open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ocko II. tom Brok

**Ocko II. tom Brok** (* üm 1345; † 1435) weer nah de fröhe Dood vun sien Vader Keno II. tom Brok, Söhn vun Ocko I. tom Brok vun 1417-1427 Oostfreesch Hööftling vun dat Brookmerland un dat Auerker Land in Oostfreesland. 

Ocko II. tom Brok is de letzte oostfreesche Hööftling ut dat Geslecht vun de tom Brok. Ünner sien Herrschap keem dat to en Upstand vun anner freesche Hööftlinge tegen de tom Brok. En Konflikt mit sien Verbündeten Focko Ukena 1424 föhr 1426 to’n apen Krieg. Ocko, verheiraat mit Ingeborg vun Oldenborg, un dormit vun den Grafen ünnerstött, hett hör to Hülp ropen. De hebbt denn en Ritterheer schickt, wat aber vun Focko Ukena un sien Buernheer an 27. September 1426 in de Slacht vun Detern slahn wurr. Ocko II. wurr denn en Johr later an 28. Oktober 1427 bi de Slacht up de Wilde Ackers endgültig slahn un keem in Gefangenschap. Se hebbt hüm nah Leer brocht un dor is he veer Johr lang inhafteert wesen. 1435 is he ahn Macht as de letzte vun sien Geslecht in Nörden storven.
Paul Janes

**Paul Janes** (* 11. März 1912 in Küppersteg (hüüdtodag Leverkusen); † 12. Juni 1987 in Düsseldörp) weer en düütsch Footballspeler.

Janes weer utbildt Müerkergesell. He speel för Fortuna Düsseldörp un wurr mit disse Vereen 1931 Westdüütsch- un 1933 Düütsch Meester, 1936 Viez-Meester un 1937 stunn he mit de Vereen in’t Pokalendspeel.

Tüschen 1932 und 1942 hett he 71 Mal för de düütsch Football-Natschonalmannschap speelt un dorbi 7 Doren schaten. Dormit is he Rekordnatschonalspeler vun dat Düütsch Riek. Vun 7. Dezember 1941 bit 9. September 1970 un dormit meest 29 Johr - so lang as vör un nah hüm nümms anners - weer he Rekordnatschonalspeler vun den DFB un wurr denn vun Uwe Seeler aflöst.

Janes hörr to de Mannschap, de 1937 in Breslau Däänmark mit 8:0 slahn hett un as Breslau-Elf in de düütsch Football-Historie ingahn is. Sien gröttste sportlich Erfolg weer de darte Platz bi de Football-Weltmeesterschap 1934 in Italien. 

De Tweete Weltkrieg hett sien Karriere ünnerbraken. He keem to de Rieksmarine un wurr Bademeester in Willemshaven, ofschoons he nich swemmen kunn. Aber he kunn bi de Marine wiederhen Football spelen.

Nah de Krieg hett he eerst noch wat bi Fortuna Düsseldörp speelt is dornah denn aber Trainer wurrn, aber dormit harr he nich so völ Spood. In Leverkusen hett he nahst denn noch en Sportlerklause upmakt. In Apenlichkeet is he aber nich mehr so völ uptreden. Storven is he an en Hartinfarkt. 

Nah hüm hett man in Düsseldörp en Footballstadion nömmt.
Walle (Bremen)

**Walle** is en vun de 19 Stadtdelen vun Bremen un höört to’n Stadtbezirk West.

## Korte Historie
1139 steiht de Naam vun Walle dat eerste Mol in en Urkunn to lesen. Vun 1524 af an is dat en egen Kaspeel ween. In dat Johr 1635 hett de Ridder Christoph Ludwig Raschen Goot un Hoff Walle in Pacht nahmen. 1658 is över sien Graff de Karktoorn boot wurrn. 

In Walle hett up den Galgenbarg de Bremer Galgen stahn. He is 1811 afbraken wurrn. 1812 weert to’n eersten Mol de Inwahners tellt. Dormols weern dat 493 Lüde. 1821 warrt de Waller Chaussee anleggt. Up den vörmoligen Galgenbarg liggt vun 1828 af an de Stadt Bremen ehr Pulverlager. 1833 köfft de Familie Achelis dat Goot Walle un de Grundstücken dor ümto. Dor leggt se en Park up an, dat is hüdigendags de Waller Park. 1848 kummt de Feldmark Utbremen na de Stadt Bremen. 1862 warrt de Iesenbahn vun Bremen na Geestemünn upmaakt un löppt dör Walle dör. 1875 warrt denn de Waller Karkhoff fardig. De kathoolsche St.-Marien-Kark för de velen Industriearbeiders, de ut Polen inwannert weern, warrt 1898 inwieht. Vun 1899 af an gifft dat en elektrische Stratenbahn vun Bremen na Walle-Bogenstraat. 1905 warrt in Walle Europa sien gröttsten Watertoorn henstellt. 1914 gifft dat denn ok en Iesenbahnstop an’n Bahnhoff Walle. 

De Volksschool Sleswiger Straat warrt 1920 in en Reformschool umwannelt un 1924 maakt de twete Reformschool an de Helgolänner Straat up. De Waller Park warrt 1928 as Volkspark an Jan un Allemann övergeven un in datsülvige Johr maakt dat Waller Seebad up. Ok dat Volkshuus an de Noordstraat warrt in düt Johr vun de Gewerkschaften open maakt. 1933 stellt se in Utbremen in Funktoorn hen, de 90 m hooch is. De is ganz ut Holt. Later slöög dor en Blitz in. Dorna is en Funktoorn ut Stahl an siene Stede treden. In’n Tweten Weltkrieg sünd grote Delen vun Walle to Dutt gahn, ganz besunners bi en swaren Luftangreep in de Nacht vun’n 18. un 19. August 1944. 

Na denn Krieg is 1955 an de Schipperstraat in Utbremen dat eerste Bremer Hoochhuus fardigstellt wurrn. 1960 leven 47.750 Inwahners in Walle. 1975/76 folg de Bo vun dat hööchste Huus in’n Stadtdeel. Dat weer dat Hoochhuus Almatastraat mit 69 m. 1986 is de Telekommunikatschoonstoorn Bremen (Ökelnaam: Waller Spargel) henstellt wurrn. De Iesloophall Paradice maakt 1998 up un 1999 kümmt denn dat Inkoopzentrum Walle-Center. 2002 nümmt sik de Stadt Bremen vör, de Waller Heerstraat wedder up Schick to bringen (Sanierungsgebiet).

## Oortsdelen vun Walle
### Utbremen

### Steffensweg

### Westend

### Walle

### Oosterfüerbarg

### Hohweg

## Weblinks
* Bremen-Walle up www.bremen.de
* Walle aktuell
* Sanierung an de Waller-Heerstraat
* Bremen-Walle up GenWiki
The Namibian

***The Namibian*** (Slogan :„**S**till **t**elling **i**t **l**ike **i**t **i**s“) is en Daagblatt in Namibia. De Redakschoon hett ehrn Sitt in de Hööftstadt Windhuk. Na egen Seggen is se dat gröttste Daagblatt in Namibia.

## Historie
Grünnt weer *The Namibian* as Wekenblatt 1986, de dör Spennen finanzeert weer. Dat wichtigste Teel vun’t Blatt weer, de Emanzipatschoon vun Namibia tegenover Süüdafrika to föddern.

In 2001, to’t 15-jöhrige Bestahn vun’t Blatt loof UN-Generalsekretär Kofi Annan dat Daagblatt as wichtigen Fakter för de Freeheit vun de Presse un’t politische Stabiliseren vun Namibia.

## Footnoten


## Weblenken
* Websteed vun dat Blatt (engelsch)
(13908) Wölbern

**(13908) Wölbern** is en Asteroid vun de Hööftgördel, de an 2. September 1978 vun de sweedsch Astronom Claes-Ingvar Lagerkvist an de La-Silla-Steernwacht in Chile opdeckt wurrn is. 

Nömmt wurrn is de Asteroid nah de düütsch Eerdphysiker *Ingo Wölbern*.
Veen (Mehrdüdig Begreep)

**Veen** betekent

* Veen, en Bloodader, de Blood wedder na’t Hart torüchtransporteert,
* en nedderlännsch Woort för Moor,
* Veen, Oort in de Gemeen Alpen in’n Kreis Wesel, Noordrhien-Westfalen.

**Veen** is de Familiennaam von

* Adriaan van Veen (* 1989), düütsch-nedderlandschen Schauspeler,
* Babette van Veen (* 1968), nedderlandsche Schauspelerin un Sängerin,
* Chris van Veen (1922–2009), nedderlandschen Politiker,
* Claudia van Veen (* 1976), düütsche Schauspelerin, Sängerin un Moderatorin,
* Gerrit van der Veen (1902–1944), nedderlandschen Bildhauer un Wedderständler,
* Hans-Joachim Veen (* 1944), düütschen Politikwetenschopper,
* Herman van Veen (* 1945), nedderlandschen Singer, Komponist un Schriever,
* Jojanneke van der Veen (* 1975), nedderlandsche Singerin un Go-Go-Danserin,
* Jose van Veen (* 1986), nedderlandsche Rodererin,
* Otto van Veen (1556–1629), fläämschen Maler un Teekner,
* Pieter Gert van der Veen (* 1963), nedderlandschen Ooldtestamentler un Archäoloog,
* Robbert Adrianus Veen (* 1956), mennonietschen Theoloog,
* Robert De Veen (1886–1939), belgischen Footballspeler un -trainer,
* Robert Veen († 2015), nedderlandschen Saxofoonspeler,
* Sietze Douwes van Veen (1856–1924), nedderlandschen Karkenhistoriker,
* Vera Int-Veen (* 1967), düütsche Feernsehmoderatorsche.
Lungenkreisloop

De **Lungenkreisloop** is de Deel vun’n Bloodkreisloop, de dat Blood vun’t Hart na de Lung un wedder torüch transporteert. De annere Deel warrt as Liefkreisloop betekent un is för’t Verdelen vun’t suerstoffrieke Blood in’n helen Lief tostännig.

Bi den Lungenkreisloop warrt dat suerstoffarme (venöse) Blood vun de rechten Hartkamer över den Lungenstamm (*[[Truncus pulmonalis]]*) afföhrt. Disse Stamm deelt sik in de rechte und de linke Lungenarterie (*[[Arteria pulmonalis]]*), de sik denn in de beiden Lungenflögels vertwiegt. In de Lungen kummt dat to’n Gasuttuusch. Dat Blood gifft Kohlenstoffdioxid (CO2) af un nimmt Suerstoff op (O2).

Dat suerstoffrieke Blood warrt nu över mehrere Lungenvenen (*[[Vena pulmonales|Venae pulmonales]]*) wedder torüch na’t Hart, nipp un nau na den linken Vörhoff bröcht. Neven de Lungenarterien warrt de Lung ok dör Bronchialarterien versorgt, de de Lung mit suerstoffriek Blood ut de Afgäng vun de Aorta versorgt.

Bi den Fetus gifft dat vun den *Truncus pulmonalis* na de Aorta en Verbinnen, de *[[Ductus arteriosus]]* nöömt warrt. Butendem gifft dat dor noch en Apen twüschen den rechten un linken Vörhoff, dat *[[Foramen ovale]]*. Disse beiden Verbinnen sluut den Lungenkreisloop wietgahen kort. De warrt bi’n Fetus noch nich bruukt, wiel de Lung jo noch nich belüft warrt.
(528) Rezia

**(528) Rezia** is en Asteroid ut den buteren Hööftgördel, de an’n 20. März 1904 vun den düütschen Astronom Max Wolf in Heidelbarg opdeckt wurrn is.

De Asteroid is na en Figur ut Carl Maria von Weber sien Oper *[[Oberon (Oper)|Oberon]]* nömmt wurrn.
Regolith

**Regolith** is de Beteken för en mehr oder weniger fast worrn Mischen ut mulmt un tweibrocken Steen un verklamt Steensmölt (Magma) op de Böverflach vun Himmelskörpers, bispeelswies de Maandregolith. Regolith gifft dat aver ok op de Eer.

Wenn hogen Druck op den Regolith inwirken deit, as dat t.&nbsp;B. bi en Impakt passeeren kann, warrt de Steen tosamenbackt. Dat Produkt warrt Impaktbrekzie nöömt. Ut Regolith un de dorut tostannen kamenen Brekzien is de gröttste Deel vun de böveren Krust vun’n Maand un vun’n Merkur tohopensett, in lütteren Ümfang ok de Krusten vun Mars un Venus. In’n sünneren wiest aver ok de gröttste Dell vun all de lütten Himmelskörpers in’t Sünnsystem, as de Asteroiden, en Regolith-Böverflach op. Lieke Stenen kann man ok in de Neeg vun un in Impaktstrukturen op de Eer finnen. In’t Nördlinger Ries stellt t.&nbsp;B. de Bunten Trümmermassen, de Bunte Brekzie un Suevit en Oort irdisch verklamten ‚Regolith‘ dor.

Op den Marsmaand Phobos is de Regolith teemlich fienkörnig un deckt meist de hele Böverflach vun den Maand af. Neven dat stännige Bombadeeren vun Meteoriten över de Johrmillionen weg, künnt bi Phobos ok infungen Stoffpartikels vun’n Mars to’n Tostannenkamen vun’n Regolith bidragen hebben.

Betogen op de Eer warrt allgemeen ünner Regolith de Deek ut Lockermaterial verstahn, de op de Saprolithen opliggt. Dormit is de anstahnd Steen meent, de al anweddert is („Grus“). Hier is ok de Bodden mit sien ünenrscheedlichen Horizonten entwickelt. De Regolith kann autochthon ut dat Anstahnde tostannen kamen oder allothon an de Steed transporteert worrn wesen, t.&nbsp; as Soliflukschoonsdeek wiel de Iestieten in’t Pleistozän.
Claes-Ingvar Lagerkvist

**Claes-Ingvar Lagerkvist** (* 17. November 1944) is en sweedsch Astronom.

He hett dree perioodsch Kometen opdeckt: P/1996 R2 (Lagerkvist), C/1996 R3 und P/1997 T3 (Lagerkvist-Carsenty). He hett ok en grooten Tall an Asteroiden odeckt, dor ünner ok de Trojaner (37732) 1996 TY68.

Lagerkvist weer van 1999 bit 2007 Direkter vun de Steernwacht Kvistaberg. De an 11. Februar 1983 vun Edward Bowell opdeckt Asteroid (2875) Lagerkvist is hüm to Ehren so nömmt wurrn. 

## Weblenken

Persönlich Websteed vun Lagerkvist
Idiomorph

**Idiomorph** (vun’t gr. *ídios* „eigen“ *morphé* „Gestalt“) is en Beteken in de Mineralogie, womit en Mineral beschreven warrt, dat sien egene Gestalt vullstännig utbillt hett, d. h. dat goot utprägte Kristallflachen un en charakteristische Geometrie opwiesen deit.

De Egengestalt vun en Mineral hangt direkt vun sien kristallograafsche Struktur af. Idiomorphe Mineralen entstaht, wenn se bi’t Wassen nich vun’n Ruum her inengt sünd un sik free utbreden künnt. Bispelen sünd Kluftmineralen, de in Hollrüüm vun Stenen wasst, oder fröh ut en Steensmölt (Magma) kristalliseerend Mineralen, de sik as Insprenglingen in vulkaansch Stenen wiest.

Dat Gegendeel vun idiomorph is xenomorph (frömdgestaltig). Mineralen, de blots to’n Deel egenstaltig utformt sünd, warrt as hypidiomorph betekent.
Hypidiomorph

**Hypidiomorph** is in de Mineralogie en Utdruck für Mineralkörner in vulkaansch Stenen (Plutoniten un Vulkaniten), de inwassen sünd un dorüm bi’t Wassen nich jemehr egen Gestalt utbilln künnt. Dat liggt doran, dat se nich na all Sieten noog Platz hebbt, sik uttobreden un so to wassen, as se dat na jemehr binneren kristallograafschen Strukur an sik doon weern.
Ben Johnson

**Ben Johnson** is de Naam von

* Ben Johnson (1858–1950), US-amerikaanschen Politiker,
* Ben Johnson (* 1961), kanaadsch Lichtathlet,
* Ben Johnson (1918–1996), US-amerikaansch Schauspeler,
* Ben Johnson (* 1977), US-amerikaanschen Footballspeler,
* Ben Johnson (* 1983), brietschen Sänger,
* Ben Johnson (* 2000), engelschen Footballspeler.

Kiek ok bi: Ben Jonson.
Ben Johnson (Schauspeler)

**Ben Johnson** (* 13. Juni 1918 in Foraker, Oklahoma, USA; † 8. April 1996 in Mesa, Arizona, USA) weer en US-amerikaanschen Schauspeler, de butendem ok as Stuntman un Rodeocowboy arbeit hett.

Johnson füng toeerst as Stuntman an, t.&nbsp;B. bi den Film *The Fighting Gringo*. John Ford hett em opdeckt un nehm em 1948 as Stuntman ünner Verdrag för sien Film *Fort Apache*. In *3 Godfathers*, ok en Western vun John Ford, övernehm Johnson en eerste lütte Rull. In de Johren dorna hett he jümmer gröttere Rullen speelt as to’n Bispeel in *Shane* vun George Stevens.

Johnson weer vör allen in tallriek Western to sehn. He harr Optreden in Feernsehregen as *Bonanza* un hett opletzt för sien Nevenrull in *The Last Picture Show* vun 1971 en Oscar wunnen. För de Rull hett he ok noch wietere Priesen kregen. All tohopen hett he in mehr as Hunnert Film- un Feernsehprodukschonen mitspeelt.

Privat weer Ben Johnson mit *Carol Elaine Jones*, de Dochter vun den Schauspeler Buck Jones, verheiraadt. Se güngen 1941 in de Eh un hebbt 53 Johr tohopen leevt, bit se 1994 storven is. Dat Poor hett keen Kinner hatt. Johnson is 1996 mitmol dood bleven.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken un Filmpriesen
För de velen Filmen un Feernsehregen, in de he mitspeelt hett, hett he ok den een oder annern Pries kregen:
* 1971: den *[[NYFCC Award]]* as *Best Nevendorsteller* för *The Last Picture Show*.
* 1972: den *[[NBR Award]]* as *Best Nevendorsteller* för *The Last Picture Show*.
* 1972: den *[[Golden Globe]]* as *[[Golden Globe Award/Best Nevendorsteller|Best Nevendorsteller]]* för *The Last Picture Show*.
* 1972: den *[[Oscar]]* as *[[Oscar/Best Nevendorsteller|Best Nevendorsteller]]* för *The Last Picture Show*.
* 1973: den *[[BAFTA Film Award]]* as *Best Nevendorsteller* för *The Last Picture Show*.
* 1976: den *[[Bronze Wrangler]]* vun de *[[Western Heritage Awards]]* för *Bite the Bullet*.
* 1983: den *[[Golden Boot]]* vun de *[[Golden Boot Awards]]*.
* 1994: sien Steern op’n *[[Walk of Fame]]*.
* 1996: den *[[Maverick Award]]* vun’t *[[Taos Talking Picture Festival]]*.

## Weblenken
Liefkreisloop

De **Liefkreisloop** is de Deel vun’n Bloodkreisloop, de den Lief mit Blood versorgt. De annere grote Deel is de Lungenkreisloop, de för den Gasuttuusch in de Lungen tostännig is.

De Liefkreisloop hett sien Anfang in de linken Hartkamer, wo dat suerstoffrieke Blood, dat vun de Lung kamen is, in de Aorta utsmeten warrt. Dat is de grote Slagader vun’n Lief. Vun ehr twiegt all de anneren groten Slagadern af. Se deelt sik in lüttere Arterien, welke dat Blood in de verschedenen Rebeden vun’n Lief transporteeren doot. De lütten Twiegen dorvun warrt ok as Arteriolen betekent, se gaht denn över in de noch lütteren Kapillaren.

In de Kapillaren finnt de Stoffuttuusch statt: Suerstoff un Nehrstoffen warrt an de Zellen afgeven un de Endprodukten vun’n Stoffwessel warrt vun’t Blood opnahmen un aftransporteert. De Kapillaren sünd togliek ok Verbinnen twüschen de Arterien un de Venen, se gaht neemlich in de Venolen över, wat fiene Bloodadern sünd, de dat suerstoffarme Blood na den Stoffuttuusch wedder sammelt. Se verbinnt sik denn to de grötteren Venen, de wieterhen in de bövere oder ünner Hollveen inmünnt. De beiden Hollvenen transporteert dat Blood wedder torüch un münnt in den rechten Vörhoff vun’t Hart.
Xenomorph

**Xenomorph** (gr. *xénos* „frömdordig“, *morphé* „Gestalt“) warrt in de Eerdwetenschoppen un sünners in de Mineralogie seggt, üm Mineralen to beschrieven, de nich in jemehr kristallograafsch vörgeven Egengestalt vörliggen doot. En gliekdüdend Begreep is **allotriomorph**.

En xenomorph Mineral wiest nich de för dat Mineral tyypsche Geometrie op un hett ok keen utprägte Kristallflachen. Se kamt tostannen, wenn dat Wassdom vun’t Mineral inschränkt is, also wenn nich noog Ruum is, dat sik de Kristallen ahn Stören utbreden künnt. So wat passeert t.&nbsp;B. wenn en Steensmölt (Magma) verklamt un dorbi to glieken Tiet mehrere verschedene Mineralen wassen doot. De stört sik denn gegensietig bi’t Wassen un künnt dorüm jemehr egen Gestalt nich utbilln. 

Dat Gegendeel vun xenomorph warrt as idiomorph betekent, wenn also de Egengestalt vullkamen urprägt is. Is de Egengestalt blots to’n Deel utbillt, snackt man vun hypidiomorph.
Aluguer

**Aluguer** (kreol. Woort för „to meden“) is op de Eilannen vun Kap Verde en Beteken för de dor faken vörkamenden Sammeltaxis. Disse Sammeltaxen övernehmt meist den helen Transport vun de Lüüd op de Eilannen, wiel dat sünners op de lütteren Eilanenn kuum regelmatige Busverbinnen gifft. Tomeist sünd disse Fohrtüüch Lüttbussen för bit to teihn Mitfohrers oder apene Autos mit Bänk op en apene Ladeflach (Pickups oder Pritschenwagen).

De Aluguer-Autos hebbt faken faste Sammelsteden, wo se op Mitfohrers töövt. Wenn noog Lüüd tohopenkamen sünd, föhrt se los. Dorbi bedeent se tomeist faste Strecken, künnt ünnerwegens aver an jeder Steed anhollen warrn. De Fohrpries is för en Fohrt fastleggt. Dorbi speelt dat faken keen Rull, wo wiet een mitföhrt. Vergleken mit en normal Taxi sünd de Aluguer-Autos günstiger, dorför kann dat aver vörkamen, dat een länger töven mutt, bit dat losgeiht, wenn t.&nbsp;B. noch nich noog Lüüd tosamenkamen sünd. Mitünner is dat ok möglich, en Aluguer-Auto för komplette Privatfohrten to meden. In so en Fall warrt vörher en Pries uthannelt.
Evaporit

As **Evaporit** (vun’t lat. *evaporare*: „Utdunsten“, „Verdampen”) warrt en sünnere Klass vun Stenen betekent, de ok ünner de Begrepen *Verdampenstenen* oder *Indunstenstenen* tohopenfaat warrn künnt un to de Sedimentiten torekent warrt. Disse Sedimentitklass faat Stenen tosamen, de all dör Verdunsten enstaht.

Evaporiten kamt in de kontinentalen Eerdköst vör un billt sik as cheemsch Sediment dör dat anhollende Verdunsten (*Evaporatschoon*) vun Seewater in de Reeg vun de tonehmende Löslichkeit. D. h. Mineralen, de sik slecht in Water löst, warrt bi’t Verdunsten toeerst afscheedt, beter lösliche Mineralen entstaht eerst later. Mit vörangehend Verdunsten vun Water in Seebeckens in arid Klima lagert sik de Reeg na folgende Evaporiten an’n Bodden af:
* toünnerst leegt de Carbonaten, dat sünd Kalkstenen un Dolomiten.
* doröver kamt de Sulfaten, also Gips un Anhydrit.
* denn kamt de Halogeniden as t.&nbsp;B. Halit un Sylvin.
* baven op de Kali- un Magnesiumsolten (Bittersolten, Afruum- un Eddelsolten, Carnallit, Sylvinit, Kainit).

Liekers veele verscheeden Solten in dat Seewater löst sünd, kamt dorbi teemlich reine Halit-Stenen tostannen, wieldat de ünnerscheedlichen Solten in jemehr Löslichkeit bannig verscheeden sünd. In Tallen warrt dat as Löslichkeitsprodukt angeven. Dorüm stellt sik bi verscheeden Konzentratschonen en Sättigen in un dat sünnere Mineral fallt naenanner ut.

Dicke Schichten vun dat glieke Solt künnt vörkamen, wenn över en Landbrüch regelmatig jümmer wedder nee Water mit löste Solten in dat Seebecken naspölt warrt, dat denn ok wedder verdampt. Dorbi warrt denn de al aflagerten Schichten to’n Deel oder ok vullstännig wedder oplöst, bit de Konzentratschoon wedder so hooch is, dat Sättigen vörliggt, oder de vördem aflagerte Schicht wedder kumplett oplöst is. Bi’t wietere Verdunsten sett sik de Solten denn wedder in de lieken Reeg af, wenn de Sättigen tostannen kamen is.

Disse Vörgang warrt ok in Salinen  to’n Winnen vun Seesolt utnütt. Dorto warrt Seewater in flache Beckens rinpumpt un dör de Sünninstrahlen verdampen laten. Na un na warrt denn jümmer wedder mit nee Seewater opfüllt, bit Seesoolt utfallt. Dat warrt denn ut dat Water rutnahmen un dröögt.
Swachhusen

**Swachhusen** betekent

* Swachhusen, Stadtdeel un Oortsdeel vun Bremen,
* Swachhusen, Oortsdeel vun Wienhusen in’n Landkreis Celle, Neddersassen.
Freenbeek

**Freenbeck** () is de Hauptoort von de Gemeen Freenbeek in de Samtgemeen Freenbeek, Landkreis Stood, Neddersassen.

De beiden Öörd Groot Freenbeek un Lüttjen Freenbeek weren noch bet to de Kommunalreform in Neddersassen 1972 twee egenstännige Gemenen, warrt vondaag aver mehrstendeels as een Oort opfaat, ofschoonst dat Daal von’n Möhlenbeek de beiden Oortsdelen noch jümmer rüümlich trennt.

## Geografie

De Oort liggt op de Stoder Geest. Dat Water ut dat Rebeed flütt över’n Möhlenbeek na de Swing hen af. Dat Daal von’n Möhlenbeek billt deelwies dat Naturschuulrebeed Freenbeker Möhlenbeek. In’n Oosten liggt ok noch dat Naturschuulrebeed Deinster Möhlenbeek.

De Naveröörd sünd Wiepenkathen in’n Noorden, Hagen in’n Noordoosten, Deinst un Helmst in’n Oosten, Lünenspecken, Frankenmoor un Wehl in’n Süden, Bokel un Kutenhult in’n Süüdwesten, Mulsen in’n Westen un Hogenoh un Swing in’n Noordwesten.

## Historie

Freenbeek kummt 1255 as *Vreddebecke* dat eerste Maal in de Oorkunnen vör.

### Religion

Freenbeek is evangeelsch-luthersch präägt un billt mit de Martin-Luther-Kark en egen Kaspel. De Kark is 1960/1961 boot worrn. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Primus-Kark in Bargst höört.

Von 1968 bet 2003 harr Freenbeek mit de Lukas-Kark ok en kathoolsche Kark. De Kark is denn dichtmaakt worrn, üm Geld to sporen. Vondaag höört Freenbeek to de Karkengemeen von de Hillig-Geist-Kark in Stood. En annere kathoolsche Kark in de Ümgegend is de Michael-Kark in Harsfeld.

In Freenbeek gifft dat twee Karkhööv. De Karkhoff Lüttjen Freenbeek liggt an de Straten *An’n Karkhoff* un *Hauptstraat*. Dor gifft dat ok en Kapell. De Karkhoff Groot Freenbeek liggt en beten buten den Oort an de Straat *An de Eken* un hett keen Kapell.

## Kultur un wat to bekieken is

### Sport
De Spood von de Handballmannschopen vun den örtlichen Sportvereen VfL Freenbeek hett Freenbeek in Düütschland bekannt mookt.

### Verenen

De Freewillige Füürwehr von Lüttjen Freenbeek is an’n 20. Juli 1935 grünnt worrn un de von Groot Freenbeek an’n 31. Juli 1935. De beiden Füürwehrn sünd an’n 1. Juni 2003 denn tohoopleggt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

Freenbeek gellt na dat Regionale Ruumordnungsprogramm as Grundzentrum för de Öörd in de Ümgegend.

### Ünnernehmens

In Freenbeek in de *Hauptstraat 5* is de Seet von de Volksbank Freenbeek-Olendörp. De Kreisspoorkass Stood hett in de *Bahnhoffstraat 2* en Filiaal.

### Scholen

In Freenbeek gifft dat de Grundschool Freenbeek un as Oberschool de Geestlandschool.

## Weblenken

* Websteed von’n Sportvereen VfL Freenbeek (hoochdüütsch)
Swachhusen (Bremen)

**Swachhusen** (hoochdüütsch *Schwachhausen*) is en vun de 19 Stadtdelen vun Bremen un en Oortsdeel in düssen Stadtdeel.
## Stadtdeel Swachhusen
De Stadtdeel sett sik hüdigendags tohopen ut de Oortsdelen Swachhusen, Riensbarg, Börgerpark, Börgerweid-Barkhoff, Gete, Radio Bremen un Neeswachhusen. 
## Historie
In dat Johr 1159 is to'n eersten Mol in en Urkunn de Naam *Swechusen* to lesen. De Naam kümmt womöglich vun en Mann mit Naam Seveco her, de dor sien Wohnsteed harr. Dormols leeg dat Dorp tämlich verstreiht in de Gegend, wo hüdigendags de Swachhuser Heerstraten, de Swachhuser Ring, de Bökenstraten un de Emmastraten langs loopt. Swachhusen weer en Buerndörp un höör to den Vaagt vun Landwedel sien Amtsbezirk. Düsse Vaagt hett en Unnervaagt up en Hoff in Swachhusen harrt. Herr över dat Land weer Arzbischop vun Bremen. 1648 hefft de Sweden de Herrschop vun den Arzbischop övernahmen. Se hefft Swachhusen denn an den königlichen Liefdokter Cleberfeldt as Gootsherr övergeven. 1681 keem Swachhusen denn an de Kroon vun Sweden torüch. 1719 keem dat Dörp an Hannober un eerst 1803 is dat en Deel vun Bremen wurrn. Vun 1815 af an harr de Bremer Landherr dor dat Seggen. Wat de Kark angeiht, so höör Swachhusen toeerst to dat Kaspeel Arbargen. In dat Johr 1596 kemen de Reformeerten na de Bremer St.-Remberti-Gemeende. 

In de tweete Hälft vun dat 19. Johrhunnert hett Swachhusen denn en anner Gesicht kregen un is to en Vörstadt vun Bremen wurrn. An de Swachhuser Chaussee oder Heerstraten sünd grote Villen boot wurrn un in de Sietenstraten gröttere Regenhüser för de Börgers, de sik goot stünnen. 1902 is Swachhusen Deel vun de Stadtgemeende Bremen wurrn. 1951 is de Oort Swachhusen, tohopen mit de annern Oortsdelen, to'n Stadtdeel Swachhusen verklaart wurrn. 

## Inwahners
1813 leven in Swachhusen 206 Inwahners, 1855 weern dat 397 Inwahners, 1885 weern dat al 1223, 1905 leven 3646 Lüde in Swachhusen un 1939 weer de Tall anwussen up 15.650 Inwahners. In den ganzen Stadtdeel leven 1975 40.325 Inwahners, in den Oortsdeel 4.028. 1999 weern dat bloß noch 36.278 in den Stadtdeel un 3.838 in den Oortsdeel.
(1560) Strattonia

**(1560) Strattonia** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’ 3. Dezember 1942 vu de belgisch Astronom Eugène Joseph Delporte in Ukkel opeckt wurrn is. 

De Asteroid is nah de britsch Astronom Frederick John Marrian Stratton nömmt.
Hans Schwartz

**Hans Schwartz** (* 1. März 1913; † 31. Mai 1991) weer en düütsch Footballspeler. 

Sien Heimatvereen weer de SC Victoria Hamburg.

Schwartz droog 1934 as Afwehrspeler tweemal dat Trikot vun de düütsche Natschonalmannschap. Bi de Football-Weltmeesterschap 1934 in Italien is he mit de Düütschen up den darten Platz kommen.  

## Weblenken
* Hans Schwartz in de Datenbank vun den DFB
3. April

## Wat passeert is
* 1657: De britsche Lord Protector Oliver Cromwell sleiht de Kroon vun England ut. He will lever Lord Protector blieven. 
* 1912: De Footballvereen VfB Stuttgart wurrd grünnd.

## Boren
* 1367: Hinrich IV., König vun England († 1413)
* 1617: Antimo Liberati, italieensch Musiktheoretiker, Singer, Organist, Kapellmeester un Komponist († 1692)
* 1843: Johann Caspar Herterich, düütsch Maler († 1905)
* 1914: Mary Kerridge, britisch Schauspelerin († 1999)
* 1922: Doris Day, US-amerikaansch Schauspelerin un Singerin († 2019)
* 1926: Virgil Grissom, US-amerikaansch Astronaut († 1967)
* 1929: Ralf Paulsen, düütsch Slagersinger († 2015)
* 1929: Poul Schlüter, däänsch Politiker un Ministerpräsident († 2021)
* 1930: Helmut Kohl, düütsch Politiker un Bundskanzler († 2017)
* 1936: Scott LaFaro, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1961)
* 1939: Henning Venske, düütsch Schauspeler, Kabarettmaker, Moderator un Schriever
* 1948: Georg Schwarzenbeck, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1963: Anne Minter, austraalsch Tennisspelerin
* 1984: Selina Gasparin, Swiezer Biathletin
* 1990: Dorothea Wierer, italieensch Biathletin

## Storven
* 1897: Johannes Brahms, düütsch Komponist (* 1833)
* 1963: Gene Sedric, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1907)
* 1975: Peter Kohnke, düütsch Scheetsportler (* 1941)
* 1989: Friedrich Jobst Volckamer von Kirchensittenbach, düütsch General in'n Tweeten Weltkrieg (* 1894)
* 1998: Charles Lang, US-amerikaansch Kameramann (* 1902)
* 2000: Paul Neese, düütsch Politiker un Landdagsafordneter (* 1939)
* 2011: Calvin Russell, US-amerikaansch Singer-Songwriter (* 1948)
* 2012: Kurt Stenzel, düütsch Feernsehjournalist (* 1938)
* 2013: Herman van Raalte, nedderlannsch Footballspeler (* 1921)
* 2016: Cesare Maldini, italieensch Footballnatschonalspeler un Footballtrainer (* 1932)
* 2024: Tootie Heath, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1935)
2. November

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 1889: Noord-Dakota warrt as 39. Bundsstaat Deel vun de USA
* 1889: Süüd-Dakota warrt as 40. Bundsstaat Deel vun de USA.
* 1930: Ras Tafari Makkonen warrt unner den Naam Haile Selassie I. to’n Neguse Negest (Kaiser) vun Äthiopien kröönt.

### Wetenschoppen un Technik
* 2000: De dree Lidmaaten vun de ISS-Expeditschoon 1 drapen as eerste Langtietkru in der Internatschonale Ruumstatschoon in.

### Religion
* 676: Donus wurrd Paapst.

## Boren
* 1795: James Knox Polk, US-amerikaansch Präsident († 1849)
* 1854: Isidor Gunsberg, engelsch Schachspeler († 1930)
* 1865: Warren Gamaliel Harding, US-amerikaansch Präsident († 1923)
* 1883: Eberardo Pavesi, italieensch Radrennfohrer († 1974)
* 1908: Bunny Berigan, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1942)
* 1913: Burt Lancaster, US-amerikaansch Schauspeler, Speelbas un Filmproduzent († 1994)
* 1925: Axel Bengs, düütsch Grafiker († 1988)
* 1929: Richard Edward Taylor, kanaadsch Physiker un Nobelpriesdräger († 2018)
* 1934: Ken Rosewall, austraalsch Tennisspeler
* 1942: Jens Scheiblich, düütsch Schauspeler († 2010)
* 1981: Tatjana Iwanowna Totmjanina, russisch Ieskunstlöperin

## Storven
* 1929: Anna Führing, düütsch Schauspelerin (* 1866)
* 1966: Petrus Josephus Wilhelmus Debye, nedderlannsch Physiker un Chemiker, as ok Nobelpriesdräger (* 1884)
* 1968: Hans Hohberg, düütsch Wertschapsprüfer un Kriegsverbreker (* 1906)
* 1971: Martha Vickers, US-amerikaansch Schauspelerin (* 1925)
* 2004: Gerrie Knetemann, nedderlannsch Radrennfohrer (* 1951)
* 2014: Acker Bilk, engelsch Jazzmusiker (* 1929)
* 2015: Mike Davies, britisch Tennisspeler un Ünnernehmer (* 1936)
* 2024: Wolfgang Börnsen, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter (* 1942)
1719

## Wat passeert is
* De Sweden mütt dat Dörp Swachhusen bi Bremen afgeven an dat Königriek Hannober
### Kunst un Kultur
* 
## Boren
* 10. November: Johann Carl Dähnert, düütschen Jurist, Spraakforscher un Historiker († 1785)
## Storven
* 28. Juli: Arp Schnitger (bisett), düütsch Orgelboer (* 1648)
1681

## Wat passeert is
* Dat Dörp Swachhusen bi Bremen kümmt torüch an de Kroon vun Sweden
### Kunst un Kultur
* 
## Boren
* 14. März: Georg Philipp Telemann, düütsch Komponist († 1767)

## Storven
;Ahn bekannt Datum
* Nikolai Pawlowitsch Dilezki, ukrainsch-russ’schen Musiktheoretiker un Kumponist (üm 1630)
12. April

## Wat passeert is
* 1861: Truppen ut South Carolina füert mit Kanonen up de Bundsfestung Fort Sumter in den Haben vun Charleston. De Amerikaansche Börgerkrieg fangt an.
* 1896: In Hannober warrt de Sportvereen Hannober 96 grünnt
* 1940: Tweete Weltkrieg: De Färöer weert vun Grootbritannien besett. 

* 1981: Dat Space Shuttle start to'n eersten Mal mit de beid Ruumfohrer John Watts Young un Robert Laurel Crippen.

## Boren
* 1831: Arnold Overbeck, düütsch Maler († 1899)
* 1884: Otto Fritz Meyerhof, düütsch Biochemiker un Nobelpriesdräger († 1951)
* 1892: Johnny Dodds, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1940)
* 1914: Adriaan Blaauw, nedderlannsch Astronom († 2010)
* 1925: Michael Horatio Westmacott, britisch Bargstieger († 2012)
* 1928: Hardy Krüger, düütsch Schauspeler un Schriever († 2022)
* 1935: Heinz Schneiter, Swiezer Footballnatschonalspeler († 2017)
* 1937: Igor Petrowitsch Wolk, russisch Pilot un Kosmonaut († 2017)
* 1940: Herbie Hancock, US-amerikaansch Jazzmusiker
* 1942: Jacob Zuma, süüdafrikaansch Politiker
* 1947: Tom Clancy, US-amerikaansch Schriever († 2013)
* 1948: Joschka Fischer, düütsch Politiker, Bundsminister un Viezkanzler
* 1948: Peter Raap, düütsch Heimatforscher
* 1959: Edvīns Ķeņģis, lettisch Schachgrootmeester
* 1961: Lisa Gerrard, austraalsch Musikerin, Komponistin un Singersche
* 1964: Johan Capiot, belgisch Radrennfohrer
* 1972: René Cattarinussi, italieensch Biathlet

## Storven
* 352: Julius I., Paapst
* 1973: Fritz Neumayer, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1884)
* 1982: Hilmar Sturm, öösterrieksch Bargstieger (* 1939)
* 1986: François Neuville, belgisch Radrennfohrer (* 1912)
* 1987: Hedwig Jungblut-Bergenthal, plattdüütsch Schrieverin (* 1914)
* 1997: George Wald, US-amerikaansch Physioloog un Nobelpriesdräger (* 1906)
* 2013: Erwin Hymer, düütsch Ünnernehmer (* 1930)
Veronica Cartwright

**Veronica Cartwright** (* 20. April 1949 in Bristol, England) is en britsche Schauspelerin.

In dat Kriegsdrama *In Love and War* hett Veronica Cartwright 1958 as Kind dat eerste mol vör de Kamera stahn, un hett dree Johr later an de Siet vun Audrey Hepburn un Shirley MacLaine in dat Filmdrama *The Children’s Hour* speelt. Ehr eerste grote Rull harr se 1963 in den Alfred Hitchcock-Film *The Birds*, wo se de lütte Süster *Kathy* vun Rod Taylor speelt hett. An de Siet vun Donald Sutherland harr se 1978 en Rull in den Horrorfilm *Invasion of the Body Snatchers*.

Uttekent weern Cartwright en beten later, för ehr Rull as tweete Fro *Lambert* in de Kru vun den Frachter Nostromo in den SF-Horrorfilm *Alien*. Dorna is se fakener mit Priesen uttekent oder tomindst dorför nomineert worrn. Se hett all tohopen in wiet mehr as hunnert Filmprodukschonen mitspeelt. Vör korte Tiet weer se ok in dat Musikvideo vun de Scissor Sisters to dat Leed *I don’t feel like dancing* to sehn.

Veronica Cartwright is mit den Speelbaas Richard Compton verheiraadt un hett een Kind.

## Filmografie (Utwahl)

## Filmpriesen
Cartwright hett för ehr Filmrullen veer Priesen wunnen un is wietere veer mol nomineert wesen, dorvun dreemol för den *[[Emmy]]*. Wunnen hett se:
* 1980: den *[[Saturn Award]]* as *[[Saturn-Pries för de beste Blangenrull vun en Fro|Best Nevendorstellerin]]* in *Alien*.
* 2003: den *[[DVDX Award]]* för den *Besten Audiokommentar* för de DVD-Faten vun *Alien*.
* 2005: den *[[Glitter Award]]* as *Beste Nevendorstellersche* in *Straight-Jacket*.
* 2005: den *Jury Award* vun’t *[[Ft. Lauderdale International Film Festival]]* as *Beste Nevendorstellersche* in *Barry Dingle*.

## Weblenken

* Offiziell Websiet (engelsch)
Sporengas

As **Sporengasen** warrt Gasen betekent, de blots in lütte Andelen in de Luft – sünners in de Eerdatmosphäär – vörkamt. Se maakt normalerwies weniger as 1&nbsp;% ut un ümfaat dormit all Gasen blangen de beiden Hööftbestanddelen Stickstoff un Suerstoff, Argon liggt mit 0,93 % jüst so an de Grenz.

Vele Sporengasen hebbt Influss op de Ümwelt. Ozon, to’n Bispeel, kumt in verscheeden Höhen ünnerscheedliche Bedüden to. As cheemsch reaktive Stoffen sünd eenige Sporengasen bedüdend för de regionale Reinheit vun de Luft, annerer dorgegen sünd as bedüdende Drievhuusgasen slecht för dat weltwiete Klima. De mehrsten Sporengasen sünd anthropogen, also dör dat Wirken vun Minschen freesett, man ok Planten sünd wichtige Bornen in aflegen Rebeden.

Argon is dat fakenste ünner de Sporengasen. Annere Sporengasen sünd t.&nbsp;B. Waterdamp, Kohlstoffdioxid, Methan, Ozon, Distickstoffoxid un vele annere.

## Bornen


## Literatur
* John Burrows, Herbert Fischer, Klaus F. Künzi, Klaus Pfeilsticker, Ulrich Platt, Andreas Richter, Martin Riese, Gabriele Stiller, Thomas Wagner: *Atmosphärische Spurenstoffe und ihre Sondierung.* Chemie in unserer Zeit 41(3), S. 170 – 191 (2007), ISSN 0009-2851
(449) Hamburga

**(449) Hamburga** is en Asteroid ut de Hööftgördel, de an’n 31. Oktober 1899 vun de düütsch Astronomen Max Wolf un Arnold Schwassmann in Heidelbarg opdeckt wurrn is. Klassifizeert wurrn is he as C-Typ Asteroid un besteiht mögelkerwies meest ut Kohlenstoffoortig Material.

De Asteroid is nah de düütsch Stadt Hamborg nömmt wurrn.
Oostfreeske Taal

**Oostfreeske Taal** betekent

* de olle oostfreeske Taal, de fröher in Oostfreesland, in de Landkreis Freesland, in Butjadingen, in dat Land Wursten, in de Groninger Ommelanden un in anner Streken proot wurr,
* dat oostfreske Plattdüütsch, dat vandag in Oostfreesland proot word,
* den Vereen Oostfreeske Taal – Vereen för oostfreeske Spraak un Kultur e.V..
John Belushi

**John Adam Belushi** (* 24. Januar 1949 in Chicago; † 5. März 1982 in West Hollywood) weer en US-amerikaanschen Singer un Filmschauspeler vun albaansche Afkunft. He weer de Broder vun den Bluesmusiker un Schauspeler James Belushi.

## Leven
John Belushi is in Wheaton (Illinois) opwassen. Al wiel sien Tiet op’n College hett he in Theaterstücken mitspeelt. Sien Talent as Komiker weer al to de Tiet to sehn, wat sik in Form vun Stand-up-Comedies wiest hett. Af End vun de 1970er Johren hett he tohopen mit Dan Aykroyd in de Musikband *[[The Blues Brothers]]* speelt. Belushi is USA-wiet bekannt worrn dör sien Optreden bi de Feernsehshow *[[Saturday Night Live]]*. Disse Comedyreeg weer för veele Schauspeler de Anfang vun jemehr Hollywood-Loopbahn.

Sien eerste Filmrull harr John Belushi 1978 in de Kummedie *Animal House*, man sien gröttsten Spood keem  mit de Musik-Kummedie *Blues Brothers* vun Speelbaas John Landis. Mit den Film is he tohopen mit Dan Aykroyd to en Kultfigur worrn. Tohopen hebbt se nich blots in den beropen Film de Blues Brothers "Joliet" Jake un Elwood Blues speelt, man se geven ok Konzerten in de lieken Rullen. 1981 hebbt se en LP rutbrocht, worop se live as de Bluesbrothers de bekannten Leder ut den Film, un dorto en poor Bluesleder un egene Kompositschonen inspeelt hebbt. Belushi hett ok geern den bekannten Rythm ’n’ Blues-Musiker Joe Cocker namaakt un is sogor mol mit em tosamen optreden.

John Belushi hett lange Johren Drogen nahmen, wat em denn to’n Verhängnis worrn is. Na en düchtige Drogenparty is he 1982 in’n Öller vun blots 33 Johren in en Bungalow vun’t Chateau Marmont Hotel in West Hollywood an de Naklapp vun en Speedball (en Injekschoon vun Kokain un Heroin) dood bleven.

Dat Graff vun John Belushi liggt in’t Abel’s Hill Cemetery vun Chilmark, Martha’s Vineyard, Massachusetts. Sien Graffsteen hett de Inschrifft „I may be gone, but Rock and Roll lives on“, dat heet: „Ik mag woll gahn wesen, man Rock and Roll leevt wieter“. He leet sien Fro Judy Jacklin torüch.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
In sien korte Tiet, de he aktiv wesen kunn is John Belushi liekers för eenige Priesen nomineert wesen un hett twee Priesen ok wunnen:
* 1977: den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Best Dreihbook in en Kumemdie oder Musik-Serie* för *Saturday Night Live*.
* 2004: sien Steern op’n *[[Walk of Fame]]*.

## Literatur
* Woodward, Bob: *Überdosis*. (Belushi-Biografie). Hannibal-Verlag, 1986, ISBN 3-85445-026-5

## Weblenken

* Bild vun Belushis Graffsteen
Cântico da Liberdade

**Cântico da Liberdade** is de Natschonalhymne vun de Republiek Kap Verde. De Hymne is noch teemlich jung. Bit 1996 harr Kap Verde de lieke Natschonalhymne as Guinea-Bissau (Esta é a Nossa Pátria Bem Amada). De Melodie is vun Adalberto Higino Tavares Silva komponeert worrn, den portugeeschen Text schreev Amílcar Spencer Lopes.

## Text
Chris Columbus

**Chris Columbus** (* 10. September 1958 in Spangler, Pennsylvania) is en US-amerikaanschen Filmproduzent, Speelbaas un Dreihbookschriever.

## Leven
In’t Öller vun 15 Johren weer Chris Columbus dör de Film *[[The Godfather (Film)|The Godfather]]* to’n Filmemaken inspireert. He hett de Filmschool in New York besocht. Dor is ok sien eerst Dreihbook tostannen kamen. Na sien Afsluss hett Columbus mit sien veert Dreihbook den Dörbrook henkregen. Dat weer för den Film *Gremlins*, dat 1984 vun Joe Dante ümsett worrn is. Dorna güng he na Los Angeles un schreev wietere Dreihböker för Steven Spielberg (*The Goonies* un *Young Sherlock Holmes*).

Sien Loopbahn as Speelbaas füng an mit den Film *Adventures in Babysitting*. In de Twüschentiet hett he sik to een vun de nafraagste Speelbasen un Filmproduzenten in Hollywood maakt. Dör Filmen as *Home Alone*, *Mrs. Doubtfire* un de eersten beiden Harry Potter-Verfilmen is he en breedt Pubilkum bekannt worrn.

## Filmografie (Utwahl)

## Filmpriesen
Columbus is opstunns dörteihnmol för Filmpriesen un -utteken vörslahn wesen. Twee dorvun hett he ok wunnen:
* 2003: den *Leserpries* vun de *[[Mainichi Film Concours]]* in de Kategorie *Best frömdsprakig Film* för *Harry Potter and the Chamber of Secrets*
* 2004: den *[[BAFTA Children’s Award|BAFTA Film Award]]* in de Kategorie *Best Speelfilm för Kinner* för *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban*.

## Weblenken
Oppositschoon (Astronomie)

As **Oppositschoon** warrt in de Astronomie en sünnere Konstellatschoon vun twee Himmelskörper toenanner betekent. Oppositschoon is denn, wenn se sik in en Winkelafstand vun 180° vun’n Betogspunkt befinnt.

Normalerwies is blots de Oppositschoon vun en Himmelkörper to de Sünn intressant, wiel de Himmelskörper in den Fall neemlich de hele Nacht dör to sehn is. Dorbi steiht he üm Middernacht an’n hööchsten över de Kimm. Vun de Tiet her dicht bi de Oppositschoon is normalerwies ok de Afstand twüschen Himmelskörper un Eer an’n lüttsten, wat vör Beobachten vun de Eer ut natürlich vun Vördeel is. Man, nipp un nau kummt dat mit den lüttsten Afstand tomeist nich hen vun wegen de Exzentrizitäten vun de Planetenbahnen. Dat maakt aver in’n Regelfall nich so veel ut, as dat een sik doröber Gedanken maken mutt.

Wenn twee Himmelskörpers meist to glieken Tiet in Oppositschoon to de Sünn staht, kann dat vun wegen de schienboren Slöpenbahnen (*Oppositschoonsslööp*) vun de bedeeligten Himmelskörpers  to en so nöömte Dreefachkonjunkschoon kamen. De beiden Körpers begegent sik dreemol in’n Tietafstand vun blots wenige Maanden.

Himmelskörpers, de as de beiden Planeten Merkur un Venus binnen de Eerdbahn üm de Sünn loopt, künnt nich in Oppositschoon stahn und sünd dorüm blots morgens oder avends an’n Himmel to sehn, man nienich wiel de helen Nacht. Dorför gifft dat bi jem aver twee verscheeden Oorden Konjunkschonen, as op dat Bild to sehn is.

Sünnere Formen vun de Oppositschoon künnt wi regelmatig beobachten: Wenn de Maand in Oppositschoon steiht, denn hebbt wi Vullmaand. Man af un to kamt dat dorbi to en noch sünneren Fall, dat de Sünn, de Eer un de Maand nipp un nau op een Lien staht. Denn gifft dat en Maanddüsternis.

## Kiek ok
* Syzygium (Astronomie)
Monozyt

**Monozyten** sünd Zellen vun’t Immunsystem, de mit dat Blood in Lief zirkuleert. Se sünd de Vörlöpers vun de ü.a. in’t Geweev lokaliseerten Makrophagen (en Oort vun Freetzell). Jemehr Opgaav is dat Tonichtenmaken vun lieffrömde Strukturen dör Phagozytoos un dat Aktiveeren vun de tüügt Immunafwehr dör de Antigenpräsentatschoon.

## Opbo
Monozyten hebbt en Dörmeter vun 5-20&nbsp;µm un tellt dormit to de gröttsten vun de witten Bloodkörpers (*Leukozyten*) un makt vun jem ungefähr 3-8 % ut. Tyypsch för jem is de grote Karn (gr. *monos* „eenzig“), de tomeist formt is as en Bohn, un teemlich wenig Cytoplasma.

## Entwickeln un Funkschoon
Hämopoetische (bloodbillnd) Stammzellen in’t Knakenmark künnt sik ünner den Influss vun Wassdomfakters as GM-CSF (Granulozyten-Monozyten Kolonie-stimuleerend Fakter) un M-CSF (Monozyten Kolonie-stimuleerend Fakter) to so nöömte Monoblasten entwickeln. Dorut entwickelt („differenzeert“) sik wedder Monozyten, de dorbi ut dat Knakenmark rut gaht un in den Bloodkreisloop kommt. För een bit dree Daag zirkuleert se dor un wannert bi Kontakt mit Infekschonen in dat bedrapen Geweev. Disse Anlaag heebt de Monozyten mit de neutrophilen Granulozyten gemeen, draapt aver mit en Tietafstand vun bit to mehrere Daag an’n Infekschoonsheerd in. Bi’t Inwannern in dat Geweev differenzeert sik de Monozyten in Makrophagen. Se hebbt ok vör’t Differenzen al de Anlaag, lieffrömde Strukturen as Mikroorganismen in sik optonehmen un kaputt to maken. Dordör sünd de Monozyten in de Laag Antigenen to präsenteeren, wat de op dissen Weg tüügte Immunafwehr in Gang setten deit.

## Zelluläär Signalen
Aktiveerte Monozyten, de Signalen kregen hebbt, in dat Geweev intowannern un sik to Makrophagen to differenzeeren, hebbt op jemehr Bavenflach de Rezepters CD14, CD86 un CD16. Bito gifft dat dor twee wietere verscheedene Toll-liek-Rezepters: TLR2 un TLR4. Bestanddelen vun bakterielle Zellwannen, bakterielle Lipoproteinen oder Antigen-bunnen Antikörpers löst disse Rezepters ut, wat to en Signalwiederleiden in’t Innere vun de Zell föhrt. As Folg dorvun warrt t.&nbsp;B. sweerutlösende Stoffen (Mediaters as Interleukin 1β, Interleukin 6 oder de Tumor-Nekroos-Fakter) maakt oder de Phagozytoos-Vörgang anstött.

## Monozytenbetogen Krankheiten
Monozyten un Makrophagen sett in’n natürlichen Rahmen LDL üm, wat en wichtigen Deel vun’n Fettstoffwessel is. Wenn dat LDL aver dör en Acetyleeren vun den Protein-Andeel verännert worrn, kann dit oxideerte LDL nich mehr verarbeit warrn un sammelt sik in’t Zellinnere an. Monozyten un Makrophagen, de op disse Oort verännert warrt, warrt as Schuumzellen betekent. Se gellt in’n Tosamenhang mit verletzt Bloodfatten as Hööftutlöser vun de Arterioskleroos.

Is de Tall vun de Monozyten vun wegen stännige Sweren un Nekrosen höger, snackt man vun Monozytoos.
Ben Nevis

De **Ben Nevis** (gäl.: **Beinn Nibheis** [ˈbɐiːɲ ˈniːviʃ]) mit 1.344&nbsp;m de hööchste Barg vun Schottland un ganz Grootbritannien. He liggt in de Grampian Mountains in’n Westen vun Schottland bi de Stadt Fort William in de Highlands. He warrt to de 284 Munros tellt. 

De Tipp vun den Barg is vun Fort William oder vun’n Glen Nevis ut nich to sehn. An’n besten is de Barg vun Corpach ut to bekieken, wat eenige Kilometer noordwestlich vun Fort William is.

Den Barg to bestiegen is vun wegen en anleggten Wannerweg teemlich eenfach to maken. De „tourist route“ hett sien Anfang an’t Ben-Nevis-Besökerzentrum, dat ruchweg 2&nbsp;km vun Fort William weg liggt. Aver man ok över den Carn mor Dearg blangento opstiegen. Disse Weg is aver üm eenig’t sworer. De Opstieg is nich ganz ungefährlich vun wegen dat unbestännige Weder. 300 Daag in’t Johr gifft dat dor Nevel, wat al to Unfäll föhrt hett, as Wannerslüüd sik in’n Nevel verlopen hebbt un denn över en Klipp stört sünd. In’n Winter warrt de Ben Nevis sünners vun Iesklatterers geern as Sportrebeet besocht.

*Ben* is de gäälsche Naam för Tipp oder Barg. De Naam *Ne-vis* kumt vun de gäälschen Wöör *neamhaise* „furchtbor“ un *ni-mhaise* „nich fein“, wat villicht dormit to doon hett, dat man meist op’n Seespegel anfangen mutt, wenn man em bestiegen will, un ok wedder rünnerstiegen mutt. Wanneer de Barg dat eerste mol bestegen worrn is, doröver gifft dat keen Opteken.

Op den Tipp is 1883 en Wederstatschoon opboot worrn, dat eenuntwintig Johr lang Dag för Dag dat Weder optekent hett. Noch vundaag sünd to Ruinen dorvun op den Tipp to sehn. De hüütige „tourist route“ is ok ut de Tiet. He weer as fasten Weg för de Packpeerd anleggt worrn. Kort ünner’n Tipp geev dat en lütt Hotel, dat bit to’n Eersten Weltkrieg in Bedriev weer.

De Ben Nevis höört to de dree Bargen, de bi’n National Three Peaks Challenge bestegen warrt. Dat is en Wettrennen, wobi de Opgaav is, binnen 24 Stünnen de hööchsten Bargen vun Schottland (Ben Nevis), Wales (Snowdon) un England (Scafell Pike) to bestiegen. Butendem gifft dat hier siet 1951 elk Johr dat „Ben Race“, bi dat Hunnerte von Löpers den Barg rop un wedder rünner loopt. Dit Rennen geiht op den inheemschen Putzbüdel William Swan torüch. He harr de Strecke 1895 in blots 2 Stünnen un 41 MInuten achter sik brocht.

Entstahn is de Barg vör ruchweg 400.000 Millionen Johren in de geoloogsch Periood vun’t Devon. He besteiht ut magmaatsch Steen. De 300 Meter hoge Noordwand is de hööchste Felswand in Grootbritannien.

## Weblenk
* Ben Nevis Webcam