open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pietro Linari

**Pietro Linari** (* 15. Oktober 1896 in Florenz; † 1. Januar 1972 ok dor) weer en italieensch Radrennfohrer.

Pietro Linari weer en vun de spoodrieksten un völsiedigsten Radrennfohrer in Italien in de 1920er und 1930er Johren. Sien gröttste Spood weer de Sieg bi *[[Mailand-Sanremo]]* 1924. In dat sülvig Johr wunn he den *[[Giro dell’Emilia]]*, 1925 un 1926 dat *Kriterium vun Genf*. Tweemal, 1922 un 1925, wunn he een Deelstreck bi den *[[Giro d’Italia]]*, 1927 de *Württemberg-Rundfohrt* un *Rund um Frankfurt*. 1929 wurr he Italieensch Meester in' Sprint up de  Bahn. 1929 stell he todem en Weltrekord över 500 Meter up de Bahn up.

Linari is ok tallriek Sössdaagrennen fohren; 36 mal is he antreden un wunn veer mal. 1926 wunn he in New York mit Reggie McNamara, 1928 in Mailand mit Costante Girardengo, 1929 in Stuttgart mit Emil Richli un 1931 in Paris mit Alfredo Dinale.

Siet 1925 wurrd in Buggone (Toskana) de *Coppa Linari* för Nahwussfohrer (mit Ünnerbreken) utfohren. 2009 funn dat to'n 47. Mal statt; de Sieger weer Jan Tratnik ut Slowenien.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken
* Pietro Linari in de Datenbank vun Radsportseiten.net
Marie Ault

**Marie Ault** (* 2. September 1870 in Wigan, Lancashire; † 9. Mai 1951 in London) weer en britisch Filmschauspelerin. 

Se hett in völ britisch Stummfilms mitspeelt, aber is an’ meesten bekannt wurrn dör hör Rull as de Moder vun Daisy Bunting *[[The Lodger: A Story of the London Fog]]* (1927) ünner de Regie vun Alfred Hitchcock.

## Filmographie (Utwahl)

## Weblenken
*
The Getaway

**The Getaway** (eng. „De Flucht“) betekent

* *[[The Getaway (Roman)|The Getaway]]*, Roman vun Jim Thompson ut dat Johr 1959,
* *[[The Getaway (1941)|The Getaway]]*, Film vun Edward Buzzell ut dat Johr 1941,
* *[[The Getaway (1972)|The Getaway]]*, Film na den Roman vun Sam Peckinpah ut dat Johr 1972,
* *[[The Getaway (1994)|The Getaway]]*, Remake vun den Film vun 1972 ut dat Johr 1994,
* *[[The Getaway (Album)|The Getaway]]*, Musikalbum vun Chris de Burgh ut dat Johr 1982,
* *[[The Getaway (Spelereeg)|The Getaway]]*, Reeg vun Videospelen.
Sisinnius

**Sisinnius** (* in Syrien; † 4. Februar 708) wurr vermootlich um den 15. Januar 708 rüm to'n Paapst wählt un is blots dree Week later nah en swoor Krankheit storven. 

Sisinnius wurr vermootlich in Syrien as Söhn vun en Johannes boren; sien nipp un nau Gebortsoort is nich bekannt. 

Man weet blots wenig över hüm: Inthroniseert wurr he nah en  Sedisvakanz vun 89 Daag an' 18. Januar 708. He weer, so heet dat, so swoor krank, dat he nich mal sülvst eeten kunn. Dennoch sall Sisinnius versöcht hemm, sien Paapstamt so good as mögelk uttoööven. Över sien tatsächlich Amtshandlungen is blots bekannt, dat he Order geev, Kalksteen för de Reparatur vun de Müern vun Rom vörtobereiten, un dat he kört vör sien Dood noch en  korsischen Bischop segnet hett. Sisinnius wurr in' Petersdom begraven.

## Literatur
* Vera von Falkenhausen: Sissinnius In: In: Massimo Bray (Hrsg.): Enciclopedia dei Papi, Istituto della Enciclopedia Italiana, Band 1  (Pietro, santo. Anastasio bibliotecario, antipapa), Rom 2000, OCLC 313504669, S. 640–641 (italieensch).

## Weblenken

* Sisinnius in In: Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church, online up fiu.edu, Websteed vun de  Florida International University, afroopen an’ 4. März 2012 (engelsch)
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Herman Autrey

**Herman Autrey** (* 4. Dezember 1904 in Evergreen, Alabama; † 14. Juni 1980 in New York City) weer en US-amerikaansch Jazztrompeter  vun den Swing.

Autrey fung sien Karriere up dat Oldsaxophon in de Band vun sien Vader an, wessel aber later to de Trompete. 1923 truck he nah Pittsburgh, wo he mit lokalen Bands speel un denn dör de Süüdstaaten touren dee. In Florida hett he denn mit en eegen Band arbeit. He leet sück - nah Statschonen in Boston, Washington D.C. un Philadelphia 1933 in New York City daal un speel bi Charlie Johnson (1933-34) in dat *Small's Paradise*, dornah bi Fletcher Henderson (1935), Claude Hopkins (1938/9), un weer mit Ünnerbreeken bit 1941 Liddmaat vun de Band "Fats Waller & his Rhythm", to hören up Plattenupnahmen as  „Let's Pretend There's a Moon“ 1934 oder „Don't You Know or Don't You Care“ 1935. He gung 1942 to Stuff Smith, harr en Band an de Westküst un hett bit 1944 ok bi Benny Waters arbeit. Ansluutend hett he sück sülvständig makt un speel mit eegen Bands in  Brooklyn, aber ok in Kanada. 1958 hett he Upnahmen mit Buster Bailey makt. 1960 harr he sien eegen Quartett un 1961 en eegen Trio. In de 1960er Johren speel he ok in de   Dixieland-Band *Saints and Sinners* vun Vic Dickenson un Red Richards. 1968 weer he Gast bi dat Jazzfestival in Frankfort. In de 1970er Johren is he noch in den New Yorker Club *Jimmy Ryan's* uptreden

## Diskographie (Utwahl)
**The Saints & Sinners In Europe* (MPS, 1970) mit Vic Dickerson, Rudy Powell, Red Richards, George Reed

## Lexigraphisch Indrääg
* Carlo Bohländer: *[[Reclams Jazzführer]]*. Stuttgart 1989
* Leonard Feather & Ira Gitler, *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oxford/New York, 1999, ISBN 978-0-19-532000-8

## Weblenken
*Biographie
Brian Quade Torff

**Brian Quade Torff** (* 16. März 1954 in Chicago) is en US-amerikaansch Bassist vun den Modern Jazz, de todem regelmatig för Orchester as de Boston Pops, dat Los Angeles Philharmonic Orchestra oder Pittsburgh Symphony Orchestra komponeert.

## Leven un Warken
Torff studeer Kontrabass sowohl an de Manhattan School of Music as ok an dat  Berklee College of Music. 1974 hett he Cleo Laine begleit un denn af 1975 Erroll Garner. Dorneben nehm he en Duoalbum mit Mary Lou Williams up (Live at the Cookery). Mit Stéphane Grappelli weer he af 1976 mehrfak up weltwiet  Tourneen. Enn‘ vun de 1970er hett he in en Trio mit Marian McPartland un Jake Hanna arbeit. Tüschen 1979 un 1982 bild he en Duo mit George Shearing. Dorneben hett he ok mit  Hank Jones, Clark Terry, James Moody, Jimmy Cobb un Red Rodney arbeit. Siet 1995 hett he de Grupp *Union* leit, to de ok Paul Wertico un Laurence Hobgood hörrn deen, un weer todem mit Dave Samuels, John Etheridge un Larry Coryell ünnerwegens. He is todem up Upnahmen vun so ünnerscheedlich Musiker as  Sonny Stitt, Dave Amram, Roy Kral, Oliver Nelson, Carrie Smith, Tony Bennett, Henry Mancini, Milton Hinton oder Toots Thielemans to hören.

Torff is as Hoochschoollehrer an de Fairfield University för de de hör Jazzprogramm verantwortlich un leit dat *Django Reinhardt New York Festival*. Wiederhen hörrt he to de Advisory Board vun dat National Endowment for the Arts un is ok as  Jazzautor bekannt.

## Diskographisch Henwiesen
* George Shearing *Blues Alley & Jazz* (1979)
* George Shearing *On a Clear Day* (1980)
* *Manhattan Hoe Down* (1984)
* *Working on a Bassline* (1997, mit Joe Beck un Grisha Alexiev)
* *State of the Union* (1998)
* *Life in East Bumblepuck* (2006)

## Lexigraphisch Indrääg
* Leonard Feather und Ira Gitler, *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oxford/New York 1999, ISBN 978-0-19-532000-8
* Martin Kunzler, *Jazz-Lexikon Bd. 2.* Reinbek 2002; ISBN 3-499-16513-9

## Weblenken
* Webpräsenz
* Indrag up de Siet vun de Hoochschool
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Nordahn

**Nordahn** is en Dörp in de Gemeen Mittelsnohn in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

In’n Noordwesten von dat Dörp liggt de Balksee. An Nordahn doot de beiden Beken Lembeek (in’n Noorden) un Ohrensbeek (in’n Süden) vörbifleten. De Lembeek kummt von’n Westerbarg un münnt in’n Noordwesten von Nordahn in’n Ohrensbeek. De Ohrensbeek wedder münnt in’n Balksee.

De Naveröörd sünd Varrel in’n Noorden, Heeßel, Wohlenbeek un Rahden in’n Oosten, Loomst in’n Süüdoosten, Mittelsnohn in’n Süden, Stinst in’n Westen un Boomoor un Eekhoffsbarg in’n Noordwesten.

## Historie

In de Oorkunnen kummt de Oort toeerst 986 vör.

In’n Eersten Weltkrieg sünd fiev Soldaten ut Nordahn fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 27.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Loomst in’n Kanton Bremervöör höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

Nordahn is an’n 1. Juli 1972 mit de Gemeen Mittelsnohn tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Nordahn is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Bartelmees-Kark in Loomst.

För de Kathoolschen is de St.-Ansgar-Kark in Warstood tostännig, de siet 2010 Deel von de Karkengemeen Hillig Geist in Stood is.

### Wapen

Dat Wapen von Nordahn wiest op gollen Grund twee swarte, rood bewehrte Borenklauen, de na baven un na buten richt sünd. Ünner de Klauen is dat gröne Bladd von en Lebberbloom to sehn.

De Borenklauen kaamt ut dat Wapen von de Greven von Heien. Dat wiest dor op hen, dat in dat 13. Johrhunnert de Greven von Heien de Vaagdie Ahn as Lehn an de von Brobargen vergeven hebbt. De Lebberbloom wiest op’t Nordahner Holt hen, in dat düsse Bloom noch vörkummt.

## Kultur

In Nordahn gifft dat en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

### Verenen

De Schüttenvereen Nordahn is 1908 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

Nordahn hett en egene freewillige Füürwehr, de an’n 30. März 1912 grünnt worrn is. Vörher hett dat en Plichtfüürwehr geven. Dat aktuelle Sprüttenhuus is 1958 boot worrn.

### Verkehr

Nordahn liggt an de Kreisstraat 29, de in’n Noorden na Varrel un Westersood löppt un in’n Süden na Mittelsnohn an de Landsstraat 116 ran. En lüttjere Straat geiht ans in’n Oosten na de K&nbsp;21 ran, de in’n Süüdwesten na Loomst löppt.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Hemmoor an de Nedderelvbahn.

## Literatur

* Heinrich E. Hansen: *Nordahn: Ein Dorf in der Börde Lamstedt.* 1986

## Footnoten



## Weblenken
Helljes

**Helljes** () is en Dörp in de Gemeen Holste (Samtgemeen Hambargen) in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.

## Geografie

De Naveröörd sünd Wellen in’n Noorden, Ooldwist un Ah in’n Noordoosten, Kuhs un Siedlung Kuhs in’n Oosten, Steern un Paddewisch in’n Süden, Ollendörp in’n Süüdwesten un Bruunshusen in’n Noordwesten.

## Historie

1974 hett sik Helljes mit de Gemenen Ollendörp un Steern tohoopdaan un de ne’e Gemeen Holste billt, de ehren Naam von de Anfangsbookstaven von de dree Dörper hett (**''H**elljes, **Ol**lendörp, **Ste**den'').

Bet 1851 hett Helljes to dat Gericht Beverst tohöört un is denn Deel von dat Amt Beverst worrn. 1859 is dat Amt denn aver al wedder oplööst worrn. Helljes keem nu an dat Amt Leh, is aver noch in’t sülve Johr dör en Verordnung in dat Amt Oosterholt wesselt. 1885 is de Oort Deel von’n Kreis Oosterholt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Helljes is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Fabian-un-Sebastian-Kark in Beverst.

För de Kathoolschen is de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek tostännig.

## Kultur

### Verenen

De Schützenvereen Helljes is 1954 grünnt worrn.

## Infrastruktur

### Verkehr

Helljes liggt an de Kreisstraat 28, de in’n Süden bi Wallhöben an de Bundsstraat 74 ranlöppt un in’n Noordwesten an de Landsstraat 128. Lüttjere Straten loopt ans na Wellen un Kuhs.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Stubben an de Bahnlien Bremen–Cuxhoben.

## Footnoten
Hainmöhlen

**Hainmöhlen** () is en Dörp in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. To Hainmöhlen höört ok de Oort Wisswohl un de Hoff Langel mit to.

## Geografie

De Naveröörd sünd Lintig in’n Noorden, Meckelst in’n Noordoosten, Wisswohl in’n Oosten, Grotenhain, Lüttenhain un Langel in’n Süüdoosten, Köhlen in’n Süden, Ringst in’n Süüdwesten, Kührst in’n Westen un Alfst in’n Noordwesten.

## Historie

De Watermöhl von Hainmöhlen kummt 1400 toeerst in de Oorkunnen vör. 1419 hett de Stadt Bremen ehr köfft. De Möhl in ehre hüdige Form is 1829 boot worrn un hett noch bet in de Midd von dat 20. Johrhunnert Koorn mahlt, toletzt aver mit en Elektromotoor. 1980 hett de Samtgemeen Beers de Möhl köfft un ehr as Museumsmöhl inricht.

### Verwaltungsgeschicht

Siet 1. April 1971 weer Hainmöhlen Liddmaat von de eerste Samtgemeen Beers. An’n 1. März 1974 is mit de Gemeenreform in Neddersassen de Gemeen Hainmöhlen Deel von de Gemeen Ringst worrn un hett denn to de ne’e Samtgemeen Beers tohöört. Gemeen Ringst un Samtgemeen Beers sünd to’n 1. Januar 2015 oplööst worrn. Dat ganze Rebeed höört nu to de Gemeen Geestland. Binnen Geestland höört Hainmöhlen to de polietsche Oortschop Ringst.

### Inwahnertall

### Religion

Hainmöhlen is evangeelsch-luthersch un evangeelsch-reformeert präägt un höört to dat Kaspel von de Simultankark St. Fabian in Ringst.

### Wapen

Dat Wapen von Hainmöhlen wiest op en deelten Schild links op sülvern Grund in rood dat Rad von en Watermöhl un rechts op roden Grund en sülvern Fatt.

## Kultur

In Wisswohl gifft dat en Jugendherberge.

### Sport

Bi Hainmöhlen gifft dat den Golfplatz *Goot Hainmöhlen* mit 18 Löcker.

## Weertschop un Infrastruktur

As freewillige Füürwehr is de Füürwehr Ringst för Hainmöhlen mit tostännig.

### Verkehr

Hainmöhlen liggt an de Landsstraat 128, de in’n Noordwesten na Beers löppt un in’n Süden na Ringst un Köhlen. Na Noorden geiht von de L&nbsp;128 de L&nbsp;116 af, de na Lintig geiht.

De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Geestenseth an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu. Von 1896 bet 1968 hett dat ok Personenverkehr op de Bahnlien Bremerhoben–Beers geven. De Bahnhoff Beers leeg söven Kilometer in’n Noordwesten von’n Oort.

## Footnoten
Alfst (Landkreis Cuxhoben)

**Alfst** () is en Dörp in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Dat höört polietsch to de Oortschop Kührst binnen de Gemeen Geestland.

## Geografie

De Naveröörd sünd Beers in’n Noorden, Lintig in’n Oosten, Hainmöhlen un Ringst in’n Süüdoosten, Kührst in’n Süüdwesten, Elm in’n Westen un Drangst in’n Noordwesten.

De Noorden von Alfst warrt sien Water över den Fickmöhlener Randkanaal loos, de Süden över den Scheebeek na’n Beers-Geest-Kanaal.

## Historie

In’n Eersten Weltkrieg sünd 13 Soldaten ut Alfst fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 17.

### Verwaltungsgeschicht

Vör 1859 leeg Alfst in de Vaagdie Kührst von de Böörd Ringst in dat Amt Beers un denn bet 1885 in dat Amt Leh. Na 1885 weer dat in’n Kreis Leh. 1932 is dat denn Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 Deel von Landkreis Cuxhoben.

1968 is de Gemeen Alfst Deel von de Gemeen Kührst worrn un 1974 Deel von de Samtgemeen Beers. Gemeen un Samtgemeen sünd to’n 1. Januar 2015 oplööst worrn. Dat Rebeed is denn Deel von de Eenheitsgemeen Geestland worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Alfst is evangeelsch-luthersch un evangeelsch-reformeert präägt un höört to dat Kaspel von de Simultankark St. Fabian in Ringst.

För de Kathoolschen is de Hillig-Hart-Jesu-Kark in Leh tostännig, to de ok de St.-Benedikt-Kapell in Beers tohöört.

### Wapen

Dat Wapen von Alfst wiest op roden Grund en sülvern Reiher mit gollen Fööt un Snavel. Dat kummt von dat Wapen von de Familie von de Lieth af, de von 1356 bet 1782 dat Regeer över dat Dörp harr.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Alfst bi’n Karkhoff.

## Weertschop un Infrastruktur

Dat Dörp hett en egene Freewillige Füürwehr.

### Verkehr

Alfst liggt an de Kreisstraat 38, de in’n Noordoosten na Beers löppt un in’n Süden na Kührst. Na Oosten to geiht de K&nbsp;36 na de Landsstraat 128 ran.

## Literatur

* Hinrich Schniedewind (Rutgever): *Kührstedt und Alfstedt. 1139-1989.* Ditzen Verlag, Kührst 1989

## Footnoten



## Weblenken
Walter Arendt

**Walter Arendt** (* 17. Januar 1925 in Heessen; † 7. März 2005 in Bornheim) weer en düütsch Politiker (SPD).

He weer van 1969 bit 1976 Bundsminister för Arbeit un Sozialsaken.

## Utbillen un Berop
Nah den Besöök vun de Volks- un de Beropsschool hett Arendt en Utbillen to'n Bargmann maakt un weer denn van 1939 bit 1947, ünnerbraken dör den Arbeits- un Kriegsdeenst as ok ansluutend Kriegsfangenschap, in' Bargbau tätig. Van 1947 bit 1949 hett he jeweils een Johr de Akademie der Arbeit in Frankfort an’n Main as ok de Akademie för Gemeenwirtschap in Hamborg besöcht. Van 1948 bit 1955 weer he denn bi de Presseafdeelen vun de IG Bergbau und Energie (hüüd: IG Bergbau-Chemie-Energie) in Baukem, toletest af 1954 as kommissarisch Baas vun de Pressestäe tätig. 1955 is he denn in den  geschäftsführen Vörstand vun de IG Bergbau und Energie uprückt un wurr tolest 1964 to den Vörsitter vun de Gewerkschap köört. 1967 wurr he bito Präsident vun den Internatschonalen Bargarbeiterverband. Mit de Benennen to'n Bundsminister för Arbeit un Sozialordnung is Arendt 1969 ut sien Gewerkschaftsämter utscheeden.

## Partei
Arendt weer siet 1946 Liddmaat vun de SPD. Van 1968 bit 1979 weer he Liddmaat in den SPD-Bundsvörstand. Van 1973 bit 1979 weer he bito Liddmaat vun dat Präsidium vun de SPD.

## Afordneter
Van 1961 bit 1980 weer Arendt Liddmaat vun den Düütschen Bundsdag, van 1961 bit 1969 ook Liddmaat vun dat Europäisch Parlament. Van 1976 bit 1980 weer he stellvertreden Vörsitter vun des SPD-Bundsdagsfraktschoon. 

## Apenlich Ämter
Nahdem de sozialliberaal Koalitschoon bild wurrn weer, wurr Arendt an' 22. Oktober 1969 as Bundsminister för Arbeit un Sozialordnung in dat Kabinett vun Willy Brandt beroopen. He behull dat Amt eerstan ok ünner Bundskanzler Helmut Schmidt, hett aver nah de Bundsdagswahl 1976 up en nochmalig Liddmaatschap in't Kabinett torüchstahn un is dormit an' 14. Dezember 1976 ut de Bundsregeeren utscheeden. 

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Nahlass vun Walter Arendt in dat  Archiv der sozialen Demokratie der Friedrich-Ebert-Stiftung (Bonn)
* Personennaamdatei
Kraansborg

**Kraansborg** () is en Oort in de Gemeen Wuster Noordseeküst in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. De Oort höört von öllers bi Millm mit bi.

## Geografie

Kraansborg liggt op’n Rand von de Geest na de Masch hen.

De Naveröörd sünd Millm in’n Noorden, Wanhöden in’n Noordoosten, Krümpel in’n Oosten, Niewohl in’n Süüdoosten, Holsseln in’n Süden, Dorum in’n Süüdwesten un Cappel in’n Noordwesten.

## Historie

Bi Kraansborg op de Geest hett ok de Hollborg legen, de de Eddellüüd von Deefholt tohöört hett.

De Oort bestünn 1824 ut dree, later ut veer Hööv.

1939 hebbt se bi Kraansborg oostwarts von’n Kraansbörger See en Schienflegerplatz boot, de Angriepers von’n Flegerplatz Noordholt aflenken schull. De Allieerten hebbt denn in’n Tweten Weltkrieg ok fakener Bummen op den Flegerplatz smeten.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Niewohl in’n Kanton Dorum höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort weer vör 1852 in’t Kaspel Millm von dat Vaagdiegericht Land Wusten. Von 1852 bet 1885 leeg Kraansborg in dat Amt Dorum un denn in’n Kreis Leh. 1932 is dat Deel von’n Kreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

An’n 1. Januar 2015 is de Gemeen Millm as Deel von de Samtgemeen Land Wusten mit de Gemeen Noordholt dör Fusion tohoopgahn un billt nu de Gemeen Wuster Noordseeküst.

### Inwahnertall

### Religion

Kraansborg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Millm. Fröher hett dat to dat Kaspel Niewohl höört.

För de Kathoolschen is de Twölv-Apostels-Kark in Olenwoold tostännig, de siet 2008 to de Karkengemeen St. Marien in Cuxhoben tohöört.

## Infrastruktur

Elektrischen Stroom hett Kraansborg 1930 kregen.

### Verkehr

Kraansborg liggt an de Landsstraat 135, de in’n Noorden na Millm, Olenwoold un Cuxhoben löppt. In’n Süden löppt de L&nbsp;135 na Sievern, Langen un Bremerhoben. En lüttjere Straat gifft dat ans noch na Krümpel in’n Oosten. Twee Kilometer na’n Oosten löppt de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben) an Kraansborg langs, de nächste Opfohrt is aver eerst de Opfohrt 4 Niewohl, de söss Kilometer af is.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Dorum an de Bahnlien Bremen-Cuxhoben.

## Literatur

* Erich von Lehe: *Die Höfe bei der Kransburg: Erste Besiedlung und Kultivierung im Grenzgebiet zwischen Midlumer Geest und Grauem Wall.* 1963

## Footnoten
Krümpel

**Krümpel** () is en Oort mit üm un bi 550 Inwahners in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Krümpel liggt in de Heid, an de Oostkant von de Hoge Lieth na dat Moor hen. In’n Süüdoosten in’n Moor liggt de Dahlemer See.

De Naveröörd sünd Wanhöden in’n Noorden, Westerwannen in’n Noordoosten, Ahlenfalkenbarg in’n Oosten, Niewohl in’n Süden, Holsseln in’n Süüdwesten, Kraansborg in’n Westen un Millm in’n Noordwesten.

## Historie

Ut de Vörgeschicht hett dat in Krümpel ölven Graffhümpels geven (bi’n Sünnbarg), von de veer noch nableven sünd. Dor hebbt se ok 17 Urnen funnen.

Krümpel is en Heiddörp un fröher weren de Imkeree un de Schäperee för den Oort wichtig.

In de Oorkunnen kummt dat toeerst 1280 as *Crimpelinge* vör.

Krümpel leeg fröher in dat Amt Niewohl. In de Franzosentied hett de Oort to de Kommuun Niewohl in’n Kanton Dorum tohöört. Von 1852 bet 1859 hett de Oort bi dat Amt Beers bihöört, bet 1885 to dat Amt Leh un denn bet 1932 bi’n Kreis Leh. Von 1932 bet 1977 leeg Krümpel in’n Landkreis Wersermünn un is 1977 an’n Landkreis Cuxhoben kamen.

1971 is Krümpel Deel von de Samtgemeen Niewohl worrn, de denn aver an’n 1. März 1974 in de Gemeen Langen opgahn is. De Gemeen Langen is to’n 1. Januar 2015 oplööst worrn. Dat Rebeed höört nu to de Gemeen Geestland.

### Inwahnertall

### Religion

Krümpel is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Niewohl. De Kapell an’n Karkhoff is 1974 boot worrn.

### Wapen

Dat Wapen wiest op sülvern Grund baven en rode Sünn un ünnen op en swarten Schildfoot en sülvern Urn. De Sünn steiht för den 26 m hogen Sünnbarg bi dat Dörp un de Urn för de Funnen ut de Vörgeschicht, de se bi dat Dörp maakt hebbt.

### Oortsbörgermeesters

Börgermeesters:
*-1974: Hermann Peters (CDU)

Oortsbörgermeesters:
* opstunns: Herbert Peters

De Oortsraad hett fiev Liddmaten.

## Weertschop un Infrastruktur

Dat eerste Telefoon keem 1906 na Krümpel un elektrischen Stroom hett de Oort 1921 kregen. An dat Waternett is dat Dörp 1960 anslaten worrn.

Von 1970 bet 1995 hett dat op’n Sünnbarg in Krümpel en HAWK-Raketenstellung von de Flugabwehrraketengruppe 37 geven.

2010 hett de IFE Eriksen AG op’n Sünnbarg op söss Hektar en Solarpark mit 10.500 Module boot, de 2,3&nbsp;MWp Energie produzeert. De Anlaag hett 6 Milljonen Euro köst. Op de Hoge Lieth steiht ok en Windpark mit 16 Windrääd.

### Verkehr

Krümpel liggt an de Landsstraat 118, de in’n Noordoosten na Wannen löppt un in’n Süden na Niewohl. Ans gifft dat noch lüttjere Straten na Kraansborg un Wanhöden. So bi twee Kilometer na Westen to löppt de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben) an Krümpel langs. De nächste Opfohrt is de Opfohrt 4 Niewohl un is so söss Kilometer weg.

De nächste Bahnhoff is de Bahnhoff Dorum an de Bahnlien Bremen-Cuxhoben.

### Scholen

Dat ole Schoolhuus von Krümpel is 1910 boot worrn. De School hett denn in de Johren 1960 dichtmaakt. Vondaag hett Krümpel noch en Kinnergoorn.

## Footnoten



## Literatur

* *700 Jahre Krempel.* 1980

## Weblenken
Olaf Lies

**Olaf Lies** (* 8. Mai 1967 in Willemshaven) is en düütsch Politiker (SPD). Siet Januar 2012 is he stellvertreden Landsvörsitter vun sien Partei, nah dem van Mai 2010 bit Januar 2012 Landsvörsitter weer. Todem is he siet Februar 2013 Minister för Wertschap, Arbeit un Verkehr in Neddersassen. Siet 22. November 2017 is he  neddersassisch Minister för Umwelt, Energie un Klimaschuul. He weer denn vun November 2022 bit Mai 2025 weer Wertschapsminister vun Neddersassen. Nahdem Ministerpräsident Stephan Weil in 2025 sien Rückträe verklort harr, is he hüm af den 20. Mai 2025 as Ministerprädident nahfolgt.

## Leven un Beroop
Olaf Lies hett tonächst de Grundschool, Orienteerensstuuf un de Realschool in Saann in den Landkreis Freesland besöcht. Nah en Utbillen to Funkelektroniker bi dat Marinearsenal Willemshaven hett he sien Grundwehrdeenst bi de Marine afleist. Nah den Besöök vun de  Fachböverschool hett he Elektrotechnik an de Fachhoochschool Willemshaven studeert, wat he as Diplom-Ingenieur afslooten hett. Af 1995 weer he wetenschaplich Mitarbeiter an de Fachhoochschool Willemshaven un siet 1996 Personalratsliddmaat as ok later  Personalratsvörsitter.

Olaf Lies is verheiraadt un hett twee Döchter.

## Politik
Olaf Lies is siet Januar 2002 Liddmaat vun de SPD. In' Februar 2002 wurr he Vörsitter vun den SPD-Oortsvereen Saann as ok Liddmaat vun den Gemeenderaat vun Saann. In' Mai 2003 wurr he stellvertreden Vörsitter vun den SPD-Ünnerbezirk Freesland un in' Mai 2005 Ünnerbezirksvörsitter. In' September 2005 folg de Liddmaatschap in den SPD-Bezirksvörstand Werser-Eems. Siet November 2006 is he Liddmaat in' Kreisdag vun den Landkreis Freesland as ok stellvertreden Landraad.

Bi de Landdagswahl in Neddersassen 2008 truck he as direkt wählt Afordneter in den Landdag vun Neddersassen in. He is stellvertreden Fraktschoonsvörsitter un habenpolitisch Spreker. 

Siet 2008 weer Lies stellvertreden Landsvörsitter vun de SPD Neddersassen. An' 29. Mai 2010 wurr he vun den Landsparteidag vun de SPD Neddersassen in Stood mit 91,1 Perzent to'n meen Landsvörsitter un Nahfolger vun Garrelt Duin wählt.

An 16.&nbsp;September 2011 geev Olaf Lies bekannt, sück um de Spitzenkandidatur vun de SPD Neddersassen bi de Landdagswahl 2013 to bewarben. Lies hett aber gegen den Herutforderer, den Böverbörgermeester vun Hannober Stephan Weil mit 46,1 Perzent to 53,3 Perzent verloren. Nah den Entscheed vun de Liddmaaten hett Lies sien Posten as Vörsitter to Verfügung stellt. An' 20. Januar 2012 wurr Weil up en besünnern Parteidag in Ollnborg to'n neeen Vörsitter vun de Landes SPD wählt und Lies mit utdrücklich Ünnerstütten vun Weil mit 87,3 Perzent vun de Stimmen to'n stellvertreden Landsvörsitter wählt.

## Enkeld Nahwiesen


## Weblenken

* Websteed vun Olaf Lies
* Körtbiografie bi den Landdag vun Neddersassen
Johann-Friedrich-Dirks-Pries

De **Johann-Friedrich-Dirks-Pries** is en plattdüütschen Literaturpries von de Stadt Emden, de an’n 9. Februar 2013 toeerst vergeven worrn is un denn all twee Johr vergeven warrn schall. De Pries is nöömt na’n plattdüütschen Schriever Johann Friedrich Dirks, de an’n 9. Februar 1874 boren is. De Pries is mit en Priesgeld von 2500 Euro verbunnen, tosätzlich gifft dat en Förderpries von 500 Euro. Dat Priesgeld gifft Dirks sien Familie. De Spoorkass Emden gifft ok noch 1000 Euro, de an junge Schrievers (bet 20 Johr oold) vergeven warrt.

## Winners

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Priesen

## Weblenken
* Johann-Friedrich-Dirks-Pries (emden.de)
Donnern

**Donnern** is en Oort in de Gemeen Lox in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Bi Donnern bi höört ok de Hoff Böcken.

## Geografie

Donnern liggt op de Geest. Dat Dörp is so bi 500 m von de Rohr af, de in’n Noorden langsflütt. In’n Süüdoosten in’t Moor liggt de Bülter See.

De Naveröörd sünd Sellst in’n Noorden, Wehdel in’n Noordoosten, Heerst un Loh in’n Süüdoosten, Stinst in’n Süden, Bexhöv in’n Süüdwesten un Hosermöhlen in’n Noordwesten.

## Historie

In de Franzosentied weer de Oort in de Kommuun Bexhöv un hett von 1851 bet 1859 to dat Amt Beverst un na 1859 to dat Amt Leh höört. 1885 is dat Deel von’n Kreis Geestmünn worrn un 1932 von’n Landkreis Wersermünn, de 1977 in’n Landkreis Cuxhoben opgahn is. Von 1971 bet 1974 weer Donnern Deel von de Samtgemeen Lox, is aver denn 1974 Deel von de ne’e Eenheitsgemeen Lox worrn.

In’n Eersten Weltkrieg sünd 25 Soldaten ut Donnern fullen oder vermisst, un in’n Tweten 41.

### Inwahnertall

### Religion

Donnern is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Bexhöv. Bet 1887 harr de Oort to dat Kaspel Beverst höört.

### Wapen

Dat Wapen wiest baven op blauen Grund söven gollen Klocken un ünnen dör Wellensnidd deelt op sülvern Grund en grönen Draken mit rode Klauen un Tung. De Draak steiht för den *Drakensteen*, de an’n Weg na Wehdel hen steiht.

### Oortsbörgermeesters

* 2001-: Hansjürgen Schmedes

## Kultur

In Donnern gifft dat en Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’.

### Verenen

De Schützenvereen is 1912 grünnt worrn un de Freewillige Füürwehr 1902.

## Infrastruktur

### Verkehr

Donnern liggt an de Landsstraat 143, de in’n Noorden na Sellst löppt un in’n Süüdwesten na Bexhöv an de Bundsstraat 71 ran. Lüttjere Straten gaht ans na Stinst, Heerst, Wehdel, Hosermöhlen un Nückel.

De nächsten Bahnhööv sünd twee Kilometer weg de Bahnhoff Sellst an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu un fiev Kilometer weg de Bahnhoff Lox an de Bahnlien Bremen–Cuxhoben.

### Scholen

Donnern hett en egen Kinnergoorn.

## Footnoten
Gemeen Heckthusen

**Heckthusen** is en Gemeen in de Samtgemeen Hemmoor in'n Landkreis Cuxhoben in Neddersassen mit .

## Geografie

De Navergemenen sünd Grootweurn in’n Noorden, Engelschopp un Himmelpoorten in’n Oosten, Burweg in’n Süden un Kronenborg in’n Süüdwesten, de all to’n Landkreis Stood tohöört un op de anner Siet Oost liggen doot. In’n Westen liggt de Gemeen Loomst un in’n Noordwesten de Gemeen Hemmoor, all beid in’n Landkreis Cuxhoben.

## Historie

Bi de Gemeenreform in Neddersassen sünd de Gemenen Bornbarg, Heckthusen, Lüttwöörn, Klint, Lohmöhlen un Wisch, de vörher al von 1962 af an de Samtgemeen an de Oost billt harrn, an’n 1. Juli 1972 to de ne’e Gemeen Heckthusen tohoopleggt worrn.

## Politik

### Gemeenraad

;Liddmaten:
* 2016:
*: CDU: Alidulfikar Husein, Uwe Ollenburg, Hannes Postel, Sven Reese, Daniela Schilling
*: SPD: Ute Ahlff, Uwe Dubbert, Hans-Georg Grell, Thorsten Grützmacher, Erwin Jark, Michael Krüscke, Jürgen Ludwig, Michaela Meyer, Jan Tiedemann
*: Gröne: Beate Adler

### Börgermeesters

### Wapen

Dat Wapen vun de Gemeen wiest baven op blauen Grund en sülvern Heekt mit Flünk mit gollen Kroon un ünnen op sülvern Grund dree blaue Spitzen. De Heekt stammt ut dat Wapen von de Familie von Heckthusen un de blauen Spitzen ut dat Wapen von de Familie Marschalck von Bachtenbrock.

### Partnerschoppen

De Gemeen Heckthusen hett en Partnerschop mit Hilbersdorf in Sassen. Dat hett an’n 2. August 1991 anfungen, nadem vörher al de Karkengemenen ut de beiden Öörd tohooparbeidt harrn.

## Literatur

* F. J. Alstedt (Rutgever): *Chronik von Hechthausen.* Sülvsverlag, Heckthusen 1983

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen (hoochdüütsch)
Samtgemeen an de Oost

De **Samtgemeen an de Oost** () weer en Rebeetsverband in’n Oosten von’n Landkreis Land Hadeln (vondaag Landkreis Cuxhoben). De Samtgemeen is 1962 ut de Gemenen Bornbarg, Heckthusen, Lüttwöörn, Klint, Lohmöhlen un Wisch billt worrn. Mit de Kommunalreform von’n 1. Juli 1972 is de Samtgemeen denn wedder oplööst worrn. De söss Öörd hebbt sik denn to de Gemeen Heckthusen binnen de Samtgemeen Hemmoor tohoopdaan.
Ankloh

**Ankloh** is en Dörp in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Binnen de Gemeen Geestland höört de Oort to de Oortschop Beers. Bi Ankloh höört ok en lütten Deel von Möhdiek un de Hoff Falkenborg bi.

## Geografie

In’n Westen von dat Dörp liggt de Beerser See.

De Naveröörd sünd dat Süderenn von Steenau mit Höörn un Möhdiek in’n Noorden, Neebachenbrook in’n Noordoosten, Maurismaur in’n Oosten, Meckelst in’n Süüdoosten, Lintig in’n Süden, Falkenborg in’n Süüdwesten un Beers in’n Westen.

## Historie

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Loomst in’n Kanton Bremervöör höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

Ankloh is 1968 mit de Gemeen Beers tohoopleggt worrn. Von’n 1. April 1971 af an hett de Oort to de Samtgemeen Beers tohöört un von’n 1. März 1974 bet to’n 31. Dezember 2014 to de ne’e, gröttere Samtgemeen Beers. De Gemeen Beers un de Samtgemeen Beers sünd to’n 1. Januar 2015 oplööst worrn. Dat ganze Rebeed höört nu to de Gemeen Geestland.

### Inwahnertall

### Religion

Ankloh is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Beers. Bet 1969 hett dat noch to dat Kaspel Ringst höört.

### Wapen

Dat Wapen wiest op blauen Grund en sülvern Falk mit gollen Snavel un Klauen un dree gollen Bökenbläder.

De Falk steiht as Symbol för de Falkenborg bi Ankloh un de Bökenbläder staht as Symbol för den Naamsdeel *[[-loh]]*, de för en Holt steiht.

## Kultur

### Verenen

De Turnvereen Ankloh is 1920 grünnt worrn un de Schüttenvereen 1925.

## Infrastruktur

### Verkehr

Von Ankloh löppt de Kreisstraat 37 na Süüdoosten an de Landsstraat 116 ran. De Ankloher Straat löppt in’n Westen na Beers un in’n Noorden löppt en Straat na Möhdiek. Ans gifft dat noch en lüttjere Straat na Bachenbrook.

De nächste Bahnhoff is so bi 16 Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Geestenseth an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu. Von 1896 bet 1968 hett dat ok Personenverkehr op de Bahnlien Bremerhoben–Beers geven. De Bahnhoff Beers leeg fiev Kilometer in’n Westen von’n Oort.

### Scholen

De Kinner ut Ankloh gaht na de Grundschool Beers.

## Footnoten
Beerster See

De **Beerster See** is en 215 Hektar groten Moorrandsee bi Beers, Landkreis Cuxhoben. De See liggt an’n Rand von’n Beerster Geestrügg. So bi 40 Hektar in’n Oosten von’n See staht ünner Naturschuul un sünd dör en Keed von Bojen afdeelt. An dat Noordöver liggt bi’n Hoff Holterborg dat Holt Holterborg, dat ok as Naturschuulrebeed Holterborg an’n Beerster See schuult is. Motoorbööd dröfft op’n See gornich föhren.

Anglers angelt dor geern, dat gifft Aal, Boors, Brassen, Heekt, Karpen, Roddogen, Slee, Wittfisch un Zanner.

In’n Westen dicht bi’n See langs löppt de Beers-Geest-Kanaal un de Haadler Kanaal, de as Schippereeweg för lüttjere Scheep twüschen Elv un Werser bruukt warrt.

## Weblenken
Jean Baptiste Accolay

**Jean Baptiste Accolay** (* 17. April 1833 in Brüssel; † 19. August 1900 in Brügge) weer en belgisch Komponist, Violinist, Violin-Lehrer un Dirigent vun de Romantik. 

Sien bekanntst Wark is dat Violinkonzert Nr. 1 in a-Moll ut dat Johr 1868, dat blots ut een Satz besteiht. Ofschons dat en Schöler-Wark is, dat ok hüüd noch in’ Vigelien-Ünnerricht bruukt wurrd, hebbt dat völ berühmt Vigelienspelers speelt, so ok Itzhak Perlman. Faszinierend doran is vör allen de groot expressiv Utdruckskraft ofschons blots eenfachst technisch Middel bruukt wurrd. 

## Weblenken
* DNB-Katalog
* Noten, Partituren un Uttüüg to Kompositschonen vun Jean Baptiste Accolay in dat International Music Score Library Project
* Personennaamdatei
Maschkamp

**Maschkamp** () is en Dörp in de Gemeen Geestland in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

Maschkamp liggt op de Geest. So bi twee Kilometer weg löppt in’n Süden de Stroom Geest langs.

De Naveröörd sünd Elm in’n Noordoosten, Kührst in’n Oosten, Oolluunbarg in’n Süüdoosten, Sellst in’n Süden, Bramel in’n Süüdwesten, Laven in’n Westen un Wehden in’n Noordwesten.

## Historie

Maschkamp is an’n 1. August 1968 mit de Gemeen Elm tohoopleggt worrn. Von’n 1. April 1971 af an hett de Oort to de Samtgemeen Beers tohöört un von’n 1. März 1974 bet to’n 31. Dezember 2014 to de ne’e, gröttere Samtgemeen Beers. De Gemeen Elm un de Samtgemeen Beers sünd to’n 1. Januar 2015 oplööst worrn. Dat ganze Rebeed höört nu to de Gemeen Geestland.

### Inwahnertall

### Religion

Maschkamp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Leevfroon-Kark in Elm.

### Wapen

Dat Wapen wiest op blauen Grund ünnen en sülvern Wellenbalken, an de Sieden twee sülvern Ekentelgen un in de Midd twee gollen Ohren.

De Wellenlien steiht för de Geest.

## Kultur

### Verenen

De Riedervereen Elm-Maschkamp is 1929 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Maschkamp liggt an de Kreisstraat 60, de in’n Noordoosten na Elm un Drangst löppt un in’n Süüdwesten över de Geest röver na Bramel un Schippdörp. In’n Oosten geiht de K&nbsp;62 na Kührst. Lüttjere Straten gifft dat ans noch na Laven un Wehden.

De nächsten Opfohrten op en Autobahn sünd de Opfohrten 5 Debst, 6 Bremerhoben-Överseehavens un 8 Geestmünn op de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Bremerhoben–Cuxhoben), de all dree so bi ölven Kilometer weg sünd.

De nächste Bahnhoff is de Hauptbahnhoff Bremerhoben an de Bahnlien Cuxhoben-Bremen, de so bi 15 Kilometer weg is.

## Lüüd

De luthersche Theoloog Albert Lührs is 1804 in Maschkamp boren.

## Footnoten



## Weblenken
Bever

**Bever** betekent

* Bevers (Castoridae), Soort Gnaagdeerten,
* Bever (*Castor fiber*), de Soort Bevers, de in Europa vörkummt,
* Bever, Wapenfigur in de Heraldik,
* Bever, Stroom in Noordrhien-Westfalen, de in de Eems münnt,
* Bever, Stroom Noordrhien-Westfalen, de in de Werser münnt,
* Bever, Stroom Noordrhien-Westfalen, de in de Wupper münnt,
* Bever, Stroom in Neddersassen, de in de Oost münnt,
* Bever GR, Gemeen in’n Kanton Graubünden, Swiez,
* Bever, Gemeen in Belgien,
* Bever, Oort in de Gemeen Grimbergen in Belgien,
* Op de Bever, Oort in de Gemeen Halver in’n Märkschen Kreis, Noordrhien-Westfalen,
* Bever, Oort in Alaska, USA,
* Val Bever, Daal in’t Engadin in’n Kanton Graubünden, Swiez.

**Bever** is de Familiennaam von

* Arnold de Bever (1509–1557), düütschen Geistlichen,
* Georges Bever, franzööschen Schauspeler,
* Hermann Bever (1845–1912), düütschen Maler, Kunservater un Galerist,
* Jozef Van Bever (1889–1954), belgischen Bahnradsportler,
* Karl von Bever (1798/1799–1860), düütschen Ministeriaaldirekter,
* Karl Bever (1843–1930), düütschen Dokter,
* Otto von Bever (1839–1920), düütschen Ministeriaalraad,
* Robert Herman Flock Bever (* 1956), US-amerikaanschen Geistlichen,
* Walther Bever-Mohr (1901–1955), düütschen Filmmaker.

Kiek ok bi: Beber, Beever, Bevern.
Grote-Seen-Waterstraat

De **Grote-Seen-Waterstraat** is en Waterstraat, de de Groten Seen in Noordamerika mitenanner un över den Sankt-Lorenz-Stroom (Sankt-Lorenz-Seeweg) un dormit ok mit’n Atlantik verbinnen deit. Över disse Waterstraat köönt ok grote Ozeaanscheep na all de Groten Seen henrecken.

To de Waterstraat höört de Welland-Kanaal, de üm den Waterfäll von Niagara twüschen Ontario-See un Erie-See rümgeiht, de Soo-Slüüs, de üm de Stroomsnellen in’n St. Marys River twüschen Lake Superior un Huron-See rümgeiht.

Dat gifft en Iesbreker von de US-Küstenwacht, de de Waterstraat iesfree hollen schall, aver normalerwies höört de Schipperee op de Seen elk Winter för so twee bet dree Maand op.

De Grote-Seen-Waterstraat is beter utboot as de Sankt-Lorenz-Seeweg, mit gröttere Slüsen un mehr Deepgang. Dorüm gifft dat en Reeg von Seen-Frachter, de op de Seen föhrt, aver nich över de Sankt-Lorenz-Seeweg op de apen See rutköönt.

De Grote-Seen-Waterstraat warrt von de USA un Kanada tohhop verwaltet.
Grote Seen

De **Groten Seen** (engelsch *Great Lakes*; franzöösch *Grands Lacs*) sünd en Grupp von Söötwater-Seen in Noordamerika (USA un Kanada), de alltohoop so 244.106 km² groot sünd, bi en Volumen von bi 22.671 km³. De fiev Groten Seen sünd de Ontariosee, de Eriesee, de Huronsee, de Michigansee un Lake Superior. Von de Geologie höört de Nipigonsee egentlich ok noch to de Groten Seen, warrt aver mehrstentieds dor nich mehr mit totellt. In de Seen gifft dat so bi 35.000 Eilannen.

De Michigansee is ganz in de USA, de annern veer Seen sünd all op de Grenz von de USA un Kanada. Över den Sankt-Lorenz-Stroom sünd se mit’n Atlantik verbunnen. Över den Sankt-Lorenz-Seeweg un de Grote-Seen-Waterstraat köönt so ok grote Scheep von’n Atlantik na de Seen hen föhren. Över de Illinois-Waterstraat sünd de Seen ok mit’n Mississippi verbunnen. Bi de Scheep, de op de Seen föhrt, hett sik de Seen-Frachter as besünner Typ rutbillt.

De Ünnerscheed in de Höögd is so 150 m, de gröttste Deel dorvon twüschen Erie- un Ontariosee, wo de Waterfäll von Niagara dalstört.

## Historie

Dat eerste gröttere europääsche Schipp op de Seen weer de Brigantien *[[Le Griffon]]*, mit de von René-Robert Cavelier, Sieur de La Salle an’n 7. August 1679 von Cayuga Creek losföhrt is.

## De Seen

## Weblenken
Joseph Kony

**Joseph Rao Kony** (* üm un bi 1961 in Odek) is de Baas von Den Herrn sien Wedderstandsarmee.

De Idee vun de Grupp is, en fundamentalchristlichen Gottsstaat op Basis vun de teihn Botten in Uganda optorichten.

Kony höört to dat Volk von de Acholi un is üm un bi 1961 as Kind von en arme Familie von Buurlüüd in Odek, in de Ümgegend von Gulu in’n Noorden von Uganda, boren. Nadem Alice Auma ehr Holy Spirit Movement uteneenfullen weer, weer Den Herrn sien Wedderstandsarmee een von de Splintergruppen, de sik ut de nableven Anhängers billt hett. Kony seggt, dat de Hillige Geist em 1986 Order geven hett, de Wedderstandsarmee to grünnen. An’n 1. April 1987 is he mit ölven Lüüd ut sien Heimatoort uttrocken un in’n Busch gahn. In’t sülve Johr hett sik ok Vincent Otti Kony sien Grupp anslaten. Siet disse Tied versteckt sik Kony un de Wedderstandsarmee in dat Rebeed von Uganda, von’n Sudan (vondaag Süüdsudan) un in de Demokraatsche Republiek Kongo. Se rekruteert Kinnersoldaten un maakt Anslääg op dat Militär von Uganda. Dör dissen Terrorkrieg is de ganze Noorden von Uganda instabil un bet to twee Millionen Minschen sünd so ut jemehr Heimaat verdreven worrn. Alltohoop schall de Wedderstandsarmee so 66.000 Lüüd as Kinnersuldaten bruukt hebben.

In’n Dezember 2003 hebbt se Kony un de Wedderstandsarmee denn wegen Verbreken gegen de Minschlichkeit vör’n Internatschonalen Straafgerichtshoff in Den Haag anklaagt. 2009 hett de US-Kongress dat *Lord’s Resistance Disarmament and Northern Uganda Recovery Act of 2009* beslaten, in dat instünn, dat de USA Uganda bi de Jagd na Kony helpen wullen.

2012 hett de Organisatschoon Invisible Children de Kampagne Kony 2012 in Gang bröcht, de helpen schull, de Welt bewusst to maken, wat Kony för Verbreken begahn hett, dat de Politik mehr Druck kriggt, wat gegen Kony to doon.
Clarkesche Gesetten

**Clarke sien Gesetten** sünd en Grupp von dree Snacks, de „Gesetten“ nöömt warrt, de Arthur C. Clarke opstellt hett.

Dat sünd:
# Wenn en beropen, man olen Wetenschopper seggt, dat wat mööglich is, denn hett he dor temlich seker recht mit. Wenn he seggt, dat wat unmööglich is, denn hett he temlich wohrschienlich nich recht.
# De eenzige Weg, de Grenzen von dat Möögliche optodecken, is, en lütt Stück över de Grenzen rut in dat Unmöögliche to gahn.
# Elkeen Technologie, wenn de man överlegen noog is, lett sik von Töveree nich mehr ünnerscheden.

Besünners dat drüdde Gesett is en temlich populäre Seggwies worrn.

Dat eerste Gesett hett Clarke 1962 in sien Essay *Hazards of Prophecy: The Failure of Imagination* in dat Book *Profiles of the Future* opstellt. Dat twete Gesett kummt in’t sülve Essay vör, is aver eerst later von annere as tweet Gesett blangen dat eerste stellt worrn. In en ne’e Utgaav von dat Book 1973 is Clarke dor denn op ingahn un hett dat drüdde Gesett dor tostellt, denn bi Newton weren dat ja ok dree Gesetten wesen.

Dat drüdde Gesett weer en wichtigen Bidrag to de Science Fiction. Veel Schrievers hebbt versöökt, in jemehr Geschichten to vertellen, woans de Technologie funktioneert un dor hebbt se faken aktuelle Trends oder Moden ut de Wetenschop bi opnahmen. Dor is de Gefohr bi, dat de Leser markt, dat dat Tüdelkraam is, dat de Technologie nich funktioneren kann. Clarke sien Gesett seggt indirekt, dat de Schriever gornich versöken schall, dat de Leser de Technologie begrippt. De Schriever schall sik op de Geschicht besinnen, de he vertellen will. De Technologie von de Tokumst kann doch nüms vörherseggen un verkloren, ans weer dat nich de Technologie von de Tokumst.
Wehden

**Wehden** is en Dörp in de Gemeen Schippdörp in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen.

## Geografie

De Naveröörd sünd Hemendörp in’n Noorden, Drangst in’n Oosten, Elm in’n Süüdoosten, Laven in’n Süden, Fehmoor in’n Süüdwesten un Debst mit Debsterbüttel in’n Noordwesten.

## Historie

Dat eerste Maal in de Oorkunnen kummt de Oort 1139 vör, in en Oorkunn von’n Bremer Arzbischop Adalbero.

Wehden weer in de Franzosentied von 1810 bet 1813 Deel von de Kommuun Bremerleh un hett denn wedder as vörher to dat Amt Beers tohöört. 1852 is dat Deel von’t Amt Leh worrn. Von 1885 bet 1932 weer dat in’n Kreis Leh un denn in’n Landkreis Wersermünn. 1977 is dat denn Deel von’n Landkreis Cuxhoben worrn.
Wehden is 1974 mit de Gemeen Schippdörp tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Wehden is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Dionysiuskark Debst.

### Wapen

Dat Wapen wiest op roden Grund en sülvern Ekentelg mit en Bladd un en Ecker, en hölten Hamer un en Kroog.

### Oortsbörgermeesters

* opstunns: Kurt Schulz (CDU)

## Kultur

### Verenen

De Schützenvereen Wehden is 1913 grünnt worrn un de Turn- un Sportvereen 1910.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Wehden liggt an de Kreisstraat 63, de in’n Noordoosten an de Landsstraat 120 ran löppt un in’n Süüdwesten na Spaden un na Bremerhoben rin. In’n Noordwesten geiht de K&nbsp;64 na Debst. Lüttjere Straten gifft dat ans noch na Laven un Elm.

De Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Bremerhoben–Cuxhoben) löppt so bi een Kilometer in’n Westen von Wehden langs, de nächsten Opfohrten sünd aver de Opfohrten 5 Debst un 6 Bremerhoben-Överseehavens, de all beid so bi fiev Kilometer weg sünd.

De nächste Bahnhoff is de Hauptbahnhoff Bremerhoben an de Bahnlien Bremen-Cuxhoben un an de Bahnlien Bremerhoben-Buxthu.

### Scholen

Wehden hett en egen Kinnergoorn.

## Lüüd

De Marineoffzeer Heinrich Hoffmann is 1998 in Wehden doodbleven.

## Literatur

* Karl Waller: *Der Urnenfriedhof in Wehden.* 1961

## Footnoten



## Weblenken
Karl Waller

**Karl Waller** (* 8. März 1892 in Stood; † 15. Mai 1963 in Cuxhoben) weer en düütschen Archäoloog, de sik vör allen mit de Sassentied in dat Elv-Werser-Dreeeck uteneensett hett.

Waller weer op Middelschool un op’t Seminar in Stood un is 1912 Schoolmeester in Hetzweeg worrn. To’n 1. Oktober 1917 is he denn an de Volksschool in Döös kamen un is dor bet to sien Pension in’n März 1957 bleven. Bloot in’n Tweten Weltkrieg müss he 1940 bet 1942 as Soldaat na Däänmark.

In’n Mai 1924 is he ehrenamtlichen Kulturpleger för de Stadt Cuxhoben worrn un 1938 denn Kreiskulturpleger von’n Kreis Hadeln.

Waller is 1963 doodbleven un liggt op’n Karkhoff von de St.-Gertrud-Kark begraven.

## Priesen

1957 hett he dat Bundsverdeenstkrüüz kregen. Waller hett 1961 för sien archäoloogsche Arbeiden in’n Ruum Duhnen, Sahlenborg un Olenwoold den Hermann-Allmers-Pries kregen. Bi de Männer vom Morgenstern weer he Ehrenliddmaat.

Na sien Dood 1963 hett dat Cuxhobener Museum för Vör- un Fröhgeschicht 1964 den Naam Karl-Waller-Museum för Vör- un Fröhgeschicht kregen. An’n 1. Januar 1976 hebbt se den den olen Galgenbargsweg twüschen Stickenbüttel un Sahlenborg in Karl-Waller-Weg ümdöfft.

## Warken

* *Der Urnenfriedhof in Wehden.* 1961

## Literatur

* Andreas Wendowski-Schünemann: *Karl Waller (1892–1963), Leben und Wirken des Pioniers der Vorgeschichtsforschung in unserer Heimat.* Verlags-Gesellschaft Cuxhaven, Cuxhoben 1989, ISBN 3-920709-26-8
* Werner Haarnagel: *Karl Waller zum Gedenken.* In: *Jahrbuch. Männer vom Morgenstern.* Bd.45, 1964, , S. 447f.
José Eugenio Ellauri

**José Eugenio Ellauri y Obes** (* 15. November 1834 in Montevideo; † 27. Mai 1894 ok dor) weer en uruguayisch Politiker.

De Söhn vun den Präsidenten vun de eerst konstitueerend Versammlung vun Uruguay, José Longinos Ellauri, weer tonächst in dat Johr 1868 för en körten Tiet Butenminister vun sien Land ünner de Präsidentschap vun Lorenzo Batlle.
Later weer Ellauri denn as Liddmaat vun de *[[Partido Colorado (Uruguay)|Partido Colorado]]* van 15. Februar 1873 bit 15. Januar 1875 Präsident vun Uruguay.

## Weblenken
* Kört-Biographie up biografiasyvidas.com (spaansch)

## Enkeld Nahwiesen
331 v. Chr.

## Wat passeert is
* Alexander de Grote kriggt Syrien, Ägypten un Armenien unner.
* Januar: Alexandria warrt grünnt. 
* Alexander warrt in Memphis kröönt as Nahfolger vun de Pharaonen.

* 1. Oktober: In de Slacht vun Gaugamela neiht Alexander de Armee vun dat Perserriek to Dutt. An't Enn vun't Johr treckt Alexander in Babylon in. 

* Summer: De Spartaners unner Agis III. siegt gegen de Makedonen ehren Feldherren Korrhagos un belagert achterna Megalopolis. 
* Harfst: In de Slacht vun Megalopolis slaht de Makedoniers unner Antipater den Upstand vun de Spartaners dal. De ehr König Agis III. fallt in de Slacht. Sien Nafolger Eudamidas I. hangt wedder ganz vun Makedonien af. 

## Boren

## Storven