open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hermeneutik (Philosophie)

De **Hermeneutik** (vun ooldgreeksch ἑρμηνεύειν *hermēneuein* ‚ verklaren, utleggen, oversetten) is en Theorie over dat Utleggen un over dat Verstahn. Bi dat Verstahn bruukt de Minsch Symbole. He is Deel vun en Welt vun Teken un höört to en Meende, de en gemeensame Spraken bruken deit. Nich blot in Texte, man in allens, wat Minschen tostanne brocht hefft, liggt Sinn in. Düssen Sinn rut to finnen, is de Upgave vun de Hermeneutik. 

## Geschicht vun de Hermeneutik
In de Antike un in dat Middeloller hett de Hermeneutik as en Wetenschop un Kunst vun de Exegese (dat Utleggen) vun Texte deent, de en sunnerliche Rull spelen döen. So'n Texte weern sunnerlich de Bibel un de Gesette. In de Nutied is de Hermeneutik noch to annere Saken bruukt wurrn. Se is to en allgemeene Lehr dor vun wurrn, wat bi de richtige Interpretation vorutsett weern mutt un wat for Methoden dor passen doot. Dor is se to en „Philosophie vun dat Verstahn“ mit wurrn. Nadem Immanuel Kant de Grenzen vun dat minschliche Begriepen rutstellt un bekanntmaakt hett, hett de Hermeneutik vun dat 19. Johrhunnert af an fraagt, wie wiet un wie duchtig dat minschliche Denken un Verstahn afhangt vun de Tiedumstänn. Hans-Georg Gadamer hett in de philosoophsche Hermeneutik vun dat 20. Johrhunnert allerhand to seggen harrt. He hett de „Rickels“ vun de Tiedumstänn positiv sehn un meen, de Snackeree over dat, wat ut de Historie un ut de Kultur up us tokamen weer, gung nich to Enne un wat dat bedüden dö, dat weer to all Tieden nee rut to finnen. Mit dat Verstahn weer dat nich anners: All Tieden mössen sik dor nee mit befaten. 

## De Begreep
De Begreep *Hermeneutik* is eerst in de Nutied upkamen. As Booktitel is he to'n eersten Mol bruukt wurrn vun den Philosophen un Theologen Johann Conrad Dannhauer ut Straßborg. De *allgemeene Hermeneutik* befaat sik ganz allgemeen mit dat Utleggen vun Texte oder vun Tekens. De *sunnerliche Hermeneutik* befaat sik mit Probleme bi dat Utleggen vun Texte ut de enkelten Twiege vun de Rechtswetenschop, Theologie, Literaturwetenschop, Historie oder Kunstgeschicht. Ok dat Nadenken over de Grundlagen vun dat Utleggen, Düden un Verstahn vun Warke ohne Text, as Musik oder Bildkunst warrt *Hermeneutik* nömmt.

## Philosophie
Na de Meenung vun den Idealismus is *Verstahn* en Aart vun dat Ween. Dor leggt de Welt sik sülms in ut. Wenn een vun de Intuition utgeiht, warrt dat Verstahn ankeken as wat, wat eenfach dor is vör all Reflexion un all Begriepen. Verstahn is sotoseggen de Grundlaag vun all diskursiv Nadenken.

## Kiek ok bi
* Hermeneutik (Bibel)

## Belege
Flagg vun Puerto Rico

De **[[Flagg]] vun [[Puerto Rico]]** besteiht ut fief gliek groote, horizontaal Striepen in de Farven root un witt.

Up de linker Siet wurr de Striepen dör en blau, gliekschenklig Dreeeck överdeckt. Dorin is en witt fievzackig Steern dorstellt.

De Farv Root stellt dat Bloot vun de moodig Mannslüüd, Witt den Sieg un de Freeden, un de Farv Blau den Himmel un dat Water, dat de Insel Puerto Rico ümgifft, dor. De Steern is dat Symbol för de Eenheit vun de Natschoon, wiels das Dreeck de dree Gewalten vun den Staat dorstellt. De Flagg wurr 1894 vun Francisco Gonzalo Marín utdocht. 

De Flagge ähnelt stark de Flagg vun Kuba, wobi de Farven blau un root vertuuscht un de Siedenproportschoon up 2:3 verkört sünd. 1895 wurr vun de *Sektschoon Puerto Rico* vun de *[[Partido Revolucionario Cubano]]* (Revolutschonäär Kubaansch Partei) in New York disse Entwurf as offizielle Fahn vun de Befreensbewegen vun Puerto Rico fastleggt.

Eerst siet 1952 dröfft de Fahn apenlich rechts neben de Flagg vun de USA wiest wurrn, wiels se bit dorhen as Fahn vun de illegal Befreensbewegen vun Puerto Rico gull. Bi Sportveranstaltungen as Olympisch Spelen weer bit dorhen en an de Gouverneursflagg anlehnt witt  Banner mit Emblem un „Puerto Rico“-Schrifttog in Gebruuk.

## Weblenken

* Flags of the World - Puerto Rico (engelsch)
Eosinophilie

**Eosinophilie** oder ok **Azidophilie** (in de Histologie as Mitochondrienriekdom betekent), is en medizinschen Fackbegreep för en to hoge Tall vun eosinophile Granulozyten (kort: *Eosinophilen*) in’t Bloodbild. Se stellt en Sünnerform vun de Leukozytoos dor.

## Funkschonelle Anmarken
Eosinophilen warrt in’t Knakenmark ünner dat Inwirken vun Interleukin-5 produzeert. Se verholt sik, wat dat Spiekern un dat Freesetten angeiht, jüst so as de neutrophilen Granulozyten. De Eosinophilen sünd en Hööftkumponent, wenn dat in’n LIef üm Överfienföhligkietsreakschonen geiht. Wenn sik Antigenen vun Pareasiten oder Allergenen an sünnere IgE an Mastzellen binnt, warrt dor Histamin freesett, dat de Eosinophilen anlocken deit.

De Eosinophilentall in’t Blood wiest de Knakenmarksprodukschoon oder de Nafraag un den Verbruuk vun disse witten Bloodkörpers an. En Reeg vun Krankheiten hebbt en düütliche eosinophile Sweerantwoort to Folg, wat aver nich jümmer as en Eosinophilie in’t Blood to sehn wesen mutt. De Referenzweerten för de normale Tall vun Eosinophilen ännert sik bannig över vescheedene gograafsche Rebeden. In’n Süüden gellt düütlich högere Weerten as normal as in de nöördlichen Rebeden. Wenn de Tall vun de Eosinophilen anstiegen deit, is dat faken en Teken dorför, dat Krankheiten indämmt warrt. Dorüm warrt se ok faken as „Morgenroot vun’t Gesundwarrn“ betekent.

## Oorsaken
En fakene Oorsaak för de Eosinophilie stellt de Allergien dor, sünners Överfienföhligkeitsreakschonen, de mit dat IgE to doon hebbt. Ok eenige Parasiten (as to’n Bispeel Lebberiel, Nematoden oder Ektoparasiten) künnt en Eosinophilie utlösen. Bito künnt ok eenige chroonsche granulomatöse Krankheiten dör Pilzen oder Frömdkörpers mit en Anstiegen vun de Eosinophilen verbunnen wesen.

En poor Neoplasien as to’n Bispeel Mastzelltumoren (roor ok Lymphomen) künnt ok en Eosinophilie utlösen. De eosinophile Leukämie is en rore Krankheit bi Katten

Faken kummt en Eosinophilie tosamen mit en Basophilie vör.

## Utwirkung
De Eosinopohilie is normalerwies en natürlichen Bestanddeel vun de Immunreakschoon vun’n Lief. Wenn de Utorden deit, hannelt sik dat üm en Hypereosinophil Syndrom.

## Eosinopenie
De Eosinopenie is dat Gegendeel, neemlich en to siete Tall vun eosinophile Granulozyten in’t Blood. De kann dör en högere Billn vun Glukokortikoiden in de Nevenneer (to’n Bispeel dör Stress) oder dör Gaav vun disse Hormonen utlöst warrn.

## Kiek ok
* Monozytoos
* Neutrophilie
Peter Tobaben

**Peter Tobaben** (* 1. Juli 1905 in Ohlers; † 17. Dezember 1972 in Stood) weer en düütschen Politiker von de DP, later bi de CDU.

## Leven
Tobaben is 1905 in Ohlers boren un weer von 1911 bet 1919 op de Volksschool. He hett von sien Vader de Bueree övernahmen un hett sik 1932 an de Buernhoochschool in Neudietendorf wiederbillt. In’n Tweten Weltkrieg weer he von 1943 bet 1945 Soldaat un keem denn in sowjetsche Kriegsfungenschop, ut de he 1948 trüggkeem.

## Politik
Tobaben is 1923 Maat von de DHP worrn un 1948 denn Liddmaat von de Nafolgerpartei, de DP. För de DP weer he von 1948 af an Maat von’n Gemeenraat un von’n Kreisdag. He is na de Kommunalwahl an’n 28. November 1948 an’n 2. Januar 1949 to’n Landraad von’n Landkreis Stood wählt worrn. 

Tobaben seet in de eerste Legislaturperiod (1949-1953) un denn wedder von 1957 bet 1972 as Afornten in’n Düütschen Bundsdag. Von’n 6. Mai 1955 bet 31. Oktober 1957 weer he Afornten in’n neddersassischen Landdag (3. Wahlperiod). He is toeerst as Afornten för de DP rinkamen un güng denn an’n 3. Mai 1961 - ut Protest gegen de Fusion von DP un GB/BHE to de GDP - na de CDU. Tobaben is 1949 över de Landslist Neddersassen un von 1957 af an as direkt wählten Afornten von’n Wahlkreis Stood-Bremervöör (von 1965 af an von’n Wahlkreis Stood) in’n Bundsdag intagen.

## Literatur
* Barbara Simon: *Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994: Biographisches Handbuch,* 1996, Seite 383
* Rudolf Vierhaus und Ludolf Herbst (Hrsg.): *Biographisches Handbuch der Mitglieder des Deutschen Bundestages 1949–2002.* Band 2, N–Z, Saur, München 2002, ISBN 3-598-23782-0, S. 881
Chris Elliott

**Chris Elliott** (* 31. Mai 1960 in New York City) is en US-amerikaanschen Comedian un Schauspeler. He is de Söhn vun den Komiker Bob Elliott.

## Leven un Wark
Elliott is in de USA bekannt worrn, as he in de fröhen 1980er Johren in de Feernsehshow *[[Late Night with David Letterman]]* optreden is, woneem he bit 1990 en poor sünnerboren Rullen speelt un ok veel schreven hett. In de 1990er Johren  hett he denn sien egene Sitcom mit den Titel *Get A Life* maakt, in de he en dörtigjährigen Dagblatt-Utdräger speelt hett, de noch bi sien Öllern leevt. Sien wohren Vadder hett dorbi ok in de Reeg de Vadderrull speelt.

Vun 1994 an weer Elliott Dorsteller in de bekannten Comedy-Show *Saturday Night Live*. Dat glieke Johr harr he ok de Hööftrull in de Filmprodukschoon *Cabin Boy* kregen. Wieter weer he na 2000 ok in teihn Episoden vun de Sitcom *Alle lieben Raymond* to sehn un harr Gastrullen in verschedene annere Sitcom-Regen. Siet 2007 is he ok fakener wedder mit Optreden in de *Late Show with David Letterman* dorbi.

In Düütschland is Chris Elliott dorgegen vör allen dör sien Filmrullen bekannt, as to’n Bispeel in den Film *Groundhog Day* ut dat Johr 1993 oder in *There’s Something About Mary* vun 1998.

Privat is Elliott siet 1986 mit Paula Niedert verheiraat. Se hebbt tohopen twee Kinner.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
För sien Wark weer Elliott bit hüüt (Stand: Januar 2012) twölf mol för Filmpriesen vörslahn, dorünner ok eenmol för de *[[Golden Himbeer|Goldene Himbeer]]. He is veermol mit den Primetime *Emmy* för sien Schrieven un Dorstellen in de Show *Late Night with David Letterman* in de 19080er Johren.

== Böker ==
Elliott hett twee fikschonale Böker schreven. *Daddy’s Boy* is en Biografie över dat Opwassen mit en beropenen Vadder, wiel *The Shroud of the Thwacker'' is en histoorschen Roman, de vun en Serienmöörder in New York City vun 1882 hannelt un den bekannten Jack the Ripper-Fall parodeert.

## Weblenken
Paris–Tours

**Paris–Tours** is en siet 1896 jedes Johr in’ Harvst dörführt Straaten-Eendagssrennen för Mannlüüd, dessen Veranstalter totiet de Amaury Sport Organisation (ASO) is. Dat Rennen weer bit 2004 Deel vun den teihn Rennen umfaaten Rad-Weltcup. Nah de sien Enn’ hör dat van 2005 bit 2007 to de nee inführt UCI ProTour, en Reeg vun de wichtigst Radrennen in en Johr. 2008 hemm de Veranstalter ASO und de internatschonal Radsportverband (UCI) aber Moit kreegen. Dorum is dat Rennen siet 2008 Deel vun de UCI Europe Tour. Dat wurrd allgemeen to de Klassikers tellt.

De Renndistanz weer in de Loop vun de Johren upgrund vun de jewiels wählt Streckenführen ünnerscheedlich tüschen 246&nbsp;km un 342&nbsp;km (in de 1920er-Jahren). 2009 bedroog se 230&nbsp;km. Veer Fohrers hebbt dat bit jetzt schafft, dat Rennen jewiels dree Mal to winnen: Gustave Danneels (1934, 1936, 1937), Paul Maye (1941, 1942, 1945), Guido Reybrouck (1964, 1966, 1968) un Erik Zabel (1994, 2003, 2005).

## Siegerlisten

* 1917 un 1918 wurr de Streck in ümgekehrt Richt, also Tours–Paris, fohren

Siet 1995 gifft dat ok en U23-Rennen.

## Weblenken

* Websteed vun Paris–Tours
Swoorathletik

Ünner den Begreep **Swoorathletik** warrt Sportorden tosamenfaat, bi de dat vör allen üm de Kraft vun den enkelten Sportler geiht. Dorto höört to’n Bispeel de Rasenkraftsport mit sien Disziplinen, de ungefähr so ok in de Lichtathletik to finnen sünd. 

Dorto kamt wietere Kraftsportorden as de Kraftdreekamp oder dat Gewichtheven, un ok de Kampsportoort Ringen warrt mit dorto rekent.

De Begreep vun de Swoorathletik is intwüschen aver ut de Mood kamen un warrt vundaag kuum mehr bruukt.
Paul Maye

**Paul Maye** (* 19. August 1913 in Bayonne; † 19. April 1987 in Biarritz) weer en franzöösch Radrennfohrer.

Paul Maye weer en vun de spoodriekst franzöösch Radrennfohrer vun sien Generatschoon. 1934 wurr he franzöösch Straatenmeester vun de Amateure, in dat Johr dorup franzöösch Militärmeester. 1936 wurr he denn Profi. 

As Profi wurr Maye tweemal, 1938 un 1943, franzöösch Straatenmeester. 1945 kunn he dat Rennen Paris–Roubaix winnen. Glieks dreemal weer he Sieger bi Paris–Tours (1941, 1942 un 1945); en Rekord, de he sück mit Gustave Danneels, Guido Reybrouck un Erik Zabel deelt. Sössmal nehm he tüschen 1936 un 1948 an de Tour de France deel. 1936 kunn he dorbi twee Deelstrecken winnen, bi de anner Deelnahmen keem he aber nich bit an dat Teel in Paris. 

## Weblenken
* Paul Maye in de Datenbank vun Radsportseiten.net
* Paul Maye in de Datenbank vun de Tour de France (engelsch)
Jorge Pacheco Areco

**Jorge Pacheco Areco** (* 8. November 1920 in Montevideo; † 29. Juli 1998 ok dor) weer en uruguayisch Politiker un Präsident van 6. Dezember 1967 bit 1. März 1972. He weer as Viezpräsident Nahfolger vun Präsident Óscar Diego Gestido, de all nah eenig Maanden int Amt storven weer. 

In den Wahlen van 1971 hett sück Pacheco Areco to en Wedderwahl stellt. Wiel aber de Verfaaten en Wedderwahl vun den Präsidenten nich tolaaten dee, wurr to glieker Tiet mit de Wahlen en Referendum to en Verfaatensännern afhollen, dat aber verloren gung. Doruphenn wurr Juan María Bordaberry to’n Präsidenten wählt, de dat Amt an‘ 1. März 1972 antreden hett.
Mindelo

**Mindelo** betekent

* Mindelo, bekannte Stadt op de Kapverden,
* Mindelo, Oort in Vila do Conde, Portugal,
* Mindelo, Oort in Turiscai, Oosttimor,
* Maubisse, Oort in Ainaro, Oosttimor, de fröher Mindelo heten hett,
* Mindelo, en ro’e Reevsort in Portugal.
Jakub Kolas

**Jakub Kolas** (kyr.: Якуб Колас; * 22. Oktober jul./3. November 1882greg. as *Kanstantin Michailawitsch Mizkewitsch* in Akynzy, Oblast Minsk; † 13. August 1956 in Minsk) weer en wittruss’schen Dichter un Schriever.

## Wark un Utteken
Kolas gellt as Klassiker vun de wittruss’schen Literatur un is blangen Janka Kupala een vun de Hööftfiguren vun de wittruss’schen Weddergeboort (*Адраджэнне*) to Anfang vun’t 20. Johrhunnert.

För sien Wark is Kolas mit verschende Priesen uttekent worrn. In de Johren 1946 un 1949 kreeg he den Stalinpries, hett fiefmol den Leninorden kregen un weer eenmol mit den Rootbannerorden as ok eenmol mit den Orden vun’t Rode Banner vun de Arbeit uttekent. 1926 is he Volksdichter vun de Wittruss’schen Sozialistischen Sowjetrepubliek worrn. Na’t Enn vun’n Tweeten Weltkrieg weer he mit de Medaille *Partisan vun’n Groten Vadderlännschen Krieg* uttekent.

## Weblenken

* Literatur vun un över Jakub Kolas in’n Kataloog vun de Düütschen Natschonalbökeree
Heinz Kittner

**Heinz Kittner** (* 14. Oktober 1928 in Radeberg; †  11. Januar 2012 in Sebnitz) weer en düütsch Bargstieger.

Kittner hett in de 1960er Johren nipp un nau 12.000 Tippen besteegen, dorünner all Tippen in de Sassische Swiez. Buterdem hett he sien Naam in mehr as 1300 Tippenböker vun de DDR achterlaaten un hett all 13 över  2500 Meter hooch Tippen in de  Karpaten in Rumänien dwungen.

En wichtigen Bidrag to de Sekerheit bi dat Klautern hett he in de 1950er Johren leist, as he mit en Reeg vun anner Bargstieger den Radeberger Haken utfunnen hett, de bi de Rettung vun Verunglückten bit hüüd insett wurrd.

## Weblenken
* Notiz in dat Mitdeelensblatt vun de Sassischen Bargstiegerbund (PDF-Datei; 2,25 MB)
Bremer Kaffeehaus-Orchester

Dat **Bremer Kaffeehaus-Orchester** is en Ensemble vun klassisch utbildt Musikers, dat sück  1990 grünnd hett un siet dem in unverännert Besetten speelt. Se speelt en Musikstil, den man gemeenhen as Koffihuus-Musik bzw. Salonmusik betekent.

Da Ensemble besteiht ut *Constantin Dorsch* (Vigelien), *Klaus Fischer* (Flöten, Klarinetten, Saxophon), *Johannes Grundhoff* (Klaveer), *Anselm Hauke* (Kontrabass) un *Gero John* (Violoncello). In hör Uptreden, de humorvull präsenteert wurrn, kommt aber ok ehrder seltene Instrumente as en Rezeptschonsklingel oder en Vuvuzela to’n Insatz. 2022 is Johannes Grundhoff utscheeden; sien Nahfolgerin wurr *Machiko Totani*.

Dat Repertoire erstreckt sück up Warken vun Franz Lehár, Erik Satie över Robert Schumann, Johann Pachelbel, Antonio Vivaldi, Wolfgang Amadeus Mozart un Johann Strauß bit hen to Henry Mancini, Duke Ellington un Glenn Miller. 

De Grupp gifft regelmaatig Konzerte in dat Bremer Konzerthuus *Glocke* aber ok in ganz Düütschland un dat benahbert Utland. 

## Upnahmen (Utwahl)
* Die Erste (1995)
* Die Zweite (1996)
* Die Dritte (1997)
* Weihnachtsstimmung (1998)
* Lieben Sie Strauß? (Sony Musik Entertainment, 1999)
* Rendezvous im Kaffeehaus (Sony Musik Entertainment, 2000)
* Winter Wonderland (Gero John, 2003)
* Träumerei im Kaffeehaus (2004)
* Best of Kaffeehaus (2005)
* Weihnachten im Kaffeehaus (2006)
* Café Espressivo (2009)
* Bremer Weihnacht (2011)
* Opus 12 (Gero John, 2012)
* Black Coffee (2015)

## Weblenken
* Offiziell Websteed
Maurice Utrillo

**Maurice Utrillo** (* 26. Dezember 1883 in Paris; † 5. November 1955 in Dax) weer en franzöösch Maler un de Söhn vun Suzanne Valadon.

## Leven

Maurice Utrillo wurr an’ 26. Dezember 1883 in Paris boren un weer de Söhn vun de Pariser Malerin Suzanne Valadon – well sien biologisch Vader weer, is nich klor. He nehm, ofschons he as Kind lang bi sien Moder leevt hett, den Namen vun sien Adoptivvader, den Kunststkritiker Miquel Utrillo, an. All as jung Minsch weer Maurice Utrillo alkoholkrank un hett as 17-Johrig 1900 en Entwöhnungskur in Sainte Anne makt. Dornah wurr he vun sien Moder to’t Malen anhollen un weer ok glieks spoodriek. 1935 hett Maurice Utrillo de Wittfru vun den Kunstsammler Pauwels *Lucie Pauwels*, de ünner dat Pseudonym Lucie Valore ok malen dee, heiraadt. 

Utrillo is an’ 5. November 1955 in Dax bi en Kurupenholt storven un up den Pariser Karkhoff Cimetière Saint-Vincent am Montmartre begraven.

## Wark

Sien Warken wurrd vun Kunsthistoriker in mehrere Perioden indeelt:
* impressionistisch Periood (1900 bit etwa 1903). De Biller ut disse Tiet sünd faken noch dunkel un düster.
* Periood vun Montmagny (etwa 1904 bit 1906). In disse nöördlich Vörstadt vun Paris hett he hööftsächlich Straatenszenen malt. Allmählich wurrn sien Biller heller. 
* witt Periood (1906–1914). Um mehr Helligkeit hentokriegen, hett Maurice Utrillo sien Farven hellen Sand un Gips bimischt. Hell Rosa un melkig Witt domineeren nu in sien Biller. 
* farvig Maleree (af 1915). Dormit harr he sien bit to sien Dood andüernd Stil funnen. 

Um 1920 funn sien Maleree allgemeen Anerkennung un 1929 kreeg he vun den Staat dat Krüüz vun de franzöösch Ehrenlegion. 
De franzöösch Post geev an’ 5. Dezember 1983 en Sonderbreefmark to 4 Francs herut. Dat  Gemälde up de Sondermark to den 100. Gebortsdag vun Utrillo wiest de Wienschänke Le Lapin Agile up den Montmartre.

## Literatur

* Jean Fabris, Claude Wiart, Alain Buquet, Jean-Pierre Thiollet, Jacques Birr, Catherine Balin-Lacroix, Joseph Foret: *Utrillo, sa vie, son oeuvre*, Editions Frédéric Birr, Paris, 1982.
* Verscheeden Artikel in: Das Kunstblatt, IX. Jahrgang 1925, Heft 10 (Redaktion Paul Westheim): Adolphe Basler: Brief über Maurice Utrillo an Rudolf Levy; Robert Rey: Maurice Utrillo, V.; Paul Westheim: Besuch bei Utrillo; Utrillo in Hamburg.
* Walter Bondy: *Maurice Utrillo*, In: Kunst und Künstler, 23. Jg. 1924/25, Heft 7, S.253-263

## Weblenken
* 
* Eenig bekannt Biller vun Utrillo
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Marianne Ehlers

**Marianne Ehlers** (* 1953 in Garn) is en plattdüütsche Schrieversche.

## Leven

Ehlers is op Eiderstedt in dat Dörp Welt opwussen un hett op de Theodor-Storm-School in Husum ehr Abitur maakt. Na dat Studium in Hamborg hett se as Bibliothekaarsche arbeidt, ünner annern in de Stadtbökeree Kellinghusen. 2010 is se denn Referentin för Plattdüütsch bi’n Sleswig-Holsteenschen Heimatbund worrn.

Se weer von 2006 af an in’n Plattdüütschen Raat för Sleswig-Holsteen un al von 2002 af an in’n Bundsraat för Nedderdüütsch. Ehlers is ok Vörsittersche von de AG Nedderdüütsch in’n Heimatverband von’n Kreis Steenborg un von 2007 af an von de Fehrs-Gill.

Se is verheiraadt un hett veer Kinner.

## Utteknungen
2005 hett Ehlers de Sleswig-Holsteen-Medallj wunnen.

## Warken

* *Noch en Staps - denn is he dor, de Wiehnachtsmann. Leder un Spele, Gedichten un Geschichten för de Advents- un Wiehnachtstiet in Kinnergoorn un School.* Sülvsverlag, Kellinghusen 2002
* *Vergnöögt dör dat Jahr. En Reis mit Leder, Riemels un Vertellen dör de Jahrestieden.* Sülvsverlag, Kellinghusen 2002
* *De Wiehnachtsmann kümmt doch - un wi freut uns op em! Leder un Spele, Gedichten un Geschichten för de Advents- un Wiehnachtstiet in Kinnergoorn un School.* Sülvsverlag, Kellinghusen 2004
* *Dörnröschen snackt ok Platt : Närken spelen un Feste fiern dör de Johrestieden.* Sülvsverlag, Kellinghusen 2004
* *Goden Dag ok, leve Müüs!* Sülvsverlag, Kellinghusen 2006
* *Achter de Wicheln. Gedichten / Johann Hinrich Fehrs.* Wachholtz, Niemünster 2006, ISBN: 3-529-04771-6

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken

* Ehlers ehr Websteed (hoochdüütsch)
Hedwig Jungblut-Bergenthal

**Hedwig Jungblut-Bergenthal** (* 12. Dezember 1914 in Smalmereg; † 12. April 1987 ok dor) weer en plattdüütsche Schrieversche.

Bergenthal is as Dochter von Heinrich un Theresia Bergenthal, borene Hennemann, in Smalmereg boren un harr twee Süsters un fiev Bröder. Na de Opboschool, von de se afgahn müss, nadem ehr Vader sien Arbeit verloren harr, hett se en Textil-Lehr maakt. Later hett se in Smalmereg poor Johr as 
Technikerin bi en Tähndokter arbeidt. Von 1948 af an hett se ehr Schriften rutbröcht. 1958 hett se Paul Jungblut heiraadt un is na Frankfort un later na Hameln trocken. 1964 güngen de beiden na Smalmereg trügg. Jungblut-Bergenthal is 1987 in Smalmereg doodbleven.

Se weer ok in de Verbänn aktiv, weer in’n Vörstand von’n Suerlänner Heimatbund, in de Plattdütske Sproakstie von’n Landschopsverband Westfalen-Lippe und in’n Schrieverkring von’n Westfäälschen Heimatbund.

1983 hett se den Ehrenring von de Stadt Smalmereg wunnen.

## Warken

* *Wilm setzt sich durch.* Schwank in zwei Bildern, Arding, Paderborn 1953 
* *De Roise in de Staadt.* Ein ernstes Spiel in vier Bildern, Westfälischer Heimatbund, Theaterverlag Mahnke, Veern 1964 
* *Van Pastauers, Lehrs un anneren Luien.* Grobbel, Fredeburg 1977 
* *Reype Ähren.* Grobbel, Fredeburg 1983, ISBN 3922659969

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken
Woman of Straw

**Woman of Straw** is en britisch Kriminalfilm ut dat Johr 1964 vun den Speelbaas Basil Dearden mit Gina Lollobrigida un Sean Connery in de Hööftrullen. De Handlung foot up den Roman *La Femme de paille* vun Catherine Arley.

## Wat passeert
De jung Lebemann Anthony Richmond versöcht mit Hülp vun de Krankensüster Maria an dat Arv vun sien wohlhabenden, an den Rullstohl fesselten Onkels Charles Richmond to kommen. De harr eenst Anthony sien Vader in den Sülvstmord dreven. 

Anthony sien Plaan sücht vör, dat Maria Charles Richmond heiraten sall un, nahdem de storven weer, sien Vermögen arvt. Een Million Pund weern denn de Gewinn för Anthony.

## Kritiken
*Langsam anlaufende, später spannende Geschichte eines fast perfekten Verbrechens*. Ut: Lexikon vun’n internatschonalen Film

## Weblenken
*     

## Enkeld Nahwiesen
Simon de Zelot

**Simon** (Hebrääsch: שמעון, *Šimʿon* oder (in de Tiberisch Hebrääsche Vokalisation) *Šimʿôn*, mit den Binaam *de Zelot* oder (um em ut'neen to holen mit Simon Petrus) *Simon Kananaios* is een vun de twolf Apostels vun Jesus vun Nazaret ween. Over em is wenig mehr bekannt, as blot man sien Naam. Düsse Naam steiht in all Synoptische Evangelien un ok in de Apostelgeschicht in de List mit Apostelnaams. Anners warrt nix vun em vertellt. Dat gifft keen Traditionen, de meent, he weer de sülvige, as Simon, Jesus sien Broer.

## Festdag un Kennteken
Sien Festdag liggt in de Röömsch-kathoolsche Kark up'n 28. Oktober, in de Koptische Karken un in de Orthodoxe Karken up'n 10. Mai. In de christliche Ikonographie warrt he faken dorstellt mit en grote Saag, vunwegen de Legenn, dat he mit en Saag umbrocht wurrn is. 

## Belege


## Weblenken
(81) Terpsichore

**(81) Terpsichore** is en Asteroid (C-Typ) ut den buteren Hööftgördel, de an’n 30. September 1864 vun den düütschen Astronom Ernst Wilhelm Leberecht Tempel an de Steernwacht in Marseille opdeckt wurrn is. De Asteroid wurr nah Terpsichore, de Muse vun de  Chorlyrik un den Danz, nömmt.

De afsolute Helligkeit bedrocht 8,5. 

## Weblenken
* http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=81
Roland Mall

**Roland Mall** (* 17. April 1951 in Stuttgart; † 7. April 2025 ok dor) ) weer en düütsch Footballspeler.

De Middelfeldspeler speel van 1971 bit 1975 för den VfB Stuttgart in de Football-Bundsliga un keem dorbi up 58 Bundsligaspelen. Dornah wurr he an den VfR Heilbronn in de 2. Bundsliga utlehnt, wo he 21 Spelen 8 Doren schaaten hett. Den Afstieg vun dissen Vereen kunn he dormit aber ok nich verhinnern und gung weer nah Stuttgarte torüch. De Vereen weer allerdings ok afsteegen. 1975/76 keem he denn noch up 7 Spelen in de 2. Bundsliga. Dornah hett he denn dree Johr lang bi  Preußen Münster speelt un keem in 96 Tweetligaspelen up 7 Doren. Sein Karriere hett he denn bi SCB Viktoria Köln utklingen laaten, wo he van 1979 bit 1981 in de 2. Bundsliga in 62 Spelen noch 6 Dooren schaaten hett. 

## Weblenken
* Roland Mall in de Datenbank vun Fußballdaten.de
* Roland Mall in de Datenbank vun Weltfussball.de
Patrick Rambaud

**Patrick Rambaud** (* 21. April 1946 in Paris) is en franzöösch Schriever.

Rambaud hett eerst as Filmkritiker arbeit, weer Mitbegrünner vun de Tietschrift  *[[Actuel]]* un hett Dreihböker un Theaterstücken verfaat un schreev en Trilogie över de Napoleoonsch Tiet.

1997 kreeg he för sien Roman *la Bataille* (*"De Slacht"*) den Prix Goncourt un den Grand Prix du Roman vun de Académie française.

2000 keem de tweet Band vun de Trilogie *Il neigeait* un 2003 *l’Absent* herut.

## Weblenken

* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Wiekbild

**Wiekbild** is de Naam for Form un Utsehn vun en Stadt oder Dorp na buten un na binnen hen. Dor kann aver ok de ganze Umfang vun en bewahnt Rebeet mit betekent weern. Dat Woortdeel *Wiek* (un nich *week*, as een denken konn, vunwegen, dat dat up Hoochdüütsch *Weichbild* heten deit) is en oold Woort for *Wahnstäe*. 

## Rechtshistorie
Na de Rechtshistorie is dat Wiekbild de Bezirk buten vor de Stadtmuern, de avers unner de Stadt ehre Gerichtsborkeit steiht. In Westfalen gifft dat den Begreep noch as Wigbold un bedutt dor en Minnerstadt. 

## Stadtbo
Dat moderner Woort for dat sichtbore Wiekbild is hüdigendags de Skyline (ut dat Engelsche, bi grottere Städer) oder de Silhouette (ut dat Franzöösche, ganz allgemeen). Dor höört Elemente to, de den Oort ehren Stempel updrücken doot, as hoge Hüser, Karken mit ehre Toorns, man ok dat Gröön (Böme un Planten) dor umto. Na dat düütsche Booplaanrecht (Boogesettbook, BauGB) schall en Neeboo in en Oortsdeel, de all in'n Tosamenhang boot wurrn is, sik na Aart un Maat, wo dat later for bruukt weern schall, infögen in de Egenaart vun dat, wat dor al steiht. Man dat gellt blot, wenn dat um en Binnenbezirk geiht, wo de tostännigen Behörden keen Bebauungsplan for upstellt hefft (§ 34 BauGB), de regeln deit, wo dat Grundstück for bruukt weern schall. De Stadt kann in Bebauungsplaans oder dör en Gestaltungssatzung for nee Bowarke ok vorschrieven, wie hooch de Bowarke weern dröövt. So kann se dor en P vor setten, dat keen nee Huus höger warrt, as dat hööchste Gröön oder en Karktoorn. So warrt dat sunnerliche *Wiekbild* vun en Oort oder Stadt dör de Stadtplanung schuult

## Den Begreep siene Geschicht
Den Begreep siene Wuddeln liggt for de eerste Hälft in dat ooldsassische *wik* (Nedderlannsch *wijk*, vun lat. *vicus*, Dorp). De tweete Deel vun dat Woort bedutt *[[Recht]]* (vgl. dat engelsche *bill*). De Grundform vun dat Woort is denn al in dat Middelnedderdüütsche to finnen. In Westfalen finnt sik *Wickbileden* to'n eersten Mol 1142. In Lipz dükert *Wicbilede* in Urkunnen to'n eersten Mol 1170 up un in Bremen finnt sik *Wickbolde* toeerst 1259.*Wiekbild* is denn later ok de Naam for en grottere Gemeende wurrn, de keen Stadrecht harr, avers doch ehre egen Rechte (Minnerstadt). Dat weer avers in Düütschland blot in en poor Regionen begäng. So gifft dat in Bruunswiek noch hüdigendags de fiev Wiekbilde, de dat toeerst al geven harr un de sik to de Stadt tohopenslaten harrn. Se dreegt ok jummers noch ehre olen Naams: Olenwiek, Ooldstadt, Hagen, Neestadt un Sack. Elkeen hett sien egen Raathuus harrt mit en egen Stadtraat un en egen Karken.

## Belege
Vic Dickenson

**Victor Dickenson**, nömmt **Vic Dickenson** (* 6. August 1906 in Xenia in Ohio; † 16. November 1984 in New York City) weer en  US-amerikanischer Jazz-Basuunist vun afroamerikaansch Herkunft, de Mainstream Jazz un Oldtime Jazz spelen dee. 

Dickenson weer nah de Wöör vun Edmond Hall de beste Dixieland-Basuunist, speel aber ok Swing un kunn sück den ünnerscheedlichsten Stilrichten anpassen un weer ok as Begleiter vun Singers bannig good. 

He speel 1933 bts 1936 mit Blanche Calloway, 1936 bit 1939 bi Claude Hopkins, weer 1939 bit 1940 Solist bi Benny Carter un dornah bit 1941 bi Count Basie. In de 1940er Johren speel he ok mit Sidney Bechet un mit Eddie Heywood (1943 bit 1945), mit de tosommen he 1944 Billie Holiday begleit hett (*[[The Complete Commodore Recordings]]*). 1945/46 hett he mit Lester Young (*[[The Complete Aladdin Recordings of Lester Young]]*) tosommnarbeit. 1953 un 1954 harr he en Septett mit Ruby Braff, Sir Charles Thompson, Jo Jones, Walter Page un Edmond Hall. In de 1960er Johren harr he tüschen 1963 un 1968 en eegen Band „Saints and Sinners“ (mit Red Richards), speel mit de *[[George Wein]] All Stars*, mit den Kornettisten Bobby Hackett (mit de he 1968 bit 1970 en Quintett leiten dee) un Wild Bill Davison (1961/62). Dickenson weer ok faken Gast up Festivals un gung mit Eddie Condon (in de sien Club he ok regelmatig uptreden dee) in de 1960ers up Tourneen (Asien, Australien 1964). 1965 weer he as Solist up Europa Tournee. In de 1970er Johren speel Dickenson in „The World’s Greatest Jazz Band“.

## Ehrungen
* Vic Dickenson is in de American Jazz Hall of Fame upnommen wurrn.

## Utwahldiskographie
* *Breaks, Blues and Boogie* (Topaz, 1941-46) mit James P. Johnson, Wilbur De Paris, Ben Webster, Coleman Hawkins
* *Vic Dickenson Septet* (Vanguard, 1954)
**The Saints & Sinners In Europe* (MPS, 1970) mit Rudy Powell, Red Richards, George Reed, Herman Autrey
* *Gentleman Of The Trombone* (Storyville, 1975) mit Johnny Guarnieri, Bill Pemberton, Oliver Jackson
* *Ding Dong* (Storyville, 1976) mit Buddy Tate

## Weblenken
* DNB-Katalog
* Personennaamdatei
Brillit

**Brillit** is en Dörp in de Gemeen Gnarrenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Blangen Brillit sülvs höört ok de Oortsdelen Hasselhorst, Franzhorn un Brillitermoor to Brillit.

## Geografie

Brillit liggt op de Geest an’n Rand von dat Düvelsmoor.

De Naveröörd sünd Basdaal in’n Noorden, Öös in’n Noordoosten, Oosterweed un Langenhusen in’n Oosten, Rööfhorst, Gnarrenborg un Kuhs in’n Süden, Ooldwist in’n Westen un Volkmarst in’n Noordwesten.

## Historie

Brillit kummt 1500 in dat Vörder Register toeerst in de Oorkunnen vör. De Oord is aver woll al düüdlich öller. De Naam warrt afleidt von *Breden Liet*. En *Liet* weer en Afhang, so as de Afhang von de Geest na dat Düvelsmoor hen.

1824/1825 weer Brillit een von de Meetpunkte von de Gaußsche Landsopnahm von Carl Friedrich Gauß. Gauß hett do ok en Tied mit Meetarbeiden in Gnarrenborg un Brillit tobrocht. En Utsnidd von dat Meetnett weer op’n 10-Mark-Schien afbillt, de von 1991 bet 2001 in Ümloop weer (Borgeld von de Düütsche Mark).

1929 is de Oort Rööfhorst Deel von de Gemeen Brillit worrn.

Brillit is an’n 8. April 1974 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Gnarrenborg tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Brillit is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Karkwist. Siet 1963 gifft dat in Brillit en Gemeenhuus, dat ok as Kark bruukt warrt. To dat Gemeenhuus höört en Klockentoorn.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

De Karkhoff von Brillit liggt an de *Franzhorner Straat*.

### Oortsvörsteihers

* opstunns: Erwin Murken

### Wapen

Dat Wapen von Brillit wiest op grönen Grund en sülvern Spitz. Op de Spitz is en Klockentoorn in swart to sehn. Vörn blangen de Spitz en sülvern Haal un achtern blangen de Spitz en sülvern Kleverbladd.

De Toorn is de Klockentoorn von dat Gemeenhuus in Brillit.

## Kultur

### Museums

Brillit hett en Kartuffelmuseum.

## Weertschop un Infrastruktur

Brillit hett en egene freewillige Füürwehr.

### Verkehr

Brillit liggt an de Kreisstraat 104, de in’n Oosten na Fahrendörp/Klenkendörp/Langenhusen an de Kreisstraat 102 ran geiht un in’n Westen mit de Bundsstraat 74 verbunnen is. Ans geiht noch na Süden to en Straat na Gnarrenborg.

### Scholen

Brillit hett en Kita. De Kinner gaht na de Grundschool Klenkendörper Möhl in Oosterweed, de 1967 inricht worrn is.

## Literatur

* Michael Ehrhardt: *Brillit: Osterwede, Franzhorn, Rübehorst, Hasselhorst, Brillitermoor, die Geschichte des Dorfes und seiner Ortsteile.* 1995

## Footnoten



## Weblenken
Jiří Raška

**Jiří Raška** (* 4. Februar 1941 in Frenštát pod Radhoštěm; † 20. Januar 2012 in Nový Jičín) weer en  tschechoslowaaksch Skispringer. 

## Leven
Raška wurr in dat dormals düütsch besett Protektorat Böhmen un Mähren boren. As he negen Johr old weer, is sien Vader an Leukämie storven. To dat Skispringen keem he dör sien Unkel un sien Cousin, de beid aktiv Springer weern. 1964 weer Jiří Raška all Ersatzmann bi de Olympisch Winterspelen in Innsbruck. 

De Noordisch Ski-Weltmeesterschapen 1966 hett he mit twee veert Platzen beend. Bi de Olympisch Winterspelen 1968 in Grenoble wunn he en Goldmedaille up de Normalschanz un en Sülvermedaille up de Grootschanz. Dormit weer he togliek ok up disse Schanzen Weltmeester bzw. Viezweltmeester. 1970 hett he denn noch mal en Sülvermedaille up de Grootschanz bi de Noordisch Ski-Weltmeesterschapen wunnen. 

1970/71 wunn he de Veerschanzentournee, nahdem he vördem all 1967/68 un 1968/69 den tweeten Platz beleggt harr. Bi de 1972 eerstmals utdragen Skifloog-Weltmeesterschap keem he up den darten Platz. 

He is de Grootvader vun de beid tschechisch Skispringer Jan un Jiří Mazoch.

## Literatur
* Ota Pavel: Pohádka o Raškovi (1974) 

## Weblenken
* Statistik up de FIS-Websteed (engelsch)
* Jiří Raška in de Datenbank vun Sports-Reference.com (engelsch)

## Enkeld Nahwiesen
Klenkendörp

**Klenkendörp** () is en Dörp in de Gemeen Gnarrenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

## Geografie

Klenkendörp liggt in’t Düvelsmoor.

De Naveröörd sünd Fohrendörp in’n Noorden, Minst in’n Oosten (op de anner Sied von de Oost), Mintenborg, Immenhain un Heinrichsdörp in’n Süüdoosten, Augussendörp in’n Süden un Langenhusen in’n Süüdwesten.

## Historie

Klenkendörp is 1824 as Moorkolonie mit 27 Buursteden in’t Düvelsmoor grünnt worrn. Den Naam hett dat Dörp na Claus von Klenck kregen, wat de Oberhauptmann von dat Amt Bremervöör wesen is, de 1821 doodbleven weer.

1835 is denn Ober-Klenkendörp grünnt worrn, op en Stück Moor twüschen Klenkendörp un Augussendörp, dat noch nableven weer.

An’n 8. April 1974 bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Gnarrenborg tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Klenkendörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Gnarrenborg.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

De Karkhoff von Klenkendörp liggt an de Straat *Op’n Kiel*.

### Oortsvörsteihers

* opstunns: Johann Steffens

### Wapen

Dat Wapen von Klenkendörp wiest op grönen Grund över en swarten Schildfoot mit dree gollen Moorbulten dor op en sülvern Wellenlien un op de Wellen en gollen Törfkahn mit sülvern Seil.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

De Dörpstraat von dat Stratendörp Klenkendörp löppt von de Kreisstraat 102 na Noordoosten an de Kreisstraat 101 ran. Ober-Klenkendörp liggt an en twete Straat, de dor parallel to löppt. Von Ober-Klenkendörp geiht noch en Straat af na Heinrichsdörp.

### Scholen

De eerste School in Klenkendörp is 1835 boot worrn. Later hett de School aver wedder dichtmaakt. De Kinner ut Klenkendörp gaht vondaag na de Grundschool Klenkendörper Möhl in Oosterweed.

## Literatur

* Rainer Brandt: *Klenkendorf. Eine Dorfchronik in Wort u. Bild.* 1989
* *Ober-Klenkendorf - eine Perle im Moor.* 2008

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed to Ober-Klenkendörp (hoochdüütsch)
Korlshöben

**Korlshöben** () is en Dörp in de Gemeen Gnarrenborg in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. To den Oort höört ok de Oortsdelen Korlshöbenerbarg un Korlshöbenermoor to.

## Geografie

Korlshöben liggt op en Geestrügg, de in’t Düvelsmoor stött.

De Naveröörd sünd Langenhusen, Gnarrenborg un Barkhusen in’n Noorden, Augussendörp in’n Noordoosten, Glinst in’n Oosten, Noordsood in’n Süüdwesten un Findörp in’n Westen.

## Historie

De Naam Korlshöben schall wohrschienlich op de Tied na de Sassenkriegen trügggahn, as Korl de Grote hier en Hoff anleggt hett.

Op’n Korlshöbenerbarg hett 1857 en Glasfabriek apenmaakt, de *Korlshütt*. Vondaag is dat de Brilliantleuchten AG.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort weer bet in dat 19. Johrhunnert opdeelt twüschen dat Amt Bremervöör un dat Gericht Hanst. 1791 hebbt negen Hüüs to dat Gericht Hanst höört un veer to dat Amt Bremervöör. As dat Gericht Hanst 1823 oplööst worrn is, is de Oort kumplett Deel von dat Amt Bremervöör worrn. To’n 1. August 1832 is dat Dörp denn aver in dat Amt Zeven wesselt un hett dor denn to de Böörd Rhaar tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Kreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.

An’n 8. April 1974 is Korlshöben bi de Gemeenreform in Neddersassen mit de Gemeen Gnarrenborg tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Korlshöben is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Gnarrenborg. In dat 19. Johrhunnert hett de Oort noch to dat Kaspel von de Gallus-Kark in Rhaar höört.

För de Kathoolschen is de St.-Michaelskark in Bremervöör tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Hillig Geist in Stood tohöört.

De Karkhoff von Korlshöben liggt an de Straat *An de Kapell*.

### Oortsvörstänn

* opstunns: Dieter Wellbrock

### Wapen

Dat Wapen wiest op grönen Grund en sülvern Borg mit rode Däcker, de op en sülvern Schildfoot steiht. De Borg steiht för de *Seeborg* von de Familie von Issendörp, de hier fröher stahn hett.

## Kultur

In de Ümgegend is Korlshöben vör allen ok bekannt dör sien Disko, den *Dancing Club*.

### Verenen

De Schützenvereen Korshöbenermoor is 1951 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Korlshöben liggt an de Landsstraat 122, de in’n Noorden na Gnarrenborg löppt un in’n Oosten na Glinst. Na Süden geiht de L&nbsp;165 af, de na Worpsweed geiht.

De Oort hett ok en lütten Bahnhoff an de Moorexpress-Lien.

Bi Korlshöben gifft dat en lütten Flegerplatz mit en Lannbahn von 700&nbsp;m, den Flegerplatz Korlshöben.

### Scholen

Korlshöben hett en Kita un en Grundschool.

## Literatur

* Elfriede Bachmann, Johann Teetz: *Karlshöfen, aus vergangenen Tagen.* Volksbank Gnarrenborg, 1988
* Johann Teetz: *150 Jahre Karlshöfenermoor: eine Ortschaft in Wort und Bild.* 1998

## Footnoten





## Weblenken
Fritz Wintersteller

**Fritz Wintersteller** (* 21. Oktober 1927 in Innsbruck; † 15. September 2018 in Soltborg) weer en öösterrieksch Bargstieger, de  1957 de Eerstbestiegen vun den Broad Peak tosommen mit Hermann Buhl, Kurt Diemberger un Marcus Schmuck (Expeditschoonsbaas) gelung.

Fritz Wintersteller hett dat Bargstiegen un de Bargen an sück, niemals to’n Berop makt oder dormit finanziell Interessen verfolgt. Dat Klautern in’ hööchsten Graden muss he todem wegen en slecht verheelen Beenbröök upgeven. Wintersteller hett aber later bit up dree Nebentipps all 4000 m hooch Bargen in de Alpen besteegen. 

För sien Verdeenste kreeg he dat Golden Sportafteken vun de Republik Öösterriek un wurr an’ 23. Februar 2006 Ehrenbörger vun sien Heimatstadt Soltborg. 

## Eerstbestiegen
; 1943
* Kleines Fieberhorn, Süüdoostpieler, Variante V 
* Großes Fieberhorn, Süüdverschneidung, V- 
* Bratschenkopf, direkte Süüdwand, V
; 1944
* Zahringkogel, direkte Westwand, V+ 
* Watzmannfrau, Noordwestriss, linke Verschneidung, V+
; 1945
* Hochkogel, Noordwestwandpfeiler, V
; 1946
* Grosswand, Süüdflanke, 1. Schibefahrung
; 1948 
* Wiesspitze, direkte Westwand, V+ 
* Lehender Kopf, direkte Westwand, V
; 1955
* Falkenstein, Süüdoostgrat, III 
* Westbyfjell, Süüdwand, III und Süüdoostgrat, II 
* Snökuppelen, Noordwand, IV
; 1957
* Broad Peak-Vörtipp 8028 m, an’ 29. Mai 
* Broad Peak 8051 m an’ 9. Juni 
* Skil Brum 7360 m an’ 19. Juni

## Literatur
*  Richard Sale, Broad Peak, Verlag Carreg, Ross-on-Wye, 2007, ISBN 0953863158}}

## Weblenken
*Liddmaat vun de OEAV Karakorumexpeditschoon 1957
*Skil Brum 7360m Summitpost.org
Düvelsmoor (Dörp)

**Düvelsmoor** () is en Dörp un Oortschop in de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.

## Geografie

Dat Dörp Düvelsmoor liggt an dat rechte Över von de Hamm in’t Düvelsmoor, dat densülven Naam driggt.

De Naveröörd sünd Verlüssmoor in’n Noorden, Huttenbusch un Överhamm in’n Oosten, Worpsweed in’n Süden, Pennigbüttel, Olendamm un Wulfsborg in’n Süüdwesten, Neddersandhusen, Sandhusen un Ströh in’n Westen un Heißenbuttel in’n Noordwesten.

## Historie

Düvelsmoor kummt 1335 dat eerste Maal in de Oorkunnen vör. De Oort weer een von de eersten Kolonien in’t Düvelsmoor langs de Hamm.

An’n 1. März 1974 is Düvelsmoor bi de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Oosterholt-Scharmbeek worrn un billt sietdem en Oortschop mit egen Oortsvörsteiher binnen de Gemeen.

### Inwahnertall

### Religion

Düvelsmoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört siet 1. Oktober 1992 to dat Kaspel von de Emmaus-Kark in Pennigbüttel. Vörher hett de Oort to dat Kaspel von de Willehadi-Kark in Scharmbeek höört.

För de Kathoolschen is de Hillige-Familie-Kark in Oosterholt-Scharmbeek tostännig.

### Wapen

Dat Wapen is von en Wellensnidd deelt un wiest baven links op sülvern Grund en Düvel in gröön mit rode Höörn un Klaun, de in de Hannen en gollen Peek höllt. Dat Feld ünnen rechts is swart.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Düvelsmoor liggt an de Landsstraat 153, de in’n Westen bi Oosterholt-Scharmbeek an de Bundsstraat 74 ran löppt un in’n Oosten twischen Huttenbusch un Mevenstedt na de L&nbsp;165 geiht. Na Noorden löppt de K&nbsp;30.

De Opfohrt 16 Bremen-Noord op de Autobahn 27/270 liggt so 18 Kilometer in’n Süüdwesten von Düvelsmoor.

De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Oosterholt-Scharmbeek an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben.

## Literatur

* Georg Wendelken: *650 Jahre Dorf Teufelsmoor: 1335 - 1985.* 1985

## Footnoten
Nuss

**Nuss** () is en Gemeen in’n Kreis Hertogdom Loonborg in Sleswig-Holsteen. 

## Geografie
Nuss liggt so wat 40&nbsp;km oosten vun Hamborg. In’n Gemeenrebeed liggt de Ritzeruer See mit en Baadsteed un de Hoffsee as ok dat bültig Ennmoränendaal vun de Steenau. Dor is en oolden germaanschen Freedhoff, de deelwies al in de 60er Johren opdeckt worr, ’neem jümmers noch Utgravungsarbeiden verricht warrt.

## Geschicht
Dat eerste Maal, dat dat uurkunnlich opkamen is, is in’t Johr 1194. Vun 1370 bet 1937 höör dat Karkdörp Nuss as Histoorsche Lübecker Exklaav de Hansestadt Lübeck to. De Kark worr in’n 18.&nbsp;Johrhunnert dör den Lübecker Bomeester Johann Adam Soherr mit en Westtoorn versehn. En Grootfüer möök 1821 de oolde Kark ut dat 12.&nbsp;Jahrhundert un 51&nbsp;Hüser vun dat Dörp toschann. De Kark stört achteran in un worr denn so 1836 sprengt. De Neebo ut de Johren 1836/37 in Backsteen, utklamüstert vun’n Lübecker Stadtbomeester Johann Anton Spetzler, kreeg toneegst blots en Dackrieder. Ut Anlass to en Saneren 1914 worr de ne’e Toorn maakt na de Vörlaag vun den Lübecker Boraat Carl Mühlenpfordt. De Kark hett en klassizistschen Kanzelaltar un verföögt över welke Lübecker Pasternbillers. 

Vunwegen dat Groot-Hamborg-Gesett worr Nuss 1937 loonborgsch. Dat Amt Nuss worr 1948 billt. 1969 grünnen de Ämter Nuss un Bredenfeld en Verwaltungsgemeenschap. Na jemehr Oplösen weer Nuss siet 1997 wedder Amtssitt, dat in’t Johr 2008 in’t Amt Sandesneven-Nuss mit Amtssitt in Sandesneven opgüng.

## Politik
Vun de ölven Sitten in de Gemeenvertreden hett de SPD siet de Kummunalwahl 2008 söss Sitten un de CDU fief.

## Wappen
**Blasoneren**: „In Grün unter einem silbernen Wellenbalken ein zweiblättriger goldener Haselzweig mit drei Nüssen. Im linken Obereck ein von Silber und Rot geteiltes Schildchen, dessen unteres Feld den Wellenbalken teilweise überdeckt.“ 
**Översetten**: „In Gröön ünner en sülver Bülgenbalken en tweebläderigen gollen Haseltwieg mit dree Nööt. In’n linken Böverdeck en vun Sülver un Root deeltet Schildken, densien ünneret Feld den Bülgenbalken deelwies överdecken deit.“

## Wirtschap un Infrastruktur
In Nuss gifft dat twee Kinnergoorns un en Grundschool.

In de Gemeen gifft dat diverse Inkoopsmööglichkeiden, twee Tanksteden, en Autohus un welke Gaststeden.

Apentliche Verkehrsanbinnen besteiht na Mölln un Ratzeborg. 

De TSV&nbsp;Nuss vun 1946 beedt mehre Spoortaarden an (t.&nbsp;B. Football, Tennis, Dischtennis, Handball, Rieden, Schüttenspoort). Överregional begäng sünd de TSV-Rollstohlbasketballer, de "Nuss Rams", deehr eerste Mannschap opstunns in de Twete Bunnsliga speelt. 

## Sehnswöördigkeiden
In de List vun de Kulturdenkmalen in Nuss staht de in de Denkmallist vun dat Land Sleswig-Holsteen indragenen Kulturdenkmalen.

## Söhns un Döchter
* August Sartori (1827-1908)
* Franz Eduard Hermann Rittscher (1839-1897), Afkaat un Notar, Senater vun de Hansestadt Lübeck

## Weblenken
* Gemeen Nuss

## Enkelnawiesen
Aeroporto Internacional Amílcar Cabral

De **Amílcar Cabral International Airport** (inheemsch: **Aeroporto Internacional Amílcar Cabral**) is de Flaaghaven vun dat Eiland Sal un togliek ok de gröttste vun de Republiek Kap Verde.

## Historie
De Flaaghaven vun Espargos is oorsprünglich as Militärflaaghaven vun de faschistischen Assenmächt dör dat Regime Mussolini boot worrn, üm de Flaagroute vun Süüdeuropa na Latienamerika to sekern.

Fardig stellt weer de Flaaghaven 1949 as Zivilflaaghaven. Den hüütigen Naam driggt de Flaaghaven siet 1975, as dat Land Kap Verde unafhangig worrn is. He is na den Natschonalhelden Amílcar Cabral nöömt. Wiel de Politik vun de Apartheid harr de Organisatschoon för Afrikaansche Eenheit en Embargo för’t Överflegen gegen de süüdafrikaanschen Verkehrsflegers utspraken. Twüschenlannen op Sal harrn blots Verlööf in’n Europa- un in’n Noordamerikaverkehr. To de Tiet, as dat Space Shuttle in Bedrief weer, is disse Flaaghaven en mööglichen Nootfalllannsteed wesen, wenn dat nödig worrn weer.

## Flaagsellschoppen un -telen

* Air Italy (Mailand-Malpensa, Fortaleza)
* Air Italy Polska (Warschau) [saisonal]
* Astraeus (London-Gatwick, Manchester)
* Cubana (Havanna, Luanda) [na Saison]
* Delta Air Lines (Atlanta)
* EuroAtlantic Airways (Lissabon, Salvador da Bahia, Recife, Porto Seguro, Natal, Fortaleza) [na Saison]
* Jetairfly (Boa Vista, Brüssel)
* Neos (Bologna, Mailand-Malpensa, Rom, Verona)
* SATA International (Lissabon, Porto) [na Saison]
* TAAG Angola Airways (Luanda, São Tome)
* TACV (Amsterdam, Boa Vista, Bissau, Fortaleza, Lissabon, London-Stansted, Madrid, Manchester, Mailand-Malpensa, Moskau, Natal, Paris-Charles De Gaulle, Porto [na Saison], Praia, Recife, Rom, São Filipe, São Nicolau, São Vicente, Warschau)
* TAP Portugal (Lissabon)
* Thomson Airways (Birmingham, London-Gatwick, Manchester)
* Travel Service (Prag, Budapest) [na saison]
* TUIfly (Frankfort, Hamborg, Hannober, Köln-Bonn, München, Stuttgart)
* TUIfly Nordic (Kopenhagen, Göteborg, Helsinki, Malmö, Oslo, Stockholm) [na Saison]

## Borns


## Weblenken

* http://www.asa.cv/ (portugeesch)
* Informatschonen to’n Flaaghaven (engelsch)


Bild:Espargos Cabo Verde.jpg|De Stadt Espargos mit de Startbahn in’n Achtergrund
Bild:Amilcar_Cabral_Int_Airport.jpg|De Flaaghaven vun Espargos ut sehn
Bild:Airplane_Espargos.jpg|En TUI-Fleger bi’n Start
Bild:Amilcar Cabral Int terminal.jpg|De Terminal vun binnen