open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
15. Februar

## Wat passeert is
* 1145: *Bernardus Paganelli* wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück den Naam Eugen III.
* 1637: Ferdinand III., König vun Ungarn un Böhmen, un Röömsch-düütschen König, warrt Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek.

## Boren
* 1368: Sigismund vun Luxemborg, Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek († 1437)
* 1564: Galileo Galilei, italieensche Astronom († 1642)
* 1571: Michael Praetorius, düütsch Komponist († 1621)
* 1805: Louise Bertin, franzöösch Komponistin un Dichterin († 1877)
* 1807: Friedrich Woeste, düütsch Spraakwetenschopper un Schriever († 1878)
* 1870: August Deusser, düütsch Maler († 1942)
* 1874: Ernest Shackleton, britisch Polarforscher († 1922)
* 1940: Ursula Heyer, düütsch Schauspelerin un Synchroonsnackerin
* 1944: Alexander Alexandrowitsch Serebrow, sowjeetsch Kosmonaut († 2013)
* 1944: Henry Threadgill, US-amerikaansch Jazzmusiker
* 1960: Bjørg Eva Jensen, norweegsch Iesflinklöperin
* 1960: Margeir Pétursson, ieslännsch Schachspeler
* 1965: Sergei Petrowitsch Tarassow, russisch Biathlet
* 1973: Hanna Zetterberg Struwe, sweedsch Schauspelerin un Politikerin
* 1989: Mo Tae-bum, süüdkoreaansch Iesflinklöper

## Storven
* 1145: Lucius II., Paapst
* 1621: Michael Praetorius, düütsch Komponist (* 1571)
* 1637: Ferdinand II., Kaiser vun dat Hillge Röömsche Riek (* 1578)
* 1742: Dierk Anton Witte, lutherschen Pastor, Proovst un Frund un Kenner vun de Freesche Spraak (* 1667)
* 1781: Gotthold Ephraim Lessing, düütschen Dichter in dat Tiedöller vun de Upklärung (* 1729)
* 1900: Karl Theodor Robert Luther, düütsch Astronom (* 1822)
* 1960: Tonny Kessler, nedderlannsch Footballnatschonalspeler (* 1889)
* 1969: Pee Wee Russell, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1906)
* 1974: Cyrille Van Hauwaert, belgisch Radrennfohrer (* 1883)
* 1978: Ilka Chase, US-amerikaansch Schauspelerin und Schrieverin (* 1905)
* 1993: George Wallington, US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist (* 1924)
* 1999: Henry Way Kendall, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger (* 1926)
* 2004: John Tietjen, US-amerikaansch Theoloog (* 1928)
* 2014: Cliff Bole, US-amerikaansch Speelbaas (* 1937)
* 2023: Paul Berg, US-amerikaansch Biochemiker, Molekularbioloog un Nobelpriesdräger (* 1926)
* 2025: Will Danin, düütsch Schauspeler (* 1942)
18. Februar

## Wat passeert is
### Politik un Sellschap
* 1587: Maria Stuart, Königin vun Schottland, warrt en Kopp körter maakt (* 1542)
* 1818: Chile warrt offiziell unafhangig vun Spanien.
* 1943: NS-Propagandaminister Joseph Goebbels foddert in en Reed in den Berliner Sportpalast de Düütschen up, nu schollen se mit den Totalen Krieg anfangen (Sportpalastreed)
* 1965: Gambia warrt unafhängig vun Grootbritannien

### Wetenschoppen un Technik
* 1930: De junge Astronom Clyde Tombaugh deckt den dormoligen negenten Planeten un hüütigen Dwargplaneten Pluto op.

## Boren
* 1546: Martin Luther, düütsch Reformater (* 1483)
* 1802: Camille Roqueplan, franzöösch Maler un Lithograph († 1855)
* 1849: Jérôme Eugène Coggia, franzöösch Astronom († 1919)
* 1920: Cornelis Johannes van Houten, nedderlannsch Astronom († 2002)
* 1925: Karin Friedrich, düütsch Journalistin un Schrieverin († 2015)
* 1925: George Kennedy, US-amerikaansch Schauspeler († 2016)
* 1931: Toni Morrison, US-amerikaansch Schrieverin un Nobelpriesdrägerin († 2019)
* 1937: Graziano Mancinelli, italieensch Springrieder († 1992)
* 1939: Ray Lovejoy britisch Filmeditor († 2001)
* 1950: John Hughes, US-amerikaansch Speelbass, Filmproduzent un Dreihbookschriever († 2009)
* 1956: Rüdiger Abramczik, düütsch Footballnatschonalspeler
* 1969: Tomaž Humar, sloweensch Bargstieger († 2009)
* 1982: Dmitri Nikolajewitsch Kokarew, russisch Schachgrootmeester
* 1994: Adam Václavík, tschechisch Biathlet

## Storven
* 1274: Jakob Erlandsen, Bischop in Lund (* in’n 13.&nbsp;Jhd.)
* 1455: Fra Angelico, italieensch Maler (* üm 1387)
* 1564: Michelangelo, italieensche Künstler (* 1475)
* 1955: Charles Crupelandt, franzöösch Radrennfohrer (* 1886)
* 1956: Rüdiger von Heyking, düütsch General (* 1894)
* 1962: Friedrich Ernst Peters, hooch- un plattdüütsch Schriever (* 1890)
* 2006: Ratmir Cholmow, russisch Schachspeler (* 1925)
* 2012: Roald Aas, norweegsch Iesflinklöper (* 1928)
* 2015: Claude Criquielion, belgisch Radrennfohrer (* 1957)
* 2018: Günter Blobel, düütsch-amerikaansch Biochemiker un Nobelpriesdräger (* 1936)
* 2021: Ilse Seemann, düütsche Schauspelersche un Höörspeelsnackersche († 2021)
* 2026: Josef Piontek, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer (* 1940)
Covington County (Alabama)

**Covington County** is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Alabama. He hett 37.765  Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 2.681 km². De Sitt vun de Verwalten is in Andalusia.

## Historie

De Kreis is an’n 7. Dezember 1821 grünnt worrn.

## Demografie

Vun de 37.631 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 16.630 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 15.365 US-Dollar. 17.590 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 3.142 Minschen maakt. 18,17 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

1,98 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 0,57 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.

Vun de Vöröllern her sünd 86,19 % vun de Minschen Witte, 12,35 % Swarte, 0,17 % stammt ut Asien un 0,01 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,48 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,17 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,62 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,78 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* U.S. Census Bureau (engelsch)
Franklin Pierce

**Franklin Pierce** (* 23. November 1804 in Hillsboro, New Hampshire; † 8. Oktober 1869 in Concord, N. H.) weer de 14. Präsident van de USA van 4. März 1853 bit 4. März 1857.

Franklin Pierce hett eerst Juristeree studeert un denn af 1827 as Afkaat in Hillsboro (oder Hillsborough) arbeit. Van 1829 bit 1833 weer he Liddmaat van de "State general court" (Staatsgerichtshof) un 1832/33 ok Sprecher. Dornah gung he in de Politik un weer 1833 bit 1837 för de Demokraatsche Partei Demokraten Limat van dat Repräsentantenhuus un van 1837 bit 1842 Senator för de Bundsstaat New Hampshire. He weer dor ok Vörsitter van de Utschuss för Pengschoonen. 

Nah sien Senatorposten is he weer as Afkaat anfungen, he weer aber jetzt in Concord. He wuur denn Staatsanwalt in New Hampshire, hett aber dat Angebot van Präsident James Knox Polk afschlaan, Generalstaatsanwalt van de USA to wurrn. Pierve hett denn sogor in de Mexikaansch-Amerikaansch Krieg van 1846/48 deent un as Colonel (Oberst) bzw. Brigadegeneral. 1850 weer he Präsident van de Verfatenskonvent van New Hampshire. 

1852 hett he för de Demokraatsche Partei as Präsident kandideert un is wählt wurrn. Twee Maand, bevör he 1853 sien Amt antreden hett, överleev he man knapp een swoor Iesenbahnunglück, sien elf Johr old Söhn keem dorbi aber to Dood. Sein Fru, de dat Unglück ok överleevt harr, sall över dit Unglück ehr Verstand verloren hebben. Ok hüm sülvst gung dat nervlich mehr as schlecht, as he sien Amt antreden hett. Pierce harr Depressionen un weer ok as Alkoholiker bekannt. Sien Viezpräsident weer William R. King.

In sien Antrittsreed hett he een Tiet van Freeden un Wohlstand för sien Land un een stark Uptreden in de Bezug up anner Natschoonen. Dat kunn ok wesen, dat de USA noch mehr an Land för ehr eegen Sekerheit koopen mussen. He weer de eerste Präsident, de nicht de Präsidenteneid schwört hett, sondern de an Eides statt bekräftigt hett. 

Pierce harr zwar blots Andüüdungen makt van Expansion, aber dat lang ut, üm de Politikers ut’ Nörden van de USA tegen sük uptobringen. Se schmeeten hüm för, een Handlanger van de Süüdstaaten to wesen, de blots de Slaavere in anner Rebeeten bringen wullen. 

He hett denn ok för 10 Million Dollar dat süüdliche Arizona un een Deel van dat süüdliche New Mexiko köfft, dormit dor een Iesenbahnstreck baut wurrn kunn. Dat hett he mit dat Kansas-Nebraska-Gesetz dörkregen, aber he hett ok fix Wind van vörn kregen. Dat för to’n Ennen dorto, dat se sük in Kansas all gegensietig beschooten hebbt, een Vörboot van de Börgerkrieg. 

In sien Regeerenstiet hett he aber ok versöcht, mit Japan Hannelsbeziehungen uptonemmen. 

He is denn aber van de Demokraaten nich weer för de Präsidentschopp upstellt wurrn. He hett dor över denn de Witz makt, dat hüm nu ja nix anners över bleev as (Alkohol) to drinken, wat he woll ok dahn hett. He sall later henn mit een Kutsch een öller Frau ümfohren hemm’, aber se kunnen hüm nichts nahwiesen, un se hemm den Fall, wiels se kien Bewiesen harrn, fallen laten. 

Storven is he 1869 an en Leberzirrhose. 

## Weblinks
* 
* Biografie auf der Website des Weißen Hauses - Englisch
* Werke von  im Project Gutenberg - Englisch
Flach (Mehrdüdig Begreep)

**Flach** betekent

* Flach, den Flachinholt as Angaav, wo groot en tweedimensional defineert Rebeet is,
* Flach, Begreep ut de Geometrie,
* Flach, en tweedimensional Mannigfaltigkeit in mathematsch Deelrebeten in de Differentialgeometrie un Topologie,
* Flach, en Warktüüch vun en Steenmetz.

**Flach** is de Familiennaam von

* Andreas Flach (1921–2006), düütschen Chirurg,
* Anja Flach (* 1964), düütsche Ethnologin,
* Beat Flach (* 1965), Swiezer Politiker,
* Bernd Flach-Wilken (* 1952), düütschen Astronoom,
* Christoph Flach (1789–1861), düütschen Jurist,
* Clemens Flach (1893–1956), düütschen Politiker,
* Dieter Flach (* 1939), düütschen Ooldhistoriker,
* Doug Flach (* 1970), US-amerikaanschen Tennisspeler,
* Émile Flach (1853–1926), franzööschen Jurist un Politiker,
* Georg Flach (1505–1564), düütschen Wiehbischop,
* Geraldo Flach (1945–2011), brasiliaanschen Pianist, Kumponist un Arrangör,
* Gottfried Flach (1904–1979), düütschen Inschenör un Politiker,
* Günter Flach (1932–2020), düütschen Physiker,
* Hans Flach (1845–1895), düütschen Klassischen Philoloog,
* Hannes Maria Flach (1901–1936), düütschen Fotograaf,
* Heinrich Flach (1870–1922), Swiezer Historiker,
* Igor Flach (1966–2008), düütschen Musiker,
* Jacinto Inácio Flach (* 1952), brasiliaanschen röömsch-kathoolschen Bischop,
* Jacob Flach (1537–1611), düütschen Mathematiker, Mediziner un Botaniker,
* Jakob Flach (1894–1982), Swiezer Schriever, Poppenspeler un Maler,
,
* Kathrin Flach Gomez (* 1986), düütsche Geografin un Politikerin,
* Ken Flach (1963–2018), US-amerikaanschen Tennisspeler,
* Leon Flach (* 2001), US-amerikaansch-düütschen Footballspeler,
* Martin Flach (1440/45–um 1510), Swiezer Drucker,
* Martin Flach der Ältere († 1500), Bookdrucker,
,
* Philipp Flach von Schwarzenberg († 1594), Grootprior von’n Johanniterorden,
* Roland Flach (* 1944), düütschen Manager,
* Rudolf Flach (1884–1969), düütschen Verwaltungsjurist un Richter,
* Sabine Flach (* 1965), düütsche Kunsthistorikerin,
* Thomas Flach (* 1956), düütschen Seiler,
* Ulrike Flach (* 1951), düütsche Politikerin,
,
* Willy Flach (1903–1958), düütschen Archivar un Historiker,
* Winfried Flach (* 1933), düütschen Maler un Bildhauer.

Kiek ok bi: Flache, Fläch.
Flach

Mit **Flach** is en begrenzt Rebeet meent as sünnerlich Figuren in de Mathematik oder afgrenzt Rebeten op’t Land. Faken warrt dormit aver ok de Grött vun en Flach meent. Dorto seggt man nipp un nau ok **Flachinholt**. In Formeln warrt för de Flach tomeist dat Teken **A** bruukt. 

Meten warrt de Flach normalerwies in Quadratmeter (m²) oder Eenheiten, de en Deel oder veelfakes dorvun sünd. Aver dat gifft en ganze Reeg vun Maateenheiten für de Flach, de deelwies vun de Buern utdacht worrn sünd un in de Bueree ok noch bruukt warrt.

De Tabell gifft an, woans de Flachen vun ünnerscheedlich geometrisch Figuren berekend warrt:

Unregelmatig Flachen warrt mit de Planimetrie bestimmt. Wenn enn nu de Flach ünner en mathematische Kurve *f(x)* utreken will, denn bruukt man dorto de Integralreken.
Gemeen Burweg

**Burweg** is en Gemeen in’e Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten in’n Landkreis Stood (Neddersassen). Se hett .

To de Gemeen höört de Dörper Burweg, Blomendol un Bossel un de lüttjere Oort Host mit de Kark.

## Geografie

De Gemeen liggt in de Masch vun de Oost an’n Rand na’e Geest.

De Navergemenen sünd Heckthusen in’n Noorden, Himmelpoorten in’n Oosten, Olendörp in’n Süden un Kronenborg in’n Westen.

## Historie

Blomendol un Bossel weren bet to’n 1. Juli 1972 egenstännige Gemenen un sünd denn dör de Gemeenreform in Neddersassen to Burweg kamen. Dorbi is denn ok de Samtgemeen Olendörp grünnt worrn, to de Burweg tohöört hett. Disse Samtgemeen harr Bestand bet to’n 1. Januar 2014, as de Samtgemeen Olendörp mit de Samtgemeen Himmelpoorten to de Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten tohoopgahn is.

### Inwahnertall

## Politik

### Gemeenraad

Liddmaten:
* 2016:
*: ULB: Olaf Borchers, Jannik Burfeind, Wolfgang Dipper, Thorben Hildebrandt, Ulrike Horeis-Mahler, Manfred Hölting, Marco Mahler, Ingo Pakheiser, Matthias Wolff

### Börgermeester

* vör 2011: Henry Schreiber
* na 2011: Matthias Wolff (CDU)

### Wapen

De Gemeenraat hett an’n 23. Februar 1983 en nee Wapen för de Gemeen Burweg beslaten. Den 22. März 1983 hett ok de Landkreis dat Wapen genehmigt. Dat Wapen wiest in Gröön ünner en gullen Slötel en sülvern Mueranker.

Dat Gröön steiht för de Laag vun de Gemeen in de Masch von de Oost. De Slötel steiht för de Kark in Host. De Mueranker erinnert an de Resten vun en Huus ut dat fröhe Middelöller dat se 1934 in Bossel funnen hebbt.

## Literatur

* Friedrich Holst: *Drei Dörfer und ihre Geschichte. Geschichte der Gemeinde Burweg.* 1985, ISBN 3925076085

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed von de Gemeen (hoochdüütsch)
Hideki Shirakawa

**Hideki Shirakawa** (japaansch 白川英樹 *Shirakawa Hideki*; * 20. August 1936) is een japaansch Chemiker. Tosomen mit Alan Jay Heeger un Alan Graham MacDiarmid hett he in dat Johr 2000 den Chemie-Nobelpries för dat Opdecken un Entwickeln van de elektroonsch Leitfähigkeit van Polymere kregen.

Sien Opdecken hett he angeblich dör Tofall maakt. 

## Weblenken
* Autobiografie up de Sieden van dat Nobelpries-Kommitee (engelsch)
Alan Jay Heeger

**Alan Jay Heeger** (* 22. Januar 1936 in Sioux City, Iowa) is een US-amerikaansch Chemiker un Physiker. Tosommen mit Alan Graham MacDiarmid un Hideki Shirakawa hett he in dat Johr 2000 den Chemie-Nobelpries för dat Opdecken un Entwickeln van de elektroonsch Leitfähigkeit van Polymere kregen.

He lehrt an de University of California, Santa Barbara.
Alan Graham MacDiarmid

**Alan Graham MacDiarmid** (* 14. April 1927 in Masterton, Niegseeland; † 7. Februar 2007 in Philadelphia, USA) weer een Chemiker ut Niegseeland. Tosommen mit Alan Jay Heeger un Hideki Shirakawa hett he in dat Johr 2000 de Chemie-Nobelpries för dat Opdecken un Entwickeln van de elektroonsch Leitfähigkeit van Polymere kregen.

## Leben
Sien Familie weer eher arm, un de Weltwertschopskries mak dat Leben stur. Mit ruch weg 10 Johr, fung he an, sük för Chemie to interesseeren, as he een old Lehrbook van sien Vader funnen harr. Mit disse Book und Bööker ut de Böökeree hett he sük sien Grundweeten holt. Laterhenn hett he as Assistent an de Chemieabteilung van de Victoria-Universität Wellington arbeit und dornah dor ok studeert. He hett 1951 mit Utteknung gradueert un een Fulbright-Stipendium an de Universität van Wisconsin för de Dokterarbeit kregen. Dornah hett he een lütt Sett an de Universität St. Andrews in Schottland arbeit, weer aber över 50 Johr lang Professor an de University of Pennsylvania. 

Dat MacDiarmid Institute for Advanced Materials and Nanotechnology an de Victoria-Universität Wellington is nah hüm nöömt.

## Weblenken
* Indrag up ''nobelprize.org'' (engelsch)
Samtgemeen Himmelpoorten

De **Samtgemeen Himmelpoorten** weer en Rebeetsverband in’n noord-westlichen Deel vun den Landkreis Stood.

## Geografie

De Samtgemeen grenz in’n Noorden an Drochters, in’n Oosten an Stood, in’n Süden op en lütt Enn an de Samtgemeen Freenbeek, in’n Süüdwesten an de Samtgemeen Olendörp un in’n Noordwesten an de Samtgemeen Hemmoor.

## Historie

De Samtgemeen Himmelpoorten is an’n 1. Juli 1972 ut de Gemenen Düünbeudel, Engelschopp, Grootweurn, Hammoh un Himmelpoorten schopen wurrn.

Nadem de Samtgemeen dat 2012 beslaten hett, is an’n 1. Januar 2014 mit de Samtgemeen Olendörp to de ne’e Samtgemeen Olendörp-Himmelpoorten tohoopgahn.

### Inwahners

## Politik

### Samtgemeenraat

### Samtgemeenbörgermeesters

Dat Amt von’n Samtgemeenbörgermeester weer bet to dat Enn von de Tweegleisigkeit 2000 ehrenamtlich. Siet 2000 weer de Börgermeester in’t Hauptamt för de Verwaltung von de Samtgemeen tostännig.

*  Karl Kaufeld
* 1986–31. Dezember 1999: Johann Breuer (CDU)
* 1. Januar 2000–31. Dezember 2013: Holger Falcke

### Samtgemeendirekters

Dat Amt von’n Samtgemeendirekter is 2000 mit dat Enn von de Tweegleisigkeit in dat Amt von’n hauptamtlichen Samtgemeenbörgermeester opgahn.

* 1. Juli 1972–31. Dezember 1999: Karl Ratzke

### Wapen

Dat Wapen von Himmelpoorten is baven blau un ünnen gröön, deelt von en sülvern Wellenlien. Baven is en sülvern Poort mit fiev Dören mit Spitzbagens to sehn. An de Ennen un in de Midd sitt dree Krüzen baven op de Poort.

### Scholen

De Samtgemeen Himmelpoorten weer Dreger von de Porta-Coeli-School (Hööft- un Realschool) un de Grundscholen Himmelpoorten un Hammah.

## Weblenken

* Websteed vun de Samtgemeen Himmelpoorten (hoochdüütsch)

## Footnoten
Colleen Dewhurst

**Colleen Dewhurst** (* 3. Juni 1924 in Montreal, Québec, Kanada; † 22. August 1991 in Salem, New York, USA) weer en kanaadsche Schauspelersche. 

## Biografie
Colleen Dewhurst weer dat eenzige Kind van Fred Dewhurst, en Hockeyspeeler van de Ottawa Roughriders. Siet ehr 13. Lebensjohr leev se in de USA, aber dat is nich bekannt, of se de amerikaansch Staatsbörgerschop annommen hett. 1958 hett se ehr Studium an de American Academy of Dramatic Arts in New York afsloten un hett eerstmaalig in de lütte Fernsehreeg *Decoy* mitspeelt.

Se weer aber mit Liev und Seel Theaterschauspeler, de ok an’ Broadway speelt hett. 1961 und 1974 hett se ok twee Tony Awards kregen un weer noch söss mal nomineert. 

As Filmschauspelersche weer se vör allen in Feernsehserien un Feernsehfilmen to seen. Ehr bekannteste Rull weer kört för ehr Doot in de kanaadsch Serie *[[Road to Avonlea|Das Mädchen aus der Stadt]]* speel se de Rull as *Marilla Cuthbert* van 1990 bis 1992 un wurr dorför mit twee Emmy un en Gemini Award –Nomineeren ehrt. 1986 un 1988 kunn se as de best Nevendorstellerin Gemini Awards för *Anne of Green Gables* un *Anne of Green Gables: The Sequel* winnen un 1989 en Genie Award för *Hitting Home* (*Die unbarmherzige Jagd*). 

Dewhurst weer dreemal verheiraat. De eerste Eh mit den Schauspeler James Vickery düür van 1947 bit 1960, denn sünd se schett wurrn. In dat sülvig Johr (1960) hett se denn de Filmschauspeler George C. Scott heiraat, mit de se twee Söhn harr, Campbell un Alexander Scott. 1965 hebbt se sük scheeden laten, aber an 4. Juli 1967 nochmal heiraat. An’ 2. Februar 1972 sünd se denn noch mal schett wurrn.

Dewhurst is an Kreeft stürben, twee Dag, beför se ehrn veerten Emmy kriegen sullt harr.

1997 is ehr Biografie rutkommen, de Tom Viola nah hör Doot schreben hett. 2001 hebbt se een Theater nah hörn nömmt.

## Filmografie (Utwahl)

## Weblenken
*
Lee County (Alabama)

**Lee County** is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Alabama. He hett 140.247  Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.577 km². De Sitt vun de Verwalten is in Opelika.

## Historie

De Kreis is 1866 grünnt worrn.

## Demografie

Vun de 115.092 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 56.547 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 17.158 US-Dollar. 50.613 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 17.351 Minschen maakt. 20,96 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

5,12 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 2,68 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.

Vun de Vöröllern her sünd 74,07 % vun de Minschen Witte, 22,65 % Swarte, 1,63 % stammt ut Asien un 0,02 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,24 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,46 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,93 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,43 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* Websteed vun’n Kreis (engelsch)
* U.S. Census Bureau (engelsch)
Nobelpries för Chemie

De **Nobelpries för Chemie** is een vun de Nobelpriesen. He warrt elk Johr vun de Königlich Sweedsche Akademie vun de Wetenschoppen vergeven.

Bit hüüd hebbt eerst veer Fruen de Nobelpries kregen.
Rolandstatue

En **Roland** is ene Statue vun en Ridder mit Sweert, dat Roland, een vun de Mackers vun Korl den Groten dorstellt. Rolannen staht vör allen in vele Städer in’n Noorden un Oosten vun Düütschland.

## List vun de Rolannen

Disse List richt sik na de Forschungen vun de Rechtshistorikerin Dietlinde Munzel-Everling.

## Literatur

* Dietlinde Munzel-Everling: *Rolande der Welt*. Interaktive CD-ROM mit wissenschaftlichen Arbeitsmitteln, 2004, ISBN 3-00-013829-3
Sekunn (Mehrdüdig Begreep)

**Sekunn** betekent

* Sekunn, de SI-Eenheit vun de Tiet,
* Bagensekunn, en Ünnereenheit bi even Winkels,
* Sekunn, en Intervall in de Musik,
* Sekunn, en Kennteken för Bookbinners op Druckbagens.
Pulque

**Pulque** is een Wien ut Agaven, de meestens in Mexiko drunken wurrd. Pulque is is aber ok de Basis für dat Natschonaalgedränk Tequila. Blots dat Gedränk, wat ut de Saft van de blaue Agave atrovirens wunnen wurrd, dröfft sük Tequila nennen, aller annern heeten Mezcal.
Sven Hannawald

**Sven Hannawald** (* 9. November 1974 in Erlabrunn/Sassen) is een ehmalger düütsche Skispringer. 

Hannawald hett eenmal de Veerschanzentournee wunnen, veer Medaillen bi Noordisch Ski-Weltmeesterschopen un jeweils dree Medaillen bi Olympsch Spelen un Skiflog-Weltmesterschopen wunnen. 

Bi de Veerschanzentournee 2001/02 gelung hüm dat Kunststück, all veer Eenzelspringen to gewinnen, wat vör hüm noch nümms schafft harr. 2000 und 2002 weer he jeweils Skiflog-Weltmeester. Siet 2004 hett he aber nich mehr sprungen und 2006 hett he sien Karriere offiziell beend.
Melvin Calvin

**Melvin Calvin** (* 8. April 1911 in Saint Paul, Minnesota; † 8. Januar 1997 in Berkeley, Kalifornien) weer een US-amerikaansch Chemiker un Biochemiker.

Hüm is dat nah de Tweete Weltkrieg, gelungen, de Dunkelreaktschoon van de Phontosynthese uptoklaren. Arbeidt hett he domals an de Universität vun Kalifornien in Berkeley. 1961 hett he för dat Forschen to de Kohlendioxid-Assimilatschoon bi Planten de Nobelpries för Chemie kregen. 

## Weblenken
* Melvin Calvin – Biografie (engelsch)
* Melvin Calvin, Who Unraveled the Secrets of Photosynthesis, Dies (engelsch)
John Grisham

**John Ray Grisham Jr.** (* 8. Februar 1955 in Jonesboro, Arkansas, USA) is en US-amerikaansche Schriever van Kriminalromans. 

Grisham hett 1981 sien Jurastudium to Enn'n maakt un is denn Afkaat wurrn. 1983 is he in dat Parlament van Mississippi wählt wurrn.

1988 is sien eerst Book *[[A Time to Kill (Roman)|A Time to Kill]]* mit en Uplaag van 5.000 Exemplaren rutkommen. Mit sien tweete Roman *The Firm* wurr he to’n Bestsellerschriever un hett dorup henn 1991 sien Beroop un sien politisch Arbeit upgeven un is Schriever wurrn.

De Baptist is verheiraat un hett twee Kinner. In Mai 2005 harr he 65 Million Böker verköfft. 

## Warken

* 1989  A Time to Kill   (*Die Jury*) [*1996]
* 1991  The Firm   (*Die Firma*) [*1993]
* 1992  The Pelican Brief   (*Die Akte *) [*1993]
* 1993  The Client   (*Der Klient*) [*1994]
* 1994  The Chamber   (*Die Kammer*) [*1997]
* 1995  The Rainmaker   (*Der Regenmacher*) [*1997]
* 1996  The Runaway Jury   (*Das Urteil*) [*2003]
* 1997  The Partner   (*Der Partner*)
* 1998  The Street Lawyer   (*Der Verrat*)
* 1999  The Testament   (*Das Testament*)
* 2000  The Brethren   (*Die Bruderschaft*)
* 2001  A Painted House   (*Die Farm*)  
* 2001  Skipping Christmas   (*Das Fest*) [*2005 as Christmas with the Kranks (*Verrückte Weihnachten*)]
* 2002  The Summons   (*Der Richter*)
* 2003  The King of Torts   (*Die Schuld*)
* 2003  Bleachers   (*Der Coach*)
* 2004  The Last Juror   (*Die Liste*)
* 2005  The Broker   (*Die Begnadigung*)
* 2006  The Innocent Man (*Der Gefangene*) 

[*] is en Film van maakt wurrn

## Zitate

„Ich wuchs in einer sehr kleinen, eng zusammengewachsenen, Baptistenfamilie aus dem Süden auf, wo alles tabu war. Ich konnte es kaum erwarten aufs College zu gehen und endlich mal Spaß zu haben. Und den hatte ich den ersten zwei Jahren auch. Und das bedauere ich auch sehr, denn meine Noten waren sehr schlecht. Ich hatte nie wirklich ernsthafte Probleme, außer bei meinen Noten.“

„Es ist egal, wieviel Geld man verdient oder nicht, man sollte seine Versprechen halten.“

„Der Tod ist nur eine weitere Stufe auf der Treppe der Existenz.“

## Weblenken
* John Grisham in der Büchernachlese Rezensionen (hoochdüütsch)
* Websteed vun John Grisham (engelsch)
Breefmark

Een **Breefmark** is en meest rechteckig, faken gezähnt Postweertteken, dat up Papeer druckt wurrd un för dat Betallen van dat Befördern van Postsendungen deent. De Mark wurrd up de Breef kleevt un denn van de Post afstempelt.
 
De eerste Breefmark geev dat in dat Johr 1840.

Siet de Tiet wurrd Breefmarken aber ok sammelt. Wenn man wat Glück hett, kann man ok en Mark finnen, de düchtig düür is. Dat ist meestens denn de Fall, wenn se en Breefmark rutgeben wulln, aber dat denn doch stoppt hebbt. Meestens sünd denn aber doch all en paar Breefmarken van de Soort mit Post verschickt wurrn un de sünd denn düür.

To de düürste Marken höört:

* *[[One Penny Black]]* (Grootbritannien - 1840)
* *[[Basler Duuv]]* (Swiez - 1845)
* *[[Rode un Blaue Mauritius|Blaue Mauritius]]* (Mauritius - 1847)
* *[[Swarte Eener]]* (Bayern - 1849)
* *[[Sassendre’er]]* (Königriek Sassen - 1850)
* *[[Zinnoberroter Merkur]]* (Öösterriek - 1851)
* *[[Negen Krüzer blaugröön]]* (Baden - 1851)
* *[[Tre Skilling Banco]]* (Sweden - 1855)
* *[[British Guyana (Breefmark)|British Guyana]]* (Britisch-Guyana - 1856)
* *[[Inverted Jenny]]* (USA - 1918)
* *[[Kurt Gscheidle#Sonstiges|Gscheidle-Marke]]* (Düütschland - 1980)
* *[[Wohlfahrtsmarke Audrey Hepburn]]* (Düütschland - 2001)

## Literatur
* Martina Gorgas: *Merian Kompass - Briefmarken in Europa*. München, Travel House Media 2004, ISBN 3-7742-6767-7
* Joachim Helbig: *Vorphilatelie*. Schwaneberger, München 2004, ISBN 3-87858-553-5
* Waldemar Gruschke: *Markenländer-Lexikon*. Books on Demand, Norderstedt 2004, ISBN 3-8334-1044-2
* Guido Schmitz: *Es muß nicht gleich die "Blaue Mauritius" sein. Das "langweiligste Hobby der Welt" und wie das Briefmarkensammeln richtig spannend werden kann*. Martin Schmitz, Kelkheim 2004, ISBN 3-922272-91-6
* Gerhard Webersinke: *Michel Sammler-ABC. Richtig sammeln leicht gemacht!* Schwaneberger, München 2001, ISBN 3-87858-539-X
* *Michel-Katalog Deutschland 2005/2006.* Schwaneberger, Unterschleißheim 2005, ISBN 3-87858-034-7
* Hans Reichardt: *Was ist was? Band 52 - Briefmarken*. Neuer Tessloff-Verlag, Hamburg 2001, ISBN 3-7886-2920-7
* Heinz Kühne: *Wir sammeln Briefmarken*. Mosaik, München 1976, ISBN 3-570-02285-4
* Buschmann, Konrad: *Da ging die Post ab - Die Geschichte der Motorisierung der Post.* Bd 3. Michael Weyand, Trier 2002, ISBN 3-924631-98-0
* Chris Gatz: *Briefmarken - Perlen aus Papier.* Phil* Creativ GmbH, Schwalmtal 1993, ISBN 3-928277-08-1
* S. Jakucewicz, F.-J. Könsler, M. Szwemin: *Eine Briefmarke entsteht.* Darstellung und Erläuterung aller Produktionstechniken, Phil* Creativ GmbH, Schwalmtal 1999, ISBN 3-928277-18-9

## Weblenken
* Bund Deutscher Philatelisten (hoochdüütsch)
Rudolf Brunnenmeier

**Rudolf Brunnenmeier** (* 11. Februar 1941 in Olching; † 22. April 2003 in München) weer een düütsche Footballspeler.

He weer een Störmer bi der Vereen TSV 1860 München. För de Vereen hett he 119 Bundsliga-Spele absolveert. In de Saison 1964/65 hett he sogor de meest Bundsliga-Dooren schooten. Wiels he so good weer, hett he ok Lännderspele makt. In 5 Spelen is he dorbi up dree Dooren kommen.

Later henn hett he ok noch in de Swiez spelt. He harr aber all immer mit Alkoholproblems to kämpen, so dat he ok faken mit Polizei to dohn kreeg. Van sien Geld is hüm nix bleven un so is he temelk arm in München an Kreeft stürben.
Flott

**Flott** betekent

* Flott, en Verband vun mehrere Scheep, Flegers oder Autos,
* Flott, en eenfach Waterfohrtüüch, dat faken ut Holtstämm tohopenbunnen is,
* Aantenflott, en Plantenoort, de op lütte Dieken wasst,
* Flott, en Fletigkeit, de bi’t Arbeiden in de Textilindustrie bruukt warrt.
Russell County (Alabama)

**Russell County** is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Alabama. He hett 52.947  Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 1.660 km². De Sitt vun de Verwalten is in Phenix City.

## Historie

De Kreis is 1832 grünnt worrn.

## Demografie

Vun de 49.756 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 21.672 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 14.015 US-Dollar. 21.358 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 3.110 Minschen maakt. 19,58 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

3,97 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 2,02 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.

Vun de Vöröllern her sünd 56,69 % vun de Minschen Witte, 40,84 % Swarte, 0,36 % stammt ut Asien un 0,07 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,37 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,59 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,07 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,50 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* U.S. Census Bureau (engelsch)
RFID

**RFID**, dat steiht för *Radio Frequency Identification*. Dat is en System, dat Funk-Plitten bruukt, mit de een licht Saken, an de disse Plitten anbackt sünd identifizeren un finnen kann.

De Plitten hebbt en lütten Chip binnen, de en poor Daten spiekern kann. Nu kann een mit en speziell Leesgerät de Daten ut disse Plitten utlesen. Dat geiht över Funk un Leesgerät un Plitt mööt sik nich beröhren. Dat Leesgerät boot en elektromagneetsch Feld op un dör Indukschoon kriggt dat Plitt de Energie, dat dat en Antwoort an dat Leesgerät sennen kann. Vun alleen sennen köönt de Plitten meist nich.

Dat praktische an RFID is nu, dat een in de Logistik veel Opwand sporen kann. Nüms mutt mehr allens opschrieven, wenn nee Woren rinkaamt, dat reckt, wenn een mit dat Leesgerät över den Kraam langsgeiht un denn warrt allens vun alleen inleest un mit Reekners warrt allens afspiekert. Wenn wat rutgeiht, datsülve. Oder bi’t Inköpen mutt een blots noch mit’n Wagen an dat Leesgerät langsföhren un denn warrt de Pries glieks tohooprekent, ahn dat een allens op’t Band leggen un allens scannt warrn mutt.

Dat ganze hett aver nich blots Vördelen. Dat System warrt veel kritiseert, vun wegen dat nüms weet, ’keen allens de Plitten utleest. Wenn een inköfft hett un mit’n vullen Wagen ut’n Supermarkt rutkummt, denn bruukt dor blots een mit sien egen Leesgerät blangen de Döör stahn un he weet ganz fix, wat een allens köfft hett. Vun’n Datenschutz her is dat en groot Problem.
Mari El

**Mari El** is ene Republiek an de Wolga in Russland. Hööftstadt is Joschkar-Ola. De Republiek is för de Mari inricht worrn, wat en Volk is, dat ene finnougrische Spraak snackt. De Republiek is 23.400 Quadratkilometer groot un dor leevt 717.000 Lüüd. Vun disse Lüüd höört aver blots 43 Perzent to de Mari, 47 Perzent sünd Russen un de Rest sünd Tataren un vun annere Völker.
Zetta

**Zetta** is en Vörsülv (Präfix), de bi Maateenheiten – t.&nbsp;B. ok in dat SI-System – bruukt warrt. Dat Woort is vun dat italiensche *sette* afleidt, wat översett *söven* heet. Bi de Maateenheiten bedüd zetta een trilliardenmol dat Oorsprüngliche.
Zetta warrt mit den Bookstaven **Z** afkött. Dat warrt eenfach vör dat Eenheitenteken sett: T.&nbsp;B. is een Zettameter (1 Zm) een Trilliarden Meter (1.000.000.000.000.000.000.000 m oder ok 1021 m oder (103)7 m).
Metis (Maand)

**Metis** is de binnenste Maand vun den Planeten Jupiter, sowiet bekannt. De Maand weer 1979 vun den Astronom Stephen P. Synnott opdeckt worrn op Biller, welke de Ruumsond Voyager 1 maakt harr. Toeerst kreeg he de Beteken 1979 J&nbsp;3. Na de Titanin Metis ut de greekschen Mythologie is de Maand 1983 nöömt worrn.

## Ümloopbahn
Metis löpt nöög an den Jupiter noch binnen vun dat Ringsystem. Dormit warrt Metis to de Amalthea-Grupp rekend. Wohrschienlich is Metis ok en Born för de Partikels, de den Ring bildt. De Maand löpt noch binnen vun den geostatschoonären Bahnradius üm den Jupiter un is dorbi de starken Tiedenkräft vun den groten Planeten utsett. Wiel de Maand lütt noog is, warrt he vun disse Kräft nich tweireten, aver sien Ümloopbahn warrt jümmers wieter afsaken, bit he jichtenswann op den Jupiter stört. Vundaag hett he en middleren Afstand vun’n Planeten vun ungefäähr 127.969 km un bruukt vör een Ümloop 7 Stünnen 4 Minuuten un 48 Sekunnen.

De Maand liggt binnen vun de Roche-Grenz för fletig Maanden. D. h., en Saak op de Bavenflach vun Metis warrt vun de Gravitatschoon vun den Jupiter wegtogen. De Fluchtsnelligkeit vun 24,3 m/s gellt deswegen blots piel to’n Jupiter.

De Ümloopbahn hett en Exzentrizität vun 0,0012 un is dormit meist kreisrund. Gegen den Äquater vun’n Jupiter is se üm 0,8° kippt.

## Opbo un Egenschoppen
De Bavenflach vun Metis hett en Albedo vun 0,05 un is dormit bannig düster. De Dörmeter vun den Maand is ungefäähr 43 km. Vun wegen de Dicht, de bi 2,8 g/cm³ liggt, warrt vermodt, dat Metis to’n Halfpart ut Wateries un to’n annern Halfpart ut Silikat-Steen tohopensett is.
24. Mai

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 1565: De Osmanen fangt an un versöökt, Malta intonehmen. Se bescheet de Borg vun St. Elmo bit to’n 23. Juni.
* 1571 De Krimtartaren nehmt Moskau in un verbrennt de Stadt.
* 1943: Grootadmiral Karl Dönitz lett den U-Boot-Krieg in den Noordatlantik vunwegen de velen egen Verlusten afbreken.
* 1949: Dat düütsche Grundgesett warrt güllig.
* 1993: Eritrea verklaart sien Unafhängigkeit vun Äthiopien. Issayas Afewerki warrt de eerste Staatspräsident.
* 2005: Oskar Lafontaine trett ut de SPD ut.

### Kunst, Kultur un Bowarken
* 1956: In Lugano finnt de eerste Eurovision Song Contest statt.

## Boren
* 1819: Victoria Königin vun England († 1901)
* 1861: Johannes Gillhoff, plattdüütschen Schriever († 1930)
* 1875: Robert Garrett, US-amerikaansch Lichtathlet († 1961)
* 1884: Benjamin Markowitsch Blumenfeld, russisch-sowjeetsch Schachmeester († 1947)
* 1899: Suzanne Lenglen, franzöösch Tennisspelerin († 1938)
* 1901: Frank Signorelli, US-amerikaansch Jazz-Pianist un Komponist († 1975)
* 1919: Herbie Fields, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1958)
* 1931: Jim Clark, britsch Filmeditor un Speelbaas († 2016)
* 1941: Bob Dylan, US-amerikaansch Musiker, Lyriker un Nobelpriesdräger
* 1942: James Fraser Stoddart, britisch-US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger († 2024)
* 1943: Juhani Suutarinen, finnisch Biathlet
* 1948: James Cosmo, britisch Schauspeler
* 1956: Sean Kelly, irisch Radrennfohrer
* 1962: Ben Monder, US-amerikaansch Jazzmusiker
* 1972: Julian Radulski, bulgaarsch Schachspeler († 2013)
* 1973: Jill Johnson, sweedsch Singersch
* 1974: María Vento-Kabchi, venezolaansch Tennisspelerin
* 1987: Déborah François, belgische Schauspelersche
* 1989: Franziska Weber, düütsch Kanusportlerin

## Storven
* 1543: Nikolaus Kopernikus, düütschen Astronom (* 1473)
* 1848: Annette von Droste-Hülshoff, düütsche Schrieversche ut dat Mönsterland
* 1889: Hermann Kauffmann, düütsch Maler (* 1808)
* 1917: Heinrich Weltring, düütsch Bildhauer (* 1847)
* 1965: Denzil Best, US-amerikaansch Jazzmusiker und -komponist (* 1917)
* 1986: Yakima Canutt, US-amerikaansch Schauspeler un Stuntman (* 1895)
* 1987: Hermione Gingold, britisch Schauspelerin (* 1897)
* 1989: Hans Hansen Palmus, plattdüütschen Heimatdichter (* 1901)
* 2010: Anneliese Rothenberger, düütsch Opernsingerin (* 1926)
* 2013: Ed Shaughnessy, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1929)
* 2015: Heinz Wrobel, düütsch Feernsehjournalist un Nahrichtenspreker (* 1929)
* 2020: Jimmy Cobb, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1929)
Halit

**Halit** oder **Steensolt** is dat Mineral vun de cheemsch Verbinnen Natriumchlorid ut de Mineralklass vun de eenfachen Halogeniden. Halit kummt faken vör un kristalliseert in’t kuubsche Kristallsystem mit de Tosamensetten NaCl. Dorbi entstaht tomeist kuubsche (tardelförmig) Kristallen mit grootflachig, körnig un massige Eenheiten. Rein Halit ist ahn Klöör oder witt, wenn he bannig lütte Kristallen utbildt. Dör dat Inlagern vun Hämatit farvt sik de Kristallen root, bi’t Inlagern vun Limonit geel. Bimengden vun Toon oder Bitumen wiest Halit en graue bit brune Klöör. Gidderfehlers in’n Opbo veroorsaakt dör Överlagern vun Lichtstrahlen (Interferenz) en blau Klöör. Ünner UV-Licht wiest Halit en orange Fluroreszenz op.

Halit is en steenschapend Mineral, dat bestimmend an’n Opbo vun Steensolt-Lagersteeden bedeeligt is. Steensolt is en monomineralsch Steen, dat sik meist blots ut Halit tohopensett, afsehn vun lütte Bimengden vun annere Soltmineralen as Gips, Anhydrit, Sylvin oder annere.

## Historie
De Naam Halit is afleidt vun de greekschen Wöör άλας *Hals* un λίθος *Steen* (kiek ok bi Halogen)

Dat ut Salinen oder Soltstöck wunnen *Kaaksolt* is al siet de Antike en geern sehn Hannelswoor, de op de so nöömten Soltstraten vun de Afbosteeden in de Rebeten mit wenig Solt brocht weer. Dorüm harr Solt fröher deelwies en düchtigen Wiert un weer ok as *wittet Gold* betekend.

## Entstahn un Vörkamen
Halit kummt tomeist tostannen, wenn Seen mit Soltwater utdröögt. Dat entsteiht also dör Verdunsten un höhrt dorüm to de Evaporiten. Dordör kummt de massige, körnige Struktur tostannen. Halit liggt in aflagerte Schichten in’n Sediment vör, wonehm dat faken mit Gips un Anhydrit tohopen vörkummt. Steensolt-Aflagern, de deep afsackt sünd, verformt sik ünner den Druck faken to grote Strukturen, de denn as Soltstöck betekend warrt. Nicht so faken is Steensolt ok as Aflagern an Vulkanen oder Fumarolen to finnen as t.&nbsp; an’n Ätna un an’n Vesuv in Italien.

En bedüdend Steed för’t Winnen vun Solt is dat Salzkammergut in Öösterriek. Vun wegen sien Schöönheit is de Soltstock in’t poolsche Wieliczka beropen worrn. De gröttsten Soltkristallen weltwiet (>90 cm Kantenläng) sünd in de Kristallgrott in’n Schaubargwark Merkers/Döringen. Annere Öörd, wo dat Halit gifft, sünd t.&nbsp;B. Staßfurt, Heilbronn un Bernburg. In Noorddüütschland sünd vör allen Lünborg un Bad Sebarg bekannt vör Steensoltafbo.

## Verwennen
Steensolt warrt as ok dot künstlich wunnen Natriumchlorid as Kaaksolt to’n Eten, as Streisolt in de cheemsch Industrie oder ok in de Medizin verwennt. Solt hett dorüm en grote weertschoplich Bedüden.

Vör allen in Düütschland, Öösterriek, de USA un in Kanada warrt Steensolt ok vundaag noch in Bargwarken oder dör Laugen (Kavernen) wunnen. De Afbo in’t Salzkammergut is al bit in de Tiet vun de Kelten nawiest. Dat gröttste Steensoltbargwark is liggt ünner Heilbronn, wo de afbooten Kamern tohopen ca. 400 km lang sünd.

## Weblenken
Kundus

**Kundus**, (*ok: Kunduz, Qhunduz*) is de Hööftstadt vun de Provinz Kundus. Dor leevt up 8039 km² üm un bi 117.000 Minschen. 

Kundus liggt in'n Noordoosten vun Afghanistan in dat Kundusdal dicht bi de Grenz vun Tadschikistan. De Stadt is so wat bi 250 km af vun Kabul. Se liggt 397 m öber NN.

De Gegend vun Kundus is fruchtbor un een wunnert sik, wie gröön dat dor is. An dree Kanten vun dat Daal grenzt hoge Bargen direktemang an, an een Siet sünd se en beten wieter weg. Düsse Bargen sünd Utlöpers vun den Hindukusch. In Kunduz gifft dat en lüttjen Flegerhaben, de hett aber bi duchtige Gefechten oorntlich wat afkregen. 

As de Regeerung vun de Taliban in dat Johr 2001 afsett wurrn is, güng dat in Afghanistan los mit en international Insatz vun Militär. De International Security Assistance Force (ISAF) keem nah dat Land. As de Upgaven för de ISAF wieder wurrn weern un ok de Noorden vun dat Land dor nu mit tokeem, is in'n Januar 2004 de düütsche Bundeswehr in de Stadt inrückt. Bit an't Enn vun den Mai 2006 weern de düütschen Suldaten midden in de Stadt ünnerbröcht, in een Anlaag, de vördem de US-amerikaanschen Truppen tohören dö. Tosamen mit Suldaten ut Belgien, de Nedderlannen, Ungarn, Rumänien un de USA billt de Düütschen dor dat Provincial Reconstruction Team (PRT). Nu is de PRT in dat nee düütsche Lager bi den Flegerhaben ünnerbröcht. 

In Kunduz leevt in'e Hööftsaak Tadschiken un Usbeken. Vun den Anfang vun dat 20. Johrhunnert af an sund dor ok Paschtunen henkamen. Dor güngen de Afghanen bi, dat ganze Land in de Hannen vun de Paschtunen to bringen. Kundus is dat Zentrum vun de noordööstlichen Provinzen Kundus, Badakhshan, Baghlan un Tahhar.
Januar

De **Januar** (vun’t lat.: *ianua* „Döör“, „Togang“), ok as **Sneemaand** bekannt, is de eerste Maand in’n Gregoriaanschen Klenner. 

Oorsprünglich weer de Maand op Hochdüütsch **Jenner** oder **Jänner** nöömt, aver disse Beteken is vundaag blots noch in’n süüddüütschen Spraakruum begäng. Mit Grünnen vun’t Düütsche Kaiserriek 1871 weer disse Naam aver in Anlehnen an’t kloke Latiensch jümmer mehr torüch drammt.
 
In Öösterriek un de Swiez is Jänner aver noch de offizielle Naam vun den Maand.

De Januar hett 31 Daag un is na den röömschen Gott Ianus nöömt, de na de Saag twee Gesichter harr. Dat is en Anspelen op de Laag in’t Johr, vun de Tiet her: Mit een Gesicht keikt he in dat niege Johr, mit dat annere kiekt he torüch in dat ole.

Ole düütsche Beteken för den Maand sünd *Hartung*, *Iesmaand*, *Sneemaand* oder *Wintermaand*. De letzt Beteken dorvun weer in’n 8. Johrhunnert dör Karl den Groten inföhrt. In’n Oosten vun Europa weer fröher ok de Begreep *Wulfsmaand* begäng, as de Wülf denn jümmer Ranztiet hebbt un lichter to jagen weern.

In’n röömschen Klenner weer de Januar oorsprünglich de ölvte Maand. Aver mit Ümstellen vun’n Johresanfang vun März op Januar in’t Johr 153 v.Chr. weer denn de Ümbenennen na den röömschen Gott Ianus maakt.

De Januar fant jümmer mit den lieken Wekendag an as de Mai vun’t Vörjohr. In Schaltjohren ok mit den lieken Dag as de April un de Juli in’t glieke Johr. In normal Johren aver mit den lieken as de Oktober

Welke Week in Januar as de erste Klennerweek vun’t niege Johr tellt, hangt vun den 1. Januar af: Fallt de op en Maandag bit Dunnersdag, is dat na ISO 8601 al de eerste Klennerweek vun’t niege Johr, wiel de Week denn tomindst veer Daag in’t niege Johr hett.
Anchorage

**Anchorage** is ene Stadt un en Kreis (Borough) in’n US-Bundsstaat Alaska. Anchorage hett 291.826 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 4.398 km².

## Historie

De Kreis is 1975 grünnt worrn.

## Demografie

Vun de 260.283 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 143.350 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 25.287 US-Dollar. 144.409 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 46.240 Minschen maakt. 7,18 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

13,66 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 8,17 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn.

Vun de Vöröllern her sünd 72,23 % vun de Minschen Witte, 5,84 % Swarte, 5,55 % stammt ut Asien un 0,93 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 7,28 % sünd Nakamen vun Indianers. 2,19 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 5,98 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 5,69 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* Websteed vun de Stadt (engelsch)
* U.S. Census Bureau (engelsch)
Gleem

As **Gleem** betekend man en Egenoort vun Böverflachen, wenn de dat Licht goot torüchstrahlt un glimmert un blenkert. Dat kummt denn dorvun dat de Böverflach düchtig glatt is un de Unevenheiten dorop lüter sünd as de Bülgenläng vun dat sichtbor Licht. Disse Egenschop hebbt sünners Metallen un kristalline Mineralen. Dorüm is de Gleem ok en Egenschop, de sünners in de Mineralogie nauer ünnersocht warrt, bi’t Bestimmen un Künnig warrn vun Mineralen. Ünnerscheed warrt dor twüschen:

* Demantgleem (t.&nbsp;B. Linarit)
* Fettgleem (t.&nbsp;B. Malachit)
* Glasgleem (t.&nbsp;B. Quarz)
* Halfmetallgleem (t.&nbsp;B. Rudashevskyit)
* Kien- oder Wassgleem (t.&nbsp;B. Stolzit)
* Metallgleem (t.&nbsp;B. Hämatit)
* Pickgleem (t.&nbsp;B. Gleembruunkahl)
* Perlmuttgleem (t.&nbsp;B. Prehnit)
* Porzellangleem (t.&nbsp;B. Musselschalen)
* Siedengleem (t.&nbsp;B. Tigeroog)

Dat gifft ok en Reeg Mineralen, bi de dat Deel vun’n Naam is, as t.&nbsp;B. Koppergleem oder Bliegleem. Dor is dat ok en Henwies dorop, dat de Böverflach bi disse Mineralen ok en sünnern Gleem opwiest.
Streekklöör

De **Streekklöör** (oder ok blots kott *Streek*) betekend in de Mineralogie de Klöör, de dat Pulver vun en Mineral hett. Disse Egenschop kann hölpen, Mineralen to ünnerscheeden, de vun buten liek utseht.

Üm de Streekklöör to bestimmen warrt dat Mineral an en ruug witte Porzellanflach opdrückt un doran lang reven. Dat Pulver, wat dorbi afreven warrt hett för jedet Mineral en tyypsch Klöör, de mitünner ok ganz anners wesen kann as de Klöör vun dat Mineral sülvst. En Bispeel is dat Mineral Pyrit, dat golden glimmert un dorüm ok as *Kattengold* begäng is. Aver de Streek vun Pyrit is nich golden, man de is swatt as bi de meisten Ierzen

Bi idiochromaatsche Mineralen is de Streekklöör faken lieks de Mineralklöör. Bi allochromaatsche Mineralen dorgegen is se tomeist witt.

## Weblenken
Zensusrebeet Prinz-vun-Wales-Eiland/Ketchikan Butenland

Dat **Zensusrebeet Prinz-vun-Wales-Eiland/Ketchikan Butenland** is en Deel (Zensusrebeet) vun’n US-Bundsstaat Alaska. Dat Rebeet hett 5.559 Inwahners (Stand Zensus 2010) op 18.969 km².

## Demografie

Vun de 6.146 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 3.075 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 18.395 US-Dollar. 3.192 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 538 Minschen maakt. 11,98 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

4,81 % hebbt 2000 tohuus ’n annere Spraak as Engelsch snackt un 1,76 % vun de Inwahners sünd buten de USA boren worrn. Op 100 Mannslüüd kaamt na de Statistik 83,5 Froonslüüd.

Vun de Vöröllern her sünd 53,12 % vun de Minschen Witte, 0,15 % Swarte, 0,36 % stammt ut Asien un 0,05 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 38,68 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,50 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 7,14 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 1,74 % vun de Lüüd ansehn.

### Inwahnertall

## Weblenken

* U.S. Census Bureau (engelsch)
Timerio

**Timerio** is een up Tallen baseeren Planspraak, de 1921 van de Berliner Architekt Thiemer as reine Schriftspraak in de Apentlichkeit vörstellt wurrn is. Se sull bi de automaatsch Översetten van Spraken helpen. Elks Utdruck van en Spraak kreeg en Tall, de up de Dewey-Dezimalklassifikatschoon (DDC) van Melvil Dewey upboen de.

De hoochdüütsche Satz „Ich liebe dich“ wurrd in Timerio as Tallenkombinatschoon „1-80-17“ schreven.

## Literatur
Thiemer: *Timerio. Eine Zahlensprache*. Berlin 1921.
Pierre Degeyter

**Pierre Chretien Degeyter** (* 8. Oktober 1848 in Gent; † 26. September 1932 in Saint-Denis) weer een belgische Sozialist un Ledermaker. He hett de Musik för dat Arbeiterleed *Die Internationale* komponeert.

## Literatur
* Jaap van der Merwe: *Gij zijt kanalje! heeft men ons verweten.* Utrecht 1974, ISBN 90-229-7191-0, S. 350–353.
* Inge Lammel: *Am Montag nahm er das Lied mit in die Fabrik und sang es den Kollegen vor. Pierre Degeyter, Modelltischler, Komponist der „Internationale“.* In: *Eiserne Lerche. Hefte für eine demokratische Musikkultur.* Heft 4, Verlag pläne, Dortmund 1982.

## Weblenken