Katalin Karikó

**Katalin Karikó** (* 17. Januar 1955 in Szolnok) is en ungarsch-US-amerikaansch Biochemikerin. De Swoorpunkt vun hör Forschung liggt up de  RNA-vermittelten Immunaktivierung. Gemeensam mit den amerikaanschen  Immunoloog Drew Weissman hett se de Mögelkeit opdeckt, dör Nukleosid-Modifikatschoon de Immunogenität vun RNA to ünnerdrücken. Disse Technologie hett den therapeutischen Gebruuk vun mRNA mögelk maakt un bill de Grundlaag för de Entwicklung mRNA-footend COVID-19-Impstoffe (RNA-Impstoff). An‘n 2. Oktober 2023 wurrn hör un Weissman de Nobelpries för Physiologie oder Medizin tospraaken.

## Leven
Katalin Karikó wurr as Dochter vun en Bookhollersche un en Slachter boren. Nahdem se dat Gymnasium in Kisújszállás afslooten harr, fung se 1973 en Biologiestudium an de Universität Szeged an, dat se 1978 afsluuten dee. An de sülvige Universität kreeg se 1982 en Doktertitel in Biochemie. All wiels hör Tiet in Szeged hett se an de Synthetiseeren vun RNA arbeit.

Se hett hör Postdoc-Forschung an dat Institut för Biochemie vun dat Biologische Forschungszentrums vun de Ungarsche Akademie vun de Wetenschapen wieder führt. 1978 wurr se as Informantin vun de ungarsch Geheimpolizei rekruteert, woto se nah eegen Angaven aber erpresst wurr, indem hör Utwirken up hör Karriere oder Repressalien gegen hör Vader androht wurrn. Se harr aber nie nich en Bericht för den Staatssekerheitsdeenst verfaat. 1985 verlor hör Labor sien Finanzeeren un Karikó hett Ungarn mit hör Mann un hör tweejohrig Dochter in Richt USA verlaaten.Bi de Inwannern in de USA hemm se 900 Pfund in en Teddyboor insmuggelt, Geld, dat se dör den Verkoop vun hör Auto un den Koop vun britischen Pund up den Swaartmarkt kreegen harrn.

Se hett denn en Inladen an de Temple University in Philadelphia annommen, wo se dree Johr lang arbeit hett, ansluutend wessel se an de University of Health Science, Bethesda, bevör se af 1989 an de Medizinischen Fakultät vun de  University of Pennsylvania arbeiten dee. 1998 hett se den Immunologen Drew Weissman, Perfesser an de University of Pennsylvania, drapen, mit den se dornah an de Entwicklung vun Medikamenten up mRNA-Basis forschen dee. Gemeensam hemm de beid en Ünnernehmen grünnd, dat Karikó as Geschäftsführerin leiten dee. En konkrete Medikamentenentwicklung is scheefgahn, dat vun de beid erlangte Patent up de Technologie wurr vun de Universität verköfft. De Stäe vun Karikó as Assistant Professor wurr vun de Universität nich verlängert, se wurr up en befrist Postdoc-Stäe torüchstuuft.

Se bleev aber liekers de RNA-Forschung trüe. Se hett dat sluutend schafft, de viralen RNA-Moleküle so to modifizeeren, dat se in de minschlich Zellen nich mehr vun de Immunafwehr verneelt wurrn. De Ergevnisse hett Karikó gemeensam mit Weissman apenlich maakt. Derrick Rossi vun de Harvard University hett de Technologie upgreepen un wieder entwickelt. 2010 hett Rossi mit Kollegen de Firma Moderna grünnd. In Düütschland wurrn de Grünner vun Biontech, Uğur Şahin un Özlem Türeci, up Karikó upmarksom, un hemm hör en Stäe anboden. Siet 2013 weer Karikó Senior Vice President bi Biontech, en Positschoo, de se Enn’n September 2022 upgeven hett. Sietdem is se Perfessersche an de Universität Szeged. Parallel dorto is Karikó *Adjunct Associate Professor of Neurosurgery* an de University of Pennsylvania.

Katalin Karikó is verheiraadt mit den Ingenieur Béla Francia. Hör Dochter Susan Francia is tweefack Olympiasiegerin un weer mehrfack Weltmeestersche in’n Rudern.

## Forschung
Karikó hett in langjohrig Arbeit to de Entwicklung vun de mRNA-Technologien bidragen, de de Grundlaag för Impstoffe gegen COVID-19 un för Medikamente gegen Krebs, Slaganfälle oder Mukoviszidose billen. Kariko un Kollegen hemm de Methood vun de Transfektschoon bruukt un hemm de  empfindlichen mRNA-Moleküle in Liposomen packt. Sükse winzigen Nanopartikel kann man Deerten un Minschen injizeeren, ahn en gefährliche Immunreaktschoon uttolösen.

De entscheeden Dörbröök gelung dör den Ersatz vun de oorsprünglichen Uridin-Moleküle in den mRNAs dör Pseudouridin, wodör Nukleosid-modifizeerte mRNA entsteiht. So wurrn in den Impten mehr Proteine (as Antigene) billd. Mittels de impt mRNA sull de behannelt Minsch dat entspreekend Protein as Antigen to de eegen Immuniseeren bispeelswies gegen SARS-CoV-2 herstellen. De Översetten vun de mRNA in en Protein wurrd as Translatischon betekent. De Translatschoon leet sück düchtig stiegern, indem de mRNA vörn en verbetert 5′-Cap-Struktur un achtern, an dat 3'-Enn‘n, en besünners lang poly-A-Sequenz kreeg. Deraart *[[in vitro]]* transkribeert mRNAs billen en nee Klass vun Medikamenten, de de Rull in de Gentherapie spelen kunnen, de inst de DNA todocht weer.

In Budapest gifft dat siet 2021 en Wandbild to hör Ehren, ebenso in Valencia.

2023 wurr hör gemeensam mit Drew Weissman de Nobelpreis för Physiologie oder Medizin todeel. Ehrt wurrn se för hör Opdecken to Nukleosidbasenmodifikatschonen, de de Entwicklung vun wirksam mRNA-Impstoffe gegen COVID-19 mögelk maaken..

## Ehrungen un Utteknungen

* 2009: Ehrenbörgerin vun Kisújszállás
* 2020: (Hungarian) Public Media Person of the Year Award
* 2020: Liddmaat vun de Academia Europaea
* 2021: Ehrenbörgerin vun Csongrád-Csanád
* 2021: Ehrenbörgerin vun Szeged
* 2021: Rosenstiel Award mit Drew Weissman
* 2021: Ehrendokterwürde vun de  Universität Szeged
* 2021: Széchenyi-Pries
* 2021: Wilhelm-Exner-Medaille
* 2021: Building the Foundation Award
* 2021: Prinzessin-von-Asturien-Pries in de Kategorie „Wissenschaftliche Forschung“
* 2021: Reichstein-Medaille vun de Swiezer Akademie vun de Pharmazeutischen Wetenschapen
* 2021: Great Immigrant Award
* 2021: Louisa-Gross-Horwitz-Pries
* 2021: Albany Medical Center Prize
* 2021: Theodor-Boveri-Vorlesung 2021
* 2021: Semmelweis-Pries
* 2021: Keio Medical Science Prize
* 2021: Lasker~DeBakey Clinical Medical Research Award
* 2021: Dr. Paul Janssen Award for Biomedical Research
* 2021: Grande médaille de l’Académie des sciences
* 2021: Glamour Woman of the Year
* 2021: The New York Academy of Medicine Annual Award
* 2021: William B. Coley Award
* 2021: Prince Mahidol Award
* 2021: Düütsch Tokunftspries
* 2021: De Asteroid (166028) Karikókatalin wurrd nah hör nömmt
* 2021: Bolyai-Pries
* 2021: Time Heroes of the Year (neben Drew Weissman, Kizzmekia Corbett un Barney Graham)
* 2021: Golden Plate Award
* 2021: BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award in Biomedizin
* 2021: Meyenburg-Pries
* 2021: 100 People Transforming Business
* 2021: Golden Goose Award
* 2021: Fellowship vun de American Association for the Advancement of Science
* 2021: BIAL Award för Biomedizin mit Co-Autoren
* 2021: Bill Foege Global Health Award
* 2021: Debrecen-Pries för Molekularmedizin
* 2021: Time100 Times Magazine 100 Most Influential People of the Year
* 2021: Prima Pries
* 2021: Forbes’ 50 over 50
* 2021: Ehrendokterwürde vun de Duke University
* 2021: Liddmaat vun de Académie des sciences de l’Institut de France
* 2021: Hawking Fellow vun de Cambridge Union Society
* 2021: Ehrendokterwürde vun de Università Humanitas di Milano
* 2021: Harvey-Pries
* 2022: Breakthrough Prize in Life Sciences
* 2022: Paul-Ehrlich-und-Ludwig-Darmstaedter-Pries
* 2022: Pearl Meister Greengard Prize
* 2022: UNESCO-L’Oréal-Pries
* 2022: Louis-Jeantet-Pries
* 2022: Benjamin Franklin Medal
* 2022: Helmholtz-Medaille
* 2022: VinFuture Gran Prize
* 2022: Science for the Future Solvay Prize
* 2022: Jessie Stevenson Kovalenko Medal
* 2022: Japan-Pries
* 2022: Werner-von-Siemens-Ring
* 2022: Ehrendokterwürde vun de Freien Universität Brüssel (ULB)
* 2022: IVI – SK bioscience Park MahnHoon Award
* 2022: Canada Gairdner International Award
* 2022: Novo Nordisk Prize
* 2022: Liddmaat vun de American Academy of Arts and Sciences
* 2022: Ross Prize vun de Feinstein Institutes
* 2022: Ehrenliddmaat vun de Ungarsch Akademie vun de Wetenschapen
* 2022: Vilcek Prize for Excellence
* 2022: Warren Alpert Foundation Prize
* 2022: Tang Prize för biopharmazeutische Forschung
* 2022: Europääsch Utfinnerpries (Lebenswerk)
* 2022: Düütsch Immunologie-Pries
* 2022: Upnahm as Liddmaat vun de Sektschoon *Humangenetik und Molekulare Medizin* in de Nationale Akademie der Wissenschaften Leopoldina
* 2022: Ehrendokterwürde vun de Universität Genf
* 2022: Liddmaat vun de National Academy of Medicine
* 2022: Harold Berger Award
* 2022: Beacon Award der University of Pennsylvania
* 2022: Peter Speiser Award vun dat Paul Scherrer Institut
* 2022: Stanford University Lifetime Achievement Award
* 2022: Ehrendokterwürde vun de Eötvös-Loránd-Universität
* 2022: Ehrendokterwürde vun de Radboud-Universität Nijmegen
* 2022: Ehrendokterwürde vun de Rockefeller University
* 2022: Ehrendokterwürde vun de Universität Tel Aviv
* 2022: Ehrendokterwürde vun de Yale University
* 2022: Emilia Chiancone Medaille der Accademia Nazionale delle Scienze
* 2023: Upnahm in de National Inventors Hall of Fame
* 2023: Ehrendokterwürde vun dat University College Cork
* 2023: *Dawson Prize in Genetics* des Trinity College Dublin
* 2023: Cameron Prize University of Edinburgh
* 2023: Ehrendokterwürde vun de Harvard University
* 2023: Ehrendokterwürde vun de Brandeis University
* 2023: Liddmaat vun de European Molecular Biology Organization
* 2023: Ehrendokterwürde vun de Chinesische Universität Hongkong
* 2023: Nobelpries för Physiologie oder Medizin
* 2024: Paul-Karrer-Vorlesung un -Medaille


## Schriften (Utwahl)
* Anderson B.R., Muramatsu H., Nallagatla S.R., Bevilacqua P.C., Sansing L.H., Weissman D., Karikó K. *Incorporation of pseudouridine into mRNA enhances translation by diminishing PKR activation.* In: *[[Nucleic Acids Research]].* Band 38, Utgaav 17, September 2010, S. 5884–5892.
* Karikó K., Muramatsu H., Welsh F.A., Ludwig J., Kato H., Akira S., Weissman D. *Incorporation of pseudouridine into mRNA yields superior nonimmunogenic vector with increased translational capacity and biological stability* In: *Molecular Therapy: The Journal of the American Society of Gene Therapy.* Band 16, Utgaav 11, November 2008, S. 1833–1840.
* Karikó K., Buckstein M., Ni H., Weissman D. *Suppression of RNA recognition by Toll-like receptors: the impact of nucleoside modification and the evolutionary origin of RNA.* In: *[[Immunity]].* Band 23, Utgaav 2, August 2005, S. 165–175.
* Karikó K., Weissman D., Welsh F.A. *Inhibition of toll-like receptor and cytokine signaling--a unifying theme in ischemic tolerance.* In: *[[Journal of Cerebral Blood Flow and Metabolism]].* Band 24, Utgaav 11, November 2004, S. 1288–1304.
* Karikó K., Ni H., Capodici J., Lamphier M., Weissman D. *mRNA is an endogenous ligand for Toll-like receptor 3.* In: *The [[Journal of Biological Chemistry]].* Band 279, Ausgabe 13, März 2004, S. 12542–12550

## Literatur
* Ralf Heidenreich: *„Wer nichts zu verlieren hat, wird furchtlos“ – Forscherin Katalin Karikó wurde ausgelacht und verstoßen –&#160;legte aber die Basis für den Biontech-Impfstoff / „Du musst an dich glauben“* Interview in der Allgemeine Zeitung (Mainz) vom 11. März 2021, S. 3
* Lisa Nienhaus: *„Wenn man nichts hat, gibt einem das die Freiheit, furchtlos zu sein.“ Die Ungarin Katalin Karikó wurde in ihrem Job belächelt, behindert und mehrmals entlassen. Doch ihre Forschung machte die ersten in Europa und den USA zugelassenen Corona-Impfstoffe möglich.* In: *[[ZEITMagazin]].* Nr. 9, 25. Februar 2021, S. 20–25 (online u.d.T. ''Ihre Idee rettet Millionen Menschen.'' In: *zeit.de* [Artikelanfang frei abrufbar]).
* 
* 
* 

## Weblinks
 

* Katalin Karikó – Virtuelle Ausstellung – Universität Szeged, Klebelsberg Bibliothek: Leben und Forschungs-Karriere

## Enkeld Nahwiesen