denn to Enn.

1996 hett de scheewe Dree den Nedderdüütschen Literaturpries vun de Stadt Kappeln kregen.
(306) Unitas

**(306) Unitas** is en Asteroid (S-Typ) ut de Hööftgördel, de an’n 1. März 1891 vun de italiensch Astronom Elia Millosevich in de Steernwacht in Rom opdeckt wurrn is. De afslute Helligkeit bedrocht 8,96. De Asteroid hett en hell, silikatriek Böverflach mit en Albedo vun 0,211.

Nah wat de Asteroid nömmt wurrn is weet man nich.
Clyde Hart (Jazzmusiker)

**Clyde Hart** (* 24. Februar 1910; † 19. März 1945 in New York City) weer en US-amerikaansch Jazz-Pianist, de den Modern Jazz up dat Piano vörbereit hett.

Clyde Hart keem 1930 mit Jap Allen nah Kansas City un eenig Johren later nah New  York, wo he mit Stuff Smith af 1937, mit Roy Eldridge 1939-1940, Lucky Millinder 1941, mit John Kirby 1942/43, mit Billy Eckstine in’ Sömmer 1944 un Oscar Pettiford Enn’ 1944 speel. He is an Tuberkulose storven, noch bevör he en angemeeten Bidrag to de Entwicklung vun den Bebop leisten kunn, de sien Rang entspraken harr. He weer tietwies en fragten Musiker för Studioupnahmen: He is up Schallplatten to hören mit Ben Webster, Coleman Hawkins, Dizzy Gillespie un Charlie Parker, aber ok mit Lionel Hampton, Rubberlegs Williams, Henry Allen, Chu Berry, Don Byas, Cozy Cole, Tiny Grimes, Billie Holiday, John Kirby, Hot Lips Page, Stuff Smith, Trummy Young u. a.. 

Hart hett für Lionel Hampton 1942 den Titel *In The Bag* arrangeert un nehm tüschen 1944 un 1945 ünner eegen Plaaten up, u. a. mit Byas, Parker und Gillespie för Continental. He speel as en vun der eersten Pianisten mit de Musikers vun den  Bebop un blivt vör allen dör sien Mitwarken an Charlie Parkers eersten Schallplatteninspelungen in Erinnerung.

## Literatur
* Martin Kunzler: *Jazz-Lexikon*, Reinbek, Rowohlt, 1988

## Weblenken
* Clyde Hart up Continental Schallplatten - up English - The Remington Site

## Enkeld Nahwiesen
Jean Goldkette

**Jean Goldkette** (* 18. März 1899 in Valenciennes, Frankriek; † 24. März 1962 in Santa Barbara, Kalifornien) wurr as Jazz-Pianist un Bandleader bekannt. 

Goldkette is in Grekenland upwussen un gung in Russland up de School, bevör he 1911 in de USA utwannert is. 

He hett völ Jazz- un Danzbands leit, dorünner sien woll bekanntst Band in de Johren 1924 bit 1929 in Detroit. Tüschen 1927 un 1929 gelungen hüm, anfangend mit Irving Berlins „(You Forgot to) Remember“, dartein Hiterfolge in den Billboard *Top 30*. Sien letzt spoodriek Titel weer „Tip Toe Through the Tulips“, en Leed ut de Film *Gold Diggers of Broadway*. In disse Band hebbt – to ünnerscheedlich Tieden – Bix Beiderbecke, Hoagy Carmichael, Jimmy Dorsey, Tommy Dorsey, Eddie Lang, Frankie Trumbauer, Joe Venuti, Pee Wee Hunt, Don Murray un völ annern speelt.  

1927 hett Paul Whiteman de meesten vun Goldkettes best Bandliddmaaten afwurben.  1930 hett Jean Goldkette den Jazz verlaaten, um as Agent un klassisch Pianist to arbeiten. Goldkette hulp eerst bi de Organisatschoon vun de McKinney’s Cotton Pickers un de Orange Blossoms, de as Casa Loma Orchestra berühmt wurrn. Midden vun de 1930er Johren harr he kien Geld mehr. 1939 weer he de Manager vun dat *American Symphony Orchestra*. 1945 un 1947 hett he ok weer en eegen Band leit. 1955 is he as Konzertpianist uptreden. 1960 hett he noch en Comeback in’ Jazz versöcht.

## Privates
1939 hett he Lee McQuillen heiraadt, mit de he bit 1961 in Detroit wahnt hett. De letzte Tiet vun sien Leven hett he in Kalifornien verbrocht.

## Literatur
* Carlo Bohländer, Reclams Jazzführer

## Weblenken
* Goldkette in dat Red Hot Jazz Archive
* The Jean Goldkette Foundation
Alan Hume

**Alan Hume** (* 16. Oktober 1924 in London; † 13. Juli 2010 in Chalfont St. Giles, Buckinghamshire) weer en britischen Kameramann.

## Leven un Wark
Hume hett sien Beroop vun Grund op lehrt: Mit 18 Johren hett he wiel den Tweeten Weltkrieg as „Loopjung för allens“ för *Olympic Film Laboratories* in Acton, Middlesex bi London, as he kortfristig inspringen müss för een vun de „Clapper Boys“, de ok 2. Kamerahelpsmann weer un to’n Kriegsdeenst intogen weer. De Steed weer in de Denham Filmstudios vun Alexander Korda, de to disse Tiet de gröttsten Studios in disse Oort in’t hele Vereenigte Königriek weern. Speelbaas David Lean hett em hier ünnerstütt un he steeg bald to’n 2. Kamerahelpsmann („Focus-Puller“) op.

1944 is ok Hume to’n Kriegsdeenst intogen worrn. Bit to de Demobiliseeren hett he bi de Fleet Air Arm as Fotograaf deent. As e krieg to Enn weer hett he wedder as Focus-Puller för de Denham Studios un för de Pinewood Studios arbeit. 1950 hett he denn de Opgaven vun’n 1. Kamerahelpsmann („camera operator“) övernahmen. Sien eersten Film as verantwoortliche Kameramann weer de Filmkummedie *No Kidding - Beware of Children* vun den Speelbaas Gerald Thomas för de Beaconsfield Studios vun Peter Rogers in Buckinghamshire. Teihn Johren is he bit disse Studios bleven. Dorna hett he sülvststännig arbeit un hett in de 1960er Johren ok de Opgaven vun en Lichtgestalter för Film un Feernsehn övernahmen.

Bekannt worrn is Hume in de 1970er un 1980er Johren dör sien Kameraarbeiten för James-Bond-Filmen mit Roger Moore, för den em Speelbaas John Glen in de Pinewood Studios holt hett. He hett 1976 de Skisprung-Szeen to Anfang vun *The Spy Who Loved Me* dreiht un weer bi *For Your Eyes Only* to’n eersten mol 1. Kameramann. Dorna hett he all Bond-Filmen vun Glen dreiht. Ok na’t Enn vun sien egen Arbeit  is Hume jümmer wedder na de Drapens vun ehmolige Bond-Mitarbeiters kamen, toletzt 2009 bi dat Begeevnis *From Pinewood with Love*.  

Hume weer ok verantwoortlich för den sössten Deel vun de Star-Wars-Reeg *Return of the Jedi*, för de britische Filmkummedie *A Fish Called Wanda* un för eenige mehr. Vun de 1990er Johren an hett he blots noch för’t britische Feernsehn arbeit un töög sik 1998 vun de Kameraarbeit in’t Privatleven torüch.

In’t Johr 1964 is he in de British Society of Cinematographers wählt worrn, vun de he Vörsitter weer vun 1969 bit 1971. In’t Johr 1989 is he för den *Best Cinematography Award* nomineert wesen. Sien Autobiografie *A Life through the Lens. Memoirs of a Film Cameraman* is 2004 rutkamen.

Hume harr veer Kinner, de jüst so as een vun sien Enkelsöhnen, all in’t Filmgewarf oder achter de Kamera arbeit hebbt oder dat ok vundaag noch doot.

## Filmografie (Utwahl)

## Publikatschonen
* Alan Hume (mit Gareth Owen): *A Life through the Lens. Memoirs of a Film Cameraman.* Mit en Vörwoort vun Peter Rogers un Kevin Connor. MacFarland & Company 2004

## Borns


## Weblenken

* Naroop för Alan Hume un Kortbiografie op mi6.co.uk (engelsch)
21 v. Chr.

## Wat passeert is
To'n eersten Mol överhoop is wat vun de Quaden to höörn. Dat is en Unnerdeel vun dat Volk vun de Sueben, de to de Germanen tohöörn doot.

## Boren

## Storven
22 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* um 22 v. Chr. rüm: Herodes Boethos, Herodes den Groten sien Söhn.

## Storven
23 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* um 23 v. Chr. rüm: Herodes Archelaos, König vun Judäa († um 18 n. Chr. rüm)

## Storven
24 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren

## Storven
* um 24 v. Chr. rüm: Quinctilius Varus, röömschen Ridder (* um 70 v. Chr. rüm)
26 v. Chr.

## Wat passeert is

## Boren
* um 26 v. Chr. rüm: Publius Petronius, röömschen Politiker († nah 46 n. Chr.)

## Storven
28 v. Chr.

## Wat passeert is
* Unner Octavianus warrt anfungen, Turin sien eerst Stadtviddel to boen. 
## Boren

## Storven
Ruun

Een **Ruun** of **Wallak**  is een Hingst (van Peer, Esels of anner Deerten, wat to dat Geslecht van de Peer tobehöört), de kastreert is, dat heet een Hingst, wor de Klöten van wegnahmen sünd. Dat Woord *Wallak* bedüüdt soveel as een Peerd, wat kastreert is, nettso as de Peer uut de Walachei. *Ruun* bedüüdt ‚kastreert‘.

 
Dör de Kastratschoon (oder dat *Runen*) verlüst de Hingst sien Vermögen, Fahlen to tügen. Man ook sien Beren warrt tomehrst anners. De Hormoons binnen dat Deert annert sück en de Deerten warrt geruhiger. So warrt it lichter, se in een Heerd to integreern. 

Wenn slichts een van de Klöten wegnahmen warrt, ümdat – wat geböhren kann - de anner Klööt nich macklich to reken is, denn warrt dat Deert ook unfruchtbor, man dat annert sien Beren nich.

Bi de Kastratschoon warrt dat Deert - en in Sünnerheed ook de Klöten - bedooft. Dor sünd twee Weeg, een Peerd to kastreren: Dat kann stahn of liggen. Wenn dat Deert liggt, is dat feliger. Dor is alltieds de Gefohr, dat dat Deert  – ofschoonst bedwelmt – noch trappt. Liggt dat Peerd, köönt de Beens mit Lichten tohoopbunnen warrn. So kann dat nich mehr trappen. De Ingreep duurt sowat een Viddelstünn. De Wund warrt achter de Operatschoon nich tohoophecht. Denn kann de apen Snittsehr jeder Dag schoon spöölt warrn. Dat duurt sowat dörtig Daag, bitdat de Hingst nich mehr fruchbor is nah de Ingreep. So lang blifft noch fruchtbor Material in dat Deert trüch nah de Ingreep.

De Kastratschoon warrt tomehrst bi Enters of Twenters uutföhrt. 

## Inkelt Nahwiesen
Fahl

En **Fahl** (ok **Fahlen** oder **Föllen**) is dat Junge van en Peerd un warrt so nöömt, wenn dat noch nich öller is as een Johr. Bi annere Deerten van dat Geslecht Peer (as Zebras un Esels) warrt de Jungen ok Fahlen nöömt. 

En Seken un en Heken seht meist gliek ut. De Verschelen kamt later, wenn de Deerten öller warrt. Dat Geslecht van en Fahl kann een liekers faststellen. Dor mutt een ünner de Steert kieken. De Geslechtsdeelen för en Seken sünd alreeds to sehen. 

Nah en Dracht van üm un bi ölven Maanden warrt en Fahl tomeist nachts born. Wenn dat Fahl jüst boren is, wüll dat noch nich lopen. Man binnen een oder mehr Stünnen versöcht dat vun sülvst uptostahn. Vunwegen sien Benen to wiet uteneen staht, wankt dat up sien Poten. Dat Fahl geiht, wenn dat sien eerste Stappen in de Welt sett, direktermang na dat Jüdder van de Tööt. De eerste Melk warrt ok Beestmelk nöömt un bargt veel Stoffen, de dat Fahl good bruken kann.
Shasta

De **Shasta** sünd en noordamerikaansch Indianerstamm in de USA, de in de Siskyou County in Kalifornien, bzw. in dat süüdlich Oregon (Jackson County un Klamath County) leevt hebbt. Över dat Entstahn vun de Naam gift dat verscheeden Versionen. Meest wurrd seggt, dat de Naam vun *Sǔsti'ka*, afstammt, en bekannt Indianerstamm de um 1840 dicht bi Yreka in Kalifornien beheimatet weer. 

Hööftnehrensborn vun de Shasta weern Lachs, Musseln, Hirsch un Lüttwild, klüftig Jäger weern aber ok in de Laag Göös to jagen, de se mit Piel un Bagen, hör wichtigst Wapen, erleggt hebbt. To de wieder Nehrensmiddel hörrn Eckeln un Beeren. De Fisch wurr ok dröögt un kunn dormit länger upbewohrt wurrn.  

Hannelt wurr Obsidian, Dentaliummusseln, Solt, Eckeln, Köörven un af un an Kanus. 

So as de anner kalifoornsch Stammen ok, weern se nich in Clans organiseert un hebbt in eenzelt Dörper wahnt. 

In’t 18. Johrhunnert geev dat ruch weg 3.000 Shasta-Indianer. Hüüd leevt noch etwa 100 Stammesliddmaaten in de Quartz-Valley-Reservation in’ Siskyou County un eenig in Yreka, Kalifornien.

## Kiek ok

* List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent

## Weblenken
*Informatschonen över  de Shasta (engelsch)
*De Shasta up accessgenealogy.com (engelsch)
Kattje

Een **Kattje** is de Naam van de Jungen van een Katt, bit dat se so een half Johr oold sünd. Kattje is een Diminutiv en besteiht uut dat Woord *Katt* en dat Anbacksel *je*. Kattje heet denn lütt Katt.

De Drachtigheed duurt bi de Katten normaal 63 Daag. Een Tömt besteiht mehrsttieds uut 3-6 Kattjes. 

Wenn de Kattjes tüschen veer en twölf Weken oold sünd, fangt bi de Katten de Sozialisatschoonsprozess an. De Jungen lehrt de Ümgang mit Menschen en anner Deerten. Dat is wichtig, dat de Deerten anregt warrt en hehr Beren lenkt warrt.
Mit rund 9 Weken warrt de Deerten ent’t tegen Kattenseekt en Kattensnööv. Mit 12 Weken warrt dat Enten wedderhaalt. Dat is feliger för de Tieren, wenn  se eerst dornah na buten ruutlaten warrt. 

To hehr tokümstig Baasjes kaamt de Katten mit so 12 bit 13 Weeken. So köönt de lütt Deerten noch mennig Dingen van hehr Moder lehrn, wenn se in de Sozialisatschoonsprozess binnen sünd.

Dat Woord *Kattje* stickt ook binnen in de Firma *Kattjes*, de Snuppkraam herstellt.
Joe Kayser

**Joe Kayser** (* 14. September 1891 in St. Louis, Missouri; † 3. Oktober 1981 in Evanston, Illinois) weer en US-amerikaansch Slagtüüchspeler un Big Bandleader vun den Swing un de Popmusik.

Joe Kayser hörr to de fröh Jazz-Bandleader vun de Middleren Westen vun de USA. He is in  St. Louis upwussen, wo he sien musikaalsch Utbilln kreeg. 1917 is he nah New York City trucken un speel Slagtüüch in Earl Fullers Orchester in dat *Rector's Restaurant*. To dat Oorchester hörr ok Ted Lewis. In’ Eersten Weltkrieg hett Kayser in de US Navy deent. He speel ok in en lütt  Navy-Ensemble, to dato k de Violinist Jack Benny horn de. Nah Kriegsenn’ speel he in dat  *Meyer Davis Orchestra*, bevör he 1921 sien eerst fiev-Mann stark Formatschoon in St. Louis grünnd hett, dat he, nahdem he immer mehr Spood harr, ok vergrötert hett. De Band weer ständig up utdehnt Tourneen in Form vun so nömmt *One-Night-Stands*. Gene Krupa weer tietwies Liddmaat vun disse Band.  Kayser hett denn den Hööftsitz vun de Band nah Rockford, dornah 1924 nah Chicago. In de nächst fiev Jahren harr Joe Kayers Orchester ständig Engagements in de *Aragon* un *Trianon* Ballrooms. 1929 hett Kayser sien Band uplööst un wurr musikaalsch Direkter un MC bi *Diversy Theatre* in Chicago. Dornah harr he en ähnlich Position bi *Midland Theatre* in Kansas City.

1930 is he nah Chicago torüchgahn un harr (mit en nee Band) Engagements in den *Arcadia* un *Mary Garden* Ballrooms. In disse Tiet hebbt in sien Orchester völ jung Musikers speelt, de later Vertreder vun den Chicago Jazz weern.  He is mit sien Band 1933 un 1934 bi de Weltutstellung uptreden u. a. as Begleitband vun de Danzerin Sally Rand. 1936 hett he de Band aber uplööst un hett as Künstleragent för den Sender NBC arbeit. 1943 wessel he to MCA, för de he dat Büro in Chicago leit hett un wo he bit to sien Rohstand 1955 bleev.

## Born
* Leo Walker: *The Big Band Almanac*. Ward Ritchie Press, Pasadena. 1978

## Weblenken
* Bigband database
Evgenij Najer

**Jewgeni Najer** (russ. Евгений Юрьевич Наер; bi de FIDE *Evgeniy*; * 22. Juni 1977 in Moskau) is en russisch Schach-Grootmeester. 

Najer hett mit fiev Johren Schach vun sien Vader lernt. Sien Trainer weer lang Alexander Petrovich Bodisko; siet de sien Dood versöcht Najer ahn Trainer uttokommen. In de russisch Mannschapsmeesterschap speel he eerst för *Norilsky Nickel*, siet Midden vun de 2000er-Johren für *TPS Saransk* un 2009 för *Moskau 64*. In de Schachbundsliga-Saison 2007/08 speel he för den *[[SV Wattenscheid]]*. Mit *Husek Wien* wunn he in sien eerste Saison, 2008/09, de öösterrieksch Mannschapsmeesterschap.

Najer wunn de russisch Jöögdmeesterschap U20. 1996 wunn he en Turnier in Pardubice, 1998 kunn he nochmal in Pardubice winnen, wobi he sien eerste GM-Norm schafft hett. Den Titel kreeg he 1999. In’ August 2002 kunn he dat *US Open* in Cherry Hill Township, NJ winnen, in’ März 2004 dat *Capelle-la-Grande-Open*. In’ Juli 2005 wunn he dat *Maccabiah-Turnier* in Jerusalem un in’ Februar 2007 dat *Moskau Open*. Den *President's Cup* in Baku wunn he in’ Mai 2008, in’ Juli 2008 un Juli 2009 dat *World Open* in Philadelphia.

Sien aktuell Elo-Tall bedrocht 2672 (Stand: Juli 2010), de bither hööchste Elo-Tall 2682 in’ Oktober 2008. Sien best FIDE-Weltranglistenposition weer de 27. Platz in’ Juli 2006.

## Weblenken

* FIDE-Kort (engelsch)
* Partiebispelen Najers up chessgames.com (engelsch)
* Interview mit Najer (engelsch; PDF, 243 kB)
Volkert Ipsen

**Volkert Ipsen** (* 5. Januar 1954) is en plattdüütschen Ledermaker un Schriever.

Ipsen is 1954 boren un op Noordstrand opwussen. He weer later Schoolmeester an dat Carl-Jacob-Burckhardt-Gymnasium in Lübeck un is Mitarbeider bi dat Plattdüütschzentrum Ratzeborg. Ipsen is verheiraadt un hett twee Kinner.

## Warken

* *Leeder, di ik speel.* (LP), Ariola-Eurodisc, Gütsel 1979
* *Na Odenbüll, Krüüzweg un Noorde. Gedichten.* Sülvsverlag, ahn Oort [ca. 1995]
* *Nordstrand fangt an bi de Damm. Gedichten.* Sülvsverlag, ahn Oort [ca. 1995]
* *Een bleuhen Boom. Gedichten.* Sülvsverlag, [Lübeck] 2000
* *Wenn de blauen Jungs we’r spälen.* (CD), Musikhaus Andresen, Lübeck [2000]
* *Heimat un Wöer. Gedichten un Gedenken.* Sülvsverlag, Lübeck 2002
* *Kiek doch eenmol na mi hen.* (CD), Lübeck 2003

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Louise Lasser

**Louise Lasser** (* 11. April 1939 in New York) is en US-amerikaansch Schauspelerin.  

## Leven
Lasser wurr in New York geboren un is in en jöödsch Öllernhuus upwussen. Se hett politisch Wetenschapen an de Brandeis University studeert. Louise Lasser weer van 1966 bit 1969 mit de Schauspeler un Speelbaas Woody Allen verheiraadt.   

## Loopbahn
Dör de Ehe mit Woody Allen harr se de Mögelkeit, ok in eenig vun sien Filme mittospelen, so as in Every Thing You Always Wanted to Know About Sex * But Were Afraid to Ask. Bekannt wurr se buterdem dör hör Dorstellung vun en neurotisch Huusfru in de Soap Mary Hartman, Mary Hartman, de van 1976 bit 1977 an 5 Daag in de Week leep. 1999 speel se noch in de Mystery Men mit.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
Frank Löwik

**Franciscus Gerhardus Hieronymus (Frank) Löwik** (* 30. September 1956 in Almelo; † 23. Februar 2009 in Liwwadden) weer en plattdüütschen Schriever un Historiker.

Löwik is in Almelo boren, aver in Liwwadden opwussen. He hett an de Rieksuniversität Grönnen Geschicht un Düütsch studeert un later as Schoolmeester för Geschicht, Maatschoppeelehr un Düütsch an de School Piter Jelles Aldlân in Liwwadden arbeidt. 2003 hett he sien Dokter över dat Thema *De Twentse beweging, strijd voor modersprake en eigenheid* maakt.

He hett tohoop mit Goaitsen van der Vliet 1994 de Tiedschrift *[[De Nieje Tied]]* grünnt un 1997 Book 1 von de Asterix-Reeg as *Ne gesjichte van Asterix den Galliër* op Twentsch översett.

Löwik weer verheiraadt un harr dree Kinner. He is 2009 storven, nadem em de Aorta reten is.

## Warken

* *Op n biester (Niejmoodse schetsn in t Almeloos).* De Oare útjouwerij, Eanske 1993
* *Flantuutn.* De Oare útjouwerij, Eanske 2007
Timo Schultz

**Timo Schultz** (* 26. August 1977 in Wittmund) is en düütsch Footballspeler.  

Schultz fung dat Footballspelen bi den *TuS Esens* in Oostfreesland an. Bit 2000 speel he denn bi Werder Bremen. Van 2000 bit 2002 speel he för den VfB Lübeck. Dornah wessel he för en half Johr to’n Harburger TB 1865. Van Januar 2003 bit 2005 weer he för  Holstein Kiel aktiv. Dorbi wurr he vun de damalig Trainer Frank Neubarth sogor in de 2. Mannschap utsorteert. De Fans vun Holstein weern dormit aber nich tofräe un hebbt protesteert un he keem weer in de eerste Mannschap torüch. Sien Karriere harr he eenig all drangeven un he wull up Lehramt in Hamborg studeeren. He wessel denn to de Saison 2005/06  to’n FC St. Pauli in de Regionalliga Nord. He weer dor ok blots för de tweet Mannschap vörsehn, keem aber gau in de 1. Mannschap rin un schaff in de Saison 2006/07 den Upstieg in de 2. Bundsliga un in de Saison 2009/10 sogor den Upstieg in de Bundsliga. An’ 25. September 2010 hett he denn ok sien eerst Bundsligaspeel tegen Borussia Dortmund makt. 

Nah sien aktiv Loopbahn weer he tonächst Trainer bi den FC St. Pauli. Siet 2024 is he Trainer vun den 1. FC Köln.

## Weblenken
* Timo Schultz Homepage
* Timo Schultz bi Kicker-online
Eugen II.

**Eugen II.** († 27. August 827) weer van Mai 824 bit to sien Dood Paapst. Sien Name bedüüd „de Eddelborene“ (greeksch)

In‘ Interesse vun de siet Stephan IV. good Beziehungen tüschen Paapst un Kaiser hett Eugen II. sien Wahl sofort Kaiser Ludwig den Frommen mitdeelt, de dat ok sofort bestätigt hett un sien öldsten Söhn Lothar I., nah Italien schickt, um Eugen II. in de sien Utnannersetten mit de röömsch Bevölkerung bitostahn.

Dordör keem dat to de Constitutio Romana van 11. November 824, de de kaiserliche Böverhoheit över Rom, den Karkenstaat un de Kurie sekern de un de ünner annern bestimm, dat de Paapstwahl blots vun den Klerus un den Adel vörnommen wurrn sull un de nee wählt Paapst noch för de Weihe den Trüeeid up den Kaiser leisten muss. De Konflikt tüschen Paapst Eugen un de Stadt Rom harr somit to en nicht lütt Minneseeren vun de vun Paapst Paschalis I. gewährt Privilegien führt.

In‘ Tegentoog leet Ludwig de Fromme den Paapst in binnerkarklich Fragen free Hand, insbesünnere insowiet Eugen II. an de bilderfrüendlich Haltung vun sien Vörgänger fasthull un sück dormit in en to de Tiet bedüüdsamen Konflikt in Widerspruch ok to en grooten Deel vun de Kark setten dee. Dat de Paapst gewillt weer, de Reformbestrebungen vun Karl den Grooten wieder to maken, wies sück in Harvst 826 up de vun 62 Bischööp ut all Deelen vun Italien besöcht Synode in Rom, de Maßnahmen to de Hebung vun de Karkentucht un Klerikerbildung besluuten dee.

Nah sien Dood wurr Valentin sien Nahfolger.

## Literatur
* Rudolf Schieffer: *Eugen II.* In: Lexikon des Mittelalters, Bd. 4 (1989) Sp. 78.

## Weblenken
* Eugen II. in de Katalog vun de Deutsche Nationalbibliothek
* 
* Indraag in de Catholic Encyclopedia (engelsch) Utgaav 1913
* Gesamtwark vun Migne Patrologia Latina mit Inholtsverteken
* Personennaamdatei