open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
27. Oktober

## Wat passeert is
* 822: Völklingen wurrd eerstmals in en Oorkunn nömmt
* 1971: De Demokraatsche Republiek Kongo wurrd in *Zaïre* umnöömt. 
* 1991: In Polen wurrd de eerste free Wahlen nah de Tweete Weltkrieg afhollen. 
* 1991: Turkmenistan erklärt sien Unafhängigkeet van de Sowjetunion.
* 2008: Horst Seehofer wurrd to'n Ministerpräsidenten vun de Freestaat Bayern wählt un löst dormit Günther Beckstein af.

## Boren
* 1858: Theodore Roosevelt, US-amerikaansch Schriever, Politiker un 26. Präsident vun dat Land as ok Freedensnobelpriesdräger  († 1919)
* 1885: Karl Julius Lohnert, düütsch Astronom un Psycholoog († 1944)
* 1888: Wilhelm Bahlburg, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 1958)
* 1890: Franz Wrede, plattdüütsch Schriever († 1963)
* 1898: Ottomar Haxsen, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1972)
* 1924: Jesse Powell, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1982)
* 1924: George Wallington, US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist († 1993)
* 1928: Miroslav Filip, tschechisch Schachspeler († 2009)
* 1939: John Cleese, britisch Schauspeler
* 1943: Christian Brückner, düütsch Schauspeler, Synchroonsnacker, Höörspeelsnacker un Rezitator
* 1943: Carmen Argenziano, US-amerikaansch Schauspeler († 2019)
* 1946: Ivan Reitman, tschech’sch-kanaadsch Speelbaas un Filmproduzent
* 1953: Robert Picardo, US-amerikaansch Schauspeler
* 1962: Bastian Hellberg, düütsch Footballspeler

## Storven
* 1771: Johann Gottlieb Graun, düütsch Geigenspeler un Komponist (* 1703)
* 1847: Alexandre Deschapelles, franzöösch Schachmeester (* 1780)
* 1927: Albert Champion, franzöösch-amerikaansch Radrennfohrer, Autorennfohrer un Konstrukteur (* 1878)
* 1932: Adolf Ahrens, düütschen Schriever, Schoolmeester un Heimatforscher (* 1869)
* 1967: Theodor Steltzer, ehmalger Ministerpräsident vun Sleswig-Holsteen (* 1885)
* 1976: Walter Giesker, düütsch Politiker un Landdagsafordneter van Neddersassen  (* 1901)
* 2017: Katalin Szőke, ungarsch Swemmsportlerin (* 1935)
* 2023: Wiktor Mamatow, russisch Biathlet, Biathlontrainer un Sportfunktschonär (* 1937)
29. Januar

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 1616: De Nedderlänners Jacob Le Maire un Willem Cornelisz Schouten kamt to’n eersten mol op den Weg üm’t Kap Hoorn in’n Pazifik. 
* 1861: Kansas warrt as 34. Bundsstaat Deel vun de USA.

### Sport
* 1898: As *Düütsche Sportbehörde för Athletik* warrt in Berlin de hüütige Düütsche Lichtatheletik-Verband grünnt.

### Wetenschoppen un Technik
* 1938: Dr. Paul Schlack finnt dat Perlon ut.
* 1972: Dat Karnkraftwark Stood warrt in Bedrief nahmen.

## Boren
* 1761: Albert Gallatin, US-amerikaansch Politiker († 1849)
* 1843: William McKinley, US-amerikaansch Politiker un Präsident († 1901)
* 1860: Anton Tschechow, russ’sch Schriever un Dramatiker († 1904)
* 1867: Elisabeth Büchsel, düütsch Malerin († 1957)
* 1873: Ludwig Amadeus vun Savoyen, italiensch Marineoffizier un Forscher († 1933)
* 1880: Philibert Jacques Melotte, britisch Astronom († 1961)
* 1883: Erik Ekroth, sweedsch Grafiker un Karikaturist († 1954)
* 1902: Hinrich Holsten, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1970)
* 1925: Otto Gellersen, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 2012)
* 1926: Robert Falkenburg, US-amerikaansch un brasiliaansch Tennisspeler († 2022)
* 1929: Ed Shaughnessy, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2013)
* 1939: Germaine Greer, austraalsch Schrieversche
* 1940: Katharine Ross, US-amerikaansche Schauspelersche un Kinnerbookschrieversche
* 1943: Désiré Letort, franzöösch Radrennfohrer († 2012)
* 1945: Manfred Lehmann, düütsch Schauspeler un Synchroonsnacker
* 1947: Linda Brown Buck, US-amerikaansch Neurophysiologin un Nobelpriesdrägerin
* 1960: Tigran Sarkissjan, Ministerpräsident vun Armenien
* 1962: Olga Tokarczuk, poolsch Psychologin, Schrieversche un Nobelpriesdrägerin
* 1966: Zbigniew Wąsiel, poolsch Bildhauer

## Storven
* 1119: Gelasius II., Paapst (* 1060 oder 1064)
* 1751: Jacob van Schuppen, kaiserlich Hoffmaler ut Frankriek (* 1670)
* 1759: Sebastian Eberhard Ihering, düütsch Beamter un Moorkultiveerer vun Oostfreesland (* 1700)
* 1814: Johann Gottlieb Fichte, düütsch Philosoph (* 1762)
* 1859: William Cranch Bond, US-amerikaansch Astronom (* 1789)
* 1899: Alfred Sisley, franzöösch Maler vun den Impressionismus (* 1839)
* 1967: Marten von Barnekow, düütsch Springrieder (* 1900)
* 1996: Jamie Uys, süüdafrikaansch Speelbaas, Filmproduzent un Dreihbookschriever (* 1921)
* 2000: Heinz Flotho, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1915)
* 2004: Norman Bates, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1927)
* 2012: Oscar Luigi Scalfaro, italieensch Politiker un Staatspräsident (* 1918)
335

## Wat passeert is

## Boren
* üm 335 rüm: Magnus Maximus, Kaiser in’n Westen vun dat Röömsche Riek

## Storven
Stemmert

**Stemmert** (hoogdüütsch: *Steinfurt*) is een Kreisstadt in Noordrhien-Westfalen, mit 34.476 Inwahners (Stand: Dezember 2006) op een Flach van 111,42 km².

De Stadt is entstahn ut de kommunale Neeindeelen an 1. Januar 1975, as de ehemalgen sülvständigen Steden Buorghuorst un Buorgstemmert to de Stadt Stemmert tosamenslaten worrn sünd. 

## Geographie
Stemmert liggt 29 km noordwestelk van Münster (Westfalen).

### Navergemenen
Stemmert grenzt an Ochtrup, Wettringen, Neuenkirchen, Emsdetten, Nordwalde, Altenberge, Laer, Horstmar un Metelen.

### Stadtupbau
De Stadt besteiht ut den beid Oortdelen Buorgstemmert un Buorghuorst (hoogdüütsch *Borghorst*) mit jewiels dree Buurschapen.

* Buorgstemmert (65,2 km²)
** Hollich
** Sellen
** Veltrup

* Buorghuorst (46,2 km²)
** Dumte
** Wilmsberg
** Ostendorf 

## Geschicht
An de 1. Januar 1975 worr de Steden Buorghuorst un Buorgstemmert to de Stadt Stemmert tosammen packde.

## Partnergemeende
Stemmert is Partnergemeende vun dat nedderlännsche Riessen.

## Weblenken

* 360°-Panoramen vun Stemmert
* Steinfurt aktuell, hüdtodag un damals Privat Websteed för Inwahner vun Stemmert und för all, de sück för Stemmert interesseeren
* Provinzialrecht der Grafschaft Steinfurt von 1829
Simon Winawer

**Simon Winawer** (* 6. März 1838 in Warschau; † 29. November 1919 in Warschau) weer een bedüüdend  Schachspeler ut Polen in de 19. Johrhunnert. 

Winawer keem 1838 in Warschau as Söhn van een rieken jöödschen Wodkahändler up de Welt. He harr negen Broers un een Süster. Schachspeelen lehrt hett he in Schachcafés in Warschau. 

As Winawer 1867 in Paris dat eerste Mal an een bedüüdend Schachturnier deelnehm, hett he glieks den tweeten Platz belegt un 800 Franc dorför kregen. Dat Turnier hett Ignaz von Kolisch wunnen, aber Wilhelm Steinitz un Gustav Neumann leegen achter hüm. 1868 hett he denn dat eerste natschonale Turnier van Polen mit 23 Deelnehmers wunnen.

In de 70er un 80er Johren van dat 19. Johrhundert weer he een van de beste Spelers up de Welt. Nah 1883 hett he aber een Paus van 10 Johr inleggt und sück um sien Geschäft kümmert, wat hüm schachlich nich good bekommen is. Dornah weer he nich mehr so stark. 1901 hett he sien letzt Turnier speelt. 

Sien gröötste Erfolge sünd de Turniersiege vun Sankt Petersburg 1875, Paris 1878, Wien 1882 und Nürnbarg 1883. Sien best histoorsch Elo-Tall weer 2708, de he in April 1883 harr. Över een Johr leeg he dormit up Platz 2 in de Welt. 

Nah hüm sind diverse Varianten nömmt wurrn. 

## Literatur
* Tomasz Lissowski: *Szymon Winawer*. The Chess Player, Nottingham 2000. ISBN 1-901034-38-0
* Hermann M. Winawer: *The Winawer Saga*, London 1994. ISBN 0-9524129-0-X

## Weblenken

* The Kibitzer: Who Was Winawer?, Tim Harding (engl.)
* Partien vun Winawer bi chessgames.com
Gottfried Winter

**Gottfried Winter** (* 1. August 1937 in Tacken; † 9. März 2020) weer en Pastoor un plattdüütschen Schriever.

Winter is in Tacken in de Prignitz opwussen. Sien Vadder weer Pastoor un siene Mudder Pastoorndochter vun Rügen.

Winter weer vun 1964 af an Pastoor in Groten Brees bi Wittenberge, 1988 hett he toeerst op Platt de Preddigt hollen. As Schriever hett he ünner annern *[[Max un Moritz]]* in Prignitzer Platt överdragen.

För sien Arbeit för de plattdüütsche Spraak hett Winter 2002 ok dat Bundsverdeenstkrüüz an’t Band kregen. He is Vörsitter vun Plattdüütsch in de Kirch in Brannenborg.

## Warken
* *Max un Moritz. Een Geschicht van twee Lümmels un wat se utfräätn hemm.* Lenzen, 1994, ISBN 3980351580
* *Ünnerwäägns to de Minschn.* Kontinuum Verlag Müggendorf, 1996, ISBN 3980386015
* *Wat Gott un de Minschen deent. 26 plattdeutsche Predigten.* 1996-2003

## Weblinks
* Bild

## Enkeld Nahwiesen
Shaka

**Shaka** betekent

* Shaka, en Stammesföhrer vun de Zulu,
* Saken, en indo-skythisch Volk,
* Shaka, en Handteken.

**Shaka** is de Familiennaam von

* Tom Shaka (* 1953), US-amerikaansch-düütschen Musiker.
25. August

## Wat passeert is
* 1825: Uruguay verklort sien Unafhangigkeit vun Brasilien.
* 2014: Miro Cerar wurrd to sloweenschen Ministerpräsidenten wählt.

## Boren
* 1822: Jacobus Nicolaas Tjarda van Starkenborgh Stachouwer, nedderlannsch Landschaps- und Generemaler († 1895)
* 1841: Theodor Kocher, Swiezer Chirurg un Nobelpriesdräger († 1917)
* 1889: Aslaug Vaa, norweegsch Lyrikerin un Dramatikerin († 1965)
* 1905: Robert Fiedler, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1974)
* 1916: Frederick Chapman Robbins, US-amerikaansch Mikrobioloog un Nobelpriesdräger († 2003)
* 1928: Herbert Kroemer, düütsch Physiker un Nobelpriesdräger († 2024)
* 1930: Sean Connery, schottisch Schauspeler († 2020)
* 1933: Wayne Shorter, US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist († 2023)
* 1933: Tom Skerritt, US-amerikaansch Schauspeler
* 1941: Angelo Domenghini, italieensch Footballnatschonalspeler  
* 1950: Charles Fambrough, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2011)
* 1950: Jean-Luc Molineris, franzöösch Radrennfohrer 
* 1952: Charles Moen Rice, US-amerikaansch Viroloog un Nobelpriesdräger
* 1954: Gilbert Duclos-Lassalle, franzöösch Radrennfohrer
* 1960: Lee Joseph Archambault, US-amerikaansch Astronaut
* 1963: Miro Cerar, sloweensch Jurist, Politiker un Ministerpräsident
* 1964: Joanne Whalley, britisch Schauspelerin
* 1973: Fatih Akın, düütsch Filmspeelbaas, Dreihbookschriever, Schauspeler un Filmproduzent
* 1976: Jan Delay, düütsch Musiker
* 1980: Julie Carraz-Collin, franzöösch Biathletin
* 1987: Amy MacDonald, schottsch Singerin un Songwriterin
* 2006: Andrea Kimi Antonelli, italieensch Autorennfohrer

## Storven
* 1776: David Hume, schottsch Philosoph, Ökonom un Historiker (* 1711)
* 1819: James Watt, schottsch Ingineur un Uutfinner (* 1736)
* 1822: Wilhelm Herschel, düütsch Astronom, Komponist un Musiker (* 1738)
* 1845: Engelbert Johann Marschalck von Bachtenbrock, düütsch Politiker (* 1766)
* 1867: Michael Faraday, engelsch Utfinner (* 1791) 
* 1897: Juan Idiarte Borda, uruguayisch Politiker un Präsident (* 1844)
* 1900: Friedrich Nietzsche, düütsch Philoloog un Philosoph (* 1844)
* 1904: Henri Fantin-Latour, franzöösch Maler un Lithograph (* 1836)
* 1908: Antoine Henri Becquerel, franzöösch Physiker un Nobelpriesdräger (* 1852)
* 1933: Heinrich Bandlow, plattdüütsch Schriever (* 1855)
* 1967: Paul Muni, US-amerikaansch Schauspeler (* 1895)
* 1980: Herbert Panse, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer (* 1914)
* 1996: Reinhard Libuda, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1943)
* 2012: Neil Armstrong, US-amerikaansch Astronaut un de eerste Minsch up den Maand (* 1930)
* 2016: James Watson Cronin, US-amerikaansch Physiker un Nobelpreisdräger (* 1931)
* 2018: John McCain, US-amerikaansch Politiker un Senater (* 1936)
* 2022: Herman Van Springel, belgisch Radrennfohrer (* 1943)
Nihonium

**Nihonium** (vörlööpig ok ünner den Naam **Ununtrium** bekannt) is dat künstlich tüügte cheemsch Element mit dat Atomteken **Nh** un de Atomtall 113. Entstahn weer dat Element dör Alphaverfall vun dat Element Ununpentium. Vun de cheemsch Egenschoppen vun lichtere Elementen warrt annahmen, dat Ununtrium en week, sülvern un hoochreaktiv Metall is, meist so as dat Natrium.

## Historie
De Opdecken vun Nihonium un Moscovium schall in’n Sommer 2003 in Dubna an’t Vereenigte Institut för Karnforschen stattfunnen hebben un weer an’n 1. Februar 2004 dör en mischt Koppel vun russ’sch Wetenschopplers ut Dubna un US-amerikaansch Wetenschopplers vun’t Lawrence Livermore National Laboratory künnig maakt. Da Element weer dorna tüügt dör Bescheten vun 243Am mit 48Ca.

An’n 28. September 2004 hett en Grupp vun japaansch Wetenschopplers an’t RIKEN bericht, dat se ok vörankamen weern bi't künnstlich Tüügen vun dat Element Nihonium.

Dat Vereenigte Institut för Karnforschen hett in’n Mai 2006 noch mol de Herstellen vun dat Element un den Nawies op en anner Oort künnig maakt, neemlich över en cheemsch Nawies vun de Verfalls-Endprodukten vun Nihonium.

## Naam
De Naam Ununtrium weer de vörlöpige Naam na de IUPAC, na de latienschen Wöör för *een* (*unus*) un *dree* (*tri*). Bito weer ok de Naam *Eka-Thallium* bruukt, wat so veel heet as „een ünner Thallium“ – na de Laag in’t Periodensystem. Siet den 30. Dezember 2015 is de Opdecken vun dat Element offiziell acht. Dat japaansche RIKEN-Institut is dat Recht tospraken worrn, en Naam to vergeven. De Naam *Nihonium* is an’n 8.&nbsp;Juni 2016 mit Betog op Nihon (Japan) vörslahn worrn, un weer an’n 30. November 2016 denn offiziell publiek maakt.

## Bornen


## Weblenken

* Nihoniumisotopen
27. Juni

## Wat passeert is
* 678: Agatho wurrd Paapst un blifft dat bit 681.
* 1358: De Republik vun Ragusa (Dubrovnik) warrt grünnt
* 1697: Sassen sien Kurförst August de Starke warrt nu to’n König vun Polen wählt. 
* 1977: Dschibuti wurrd unafhängig van Frankriek.
* 2001: Tove Jansson, de de Mumins utfinnt hett, is in Helsinki starven.
* 2002: Matthias Platzeck vun de SPD warrt Ministerpräsident vun dat düütsche Bundsland Brannenborg
* 2007: Na teihn Jahr Amtstied tritt Tony Blair vun sien Amt as Premierminister vun Grootbritannien trüch.

## Boren
* 1789: Friedrich Silcher, düütsch Komponist un Musikpädagoog († 1860)
* 1819: Ernst Falkbeer, öösterrieksch Schachspeler († 1885)
* 1839: George Mary Searle, US-amerikaansch Astronom un Geistlicher († 1918)
* 1844: Arthur Gardiner Butler, britisch Entomoloog, Arachnoloog Lepidopteroloog un Ornitholoog († 1925)
* 1880: Helen Keller, US-amerikaansch Schrieverin († 1968)
* 1897: Tony Sbarbaro, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1969)
* 1901: Hermann Greifeld, plattdüütsch Heimatdichter († 1991)
* 1901: Endre Steiner, ungarisch Schachspeler  († 1944)
* 1909: Harriet Baldwin Creighton, US-amerikaansch Biologin († 2004)
* 1931: Martinus Veltman, nedderlannsch Physiker un Nobelpriesdräger († 2021)
* 1943: Harm Ottenbros, nedderlannsch Radrennfohrer († 2022)
* 1951: Sidney McNeill Gutierrez, US-amerikaansch Ruumfohrer
* 1952: Rita Russek, düütsch Schauspelerin un Speelbaas
* 1952: Paul Wellens, belgisch Radrennfohrer
* 1989: Matthew Lewis, britisch Schauspeler

## Storven
* 1759: Georg Daniel Heumann, düütsch Teekner un Koppersteker (* 1691)
* 1918: George Mary Searle, US-amerikaansch Astronom un Geistlicher (* 1839)
* 1954: Giovanni Rossignoli, italieensch Radrennfohrer (* 1882)
* 1959: Charles Francis Laseron, austraalsch Naturwetenschapler, Malakoloog un Polarforscher (* 1887)
* 1980: Barney Bigard, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1906)
* 1992: Michail Tal, sowjetsch un lettsch Schachspeler (* 1936)
* 2002: John Entwistle britisch Musiker (* 1944)
* 2002: Russ Freeman, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1926)
* 2015: Boris Arsenjewitsch Schilkow, sowjeetsch Iesflinklöper (* 1927)
* 2017: Geri Allen, US-amerikaansch Jazz-Pianistin, Komponistin, Musikethnologin un Hoochschoollehrerin  (* 1957)
25. Dezember

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 785: De Sassen ehr Hartog Widukind gifft den Krieg gegen de Franken un gegen Karl den Groten up un lett sik in de Karolingers ehre Palz in Attigny döpen. 
* 800: Karl de Grote warrt in Rom vun Paapst Leo III. to'n röömschen Kaiser kröönt
* 1559: Giovanni Angelo Medici wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück de Naam Pius IV.
* 1683: De Osmaansche Sultan Mehmet IV. lett den Böversten Befehlhebber vun de törkschen Truppen vör Wien, den Grootwesir Kara Mustafa Pascha de Luft afkniepen. He meent, de weer dor Schuld an, dat ut dat Innehmen vun Wien nix wurrn is.

### Kunst un Kultur
* 1734: De eerste Kantate vun Johann Sebastian Bach sien Wiehnachtsoratorium warrt in Leipzig upföhrt

### Wetenschoppen un Technik
* 2002: Transsibirisch Iesenbahn: de dörlöpen Elektrifizeeren wörr afsloten

## Boren
* 1761: William Gregor, engelsch Opdecker vun dat Element Titan († 1817)
* 1781: Georg Friedrich Wilhelm Renner, plattdüütsch Schriever
* 1802: Ludolf Wienbarg, düütsch Schriever († 1872)
* 1834: Anders Askevold, norweegsch Landschaps- un Deertenmaler († 1900)
* 1867: William Lashly, britisch Polarforscher († 1940)
* 1880: Heinrich Behnken, plattdüütsch Schriever († 1960)
* 1886: Kid Ory, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1973)
* 1899: Humphrey Bogart, US-amerikaansch Schauspeler († 1957)
* 1907: Cab Calloway, US-amerikaansch Jazz-Singer, Saxophonist un Bandleader († 1994)
* 1907: Andrew Cruickshank, britsch Schauspeler († 1988)
* 1908: Annemarie Hübner, düütsche Germanistn, Nedderlandistin un nedderdüütsche Philogin († 1996)
* 1919: Odiel Van Den Meersschaut, belgisch Radrennfohrer († 1993)
* 1927: Ram Narayan, indisch klassisch Musiker († 2024)
* 1935: Henk van der Grift, nedderlannsch Iesflinklöper
* 1937: Rodolfo Tan Cardoso, philippiensch Schachspeler († 2013)
* 1941: Guido Reybrouck, belgisch Radrennfohrer
* 1945: Rick Berman, US-amerikaansch Filmproduzent un Dreihbookschriever
* 1946: Stuart Wilson, britisch Schauspeler
* 1948: Manny Mori, Präsident vun Mikronesien
* 1959: Eirik Kvalfoss, norweegsch Biathlet
* 1961: Grete Ingeborg Nykkelmo, norweegsch Biathletin un Skilanglöperin
* 1962: Nenad Šulava, kroaatsch Schachspeler († 2019)
* 1985: Nathan Smith, kanaadsch Biathlet

## Storven
* 795: Hadrian I., Paapst (* weet man nich)
* 1683: Kara Mustafa Pascha, Böverst Befehlhebber vun de Osmaanschen Truppen vör Wien
* 1958: Doc Cook, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1891)
* 1977: Charlie Chaplin, engelsch Speelbaas, Schauspeler, Komponist un Filmproduzent (* 1889)
* 2004: Gennadi Strekalow, russisch Kosmonaut (* 1940)
* 2010: Jens Scheiblich, düütsch Schauspeler (* 1942)
* 2016: Aschot Anastassjan, armeensch Schachspeler (* 1964)
* 2025: Peter Sattmann, düütsch Schauspeler (* 1947)
17. Juni

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 1128: Gottfried V. Plantagenet, Graaf vun Anjou freet Mathilde vun England, Dochter vun König Hinrich I.. Later warrt he mit ehr Vadder vun König Hinrich II. vun England un Grünner vun dat Huus Plantagenet
* 1944: In Þingvellir warrt de Unafhängigkeit vun Iesland utropen
* 1953: Volksupstand in de DDR. Volkspolizei un sowjetsche Truppen griept in un slaht den Upstand dol

## Boren
* 1604: Johan Maurits van Nassau-Siegen, nedderlandsch Humanist un Gouverneur († 1679)
* 1794: Friedrich Wilhelm Lyra, plattdüütsch Schriever († 1848)
* 1799: Jean Baptiste Alphonse Dechauffour de Boisduval, franzöösch Lepidopterloog un Botaniker († 1879)
* 1802: Hermann Mayer Salomon Goldschmidt, düütsch-franzöösch Astronom († 1866)
*1882: Igor Strawinsky, russisch-US-amerikaansch Komponist un Dirigent († 1971)
* 1883: Johann Wartner, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 1963)
* 1895: Sam Wooding, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1985)
* 1905: Don Kirkpatrick, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1956)
* 1907: Gene Sedric, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1963)
* 1920: François Jacob, franzöösch Mediziner, Physioloog un Genetiker as ok Nobelpriesdräger († 2013)
* 1928: Juan María Bordaberry, uruguayisch Politiker un Präsident († 2011)
* 1929: Tigran Petrosjan, armeensch-russisch Schachspeler un Weltmeester († 1984)
* 1940: George Arthur Akerlof, US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger
* 1942: Mohammed el-Baradei, ägyptisch Diplomat, Politiker un Dräger vun den Freedensnobelpries
* 1943: Kerstin Sanders-Dornseif, düütsch Schauspelerin und Synchroonsnackerin
* 1943: James Ludlow Elliot, US-amerikaansch Astrophysiker († 2011)
* 1945: Eddy Merckx, belgisch Radrennfohrer
* 1957: Joachim Król, düütsch Schauspeler
* 1959: Adrie van der Poel, nedderlannsch Radrennfohrer
* 1961: Heike Trinker, dütsch Schauspelerin
* 1965: Dan Jansen, US-amerikaansch Iesflinklöper
* 1971: Jelena Wladimirowna Melnikowa-Tschepikowa, russisch Biathletin

## Storven
* 676: Adeodatus II., Paapst (* weet man nich)
* 1906: Harry Nelson Pillsbury, US-amerikaansch Schachspeler (* 1872)
* 2002: Fritz Walter, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1920)
* 2014: Wolfram Dorn, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter (* 1924)
* 2016: Loretto Petrucci, italieensch Radrennfohrer (* 1929)
* 2021: Kenneth Kaunda, Politiker un Präsident vun Sambia (* 1924)
1. Februar

## Wat passeert is
* 772: Hadrian I. wurrd Paapst.
* 1720: Freden vun Stockholm: Sweden maakt in den Groten Krieg in'n Noorden Freden mit Preußen. Preußen kriggt Stettin, Vörpommern bit an de Peene un de Inseln Usedom un Wollin un mutt bloß 2 Mio. Dalers dorto betahlen.
* 1946: De norweegsche Sozialdemokrat Trygve Lie warrt to'n eersten offiziellen Generalsekretär vun de Vereenten Natschonen maakt. 

### Katastrophen
* 2003 Dat Weltruumschipp Columbia brickt utnanner, as dat ut den Weltruum wedder op de Eer flegen deit.

## Boren
* 1857: Albert Dyes, düütsch Verwaltungsbeamter († 1938)
* 1876: Charles Royds, britisch Offizier un Polarforscher († 1931)
* 1912: Albin Kitzinger, düütsch Footballnatschonalspeler († 1970)
* 1933: Jan Kornelis Harms, nedderlännsch plattdüütsch Schriever
* 1935: Wladimir Wiktorowitsch Aksjonow, sowjeetsch Kosmonaut († 2024)
* 1952: Roger Yonchien Tsien, US-amerikaansch Zellbioloog un Nobelpriesdräger († 2016)
* 1962: Manuel Amoros, franzöösch Footballnatschonalspeler
* 1972: Leymah Gbowee, Politikerin un Drägerin vun den Fredensnobelpries ut Liberia
* 1986: Jorrit Bergsma, nedderlannsch Iesflinklöper
* 1987: Sebastian Boenisch, poolsch Footballnatschonalspeler

## Storven
* 1691: *Pietro Vito Ottoboni*, laterhenn Alexander VIII., Paapst (* 1610)
* 1855: Claus Harms, lutherschen Pastoor (* 1778)
* 1906: Johann Schoof, düütsch Politiker un Rieksdagsafordneter (* 1826)
* 1976: Werner Heisenberg, düütsch Physiker un Nobelpriesdräger (* 1901)
* 1986: Alva Myrdal, sweedsch Soziologin, Politikerin un Nobelpriesdrägerin (* 1902)
* 2002: Hildegard Knef, düütsche Singerin, Schauspelerin un Schrieverin (* 1925)
* 2003: David McDowell Brown, US-amerikaansch Astronaut (* 1956)
* 2003: Rick Douglas Husband, US-amerikaansch Astronaut (* 1957)
* 2012: Ingolf Mork, norweegsch Skispringer (* 1947)
* 2012: Wisława Szymborska, poolsch Lyrikerin un Nobelpriesdrägerin (* 1923)
* 2013: Cecil Womack, US-amerikaansch Songschriever un Popmusiker (* 1947)
* 2014: Maximilian Schell, öösterrieksch-Swiezer Schauspeler (* 1930) 
* 2016: Helmut Zyla, düütsch Footballspeler (* 1952)
* 2025: Horst Köhler, düütsch Politiker un Bundspräsident (* 1943)
* 2026: Rita Süssmuth, düütsch Politikerin, Bundsministerin un Präsidentin Düütsch Bundsdag (* 1937)
12. September

## Wat passeert is
* 490 v. Chr.: Slacht bi Marathon. Miltiades besiegt de Persers.
* 1683: Ünner den poolschen König Jan Sobieski slaht de Bundsgenoten vun den Kaiser de Osmanen bi de Slacht an’n Kahlenberg. Wien is dormit reddt, de Törken mütt aftrecken.
* 1945: De Sportvereen VfL Wulfsborg warrt grünnt

## Boren
* 1829: Anselm Feuerbach, düütsch Maler († 1880)
* 1841: Eugene Delmar, US-amerikaansch Schachspeler († 1909)
* 1843: Wilhelm Fricke, plattdüütsch Schriever († 1910)
* 1889: Virgilio Fossati, italieensch Footballnatschonalspeler un -trainer († 1918)
* 1906: Ivo Braak, plattdüütsch Schriever († 1991)
* 1914: Desmond Llewelyn, britisch Schauspeler († 1999)
* 1924: Amílcar Cabral, kapverdisch Politiker un Unafhangigkeitskämper († 1973)
* 1930: Akira Suzuki, japaansch Chemiker un Nobelpriesdräger
* 1935: Harvey James Alter, US-amerikaansch Viroloog un Transfusionsmediziner as ok Nobelpriesdräger
* 1940: Joachim Frank, düütsch-amerikaansch Bioloog, Biochemiker un Nobelpriesdräger 
* 1955: Furio Di Castri, italieensch Jazzmusiker
* 1957: Rachel Ward, britisch-austraalsche Filmschauspelersche, Speelbaassche un Dreihbookschrieverin
* 1957: Hans Zimmer, düütsch Komponist
* 1971: Oscar Camenzind, Swiezer Radrennfohrer
* 1979: Özgür Yıldırım, töörksch-düütsch Filmspeelbaas
* 1986: Emmy Rossum, US-amerikaansch Schauspelerin
* 1986: Kevin Seeldraeyers, belgisch Radrennfohrer

## Storven
* 1544: Clément Marot, franzöösch Dichter vun den Psalter vun Genf (* 1495)
* 1914: Victor Fastré, belgisch Radrennfohrer (* 1890)
* 1966: Heinrich Stuhlfauth, düütsch Footballnatschonalspeler (* 1896)
* 1984: Yvon Petra, franzöösch Tennisspeler (* 1916)
* 1988: Stephen B. Grimes, britisch Artdirector un Szenenbillner (* 1927)
* 1994: Boris Borissowitsch Jegorow, sowjeetsch Kosmonaut (* 1937)
* 1995: Johnny Bothwell, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1919)
* 2000: Stanley Turrentine, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1934)
* 2003: Johnny Cash, US-amerikaansche Country-Sänger (* 1932)
* 2009: Norman Ernest Borlaug, US-amerikaansch Agrarwetenschapler un Freedensnobelpriesdräger (* 1914)
* 2010: Claude Chabrol, franzöösch Speelbaas (* 1930)
* 2013: Otto Sander, düütsch Schauspeler (* 1941)
* 2015: Helga Hösl-Thaw, düütsch Tennisspelerin (* 1940)
* 2023: Dominique Colonna, franzöösch Footballnatschonalspeler (* 1928)
Happy End (Film)

**Happy End** is en Begreep, de ut de engelschen Spraak afleidt, man vun de Grammatik an sik verkehrt is, wiel dat *Happy Ending* heten müss. Översett heet dat soveel as *en glücklich End* in’n Sinn dorvun, at en Saak goot utgeiht.

In’n Allgemenen kann dormit de gode Utgang vun jeed mööglich Begeevnis meent wesen, de mit Lasten un Mucken verbunnen is. De glieke Bedüden hett dat Sprickwoort: „Enn goot, allens goot!“

In’n Sünneren is de Begreep dör de Filmkunst övernahmen worrn un betütt sik toeerst vör allen op den Utgang vun en Kinofilm oder en Feernsehreeg, jüst so aver ok op dat Enn vun en Roman oder en Vertellen. Meent is dormit de tyypsch gode Afsluss vun de Geschicht, as dat begäng is. Dat gellt sünners för den Spood vun de Hööftfiguren as t.&nbsp;B., dat sik dat Poor an’n Enn tohopenfinnen deit, de Bomb jüst noch rechttietig afstellt warrn kann oder de Welt jüst noch so even för de bösen Verbrekers reddt warrn kann.

Dat Happy End is en Stilmiddel, dat geern in de Filmindustrie insett warrt, dormit de Kinobesöker mit en goot Geföhl un Samtindruck na’n Film na Huus gahn kann. In’n statistischen Middel bringt en Film mit’n goden Utgang mehr Innahmen as en Film ahn Happy End. So warrt ok kloor, worüm faken de nadenkliche Utgang vun en Vörlaag ut de Literatur bi’t Verfilmen ännert warrt. Sünners in Hollywood warrt Filmen geern ut weertschoppliche Grünnen mit en Happy End dreiht.

Aver jüst, vunwegen dat Happy End as en Instrument insett warrt, is de Begreep nich blots positv beleggt. In’n egen Sinn vun dat Woort is de Engelsche Utdruck nich nipp un nau gliektosetten mit den goden Utgang vun en Geschicht. Faken betekent dat Happy End ok en Utgang de meist al to goot is. All Minschen weet, woans dat würkliche Leven utsütt un wo komplizeert dat aflöpt. De Kinobesöker mag geern mitlieden un sik mitfreien, man ok wenn he sik an’n Enn en gode, positive Luun un Instellen wünscht, kann en to goot meent Happy End, dat to dick opdragen is, na en eernsten un realistischen Film jüst dat utlösen, wat an sik hinnert warrn schüll, neemlich dat de Tokieker en Flapp tütt.

Nipp un nau disse Saak mit dat överdreven Happy End grippt Kurt Tucholsky in sien bekannt Gedicht *Danach* op, dat na en ganzen Barg vun echte Problemen afsluten deit mit de Wöör:

::„...Und darum wird beim Happy End im Film jewöhnlich abjeblendt.“
Happy End

**Happy End** betekent

* Happy End, de gode Utgang vun en Film,
* Happy End, japaansch Musikgrupp,
* *[[Happy End.]]*, Horrorfilm vun 2005,
* *[[Happy End (Musical)|Happy End]]*, en Musical-Kummedie.
26. Februar

## Wat passeert is

## Boren
* 1590: Johann Lauremberg, nedderdüütsch Schriever ut Rostock († 1658)
* 1716: Christian Wilhelm Büttner, düütsch Naturforscher un Chemiker († 1801)
* 1802: Victor Hugo, fransch Schriever, Dichter un Dramatiker († 1885)
* 1816: Franz Joseph Heinichen, düütsch Politiker († 1892)
* 1850: Friedrich Karl Ginzel, öösterrieksch Astronom († 1926)
* 1860: Karl Theodor Martens, düütsch Politiker († 1936)
* 1893: Fritz Broistedt, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1972)
* 1923: Werner Brüggemann, plattdüütschen Schriever, Schaupeler un Höörspeelspreker († 2011)
* 1924: Noboru Takeshita, japaansch Politiker († 2000)
* 1928: Anatoli Wassiljewitsch Filiptschenko, sowjeetsch Kosmonaut († 2022)
* 1932: Johnny Cash, US-amerikaansche Country-Sänger († 2003)
* 1945: Jan Klijnjan, nedderlannsch Footballnatschonalspeler († 2022)
* 1946: Ahmed Hassan Zewail, ägyptisch Chemiker un Nobelpriesdräger († 2016)
* 1948: Michael Richmond, US-amerikaansch Jazzmusiker
* 1951: Wladimir Michailowitsch Barnaschow, russisch Biathlet
* 1958: Michel Houellebecq, franzöösch Schriever
* 1967: Nina Kronjäger, düütsch Schauspelerin
* 1986: Lewan Pantsulaia, georgisch Schachspeler
* 1999: Elvira Öberg, sweedsch Biathletin

## Storven
* 1770: Giuseppe Tartini, italieensch Violonist un Komponist (* 1692)
* 1920: Wilhelm Reichermann, plattdüütschen Schriever (* 1845)
* 1963: Eric Stewart Marshall, britisch Polarforscher (* 1879)
* 1971: Wilhelm Erpenbeck, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen (* 1876)
* 1971: Theodor Svedberg, sweedsch Chemiker un Nobelpriesdräger (* 1884)
* 1985: Tjalling Charles Koopmans, US-amerikaansch Ökonom un Nobelpriesdräger (* 1910)
* 1989: Roy Eldridge, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1911)
* 1989: Eloi Meulenberg, belgisch Radrennfohrer (* 1912)
* 2010: Robert Theodore McCall, US-amerikaansch Maler un Illustrater (* 1919)
* 2015: Ralf Paulsen, düütsch Slagersinger (* 1929)
272

## Wat passeert is
* 1. Januar: Flavius Postumius Quietus un Iunius Veldumnianus weert röömsche Konsuln.

## Boren
* Twüschen 272 un 285: Konstantin de Grote, Kaiser vun dat Röömsche Riek († 337)

## Storven
337

## Wat passeert is
* 6. Februar: Julius I., wurrd to'n Paapst wählt.

## Boren

## Storven
* 22. Mai: Konstantin de Grote, Kaiser vun dat Röömsche Riek (* twüschen 272 un 285)
Lütt Hund

De **Lütte Hund** (lat. **Canis Minor**) is een vun de 88 modernen Steernbiller un liggt in de Neeg vun’n Himmelsäquater.

## Utsehn
De Lütte Hund liggt süüdlich vun de opfällig Tweeschen un höört de lütteren Steernbillers. In’n Oosten vun dat Steernbild verlöppt de Melkstraat. De Hööftsteern vun den Lütten Hund is Prokyon, en opfällig hellen, meist witt lüchenden Steern. To sehn is dat Bild vör allen in’n Winter.

## Historie
De Lütte Hund hett to de 48 Steernbiller vun de antiken greekschen Astronomie tellt, de al vun Ptolemäus beschreven worrn sünd. Vun de Greken weer de Lütte Hund as en Jagdhund ansehn, de den Boorhöder oder den Orion toordent weer.

Man, in de Antike weer dat Steernbild blots ut den hellsten Steern opboot, den Prokyon. De Naam hett in’t Ooltgreeksch de Bedüden „vör den Hund“. Disse Beteken betütt sik dorop, dat Prokyon kort vör den „Hundssteern“ Sirius opgeiht.

## Objekten
### Steerns

De drüddhellste Steern in’n Lütten Hund, γ Canis Minoris, is ruchweg 200 Lichtjohren wiet weg. Dat is en roden Resensteern vun de Spektralklass K3 mit en schienbor Helligkeit vun 4,33m.

### Dubbelsteerns

Prokyon (α Canis Minoris) is mit en schienbor Helligkeit vun 0,40m de achthellste Steern an’n ganzen Himmel. Mit en Afstand vun 11,4 Lichtjohren tellt he to de neegsten Steerns vun uns Sünnsystem. Dat is man een Dubbelsteernsystem. De Hööftsteern strahlt in en witt Licht un tellt to de Spektralklass F5. He is sövenmol heller as uns Sünn un vun’n Dörmeter her dubbelt so groot, hett aver sünners blots ungefähr 50% mehr Masse. Dorbi kummt en lichtswacken witten Dwargsteern, de blots dubbelt so groot is as de Eer. Dat System is blots swor uteneen to hollen, wiel de Hööftsteern den lütten Dwarg överstrahlen deit.

De tweethellste Steern in’n Lütten Hund, β Canis Minoris, is mit 150 Lichtjohren düdlich wieter weg. Dat is en bläulichen, riesenhaftigen Dubbelsteern mit de Spektralklass B8. De Naam Gomeisa kummt ut de araabschen Spraak un heet so veel as „Fro mit den versleierten Blick“.

14 Canis Minoris is en Mehrfachsteernsystem, bi dat sik dree Steerns üm den gemeensomen Sworpunkt bewegt. Vun wegen den groten Winkelafstännen kann dat System ok al mit lüttere Teleskopen bekeken warrn.

### [[Messier-Kataloog|Messier]]- un [[New General Catalogue|NGC]]-Objekten
In’n Lütten Hund gifft dat keen sünneren Objekten, de mit lütte oder middlere Teleskopen bekeken warrn künnt.
Harald Ringsdörp

**Harald Ringsdörp** (hoochdüütsch Naam *Harald Ringstorff*; * 25. September 1939 in Wittenborg; † 19. November 2020 in Swerin) weer en düütschen Politiker vun de SPD. He weer van 1998 bit Oktober 2008 Ministerpräsident vun Mekelnborg-Vörpommern. Sien Nahfolger wurr Erwin Sellering. 

## Leven un Berop
Anfungen is he as Diplomphysiker (1965) un hett vier Johr later sien Doktertitel in Rostock maakt. Dornah hett he bit 1987 as Chemiker bi’d Kombinat Schippbo in Rostock arbeit. Vun 1987 bit 1990 weer he bi dat Kombinat Lacke un Farben van de VEB Kali-Chemie Baas van de Butenstell Schippsfarben Küst. 

Harald Ringsdörp weer verheiraat un harr een Kind. 

## Partei un politisch Loopbahn
1989 hörr Ringsdörp to de Gründungsliddmaten van de DDR-SPD. Van 1990 bit 2003 weer he Landsvörsitter van de SPD in Mekelnborg-Vörpommern. 1990 is he in de DDR-Volkskamer wählt wurrn, un, nahdem dat de nich mehr geev, keem he in de Landdag van Mekelnborg-Vörpommen. 1994 wurr he Minister för Weertschap un Fragen van de Europääsch Union un Stellvertreder vun Ministerpräsident Berndt Seite. Siet 1998 is he denn Ministerpäsident. In’n August 2008 hett he ankünnigt, dat he sien Amt to’n 3. Oktober 2008 upgeven will. 

## Weblenken

## Enkeld Nahwiesen
Konstantin I.

**Konstantin I.** is de Naam von

* Konstantin I. (twüschen 272 un 285–337), röömschen Kaiser,
* Konstantin I., Patriarch von Konstantinopel,
* Konstantin I. († 715), Paapst,
* Konstantin I. (836–877), König von Schottland,
* Konstantin I., Först von Armenien,
* Konstantin I., König von Westgeorgien,
* Konstantin I. (1399–1468), Kaiser von Äthiopien,
* Konstantin I., König von Georgien,
* Konstantin I., König von Kachetien,
* Konstantin I. (1868–1923), König von Grekenland.
1761

## Wat passeert is

## Boren
* 29. Januar: Albert Gallatin, US-amerikaansch Politiker († 1849)
* 20. Februar: Ludwig Abeille, düütsch Komponist († 1838)
* 20. Juni: Jacob Hübner, düütsch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1826)
* 20. November: Pius VIII. as *Francesco Saverio Castiglioni*, Paapst († 1830)
* 24. Dezember: Jean-Louis Pons, franzöösch Astronom († 1831)
* 25. Dezember: William Gregor, engelsch Opdecker vun dat Element Titan († 1817)

### Boren ahn bekannt Datum
* Claus von Klenck, düütsch Verwaltensbeamter un Politiker († 1821)

## Storven
* 10. Mai: Michael Richey, Gelehrten ut Hamborg (* 1678)
12. August

## Wat passeert is
* 30 v. Chr.: Mit den Sülvstmoord vun Königin Kleopatra geiht dat Riek vun de Ptolomäers in Ägypten unner. Ägypten warrt röömsche Provinz. 
* 1121: Ünner jem ehren König David IV. slaht de Georgiers en veel gröttere Armee vun de Seldschuken un maakt dat tonicht.
* 1877: De Astronom Asaph Hall entdeckt de Marsmaand Deimos.

## Boren
* 1883: Marion Lorne, US-amerikaansch Schauspelerin († 1968)
* 1887: Erwin Schrödinger: öösterrieksch Physiker un Nobelpriesdräger († 1961)
* 1897: Otto von Struve, russ’sch-US-amerikaansch Astronom († 1963)
* 1902: Franz Etzel, düütsch Politiker un Bundsminister († 1970)
* 1922: Ernst-Otto Schlöpke, plattdüütsch Schriever († 2011)
* 1930: Bernhard Brinkert, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Noordrhien-Westfalen († 2015)
* 1944: Francesco Morini, italieensch Footballnatschonalspeler († 2021)
* 1945: Ron Mael, US-amerikaansch Popmusiker
* 1954: François Hollande, franzöösch Politiker un Präsident
* 1957: Isaach de Bankolé, franzöösch Schauspeler
* 1971: Pete Sampras, US-amerikaansch Tennisspeler
* 1973: Mark Iuliano, italieensch Footballnatschonalspeler
* 1982: Even Wetten, norweegsch Iesflinklöper

## Storven
* 30 v. Chr.: Kleopatra VII., Königin vun Ägypten
* 1612: Giovanni Gabrieli, italieensch Komponist (* 1557)
* 1689: Innozenz XI., Paapst (* 1611) 
* 1849: Albert Gallatin, US-amerikaansch Politiker (* 1761)
* 1900: Wilhelm Steinitz, öösterrieksch-US-amerikaansch Schachspeler un -weltmeester (* 1836)
* 1955: Thomas Mann, düütsch Schriever un Nobelpriesdräger (* 1875)
* 1955: James Batcheller Sumner, US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger (* 1887)
* 1982: Henry Fonda, US-amerikaansch Schauspeler (* 1905)
* 1983: Franz Radziwill, düütsch Maler (* 1895)
* 1990: Harry Leahey, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1935)
* 1994: Gene Cherico, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1935)
* 1997: Gösta Bohman, sweedsch Politiker un Minister (* 1911)
* 1998: Gilles Terral, franzöösch Lepidopteroloog (* 1943)
* 2022: Wolfgang Petersen, düütsch Speelbaas un Filmproduzent (* 1941)
1812

## Wat passeert is
* 18. Juni: De Kongress vun de USA verklaart den Krieg an Grootbritannien, üm Kanada un Florida intonehmen

## Boren
* 7. Februar: Charles Dickens, engelschen Schriever, bekant för *Oliver Tiwist* († 1870)
* 27. Mai: Wilhelm Konrad Hermann Müller, düütsch Germanist († 1890)
* 20. November: Ferdinand Westhoff, plattdüütsch Schriever († 1870)
* 22. November: Johann Peter Friedrich Biedenweg, plattdüütsch Schriever († 1874)

### Boren ahn bekannt Datum
* Johann Peter Haseney, Steker van de eerste dütsche Breefmark, den Swarten Eener († 1869)

## Storven
Lahn

De **Lahn** is en Stroom in Düütschland. De Lahn is 242 Kilometers lang un geiht in’n Rhien bi de Stadt Koblenz in Rhienland-Palz. De Lahn fleet dör Noordrhien-Westfalen, Hessen un Rhienland-Palz. 

Städer an de Lahn sin:
* Marborg
* Giessen
* Wetzlar
* Limborg
* Niederlahnstein

## Weblenken
Praia

**Praia** (port.: „Strand“) betekent

* Praia, Hööftstadt von Kap Verde,
* Praia da Falésia, Stadt in Portugal,
* Praia da Rocha, Stadt in Portugal,
* Praia, Stadt in de Gemeen Santa Cruz da Graciosa, Azoren, Portugal,
* Praia do Almoxarife, Oort op Horta, Azoren, Portugal,
* Praia do Norte, Oort op Horta, Azoren, Portugal,
* Praia da Vitória, Stadt un Gemeen op Terceira, Azoren, Portugal,
* Praia Grande, Stadt in São Paulo, Brasilien.
324

## Wat passeert is
* Vun nu af an regeert de röömsche Kaiser Konstantin de Grote alleen in dat Riek
* Vun düt Johr af an gifft dat up de röömschen Münten keen Biller vun heidnisch Gödder mehr
* 324/26: Konstantin leggt den Sitt vun sien Regeern nah Konstantinopel
## Boren

## Storven
325

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Konstantin de Grote röppt dat Eerste Konzil vun Nicäa tosamen, üm den Striet üm de Lehr vun Arius to Enn to bringen.
* Konstantin lett den vörmaligen Kaiser Licinius an'e Siet maken

## Boren

## Storven
* Licinius, Kaiser vun den Oosten vun dat Röömsche Riek
312

## Wat passeert is
* 1. Januar: Kaiser Flavius Constantinus („Konstantin de Grote“) un Kaiser Gaius Valerius Licinius weert röömsche Konsuln 
* 28. Oktober: Slacht an de Milvisch Brügg, Kaiser Konstantin de Grote sleiht Maxentius un regeert nu alleen in den Westen vun dat Röömsche Riek
## Boren

## Storven
306

## Wat passeert is
*
## Boren

## Storven
* 25. Juli: Constantius Chlorus, röömsch Caesar, Vadder vun Konstantin den Groten
Shoshone

De **Shoshone** (Eegenbeteknung **Nimi**; fröher ok **Schoschonen**) sünd een Indianerstamm. Se snacken ok  Shoshone, wat to de uto-aztekisch Spraakfamilie hörrt. 

Ehr Wohngebiet hett sück fröher up Wyoming, Montana un Deelen van Idaho, Utah, Nevada und Oregon verdeelt. Nahbervölker weern de Bannock un Paiute. Fröher weern de Shoshone Jäger un Sammler, aber to Anfang van dat 18. Johrhunnert hebbt vör ellen den Nöördlich Shoshone dat Peerd domestizeert un sünd denn anfangen, Bisons to jagen. 1849 gung dat mit de Goldruusch los, un dormit fung een langen Wedderstand van de Shoshone an.

De Shoshone weern kien Eenheet, sondern weern völ lüütje unafhängig Gruppeeren.

Ok Hüdtodag gifft dat noch beröhmt Shoshonen, to’n Bispeel de Süsters Mary un Carrie Dann, de 1993 den Alternativen Nobelpries kregen hebbt.

## Gleederung
De Shoshone tellt to dat Kulturareal Groot Becken und wurrd ünnerdeelt in  
*Nöördlich Shoshone,
*Ööstlich Shoshone un 
*Westlich Shoshone. 

De Westlich Shoshone ünnerscheeden sück van de Nöördlich un Ööstlich Shoshone dordör, dat se kien Peer harrn un dorüm ok nich Bisons in de Plains jagen kunnen. Se hebbt van dor ut ok kien Plains-Kultur entwickelt. De kulturellen Ünnerscheede tüschen Nöördliche un Ööstliche Shoshone weer dorgegen eher minn. De Grenz tüschen disse beid Kategorien baseert up geografisch ünnerscheedlich Siedlungsöörd un dorup, dat för de Nöördliche Shoshone de Lachsfang een grötter Bedüüden harr as för de Ööstliche Shoshone. 

De Indeelen in disse dree Kategorien stammt aber van den Witten, de Shoshone sülvst hebbt disse Ünnerscheeden nich makt. Een klar kulturell Grenz tüschen disse dree Kulturen gifft dat dorüm ok nich.

## Kiek ok
List van Indianer up de noordamerikaansche Kontinent

## Weblenken

*Shoshone allgemeen
Berlepsch

**Berlepsch** betekent

* Berlepsch, hessische Eddelfamilie,
* Slott Berlepsch, Seet vun de Eddelfamilie bi Witzenhusen, Hessen,
* Berlepsch, en Appelsort,
* Berlepsch-Amazilie (*A. viridicauda*), en Papageienoort.

**Berlepsch** is de Familiennaam von

* August von Berlepsch (1815–1877), düütschen Imker, Utfinner un Schriever,
* August Adolph von Berlepsch (1790–1867), düütschen Forstmann,
* Burkhardt von Berlepsch (1619–1691), düütschen Jurist un Verwaltungsbeamten,
* Carl Heinrich von Berlepsch (1694–?), düütschen Offzeer,
* Carl Ludwig von Berlepsch (1791–1848), düütschen Landraad,
* Dietrich Otto von Berlepsch (1823–1896), düütschen Jurist un Karkenfunkschonär,
* Emilie von Berlepsch (1755–1830), düütsche Schrieversche,
* Erich Volkmar von Berlepsch († 1589), düütschen Richter,
* Erich Volkmar von Berlepsch (1707–1749), düütschen Verwaltungsbeamten,
* Friedrich Ludwig von Berlepsch (1749–1818), düütschen Eddelmann un Publizist,
* Gabriel von Berlepsch (* 1984), düütschen Schauspeler,
* Georg Friedrich von Berlepsch (1727–1799), düütschen Goodsbesitter un Karkenfunkschonär,
,
* Heinrich Moritz von Berlepsch (1736–1809), düütschen Eddelmann,
* James von Berlepsch (1935–2008), Schauspeler un Theatergrünner,
* Karl von Berlepsch (1882–1955), düütschen Schriever, Lyriker un Maler,
* Karl Friedrich von Berlepsch (1821–1893), düütschen Politiker,
* Lina von Berlepsch (1829–1899), düütsche Schrieversche,
* Maria Goswina von Berlepsch (1845–1916), swiezersch-öösterrieksche Schrieversche un Journalistin,
* Marie Gertrude von Berlepsch (1654–1723), Hoffdaam,
* Thimon von Berlepsch (* 1978), düütschen Töverkünstler un Hypnotisör,
* Tilo von Berlepsch (1913–1991), düütschen Schauspeler.
Berlepsch (Appel)

De **Berlepsch** oder ok de **Goldrenett Freeherr vun Berlepsch** is en Sort vun den Huusappel (Malus domestica). Över den Appel seggt man, dat he en as Tafelappel düchtig goot smeckt, de sien goden Smack över Maanden hollen deit. He is also vör allen dorto bestimmt roh eten to warrn. In’n Hannel is he ok as *Root Berlepsch* to finnen.

De Berlepsch is al wat öller. Tücht weer de Sort üm 1880 in Düsseldörp vun Diedrich Uhlhorn jun. un na den dormoligen Düsseldörper Regeerenspräsidenten Hans Hermann Freeherr vun Berlepsch nöömt worrn. De Berlepsch is ut de Sorten Ananasrenett un Ribston Pepping tücht worrn. In’n Anbo is he anfällig för Boomkrebs, Spitzendröög un Kragenfuul un wasst an’n Besten in milde Lagen.

De Appels riept vun End September bit Mitt Oktober un blieft bi oordig Lagern bit in’n März holtbor. Man seggt, de Berlepsch bargt sössmol mehr Vitamin C as de Massensorten Golden Delicious oder Gloster 69.  De Gestalt is regelmatig un middelbukig. Dat Fleesch is geelwitt, fast, düchtig saftig un hett keen sünnere Negen bruun to warrn. Tyypsch sünd för den Appel ok de fief regelmatig opdeelten smalen Rippen in de Neeg vun’n Kelch.

## Bornen


## Literatur
* Walter Hartmann (Hrsg.); *Farbatlas Alte Obstsorten*, Stuttgart 2000
28. Oktober

## Wat passeert is
* 312: Slacht an de Milvisch Brüch, Kaiser Konstantin de Grote sleiht Maxentius un regeert nu alleen in den Westen vun dat Röömsche Riek.
* 1492: Kolumbus deckt Kuba för de Europäers up.
* 1958: Angelo Giuseppe Roncalli wurrd to'n Paapst wählt un Gifft sück de Naam Johannes XXIII.

## Boren
* 1703: Johann Gottlieb Graun, düütsch Geigenspeler un Komponist († 1771)
* 1891: Hans Balzer, plattdüütsch Schriever († 1960)
* 1897: Edith Head, US-amerikaansch Kledaaschmakersche († 1981)
* 1902: Elsa Lanchester, engelsch un US-amerikaansch Schauspelerin († 1986)
* 1903: Evelyn Waugh, engelschen Schriever († 1966)
* 1907: Willy R. Kuschinski, plattdüütschen Höörspeelschriever († 1980)
* 1909: Hilde Seipp, düütsch Bühnen- un Filmschauspelerin († 1999)
* 1914: Richard Laurence Millington Synge, engelsch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1994)
* 1916: Erich Mende, düütsch Politiker, Bundsminister un Viezkanzler († 1998)
* 1933: Adolf Stockleben, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 2014)
* 1940: Gennadi Strekalow, russ’sch Kosmonaut († 2004)
* 1952: Annie Potts, US-amerikaansche Schauspelersche
* 1955: Bill Gates, US-amerikaansch Ünnernehmer
* 1957: Christian Berkel, düütsch Schauspeler
* 1962: Sylvia Albrecht-Heckendorf, düütsch Iesflinklöperin
* 1998: Lou Jeanmonnot, franzöösch Biathletin

## Storven
* 1520: Pier Gerlofs Donia, Strieder för Freesland (* um 1480 rüm]
* 1704: John Locke, engelschen Philosophen (* 1632)
* 1841: Francesco Morlacchi, italieensch Komponist un Dirigent (* 1784)
* 1877: Robert Swinhoe, britisch Natuurforscher, Ornitholoog, Lepidopteroloog un Zooloog (* 1836)
* 1878: Johann Georg Kohl, düütsch Schriever, Ethnograaf und Geograaf (* 1808)
* 1942: August Deusser, düütsch Maler (* 1870)
* 1973: Rudolf Meyer-Ronnenberg, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter (* 1904)
* 1978: Geoffrey Unsworth, britisch Kameramann (* 1914)
* 1982: Phyllis Lindrea Covell, britisch Tennisspelerin (* 1895)
* 1972: Hettie Dührenfurth, düütsch Bargstiegerin (* 1892)
* 2005: Richard Errett Smalley, US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger (* 1943)
* 2008: Bak Seong-cheol, noordkoreaansch Politiker (* 1913)
* 2011: Walter Norris, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1931)
* 2013: Tadeusz Mazowiecki, poolsch Publizist, Börgerechtler un Politiker (* 1927)
* 2023: Erkki Antila, finnisch Biathlet (* 1954)
* 2023: Matthew Langford Perry, US-amerikaansch-kanaadschen Schauspäler (* 1969)
326

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Konstantin de Grote lett sien Ehfro Fausta un sien Söhn Crispus an'e Siet maken
* 324/26: Konstantin leggt den Sitt vun sien Regeern nah Konstantinopel

## Boren

## Storven
5. August

## Wat passeert is
* 1100: Hinrich I. warrt in Westminster Abbey to'n König vun England kröönt 

## Boren
* 1631: Adam Adamandy Kochański, poolsch Mathematiker un Utfinner († 1700)
* 1880: Hermann Lüdemann, ehmalger Ministerpräsident vun Sleswig-Holsteen († 1959)
* 1930: Neil Armstrong, US-amerikaansch Astronaut un de eerste Minsch up den Maand († 2012)
* 1931: Wolfgang Schwenk, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter († 2011)
* 1936: Gerhard Krug, düütsch Footballspeler († 2011)
* 1941: Leonid Denissowitsch Kisim, sowjeetsch Kosmonaut († 2010)
* 1946: César Villanueva, peruaansch Politiker un Premierminister
* 1960: David Baldacci, US-amerikaansch Schriever
* 1992: Lara-Maria Wichels, düütsch Schausplerin

## Storven
* 1897: Albert Marth, düütsch Astronom (* 1828)
* 1962: Marilyn Monroe, US-amerikaansch Schauspelersche un Model (* 1926)
* 1986: Udo von Soosten, düütsch Politiker un Landdagsafordneter (* 1923)
* 2008: Eva Pflug, düütsche Schauspelersche (* 1929)
* 2019: Toni Morrison, US-amerikaansch Schrieverin un Nobelpriesdrägerin (* 1931)