open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Verdrag vun Shimoda

De **Verdrag von Shimoda** (russ’sch: Симодский договор oder Симодский трактат; japaansch 日露和親条約 *nichiro washin jōyaku*) weer en Verdrag twischen Japan un Russland, de an’n 7. Februar 1855 in Shimoda ünnertekent worrn is.

För Japan hett Toshiakira Kawaji ünnerschreven un för Russland Jewfimi Wassiljewitsch Putjatin.

De Verdrag hett ünner annern fastleggt, dat de Havens von Nagasaki, Shimoda un Hakodate för russ’sche Scheep apen stahn schöölt, dat de dor Water un Holt opnehmen köönt. Ok de Grenz twüschen Russland un Japan in’n Noorden is mit den Verdrag dat eerste Maal offiziell fastleggt worrn. De Kurilen noorden von Iturup schullen an Russland gahn, Iturup sülvs un de Eilannen in’n Süden an Japan. Op Sachalin schullen all beid lieker togang wesen. De Saak mit Sachalin hett aver to veel Stried föhrt un 1875 hebbt sik Japan un Russland denn in’n Verdrag von Sankt Petersborg nee eenigt.
Agathe-Lasch-Pries

De **Agathe-Lasch-Pries** warrt all dree Johr in Hamborg von’n Senaat för besünnere Leistungen op dat Rebeet Noorddüütsche Spraakforschung utgeven. Dat eerste Maal weer 1992. He is mit en Priesgeld von 5000 Euro verbunnen. De Naam ehrt Agathe Lasch.

## Winnerschen un Winners

* 1992: Ingrid Schröder, Universität Hamborg
* 1995: Jürgen Ruge, Universität Hamborg
* 1998: Matthias Vollmer, Universität Griepswoold
* 2001: Christian Fischer, Universität Mönster
* 2004: Birgit Kellner, Universität Flensborg
* 2007: Markus Denkler, Universität Mönster, för sien Dokterarbeid *Sterbefallinventare. Text- und variablenlinguistische Untersuchungen zum Schreibsprachenwechsel in Westfalen (1500 – 1800)*
* 2010: Wilfried Zilz, Universität Göttingen, för sien Dokterarbeid *Das Ortswörterbuch von Eltze in der Region Hannover. Praktische und theoretische Studien zur syntopischen Lexikographie*
* 2013: Tom Smits, Universität Antwerpen, för sien Dokterarbeid *Strukturwandel in Grenzdialekten. Die Konsolidierung der niederländisch-deutschen Staatsgrenze als Dialektgrenze*
* 2016: Viola Wilcken, Universität Kiel, för ehr Dokterarbeid *Historische Umgangssprachen zwischen Sprachwirklichkeit und literarischer Gestaltung. Formen, Funktionen und Entwicklungslinien des ‚Missingsch.’*
* 2019: Marie-Luis Merten, Universität Patterbuorn, för ehr Dokterarbeid *Literater Sprachausbau kognitiv-funktional: Funktionswort-Konstruktionen in der historischen Rechtsschriftlichkeit*

## Kiek ook bi
* List vun plattdüütschen Priesen
Jakobus de Jüngere

**Jakobus de Jüngere** († um 62 in Jerusalem?) weer de jüngere vun de beiden Apostels mit Naam Jakobus. To’n Unnerscheed vun den öllern Jakobus hett he den Binaam „de Jüngere“ kregen. Anners warrt he ok na sien Vadder „Jakobus, Alphäus sien Söhn“, nömmt. 

## Bibel
He steiht in de Bibel blot in de Apostellisten Matthäus 10,3; Markus 3, 18; Lukas 6,15 un Apostelgeschicht 1,13. Dor heet he „Jakobus, Alphäus sien Söhn“, gegen den annern Jakobus over, de dor „Jakobus, Zebedäus sien Söhn“ nömmt warrt. 

## Graff
Sien Graff schall in de Stadt Rom, in de Basilika Santi Apostoli ween. 

## Noch annere Lüde in de Bibel mit Naam Jakobus
In de Karkengeschicht is dat vorkamen, dat Alphäus sien Söhn ok as Jakobus de Lüttje ankeken wurrn is. Annere menen, he weer  desülvige ween, as Jakobus de Gerechte, de Broer vun Jesus. 

Jakobus de Lüttje warrt in dat Bibelbook blot man eenmol nömmt (Matthäus 27,56). Dor heet dat, he weer de Söhn vun en Jüngersche mit Naam Maria un he weer de Broer vun en Mann mit Naam Joses. De Karkentraditschoon hett nu seggt, düsse Maria weer desülvige, as „den Kleophas siene Maria“ ut dat Evangelium na Johannes (Joh. 19,25). To’n Deel is in de Traditschoon düsse Maria to en Halfsuster vun Jesus siene Mudder Maria maakt wurrn. Dor keem denn noch to, dat Kleophas as Broer vun Jesus sien Vadder Joseph ankeken wurrn is. Ut de Bibel is dat so nich rut to finnen.

Dat annere Lüde em as Jesus sien Broer ankeken hefft, kummt dor vun her, dat na de kathoolsche Traditschoon de Bröer vun Jesus, de in de Bibel nömmt weert, as siene Cousins ankeken weert. Dor hannelt sik dat um Jakobus, Simeon, Judas un Joses bi. Vunwegen de Tendenz, dat all Figuren in de Bibel mit lieken Naam as desülvigen Personen ankeken wurrn sünd, sünd denn Simon, Judas un Joses overeen sett wurrn mit de Apostels Simon Zelotes, Judas Thaddäus un Joseph Barnabas ut de Apostelgeschicht. As en föfften Broer is denn noch Matthäus hento nahmen wurrn, vunwegen dat dat woll desülvige is, as de Töllner Matthäus, Alphäus sien Söhn, ut dat Matthäusevangelium. Grund for düsse ganzen Denkoperatschonen is de Gloven vun de kathoolsche Karken, Maria, Jesus siene Mudder, weer Jumfer ween un ok as Jumfer storven. Vundeswegen hett se, na Jesus, keen annere Kinner hebben drofft. Un Jesus, so seggt dat de kathoolsche Lehr, hett se „sunner Placken“ annahmen.

## Verehrung
Vunwegen dat Jakobus, Jesus sien Broer, mit en Küül dootslahn wurrn is, is bi de Biller vun Jakobus vun dat Middeloller af an, de Apostel Jakobus meist mit en Küül afbillt. He warrt as Schutzpatroon un Natschonalhilligen vun Uruguay ankeken. 

## Denkeldag
* Kathoolsch: 3. Mai, tohopen mit Philippus
* Evangeelsch: 3. Mai
* Anglikaansch: 1. Mai
* Orthodox: 9. Oktober

## Belege


## Weblenken

*
Apostel

**Apostel** (vun greeksch *απόστολος* Apostolos „Gesandter“) betekent

* Apostel, Jesus Christus siene Apostels in dat nee Testament,
* Apostel, Baha’u’llah siene Apostels,
* Apostel, Posten in de Kark von de Mormonen,
* Apostel, Posten in de Neeapostoolsche Kark.

**Apostel** is de Familiennaam von

* Hans Erich Apostel (1901–1972), Komponist ut de so nömmte Tweete Wiener School,
* Leo Apostel (1925–1995), belgischen Philosophen,
* Marie-Luise Apostel (* 1945), düütsche Politikerin (SPD),
* Rudolf Apostel (* 1932), düütschen Politiker.

Kiek ok bi: Der Apostel, The Apostle.
Apostel (Jesus Christus)

En **Apostel** (vun greek. ἀπόστολος *apóstolos* oder  aramääsch *saliah* „Gesandten, Sendbade“) is een, de en Kunn oder Bottschop overbringen deit in'n Naam vun een annern, de em stüert hett. Dat Woort warrt sunnerlich in de Bibel ehrn Sinn bruukt vun en Minschen, de vun Jesus vun Nazaret losschickt is, um dat Evangelium kunnig to maken. Eenmol warrt ok Jesus sülms en „*Apostel...vun den Gloven, den wi bekennt*“ nömmt (Hebr. 3,1).

## Jesus siene eersten Apostels
De eersten Apostels sünd, na de christliche Traditschoon, de 12 Jüngers vun Jesus. Judas Iskariot hett sik later sülms dat Leven nahmen, nadem he Jesus verraden harr. Dor is denn Matthias nafolgt. So hett dat 12 Apostels geven, man een vun jem is uttuuscht wurrn. Twolf is en symboolsche Tahl. 


De 12 Apostels harrn in de lesten Johre vun Jesus to den binnersten Krink vun siene Anhängers tohöört. Nadem Jesus sturven weer, gungen se bi un breden dat Evangelium in Judäa, Syrien, Lüttasien un Süüdeuropa (mit Rom) ut. 

Düt sünd de eersten Jüngers un Apostels vun Jesus ween:

# Andreas (Broer vun Simon Petrus)
# Bartholomäus
# Philippus
# Jakobus (Alphäus sien Söhn)
# Jakobus de Öllere (mit Binaam „Boanerges“, Söhn vun Zebedäus)
# Johannes (mit Binaam „Boanerges“, annern Söhn vun Zebedäus)
# Judas Thaddäus (ok Judas Lebbäus nömmt, Broer vun Jakobus den Jüngeren)
# Matthäus (ok “Levi” nömmt)
# Matthias (na de Himmelfohrt hett he den Platz vun Judas Iskariot innahmen)
# Simon Petrus (Petrus is en Oversetten vun sien Binaam Kephas)
# Simon (faken mit den Tosatz "de Zeloot" oder  "de Ievrige")
# Thomas

## Latere Apostels
* Ok Paulus hett sik sülms en Apostel nömmt, ofschoonst he Jesus nie nich drapen harr, so lang, as de up de Eer leven dö. Man he vertell sülms, he harr em later sehn, as Jesus al in’n Himmel weer un dor weer he to’n Anhänger vun Jesus dör wurrn. Faken warrt he vundeswegen ok as 13. Apostel tellt.

*Fudderhen dreegt ok annere Baden den Titel “Apostel”: Barnabas, Silas, Timotheus, Andronikus un den siene Fro Junia.

## De Apostels un de apostoolsche Nafolg in de christliche Karken
De Röömsch kathoolsche un de Orthodoxe Karken nömmt sik sülms en „apostoolsche Karken“. Düsse Naam steiht up de Grundlaag vun den „Primat vun Petrus“. Düt Lehrstück seggt, Petrus weer „de Eerste mank de Apostels“ ween (*Principes Apostolorum*). Vundeswegen harr Jesus em ok de Herrschop over siene Karken geven. Na de „Apostoolsche Sukkzeschoon“, de in de kathoolsche Karken gellen deit, is de Herrschop vun Petrus dör Handupleggen an de Paavsten overdragen wurrn. Un de Regeern vun de annern Apostels is denn an de Bischöpp overgahn.
Juan María Bordaberry

**Juan María Bordaberry Arocena** (* 17. Juni 1928 in Montevideo; † 17. Juli 2011 ok dor) weer en uruguayisch Politiker un Veehtüchter. He weer van 1972 bit 1976 Präsident vun Uruguay, af 1973 herrsch he mit en  zivil-militärischen Diktatur över dat süüdamerikaansch Land. 

Bordaberry is 1969 in de Partido Colorado intreden un weer van 1969 bit 1972 Landwertschapsminister ünner den Präsidenten Jorge Pacheco Areco. 1971 wurr he to de sien Nahfolger wählt un hett dat Präsidentenamt 1972, midden in en Wertschapskrise, antreden. He hett denn versöcht, mit autoritär Maatnahmen Herr vun de Laag to wurrn un hett Liddmaaten vun dat Militär in sien Regeeren halt. Ünner den Druck vun dat Militär hett Bordaberry dat Parlament uplööst, Gewerkschaften verboden un de Börgerrechte buten Kraft sett. Dat all broch aber nich den Spood, den sück dat Militär so vörstellt harr un so hebbt se Bordaberry 1976 afsett. Sien Nahfolger wurr denn för en Övergangstiet de achtzigjohrig Alberto Demicheli.

An’ 10. Februar 2010 hett hüm en Gerichtshoff in Montevideo to 30 Johren Haft veroordeelt. Hüm wurr de Bröök vun de Verfaaten un de Errichtung vun en zivil-militärischen Diktatur vörschmeeten. Bordaberry seet all siet November 2006 wegen politisch Gewaltverbreken in Haft, hett sien Straaf aber siet Januar 2007 ut gesundheitlich Grünnen in’ Huusarrest afseeten..

Sien Söhn is de Politiker Pedro Bordaberry, de to de Präsidentschapswahlen 2009 in Uruguay antreden is. 

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* DNB-Katalog
Lorenzo Batlle y Grau

**Lorenzo Cristóbal Manuel Batlle y Grau** (* 10. August 1810 in Montevideo; † 8. Mai 1887 ok dor) weer en uruguayisch Politiker ut de Partido Colorado. Wiels de Belagerung vun Montevideo weer he  Kriegsminister. Van 1868 bit 1872 weer he Präsident vun de Republik Uruguay. Sien Söhn José Batlle y Ordóñez wurr 1903 Präsident vun Uruguay.

Nahfolger vun Lorenzo Batlle y Grau wurr denn Tomás Gomensoro.
Sobhuza II.

König **Sobhuza II.** (* 22. Juli 1899; † 21. August 1982) weer van 1899 bit 1968 de Böverste Hööftling vun Swasiland. Nah de Unfhängigkeit vun Swasiland vun Grootbritannien regeer he dat Land bit 1982 as König.

In dat Öller vun veer Maand wurr he to’n Herrscher utroopen; sien Grootmoder  Labotsibeni Gwamile Mdluli övernehm de Regentschap. Se hett hüm de Herrschap an‘ 22. Dezember 1921 övergeven. As Swasiland an‘ 6. September 1968 in de Unafhängigkeit vun Grootbritannien entlaaten wurr, hett he sück tegen den liberalen Verfaatensansatz vun de Briten richt. Nahdem de 1973 Partei *Ngwane National Liberatory Congress* 3 vun de 24 Seeten kreegen harr, hett he den Notstand utroopen. He hett dat Parlament un all Parteien afschafft un regeer as afsoluter Herrscher.

Tellt man sien Jöögdjohren mit, weer he 83 Jahre lang König un dormit  Rekordholler vun all historsch sekert Herrscher.

## Weblenken
* Geschichte vun Sobhuza II. (''www.sntc.org.sz'')
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Alberto Demicheli

**Pedro Alberto Demicheli Lizaso** (* 7. August 1896 in Rocha; † 12. Oktober 1980 in Montevideo) weer en uruguayisch Afkaat un Politiker ut de *[[Partido Colorado (Uruguay)|Partido Colorado]]*. 

Demicheli wurr as Söhn vun Pedro Geronimo Demicheli Mussio un Balbina Lizazo Ballarena boren. He weer verheiraadt mit Sofía Álvarez Vignoli de Demicheli, mit de he twee Kinner,  Julio Alberto und Maria Adelina, hett.

Demicheli weer en bekannt Jurist un Natschonalökonom un weer ünner Gabriel Terra Binnenminister vun Uruguay. Van 12. Juni 1976 bit 1. September 1976 weer he  Interimspräsident vun Uruguay, nahdem de Militärs Juan María Bordaberry afsett harrn. De Nahfolger wun Demicheli wurr denn Aparicio Méndez.

## Weblenken
* Bild vun Alberto Demicheli
William Howard Stein

**William Howard Stein** (* 25. Juni 1911 in New York City; † 2. Februar 1980 ok dor) weer en US-amerikaansch Biochemiker. He kreeg  1972 den Nobelpries för Chemie för sien Arbeiten to de chemisch Struktur un to de  katalytisch Wirken vun dat aktiv Zentrum vun dat Ribonukleas-Molekül, muss sück den Pries aber mit Stanford Moore un Christian Boehmer Anfinsen deelen.

## Biographie
William H. Stein hett van 1927 bit 1929 an de Philips Exceter Academy studeert un gung dorna an de Harvard University un de Columbia University, wo he 1938 sien’ Dokter makt hett.  In’ Ansluss doran wurr he Eerst Mitarbeiter un later Perfesser an dat Rockefeller-Institute in New York.

## Wark
William H. Stein un Stanford Moore gelung mit de Ribonukleas eerstmalig, de Primärstruktur vun en Enzymmolekül vullstännig uptokloren, wobi se en vun hör entwickelt  Aminosäureanalysator insetten deen. Dit Gerät hett dat mögelk makt, Proteine uptolösen, de ut en gröttere Antall vun eenzelt Aminosüeren upbaut sünd. Dör de Upkloren vun de Struktur wurr de Weg to dat Verständnis vun dissen Enzym platt makt un de Grundlaag to de Erforschung vun wiedere Enzymen leggt. 

## Literatur
* Bernhard Kupfer: *Lexikon der Nobelpreisträger.* Patmos Verlag, Düsseldorf 2001, ISBN 3-491-72451-1
* *Brockhaus Nobelpreise - Chronik herausragender Leistungen.* Brockhaus, Mannheim 2004, ISBN 3-7653-0492-1

## Weblenken
* Stanford Moore up de Siet vun den Nobelpries (engelsch)
* Personennaamdatei
Partemang

En **Partemang** oder **Schiethuus** (ok *Tante Meier* nöömt) is en lütt Huus mit en Toilett in, dat en beten af von’t Wahnhuus steiht.

Fröher harrn de Hüüs keen fleten Water un de Toilett weer dorüm ok nich mit Water spöölt. De Lüüd hebbt in en Ammel scheten un miegt. Vonwegen den Röök kunn disse Ammel nich binnen’t Huus stahn. Dorüm harrn de Lüüd en lütt Huus extra af von’t Huus. De Ammel müss denn jümmer, wenn he vull weer, op’n Mullhümpel bröcht warrn (un is denn mehrstentieds ingraavt worrn).

In dat 20. Johrhunnert hebbt de Hüüs ok op’n Lannen all fleten Water kregen un de Lüüd hebbt Baadkamern mit waterspöölt Toiletten kregen. Dat Partemang is in Middeleuropa denn bilütten utstorven. Dat gifft aver noch Rebeden, in de dat keen fleten Water un Afwater gifft, in de Schiethüüs noch begäng sünd. Ok Feernhüüs in Skandinavien hebbt faken Partemangs.

## Weblenken
Hünenbedden von Grundolendörp

De **Hünenbedden von Grundolendörp** sünd en Hünengraffsteed von de Noordsche Megalitharchitektur bi Grundolendörp in’n Landkreis Stood in Neddersassen. 

Dat sünd alltohoop veer grote Hünenbedden, de all een (to de Längsass) dwars stellt Rechteckdolmen hebbt. En föfft Hünenbedd hett dat bet in dat 19. Johrhunnert noch geven.

De veer middellangen Bedden liggt na Westen to vör dat Dörp, hen na Bliersdörp, in en Bökenholt, dat Dohren heet. De Rechteckdolmen harrn maal twee Decksteen, de aver bloot noch bi de Kamern I un IV dor sünd. Von Kamer II fehlt een un von Kamer III fehlt all beid. Bi de Anlaag III düüdt dat Draagsteenmunster dor op hen, dat dor villicht dree Decksteen op legen hebbt. De Bedden I bet III liggt in en Reeg, de Noordwest-Süüdoost utricht is, wieldes Nr. IV üm 30 m parallel versett na Süüdoosten liggt. De Dreerformation is alltohoop bi 120 m lang. De Togäng to de Kamern III un IV liggt in’n Noordoosten, de beiden annern in’n Süüdwesten. 

De Anlaag I is mit 51 m de längst un hett sik ok opbest hollen. 75 Findlinge rahmt ehr in. Bloot de Kamer in Bedd I liggt op de Längd betagen meist in’e Midd. De dree annern sünd wat na de Ennen hen versett. De Bodden weer mit en Plaaster ut runne Geröllsteen plaastert un leeg op en Aschschicht, de op 2845 v. Chr. (unkalibreert) dateert warrn kunn. De funnen Knaken un Bigaven sünd as Tweetgräffnis in de Bronztied in de Bedden ingraavt worrn. Welk Decksteen wiest Schalen. Bi en Graavakschoon 1905 hett Carl Schuchardt binnen de Anlagen I un II Steenplaaster mit en Grött von üm un bi 2,5 m² funnen. In Kamer III hett he en Beker ut de Snoorkeramiktied un en eern Sleev funnen. 

## Literatur

* H. Schirnig (Rutgever): *Großsteingräber in Niedersachsen.* 1979
Rita Hayworth

**Rita Hayworth** (* 17. Oktober 1918 in New York; † 14. Mai 1987 in New York, börgerlich *Margarita Carmen Cansino*) weer en US-amerikaansch Schauspelersche un Dansersche.

Rita Hayworth wurr as *Margarita Carmen Cansino* as dart Kind vun den spaanische Danser Eduardo Cansino un de sien amerikaansche Ehefru Volga Hayworth boren.
Hayworth fung ehr Karriere Ennen van de 30er Johren an. De Filmsellschop Columbia nehm se 1937 ünner Verdrag. Weltwiet beröhmt wurrn is se as Star in *Gilda*.

Se speel mit Cary Grant in *Only Angels Have Wings*, Fred Astaire in *You'll Never Get Rich* un *You Were Never Lovelier*, Gene Kelly in *Cover Girl*, Orson Welles in *The Lady from Shanghai*, Frank Sinatra in *Pal Joey*, Gary Cooper in *They Came to Cordura* und John Wayne in *Circus World*. 

## Filmografie (Utwahl)

## Literatur
* John Kobal: *Rita Hayworth: The Time, The Place and the Woman*. W.W. Norton, New York 1977, ISBN 0-393-07526-5
* Joe Morella, Edward Z. Epstein: *Rita. The Life of Rita Hayworth*. Allen, London 1983, ISBN 0-385-29265-1
* Gerald Peary: *Rita Hayworth: A Pyramid Illustrated History of the Movies*. Harcourt, 1976, ISBN 0-515-04116-5
* Gene Ringgold: *The Films of Rita Hayworth*. Citadel Press, Secaucus, NJ 1974, ISBN 0-8065-0439-0
* Caren Roberts-Frenzel: *Rita Hayworth: A Photographic Retrospective*. Abrams, New York 2001, ISBN 0-8109-1434-4
* James Hill: *Rita Hayworth: A Memoir*. Robson, 1983, ISBN 0-671-43273-7
* Adrienne L. MacLean: *Being Rita Hayworth. Labor, Identity and Hollwood Stardom*. Rutgers University Press, New Brunswick 2004, ISBN 0-8135-3389-9
* Neil Grant: *Rita Hayworth in Her Own Words*. Hamlyn, London 1992, ISBN 0-600-57459-8

## Weblenken

* Literatur vun un över Rita Hayworth in de Düütschen Natschonalbökeree
* Fotos vun Rita Hayworth
* Fanseite (englisch)
* Fanseite (englisch)
Theuderik IV.

**Theuderik IV.** (* nah 711; † twuschen den 16. März un den 30. April 737) weer de Söhn vun Dagobert III. un de vorleste König vun dat Frankenriek, de ut dat Huus vun de Merowingers stammen dö. 715 is he bi de Throonfolg utlaten wurrn un Chilperik II. is an siene Stäe to'n König vun Neustrien maakt wurrn. 716 keem he „to'n Uptehn“ in dat Kloster Chelles. As Chilperik 721 sturven weer, bestimm de Huusmeier Karl Martell, dat Theuderik nu Schaddenkönig weern scholl. Martell harr de Macht in dat Frankenriek dormols in siene Hand. Dat gifft keen Borns over dat, wat in de Tied vun Theuderik siene Regeerung passeert is. He is 737 doot bleven un bit to'n Vörjohr 743 hett numms mehr up den fränkschen Throon seten. 

## Literatur
* Eugen Ewig: *Die Merowinger und das Frankenreich*. 2. Uplage, dörkeken un noch mol overweg gahn. Verlag W. Kohlhammer, Stuttgart u. a. 1993, ISBN 3-17-012557-5 (*Urban-Taschenbücher* 392).
* Pierre Riché: *Die Welt der Karolinger*. Reclam, Stuttgart 1981, ISBN 3-15-010307-X.
* Reinhard Schneider: *Königswahl und Königserhebung im Frühmittelalter. Untersuchungen zur Herrschaftsnachfolge bei den Langobarden und Merowingern*. Anton Hirsemann, Stuttgart 1972, ISBN 3-7772-7203-5 (*Monographien zur Geschichte des Mittelalters* 3), (To desülvige Tied: Berlin, Freie Univ., Habil.-Schr., 1970/71).
* Karl Ferdinand Werner: *Die Ursprünge Frankreichs bis zum Jahr 1000*. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1995, ISBN 3-423-04653-8, (*dtv* 4653 *dtv-Wissenschaft*).
Neustrien

**Neustrien** oder **Neustria** weer in de Johre vun 511 bit 737 en sülvstännig Königriek in den noordwestlichen Deel vun dat Frankenriek. Dat leeg twuschen de Loire un den Schelde-Stroom. De ganze Tied over hett dat Huus vun de Merowingers düsse Gemarken regeert.  In den Loop vun de Tied hett Neustrien faken Krieg harrt mit sien Naber in'n Oosten, dat weer Austrasien. Man faken hefft de beiden Länner ok densülvigen König harrt. Neustrien weer Nafolger vun dat Riek vun Soissons un Vorlöper vun dat Westfrankenriek. Siene Hööftlinge hefft den Titel vun en *[[König]]* dragen. 

As dat Frankenriek unner de Karolingers in dat 8. Johrhunnert wedder vereenigt wurrn weer, sünd de Naams Austrasien un Neustrien ut de Geschicht verswunnen. As denn unner Karl den Groten siene Nafolgers dat Riek wedder ut'neenfullen weer, sünd dor in dat 9. Johrhunnert de neen Deelrieke Oostfrankenriek un Westfrankenriek vun wurrn. 

## Neustrien siene Könige
* 584–629 Chlothar II. *de Junge*
* 629–639 Dagobert I. *de Gode* (tohopen mit Austrasien)
* 639–657 Chlodwig II.
* 657–673 Chlothar III.
* 673–673 Theuderik III.
* 673–675 Childerik II. (tohopen mit Austrasien)
* 675–691 Theuderik III. (to'n 2. Mol)
* 691–695 Chlodwig III.
* 695–711 Childebert III.
* 711–715 Dagobert III.
* 715–721 Chilperik II. *(Broder Daniel)*
* 721–737 Theuderik IV.
* 737–741 Karl Martell (as Huusmeier un tohopen mit Austrasien)
* 741–743 Pippin III. (as Huusmeier)
* 743–751 Childerik III.

## Weblenken
* Kaart mit de Grenzen vun de Unner-Königrieke um 600 rüm.
List von de gröttsten Eilannen op de Welt

Disse List wiest de gröttsten Eilannen op de Welt bet dal to en Grött von 1000 km².

## List

## Footnoten
Laptewsee

De **Laptewsee** (russ’sch: море Лаптевых) is en Deelsee von de Nöördliche Iessee noorden von Sibirien in Russland. Nöömt is se na de russ’schen Forschers Chariton Prokofjewitsch Laptew un Dmitri Jakowlewitsch Laptew. De Laptewsee warrt in’n Westen dör de Taimyrhalvinsel un Noordland (twischen de de Wilkizkistraat liggt) von de Karasee afdeelt un in’n Oosten dör de Neesibirischen Eilannen von de Oostsibirische See.

In’n Noorden warrt allens bet op de Höögd von dat Arktische Kap bet Kap Anisi to de Laptewsee tellt. Dat bedüüdt en Grött von üm un bi 672.000 km². De deepste betherto funnen Steed in de See liggt bi 3.385 Meter ünner de See. De dörsniddliche Deepd is 578 m.

De wichtigsten Strööm, de in de Laptewsee münnt, sünd de Lena, de Chatanga, de Olenjok un de Jana.
Gele See

De **Gele See**  (,  oder ) is de noorden Deel von de Oostchineesche See un so en Blangensee von’n Pazifik. Se liggt twischen de Halvinsel Korea mit de Staten Noord- un Süüdkorea in’n Oosten un de Volksrepubliek China in’n Westen. Na Süden to is de Gele See na de Oostchineesche See apen. In’n Noorden liggt de twee groten Buchten Bucht von Korea (noordoosten) un Bohai-See (noordwesten), de dör de Halvinsel Liaodong vonenanner afdeelt sünd. In de Bohai-See münnt ok de beiden groten Strööm Hai He un de Gele Stroom.

Sien Naam hett de See af von dat gele Water, dat sien Klöör von’n Löss hett, den de Gele Stroom in de Gele See driggt.

De Gele See hett en Grött von üm un bi 380.000 km², is narms deper as 105 m un in’n Dörsnidd 44 m deep. De Gele See hett grote Wattrebeden.

## Rebeed

De Internationale Hydrograafsche Organisation gifft de Grenzen von de Gele See so an:

*In’n Süden.* De Lien von 33° 17′ Noord von Saisyu To (Quelpart) [nu as Jeju-do kennt] na de faste Wall [von China].
*In’n Süüdoosten.* Von de western Kant von Quelpart na Ka Nyo (34° 13′ N) in de Mengoru Grupp, denn na de Noordspitz von Oku To (34° 22′ N), na de Westspitz von Syo-Zyonan To un de Noordspitz von Zyonan To (34° 24′ N) na en Punkt an de Küst von Tin To (34° 25′ N) langs de Noordwest-Kst von dit Eiland na ehr Noordspitz, un denn liek na Noordoosten na den fasten Wall von Korea.


## Weblenken

## Footnoten
Paektu

De **Paektu** is en 2744 m hogen Vulkaan in de Changbai-Bargen an de Grenz von Noordkorea (Provinz Ryanggang) un de Volksrepubliek China (Provinz Jilin). He is de gröttste Barg in Noordkorea. In de Caldera liggt en groten Kratersee, de Hevensee.

De Paektu is en Stratovulkaan. De meist fiev Kilometer brede Caldera is woll bi dat Utbreken von’n Vulkaan in dat Johr 969 AD (± 20 Johr) mit en Weert von 7 op den Vulkanexplosivitätsindex un 96 km³ utsmeten Materaal kamen. Dat Water ut’n Hevensee flütt in’n Noorden ut’n Krater rut un formt en 70 m hogen Waterfall. An de Anbargen von’n Paektu hebbt de Strööm Songhua, Tumen un Yalu ehr Borns.

In de Johren 1413, 1597, 1668, 1702 un 1903 is de Vulkaan noch wedder utbraken.

## Weblenken
SV Ohlers/Ottendörp

De **SV Ohlers/Ottendörp** () is en Footballvereen ut Ohlers in’n Landkreis Stood in Neddersassen. De eerste Footballmannschop von de Froonslüüd speelt in de Regionalliga Noord. De eerste Mannschop von de Mannslüüd speelt in de Landsliga Lümborg.

## Geschicht

### Froonslüüd

2004 sünd de Froonslüüd in de Regionalliga Noord opstegen. In de eerste Saison is de Mannschop Veerten worrn. In de Saison 2009/10 sünd se denn Drüdden worrn, wat bet nu de beste Platz weer, den se schafft hebbt. In disse Tied hett ok Lena Petermann bi Ohlers/Ottendörp mitspeelt, de denn na’n Hambörger SV in de Football-Bundsliga wesselt is.

### Mannslüüd

De Mannslüüd sünd 1976 in de Verbandsliga Noord opstegen un hebbt dor twee Johr lang mitspeelt. Na’t Afstiegen hebbt se teihn Johr bruukt, bet se wedder in de Landsliga West opstegen sünd. Na een Saison is de Mannschop in de Landsliga Oost wesselt, wo se 1991 Föfften worrn sünd, wat betherto jemehr best Platz weer. Dree Johr later is de Mannschop denn bi de Ligareform in de Landsliga Lümborg indeelt worrn. In de Saison 2008/09 sünd se Meester worrn un in de Neddersassenliga Oost opstegen. Dor hebbt se den twölvten Platz maakt, sünd aver dör en Ligareform wedder afstegen. Mit Tobias Duffner un Jannik Löhden hett de Vereen twee Spelers in de 3. Football-Liga vörbröcht.

## Weblenken

* Websteed von’n Vereen (hoochdüütsch)
Ottendörp (Ohlers)

**Ottendörp** () is en Dörp mit üm un bi 575 Inwahners in de Gemeen Ohlers in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

Ottendörp liggt op de Stoder Geest.

De Naveröörd sünd Ohlers, Bookholt un Klethen in’n Noordoosten, Bokel in’n Süüdoosten, Wangersen in’n Süden, Wens un Viehbrook in’n Süüdwesten, Kohlenhusen in’n Westen un Winnerswohl un Örsdörp in’n Noordwesten.

## Historie

Vör 1885 weer dat Dörp in de Böörd Ohlers binnen dat Amt Harsfeld. Na 1885 hett dat denn to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Landkreis Stood.

Von 1967 bet to’n 1. Juli 1972 weer de Oort Liddmaat vun de Gemeen Ottendörp-Klethen binnen de Samtgemeen Ohlers. Mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 is de fröher sülvstännige Gemeen Ottendörp mit de Gemeen Ohlers tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Ottendörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Ohlers.

För de Kathoolschen is de St.-Michaels-Kark in Harsfeld tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Mariä Himmelfohrt in Buxthu höört.

De Karkhoff Ottendörp liggt en beten buten den Oort an de Straat *Hunnbarg*. De Kapell op’n Karkhoff is 1968 inwieht worrn. 

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Ottendörp löppt de Kreisstraat 55, de in’n Oosten na Klethen un an de Landsstraat 124 föhrt un un’n Noorden över Kohlenhusen un Örsdörp na Kokerbeek. Lüttjere Straten loopt na Viehbrook, Wens un Bokel. De L&nbsp;124 geiht in’n Süüdwesten över Wangersen na Heeßel un Zeven un in’n Noorden över Ohlers na Harsfeld un Stood.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 47 Zittens liggt so 15 Kilometer in’n Süüdoosten von Ottendörp an de L&nbsp;130.

De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Bargst an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu.

### Ver- un Entsorgung

Dat Afwater ut Ottendörp warrt över dat Kanaalnett na dat Klärwark Bookholt afföhrt un dor reinigt.

## Kultur

### Sport

De Ottendörpers speelt bi’n SV Ohlers/Ottendörp in Ohlers mit. De Footballmannschop von de Froonslüüd speelt in de Regionalliga Noord. 

## Footnoten



## Weblenken
Wangersen

**Wangersen** is en Dörp in de Gemeen Ohlers in’n Landkreis Stood, Neddersassen. To den Oort höört ok de lüttjeren Öörd Lütt Wangersen un Hogenhusen.

## Geografie

Wangersen liggt op de Stoder Geest. De Born von’n Knüllbeek liggt dicht bi dat Dörp.

De Naveröörd sünd Ottendörp in’n Noorden, Bokel un Ohrenswohl in’n Noordoosten, Lütt Ippens in’n Süüdoosten, Sellhorn in’n Süden, Steddörp in’n Süüdwesten un Wens un Viehbrook in’n Westen.

## Historie

De öllste Nawies, dat Minschen in de Gegend von Wangersen leevt hebbt, sünd ole Hünenbedden in de Feldmark. Von fröher 32 is aver bloot noch een nableven.

Dat eerste Maal in de Oorkunnen kummt Wangersen as *Wagersen* an’n 11. November 1105 vör. Disse Oorkunn hannelt von dat Utstafferen för dat ne’e Klooster Katelnborg dör Adela von Katelnborg.

Vör 1885 weer dat Dörp in de Böörd Ohlers binnen dat Amt Harsfeld. Na 1885 hett dat denn to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Landkreis Stood.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 18 Soldaten ut Wangersen fullen oder vermisst un in’n Tweten 33.

Von’n 1. Januar 1971 bet to’n 1. Juli 1972 weer de Oort Liddmaat von de Samtgemeen Ohlers. Mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 is de fröher sülvstännige Gemeen Wangersen mit de Gemeen Ohlers tohoopleggt worrn. 

### Inwahnertall

### Religion

Wangersen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Ohlers.

För de Kathoolschen is de St.-Michaels-Kark in Harsfeld tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Mariä Himmelfohrt in Buxthu höört.

Wangersen hett aver ok en egen Karkengebüüd von de Neeapostoolsche Kark. 

De Oort hett en egen Karkhoff, de an de *Karkhoffstraat* liggt.

## Weertschop un Infrastruktur

Wangersen hett en egene freewillige Füürwehr, de 1935 grünnt worrn is.

### Verkehr

Wangersen liggt an de Landsstraat 124, de in’n Süüdwesten na Steddörp, Heeßel un Zeven föhrt. In’n Noordoosten löppt de L&nbsp;124 na Ohlers un Harsfeld. Na Oosten geiht von de L&nbsp;124 de L&nbsp;127 af, de na Ohrenswohl un Obbens löppt. Lüttjere Straten gaht ans na Sellhorn un Ottendörp.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht op’n Karkhoff.                                                      

Dat Heimaathuus Wangersen, en utboot oold Neddersassenhuus, is an’n 13. Juni 1992 inweiht worrn.

## Literatur

* Ewald Albers: *Wangersen: früher und heute, 1105-2005.* Heimatvereen Wangersen, 2005

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed över Wangersen (hoochdüütsch)
Austrasien

**Austrasien** oder ok **Austrien** (vun lat.: *Austrasia* oder *Auster*) weer de Naam for den ööstlichen Deel vun dat Frankenriek, gegen dat Westriek Neustrien over. Dat kann woll seggt weern, dat in Austrasien de Weeg vun dat Huus vun de Karolingers in stahn hett. 

## Geschicht
Austrasien (also Land in'n Oosten) weer vun Chlodwig I. sien Dood in dat Johr 511 af an bit to Pippin den Jüngeren de meiste Tied en sülvstännig Deel-Königriek vun de Franken. De Hööftstadt weer Metz. To dat Riek hören de fränkschen Gemarken um Rhien, Maas un Mosel to. Blangen Metz weern dat de Städer Reims, Köln un Trier. Dor keem denn noch all dat Land to, wat vordem to de Germanenstämm tohöört harr, de nu unner de Franken ehr Jück leven döen. Unner den eersten Deelkönig Theuderik weer dat Alemannien, later kemen dor ok Döringen un Bayern to. 

As dat Frankenriek unner de Karolingers in dat 8. Johrhunnert wedder vereenigt wurrn weer, sünd de Naams Austrasien un Neustrien ut de Geschicht verswunnen. As denn unner Karl den Groten siene Nafolgers dat Riek wedder ut'neenfullen weer, sünd dor in dat 9. Johrhunnert de neen Deelrieke Oostfrankenriek un Westfrankenriek vun wurrn. 

### Hartöge un Könige vun Austrasien
* 426 – 448 Chlodwig *De Ripuarier*
* 448 – 483 Childebert
* 483 – 509 Sigibert *de Lamme*
* 509 – 509 Chloderik *de Vadermörder*
* 509 – 511 Chlodwig I. *ok König vun Neustrien*
* 511 – 534 Theuderik I.
* 534 – 548 Theudebert I.
* 548 – 555 Theudebald
* 555 – 561 Chlothar I. *ok König vun Neustrien*
* 561 – 575 Sigibert I.
* 575 – 596 Childebert II.
* 596 – 612 Theudebert II.
* 612 – 613 Theuderik II. *ok König vun Neustrien*
* 613 – 613 Sigibert II. *ok König vun Neustrien*
* 613 – 623 Chlothar II. *ok König vun Neustrien*
* 623 – 638 Dagobert I. *ok König vun Neustrien*
* 638 – 656 Sigibert III.
* 656 – 662 Childebertus adoptivus
* 662 – 675 Childerik II.
* 676 – 679 Dagobert II.
* 678 – 691 Theuderik III. *ok König vun Neustrien*
* 691 – 695 Chlodwig III. *ok König vun Neustrien*
* 695 – 711 Childebert III. *ok König vun Neustrien*
* 711 – 715 Dagobert III. *ok König vun Neustrien*
* 715 – 717 Karl Martell
* 717 – 719 Chlothar IV.
* 719 – 720 Karl Martell *ok König vun Neustrien*
* 720 – 737 Theuderik IV. *ok König vun Neustrien*
* 737 – 743 Karl Martell 
* 743 – 751 Childerik III. *ok König vun Neustrien*

### Huusmeiers vun Austrasien
* ??? – 548 Parthemius
* ??? – ??? ???
* 576 – 581 Gogo
* 581 – ??? Wandalenus
* ??? – ??? ???
* 595 – ??? Protadus
* ??? – 600 Claudius
* 600 – ??? Gundulf
* ??? – 612 Landerik
* 612 – 613 Warnachar
* 613 – 616 Rado
* 616 – 623 Hugo *Chulus*
* 623 – 629 Pippin I.
* 629 – 639 Ansegisel
* 639 – ??? Pippin I. (to'n 2. Mol)
* ??? – 642 Otto
* 642 – 656 Grimoald de Öllere
* ??? – ??? ???
* 662 – 675 Wulfoald
* 675 – 675 Leudesius
* 675 – 679 Wulfoald (to'n 2. Mol)
* 679 – 714 Pippin II. *de Middelste*
* ??? – ??? ???
* 716 – 741 Karl Martell
* 741 – 747 Karlmann
* 747 – 751 Pippin III. *de Jüngere* (ok *de Korte* nömmt)

751 hett Pippin sik to'n König wählen laten un hett dor dat Amt vun den Huusmeier mit afschafft.

## Weblenken
* Kaart mit de Grenzen vun de Deelkönigrieke um 600 rüm
Emese Hunyady

**Emese Hunyady** (* 4. März 1966 in Budapest) is en ehmalge ungaarsch-öösterrieksche Iesflinklöperin.

Bi de Olympisch Winterspelen 1985 is se noch för Ungarn antreden, siet 1988 för Öösterriek. 

Sie weer mehrmals öösterrieksch Meesterin. 1993 wunn se bi de Europmeesterschapen de Gesamtwertung, in dat Johr 2000 weer se Europameesterin över 1500 m. Weltmeesterin wurr se 1994 un 1999. Bi de Olympisch Winterspelen 1992 in Albertville wunn se en Bronzemedaille un 1994 in  Lillehammer de Gold- un Sülvermedaille för Öösterriek.

Bi de Olympisch Winterspelen 1998 weer se Fahnendrägerin bi den Intoog vun de öösterrieksch Mannschap. 

## Utteknungen
* 1992: Golden Verdeenstteken vun de Republiek Öösterriek
* 1994: Golden Ehrenteken för Verdeensten um de Republiek Öösterriek
* 1994: Sportlerin vun dat Johr in Öösterriek

## Weblenken
* Statistik bei ''Speedskatingnews''
* Fotos bi ''DESGphoto''
* Emese Hunyady in de Datenbank vun Sports-Reference.com (engelsch)
Stoder Geest

De **Stoder Geest** () is en Naturregion in dat Noorddüütsche Deepland.
Se nimmt en groten Deel von dat Elv-Werser-Dreeeck twüschen de Städer Hamborg, Bremen un Cuxhoben in un warrt von de Naturregionen Elvmaschen, Wessermaschen, Wesser-Aller-Siedland un Lümbörger Heid begrenzt. In de Nummernreeg von dat Bundsamt för Naturschutz driggt se de Nummer D27. 

Dat Rebeed von de Stoder Geest höört to de Landkreise Oosterholt, Veern, Cuxhoben, Rodenborg un Stood, de fröher den Regerungsbezirk Stood billt hebbt, un to lüttjere Delen to de Städer Bremen un Bremerhoben.

## Ünnerafdelen
De Stoder Geest is ünnerdeelt in de Moränenrebeden Wersermünner Geest un Zevener Geest, de dör dat Hamm-Oost-Daal deelt sünd, un de Achem-Veerner Geest, de von’n Rest dör dat Wümm-Daal afdeelt is.

## Einzelnachweise
Dagobert III.

**Dagobert III.** (* 699; † twuschen den 3. September 715 un den 29. Februar 716) weer Frankenkönig ut dat Huus vun de Merowingers vun 711 af an bit to sien Dood.

## Leven
Dagobert  weer Söhn vun den Frankenkönig Childebert III. († 711). As he (wohrschienlich in'n Februar) up'n Throon vun Neustrien un Austrasien keem, weer he na dat Ripuarsche Recht noch nich grootjöhrig. De wohre Macht hett in de Hannen vun den Huusmeier Pippin den Middelsten legen, man dat gung noch nich af, ohn, dat en worraftigen Merowinger König weer. In de Tied vun siene Regeerung gung dat hen un her twuschen Plektrudis, Karl Martell un Raganfrid. De harrn sik in'e Plünnen. Dagobert is fröh doot bleven. An un for sik weer sien Söhn Theuderik Nafolger, man denn is doch Chilperik II. up'n Throon böört wurrn. 

## Literatur
* Felix Dahn: *Die Völkerwanderung*. Kaiser Verlag, Klagenfurt 1997.
* Felix Dahn: *Die Franken*. Emil Vollmer Verlag, Wiesbaden 1999.
* Eugen Ewig: *Die Merowinger und das Frankenreich*. 4. Uplage mit Tosätz. Kohlhammer, Stuttgart u. a. 2001, ISBN 3-17-017044-9 (*Kohlhammer-Urban-Taschenbücher* 392).
* Reinhard Schneider: *Königswahl und Königserhebung im Frühmittelalter. Untersuchungen zur Herrschaftsnachfolge bei den Langobarden und Merowingern*. Anton Hirsemann, Stuttgart 1972, ISBN 3-7772-7203-5 (*Monographien zur Geschichte des Mittelalters* 3), (Togliek: Berlin, Freie Univ., Habil.-Schr., 1970/71).
* Karl Ferdinand Werner: *Die Ursprünge Frankreichs bis zum Jahr 1000*. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 1995, ISBN 3-423-04653-8, (*dtv* 4653 *dtv-Wissenschaft*).
Jules Alphonse Hoffmann

**Jules Alphonse Hoffmann** (* 2. August 1941 in Echternach, Luxemborg) it en franzöösch Bioloog vun luxemborgsch Afstammen un Perfesser an de Universität Straßburg. 2011 wurr hüm gemeensam mit Bruce Alan Beutler un Ralph Marvin Steinman de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken. 

## Leven un Wark
Hoffmann is in Luxemborg upwussen. Af 1961 studeer he an de Universität Straßburg Biologie un Chemie un kreeg dor 1969 bi Pierre Joly den Doktertitel *(docteur ès sciences)*. Siet 1964 weer Hoffmann todem as Forschensassistent an Centre national de la recherche scientifique (CNRS) in Straßburg tätig, af 1974 as Forschensdirekter.

Hoffmann hett sück mit Insekten un de hör Hormone befaat. As Postdoktorand gung he to Peter Karlson an de Philipps-Universität Marburg. 1978 kreeg  Hoffmann in Nahfolg von Joly en Professur för Zoologie un allgemeen Biologie in Straßburg. He hett sünners to den Stoffwessel vun dat Ümwannelhormoon  Ecdyson forscht un to dat Afwehrsystem vun Fleegen, namentlich den Antiinfektiva, de vun Fleegen synthetiseert un de to’n Deel vun en  Protein namens *Toll* aktiveert wurrd. Bi Minschen gifft dat ähnliche Proteine, de Toll-like Receptor nömmt wurr un en wichtige Rull bi de Ünnerscheeden vun dat Immunsystem tüschen „sülvst“ und„nich-sülvst“ spelen un Endotoxine binnnen könnt.

1978 övernehm Hoffmann an dat CNRS de Leitung vun de Arbeitsgrupp „Immunantwoort un Entwicklung bi Insekten“. 1994 wurr Hoffmann Direkter vun dat  Institut för molekulare un zelluläre Biologie vun dat CNRS, dat up de Campus vun de Universität Straßburg liggen deiht. Disse Positschoon hull he bit 2005. Hoffmann weer 2005/2006 un 2007/2008 Präsident vun de franzöösch Académie des sciences, deren Liddmaat he siet 1992 is.

2011 wurr hüm gemeensam mit Bruce Alan Beutler un Ralph Marvin Steinman de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken. Würdigt wurrrn de Opdecken vun Hoffmann un Beutler över de Aktiveeren vun de anboren  Immunität.

Hoffmann is verheiraadt un hett twee Kinner. Siet 1970 hett he de franzöösch Staatsangehörigkeit. 

## Utteknungen (Utwahl)
* 1988: Liddmaat Düütsch Akademie vun de Natuurforscher Leopoldina
* 1992: Liddmaat franzöösch Académie des sciences
* 2003: William B. Coley Award
* 2003: Liddmaat American Academy of Arts and Sciences
* 2004: Robert-Koch-Pries gemeensam mit Bruce Alan Beutler un Shizuo Akira
* 2006: Liddmaat Russisch Akademie vun de Wetenschapen 
* 2007: Balzan-Pries gemeensam mit Bruce Alan Beutler
* 2010: Rosenstiel Award gemeensam mit Ruslan Medzhitov
* 2011: Canada Gairdner International Award
* 2011: Shaw Prize gemeensam mit Bruce Alan Beutler un Ruslan Medzhitov
* 2011: Médaille d’or du CNRS
* 2011: Nobelpries för Physiologie oder Medizin gemeensam mit Bruce Alan Beutler und Ralph Marvin Steinman

## Weblenken

* Levensloop bi u-strasbg.franzöösch; in dat Internet Archive archiveert Lenken.

## Enkeld Nahwiesen
Star Trek: Phase Two

**Star Trek: Phase Two** (op platt so veel as „Reis na de Steerns: Tweete Phaas“) schüll de Titel warrn vun en Feernsehreeg, de vun Paramount Pictures as direkten Nafolger vun de Original Star-Trek-Reeg plaant weer.

De Feernsehreeg schüll dat Kunzept vun Star Trek wedder opgriepen, wobi ok dat Ruumschipp, de *USS Enterprise*, as ok de Kru ut de eersten Reeg beholen warrn schülln. Aleen de populäre Figur *Spock* weer nich vörsehn, vunwegen dat de Schauspeler Leonard Nimoy sien Rull nich wedder in’t Feernsehn wieterspelen wull. Dat harr ok dormit to doon, dat he meen, at Paramount sien Figur Spock dör nich drägbore Warflizenzen in UNschick bringen de. To’n Bispeel weer Spock op en Plakaat vun Heineken wiest, op dat dat Beer en beleven Effekt op Spock sien Ohren hett, de toeerst slapp rünnerhingt. Annere Borns seegt, dat Nimoy nich wedder Spock in en Reeg sehn wuull, de jede Week löpt.

An sien Steed weer en annern Vulkanier vörsehn mit den Naam Xon. In’n Gegensatz to Spock schülln sien Öllern beid Vulkaniers wesen. De Rull schüll vun David Gautreaux speelt warrn, de in’n Kinofilm denn in en korte Szeen as Commander vun de Ruumstatschoon *Epsilon 9* to sehn is. Man künn sik mit NImoy eenig warrn un em övertügen, sien olle Rull doch wedder to övernehmen.

Opletzt weer de Plaan denn aver doch kippt, vunwegen dat denn doch de Kinofilm *[[Star Trek: The Motion Picture]]* dreiht warrn schüll an Steed vun en wietere Reeg. Eenige Kulissen, de för de Reeg as fardig boet weern, sünd denn in’n Film bruukt worrn. Dat Dreihbook is ok so teemlich dat glieke as dat för de Pilotepisood vun de Reeg schreven worrn is. Dat Book lööp ünner den Produkschoonstitel *In Thy Image*.

En poor vun de plaanten Geschichten un Kunzepten sünd later in *[[Star Trek: The Next Generation]]* ümsett worrn, annere warrt in dat Fan-Fiction-Projekt *[[Star Trek: Phase II]]* bruukt.

## Literatur
* Judith Reeves-Stevens, Garfield Reeves-Stevens: *Star Trek Phase 2. Die verlorene Generation.* Heyne 1998, ISBN 3453140184

## Borns
Bokel

**Bokel** betekent

* Bokel, Gemeen in’n Kreis Pinnbarg, Sleswig-Holsteen,
* Bokel, Gemeen in’n Kreis Rendsborg-Eckernföör, Sleswig-Holsteen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Wiefelstäe in’n Landkreis Ammerland, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Cappeln in’n Landkreis Cloppenborg, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Essen in’n Landkreis Cloppenborg, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Beverst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Stadt Papenbörg in’n Landkreis Eemsland, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Sprokensell in’n Landkreis Gifhoorn, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Wietzendörp in’n Landkreis Heidkreis, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Bessenbrügge in’n Landkreis Ossenbrügge, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Bippen in’n Landkreis Ossenbrügge, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Ahusen in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Bokel, Oort bi Bevern in de Gemeen Bremervöör in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Jeem in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Freenbeek in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Gemeen Ohlers in’n Landkreis Stood, Neddersassen,
* Bokel, Oort in de Stadt Halle in’n Kreis Gütsel, Noordrhien-Westfalen,
* Bokel, Oort in de Stadt Ribberg in’n Kreis Gütsel, Noordrhien-Westfalen.

**Bokel** is de Familiennaam von

* Claudia Bokel (* 1973), düütsche Degenfechterin,
* Radost Bokel (* 1975), düütsche Schauspelerin.

Kiek ok bi: Bockel.
Lütt Wangersen

**Lütt Wangersen** () is en lütten Oort bi Wangersen in de Gemeen Ohlers (Samtgemeen Harsfeld) in’n Landkreis Stood, Neddersassen. In’n Süden grenzt de Oort direkt an’n Landkreis Rodenborg.

## Geografie

De Oort liggt op de Stoder Geest. In’n Süden flütt de Kohbeek langs.

De Naveröörd sünd Ohrenswohl in’n Noorden, Ohrensmoor-Oost un Wiegersen in’n Noordoosten, Groot un Lütt Woonst in’n Oosten, Vierden in’n Süüdoosten, Groot un Lütt Ippens in’n Süden, Hogenhusen un Sellhorn in’n Süüdwesten un Wangersen un Bokel in’n Noordwesten.

## Historie

Lütt Wangersen is in dat 19. Johrhunnert von Wangersen ut as Anbo anleggt worrn.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to de Böörd Ohlers in dat Amt Harsfeld tohöört. Na 1885 hett dat to’n Kreis Stood höört un von 1932 af an to’n hüdigen Landkreis Stood.

De Oort hett al jümmer mit to de Gemeen Wangersen tohöört. Mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 is de Gemeen Wangersen mit de Gemeen Ohlers tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Lütt Wangersen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Ohlers.

För de Kathoolschen is de St.-Michaels-Kark in Harsfeld tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Mariä Himmelfohrt in Buxthu höört.

De Doden warrt op’n Karkhoff Wangersen begraven.

## Weertschop un Infrastruktur

För Lütt Wangersen is de freewillige Füürwehr Wangersen mit tostännig.

Weertschop gifft dat nich veel. En beten Bueree un en Paintballanlaag.

### Verkehr

En lütt Stück in’n Oosten von Lütt Wangersen löppt de Kreisstraat 54 langs, de in’n Noorden in Ohrenswohl de Landsstraat 127 krüüzt un wieder na Ohlers geiht un in’n Süden na’n Landkreis Rodenborg (dor as K&nbsp;139) un an Groot Ippens langs na de L&nbsp;130 bi Zittens. De L&nbsp;127 geiht von Ohrenswohl in’n Noordoosten na Obbens un Buxthu un in’n Süüdwesten över Steddörp un Bötzen na Heeßel un Zeven. In’n Oosten föhrt de K&nbsp;131 na Woonst un an de L&nbsp;130. Lüttjere Straten gaht in’n Süüdwesten över Hogenhusen na Lütt Ippens un in’n Westen na Wangersen an de L&nbsp;127.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 47 Zittens liggt so negen Kilometer in’n Süüdoosten von Lütt Wangersen an de L&nbsp;130.

De nächste Bahnhoff is so bi twölv Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Harsfeld an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu. Von 1917 bet 1971 hett dat ok Personenverkehr op de Bahnlien Wilst–Töst geven. De Bahnhoff Kohmöhlen weer in düsse Tied acht Kilometer in’n Süden.

## Literatur

* Ewald Albers: *Wangersen: früher und heute, 1105-2005.* Heimatvereen Wangersen, 2005

## Footnoten
Steenkist von Hogenoh

De **Steenkist von Hogenoh** is en Steenkist ut de Bronztied, de in Hogenoh an de Straat in’t *Krögerfeld* bi’n Karkhoff funnen worrn is. 

De Steenkist leeg in’n Oosterbarg un höört to en Grupp von Graffbargen op en Geestrügg. De Graffbargen sünd vondaag all afföhrt. Na’n Eersten Weltkrieg is de Oosterbarg bilütten afföhrt worrn. Dor is ok en üm un bi 2,5 m × 3,5 m groot Boomsark-Steenpacken bi tweimaakt worrn. 1930 hebbt se en loodrecht Steenplaat funnen, de de Steenkist afsluten dee. 

De Boddendenkmaalpleger is denn ropen worrn un hett de Steenkist ünnersöcht. De Kist is dor nich wieder bi freeleggt worrn, dat dat Denkmaal in situ in’e Eer blieven kunn. 

In de dree Viddel mit Sand füllte Kist weren blangen Knakenresten, de op dat Boddenplaaster legen, en Biel, en afbraken Stück von en Pook un en Fibel, all ut Bronz. Dör de Bronzstücken kunnen de Funnen relativ genau dateert warrn. Dat Biel is en Noordsch Randkantenbiel. De Wust ünner de Randkant is mit en Streekmunster smückt. De Typ Biel stammt ut de Periood 11 (1500-1250 v. Chr.) na Oscar Montelius. De Fibel un de Pook höört ok in de Öllere Bronztied. De Fibel ut twee Delen wiest Spiralen an Vör- un Achterenn von’n Bögel. De Bögel wiest Spiraallienen, de rundüm loopt. Von’n Pook is de gröttste Deel von de Kling, de Faatplaat mit en Angel un twee Neten nableven. Later is de Steenkist woll noch wedder för en Brandgräffnis apen maakt worrn. 

De Versöök, de Steenkist an Oord un Steed to wohren, müss denn opgeven warrn. 1964 hebbt se de Kist kumplett utbuddelt. De Langsieden sünd von twee smalle Steen begrenzt. De Smallsied na Westen hen warrt von en gröttern un en lüttern Steen billt, de na Oosten hen von en enkelt Steen. De gröttste Deel von de Kist warrt von en groot Decksteen todeckt. En lüttern liggt över de Ingangssied. De Lück, de twischen de Decksteen blifft, is mit lüttjere Steen dichtsett worrn.

Dat Denkmaal liggt vondaag ünner grote Bööm an en Steed, de von wied to sehn is. Üm de Boomgrupp mit dat Denkmaal is en Tuun rüm.


Bild:Hagenah-Steinkistengrab-1.jpg
Bild:Hagenah-Steinkistengrab-2.jpg
Bild:Hagenah-Steinkistengrab-3.jpg


## Literatur

* Jürgen Deichmüller: *Eine Steinkiste der älteren Bronzezeit bei Hagenah, Kr. Stade*. In: *Nachrichten aus Niedersachsens Urgeschichte*. 34, 1965, , 83f.

## Weblenken

* Indrag bi Megalithic.uk (engelsch)