open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1532

## Wat passeert is
* 16. November: Francisco Pizarro un siene Lüde sett de Inka ehren Herrscher Atahualpa un den siene Mackers achter Trallen

## Boren
* 24. Juni: Edzard II. (Oostfreesland), ut dat Huus Cirksena, Graaf to Oostfreesland vun 1560 bit 1599

## Storven
* 19. Mai: Joachim Slüter, düütsch Geistlicher un Reformater (* üm 1490)
1533

## Wat passeert is
* De Spaniers ünner Francisco Pizarro nehmt dat Inka-Riek in Peru in un bringt de Inka ehren König Atahualpa an'e Siet
* De Reformator Guillaume Farel kümmt na Genf

## Boren
* 24. April: Willem van Oranje, nedderlannsch Staatsmann († 1584)
* 18. Mai: Johannes Caselius, düütsch Humanist un Philosoph († 1613)
* 7. September: Elisabeth I., Königin van England

## Storven
* 10. April: Friedrich I. (Däänmark), Hartog vun Sleswig-Holsteen-Gottorf, König vun Däänmark, Hartog vun Sleswig un Holsteen (* 1471)
* 6. Juli: Ludovico Ariosto, italieenschen Dichter in de Renaissance (* 1474)
* 29. August: Atahualpa, Herrscher in dat Riek vun de Inkas (* nah 1500)
1536

## Wat passeert is
* In de Act of Union warrt dat Förstendom Wales mit dat Königriek England ünner König Heinrich VIII. tohopenslaten
* De Rieksdag vun Däänmark beslutt, dat in dat Königriek Däänmark de luthersche Reformatschoon inföhrt weern schall
* De eerste Utgaav vun Johannes Calvin sien groot Lehrbook Institutio warrt rutgeven
* De Reformator Guillaume Farel besnackt Johannes Calvin, in Genf to blieven un dor för de Reformatschoon to arbeiden
* 19. Mai: Anne Boleyn, tweete Ehfro vun den engelschen König Heinrich VIII., warrt na en lögenhaftige Anklaag vunwegen Ehbruch un Hoochverraat en Kopp körter maakt
* De portugeesche Seefohrer Pedro Campos finnt as eersten Europäer de Insel Barbados in de Karibik.

## Boren
* 24. Februar: Clemens VIII., Paapst († 1605)

## Storven
* 19. Mai: Anne Boleyn, de tweede Fro vun König Heinrich VIII. vun England, warrt en Kopp körter maakt
1537

## Wat passeert is

## Boren
* 31. August: Arnold Mercator, düütsch Koortograph.

## Storven
* 14. August: Peter Swyn, en Baas vun de Buurnrepublik Dithmarschen (* 1480)
* 29. September: Jürgen Wullenwever, Börgermeester vun Lübeck vun 1533 bis 1535 (* 1492)
* 24. Oktober: Jane Seymour, Königin vun England un drüdde Fro vun Heinrich VIII. (* 1509)
* Hans Cranach, düütschen Maler (* um 1513)
1538

## Wat passeert is
* De Rieksacht warrt över de westfäälsche Stadt Minden utspraken
* Daniel vun Büren de Ole gifft Bott as Bremer Börgermeester
* De Raat vun de Stadt Genf sett de beiden Reformators Guillaume Farel un Johannes Calvin vor de Döör. He meent, de beiden harrn dat mit de Reformatschoon nu doch to dull dreven. 

## Boren

## Storven
1534

## Wat passeert is
* 13. Oktober: Alessandro Farnese warrt ünner den Naam Paul III. to'n Paapst wählt
* 3. November: Dat Parlament vun England nümmt de Akte öber dat Supremat an. Dor steiht in, dat de engelsche König tokümstig de Baas vun de nee Anglikaansche Kark ween schall
* Martin Luther sien vullstännig Bibelöversetten warrt to'n eersten Mal druckt
* Heinrich VIII. grünnt de Anglikaansche Kark
* Bremen warrt luthersch

## Boren
* Isaak Luria, Rabbiner un Kabbalist († 1572)
* 23. Juni: Oda Nobunaga, japaanschen Försten (Daimyō) un een vun de „Dree, de dat Land tohopenbröcht hefft“ († 1582)
* 1. Juli: Friedrich II., König vun Däänmark un Norwegen vun 1559 bis 1588 († 1588)
* 18. Oktober: Jean Passerat, franzöösch Schriever un Lyriker († 1602)

## Storven

* 25. September: Clemens VII., Paapst siet 1523 (* 1478)
1535

## Wat passeert is

* De Stadt Montreal in Kanada warrt grünnt
* August: De Stadt Genf slutt sik vunwegen dat Predigen vun Guillaume Farel an de Reformatschoon an 
* Altno warrt dat eerste Mol in en Oorkunn nömmt. 

## Boren

* 11. Februar: Niccolò Sfondrati, ünner den Naam Gregor XIV. Paapst vun 1590 bis 1591
* 3. Mai: Alessandro Allori, italieenschen Maler († 1607)
* 2. Juni: Leo XI., Paapst vun'n 1. April 1605 bis zum 27. April 1605 († 1606)

## Storven

* 5. März: Lorenzo Costa, italiensch Maler (* 1460)
1542

## Wat passeert is
* 14. Dezember: Maria Stuart wurrd schottsch Königin 
* Chile warrt anslaten an dat spaansche Viezkönigriek Peru.

## Boren
* 4. Oktober: Robert Bellarmin, röömsch Jesuit, Theoloog un Kardinal († 1621)
* 8. Dezember: Maria Stuart, Königin vun Schottland († 1587)

## Storven
* 14. Dezember: Jakob V., König vun Schottland (* 1512)
1543

## Wat passeert is
* 5. September: De Belagern von Nizza geiht to Enn. De franzööschen un verbündten törkschen Truppen treckt af
* 26. September: Dat Neddergericht wurrd in Bremen inricht.

## Boren

## Storven
* 24. Mai: Nikolaus Kopernikus, Astronom (* 1473)
1544

## Wat passeert is
* Daniel vun Büren de Junge warrt Bremer Börgermeester

## Boren
* 11. März: Torquato Tasso, italiensch Dichter († 1595)

## Storven
* 12. September: Clément Marot, franzöösch Dichter vun den Psalter vun Genf (* 1495)
* Daniel vun Büren de Ole, Bremer Börgermeester (* vör 1460)
1545

## Wat passeert is
### Politik
#### Amerika
* 10. April: De spaanschen grünnen de Sülverbargbostadt Potosí.

#### Europa
* 22. April: Na Ludwig X. sien Dood folgt em sien Broder Wilhelm IV. as Hartog vun Bayern. 
* 12. Juni: Karl III. folgt sienen verstorven Vader Franz I. as Hartog vun Lothringen un Mercœur. De Regentschop övernimmt sien Modder Christina vun Däänmark. 
* 9. November: Na den Dood vun Pietro Lando warrt Francesco Donà  Doge vun Venedig. 

### Kultur
#### Literatuur
* Baskische Literatur: En Gedichtband vun de Paster Bernat Etxepare (Bernard d'Echepare). Dat Book is dat eerste Book op Basksch. 

### Sport
* De Englänner Roger Ascham schrivt den *[[Toxophilos]]*, enen Text över dat Bagenscheten

### Religioon
* 13. Dezember: Dat Konzil vun Trient, dat Paul III. inberopen harr, begünnt. 
* In Wittenbarg kümmt de letzte Uutgaav vun de Lutherbibel ruut, an de Martin Luther noch sülvst mitarbeidt het. 
* Papst Paul III. grünnt dat Bischopdom Quito. 

### Katastrophen
* 19. Juli: Bi de Seeslacht in de Solent geiht, dat engelsche Kriegsschipp *[[Mary Rose]]* vör Portsmouth ünner

## Boren

* 2. Februar: Christoph vun Loß, köörsassischen Hoffmarschall, Riekspenningmeister vun de Over- un Neddersassischen Riekskreis († 1609)
* 2. Februar: Nikolaus vun Reusner, düütschen Jurist († 1602)
* 18. März: Julius Echter vun Mespelbrunn, Förstbischop vun Würzburg un Hartog in Franken († 1617)
* 25. März: Johann der Jüngere, Hartog vun Sleswig-Holsteen-Sonnerborg († 1622)
* 2. April: Elisabeth vun Valois, Königin vun Spanien († 1568)
* 15. April: Karl II., Hartog vun Münsterberg un Oels († 1617)
* 28. April: Yi Sun-sin, koreaansch Admiral († 1598)
* 30. April: Cornelis Fransz. de Witt, holländsch Politiker († 1622)
* 1. Mai: Franz Junius der Ältere, reformeerten Theoloog († 1602)
* 1. Mai: Neidhardt vun Thüngen, Förstbischop vun Bamberg († 1598)
* 22. Mai: Karl Christoph, Hartog vun Münsterberg († 1569)
* 23. Juni: Johannes Dinckel, düütschen evangeelschen Theoloog († 1601)
* 8. Juli: Don Carlos, spanschen Infant, Söhn vun König Philipp II. († 1568)
* 7. September: Eitel Friedrich IV., Graaf vun Hohenzollern-Hechingen († 1605)
* 10. September: Otto vun Grünrade, evangeelsch-reformeerten Karkenpolitiker († 1613)
* 15. Oktober: Elisabeth vun Anhalt, Abtiss vun Gernrode un Frose, Gräfin vun Barby († 1574)
* 27. Oktober: Melchior Junius, düütschen Rhetoriker un Humanist († 1604)
* 2. November: Ernst Ludwig, Hartog vun Pommern-Wolgast († 1592)
* 11. November: Kaspar vun Fürstenberg, köörkölnische Drost un Kurmainzer Amtmann, Landdrost († 1618)
* 23. November: Heinrich Maius, düütschen evangeelsch Theoloog († 1607)
* 7. Dezember: Heinrich Stewart, Lord Darnley, Ehmann vun Maria Stuart († 1567)

### Ahn bekannt Datum

* Aaron ben Abraham ben Samuel Ibn Chajjim, jüüdschen Gelehrten († 1632)
* Cornelis van Aerssen, nedderländschen Staatsmann, Diplomaat un Jurist († 1627)
* Heinrich Bünting, düütschen evangeelsch Theoloog un Chronist († 1606)
* John Gerard, engelsch Chirurg un Botaniker († 1612)
* Mary Grey, engelsche Eddeflro, Süster vun Jane Grey († 1578)

## Storven
1546

## Wat passeert is

## Boren
* 14. Dezember: Tycho Brahe, däänsch Astronom († 1601)

## Storven
* 18. Februar: Martin Luther, düütsch Reformater (* 1483)
1547

## Wat passeert is

## Boren
* 14. September: Johan van Oldebarnevelt, nedderlannsch Staatsmann († 1619)
* 5. Dezember: Ubbo Emmius, freesch Historiker († 1625)

**Ahn bekannt Datum:**
* Thomas Tesdale, engelschen Molter († 1610)

## Storven

* 2. Dezember: Hernán Cortés, spaansch Konquistador, het de Atzteken veröverd (* 1485)
1539

## Wat passeert is
* Johannes Calvin gifft in Straßborg en eerste Utgaav vun den latern Psalter vun Genf rut. De Texten sünd vun Clement Marot un vun em sülms. 

## Boren
* 3. September: Oswald Gabelkover, Dokter, Heraldiker un Historiker († 1616)

## Storven
1540

## Wat passeert is
* 28. Juli: Thomas Cromwell, de engelsche Kanzler un Middelsmann vun de veerte Fru vun Heinrich VIII. warrt wegen Ketteree un Hoochverraat veroordeelt un hinricht. Heinrich VIII. heiraat an’n lieken Dag sien föffte Fru Katharina Howard.
* De Reformator Johannes Calvin heiraat in Straßburg de Wittfro Idelette de la Bure
* De franzöösche Musiker Claude Goudimel maakt in Rom en Musikschool up

## Boren

## Storven
* 22. Juli: Johann Zápolya, Först vun Sevenbörgen.
1548

## Wat passeert is
* Theodore de Beze geiht bi un övernümmt de Arbeit an den Psalter vun Genf

## Boren

## Storven
1549

## Wat passeert is

## Boren
* 17. Januar: Octavianus Secundus Fugger, düütsch Hannelsherr († 1600)

## Storven
* 10. November: Paapst Paul III., Paapst vun 1534 bis 1549 (* 1468)
1550

## Wat passeert is

* 7. Februar: Giovanni Maria Ciocchi Del Monte wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück de Naam Julius III.
De Stadt Helsinki is gründ wurrn.

## Boren
**Üm 1550 boren:**
* Johann Balhorn, lüübschen Bookdrucker († üm 1604)

## Storven
1551

## Wat passeert is
* Januar: De Feldtog vun Tlemcen in Algier fangt an.  
* Juli: Paapst Julius III. fangt an Mirandola to belagern. He dat Fast man nich innehmen.  
* Juni: De Krieg vun Parma geiht los.  
* 27. Juni: Dat Edikt vun Châteaubriant warrt in Frankriek ruutgeven, dat streng verbeden deit de Bibel to översetten  

## Boren
* 2. Mai: William Camden, engelschen Historiker un Herald († 9. November 1623)  
* 19. September: Henrik III., franzööschen König († 2. August 1589)  
* 26. Oktober: Charlotte de Sauve, franzöösche Hoffdaam († 1617)  

## Storven
* 4. Februar: Johann V., düütsch Först (* 1504)  
* 28. Februar: Martin Bucer, düütsch Reformater (* 11. November 1491)  
* 6. April: Joachim Vadian, swiezer Humanist (* 1484)  
* 8. April: Oda Nobuhide, japaanschen Daimyō (* 1510)  
* 8. Mai: Barbara Radziwiłł, Königin vun Polen (* 1520)  
* 17. Mai: Shin Saimdang, koreaansche Schrieverin un Molerin (* 1504)  
* 18. Mai: Domenico Beccafumi, italieensch Moler (* 1486)  
* 24. Juni: Karl II. vun Croy, niederlandschen Hartog (* 1522)  
* 13. Juli: John Wallop, engelschen Soldaat un Diplomat (* üm 1490)  
* 14. Juli: Henry Brandon, 2. Duke of Suffolk, engelschen Adeligen (* 1535)  
* 26. August: Margareta Leijonhufvud, swerdsche Königin (* 1516)  
* 30. September: Ōuchi Yoshitaka, japaanschen Daimyō (* 1507)
1552

## Wat passeert is

## Boren
* 19. Februar: Melchior Khlesl, Wiener Bischop, Kardinal un Kanzler vun dat Hillige Röömsche Riek unner Kaiser Matthias († 1630)
* 18. Juli: Rudolf II., Kaiser vun dat Hillige Röömsche Riek vun Düütsche Natschoon ut dat Huus Habsborg († 1612)
* Petrus Plancius, nedderlannschen Theologen, Astronom un Kartograph († 1622)

## Sturben
* 11. Dezember: Paolo Giovo, italieenschen Humanisten (* 1483)
1553

## Wat passeert is

## Boren

## Storven
* 19. Februar: Erasmus Reinhold, düütsch Astronom un Mathematiker (* 1511)
* 10. April: Friedrich I., König von Däänmark un Norwegen von 1523 bit 1553 (* 1471) 
* 16. Oktober: Lucas Cranach de Öllere, düütsch Maler un Tekner (*1472)
1554

## Wat passeert is
* 25. Juli: Hochtied twuschen Königin Maria I. vun England un denn latern spaanschen König Philipp II. in Winchester. Düsse Hochtied schall Swung in den Versöök bringen, England wedder ind en Schoot vun de Röömsch-kathoolsche Karken torüch to föhren.

## Boren

## Sturven
1555

## Wat passeert is
* 9. April: *Marcello Cervini* wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück de Naam Marcellus II.
* 23. Mai: *Gian Pietro Carafa* wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück de Naam Paul IV.

## Boren
* 27. Dezember: Johann Arndt, düütsch Theoloog († 1621)

## Storven
* 23. März: Julius III., Paapst (* 1487)
* 1. Mai: Marcellus II., Paapst (* 1501)
1557

## Wat passeert is
* De Kurpalz warrt reformeert
## Boren
* 24. Februar: Matthias, Kaiser vun dat Hillig Röömsch Riek vun Düütsche Natschoon († 1619)
* Giovanni Gabrieli, italieensch Komponist († 1612)

## Storven
* 22. August: Andreas Ebertus, düütsch Theoloog (* 1479)
* 1. September: Jacques Cartier, bretoonsch Seefohrer un Opdecker (* 1491)
1558

## Wat passeert is
* 7. Januar: England wurrd de Stadt Calais an Frankriek los. 
* De Reformator Théodore de Bèze kümmt na Genf un blifft dor vun nu af an. 

## Boren
* um 1558 rüm: Giovanni Bassano, veneziaanschen Musiker un Komponist ut de Tied vun de Renaissance († 1617)

## Storven
* 20. April: Johannes Bugenhagen, düütsch Reformater ut Pommern (* 1485)
* 21. September: Karl V., Kaiser vun Spanien un vun dat Hillig Röömsch Riek vun Düütsche Natschoon (* 1500)
1559

## Wat passeert is
* 25. Dezember: Giovanni Angelo Medici wurrd to'n Paapst wählt un gifft sück de Naam Pius IV.

## Boren
* 30. April: Johan Tserclaes Graf vun Tilly, kathoolsch Feldherr in den Dartigjöhrigen Krieg († 1632)
* In de Letzte Fehd winnt en Heer vun 18.000 Dänen un Holsteeners över bi 12.000 Dithmarschers. De Free Buernrepubliek Dithmarschen gifft dat vun dor af an nich mehr. 

## Storven
* 10. Juli: Heinrich II., König vun Frankriek
* 18. August: Paul IV., Paapst (* 1476)
* Nikolaus Krage, Reformater vun Minden
1560

## Wat passeert is
* De franzöösche Komponist Loys Bourgeois geiht na Paris. He harr bi den Psalter vun Genf mitmaakt, man nu wennt he sik wedder na de Röömsch-kathoolsche Kark to
* de Zirienjen weert vun den kaiserlichen Gesandten Ogier Ghislain de Busbecq ut Konstantinopel na Wien henbröcht.

## Boren
* 13. März: Willem Ludwig vun Nassau-Dillenborg, Greve vun Dillenborg un Stattholler vun de nedderlannschen Provinzen Freesland, Grunneng, Drenthe un Oaveriessel († 1620)
**Ahn bekannt Datum:**
* Anton Praetorius, düütsch Paster, reformeerten Theoloog un Schriever († 1613)
* Robert Abbot, engelschen Geistlichen († 1618)

## Storven
* 19. April: Philipp Melanchthon, düütsch Philoloog, Philosoph, Humanist, Theoloog, Lehrbookschriever, neelatiensch Dichter un Reformater (* 1497)
1561

## Wat passeert is

## Boren

## Storven
* 31. August: Pierre Davantès, franzöösch Humanist un Komponist vun den Psalter vun Genf (* 1525)
* nah 1561: Loys Bourgeois, franzöösch Komponist (* 1510)
1563

## Wat passeert is
* König Philipp II. vun Spanien lett den Grundsteen leggen för dat Slott El Escorial bi Madrid. Dor warrt mehr as twintig Johr an boot
* März: In de Kurpalz warrt unner de Regeerung vun Kurförst Frederik III. de Heidelbarger Katechissen rutbrocht.

## Boren
* 4. September: Wanli, chineesch Kaiser ut de Ming-Dynastie.
* John Dowland, engelsch Komponist un Lutenspeler († 1626)

## Storven
1

## Wat passeert is
* 1. Januar: Eerste Dag vun den christlichen Klenner, Anfang vun dat 1. Johrhunnert nah Christus 

### Politik

#### '''Röömsch Riek'''
* Augustus ünnerdeelt dat Röömsche Riek in 14 Regionen, richt een staan Heer op un verminnert de Tall Legionen vun 50 op 25. Tohoop mit de Hülpvölkers het dat Riek nu an de 300.000 Suldaten. 
* Augustus boot de Prätorier-Gaard uut 
* Gaius Caesar övernimmt den Böverbefehl över de Armeen in Armenien. Publius Sulpicius Quirinius warrt sien militäärschen Berader. 
* Augustus maakt Ariobazanes II. to'n König vun Armenien.

#### Asien

* De Skyto-Parther vernicht dat indische Sakenriek.
* Heraios warrt König vun Kuschana.
* De nabatääsche König Aretas Phlipatris freet Huldu.
* De chineesche Kaiser Han Pingdi folgt sienen Vörgänger Ai op den Kaiserthrron.

### Kultuur

* Ovid schrifft siene Metamorphosen. (oder 3 n.&nbsp;Chr.)

## Boren

**Üm dat Johr 1**

* üm 1: Sextus Afranius Burrus, röömschen Prätorianerpräfekt († 62 n. Chr.)
* üm 1: Lucius Annaeus Seneca, röömschen Staatsmann, Philosoph un Natuurforscher († 65 n. Chr.)
* üm 1: Nikanor, Diakon vun de christliche Gemeen in Jerusalem († üm 76 n. Chr.)
* üm 1: Shi, chineesche Kaiserin
* üm 1: Stephanus, Diakon vun de christliche Gemeen in Jerusalem († üm 36 oder 40 n. Chr.)

**Anmarksel:**  Dionysius Exiguus (üm 470–540) bereken dat Jaar 1 as dat Johr in dat Jesus vun Nazaret op de Welt keem.

Vundaag is de Annaam dat Jesus twüschen 7 un 4 v.&nbsp;Chr boren wurr.
2

## Wat passeert is

### Politik

#### Röömsch Riek

* Tiberius Claudius Nero, de verbannt worrn weer, draff nadem dat he sik vun Augustus siene Dochter Iulia scheden harr, wedder as eenfachen Börger na Rom torüggkamen.
* Kaiser Augustus givt den Opdrag in Fano een Stadtdoor optorichten, dat ook vundaag noch in de Stat steiht.

#### Lüttasien

* De parthische König Phraatakes und Gaius Caesar Vipsanianus, sluut op een Bankett an’n Euphrat enen Freden.

#### Oosatsien
* In dat Kaiserriek China weert to'n eersten Mal de Minschen tellt. Dor kümmt bi rut, dat 57 Million Lüde in dat Land leevt
## Boren

* Deng Yu, chineeschen Generaal un Staatsmann († 58)

## Storven

* Lucius Caesar, Augustus sien annahmen Söhn (* 17 v. Chr.)
* Marcus Lollius, röömschen Poltiker
3

## Wat passeert is

### Politik

#### Röömsch Riek

* De röömsche Senat verlängert dat *[[imperium proconsulare]]* vun Augustus. Eerst Tiberius kreeg dat Privileeg tiedlevens.

#### Germanien
* De Först Marbod vun de Markomannen bringt in sien Riek Döringen de Völker vun de Hermunduren, Quaden, Langobarden un Semnonen ünner een Hood.

## Boren

* Ban Biao, chineeschen Historiker und Beamten vun de Han-Dynastie († 54)
* Geng Yan, chineeschen Generaal vun de Han-Dynastie († 79)
* Tiberius Claudius Balbilus, röömschen Politker un Astroloog († 79)

## Storven
* Bao Xuan, chineeschen Politiker vun de Han-Dynastie
; Üm dat Johr 3
* Gaius Marcius Censorinus, röömschen Kunsel
4

## Wat passeert is

### Politik

#### Röömsch Riek
* 21. Februar: Gaius Caesar, de designeert Nafolger vun Augustus, warrt bi dat Belagern vun de Artagira in Armenien verwunnt un blivt opn Weg na Huus dood 
* 26. Juni: Tiberius un Agrippa Postumus weert vun Augustus as Söhns annahmen
* Tiberius kriggt dat Överkummando in Germanien un geiht mit sien Suldaten öber de Werser 
* De Brukterers un de Cheruskers böögt sik ünner de Regeern vun Rom

#### Asien
* Namhae Chachaung warrt König vun Silla
* Orodes III. ut de Arsakiden ehr Huus warrt Herrscher vun Parthien

## Boren
;Ahn bekannt Datum
* Daemusin, koreaansch König vun Goguryeo († 44)
* Publius Quinctilius Varus de Jüngere, röömschen Aristokraat († 27)

## Storven
* 21. Februar: Gaius Caesar, öllsten Söhn vun Marcus Vipsanius Agrippa. He scholl an un for sik den Kaiser Augustus up’n Thron folgen (* [20 v. Chr.)
* [26. Juni: Ariobarzanes II., armeensche König ünner dat Röömsche Riek (* 65 v. Chr.)
; Ahn bekannt Datum
* Bak Hyeokgeose, König vun Silla
* Phraatakes, Herrscher vun de Parther ehr Riek
; Üm dat Johr 4
* Gaius Marcius Censorinus, röömschen Kunsel
5

## Wat passeert is
* Tiberius sleiht de Langobarden an de Münnen vun de Elv
* Germanicus heiraat Agrippina de Öllere

## Boren
* Üm 5: Paulus vun Tarsus, Apostel († 64 oder 67)
* üm 5: Aristobulos vun Chalkis, König vun Lüttarmenien (* üm 74)

## Storven
6

## Wat passeert is
* In Rom warrt anfungen mit den Boo vun de Concordia ehren Tempel. Fardigstellt is de in dat Johr 10
* In Pannonien brickt en Upstand gegen dat Röömsch Riek ut. Eerst in dat Johr 9 warrt de vun Rom dalslahn

## Boren

## Storven
7

## Wat passeert is
* Varus warrt Statthöller in Germanien
* De Illyrer sünd upsternaatsch un maakt en Revolt gegen Rom
## Boren

## Storven
8

## Wat passeert is
* Ovid warrt vun Augustus nah Tomis (hüdigendags Constanţa) an de Swarte See stüürt un mutt dor in’t Exil leben
* Judäa kümmt ünner de Upsicht vun een röömschen Landpleger

## Boren

## Storven
9

## Wat passeert is
* Varus sien Slacht an'n Osning oder bi Kalkreese
## Boren
* 17. November: Vespasian, röömschen Kaiser († 79)

## Storven
Dirk Kempthorne

**Dirk Arthur Kempthorne** (* 29. Oktober 1951 in San Diego, Kalifornien) is en US-amerikaansch Politiker.

Kempthorne hett 1975 sien Studium vun de Politikwetenschapen an de University of Idaho afslooten. He weer Börgermeester van Boise van 1986 an. 1993 bit 1999 weer de Republikaner Liddmaat van de US-Senat un 1999 is he denn Gouverneur van Idaho wurrn. An 26. Mai 2006 is he to’n Binnenminister van de USA wählt wurrn un as Gouverneur torüch treden. 

Mit dat Enn' vun de Präsidentschap vun George W. Bush is ok Kempthorne in' Januar 2009 ut de Regeeren utscheeden.
Amalie Schoppe

**Amalie Schoppe** (* 9. Oktober 1791 in Borg op Fehmarn; † 25. September 1858 in Schenectady, NY) weer een düütsche Schrieversche, de ok ünner de Pseudonyme *Adalbert von Schonen*, *Amalia* und *Marie* schreeven het. 

## Biographie

Amalie Schoppe is de Dochter vun den Doktor Friedrich Wilhelm Weise. As ehr Vadder 1798 dodbleven is, keem se to ehren Unkel na Hamborg. 1802 hett ehr Mudder den Kopmann Johann Georg Burmeister heirad. In ehr Jugendtied hett Amalie Schoppe Spraken und Medizin lehrt.

1814 hett se mit den Affkat F. H. Schoppe ehr Plünn tosamen smeten un em dree Söhn schenkt. 15 Johr later is ehr Mann dodblieven und se mütt vun de Schrieveree leeven. Amalie Schoppe hett bummelig 200 Böker schreeven. Vun 1827 bit 1846 hett se de *Pariser Modeblätter* herutgeven. 

1851 is Schoppe na een vun ehr Söhn na Amerika trocken un is in New York storben, as se 66 Johr old weer. 

## Böker

**Die Auswanderer nach Brasilien oder die Hütte am Gigitonhonha; nebst noch andern moralischen und unterhaltenden Erzählungen für die geliebte Jugend von 10 bis 14 Jahren*, Amelang, Berlin 1828 (Digitalisat)

## Literatur

* Beate Mitterer: *Der historische Roman von Schrifstellerinnen der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts. Darstellung und Bewertung von Geschichte in den historischen Romanen von Wilhelmine von Gersdorf, Karoline Pichler und Amalie Schoppe.* Univ. Dipl.-Arb., Innsbruck 2004. 
* Kurt Schleucher: *Das Leben der Amalia Schoppe und Johanna Schopenhauer.* Turris-Verl., Darmstadt 1978. ISBN 3-87830-009-3

## Lenk

* Bökerer von un öwer Amalie Schoppe in de Staatsbibliothek in Berlin
Fehmarnbelt

De **Femernbelt** (däänsch: *Femern Bælt*) is een bummelig 18 Kilometer breed Waterstraat twischen Lolland un Fehmarn in de westliche Oostsee. He is de Seeweg vun den Groten Belt un de Kieler Bucht na de middelste Oostsee. De Fehmarnbelt is 20 bit 30 Meter deep un hett keen Tidenstroom.

## Fährverkehr twischen Düütschland und Däänmark
De Femernbelt ward dörchquert vun de Vagelfluglinie Puttgorn - Rødby. De Fähr bruukt för een Streck 45 Minuten. De Regerungen in Berlin un Kopenhagen öwerleggt, een niege Brüch von Femern na Lolland to boon, de sogenannte Fehmarnbelt-Querung. Ünner de Ümweltschützer ward dat Projekt aflehnt. 

## Tausommenarbeit över’n Femernbelt
http://tychsen.homepage.t-online.de/femb/deutsch.htm

## Schippünnergäng op’n Femernbelt
* 21. Juli 1932 Schoolschipp Niobe

## Weblinks
* Informeer di över de Brüch (düütsch)
Scharwenzel

**Scharwenzel** is en fehmarnsch Kortenspeel för veer, söss oder acht Lüüd, de twee Parteien bilden doot („Ji“ un „Wi“). Bi düsse Speel ward de Stiche tellt. An Enn hett de Partei wunnen, de de meiste Foden sammelt hett. 
* Een kriggt en Foden, wenn een 24 Punkte sammelt hett (allerdings kann sik de akraate Regel vun Dörp to Dörp ünnerscheden).
* Een kriggt en Foden mit en Haken, wenn een in en Speel all Stiche makt („Tout“. Dann gifft dat för all Speler en Schnaps.).
* Een kriggt en Foden mit’n Dack drop („Petersdörper“), wenn de anner Partei keen Punkt un du sülms 24 Punkte kregen hest. 

Natürle dörfst du diene Mitstrieder nich verraden, weke Korten du hest. Ut düssen Grund sitt linkerhand un recherhand ümmer twee Speler vun de Gegenpartei. Awer du dörfs Schnacks maken wie „Een Hart hett jeder!“ un op düsse Wies en Teken för dien Mitspeler geven, dat he Hart utspelen schull. 

## Wert vun de Korten
Trümpf: Krüüzdaam, Trumpfsöben, Pikdaam, Krüüzbube, Pikbube, Hartbube, Karobube, Trumpf-Ass, -König, (-Daam,) -Teihn, -Negen, -Acht

## Utdrücke
* „Basta“ - de Pikdaam, de drittgröttste Speelkoort
* „beter“ - en Speel warrt in Krüüz anseggt
* „Buck“ - en Speel geit ünentscheeden ut
*in  „echt“ - en Speel warrt in Krüüz speelt
* „Macker“ - de Mitspeeler vun ehr eegen Partei
* „Nillje“ - de Trumpfsöben, de tweettgröttste Speelkoort
* „Petersdörper“ - En Runn geit toenn, ahn dat de ünnerlegen Partei ok blot een Punkt haalt harr
* „Olsch“ - de Krüüzdaam, de gröttste Speelkoort
* „Spedilje“ - ok en Naam för de Krüüzdaam
* „Tout“ - en Partei haalt in een Speel all Stich
11

## Wat passeert is
* Tiberius is mit sien Armee in Germanien ünnerwegens. He bringt den Krieg in dat Land vun sien Fienden un sleiht all Germanen, de gegen em angaht. Sunner Verlusten kehrt he later in dat Winterlager torüch.
## Boren

## Storven
12

## Wat passeert is
* Annius Rufus warrt Präfekt vun Judäa 
* Ovid schrifft en Breef ut sien Exil an de Swarte See
* Germanicus un Gaius Fonteius Capito weert röömsche Konsuln
* Quirinius kümmt ut Judäa torüch un warrt Ratgever vun den latern Kaiser Tiberius 
* In't Riek vun de Parthers lööst Artabanos III. (12–38) Vonones I. (7–12) af

## Boren
* 31. August – Caligula, röömschen Kaiser

## Storven
13

## Wat passeert is
* Röömsch Riek: Germanicus kriggt vun Kaiser Augustus dat Kummando öber de röömschen Truppen in Germanien
* De röömsche Goldmünt Aureus warrt allerwegens in'e Welt as oorntlich Middel to'n Betahlen ankeken

## Boren

## Storven
14

## Wat passeert is
* Tiberius Claudius Nero warrt Kaiser vun dat Röömsche Riek (bit 37)
* In de *Consecratio Augusti* warrt verklaart, dat de vörmalige Kaiser Augustus nu as en Gott gellen schall 
* Germanicus treckt ut gegen de Germanen

## Boren

## Storven
* 19. August: Augustus, röömischen Kaiser (* 63 v. Chr.)
* Agrippa Postumus, Augustus sien Enkelsöhn
* Vitruv, röömschen Architekten un Schriever (* üm un bi 55 v. Chr.)
* Julia, Augustus sien Dochter
15

## Wat passeert is
* Dat „Sülvern Tietöller“ in de röömsche Literatur fangt an (bit 117)
* Germanicus sien Suldaten neiht Mattium in'n Dutt. Dat weer de Hööftoort vun den germaanschen Stamm vun de Chatten

## Boren
* 6. November: Agrippina de Jüngere, se hett Köln grünnt († 59)
* Vitellius, röömschen Kaiser († 69)

## Storven
18

## Wat passeert is
* Tiberius un Germanicus sünd röömsche Konsuln.
* Arminius sleiht dat Riek vun de Markomannen ünner Marbod in'n Dutt
* Kaiphas warrt Hoge Priester in Jerusalem

## Boren

## Storven

* Ovid, röömschen Dichter (villicht ook 18 n. Chr. ,  * 43 v. Chr.)
19

## Wat passeert is
### Politik und Weltgeschehen
* De Hermunduren ehr König Wibilo verjaagt Katwalda, de Marbod as König vun de Markomannen up den Throon folgt weer. De Hermunduren nehmt dat Riek vun de Markomannen in Böhmen in

## Boren

## Sturben
* 10. Oktober: Germanicus, röömschen Feldherr (* 15 v. Chr.)
21

## Wat passeert is
* In Gallien gifft dat to'n lesten Mol Upstänn tegen dat Röömsche Riek. Toeerst weert de Andecavers un de Turonen upsternaatsch, later de Treverers un de Haeduers unner de Adeligen Julius Florus un Julius Sacrovir

## Boren

## Sturben
* Publius Sulpicius Quirinius, röömischen Gouverneur vun Syrien (* 51 v. Chr.)
* Arminius, Först vun de Cheruskers (* üm un bi 16 v. Chr.)
22

## Wat passeert is
* Gaius Sulpicius Galba warrt Konsul.
* China warrt vun nu af an vun dat Huus Han regeert

## Boren
* Valeria Messalina, drüdde Ehfroo vun den Kaiser Claudius

## Storven
23

## Wat passeert is

## Boren
* Plinius de Öllere, röömschen Gelehrten (†79)

## Storven
* 23 oder 26: Strabon ut Amaseia, greekschen Historiker un Geograph (* üm un bi 63 v. Chr.)
* Drusus de Jüngere, Söhn vun Tiberius (* üm un bi 15 v. Chr.)
* Wang Mang, Kaiser vun China
17

## Wat passeert is
* De Markomannen ünner jem ehren König Marbod fangt en Krieg an gegen de Cheruskers ünner de ehren Baas Arminus
* Ephesus in Lüttasien geiht bi en Eerdbeven heel un dell to Dutt

## Boren

## Storven
* üm un bi 17: Titus Livius, römschen Historiker un Schriever (* 59 v. Chr.)
* üm un bi 17: Ovid (Publius Ovidius Naso), röömschen Dichter (* 43 v. Chr.)
16

## Wat passeert is
* Germanicus kümmt mit sien Suldaten bit an de Werser. Bi Idistaviso kümmt dat to en Slacht gegen den germaanschen Baas Arminius. Later gifft dat noch en Slacht bi den Wall vun de Angrivariers. De Römers könnt dat free Germanien nich innehmen un versöökt dat vun nu af an ok nich mehr
* Lugdunum (Lyon) warrt de Hööftoort vun de dree Bezirken vun Gallien, de nee indeelt wurrn sünd

## Boren

## Storven
24

## Wat passeert is
* De Krieg vun dat Röömsche Riek gegen Numidien un Mauretanien geiht to Enn
* Servius Cornelius Cethegus un Lucius Visellius Varro weert Röömsche Konsuln
* Charmides warrt Archon vun Athen
* König Yuri stiggt up den Throon vun Silla
* In Karthago kümmt dat Enn vun dat Huus Masinissa 
* Philo verklaart, dat dat Ole Testament Gott sien ewig Gesetz is

## Boren

## Sturben
25

## Wat passeert is
* Jesus vun Nazaret warrt vun Johannes den Döper in den Jordan-Stroom döfft. He tridd to'n eersten Mol as en Prediger up

## Boren

## Sturben
* Aulus Cremutius Cordus, röömschen Historiker un Schriever
* Lucius Domitius Athenobarbus, röömschen Konsul un Politiker
26

## Wat passeert is
* Pontius Pilatus warrt Präfekt (Statthöller) vun Judäa
## Boren

## Storven
* 26 oder 23: Strabon, greekschen Historiker un Schriever
27

## Wat passeert is
* Tiberius geiht ut Rom weg un treckt sik nah Capri torüch
* In Fidenae, nöördlich von Rom, stört en Amphitheater vull Minschen tosamen. 50.000 Lüde kaamt do bi üm oder kaamt to Schaden

## Boren

## Sturben
28

## Wat passeert is
* Upstand vun de Fresen gegen dat Röömsche Riek

## Boren

## Sturben
* Julia, Dochter vun Marcus Vipsanius Agrippa un Julia, Augustus sien Dochter
29

## Wat passeert is
* De Römers kriegt de upsternaatschen Fresen ünner, de bit herto up de Römers ehr Siet stünnen

## Boren

## Storven
* Livia Drusilla, Fro vun den röömschen Kaiser Augustus (* 58 v. Chr.)
30

## Wat passeert is
* Passafest (jöödsch: Pesach): Hüüt warrt annahmen, Jesus is düt Johr in Jerusalem an dat Krüüz slahn wurrn. Den Befehl hett Pontius Pilatus geven. En anner Johr, wo dat passeert ween kann, is 33

## Boren
* 8. November: Nerva, röömschen Kaiser († 98)

## Storven
* 30 oder 33: Jesus vun Nazaret
31

## Wat passeert is
* Röömsch Riek: De Befehlhebber vun de Prätorianers warrt an'e Siet bröcht. He harr dat to dull dreben. Naevius Sutorius Macro folgt em up un warrt nee Präfekt.

## Boren

## Storven
* Sejan, Baas vun de Prätorianer- Gard (* üm un bi 20 v. Chr.
* Livilla, den Drusus sien Dochter (* üm un bi 13 v. Chr.)
32

## Wat passeert is

## Boren
* Otho, röömsche Kaiser († 69)

## Storven
* Lucius Calpurnius Piso („Pontifex“), röömschen Politiker un Dichter
33

## Wat passeert is
* Passafest (jöödsch: Pesach): In düt Johr, oder in dat Johr 30 warrt Jesus vun Nazaret in Jerusalem an dat Krüüz slahn. Den Befehl dor to hett Pontius Pilatus geven. Hen un wenn warrt ok seggt, dat schall allens in dat Johr 31 passert sien
* Jümmers wedder warrt dat Geld in dar röömsche Riek knapp un düür. Vunwegen düsse Deflatschoon weert de Lüde unruhig un maakt Theater. Kaiser Tiberius gifft de Inwahners för dree Johren 100 Millionen Sesterzen in'e Hand, ohn dat se Tinsen betahlen mütt. Dor will he mit gegenan, dat de Hannel tosamenbreken deit

## Boren

## Storven
* 33 oder 30: Jesus vun Nazaret
34

## Wat passeert is
* De Römers griept in Armenien in (34-37)
## Boren
* Aulus Flaccus Persius, röömschen Satiriker

## Storven
35

## Wat passeert is
* Tiridates III. warrt König vun dat Partherriek

## Boren
* Ban Zhao, chinesischen Historiker
* Quintilian, röömschen Rhetor
* 8. November - Nerva, Kaiser vun Rom

## Storven
* Epaticcus, Prinz vun de Catuvellaunen
* Artaxias III., König vun Armenien
36

## Wat passeert is
* Pontius Pilatus warrt as Statthöller vun Judäa afropen. De Juden harrn dor in Rom üm beden, vunwegen dat he to streng regeern dö
* Nah dat Dalslahn vun en Upstand is China ünner den Kaiser Han Guangwudi ut dat Huus Han wedder vereent

## Boren

## Sturben
37

## Wat passeert is
* 18. März: Caligula warrt an de Steed vun Tiberius Kaiser vun Rom
* 9. April: Antiochia an den Orontes geiht bi en Eerdbeven to Dutt

## Boren
* 15. Dezember: Nero, röömschen Kaiser († 68)
* Flavius Josephus, jöödschen Historiker un Feldherr

## Sturben
* Marbod, de Markomannen ehr König
* 16. März: Tiberius, röömschen Kaiser (* 42 v. Chr.)
38

## Wat passeert is

## Boren

## Storven
* Naevius, Baas vun de Prätorianers (* 21 v. Chr.)
* Drusilla, Germanicus sien Dochter
* 38 (oder 37): Tiberius Gemellus, Drusus sien Söhn (* 19)
39

## Wat passeert is

## Boren
* 3. November: Marcus Annaeus Lucanus, röömschen Dichter un Seneca sien Brodersöhn († 65)
* 30. Dezember: Titus Flavius Vespasianus, röömschen Kaiser († 81)

## Sturben
40

## Wat passeert is

## Boren
* 27. März: Publius Papinius Statius, röömschen Schriever († um 96 rüm)

## Sturben
* Gnaeus Domitius Ahenobarbus, röömschen Politiker un Vadder vun den Kaiser Nero 
* 40 oder 36: Stephanus, eersten christlichen Marteler
41

## Wat passeert is
* Kaiser Caligula warrt an'e Siet bröcht. Kaiser Claudius folgt Caligula up den Throon vun Rom.
* Claudius maakt Herodes Agrippa to'n König vun Judäa.

## Boren
* Britannicus, Söhn vun den röömschen Kaiser Claudius († 55)
## Storven
* 24. Januar: Caligula, röömschen Kaiser (* 12)
43

## Wat passeert is
* Röömsch Riek: As Claudius Kaiser is, sett Aulus Plautius mit 20.000 Mann na Britannien öber. De Süden vun dat Land warrt röömsch, just so as Mauretanien, Lykien (in Lüttasien) un Thrakien

## Boren

## Storven
* 43 (oder 44): Jakobus de Öllere, den Jünger Johannes sien Broder
44

## Wat passeert is
* Judäa kummt na de röömsche Provinz Syria
* Camulodunum (Colchester) warrt innahmen un to de Hööftstadt vun de nee röömsche Provinz Britannien maakt

## Boren

## Sturben
* Herodes Agrippa I., König in Judäa (* 10 v. Chr.)
* 44 (oder 43): Jakobus de Öllere, den Jünger Johannes sien Broder
45

## Wat passeert is
*Konsuln sünd Marcus Vinicius un Titus Statilius Taurus Corvinus
*Galba warrt Befehlhebber vun de Legio III. ''Augusta''.
* De röömsche Kaiser Claudius grünnt de Stadt Szombathely in Ungarn
* De chinesische General Ma Yuan treckt gegen de Xiongnu un de Xianbei in de Mandschurei

## Boren

## Sturben
46

## Wat passeert is
* üm un bi 46: De eerste London Bridge öber den Themse-Stroom warrt vun de Römers boot
## Boren
* üm un bi 46: Plutarch: greekschen Preester, Dichter un Philosoph († 125)

## Sturben
47

## Wat passeert is
* Konsuln in dat Röömsche Riek sünd de Kaiser Claudius un Lucius Vitellius
* De Römers boot en festung. Dor warrt later de nedderlannsche Stadt Utrecht vun
* De Römers kriegt de Chauken ünner un fangt Krieg an mit de Fresen
* Claudius grünnt den Oorden vun de Haruspices mit 60 Liddmaten
*Hananias warrt Hoge Preester in Jerusalem
* Paulus vun Tarsus fangt mit sien Verkünnigen an

## Boren

## Sturben
* Vardanes I., König vun dat Partherriek ut dat Huus vun de Arsakiden
48

## Wat passeert is
* Julia Agrippina, germanicus sien Dochter, heiraat den Kaiser Claudius. De Oort, wo se boren is kriggt den Naam Colonia Claudia Ara Agrippinensis. Vördem weer dat Oppidum Ubiorum. Hüdigendags is dat Köln
* Panu-yagbu Khan grünnt dat Riek vun de West-Hunnen

## Boren
* Ulpia Marciana, den Kaiser Hadrian siene öllere Süster (†113)

## Sturben
* Messalina, de drüdde Ehfro vun den röömschen Kaiser Claudius (henricht')
49

## Wat passeert is
* Apostelkonzil in Jerusalem. Paulus kümmt mit Jakobus, Johannes un Petrus tohopen

## Boren

## Sturben
50

## Wat passeert is
* De Apostel Paulus grünnt de christlich Gemeende in Korinth
* De Inwahners verlaat de Maya-Stadt El Mirador. De warrt eerst 1926 wedder funnen

## Boren

## Storven
51

## Wat passeert is
* Paulus grünnt de eerste Gemeende in Korinth in Grekenland
## Boren
* 24. Oktober: Domitian, Kaiser vun Rom, († 96)

## Storven
52

## Wat passeert is
* Plinius de Öllere schrifft sien Bericht öber de Kriegen in Germanien
* Tiridates I., en Fiend vun dat Röömsche Riek, kümmt in Armenien an de Macht 

## Boren

## Sturben
* Publius Ostorius Scapula, Röömschen Gouverneur in Britannien
54

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Claudius warrt dör Agrippina de Jüngere an de Siet bröcht. Nero folgt em as Kaiser (bit 68)

## Boren

## Storven
* 13. Oktober: Claudius, Kaiser vun Rom (* 10 v. Chr.)
55

## Wat passeert is
* De Apostel Paulus geiht na Ephesos
* Nero maakt sien Broder Britannicus mit Gift an'e Siet 

## Boren
* üm 55 rüm: Gaius Cornelius Tacitus, Schriever vun de röömsche Geschicht († nah 115)

## Storven
* Februar: Britannicus, Söhn vun den röömschen Kaiser Claudius (* 41)
56

## Wat passeert is
* Dat Book *[[De Clementia]]* vun den röömschen Philosophen Seneca kümmt rut. Düt Book hett later groden Indruck up den Karkenvader Augustinus maakt
## Boren

## Storven
57

## Wat passeert is
* Talhae warrt König vun Silla, wat hüdigendags in Korea liggt
## Boren

## Sturben
* Yuri, König vun Silla
58

## Wat passeert is
* De Römers hefft dat Seggen in Armenien 
* Krieg twuschen Hermunduren un Chatten 
* In Korinth verfaat de Apostel Paulus in't Vörjohr woll sien Breef an de Römers, as he dat tweede Mol in de Stadt is 

## Boren
* Juvenal, röömschen Dichter

## Sturben
59

## Wat passeert is
* Nero sorgt dor för, dat siene Mudder Agrippina de Jüngere an'e Siet maakt warrt 

## Boren

## Sturben
* Agrippina de Jüngere, Weetfro vun den röömschen Kaiser Claudius un Mudder vun Kaiser Nero
60

## Wat passeert is
* De röömsch Dichter Seneca verfaat de *Quaestiones naturales* – dat eerste un eenzige bekannte physikalische Lehrbook van de röömsch Literatur.

## Boren
*7. November: Keikō, 12. Kaiser vun Japan (71–130) († 130)

## Storven
63

## Wat passeert is
* De latere röömsche Kaiser Vespasian warrt Gouverneur vun Africa

## Boren

## Storven
* Claudia Augusta, dat eenzig Kind vun Nero
* um 63 rüm: Matthias, een vun Jesus vun Nazaret siene Apostels, starvt as Merteler in Jerusalem
64

## Wat passeert is
* 18. Juli: in Rom fangt en groden Brand an. Dree Daag toovt he sik ut un leggt dree Stadtdelen in'n Dutt. De Kaiser Nero gifft de Christen de Schuld an düssen Brand vun Rom. He lett allerhand vun jem an'e Siet maken

## Boren

## Storven
* üm 64 rüm: Simon Petrus, en vun Jesus vun Nazaret siene eersten Apostel un Baas vun de fröhe Kark
65

## Wat passeert is

## Boren

## Storven
* Lucius Annaeus Seneca, röömschen Philosoph, Schriever un Politiker (* üm 4 v. Chr. rüm)
66

## Wat passeert is
* De Juden maakt en Upstand gegen den röömschen Statthöller in Judäa. De Zeloten nehmt Jerusalem in, de Sikariers sett sik in de Borg vun Masada fast

## Boren

## Storven
* Petronius, röömschen Schriever (* üm 14 rüm)
67

## Wat passeert is
* Sardinien warrt röömsche Provinz
* Linus warrt de tweede Paapst vun Rom

## Boren

## Storven
* 67 oder 64: De Apostel Paulus
68

## Wat passeert is
* Vindex steiht up gegen den röömschen Kaiser Nero
* Nero leggt Hand an sik süms un bringt sik üm. Dor kümmt dat Huus vun de Juliers un Claudiers mit an sien Enn. En Börgerkrieg fangt an vunwegen de Fraag, wer nu Kaiser weern schall
* Dat Johr vun de veer Kaisers fangt an. Amenn warrt Galba Kaiser
* Ignatius von Antiochien († üm un bi 107–110) warrt Bischop vun Antiochia

## Boren

## Sturben
* 9. Juni: Nero, Kaiser vun dat Röömsche Riek
* Vindex, Statthöller in Gallien
69

## Wat passeert is
* Veerkaiserjohr (Galba (68/69), Otho, Vitellius un Vespasian)
* 14. April: In de Slacht vun Bedriacum warrt Vitellius to'n Upfolger vun Kaiser Nero
* 24. Oktober: Wedder gifft dat en Slacht vun Bedriacum. Dütmol slaht de Legionen vun Vespasian in den röömschen Börgerkrieg de Truppen vun Kaiser Vitellius
* De germaansche Volksstamm vun de Batavers in de hüdigen Nedderlannen maakt en Upstand gegen de Römers. Jem ehr Baas is Iulius Civilis
* 20. Dezember: In Rom warrt Kaiser Vitellius vun Marcus Antonius Primus ut dat Kaiseramt wegjaagt un mit Schimp un Schann doot slahn un achterher in den Tiberstroom smeten
* 21. Dezember: Vespasian treckt as de Winner vun den Börgerkrieg in Rom in. De Senat stellt fast: He is de nee Kaiser vun Rom.

## Boren
* Polykarp vun Smyrna, Bischop un Märtyrer († üm 155 rüm)

## Storven
* 15. Januar: Galba, Statthöller un Kaiser (* 3 v. Chr.)
* 15. April: Marcus Salvius Otho, Kaiser vun Rom (* 32)
* Sextilia, Kaiser Vitellius siene Mudder.
* 20. Dezember: Vitellius, Kaiser vun Rom(* 15)
* 69 (oder 65): Petrus, ersten Bischop vun Rom
70

## Wat passeert is
* September: De röömsche Heerföhrer un latere röömsche Kaiser Titus verdrifft bi den Juudschen Upstand de Juden ut Jerusalem un lett den Tempel in Dutt leggen
* In de Kuntreien vun den Moselstroom warrt en Upstand vun de Treverers gegen dat Röömsche Riek dalslahn
* De Batavers slaht de Römers bi dat Kastell Bonn un maakt de Castra Vetera kaputt
*Scheep ut China langt bi dat Rode Meer an

## Boren

## Storven
72

## Wat passeert is
* Vespasian un Titus sünd Konsuln vun Rom
* De Römers liggt mit jem ehr Truppen för de Festung Masada
## Boren

## Sturben
74

## Wat passeert is
### Röömsch Riek
* Kaiser Vespasian un sien Söön Titus Caesat Vespasianus warrt röömsche Kunsels.
* Kaiser Vespasian givt sienen Legaten Gnaeus Pinarius Cornelius Clemens  den Opdrag de Donausüüdstraat vun Argentoratum, dat hüdige Straßborg, na Raetia to boen.
* De Schwarzwald warrt wedder Deel vun dat Röömsche Riek.

#### Chineesch Kaiserriek
* De Kaiser Han Mingdi beröppt Chen Mu as Protekter vun de Westregionen. 
* De chineeschen Generaals Dou Guun Geng Bing överneemt de Kuntrull in Turpan.

### Kunst un Kultuur
* Mesopotamien: De leste bekannte Text in Kielschrift warrt schreven.

## Storven
* üm 74: Aristobulos vun Chalkis, König vun Lüttarmenien (* üm 5)
* üm 74: Caenis, röömsche Slaav un Sekretär vun Antonia Minor, de Modder vun Kaiser Claudius un Mätress vun Kaiser Vespasian

## Footnoten
75

## Wat passeert is
* Kaiser Vespasian is tohopen mit sien Söhn Titus Konsul vun dat Röömsche Riek. Suffektkonsul warrt sien tweeten Söhn Domitian. 

## Boren

## Sturben
77

## Wat passeert is
* Upstand vun den germaanschen Stamm vun de Brukterers gegen dat Röömsche Riek
## Boren

## Storven
78

## Wat passeert is
### Röömsch Riek
* Decimus Iunius Novius Priscus un Lucius Ceionius Commodus warrt Kunseln vun dat Röömsch Riek. Suffektkunseln warrt Sextus Vitulasius Nepos un Quintus Articuleius Paetus.
* Summer: De Stattholler Agricola föhrt in’n Noorden vun de röömschen Provinz Britannien Krieg gegen de Pikten un de Kaledonier. De Silurer in’n Westen warrt en för allemal ünnerdaan maakt un Venta Silurum warrt innahmen.

### Asien
* üm 78: Pakoros II. warrt Herrscher vun dat Partherriek. Siene Herrschop is man striedig un vele Gegenkönige kaamt op.
* Kaiser Kadphises vun dat Kushanriek sennt Diplomaten na Rom na Hülp gegen de Parther to beden.
* 78 is dat Johr Null vun de Saka-Ära in welken Hinduistschen Klenners, un de Buddistsch Klenner.

## Boren
;Ahn bekannt Datum
* Zhang Heng, chineeschen Gelehrten († 139)
* Liu Qing, chineeschen Kroonprinz († 106)
;Üm 78
* Wang Fu, chineeschen Mathematiker, Astronoom, Uutfinner un Staatsmann († 139)
## Sturben
* Vologaeses I., König vun dat Partherriek
* Gaius Salonius Matidius Patruinus, röömschen Politiker
;Üm 78
*Candida de Öllere, Hillige
79

## Wat passeert is
* 24. August: De Vulkan Vesuv brickt ut. Dor gaht de Städer Pompeji un Herculaneum bi in'n Dutt.
## Boren

## Sturben
* 23. Juni: Vespasian, Kaiser vun Rom (* 9)
* 24. August: Plinius de Öllere, röömschen Gelehrten (* 23)
* Um 79: Linus, ersten Nahfolger vun Petrus
80

## Wat passeert is
* Bi en groden Brand brennt dat in Rom up dat Kapitol un up dat Marsfeld
* De röömsche Kaiser Titus stellt dat Kolosseum fardig. Sien Vadder Vespasian harr dat anfungen

## Boren

## Sturben
81

## Wat passeert is
* Domitian folgt sienen Broder Titus as Kaiser vun Rom

## Boren

## Sturben
* 13. September: Titus, Kaiser vun Rom (* 39)
* üm 81 rüm: Philippus, Apostel
82

## Wat passeert is
### Röömsch Riek
* Kaiser Domitian un Titus Flavius Sabinus sünd Kunseln in dat Röömsch Riek.
* Calgacus vereent de Pikten in Schottland un warrt Höövdling vun Kaledoniers.
* Dio Chrysostom warrt uut Rom verbannt.

## Boren
* Wang Fu, chineeschen Historiker un Philosooph († 167)
## Storven
* Anianus vun Alexandria, Patriarch vun Alexandria
* Titus Flavius Caesar, designeerte Throonfolger vun Domitian (* 73)
* Song, Konkubien vun de chineeschen Kaiser Han Zhangdi

## Footnoten
83

## Wat passeert is
* Domitian treckt gegen de Chatten
* Mit den Boo vun den Limes Germanicus warrt anfungen

## Boren

## Sturben
84

## Wat passeert is
* De Römers regeert midderwielen bit na Schottland hen
* Gegen de Germanen lett Kaiser Domitian den Limes in Bövergermanien un Rätien as en Wall anleggen

## Boren

## Storven
85

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Domitian sleiht en Angreep vun de Dakers up de röömsche Provinz Moesien torüch
## Boren

## Storven
86

## Wat passeert is
* Deceballus stiggt up de Dakers ehren Throon
## Boren
* 19. September: Antoninus Pius, Kaiser vun Rom

## Storven
87

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* De Römers mööt in de eersten Slacht vun Tapae in’n Dakerkrieg en Nedderlaag insteken.

## Boren

## Storven
89

## Wat passeert is
* *Colonia Claudia Ara Agrippinensium* (Köln) warrt Hööftstadt vun de röömsche Provinz *Germania Inferior*
* De Römers grünnt Aquincum. Dor warrt later de Stadt Budapest vun

## Boren

## Sturben
* Polykarp I. Bischop vun Byzantium
61

## Wat passeert is
* De latere röömsche Kaiser Galba warrt Gouverneur vun Hispania Tarraconensis in dat hüdige Spanien
## Boren

## Sturben
62

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Nero lett sien Fro Octavia doot slahn un heiraat Poppaea Sabina.

## Boren

## Storven
93

## Wat passeert is

## Boren

## Sturben
* 23. August: Gnaeus Iulius Agricola, röömschen General (* 40)
* Later as 93: Herodes Agrippa II., König in Galiläa (* 27)
94

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Domitian verbannt all Philosophen ut Rom
* Domitian lett de Curia Iulia wedder upboon un in Bedriev nehmen. Dat is dat Raathuus vun Rom, wo de Senat tohopen kümmt. 62 weer de afbrennt. 

## Boren
* Kaiser An ut dat Huus Han in China

## Storven
95

## Wat passeert is
* Üm 95 rüm: Johannes sien Openbarung warrt upschreven. Hüüt is dat dat leste Book vun dat Nee Testament
* Domitian warrt 1. Konsul vun Rom 
## Boren

## Sturben
96

## Wat passeert is
* De röömsche Kaiser Domitian warrt an'e Siet bröcht un Nerva folgt em up den Throon. He regeert bit 98
* De Tiet, de Tacitus in sien Annalen beschreven hett, geiht to Enn
## Boren

## Storven
* 18. September: Domitian, Kaiser vun Rom vun 81 af an (* 51)
* Publius Papinius Statius, röömschen Dichter (* üm 45 rüm)
97

## Wat passeert is
* 27. Oktober: De röömsche Kaiser Nerva nümmt Trajan as sien Söhn an. He sett em in as Statthöller vun Böver-Germanien un seggt, he scholl em later mol upfolgen
* Evaristus folgt up Clemens vun Rom un warrt de nee Bischop vun Rom
* Tacitus warrt Konsul vun Rom

## Boren

## Storven
98

## Wat passeert is
* Trajan warrt de nee röömsche Kaiser (bit 117)
* Tacitus schrifft sien *[[Germania (Tacitus)|Germania]]*.

## Boren

## Sturben
* 27. Januar: Marcus Cocceius Nerva, röömschen Kaiser vun 96 af an (* üm 30 rüm)
99

## Wat passeert is
* Trajan kümmt to'n eersten Mal as Kaiser nah Rom
## Boren

## Sturben
* Clemens vun Rom, Marteler
100

## Wat passeert is
* 31. Dezember: Dat 1. Johrhunnert geiht to Enn
* De Stadt Teotihuacan in de Midden vun Mexiko kümmt up 50.000 Inwahners
## Boren

## Storven
*Josephus, Feldherr un Historiker vun de Jöden
*Agrippa II., König vun Judaea