open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1900

## Wat passeert is
* 4. Mai: De düütsch Footballvereen 1. FC Nürnberg wurrd grünnd. 
* 1. August: De düütsch Footballvereen Borussia Mönchengladbach wurrd grünnd.
* 31. Dezember: Dat 19. Johrhunnert geiht to Enn
* Algerien warrt en Département vun Frankriek

## Boren
* 24. Januar: Heinz Hax, düütsch Modern Fievkämper, Scheetsportler un Offizier vun de düütsch Wehrmacht as ok de Bundswehr († 1969)
* 17. Februar: Richard Gedlich, düütsch Footballnatschonalspeler († 1971)
* 25. Februar: Tiny Parham, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1943)
* 3. März: Edna Best, britisch Schauspelerin († 1974)
* 18. März: Marten von Barnekow, düütsch Springrieder († 1967)
* 22. März: Ludwig Wieder, düütsch Footballnatschonalspeler († 1977) 
* 5. April: Johann Klindworth, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1976)
* 28. Mai: Tommy Ladnier, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1939)
* 5. Juli: Bernard Jan Alfrink, nedderlannsch Kardinal († 1987)
* 13. Juli: George Lewis, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1968)
* 23. Juli: Fritz Siedenberg, düütsch Politiker un Landdagsafordneter († 1947)
* 27. Juli: Charles Vidor, US-amerikaansch Speelbaas († 1959)
* 3. August: Han Sorya, koreaansch Schriever († 1976)
* 15. August: Hans Mahler, düütsch Schauspeler, Intendant un Speelbaas († 1970)
* 20. August: Harry Wolff, düütsch un plattdüütsch Schriever († 1943)
* 7. September: Taylor Caldwell, britsche Schrieverin un Journalistin († 1985)
* 28. September: Philipp Helbach, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1982)
* 7. Oktober: Heinrich Himmler, Rieksführer SS († 1945)
* 9. Oktober: Elmer Snowden, US-amerikaansch Jazzmusiker un Bandleader († 1973)
* 21. Oktober: Marinus Valentijn, nedderlannsch Radrennfohrer († 1991)
* 30. Oktober: Ragnar Granit, finnisch-sweedsch Neurophysioloog un Nobelpriesdräger († 1991)
* 8. November: Franz-Josef Wuermeling, düütsch Politiker un Bundsminister († 1986)
* 10. November: Rudolf Vogel, düütsch Schauspeler († 1967)
* 21. November: Hans Bahlow, düütsch Naamforscher († 1982)
* 3. Dezember: Ulrich Inderbinen, Swiezer Bargführer un Bargstieger († 2004)
* 8. Dezember: Irene Lentz, US-amerikaansch Kleedaschmakersche († 1962)
* 19. Dezember: Julia Janssen, düütsch-öösterrieksch Schauspelerin († 1982)

## Storven
* 15. Februar: Karl Theodor Robert Luther, düütsch Astronom (* 1822)
* 22. März: Georg Weidenhöfer, düütsch Politiker un Afordneter vun den Provinziallanddag Hannover (* 1834)
* 28. März: Jonas Goldschmidt, düütsch-jüüdschen Dokter in Ollnborg (* 1806)
* 12. August: Wilhelm Steinitz, öösterrieksch-US-amerikaansch Schachspeler un -weltmeester (* 1836)
* 19. August: Jean-Baptiste Accolay, belgisch Komponist un Dirigent (* 1833)
* 25. August: Friedrich Nietzsche, düütsch Philoloog un Philosoph (* 1844)
* 22. Oktober: Anders Askevold, norweegsch Landschaps- un Deertenmaler (* 1834)
* 29. Dezember: John Henry Leech, britisch Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1862)
1830

## Wat passeert is
* De Franzosen nehmt Algerien in 

## Boren
* 23. Januar: Iwan Petrowitsch Larionow, russisch Komponist († 1889)
* 9. April: Eadweard Muybridge, britisch Fotograf un Filmpioneer († 1904)
* 10. April: Karl Bauer, plattdüütsch Schriever († 1880)
* 14. Juli: Henry Edward Bird, engelsch Schachmeester († 1908)

### Boren ahn bekannt Datum
* üm un bi 1830: Roman Nose, Hööftling vun de Cheyenne-Indianer († 1868)

## Storven
* 24. August: Louis Pierre Vieillot, franzööschen Ornithologen (* 1748)
* 30. November: Pius VIII., Paapst (* 1761)
* 17. Dezember: Simón Bolívar, Strieder för de Unafhängigkeit in Süüdamerika (* 1783)
Free Volkspartei

De **Free Volkspartei** (FVP) weer een politisch Partei in de Bundsrepublik Düütschland. De Partei geev dat aber man blots ruch weg een Johr. 

An 23. Februar 1956 besloot de Fraktschoon van de FDP mit Mehrheet de Upkündigung van de Regierungskoalitschoon mit de  CDU/CSU un dormit de Gang in de Oppositschoon. 16 Lidmaaten ut de FDP-Fraktschoon üm August-Martin Euler as  *Ministerflögel* oder ok *Euler-Grupp*, dorünner veer Ministers ut de Regierung ünner Konrad Adenauer (Franz Blücher, Fritz Neumayer, Victor-Emanuel Preusker und Hermann Schäfer) sünd dorup henn ut de FDP uttreden un hebbt de FVP grünnd.

De Fraag van Grund un Reaktschoon wurrd hüdtodag kontrovers ansehn. De Koalitschoonswessel van de FDP in Nordrhien-Westfalen nah de SPD henn as de formale Grund för dat Uttreden van de Ministerflögel, andreben dör de sogenannte Jungtörken Wolfgang Döring, Karl-Hermann Flach, Erich Mende, Hans Wolfgang Rubin, Walter Scheel und Willi Weyer, wurrd dorbi to’n Eenen as Utgangspunkt för de Koalitschoonskrise in Bonn un to’n Annern as Raektschoon up de drohend Koalitschoonskrise dör Konrad Adenauers Machtspelen mit dat Grabenwahlrecht sehn.

Anfang 1957 hett de FVP mit de Düütsche Partei (DP) fusioneert. Dormit is de FVP de eenzigst Partie in de Historie van de Bundsrepunlik Düütschland, de, ohn dat se bi een Bundsdagswahl antreden is, Lidmaat van een Regierungskoalitschoon weer un Ministers stellen de.  

Eenzigst Fraktschoonsvörsitter van de FDP in Düütsch Bundsdag weer Dr. Ludwig Schneider (1. März 1956 - 14. März 1957); eenzigst Parteivösitter weer Dr. Victor-Emanuel Preusker. Bundsgeschäftsföhrer weer de fröhere NS-Funktschoonär Albert Derichsweiler.
427 v. Chr.

## Wat passeert is
* Agis II. folgt sien Vadder Archidamos II. na as König vun Sparta.

## Boren
* Platon, greeksch Philosoph ut Athen.

## Storven
* Archidamos II., König vun Sparta.
Plato (Toonarchiv)

**PLATO** (kort för **Plattdeutsches Tonarchiv**) is ene Plattform un een Toonarchiv vun dat Institut för nedderdüütsche Spraak.  Dormit schall dat enfacher ween, plattdüütsch Stücken to’n anhöörn to finnen. Jeden Johr warrn Audiodokumenten to en annere Thema tosamen bröcht un online stellt. Stütt geven för dat Projekt hett de Beopdraagte vun de Bunnsregeren för Kultur un Medien (BKM).

## Themen

## Weblinken

* PLATO – Plattdeutsches Tonarchiv (hochdüütsch)

## Footnoten
Juliet (Maand)

**Juliet** (ok: **Uranus XI** oder **S/1986 U 2**) betekent in de Astronomie en vun de lütten Maanden vun den Planeten Uranus. Juliet is en vun de inneren Maanden, över den aver ok noch nich ganz veel künnig is. De Uranus-Maanden hebbt all Naams vun Figuren ut dat Wark von William Shakespeare oder Alexander Pope; Juliet is en vun de Titelfiguren ut Shakespeares Tragödie *[[Romeo and Juliet]]* (dt.: „Romeo und Julia“).

## Opdecken
De Maand is an’n 3. Januar 1986 vun den Astronomen Stephen P. Synnott op Biller vun de Ruumsond *[[Voyager 2]]* opdeckt worrn. He hett toeerst de vörlöpig Beteken S/1986 U 2 kregen.

## Ümlopbahn
Juliet kreist in ungefähr 11 Stünnen un 50 Minuuten eenmol üm Uranus. Dorbi hett he en middler’n Afstand vun 64.358 km. De Maandbahn hett en ganz lütte Exzentrizität von 0,00059 un is dormit meist kreisrund. De Bahn is üm un bi 0,6° gegen den Äquater vun’n Uranus kippt, wat ok nich jüst veel is.

## Opbo
De Dörmeter vun den Maand liggt in’n Dörsnitt bi ungefähr 94 km. Mit 1,3 g/cm³ liggt de Dicht düütlich ünner de vun de Eer. De Wetenschopplers gaht dorvun ut, dat de Maand to’n gröttsten Deel ut Wateries besteiht. De Bavenflach vun Juliet is teemlich düster mit en Albedo vun 0,07. Dat heet, dat 7 % vun dat Licht, dat op den Maand ankummt, wedder afstrahlt warrt. An de Bavenflach warkt en Sworversnellen vun 0,017 m/s², wat üm un bi een Promill vun de Eer is.
1227

## Wat passeert is
* 22. Juli: König Waldemar II. vun Däänmark warrt in de Slacht bi Bornhöved vun Adolf IV. vun Schauenborg un Holsteen slaan un mutt Holsteen opgeven. Arzbischop Gerhard II. vun Bremen fangt de Slacht mit den eersten Angreep an
* Arzbischop Gerhard II. vun Bremen fangt an, gegen de Stedinger to strieden
* De Orden vun de Sweertbröder kriggt vun den Paapst Verlööv, de Borg in Revel un dat hüdige Eestland in to nehmen. 

## Boren
* 30. September: Nikolaus IV., Paapst († 1292)

## Storven
* 18. März: Paapst Honorius III. (* um un bi 1148)
* 18. August: 1227: Dschingis Khan: Grünner vun dat Mongoolsche Riek (* 1162)
1793

## Wat passeert is
* 21. Januar: In Frankriek warrt de König Ludwig XVI. mit de Guillotine henricht'. 
* 22. Juli: As de eerste Witte kummt Alexander MacKenzie nöördlich vun Mexiko an’n Pazifik an.
* 16. Oktober: In Frankriek warrt de Königin Marie-Antoinette mit de Guillotine henricht'. 
* 8. November: De Louvre in Paris warrt för all Lüüd open maakt un to en Museum ümwannelt.

## Boren
* 8. April: Karl Ludwig Hencke, düütsch Amateurastronom († 1866)
* 10. November: Friedrich Georg Sibeth, plattdüütsch Schriever († 1880)

## Storven
* 17. März: Leopold Hofmann, öösterrieksch Komponist (* 1738)
1795

## Wat passeert is
* In Jamaika brickt de Tweete Maroonkrieg ut.
* 22. Juli: Dör den Freden vun Basel scheedt Spanien ut den Eersten Koalitschoonskrieg gegen Frankriek ut.

## Boren
* 19. April: Pieter Boeles, nedderlannsch Spraakwetenschapler († 1875)
* 22. Juli: Gabriel Lamé, franzöösch Physiker un Mathematiker.
* 27. Juli: Ludwig Bledow, düütsch Schachspeler († 1846)
* 16. August: Heinrich Marschner, düütsch Komponist († 1861)
* 2. November: James Knox Polk, US-amerikaansch Präsident († 1849)

## Storven
* 21. Januar: Samuel Wallis, britisch Marineoffizier, Weltümsegler un Opdecker (* 1728)
* 26. Januar: Johann Christoph Friedrich Bach, düütsch Musiker (* 1732)
* 4. August: Francisco Bayeu, spaansch Maler vun den Klassizismus (* 1734)
1596

## Wat passeert is

## Boren
* 31. März: René Descartes, franzöösch Philosoph [† 1650)
* 23. Juni: Johan Banér, Feldmarschall vun Sweden († 1641)
* 22. Juli: Michael I., Zar vun Russland.
**Ahn bekannt Datum:**
* Vinko Jelić, kroaatsch-italieenschen Kumponist († 1636)

## Storven
1822

## Wat passeert is
* 5. Februar: In Sweden kümmt dat Huus Bernadotte up den Throon

## Boren
* 6. Januar: Heinrich Schliemann, düütsch Archäoloog un Opdecker vun Troja († 1890)
* 8. April: Heinrich Deumeland, plattdütsch Schriever († 1889)
* 16. April: Karl Theodor Robert Luther, düütsch Astronom († 1900)
* 27. April: Ulysses Simpson Grant, US-amerikaansch General, Politiker un de 18. Präsident († 1885)
* 20. Juni: Peter Bohren, Swiezer Bargstieger († 1882)
* 13. August: Heinrich Louis d’Arrest, düütsch-däänsch Astronom († 1875)
* 25. August: Jacobus Nicolaas Tjarda van Starkenborgh Stachouwer, nedderlannsch Landschaps- und Generemaler († 1895)
* 10. September: Karl Ernst Hermann Krause, düütsch Historiker un Spraakforscher († 1893)
* 4. Oktober: Rutherford Birchard Hayes, US-amerikaansch Politiker un Präsident († 1893)
* 6. Oktober: Benjamin Franklin Isherwood, US-amerikaansch Iesenbahn- un Schippbuingenieur († 1915)
* 27. Dezember: Louis Pasteur, fransch Bioloog, Chemiker, Immunoloog († 1895)

## Storven
* 25. August: Wilhelm Herschel, düütsch Astronom, Komponist un Musiker (* 1738)
1831

## Wat passeert is
* Wiehnachtsupstand rund um Montego Bay up Jamaika. Düsse Upstand hett dor en groten Andeel an, dat in dat Vereenigte Königriek 1834 de Slaveree afschafft warrt. 

## Boren
* 4. April: Papen Jäusäip, plattdüütsch Schriever († 1898)
* 12. April: Arnold Overbeck, düütsch Maler († 1899)
* 15. April: Leopold von Vangerow, düütsch Verleger († 1881)
* 13. Juni: James Clerk Maxwell, schottsch Physiker († 1907)
* 22. Juli: Kōmei, 121. Kaiser vun Japan
* 23. November: Hermann Pohle, düütsch Maler († 1901)
* 22. Dezember: Alois Friedrich Rogenhofer, öösterrieksch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1897)

## Storven
* 4. März: Georg Michael Telemann, düütsch Karkenmusiker un Komponist (* 1748)
* 21. April: Gesche Gottfried, Mördersche ut Bremen (* 1785)
* 4. Juli: James Monroe, 5. Präsident vun de USA (* 1758)
* 14. Oktober: Jean-Louis Pons, franzöösch Astronom (* 1761)
* 14. November: Georg Wilhelm Friedrich Hegel, düütsch Philosoph (* 1770)
1882

## Wat passeert is
* 6. März: Serbien warrt Königriek
* 15. Juni: Wilhelm Bartelmann stellt de weltwiet eerste Strandkörv an de Oostsee in Warnemünn up. 
* 2. Januar: John D. Rockefeller grünnt in New York in de USA den Standard Oil Trust, en Bulten (Trust) vun 40 Ööl-Sellschuppen.
## Boren
* 2. Februar: James Joyce, irschen Schriever un Dichter († 1941)
* 5. Februar: August Kopff, düütsch Astronom († 1960)
* 7. Februar: George Mulock, britisch Seeoffizier un Polarforscher († 1963)
* 29. März: Erwin Nöbbe, düütsch Maler († 1948)
* 3. Mai: Alexandre Schaumasse, franzöösch Astronom († 1958)
* 5. Mai: Douglas Mawson, austraalsch Polarforscher († 1958)
* 13. Mai: Georges Braque, franzöösch Maler, Grafiker un Bildhauer († 1963) 
* 8. Juni: Selma Zwienicki, een vun de fiev Oppers bi de Riekspogromnacht in Bremen († 1938)
* 17. Juni: Igor Strawinsky, russisch-US-amerikaansch Komponist un Dirigent († 1971)
* 22. Juli: Edward Hopper, US-amerikaansch Maler († 1967)
* 26. Juli: Fritz Linde, plattdüütsch Schriever († 1935)
* 26. August: Carlo Galetti, italieensch Radrennfohrer († 1949)
* 4. September: Hinrich Wriede, plattdüütsch Schriever († 1958) 
* 6. September: Paul Fischer, düütsch Footballnatschonalspeler († 1942)
* 20. September: Ossip Bernstein, russisch-ukrainisch-franzöösch Schachspeler († 1962)
* 22. September: Willem Keitel, düütschen Generalfeldmarschall un Kriegsverbreker († 1946)
* 5. Oktober: Karl Prahl, düütsch Kunstmaler, Grafiker un plattdüütsch Schriever († 1948)
* 18. Oktober: Lucien Petit-Breton, franzöösch Radrennfohrer († 1917)
* 30. Oktober: Oldřich Duras, tschechisch Schachspeler († 1957)
* 3. November: Jakub Kolas, wittrussch Dichter un Schriever († 1956)
* 3. Dezember: Giovanni Rossignoli, italieensch Radrennfohrer († 1954))
* 11. Dezember: Max Born, düütsch Mathematiker un Physiker († 1970)

## Storven
* 2. März: Louis Kufferath, düütsch Komponist (* 1811)
* 25. März: Marie Mindermann, hoochdüütsch un plattdüütsch Schrieversche (* 1808)
* 19. April: Charles Darwin, britschen Natuurforscher (*1809)
* 4. Juli: Peter Bohren, Swiezer Bargstieger († 1822)
* 18. September: Carl Wemmers, düütsch Schachmeester (* 1845)

### Storven ahn bekannt Datum
* Heinrich Lüken, plattdüütsch Dichter (* 1812)
1461

## Wat passeert is
* In de engelschen Rosenkriegen nümmt Eduard, de Hartog vun York, London in un röppt sik süms ut to'n neen König. As Eduard IV. is he de eerste König ut dat Huus York.

## Boren
* Edzard I., Graaf vun Oostfreesland (†1528)

## Storven
* 22. Juli: Karl VII., König vun Frankriek.
1676

## Wat passeert is
* De Landgraaf Carl vun Hessen-Kassel lett de Borg in Dringelborg wedder upboen
* Anthoni van Leeuwenhoek kann as eersten Minschen Bakterien in Water un minschlichen Spee ankieken, nadem he sülms en Mikroskop boot hett. 

## Boren
* 14. Juli: Caspar Abel, plattdüütsch Historiker un Dichter († 1763)
* 26. August: Robert Walpole, eerst britsch Premierminister († 1745)
* 15. Dezember: Christoph Bernhard Crusen, düütsch evangeelsch Theoloog († 1744)

## Storven
* 14. Januar: Francesco Cavalli, italieenschen Opernkomponisten un Orgelspeler (* 1602)
* 29. April: Michiel de Ruyter, bedüdenden nedderlannschen Admiraal un Seeheld (*1607)
* 27. Mai: Paul Gerhardt, düütsch Theoloog un Karkenleeddichter (* 1607)
* 5. Juli: Carl Gustav Wrangel, sweedsch Feldmarschall un Staatsmann (* 1613)
* 22. Juli: Clemens X., Paapst
1833

## Wat passeert is
* De hüdige Kark in Brookm warrt vun L. Hellne boot
* 22. Juli: De Oper *[[Ali Baba ou Les Quarante Voleurs]]* (hdt.: *Ali Baba oder Die vierzig Räuber*) vun Luigi Cherubini warrt in Paris ooropföhrt.

## Boren
* 15. Januar: Louis Paulsen, düütsch Schachspeler († 1891)
* 17. April: Jean Baptiste Accolay, belgisch Komponist un Dirigent († 1900)
* 3. Mai: Philip Hermogenes Calderon, engelsch Maler († 1898)
* 7. Mai: Johannes Brahms, düütsch Komponist († 1897)
* 13. August: Lucido Maria Parocchi, italieensch Kardinal († 1903)
* 20. August: Benjamin Harrison, US-amerikansch Politiker, 23. Präsident van de USA († 1901)

## Storven
* 6. Februar: Pierre André Latreille, franzööschen Preester un Entomologen (* 1762)
* 27. November: Jabbo Oltmanns, düütsch Mathematiker un Astronom (* 1783)
Claus Seibel

**Claus Seibel** (* 16. September 1936 in Gießen; † 1. März 2022) weer en düütsch Feernsehjournalist.

Claus Seibel hett Germanistik un Geschichte in Marburg as ok Publizistik un Theaterwetenschopen in Berlin studeert. Nah en Volontariat bi’d Hessisch Rundfunk weer he bi de Frankforter Sender van 1963 bit 1970 Baas vun’n Deenst van de Höörfunknahrichten un wurr 1970 Sennlieder. 1971 is he do’n ZDF wesselt, wor he van 1971 bit to sien Rohstand 2002 de *[[heute]]*-Nahrichten modereert hett. Af un an övernimmt he noch Verdredensarbeit in de Präsentatschoon van de *heute*-Nahrichten.

1988 hett he de Pries Krawattenmann vun’t Johr kregen. 

## Enkeld Nahwiesen
De Tweeling

**De Tweeling** betekent

* *[[De Tweeling (Roman)|De Tweeling]]*, nedderlännschen Roman vun Tessa de Loo,
* *[[De Tweeling (Film)|De Tweeling]]*, Verfilmen dorvun.
136

## Wat passeert is
* Hyginus wurrd Bischop vun Rom as Nahfolger vun Telesphorus

## Boren

## Storven
* Telesphorus, Bischop vun Rom (oder 137)
Artikel (Woortoort)

Een **Artikel** is ümmer bi een Substantiv to finnen. Dat gifft verscheeden Orten vun Artikels. Nich jede Spraak bruukt Artikels. Latiensch hett dor Endungen för bruukt: lingua (de oder en Spraak) – linguae (Spraken oder de Spraken). 

## Bestimmte Artikels

Disse Ort vun Artikels warrt ümmer denn bruukt, wenn de Gegenstand vun den dee Red is, bekannt is un/oder wat Konkretes meent: *Kennst du dat Auto?*
In’t Plattdüütsche gifft dat twee bestimmte Artikels: *de* (oder *dei*) un *dat*. *de* warrt för maskuline un feminine Substantive bruukt un för de Mehrtall vun alle grammatischen Geschlechter. *dat* beteekent denn dat Neutrum. 
In’t Hochdüütsche gifft dat vör alle dree Geschlechter verscheeden Artikels: 
* *der* – Maskulinum
* *die* – Femininum
* *das* – Neutrum
Dee Mehrtall warrt mit *die* utdrückt.

Dat Engelsche hett bloß een Artikel för alls: *the*.

In’t Französch gifft dat bloß Maskulinum un Femininum, dor sünd de Artikels denn *le* (Maskulinum) un *la* (Feminum), *les* warrt för de Mehrtall bruukt.

Denn gifft dat ook Spraken wo denn staats so een Artikel wat hinnen an dat Substantiv anbackt warrt, so as in’t Schwedische. So warrt denn ut *skola* (School) *skolan* (de School) un *skolorna* (de Schoolen).
De bestimmte Artikel hett sick in’t Düütsche ut dat Demonstrativpronomen entwickelt.

## Unbestimmte Artikels

Disse Artikels warrt nahmen, wenn de Gegenstand unbekannt is: *Dor steiht en Auto.* In’t Hochdüütsche heet dee Artikel denn *ein* (Maskulinum un Neutrum) un *eine* (Femininum). Dat Plattdüütsche hett denn *en* (oder *ein*). Dat warrt denn öfters korter seggt: *Dor steiht ’n Auto.* Feminina hebbt denn *’ne*: *Dat is ’ne Schüün.* In’t Plattdüütsche un Hochdüütsche kamen disse Artikels blots in de Eentall vör, in de Mehrtall warrt keen Artikel tausett: *Dor stahn Autos.*

In’t Engelsche heet de unbestimmte Artikel *a*, ’ne Mehrtall gifft dat dor ok nich vun.

Dat Französch hett för dee Eentall *un* (Maskulinum) un *une* (Feminium). Ok in de Mehrtall warrt denn ’n Artikel tosett: *des*.

De unbestimmte Artikel kümmt in’t Düütsche vun een (ein) af.

## Funktion

De Artikels hebbt verscheeden Funktionen. See wiesen bi dat Hochdüütsche in de Eentall up dat grammatische Geschlecht Genus hen. Dat is ok in’t Plattdüütsche deelwies so, tominnst kann ’n Neutrum vun de annern Genera utenanner hollen. Ok bi dat Französch deent dor ok de Artikel to. In’t Hochdüütsche un in’t Plattdüütsche wiest de Artikel uterdem up den Fall (Kasus) hen, in den dat Substantiv stahn deiht: Der Mann sah den anderen Mann. De Mann sehg den annern Mann.
In't Hochdüütsche süht dat denn so ut:
*
Artikel

**Artikel** betekent

* Artikel, en Woortoort, de jümmer in Verbinnen mit en Nomen vörkummt,
* Artikel, en sünnere Saak, de in en Laden oder Koophuus köfft warrn kann,
* Artikel, en Text in’n Journalismus,
* Fackartikel, en sünnern Utdruck för en wetenschopplich Publikatschoon,
* Gesettensartikel, en Eenheit bi de Indeelen vun Gesetten.
Golden Globe

De **Golden Globe Awards** sünd en Koppel vun Filmpriesen, de jed’ Johr för Kinofilmen un Feernsehserien vergeven warrt.

De Golden Globe-Verlehen gifft dat siet 1944. Se warrt vun de *Hollywood Foreign Press Association* utricht un organiseert. Över de Vergaav warrt vun ungefähr 100 internatschonale Journalisten bestimmt, de in Hollywood arbeiden doot. In de eersten Johren weer blots Kinoprodukschonen uttekent, man mit de Johren hebbt sik de Verantwoortlichen dacht, dat dat Feernsehn jümmer mehr an Bedüden winnt un bi de Kiekers düchtig populär warrn de. 1956 hett man dorophen beslaten, ok Feernsehfilmen uttoteken. De Golden Globe gellt in de amerikanschen Filmindustrie as de jeweils tweetbedüdenste Filmpries in de beiden Twiegen, glieks na den Oscar för den Kinosekter un den Emmy in’t Rebeet Feernsehn.

De Verlehen warrt in’n Rahmen vun en Galadinner dörföhrt, wo jeder inladt warrt, de in Hollywood beropen is un en groten Namen hett. De Afstimmen för de Oscars fangt faken blots en poor Daag later an. De Bedeligten hapt dorüm fakenmols, dat jem en goot Afsnieden bi de Golden Globe-Verlehen ok bi de Vergaav vun de Oscars to Spood verhelpen deit.

## Kategorien
De Golden Globes sünd ünnerdeelt in den Twieg Film un den Twieg Feernsehn. Op beid Rebeden gifft dat nochmol en Reeg ünnerscheedlich Kategorien:

### Film

### Feernsehn

## Websteden
* Offiziell Websteed vun de ''Hollywood Foreign Press Association''
* New Award: Golden Globe aktuell, All Filmen, Nomineeren un Utteken
Celsius

**Celsius** betekent

* Grad Celsius, Eenheit för de Temperatur,
* Celsius, Workstation-Reeg vun Fujitsu Siemens Computers.

**Celsius** is de Familiennaam von

* Anders Celsius (1701–1744), sweedsch Naturforscher,
* Magnus Celsius (1621–1679), sweedschen Astronoom un Mathematiker,
* Olof Celsius de Öllere (1670–1756), sweedsch Botaniker, Sprakenforscher, Runenforscher un Preester,
* Olof Celsius de Jüngere (1716–1794), sweedschen lutherschen Geistlichen un Historiker.

Kiek ok bi: Celsus.
Grad Celsius

De **Grad Celsius** (*m* (Fachspraak, ok *n* (Ümgangsspraak)) is en afleddt physikaalsch Maateenheit ut dat SI-System. In’n europäschen Ruum is dat Grad Celsius de begäng Maateenheit för de Temperatur. Dat Eenheitenteken is **°C**, as Formelteken warrt normalerwies de greeksch Bookstaav *theta* \vartheta (ok in de Form *θ*), mitünner ok dat *t*, bruukt. Af un to kann man in de Literatur ok dat *T* as Formelteken finnen, wat aver an sik verkehrt is, wiel dormit de Aflsuut Temperatur betekent warrt, de nich in Grad Celsius, man in Kelvin meten warrt.

## Historie un Definitschoon
De Celsius-Skala is 1742 dör den sweedschen Astronomen un Naturforscher Anders Celsius inföhrt worrn, na denn de Eenheit in’n Johr 1948 nöömt worrn is. As Betogspunkten bruukt de Celsius-Skala de Temperaturen vun den Klaam- un den Kaakpunkt vun’t Water bi Normaldruck, d. h. bi en Luftdruck vun 1013,25 hPa. Dat Rebeet vun de Skala, wat dortwüschen liggt un mit en Quecksülverthermometer meten weer, is en Hunnert lieke Afsnitt ünnerdeelt, de as „Grad“ (vun’t lat.: *gradus*: Schritt) betekent warrt. Disse Indeelen hett to de historschen Beteken „Skala vun’t hunnertdeelig Thermometer“ föhrt.

Anders Celsius sülvst hett dat toeerst anners rüm maakt: He nöömt den Klaampunkt mit 100&nbsp;°C un de Kaaktemperatur mit 0&nbsp;°C. Dat is later denn ümdreiht worrn.

En annere Dorstellen findt sik in de Norm DIN 1345 (Utgaav Dezember 1993). Dor warrt en sünneren Grötten-Naam „Celsius-Temperatur“ inföhrt. Dorna is se de Differenz vun de jeweilig thermodynamschen Temperatur un de faste Betogstemperatur vun 273,15 K. Wiel disse Norm sik an dat Kelvin orienteert, warrt dorin wierthen fastleggt: „Bi Angaav vun de Celsius-Temperatur warrt de Eenheitennaam Grad Celsius (Eenheitenteken: °C) as sünneren Naam för dat Kelvin bruukt.“

:\left\{ \vartheta_{\rm Grad \, Celsius} \right\} = \left\{ T_{\rm Kelvin} \right\} - 273{,}15 

Na de internatschonalen Konventschonen för Maten dröff de Grad Celsius ok tohopen mit de SI-Präfixen verwennt warrn. Dat düütsche Eenheitenrecht sütt dat aver nich vör. De natschonale Regelung is nich in de düütsche Norm vun dat DIN (DIN 1301-1, DIN 1345) övernahmen.

## Temperaturdifferenz
De Temperaturdifferenz \Delta \vartheta is de Ünnerscheed in de Temperatur, de an twee verscheeden Öört oder to twee verscheeden Tieten oder beids meten warrt. As Eenheit för disse Differenzen warrt vun dat DIN de Eenheit Kelvin anraat, dröff aver ok in °C angeven warrn, de jo na jemehr Definitschoon sowieso de Differenz to de faste Betogstemperatur 273,15&nbsp;K dorstellt. Bi de Differenzen sünd dormit de beiden Eenheiten Kelvin un Grad Celsius gliekweertig, as de Tallenweerten bi de Differenzen övereenstimmen doot.
:\Delta \vartheta_{\rm Grad \, Celsius} = \Delta T_{\rm Kelvin}

## Ümreken
Walter Grotrian

**Walter Robert Wilhelm Grotrian** (* 21. April 1890 in Aken; † 3. März 1954 in Potsdam) weer een düütsch Astronom un Astropyhsiker.

Grotrian weer eerst Privat-Dozent an de Universität Potsdam, 1921 hett he dor habiliteert. He weer toletzt Direkter an dat astropyhsikalische Observatorium in Potsdam. Sien Hööftarbeiten betrucken sück up de Physik van de Sünn un up spektroskopische Probleme.
Paul Klinger

**Paul Klinger** (* 14. Juni 1907 in Essen; † 14. November 1971 in München) weer en düütschen Schauspeler.

Sien Karriere gung van 1933 bit 1971. In disse Tiet hett he in över 70 Kinofilmen un Feernsehprodukschonen speelt. He weer aver ok en bekannten Synchroonspreker för Schauspelers as Charlton Heston, Henry Fonda, Humphrey Bogart, John Ireland un Clark Gable. 

2007 wurrd hüm to Ehren en Breefmark utgeben. 

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
Gal (Mehrdüdig Begreep)

**Gal** betekent

* Gal, Eenheit för de Sworversnellen in de Eerdphysik,
* Gal U-Boot-Klass, U-Boot-Klass in de israeelsche Marien,
* Afkörten för dat angloamerikaansch Volumenmaat Galloon,
* Afkörten för den Galaterbreef in dat ne’e Testament,
* *[[Gal (Film)|Gal]]*, spaanschen Film ut dat Johr 2006.

**GAL** is afkört för

* Edward G. Pitka Sr. Airport (IATA-Kood), internatschonalen Flaaghaven,
* Gröön-Alternative List, politisch Grupp in Hamborg,
* Gröne Alternative List, wietere politische Gruppen,
* Grupos Antiterroristas de Liberación, rechte Geheemorganisatschoon in Spanien,
* Generic Array Logic, programmierbor Elektronikbodeel.

**Gal** oder **Gál** is de Familiennaam von

* Bernhard Gál (* 1971), öösterrieksch Komponist un Künstler (Pseudonym *Gal*),
* Dani Gal (* 1975), israeelsche Videokünstlerin,
* Edward Gal (* 1970), nedderlandschen Dressurrieder,
* Gyula Gál (* 1976), ungaarschen Handballspeler,
* Hans Gál (1890–1987), öösterrieksch Komponist,
* Henrik Gál (* 1947), ungaarschen Ringer,
* István Gál (* 1975), ungaarsch-düütschen Footballtrainer,
* Jenny Gal (* 1969), nedderlandsch-italieensche Judoka,
* Jessica Gal (* 1971), nedderlandsche Judoka,
* József Gál (1918–2003), ungaarschen Ringer,
* Kinga Gál (* 1970), ungaarsche Politikerin,
* Magda Gál (1909–1990), ungaarsche Dischtennisspelerin,
* Nora Gal (1912–1991), sowjetsche Översetterin un Literaturkritikerin,
* Riki Gal (* 1950), israelische Sängerin,
* Sandra Gal (* 1985), düütsche Golfspelerin,
* Sharon Gal (* 1974), israeelsche Politikerin,
* Tomáš Gál (1926–2013), tschechschen Weertschopswetenschopper,
* Yossi Gal (* 1950), israeelschen Diplomaat,
* Zehava Gal-On (* 1956), israeelsche Politikerin.

Kiek ok bi: Gall, Le Gal.
1608

## Wat passeert is
* Johann Sigismund warrt Kurförst in Brannenborg

## Boren
* 13. Juli: Ferdinand III., Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek (†1657)
* 15. Oktober: Evangelista Torricelli, italiensch Mathematiker un Physiker

## Storven
Holly Hunter

**Holly Hunter** (* 20. März 1958 in Conyers, Georgia, USA) is en US-amerikaansche Schauspelerin.

Holly Hunter weer de jüngste vun söven Kinner vun en Buernfamilie in Georgia. Se füng al in de Kinnertiet an, Theater to spelen. 1976 güng se na Pittsburgh un hett dor Schauspeelünnerricht nahmen un ehrn Afsluss an de Carnegie Mellon University kregen. Dorna güng se toeerst för twee Johren na New York, bevör se na Los Angeles un dormit na Hollywood keem.

Ehr eerste gröttre Rull speel se 1987 in den Film *Raising Arizona*. In dat lieke Johr hett se ok in *Broadcast News* mitspeelt, woför se ehr eerste Nomineeren för en Oscar kregen hett. Siether hett se in vele Filmen mitspeelt. Es vun ehr Filmen mit den gröttsten Spood, weer 1993 *The Piano*, woför se denn ok mit de Oscar uttekend woorn is. Veele bekannte Filme sünd dorna mit ehr maakt worrn, ünner annern *Copycat*, *A Life Less Ordinary* oder *Thirteen*, aver ok bi Dokumentarfilmen un Feernsehprodukschonen hett se mitarbeit. Dorbi hett se ünner Bewies stellt, wo veelsietig se is.

Hunter weer vun 1995 bit 2001 mit den poolschen Kameramann Janusz Kaminski verheiraat wesen. Sietdem is se mit den US-amerikaanschen Schauspeler Gordon MacDonald tosamen. Eenige Berichte hebbt angeven, dat he en Brite is, wat aver verkehrt wesen schall. De beiden hebbt siet Januar 2006 twee Kinner, neemlich Tweeschen. 

## Ehr Rullen (Utwahl)

## Utteken
Holly Hunter is nich blots mit den Oscar uttekent, för den se tohopen veer mol nomineert weer, man hett wiet över 30 Priesen un Utteken wunnen un weer för mehr as noch mol so veel nomineert. En Utwahl vun er wunnen Priesen:
* 1988 – den *[[Sülvern Boor|Sülvern Boren]]* vun de *[[Internatschonale Filmfestspele Berlin|Internatschonalen Filmfestspele Berlin]]* in de Kategorie *Beste Hööftdorstellerin* för *Broadcast News*
* 1989 – den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Best Hööftdorstellerin in en Feernsehminiserie* för *Roe vs. Wade*
* 1993 – den *[[Emmy]]* in de Kategorie *Best Hööftdorstellerin in en Feernsehminiserie* för ehr Rull in *The Positively True Adventures of the Alleged Texas Cheerleader-Murdering Mom*
* 1993 – den *[[NYFCC Award]]* in de Kategorie *Beste Hööftdorstellerin* för *The Piano*
* 1993 – den *[[AFI Award]]* in de Kategorie *Beste Hööftdorstellerin* för *The Piano*
* 1994 – den *[[Oscar]]* in de Kategorie *[[Oscar/Best Hööftdorstellerin|Beste Hööftdorstellerin]]* för ehr Rull in *The Piano*
* 1994 – den *[[Golden Globe]]* in de Kategorie *Beste Hööftdorstellerin* för *The Piano*
* 1994 – den *[[BAFTA Film Award]]* in de Kategorie *Beste Schauspelerin* för *The Piano*
* 2004 – den *[[Sierra Award]]* vun de *Las Vegas Film Critics Society Awards* in de Kategorie *Beste Nevendorstellerin* för *Thirteen*
* 2005 – den *[[Bronze Leopard]]* vun de *Locarno International Film Festival* in de Kategorie *Beste Schauspelerin* för *Nine Lives*
* 2008 – ehrn Steern op’n Hollywood *[[Walk of Fame]]*
* 2012 – den *Golden Film* vun de *[[Golden and Platin Film]]*, Nedderlannen, för *Jackie*

## Websteed
*
Evangelista Torricelli

**Evangelista Torricelli** (* 15. Oktober 1608 in Mondigliano, nah anner Borns in Faenza; † 25. Oktober 1647 in Florenz) weer en italiensch Physiker un Schöler van Galileo Galilei un Nahfolger as Mathematiker van de Groothartog vun Toskana.

Torricelli stamm ut ganz eenfach Verhältnissen. He hett sück mit Fraagen van de Luftdruck befaat un hett 1641 dat Barometer utfunnen. Dordör hett he faststellt, dat de Luftdruck ünnerschedlich Schwankungen hett. Na em is de ole Druckeenheit Torr nöömt. He hett ok bannig good Wietkiekers fabrizeert.

## Weblinks
* Indrag in den Katalog van de DNB
484

## Wat passeert is
* De Herrschers vun dat persisch Sassanidenriek laat dat to, dat de Armeniers den christlichen Gloven utöven doot

## Boren

## Storven
700

## Wat passeert is
* 31. Dezember: Dat 7. Johrhunnert geiht to Enn
* De Arabers regeert nu up Duur in Armenien 

## Boren

## Storven
1080

## Wat passeert is
* Flüchtlingen ut Armenien grünnt in Kilikien dat unafhängig Förstendom Lütt-Armenien

## Boren

## Storven
Freborg (Oostfreesland)

**Freborg** (ok: **Freebörg**) is een Gemeend in Landkreis Wittmund, Oostfreesland, Neddersassen, mit 10.658 Inwahners up een Flach van 164 km².

Se besteiht ut de fröhere Gemeenden Abckhaaf, Benstreek, Dose, Etzel, Freeborg, Hesel, Hörsten, Hoochesch, Marx, Reepsholt, Upschört, Wies’ un Wies’dermeer. Disse ehemalge sülvstännig Dörper sünd 1972 to de Eenheitsgemeend Freebörg tosommensloten wurrn. Börgermeester is aktuell Helfried Goetz (parteilos).

Ünner de Gemeenddeel Etzel befind sück in een Soltstock de gröttste Kavernenlagerstäe för Eerdööl un Eerdgas in Düütschland. 

Freborgs Partnergemeend is Freborg in Sassen-Anholt.

## Bekannt Lüüd
* Sebastian Eberhard Ihering, düütsch Beamter un Moorkultiveerer vun Oostfreesland is hier 1700 boren.
* Thorsten Schütt, Bildhauer, wahnt in den Oortsdeel Hörsten

## Weblenken

* Feerjenoort Freborg, afroopen an' 6. Februar 2017.
301

## Wat passeert is
* 1. Januar: Dat 4. Johrhunnert fangt an
* 1. Januar: Titus Flavius Postumius Titianus un Virius Nepotianus weert röömsche Konsuln 

## Boren

## Storven
886

## Wat passeert is
* Vunwegen dat de Kalif swack is, grünnt Aschot I. dat unafhängig Königriek Armenien 

## Boren

## Storven
Ophelia (Maand)

**Ophelia** (ok: **Uranus VII** oder **S/1986 U 8**) betekent in de Astronomie en vun de lütten Maanden vun den Planeten Uranus. Ophelia is en vun de inneren Maanden, över den aver ok noch nich ganz veel künnig is. De Uranus-Maanden hebbt all Naams vun Figuren ut dat Wark von William Shakespeare oder Alexander Pope; Ophelia is en vun de Figuren ut Shakespeares Tragödie *[[Hamlet, Prince of Denmark]]* (dt.: „Hamlet, Prinz von Dänemark“).

## Opdecken
De Maand is an’n 20. Januar 1986 vun den Astronomen Richard John Terrile op Biller vun de Ruumsond *[[Voyager 2]]* opdeckt worrn. He hett toeerst de vörlöpig Beteken S/1986 U 8 kregen.

## Ümlopbahn
Ophelia bruukt ungefähr 9 Stünnen för een Ümloop üm Uranus. Dorbi hett he en middler’n Afstand vun 53.764 km. De Maandbahn hett en ganz lütte Exzentrizität von 0,0101 un is dormit meist kreisrund. De Bahn is üm un bi 0,09° gegen den Äquater vun’n Uranus kippt. De Maand bewegt sik jüst so buten den ε-Ring vun den Planeten un övt mit sien Gravitatschoon Influss op de Pratikels in den Ring ut. Ophelia warrt dorüm as en Scheperhundmaand vun den ε-Ring ankeken.

## Opbo
De Dörmeter vun den Maand liggt in’n Dörsnitt bi ungefähr 42 km. Mit 1,3 g/cm³ liggt de Dicht düütlich ünner de vun de Eer. De Wetenschopplers gaht dorvun ut, dat de Maand to’n gröttsten Deel ut Wateries besteiht. De Bavenflach vun Ophelia is teemlich düster mit en Albedo vun 0,07. Dat heet, dat 7 % vun dat Licht, dat op den Maand ankummt, wedder afstrahlt warrt – so as bi de meisten Maanden. An de Bavenflach warkt en Sworversnellen vun 0,0078 m/s². Dat is bannig wenig.
Modifikatschoon

**Modifikatschoon** (vun  un ) betekent

* Modifikatschoon, de Egenoort vun cheemsch Stoffen, in verscheeden Formen to existeeren,
* Modifikatschoon, dat Verännern vun en Phänotyyp dör Ümweltinwarken,
* Mod, dat Verännern vun en Reknerspeel,
* Modifikatschoon, dat Verännern vun de cheemsch Grundsubstanz vun dat Arvgoot.
Modifikatschoon (Geologie)

**Modifikatschoon** oder **Polymorphie** is en Begreep ut de Mineralogie un ut de Warkstoffwetenschoppen. Ünnersocht weer dat Phänomen vun den düütschen Mineralogen Eilhard Mitscherlich.

Dormit warrt de Egenoort vun cheemsch Verbinnen betekend op twee oder mehr verscheedliche Oorten kristalliseeren to künnen. Disse so nöömten Modifikatschonen sünd vun de cheemsch Tohopensetten afsluut gliek, ünnerscheed sik aver in jemehr Gidderstrukturen. Tostannen kommt disse verschedenen Modifikatschonen bi ünnerscheedliche Proprotschonen vun Druck und/oder Temperatur. En Bispell is dat Calciumcarbonat CaCO3, dat as dat orthorhmobische Aragonit oder as de trigonale Kalkspat vörkommen kann. 

Wenn en Stoff twee Modifikatschonen hett, denn snackt man ok vun Dimorphie, oder vun Trimorphie, wenn dat dree Modifikatschonen gifft. En Modifikatschoon, de sik as Spegelbild wiest, warrt ok as Enantiomorphie betekend. Kummt Polymorphie bi Element vör, so as dat bi Kohlenstoff mit sien Modifikatschonen Graphit un Demant, denn snackt man vun Allotropie.

## Anwennen
De Egenoort, Modifikatschonen to billn, hett en Bedüden in de Warkstoffkunnen. Se warrt dorför nütt, Warkstoffen mit sünnere Egenschoppen to maken. Piezokristallen ut Bariumtitanat un Bliezirkonattitanat sünd en Bispeel ut de praktisch Anwennen: Dör Druck verännert sik de Gidderstruktur, wat en Spannung tüügt. Anners rüm gifft dat ok Materialien, de jemehr Gidderstruktur ännert, wenn vun buten en Spannung anleggt warrt. Solke Piezokristalle warrt t.&nbsp;B. as Funkengever in Füertüüch oder as Ultraschallwannler in elektronsch oder medizinsche Redschoppen.

Intressant sünd Modifikatschonen aver ok in de Eerdwetenschoppen, un sünners in de Mineralogie, wiel se ok in dat Innere vun de Eer vörkommt bi de Mineralen, worut de Eer sülvst tohoensett is. Wenn disse Mineralen dör de stiegenden Drück un Temperaturen in de Deep vun en Modifikatschoon in en anneren övergaht, nöömt man dat Phaastransformatschoon. Disse Phaaswesseln sünd tomeist mit en Ännern vun de elastischen Egenschoppen verbunnen, wat sik t.&nbsp;B. op dat Utbreden vun Eerdbevenbülgen utwarkt un mit Methoden vun de Seismologie ünnersocht warrn kann. Doröver is veel över den Opbo un de Mineralogie vun de Eer rutfunnen worrn.
Oberon (Maand)

**Oberon** (ok **Uranus IV**) is de butenste vun de groten Uranusmaanden un de tweetgröttste Maand vun den Planeten överhööft. Oberon weer an’n 11. Januar 1787 vun den düütsch-britschen Astronom Wilhelm Herschel opdeckt. As de anneren dree fröh opdeckten Uranusmaanden (Titania, Ariel, Umbriel) weer he vun sien Söhn John Herschel na Figuren vun William Shakespeare oder Alexander Pope nöömt. In dissen Fall weer de Maand na den Ülfenkönig *Oberon* nöömt ut Shakespeares *[[A Midsummer Night’s Dream]]* (dt.: *Ein Sommernachtstraum*).

## Ümloopbahn
De Bahn vun Oberon hett en Exzentrizität vun ungefähr 0,0016 un is dormit nich veel anners as en Kreis. Gegen den Äquater vun’n Uranus is de Bahn üm ruchweg 0,7° kippt. Vun den Planeten hett de Maand en middleren Afstand vun 583.519 km. Üm eenmol üm em rümtolopen bruukt Oberon üm un bi 13 Daag un 11 Stünnen.

## Opbo un physikaalsch Egenschoppen
Oberon hett en Dörmeter vun 1523 km un is dormit blots en lütt beten lütter as Titania. Bito sünd de beiden Maanden teemlich liek in de phasikaalschen Egenschoppen. Mit en middlere Dicht vun 1,63 g/cm³ is Oberon dorbi en beten lichter. De Albedo is 0,24 – 24% vun dat infallende Sünnlicht warrt wedder afstrahlt vun de Bavenflach. Ut disse Saken weer afleidt, dat Oberon to 50% ut Wateries], to 30% ut Silikatstenen un to 20% ut Kohlenstoff- un Stickstoffverbinnen besteiht.

De Temperatur an de Bavenflach liggt bi ungefähr -188°C. De Sworversnellen an de Bavenflach is mit 0,346 m/s² berekent worrn. Dat is ruchweg 4% vun de Sworversnellen op de Eer. De Maan roteert in 13 Daag un 11 Stünnen eenmol üm sien egen Ass un hett dormit also en bunnen Rotatschoon as de meisten Maanden.

Op Biller vun de Ruumsond *[[Voyager 2]]* wiest sik de Bavenflach vun Oberon as veriest un överseiht mit Kraters, de woll al teemlich oolt wesen mutt un wenig geologsche Aktivität opwiest. Veele Kraters wiest binnen in an’n Bodden en Aflagern vun en düstere Substanz. Opstunns is nich bekannt, wat dat wesen mag.
Strängnäs

**Strängnäs** is ene Stadt in de swedsch Landschap Södermanland. 

In de Stadt läwen 13.000 Inwahners, de gesamte Gemeente hett 31.000 Inwahners.
Inge Lehmann Medal

De **Inge Lehmann Medal** is en eerdphysikaalsch Utteken, de vun de American Geophysical Union (AGU) vergeven warrt.

De Wetenschapspries is na de däänsch Seismologin Inge Lehmann (1888-1993) nöömt. Se weer de eerste un opstunns eenzige Fro, de jemols mit de *[[William Bowie Medal]]*, den höchsten Pries vun de AGU, uttekent worrn is. De Inge Lehmann Medal is un de AGU in’t Leven ropen worrn, üm dormit ehr Levenswark un ehr veelen Bidrääg to dat Utforschen vun dat Eerdinnere to to würdigen.

De Pries schall ungefähr all twee Johren vergeven warrn. Mit de Verlehen warrt sünnere Arbeiten un Leistungen för dat Verstahn vun de Strukturen, dat Tohopensetten un de Dynamik vun’n Eerdmantel un vun’n Eerdkarn. To’n eersten mol is de Medaille 1997 vergeven worrn.

## Priesdregers
* 1997 – Donald Helmberger
* 1999 – Richard O'Connell
* 2001 – John H. Woodhouse
* 2003 – Francis A. Dahlen, jr
* 2005 – Thomas H. Jordan

## Born
* AGU Utteken
1819

## Wat passeert is

* 14. Dezember: Alabama wurrd 22. Bundsstaat vun de USA.
* In Braak warrt en open Havenbecken anleggt

## Boren
* 22. März: Willem Rocco, plattdüütsch Schriever, Schauspeler un Danzlehrer ut Bremen († 1897)
* 9. April: Annibale de Gasparis, italieensch Astronom († 1892)
* 24. April: Klaus Groth, plattdüütsch Dichter un Schriever († 1899)
* 7. Mai: Otto Wilhelm von Struve, düütsch-russ’sch Astronom.
* 24. Mai: Victoria Königin vun England († 1901)
* 27. Juni: Ernst Falkbeer, öösterrieksch Schachspeler († 1885)
* 23. September: Hippolyte Fizeau, franzöösch Physiker († 1896)

## Storven
* 10. Juli: Henrich Becker, oostfreesch Porträtmaler (* 1747)
* 25. August: James Watt, schottsch Ingineur un Uutfinner (* 1736)
1814

## Wat passeert is
* 24. August: In'n Krieg twuschen Grootbritannien un de USA marscheert britsche Truppen in Washington D.C. in un leggt grote Delen vun de Stadt, dormank dat Witte Huus un dat Kapitol in Brand. Präsident James Madison mutt na Virginia flüchten.
* 8. Oktober: De Norweger wählen eerstmals hör Parlament, dat Storting.

## Boren
* 4. Februar: Samuel Jones Tilden, US-amerikaansch Politiker († 1886)
* 23. Juni: Eduard Smelzkop, plattdüütsch Schriever († 1896)
* 3. Juli: John Brinckman, plattdüütsch Schriever ut Rostock († 1870)
* 4. Oktober: Jean-François Millet, franzöösch Maler vun den Realismus († 1875)
* 21. November: Gabriel Gervais Chardin, franzöösch Maler († 1907)

## Storven
* 24. Januar: Andreas Wilke, plattdüütsch Schriever un Pastoor ut Mekelnborg (* 1776)
* 29. Januar: Johann Gottlieb Fichte, düütsch Philosoph (* 1762)
1870

## Wat passeert is

## Boren
* 15. Februar: August Deusser, düütsch Maler († 1942)
* 3. März: Géza Maróczy, ungaarsch Schachmeester († 1951)
* 16. März: DeLisle Stewart, US-amerikaansch Astronom († 1941)
* 13. April: Daniel Baud-Bovy, Swiezer Schriever, Maler un Bargstieger († 1958)
* 22. April: [Lenin, russischen Revolutschonäär († 1924)
* 24. April: Jürgen Borcherdt, plattdüütschen Theaterstückschriever († 1956)
* 15. Juni: Maud Barger-Wallach, US-amerikaansch Tennisspelerin († 1954)
* 24. Juni: Edwin Foster Coddington, US-amerikaansch Astronom un Mathematiker († 1950)
* 3. Juli: Émile Bouhours, franzöösch Radrennfohrer († 1953)
* 16. Juli: Paul Eduard Waldraff, düütsch Grafiker un Breefmarkenkünstler († 1917)
* 24. August: Nicolai Hanson, norweegsch Zooloog un Polarforscher († 1899)
* 2. September: Marie Ault, britisch Schauspelerin († 1951)
* 23. September: Jean Cariou, franzöösch Völsiedigkeits- un Springrieder († 1951)
* 24. September: Helmer Hanssen, norweegsch Polarforscher († 1956)
* 19. Oktober: Wilhelm Zierow, plattdüütschen Schriever un Schoolmeester († 1945)

## Storven
* 18. Mai: Ferdinand Westhoff, plattdüütsch Schriever (* 1812)
* 6. Juni: Ferdinand Petrowitsch Baron vun Wrangel, Admiraal un Marineminister in Russland (* 1797)
* 9. Juni: Charles Dickens, engelschen Schriever, bekant för *Oliver Tiwist* (* 1812)
* 10. August: Jules Pierre Rambur, franzöösch Entomoloog un Lepidopteroloog (* 1801)
* 20. September: John Brinckman, plattdüütsch Schriever ut Rostock (* 1814)
* 29. Oktober: Frédéric Bazille, franzöösch Maler (* 1841)
* 28. Dezember: Alexei Fjodorowitsch Lwow, russisch Violinist un Komponist (* 1798)
1763

## Wat passeert is
* 7. Oktober: In London geiht en königliche Proklamatschoon rut, dat vun nu af an in de Kolonien vun Amerika de Kamm vun de Appalachen-Bargen de Grenz na dat free Indianerland ween schall. Mit düsse Proklamatschoon bringt London de amerikaanschen Siedlers gegen sik in Brass

## Boren

## Storven
* 11. Januar: Caspar Abel, Historiker un plattdüütsch Dichter (* 1676)
1485

## Wat passeert is
* 22. August: Bi de Slacht vun Bosworth Field in de Rosenkriegen kümmt Richard III., König vun England ut dat Huus York, üm. 

## Boren
* 24. Juni: Johannes Bugenhagen, Reformater ut Pommern († 1558)

### Ohne Datum:

* Hernán Cortés, spaansch Konquistador, het de Atzteken veröverd († 1547)

## Storven
* 22. August: Richard III., König vun England ut dat Huus York
1601

## Wat passeert is
* 1. Januar: Dat 17. Johrhunnert fangt an

## Boren
* 6. Juli: Justus Gesenius, düütsch Theoloog un Karkenleeddichter († 1673)
* 22. September: Anna vun Öösterriek, Regentsche vun Frankriek vun 1643 bit 1661 (†1666)

## Storven
* 24. Oktober: Tycho Brahe, däänsch Astronom (*1546)
;Ahn bekannt Datum:
* Mikołaj z Wilkowiecka, poolschen Mönk un Schriever (* 1524)
1501

## Wat passeert is
* 1. Januar: Dat 16. Johrhunnert fangt an

## Boren
* 6. Mai: Marcellus II., Paapst, as *Marcello Cervini* († 1555)
* 1501 oder 1507: Anne Boleyn, tweete Ehfro vun den engelschen König Hinrich VIII.

## Storven
1401

## Wat passeert is
* 1. Januar: Dat 15. Johrhunnert fangt an

## Boren

## Storven
* Klaas Störtebeker, düütsch Seeröver (* üm1360 rüm)
1301

## Wat passeert is
* 1. Januar: Dat 14. Johrhunnert fangt an.
* 3. August: De Stadt Spremberg wurrd eerstmals in en Oorkunn nömmt.

## Boren

## Storven
1701

## Wat passeert is
* 1. Januar: Dat 18. Johrhunnert fangt an
* 7. September: In Den Haag warrt de Grote Allianz vun Haag afslaten. Dor hannelt sik dat um en Verdrag und Bund gegen den franzööschen König Ludwig XIV. in den Krieg um de Spaansche Kroon bi. 

### Wetenschoppen un Technik
* De däänsch Astronom Ole Rømer klamüstert de Rømer-Temperaturskala ut, de as Vörlöper vör de Fahrenheit- un Celsius-Skalen gellt.

## Boren
* 7. Dezember: Anders Celsius, sweedsch Astronom, Mathematiker un Physiker († 1744)

## Storven
;Ahn bekannt Datum
* Burchard Wulff, noordüütschen Barockmaler uut Lübeek (* 1620)
Zarautz

**Zarautz** [] (baskisch, spaansch **Zarauz** []) is en Stadt in de Provinz Gipuzkoa in dat Baskenland. Se liggt bi 20 km westlich vun San Sebastián in den Golf vun Biskaya. In Zarautz leevt üm un bi 22.000 Inwahners. De Stadt is 14,80 km² groot. Dor gifft dat en Strand, de 2,5 km lang un 80 m breet is. Surfers un anner Lüde, de Watersport bedrievt, hoolt sik dor geern up.
Swarte Eener

De **Swarte Eener** is de eerste Breefmark, de in Düütschland rutgeven worrn is, neemlich an’n 1. November 1849 in dat Königriek Bayern. De Beteken leidt sik af vun de Klöör un den Nominalweert vun een Krüüzer vun de Breefmark. De Weert weer to de Tiet de normale Pries för’t Beföddern vun een Oortsbreef. Dat Motiv is vun Johann Peter Haseney steken worrn. De Breefmark is op handschöppten Papeer druckt worrn un hett keen Tähnen. 

De Swarte Eener weer de lüttste Weert vun een hele Serie vun teemlich liek utsehnde Marken. To lieken Tiet sünd ok de blaue 3-Krüüzer un de brune 6-Krüüzer-Mark rutgeven worrn, Man, an den Dag, as de Breefmark rutkeem, harrn blots grote Postämter apen, wiel dat an den Fierdag *[[Allerhilligen]]* weer. Opstunns is noch keen Breefmark opduukt, de nawiesbor al an’n 1. November bruukt worrn is (to sehn an’n Poststempel oder Breefdatum).

De swarte Klöör vun de Breefmark hett sik aver as nich so goot rutstellt, wiel de Stempelfarv to’n Entweerten ok swart weer. Dorüm is de swarte Eener teemlich gau dör en ne’e Utgaav uttuscht worrn, de rosaklöörte Eener, de vun’t Teken an de 3- un 6-Krüüzer-Marken angleken worrn is. In’n Oktober 1851 is de Breefmark vun Schalterverkoop torüchtogen worrn. Man bit to’n 31. August 1864 künn een dormit noch en Breef frankeeren.

De Swarte Eener is op twee verscheeden Platten druckt worrn. De eerste dorvun hett en teemlich unscharpen Druck veroorsakt. De tweete Platt 1850 hett in’n Druck veel klorer utsehn. De Oplaag weer 832.500, dorvun 472.500 mit de eersten un 360.000 mit de tweeten Platt. Disse Oplaag is teemlich hooch, man de Mark warrt vun Sammler liekers geern nahmen un söcht un hett dorüm en Sammlerweert vun 1.000 bit 3.000 Euro.

In de nafolgend Johren sünd ut de Serie wietere Weerten rutbrocht worrn: een 9-Krüüzer in gröön, de 12-Krüüzer in root un de 18-Krüüzer in orange. Vunwegen en Afkamen in’n Rohmen vun’n Düütsch-Öösterriekschen-Postvereen sünd de Klören naher noch mol verännert worrn, wiel dor binnen för lieke Weerten ok en lieke Klöör afmaakt worrn is. Siet de Tiet is de Een-Krüüzer in gele Klöör maakt worrn.

## Websteed
*"Der schwarze Einser" (Artikel op de Websteed vun de Düütschen Post (hoochdüütsch))