open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1847

## Wat passeert is
* 26. Juli: Dat Land Liberia wurrd unafhängig.

## Boren
* 28. Januar: Hermann Jellinghaus, düütsch Spraakforscher un Volkskundler († 1929)
* 22. Januar: Heinrich Schriefer, plattdüütsch Schriever († 1912)
* 10. Februar: Christian Flemes, plattdüütsch Schriever († 1926)
* 11. Februar: Thomas Edison, amerikaansch Uutfinner († 1931)
* 14. Februar: Carl Beyer, plattdüütsch Schriever († 1923)
* 12. März: Lipót Schulhof, öösterrieksch-franzöösch Astronom († 1921)
* 18. März: Johannes Paulsen, plattdüütschen Paster un Schriever († 1916)
* 18. April: Heinrich Weltring, düütsch Bildhauer († 1917)
* 2. Juli: Alexander Reifferscheid, düütsch Literatuurkünnigen un Germanist († 1909)

## Storven
* 23. Januar: Simon Hermann Nonnen, Bremer Börgermeester, een vun de Lüde, de de Sparkass in Bremen grünnt hefft (* 1777)
* 27. Oktober: Alexandre Deschapelles, franzöösch Schachmeester (* 1780)
* 4. November: Felix Mendelsson Bartholdy, düütsch Komponist, Pianist, Organist un Dirigent (* 1809)
1825

## Wat passeert is
* 9. Februar: Nadem keen Bewarver de Mehrheit kregen harr, wählt dat US-Repräsentantenhuus unvermodens John Quincy Adams to’n Präsidenten.
* 6. August: Bolivien warrt unafhängig vun Spanien.
* 25. August: Uruguay warrt unafhängig vun Brasilien.

## Boren
* 20. Februar: Adolf Dauthlage, össterrieksch Lithograf († 1883)
* 19. Juni: Johann Mahlstedt, düütsch Politiker un Liddmaat Provinziallanddag Hannober († 1907)

### Boren ahn bekannt Datum
* Victorio, Föhrer vun de Apachen (* † 1880)

### Üm 1825
*Zarafa, eerste Giraff up’n europääschen Kuntinent in de Neeteid († 1845)

## Storven
* 7. Mai: Antonio Salieri, italieensch-öösterrieksch Komponist, Kapellmeester un Musikpädagoog (* 1750)
* 1. August: Georg Gröning, Bremer Börgermeester (*1745)
1745

## Wat passeert is
* Tweete Upstand vun de Jakobiten in Schottland ünner Charles Edward Stuart („Bonnie Prince Charlie“) gegen den Engelschen König

## Boren
* 7. Januar: Johann Christian Fabricius, Zooloog, Entomoloog, Lepidopteroloog un Wertschapswetenschapler († 1808)
* 23. August: Georg Gröning, Bremer Börgermeester († 1825)
* 30. August: Johann Hieronymus Schröter, düütsch Astronom († 1816)

## Storven
* 20. Januar: Karl VII. Albrecht, Kurförst vun Bayern un Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek (* 1697)
* 9. Februar: Eucharius Gottlieb Rink, düütsch Jurist un Heraldiker (* 1670)
* 18. März: Robert Walpole, eerst britsch Premierminister (* 1676)
* 19. Oktober: Jonathan Swift, engelschen Schriever ut Dublin (*1667)
1857

## Wat passeert is
* Arnold Duckwitz warrt to'n eersten Mol Börgermeester vun Bremen

## Boren
* 10. Januar: August Koch, plattdüütsch Schriever un Pater ut Waldegge († 1934)
* 22. Januar: Hinnerk Dunkhase, Grünner vun de freesche Klootscheterverband († 1905)
* 9. Februar: Theodor Groll, düütsch Maler († 1913)
* 13. Mai: Ronald Ross, engelsch Mediziner un Nobelpriesdräger († 1932)
* 16. Mai: Hermann Wette, hooch- un plattdüütsch Schriever († 1919)
* 31. Mai: Achille Ambrogio Damiano Ratti, laterhen Paapst Pius XI.  († 1939)
* 20. Juli: George Thomas Bethune-Baker, engelsch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1944)
* 24. Juli: Henrik Pontoppidan, däänsch Schriever un Nobelpriesdräger († 1943)
* 6. August: Christian Wilhelm Allers, düütschen Maler, Teekner un Illustrater († 1915)
* 15. September: William Howard Taft, US-amerikaansch Politiker un 27. Präsident († 1930)
* 17. September: Lilian Watson, engelsch Tennisspelerin († 1918)

## Storven
* 7. Mai: Johann Smidt, Bremer Börgermeester un Grünner vun Bremerhoben (* 1773)
* 15. August: Johann Friedrich Naumann, düütschen Ornithologen (* 1780)
* 27. August: Rufus Wilmot Griswold, US-amerikaansch Verleger, Literaturkritiker un Schriever (* 1815)
1773

## Wat passeert is
* 16. Dezember: Ut Protest gegen de engelschen Tollgesetten entern Mannslüde, de sik as Indianers utstaffeert harrn, de Teeschepe vun de *East India Company* in'n Haben vun Boston un smeten 342 Kisten mit Tee över Boord. Düsse Aktschoon kreeg later den Naam „Boston Tea Party“ un bedüüd för de amerikaansche Unafhängigkeit dat, wat de „Storm up de Bastille“ för Frankriek bedüden dö.
## Boren
* 9. Februar: William Henry Harrison, US-amerikaansch General un 9. Präsident vun de USA († 1841).
* 5. November: Johann Smidt, Bremer Börgermeester un Grünner vun Bremerhoben († 1857)
* 6. November: Karl Friedrich Arend Scheller, plattdüütsch Spraakforscher († 1843)

## Storven
Kommun Bjarkøy

De **Kommun Bjarkøy** (saamsch: *Bjarkøy gielda*) weer ene Gemeend in dat Amt Troms in Norwegen. Se harr 537 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 75,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten weer in Bjarkøy. De Kommun weer bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

An’n 1. Januar 2013 is de Gemeen Deel von de Kommun Harstad worrn un is nu nich mehr egenstännig.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 93,05 Mannslüüd. 2004 weren 6,2 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Bjarkøy (noorwegsch)
Kommun Bjerkreim

De **Kommun Bjerkreim** is ene Gemeend in dat Amt Rogaland in Norwegen. Se hett 2.475 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 659,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Vikeså. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Gjesdal, in’n Oosten an Sirdal, in’n Süden an Eigersund, un in’n Westen an Hå un Time.

## Demografie

2004 weren 2 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Bjerkreim (noorwegsch)
1777

## Wat passeert is

## Boren
* 4. Februar: Simon Hermann Nonnen, Bremer Börgermeester, een vun de Lüde, de de Sparkass in Bremen grünnt hefft († 1847)
* 30. April: Carl Friedrich Gauß düütsch Mathematiker, Physiker, Astronom († 1855)
* 23. Juli: Philipp Otto Runge, düütsch Maler un Schriever († 1810)
* 17. November: Wilhelmine Witte, düütsch Astronomin († 1854)

## Storven
* 29. November: Hinrich Borkenstein, plattdüütsch Schriever (* 1705)
Kommun Bodø

De **Kommun Bodø** (saamsch: *Bådåddjo*) is ene Gemeend in dat Amt Nordland in Norwegen. Se hett 44.992 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.385,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Bodø. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noordoosten an Sørfold, in’n Oosten an Fauske un Saltdal, un in’n Süden an Beiarn un Gildeskål.

2024 is Bodø een vun dree Europääsche Kulturhööftstäder. 2016 wurr Bodø mit den vun dat norweegsch Ministerium för lokale undregionale Entwicklung utloovt Pries för nahhollend Stadtentwicklung to de attraktivst Stadt vun Norwegen kürt.

## Demografie

2004 weren 3,7 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Bekannt Lüüd
* Kjell Søbak (* 1957), Biathlet

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Bodø (noorwegsch)

## Enkeld Nahwiesen
Kommun Bremanger

De **Kommun Bremanger** is ene Gemeend in dat Amt Sogn un Fjorden in Norwegen. Se hett 3.968 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 830,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Svelgen. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Oosten an Gloppen un in’n Süden an Flora.

## Demografie

2004 weren 4,3 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Bremanger (noorwegsch)
Kommun Eide

De **Kommun Eide** is ene Gemeend in dat Amt Møre un Romsdal in Norwegen. Se hett 3.342 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 152,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Eide. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Süüdoosten an Gjemnes un in’n Süüdwesten an Fræna.

## Demografie

2004 weren 2,8 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Eide (norweegsch)
Kommun Drammen

De **Kommun Drammen** is ene Gemeend in dat Amt Buskerud in Norwegen. Se hett 57.759 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 137,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Drammen. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noordoosten an Lier, in’n Süüdoosten an Svelvik, in’n Süden an Sande un in’n Westen an Hof un Nedre Eiker.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 94,55 Mannslüüd. 2004 weren 15,9 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Drammen (noorwegsch)
W (Mehrdüdig Begreep)

**W** is de 23. Bookstaav in’t latiensche Alphabeth un betekent as Afkötten:

* de Himmelsrichten Westen.
* in Düütschland dat Kfz-Kennteken vun Wupperdaal.
* in Öösterriek dat Kfz-Kennteken vun Wien.
* dat cheemsch Element Wolfram.
* den Film W.
* in de Mathematik lütt schreven dat Teken för de Wohrschienlichkeit.
* in de Physik dat Formelteken för de Arbeit.
* in de Physik lütt schreven dat Formelteken för de Energiedicht.
* im SI-Eenheitensystem dat Eenheitenteken för Watt.
* dat Eenheitenteken för dat fröhere russ’sche Längenmaat Werst.
Lars-Luis Linek

**Lars-Luis Linek** (* 13. November 1955 in Hamborg) is en Komponist un plattdüütschen Muskant.

He hett över 3.000 Leeder schreven. Sien Musik is to hören bi Werbung, Dokumentationen un Filmen. He is ’n Spezialist för Snutenhobel un nimmt den gröttsten Deel vun de düütschen Mundharmonikamusiken op. Lars is ofteens Gast bi TV- un Radiosendungen. Butendem hett he dat Titelleed vun de plattdüütsche Radiosendung „Dat Plappermoehlen-Leed“ komponeert. As Snutenhobel-Speeler hett he op över 3.500 Musik-Produktionen speelt, för James Last, Schürzenjäger, Stephan Gwildis, Al di Meola, Howard Carpendale, Al Bano, Abi Wallenstein, Roger Cicero, Roger Whittaker, Hardy Krüger un veele anner mehr. Sien Musiken kann een hören in Sendungen as Großstadtrevier, Sesamstraße, Sendung mit der Maus, Die Männer vom K3, Sex and the City, un ook op Werbespots.

Lars sien groot Passion is de plattdüütsche Spraak un de Bluesmusik. In sien Leedern un Konzerten warrt düsse twee Passionen fein tohoop mengeleert, wo de Lüüd sik orrnlich amüseern, mitmoken un mitsingen köönt.

## Warken
* Lars-Luis Linek - Anything Can Happen (Jazz & Blues Harmonica, 1998, Membran)
* Harpsichord and Baroque Flute Recorder: Cembalo und Barockflöte. Hamburg: Selected Sound 2000, EAN 4011540052790
* Caribbean: A Trip to Musical Caribbean. Diepholz: Deutsche Austrophon 2002, EAN 4002587778125
* Lars & Dixie: Nütz Jo Nix (2003, Membran), Blues op Platt
* Lars & Dixie: Frünnen (2005, Membran), Blues op Platt
* Snutenhobel (2007, Membran), "Snutenhobel" Lars-Luis Linek: Blues op Platt
* Binnenland un Waterkant (2007, Membran), "Snutenhobel" Lars-Luis Linek: Blues op Platt
* La Paloma Passe (2009, Membran), "Snutenhobel" Lars-Luis Linek: Blues op Platt
* Blues in Hamborg Op Platt (2010, Membran), "Snutenhobel" Lars-Luis Linek: Blues op Platt
* Nordharmonika. Schwerin: Tennemann Verlag 2010, EAN 4033214009329
* Hör mol'n beten to - Blues un mehr op platt (2010, Membran), "Snutenhobel" Lars-Luis Linek: Blues op Platt
* Vulle Fohrt Vöruut (2011, Membran), "Snutenhobel" Lars-Luis Linek: Blues op Platt
* Lars und Timpe - Schiet op La Paloma (2012, Membran)
* Moin, Moin - Blues Op Platt (2013, Ganser & Hanke), "Snutenhobel" Lars-Luis Linek
* Frohe Wiehnacht - Blues Op Platt (2013, Ganser & Hanke), "Snutenhobel" Lars-Luis Linek
* Reisetöörn dör Meckelborg - Vörpommern (2014, Tennemann Verlag), mit Lars-Luis Linek "Snutenhobel"  und Manfred Brümmer "Vertellen"
* Snutenhobels Sommertiet (2015 Membran), "Snutenhobel" Lars-Luis Linek
* Neddersassen Töörn (2016 Membran) mit Lars-Luis Linek "Snutenhobel" und Ilka Brüggemann "Vertellen"
* Hamborg Tuur (2017 Membran) mit Lars-Luis Linek "Snutenhobel" und Gerd Spiekermann "Vertellen"
* Sleswig-Holsteen Allerbest! (2018 Mebran) mit Lars-Luis Linek "Snutenhobel" und Marianne Ehlers "Vertellen"

## Weblenken

* Websteed vun Lars-Luis Linek (hoochdüütsch)
Wolf Heckmann

**Wolf Heckmann** (* 1929; † 13. Dezember 2006 in Mittelskark bi Stood/Hamborg) weer’n Schriever un Schriftstürer vun de Hamburger Morgenpost (MOPO).

## Beroop
He harr en goden Roop as Schriever un Kommentor-Schriever. Vun veelen wurd he heel achtet.

## Böker
Näben sien Wark als Schriftstürer schreev he ok Böker:
* Rommels Krieg in Afrika / Wolf Heckmann. – Wien : Tosa, 2006. – 319 S., ISBN 3-85003-040-7 – ISBN 978-3-85003-040-3
* Haie fressen keine Deutschen. Erster Alleinflug im Motorsegler nach Australien. / Wolf Heckmann. -Ullstein Taschenbuchvlg. (1984): # ISBN 3548342175 ISBN 978-3548342177
Nils-Holgersson-Grundschool

De **Nils-Holgersson-Grundschool** is de Grundschool in dat Dörp Wischhoben in’n Landkreis Stood. Dreger is de Samtgemeen Noordkeden.

Den Naam hett de School eerst vör en poor Johren kregen, bi en Utschreven twischen de Klassen. Vördem dee de School blot Grundschool Wischhoben heten. Aktuell (Stand 2007) sünd ölven Lehrers un twee annere Mitarbeiders an de School. Se ünnerricht bi 160 Schölers in acht Klassen.

Blangen de Klassenrüüm hett de School noch en Warkruum, en Förderruum, ene Köök, en Ruum för’n Saakünnerricht un en Computerruum. De School hett ok ene Turnhall un binnen de School is ok de Bökeree vun de Gemeend ünnerbröcht.

Dor gaht de Schölers ut de ganze Gemeen Wischhoben hen. De Öllern ut de Gemeen Öderquart hebbt, nadem de Grundschool Öderquart 2014 dichtmaakt hett, de Wahl, wat se ehr Kinner op de Grundschool Freeborg oder na Wischhoben schickt.

Nadem se mit de Grundschool trech sünd, gaht de Kinner na de Oberschool Noordkeden oder dat Vincent-Lübeck-Gymnasium in Stood. Se dröfft aver ok op dat Detlefsengymnasium in Glückstadt oder dat Gymnasium Warstood gahn.

## Schoolbaas

* opstunns: Susanne Jantz

## Weblenken

* Websteed vun de School (hoochdüütsch)
Kommun Folldal

De **Kommun Folldal** is ene Gemeend in dat Amt Hedmark in Norwegen. Se hett 1.722 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.274,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Folldal. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Oppdal un Tynset, in’n Oosten an Alvdal, in’n Süden an Stor-Elvdal, Sør-Fron un Sel, un in’n Westen an Dovre.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 106,19 Mannslüüd. 2004 weren 3,8 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Folldal (norweegsch)
Kommun Frei

De **Kommun Frei** weer ene Gemeend in dat Amt Møre un Romsdal in Norwegen. Frei is to’n 1. Januar 2008 mit de Kommun Kristiansund tohoopleggt worrn. Se harr 2006 5.380 Inwahners op en Rebeet vun 65,0 km². De Sitt vun de Verwalten weer in Rensvik. De Kommun weer bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

## Demografie

2004 weren 2,6 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

Börgermeestersche weer toletzt Maritta B. Ohrstrand. De Gemeenslötel weer 1556.
Kommun Froland

De **Kommun Froland** is ene Gemeend in dat Amt Oost-Agder in Norwegen. Se hett 4.764 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 642,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Blakstad. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Åmli, in’n Oosten an Tvedestrand, in’n Süden an Arendal, Grimstad un Birkenes, un in’n Westen an Evje un Hornnes un Bygland.

## Demografie

2004 weren 2,6 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Froland (norweegsch)
Kommun Frøya

De **Kommun Frøya** is ene Gemeend in dat Amt Süüd-Trøndelag in Norwegen. Se hett 4.059 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 231,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Sistranda. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt an Smøla in’n Westen, Hitra in’n Süden, un Bjugn, Åfjord, Roan un Osen in’n Oosten.

## Demografie

2004 weren 3,7 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Frøya (norweegsch)
1667

## Wat passeert is

## Boren
* 3. März: Dierk Anton Witte, lutherschen Pastor, Proovst un Frund un Kenner vun de Freesche Spraak († 1742)
* 6. August: Johann Bernoulli, Swiezer Mathematiker.
* 30. November: Jonathan Swift, engelschen Schriever ut Dublin († 1745)
* döfft an'n 4. Dezember: Michel Pignolet de Montéclair, franzöösch Musiker un Komponist ut de Tied vun dat Barock († 1737)

## Storven
* 7. Juli: Nicolas Sanson, franzöösch Kartograf (* 1600)
* 31. August: Johann Rist, düütsch Paster un Dichter (* 1607)
Kommun Fyresdal

De **Kommun Fyresdal** is ene Gemeend in dat Amt Telemark in Norwegen. Se hett 1.369 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 1.277,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Folkestadbyen. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt an Åmli, Bygland un Valle in’t Oost-Agder, un an Tokke, Kviteseid un Nissedal in’t Amt Telemark.

## Demografie

2004 weren 4,7 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Fyresdal (norweegsch)
Kommun Førde

De **Kommun Førde** is ene Gemeend in dat Amt Sogn un Fjorden in Norwegen. Se hett 11.327 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 590,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Førde. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Naustdal, in’n Oosten an Jølster, Sogndal un Balestrand, in’n Süden an Gaular un Westen an Askvoll.

## Demografie

2004 weren 4,4 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Førde (norweegsch)
Geograafsche Laag

De **Geograafsche Laag** (Geograafsche Koordinaten) vun enen Punkt up de Eerd warrt ut de geograafsche Breed (φ) un de geograafsche Läng (λ) beschreven. De Eerdkugel warrt dor för in 360 Längenkrinken un 180 Bredenkrinken updeelt.

## Koordinaatensystem

De Längenkrinken un Bredenkrinken hebbt jümmers en rechte Smieg un schaapt en Net up de Eerd. De Bredenkrinken warrt vun de Mitt (vun den Äquator) ut tellt. De Noordpol un de Süüdpol liggt jeder bi 90°. De Längenkrinken warrt vun enen Nullmeridian ut no Oosten un Westen hin tellt, se droopt sik bi 180° up de annere siet vun de Eerd.

Fröher geeft dat verschedene Nullmeridiane (to’n Biespeel in Ferro un Paris). Siet Anfang vun’n 20. Johrhunnert warrt up den ganze Welt de Meridian vun Greenwich brukt.

## Koorten

Fröher hebbt de Koortentekner dat Koordinaatensystem jümmers so hinschoben, dat dat för jüm ehr Rebeet good passt.
Jed’en Koort hett den egen Tosamenhang up de Eerd hatt. För de Satellitennavigatschoon müss man nu en System utklamüüstern, wat överall passt, dat is dat WGS84.

## Historie
De Astronomen Hypsikles von Alexandria ("Anaphorikos", 170 v. Chr.) un Hipparch von Nikaia (190-120 v. Chr.) hebbt sik dat Delen vun enen Krink in 360° utdacht.

1634 wörr up El Hierro en Nullmeridian fast leegt, weil dat domals de Oort up de Welt wörr, de an’ wiedsten in’n Westen leeg. Siet 1738 geevt dat in Ingland den Meridian vun Greenwich, de 1884 för de ganze Welt goodkennt worrn is.

## Weblinks

* Geograafsche Laag för Öörte op de ganze Welt (ingelsch)
* Geograafsche Laag för Städer op de ganze Welt (ingelsch)
* Geograafsche Laag söken (för Düütschland, Öösterriek, Swiez, BeNeLux) (hoochdüütsch)
Waterpiep (Mehrdüdig Begreep)

**Waterpiep** betekent
* Waterpiep, een Rohr dat transporteert,
* Waterpiep, een traditschonell orientaalsch Piep mit Slang,
* Waterpiep, en Piep sünner Slang.
Schischa

En **Schischa** (ok **Shisha** oder **Sheesha**) ist en **Waterpiep**, de ut Arabien herkamen deit. Anners as de Bong warrt mit de Schischa tomeist Toback mit Aroma smöökt.
Dat Woort Schischa kümmt ut de Persische Spraak. Dor heet shishe (شيشه) "Glas". Dat Woort wanner wieder in de Törksche Spraak (*şişe* "Glas") un in dat Araabsch. Dor bedutt dat in de noordafrikaanschen Twiegen vun de Spraak dat ganze glösern Lief vun de Piep oder ok de ganze Piep. In dat Törksche warrt to de Schischa „nargile“ seggt, wat ok wedder vun de persisch Spraak utlehnt is. Dor heet dat Wort ok „nargile'“ (نرگيله) un bedutt „Kokosnööt“. Düt Woort kümmt nu wedder vun dat Sanskrit-Woort „Narikela“ her, wat ok Kokosnööt heten deit. So kann een sehn, dat düsse Aart vun Piep an un for sik ut Indien stamm un ut Kokosnööt maakt weer. Vun den törkschen Begreep „nargile“ sünd in de araabsche Spraak in de Kuntreien üm de ööstliche Middellannsche See rüm un in Syrien un in de Hebrääsche Spraak de Wöör „narǧīla“ (نرجيلة) und „arǧīla“ (أرجيلة), un in de Greeksche Spraak dat Woort „narjilés“ (ναργιλές) vun maakt wurrn. In de Araabsche Spraak gifft dat noch anner Wöör för bestimmte Aarten vun Waterpiepen. In Ägypten un in den Sudan warrt vun de „gōza“ (جوزة, dat heet „Nööt“) snackt, wenn dat üm en lüttje Piepen geiht, de een mitnehmen kann un wo een faken Haschisch in smöken deit.

## Historie
De Anfang vun de Schischa schall in Indien ween hebben. Dor schall dat de eerste Schischa geven hebben, wat en Bambusstock weer, de in en Kokosnööt rinsteckt weer. 

Vun dat 16. Johrhunnert af an keem de Schischa to de Osmanen. Üm de Piep rüm hett sik denn en Kultur vun Gemeenschap utspunnen, de bit up den hüdigen Dag noch to finnen is. De Schischa keem denn ok in den Iran un vun dor ut in grode Delen vun de araabsche Welt. De Schischa is in allerhand araabsche Länner en Deel vun de Kultur. Tohopensitten un en Schischa smöken weer fröher un is ok noch vundage ansehn as en Teken dorför, dat en fründlich mit siene Gäst ümgeiht. In de Törkie hett de Schischa denn ehr hüdig Utsehn kregen. Vun dor ut keem se in dat 20. Johrhunnert in de westliche Welt, wo se denn as en egen Aart vun Tobacksmöken annahmen wurrn is. 

Besunners in Europa wüllt jümmers mehr Lüde Schischa smöken. In allerhand Städer gifft dat al Cafés un Bars, wo een sik en Waterpiep bestellen kann. Ok in Parks un annerwegens, wo de Lüde in jem ehre Freetiet hengahn könnt, smöökt besunners junge Lüde geern Schischa. Vun dat Johr 2001 af an gifft dat in Düütschland en richtigen „Schischa-Boom“.

## Weblinks
* 
* vun dat Bundsinstitut över de Gefohr för de Gesundheit bi dat Smöken vun Waterpiepen
* Innovationsreport: "Waterpiepen schäädlicher as Zigaretten" 
* Schweizerische Fachstelle für Alkohol- und andere Drogenprobleme (SFA): "Wasserpfeife: orientalisch – modisch – gesundheitsgefährdend"
* „Hallo, du alte Pfeife“, taz, 12. Oktober 2006 (allens hoochdüütsch)
Gymnasium Warstood

Dat **Gymnasium Warstood** is en Gymnasium in Warstood, wat to de Gemeen Hemmoor höört.

## Historie

Dat Gymnasium besteiht siet 1946. Na’n Krieg weer dat nich eenfach för de Schölers mit de Bahn na Stood to kamen. Dor müssen de Oberschölers na’t Athenäum. Dorüm hebbt’s in Warstood ene Twiegstell inricht. De Ünnerricht hett an’n 4. März 1946 anfungen. Toeerst för de Klassen 5 bet 7 mit 59 Kinners as Afdeel vun dat Athenäum. De öllern Schölers müssen jümmer noch na Stood. 1953 warrt de School denn egenstännig un direkt de Schoolopsicht in Hannober ünnerstellt. 1957 kriggt Warstood ok de Oberstuuf un 1961 maakt de eersten Schölers ehrn Afsluss (wat later dat Abitur warrt).

De School weer toeerst in’t Parrhuus un harr vun 1953 af an denn twee Gebäun. 1959 hett Hinrich Hellweeg den Grundsteen leggt för en Neebo, de 1960 trech wesen is. 1982 hebbt 76 Schölers dat Abitur maakt. Twischen 1980 un 1992 kreeg de School denn noch wedder en ne’en Musiktrakt un Kunstrüüm. Nadem de Orientierungsstuuf 2005 afschafft worrn is, kemen ok föffte un sösste Klassen op dat Gymnasium un se müssen nochmal wedder toboon. 2006/2007 hett de School nu 883 Schölers un 65 Lehrers. To de Schoolmeesters höört ok de plattdüütsche Schriever Hans-Hinrich Kahrs.

Op de School gaht Schölers ut’n Noorddeel vun’n Landkreis Stood (Keden) un ut’n Oostdeel vun’n Landkreis Cuxhoben. Dor gifft dat denn ok en beten Gerangel vun wegen dat Geld. Cuxhoben will, dat Stood wat mehr an Geld togifft.

## Schöleruttuusch

Siet 1999 besteiht ene Partnerschop mit dat Liceum XXV in Posen (Polen). Ok mit dat Lycée Toulouse-Lautrec in Toulouse (Frankriek), dat Colegio Alemán in Barranquilla (Kolumbien) un ene School in Eeklo in Belgien gifft dat Uttuusch.

## Schoolbaas

* -2012: Rainer Globig
* 2012-: Thomas Kranenberg

## Weblenken

* Websteed vun dat Gymnasium (hoochdüütsch)
Kommun Gildeskål

De **Kommun Gildeskål** is ene Gemeend in dat Amt Nordland in Norwegen. Se hett 2.107 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 664,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Inndyr. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun liggt an de Küst un grenzt in’n Noorden an Bodø, in’n Oosten an Beiarn un in’n Süden an Meløy.

## Demografie

2004 weren 1,1 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Gildeskål (norweegsch)
Kommun Gjerdrum

De **Kommun Gjerdrum** is ene Gemeend in dat Amt Akershus in Norwegen. Se hett 5.214 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 82,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Ask i Gjerdrum. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Nannestad, in’n Oosten an Ullensaker, in’n Süüdoosten an Sørum, in’n Süden an Skedsmo un in’n Westen an Nittedal.

## Demografie

2004 weren 5,6 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Gjerdrum (norweegsch)
Kommun Gjesdal

De **Kommun Gjesdal** is ene Gemeend in dat Amt Rogaland in Norwegen. Se hett 9.426 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 609,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Ålgård. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noordwesten an Sandnes, in’n Noorden an Forsand, in’n Oosten an Sirdal in’n Vest-Agder, in’n Süden an Bjerkreim, un in’n Westen an Time.

## Demografie

2004 weren 4,5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Gjesdal (norweegsch)
Kommun Grane

De **Kommun Grane** (saamsch: *Gaala*) is ene Gemeend in dat Amt Nordland in Norwegen. Se hett 1.543 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 2.017,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Trofors. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt in’n Noorden an Vefsn, in’n Oosten an Hattfjelldal, in’n Süden an Røyrvik un Namsskogan, un in’n Westen an Bindal un Brønnøy.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 112,77 Mannslüüd. 2004 weren 1,5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Grane (norweegsch)
1802

## Wat passeert is
* 28. März: Heinrich Wilhelm Olbers deckt den Asteroiden (2) Pallas up.

## Boren
* 27. Januar: Arnold Duckwitz, Bremer Börgermeester († 1881)
* 30. Januar: Friedrich von der Decken, düütsch Politiker († 1881)
* 18. Februar: Camille Roqueplan, franzöösch Maler un Lithograph († 1855)
* 26. Februar: Victor Hugo, fransch Schriever, Dichter un Dramatiker († 1885)
* 6. März: Andrei Iwanowitsch Stackenschneider, russisch Architekt († 1865)
* 17. Juni: Hermann Mayer Salomon Goldschmidt, düütsch-franzöösch Astronom († 1866)
* 30. September: Antoine-Jérôme Balard, franzöösch Chemiker, Opdecker vun dat Element Brom († 1876)
* 25. Oktober: Richard Parkes Bonington, engelsch-franzöösch Maler († 1828)
* 25. Dezember: Ludolf Wienbarg, düütsch Schriever († 1872)

## Storven
* 18. Januar: Antoine Darquier de Pellepoix, franzöösch Astronom (* 1718)
* 21. Dezember: Johanna Sacco, düütsch Schauspelerin un Danzerin (* 1754)
Kommun Grimstad

De **Kommun Grimstad** is ene Gemeend in dat Amt Oost-Agder in Norwegen. Se hett 19.224 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 303,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Grimstad. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun liggt an de Küst un grenzt an Arendal in’n Oosten, Froland un Birkenes in’n Noorden un Lillesand in’n Westen.

## Demografie

2004 weren 5,5 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Grimstad (norweegsch)
1881

## Wat passeert is
* 14. Juni: Dat eerste düütsch Telefonbook kummt in Berlin herut, een Dag later dat eerste in Wien.

## Boren
* 4. Januar: Wilhelm Lehmbruck düütsch Bildhauer, Grafiker un Medailleur († 1919)
* 3. Februar: Harry Edwin Wood, süüdafrikaansch Astronom († 1946)
* 20. Februar: Christopher Rave, düütsch Maler un Polarforscher († 1933)
* 22. Februar: Heinrich Beisenherz, plattdüütschen Schriever ut Düörpm († 1971)
* 19. Mai: Mustafa Kemal Atatürk, törksch General un Politiker († 1938)
* 9. Juni: Christian Schmidt, düütsch Footballnatschonalspeler († 1917)
* 19. Juni: Edgar Welch Leonard, US-amerikaansch Tennisspeler († 1948)
* 29. Juni: Louis Trousselier, franzöösch Radrennfohrer († 1939)
* 11. Juli: Wilhelm Geerken, düütsch Politiker un Landdagsafordneter († 1969)
* 27. Juli: Hans Fischer, düütsch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1945)
* 2. August: Dora Boothby, britisch Badminton- un Tennisspelerin († 1970)
* 6. August: Alexander Fleming, britsch Bakterioloog, Opdecker vun’t Penicillin un Nobelpriesdräger († 1955)
* 16. August: Clarence Gamble, US-amerikaansch Tennisspeler († 1952)
* 6. September: Arve Staxrud, norweegsch Polarforscher († 1933)
* 23. September: Ehrhardt Post, düütsch Schachmeester un -funktschonär († 1947)
* 25. September: Lu Xun, chineesch Schriever un Intellektuellen († 1936)
* 27. September: William Clothier, US-amerikaansch Tennisspeler († 1962)
* 28. September: Eleonora Randolph Sears, US-amerikaansch Tennisspelerin († 1968)
* 5. Oktober: Leó Forgács, ungarsch Schachspeler († 1930)
* 22. Oktober: Kristian Prestrud, norweegsch Polarforscher († 1927)
* 22. Oktober: Karl Zoeppritz, düütsch Eerdwetenschopler un Seismoloog († 1908)
* 25. Oktober: Pablo Picasso, spaansch Maler un Bildhauer († 1973)
* 25. November: Angelo Giuseppe Roncalli, laterhen Paapst Johannes XXIII. († 1963)
* 4. Dezember: Erwin von Witzleben, düütsch Generalfeldmarschall un Wedderstandskämper († 1944)
* 20. Dezember: Johanna van Buren, plattdüütsche Schrieversche ut de Nedderlannen († 1962)
* 31. Dezember: Max Pechstein, düütsch Maler un Grafiker († 1955)

## Storven
* 7. Januar: Friedrich von der Decken, düütsch Politiker (* 1802)
* 9. Februar:Fjodor Dostojewski, russ’sch Schriever (* 1821)
* 16. Februar: Gustav Neumann, düütsch Schachspeler (* 1838)
* 13. März: Alexander II., Zar vun Russland
* 19. März: Arnold Duckwitz, Bremer Börgermeester (* 1802)
* 26. März: Florian Cenôwa, kaschuubsch Schriever (* 1817)
* 19. April: Benjamin Disraeli, britsch Schriever un Staatsmann (* 1804)
* 22. Juni: Leopold von Vangerow, düütsch Verleger (* 1831)
* 11. Oktober: Friedrich Hitzig, düütsch Architekt (* 1811)
19. März

De **19. März** is de 78. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner. In en Schaltjohr is dat de 79. Dag.

## Wat passeert is

## Boren
* 1698: Jean Calas, franzöösch Protestant († 1762)
* 1860: William Jennings Bryan, US-amerikaansch Politiker († 1925)
* 1862: Jef Denyn, belgisch Carillon-Speler († 1941)
* 1888: Léon Scieur, belgisch Radrennfohrer († 1969)
* 1897: Betty Compson, US-amerikaansch Schauspelerin († 1974)
* 1919: Lennie Tristano, US-amerikaansch Jazzmusiker, Pianist un Multiinstrumentalist, Arrangeur, Komponist un Musikpädagoog († 1978)
* 1923: Serse Coppi, italieensch Radrennfohrer († 1951)
* 1928: Patrick McGoohan, US-amerikaansch Filmschauspeler, Dreihbookschriever un Speelbaas († 2009)
* 1933: Philip Roth, US-amerikaansch Schriever († 2018)
* 1936: Birthe Wilke, däänsch Singersche
* 1943: Mario José Molina, mexikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger († 2020)
* 1952: Joseph J. Urusemal, Politiker vun Mikronesien
* 1955: Bruce Willis, US-amerikaansch Schauspeler
* 1956: Chris O'Neil, austraalsch Tennisspelerin
* 1957: Risto Punkka, finnisch Biathlet († 2014)
* 1963: Christian Dumont, franzöösch Biathlet († 2021)
* 1967: Jörg Naeve, düütsch Springrieder
* 1988: Max Kruse, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1989: Hannes Aigner, düütsch Kanusportler

## Storven
* 1683: Thomas Killigrew, engelsch Dramatiker un Theatermanager (* 1612)
* 1881: Arnold Duckwitz, Bremer Börgermeester (* 1802)
* 1866: Louis Clapisson, franzöösch Komponist (* 1808)
* 1916: Wassili Iwanowitsch Surikow, russischen Maler (* 1848)
* 1917: Christian Schmidt, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1888) 
* 1936: Ernst Voß, plattdüütschen Oversetter vun dat Nee Testament un evangeelschen Paster (* 1886)
* 1945: Clyde Hart, US-amerikaansch-Jazzmusiker (* 1910)
* 1973: Hans Stubb, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1906)
* 1977: Ernst Molis, düütsch Politiker un Landdagsafordneter von Noordrhien-Westfalen (* 1905)
* 2017: Roger Pingeon, franzöösch Radrennfohrer (* 1940)
* 2023: Jean-Jacques Favier, franzöösch Astronaut (* 1949)
* 2024: M. Emmet Walsh, US-amerikaansch Schauspeler (* 1935)
1823

## Wat passeert is
* 28. September: Annibale Francesco Clemente Melchiore Girolamo Nicola Sermattei della Genga wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück de Naam Leo XII.

## Boren
* 13. März: Otto Gildemeister, Bremer Börgermeester, Senator un Schriever († 1902)
* 29. April: Daniel Harrwitz, düütsch Schachmeester († 1884)
* 11. Mai: Heinrich Goltermann, plattdüütsch Schriever un Heimatdichter ut Bremen († 1899)
* 12. Mai: John Russell Hind, britisch Astronom († 1895)
* 8. Juni: Hans Daniel Johan Wallengren, sweedsch Pastor, Entomoloog un Lepidopteroloog († 1894)
* 21. Juni: Jean Chacornac, franzöösch Astronom († 1873)
* 3. August: Johannes Diermissen, plattdüütsch Schriever († 1893)

## Storven
* 13. Januar: Matthias Jorissen, düütsch Pastor in de Nedderlannen un Dichter vun den dütschen Text vun den Psalter vun Genf (* 1739)
* 20. August: Paapst Pius VII. (* 1742)
1839

## Wat passeert is

## Boren
* 5. Januar: Wilhelmina Weyergang, plattdüütsche Schoolmeestersch un Schrieversch († 1903)
* 19. Januar: Paul Cézanne, okzitaansche Maler († 1906)
* 26. Januar: Albert Gröning, Bremer Börgermeester († 1903)
* 16. März: Sully Prudhomme, franzöösch Dichter un Nobelpriesdräger († 1907)
* 27. Juni: George Mary Searle, US-amerikaansch Astronom un Geistlicher († 1918)
* 30. Oktober: Alfred Sisley, franzöösch Maler vun den Impressionismus († 1899)
* 10. November: Heinrich Burmester, plattdüütsch Schriever († 1889)
* 17. November: David Farquharson, schottsch Landschapsmaler († 1907)
* 12. Dezember: Georges Rayet, franzöösch Astronom († 1906)

## Storven
* 7. Januar: Fulwar Skipwith, US-amerikaansch Politiker (* 1765)
* 21. Mai: Johann Christoph Friedrich GutsMuths, düütsch Pädagoog un "Turnvader" (* 1759)
* 28. August: William Smith, engelsch Geoloog (* 1769)
1902

## Wat passeert is
* De Dörper Swachhusen un Walle weert Dele vun de Stadtgemeende Bremen
* 4. Mai: De Footballvereen Holsteen Kiel warrt grünnt.

## Boren
* 8. Januar: Louise Viereck, plattdüütsch Schrieverin († 1998)
* 19. Januar: Heinrich Schmidt-Barrien, düütsch un plattdüütsch Schriever († 1996)
* 29. Januar: Hinrich Holsten, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1970)
* 31. Januar: Alva Myrdal, sweedsch Soziologin, Politikerin un Nobelpriesdrägerin († 1986)
* 8. Februar: Illa Andreae, plattdüütsche Schrieversche († 1992)
* 24. März: Thomas Edmund Dewey, US-amerikaansch Politiker († 1971)
* 26. März: Josef Steinhübl, Preester un Politiker bi de Düütschen in de Slowakei († 1984)
* 27. März: Charles Lang, US-amerikaansch Kameramann († 1998)
* 31. März: Charles van Baar van Slangenburgh, nedderlannsch Footballnatschonalspeler († 1978)
* 8. Mai: André Lwoff, franzöösch Mikrobioloog un Viroloog as ok Nobelpriesdräger († 1994)
* 10. Mai: David O. Selznick, US-amerikaansch Filmproduzent († 1965)
* 11. Mai: Elisabeth Vietje, düütsch Politikerin un Bundsdagsafordnete († 1963)
* 31. Mai: Eric Cross, britisch Kameramann († 2004)
* 4. Juni: Watanabe Kakuji, japaansch Germanistik-Perfesser († 1981)
* 1. Juli: William Wyler, Swiez-US-amerikaanisch Speelbaas un Filmproduzent († 1981)
* 6. August: Sylvain Julien Victor Arend, belgisch Astronom
* 8. August: Paul Dirac, britsch Physiker un Nobelpriesdräger († 1984)
* 10. August: Arne Tiselius, sweedsch Biochemiker un Nobelpriesdräger
* 11. August: Alfredo Binda, italieensch Radrennfohrer († 1986)
* 12. August: Franz Etzel, düütsch Politiker († 1970)
* 16. August: Evelyn Colyer, britisch Tennisspelerin († 1930)
* 19. September: James Van Alen, US-amerikaansch Tennisspeler un -funktschonär († 1991)
* 14. Oktober: Learco Guerra, italieensch Radrennfohrer († 1963)
* 21. Oktober: Konrad Wagner, düütsch Schauspeler, Filmschauspeler, Speelbaas un Synchroonsnacker († 1974)
* 28. Oktober: Elsa Lanchester, engelsch un US-amerikaansch Schauspelerin († 1986)
* 12. November: Rudolf Viertl, öösterrieksch Footballnatschonalspeler († 1981)
* 24. November: Tönne Vormann, westfäälsch Maler, Radeerer un Singer († 1993)
* 26. November: Wilhelm Stülten, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1972)
* 27. November: Ernst Pernoll, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 1959)
* 20. Dezember: Hendrik Johannes Bergveld, nedderlandsch-neddersassischen Schriever un Heimaatforscher († 1966)

## Storven
* 12. Februar: Johann Dietrich Plate, plattdüütsch Schriever (* 1816)
* 24. Februar: Otto Lauenstein, düütsch Politiker (* 1829)
* 9. März: Hermann Allmers, Marschendichter (* 1821)
* 2. Juni: Ernst Hückstädt, düütschen Geistlichen un plattdüütschen Schriever (* 1850)
* 8. August: John Henry Twachtman, US-amerikaansch Maler un Radeerer (* 1853)
* 13. August: Hieronim Derdowsczi, kaschuubsch Schriever (* 1852)
* 26. August: Otto Gildemeister, Bremer Börgermeester, Senator un Schriever (* 1823)
* 6. November: Max Blum, plattdüütsch Schriever (* 1864)
* 8. Dezember: Franz Obrien, düütsch Maler (* 1815)
* 26. Dezember: Minna Schrader, plattdüütsche Schrieverske (* 1850)
1848

## Wat passeert is

## Boren
* 24. Januar: Wassili Iwanowitsch Surikow, russischen Maler († 1916) 
* 14. Februar: Carl Georg Barkhausen, Bremer Börgermeester († 1917)
* 16. Februar: Octave Mirbeau, franzöösch Schriever († 1917)
* 7. Juni: Paul Gauguin, franzöösch Maler († 1903)
* 8. Juni: Johann Focke, Bremer Syndicus un Grünner vun dat Focke-Museum († 1922)
* 9. September: Elia Millosevich, italieensch Astonom († 1919)
* 14. September: Adolf Albin, rumäänsch Schachmeester († 1920)
* 5. November: Hermann Dewitz, düütsch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1890)
* 6. Dezember: Johann Palisa, öösterrieksch Astronom († 1925)
* 31. Dezember: Amos Burn, engelsch Schachmeester († 1925)

## Storven
* 13. März: Johann Cornies, Föhrer vun de mennonitsch Siedlers in Russland (* 1789)
* 8. April: Gaetano Donizetti, italieensch Komponist (* 1797)
* 16. November: Friedrich Wilhelm Lyra, plattdüütsch Schriever (* 1794)
* 24. November: William Lamb, 2. Viscount Melbourne, engelsch Adliger un Politiker (* 1779)
Kommun Halden

De **Kommun Halden** is ene Gemeend in dat Amt Østfold in Norwegen. Se hett 27.722 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 640,0 km². De Sitt vun de Verwalten is in Halden. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt an Rakkestad in’n Noorden, Aremark in’n Oosten, an Sweden in’n Süden, Oosten un Westen un an Sarpsborg in’n Westen.

## Demografie

2004 weren 7,6 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

### Börgermeesters

## Weblenken

* Websteed vun de Kommun Halden (norweegsch)
Kommun Halsa

De **Kommun Halsa** is ene Gemeend in dat Amt Møre un Romsdal in Norwegen. Se hett 1.693 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 303,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Liabø. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

De Kommun grenzt an Hemne in’n Oosten, un Surnadal in’n Süden.

## Demografie

2004 weren 1,6 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Halsa (norweegsch)
Kommun Haram

De **Kommun Haram** is ene Gemeend in dat Amt Møre un Romsdal in Norwegen. Se hett 8.643 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 256,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Brattvåg. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Nynorsk för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Oosten an Vestnes un in’n Süüdoosten an Skodje.

## Demografie

2004 weren 4,7 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Haram (norweegsch)
14. Februar

## Wat passeert is
* 1014: Paapst Benedikt VIII. kröönt Hinrich II. in Rom to'n Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek.
* 1743: Henry Pelham wurrd Premierminister von Grootbritannien.
* 1912: Arizona warrt de 48. Bundsstaat vun de USA. 
* 1989: De Ajatollah Ruhollah Khomeini sett en Koppgeld vun 3 Mio. US$ ut up den Kopp vun Salman Rushdie vun wegen sien Book *[[The Satanic Verses]]*.

## Boren
* 1602: Francesco Cavalli, italieenschen Opernkomponisten un Örgelspeler († 1676)
* 1780: Johann Friedrich Naumann, düütsch Ornitholoog († 1857)
* 1845: Cecil De Vere, britisch Schachmeester († 1875)
* 1847: Carl Beyer, plattdüütsch Schriever († 1923)
* 1848: Carl Georg Barkhausen, Bremer Börgermeester († 1917)
* 1879: Friedrich Schnoor, plattdüütsch Schriever un plattdütsch Rezitator († 1966)
* 1894: Albert Dejonghe, belgisch Radrennfohrer († 1981)
* 1896: Edward Arthur Milne, engelsch Mathematiker un Astrophysiker († 1950)
* 1917: Herbert Aaron Hauptman, US-amerikaansch Mathematiker, Biophysiker un Nobelpriesdräger († 2011)
* 1927: Lois Maxwell, kanaadsch Schauspelerin († 2007)
* 1935: Rob McConnell, kanaadsch Jazzmusiker († 2010)
* 1939: Eugene Francis Fama, US-amerikaansch Wertschaftswetenschapler un Nobelpriesdräger
* 1939: Herbert Meyer, düütsch Springrieder un Bundstrainer
* 1951: Boško Abramović, serbisch Schachspeler († 2021)
* 1957: Frank Schulz, düütsch Schriever 
* 1964: Gianni Bugno, italieensch Radrennfohrer
* 1967: Mark Rutte, nedderlannsch Politiker un Ministerpräsident
* 1970: Simon Pegg, britisch Komiker, Schauspeler un Dreihbookschriever
* 1972: Ville Räikkönen, finnisch Biathlet
* 1973: Sergey Tiviakov, nedderlannsch Schachspeler
* 1985: Sven-Christian Kindler, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter
* 1986: Jan Bakelants, belgisch Radrennfohrer
* 1991: Guillaume Van Keirsbulck, belgisch Radrennfohrer
* 2000: Elisabet Tursynbajewa, kasachische Ieskunstlöperin

## Storven
* 1400: Richard II., König vun England (* 1367)
* 1528: Edzard I., Graaf van Oostfreesland (* 1461) 
* 1779: James Cook, britschen Seefohrer un Updecker (* 1728) 
* 1943: David Hilbert, düütsch Mathematiker (* 1862) 
* 1952: Maurice De Waele, belgisch Radrennfohrer un Tour de France Winner 1929 (* 1896)
* 1959: Baby Dodds, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1898)
* 1973: Otto Schäfer, düütsch Politiker un Landdagsafordneter (* 1912)
* 2009: David Hartsema, nedderlandsch-neddersassischen Dichter, Schriever un Künstler (* 1925)
* 2011: Jan Jaap Boer, plattdüütsch Schriever ut den Nedderlannen (* 1927)
* 2011: George Shearing, britisch-US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1919)
Kommun Harstad

De **Kommun Harstad** (saamsch: *Hárštá*) is ene Gemeend in dat Amt Troms in Norwegen. Se hett 24.264 Inwahners (Stand 2012) op en Rebeet vun 2597,54&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Harstad. De Kommun is bi de Fraag Bokmål-Nynorsk neetral.

An’n 1. Januar 2013 is de Kommun Bjarkøy Deel von de Kommun Harstad worrn.

## Demografie

2004 weren 3,3 % vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Harstad (norweegsch)
Kommun Hasvik

De **Kommun Hasvik** (saamsch: *Ákŋoluovtta gielda*) is ene Gemeend in dat Amt Finnmark in Norwegen. Se hett 1.033 Inwahners (Stand 2006) op en Rebeet vun 559,0&nbsp;km². De Sitt vun de Verwalten is in Breivikbotn. De Kommun bruukt offiziell de Schrievnorm Bokmål för dat Norweegsche.

De Kommun grenzt in’n Oosten an Hammerfest, un in’n Süden an Alta un Loppa.

## Demografie

2006 kemen op 100 Froonslüüd 114,13 Mannslüüd. 2004 weren 4,9% vun de Inwahners buten Norwegen boren.

### Inwahnertall

## Politik

## Weblenken
* Websteed vun de Kommun Hasvik (norweegsch)
Vulkanit

**Vulkaniten** sünd Stenen, der ut Smölt tostannen kommt, de dör Vulkanismus an de Böverflach vun de Eer kommt un dor denn gau afköhlt un fast warrt. Annere Beteken för disse Grupp vun Stenen sünd **Eruptivstenen**, **Extrusivstenen** oder **Vergatenstenen**. Vulkaniten höört dormit to de Magmatiten, so as de Plutoniten, de sotoseggen jehmer Gegenstücken ut de deepere Eer sünd. Se künnt as Lavastroom vörkamen oder as Tuff. In’n Övergang vun Plutoniten un Vulkaniten warrt Stenen manchmol ok as *Subvulkaniten* oder Gangstenen betekend.

In’n Ünnerscheed to de Deepenstenen köhlt de Vulkaniten bannig gau af un warrt ok gau fast. Dordör kriegt se en düchtig fienköörnig Föög mit en banig gliekmatig Klöör. Dat snelle Afköhlen sorgt neemlich dorför, dat de Kristallen nich veel Tiet hebbt to’n Wassen. Mitünner köhlt se so gau af, dat se gor keen Kristallen utbillt, man in en amorph Struktur fast warrt. Dat warrt denn ok Vulkanglas nöömt. In enkelte Fäll kann dat vörkamen, datt lütte Kristallen, de anfungen hebbt, sik in de Magmakamer to billen, dör den Vulkanismus mit föddert warrt un denn as Insprenglingen ni de fiene Grundmasse inslaten warrt. Man snackt denn ok vun en porphyrisch Föög. 

Anners as de Plutoniten, künnt Vulkaniten düchtig Blasen opwiesen, de tostannen kommt, wenn dör dat snelle Opstiegen vun’t Magma de Druck gau afnimmt. Denn kann Gas, wat in dat Magma löst is, afgeven warrn, watt sik denn in lütte Blasen in’n Steen ansammelt un bi’t Fast Warrn verblifft. Bi dat Utfloopen vun de Lava künnt sik de tafeligen oder stengeligen Kristallen in de Richten vun’t Fleten inregeln un en lütte Orden in’n Steen billn. Dat warrt as Flaattextur betekend.

Vulkaniten künnt neven de Insprenglingen ok noch annere inslaten Stenen opwiesen, de as Nevenstenen oder Xenolithen betekend warrt. Dat is Steen, de in de Magmakamer rinfallen oder bi’t Opstiegen vun dat Magma vun de Slootwannen losreten worrn is. Tyypsch sünd t.&nbsp;B. de Basalttuffen in de Eifel, wo Olivinbomben binnen to finnen sünd.

Wenn de Lava nich blots fleten deit, man dör Explosion utsmeten warrt, köhlt se faken in de Luft bi’t Fallen wedder af. Dorbi entstaht lichte Stenen as Tuff un Bimssteen, de ok ünner den Begreep Tephra oder *Pyroklastika* tosamenfaat warrt. Disse Stenen sünd licht, wiel veel Luft inslaten warrt. Se lagert sik tomeist in Schichten af.
Gemeen

**Gemeen** (ok **politisch Gemeen**) is en Rebeetsverband, de för dat Verwalten von Länner de lüttste Eenheit is. För de Europääsche Union is dat de LAU-2-Laag (Local administrative unit). 

## Politisch Gemeen

In Öösterriek un in Düütschland warrt meistins dat eenfach Woort *Gemeen* brukt, ok wenn dat annere Formen sünd. In de Swiez is dat Woort *Politisch Gemeen* veel amtlicher un warrt fokener brukt. All de Inwohners vun en politisch Gemeen warrt ok as *Gemeen* neumt.

## Historie

An’n End vun’n 11.&nbsp;Johrhunnert geef dat in’n Röömsch Riek en Bewegen, dat man as *coniuratio* oder *communio* neumt hett. In de Stadt Cambrai  hebbt de Börgers to ene „Kommune“ sworen. Se hebbt utnützt, dat de bischööpsche Stadtherschop nich dor weer. En beten vörher (1070) geev dat ok al in de Stadt Le Mans en „Verswören, dat se Kommune neumt“ hebbt. 

De Börgers vun Cambrai hebbt sworen, dat se den Bischop nich in de Stadt laat, wenn he disse niege Eedmaatschop nich goodkennt.
Disse eerste Kommune is den obers doch no en Nedderlaag uplööst wuurn. De Striet üm dat Sülvstverwalten güng bit in der 20er Johr vun’t 13. Johrhunnert.

Ok in de Städer vun Düütschland geevt dat solke Bewegen, üm 1073 in Worms un 1074 in Köln. De Börgers wulln free ween vun de feudale Stadtherrschop, wat meistins vun de Kark weer. De Stadtherrschop hett Inkomen hatt, wiel se de Macht harrn över Markt, Toll un Grund. Vele Inwohners weern persönlich afhängig vun de Stadtherrn.

Sünnerlich de Kooplüüd, de beten to Geld komen sünd, hebbt sik an der Stadtherrschop stört. Dor no hebbt sik meisttieds ok Handwarker, Buern un Deenstlüüd den Striet üm ene „Kommune“ ansloten.

## Gemenen in enkelte Länner

De Regeln un Besünnerheiten vun de Gemenen in de enkelten Länner köönt in disse Artikels nakeken warrn:

## Kiek ook

* Samtgemeen
* Amtlich Gemeenslötel