open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harry Wolff

**Harry Wolff** (* 20. August 1900 in Vesack; † 13. Dezember 1943 in dat KZ Auschwitz) weer en plattdüütschen Schriever.

Wolff is 1900 as Söhn von Selma, borene Bry (28. April 1873-28. Juni 1953), un Siegmund Simon Wolff (1. Juni 1863-8. Februar 1940) in Vesack boren. De Öllern weren Joden un harrn en Beddenladen in de Havenstrate in Bremen, dat in de Riekspogromnacht 1938 toschannenricht worrn is.

1918 hett Wolff för dree Johr en Lehr as Bookhändler bi Ludwig Ey in Hannover anfungen. Dat eerste Book hett he al 1917 schreven. He hett later de Reeg *Unterm Strohdach* rutbröcht un weer Schriftbaas bi de *Niederdeutsche Heimatblätter*. Wolff is denn na Bremen tagen un weer dor Verlagsdirekter bi Ludwig Roselius sien Friesenverlag in de Böttcherstrate. Mit Roselius hett he bet an’t Enn von dat Johr 1927 tohooparbeidt. 1928 hett he de Tiedschrift *Niederdeutsche Welt* rutbröcht.

Na de Machtergreifung  von de NSDAP in’n März 1933 müss he as Schriftbaas von de *Niederdeutsche Monatshefte* ophöörn.

Wolff hett sien Geld denn in’n Kaffehannel verdeent. An’n 9. August 1938 müss he dat Geschäft op siene Fro överschrieven, von wegen, dat Joden keen Geschäften mehr föhren dröffen.

Bet 1941 noch hett de Familie in Bremen in de Paschenburgstrate leevt. Wolff is an’n 10. Februar 1943 von de Gestapo verhaft worrn, sien Eh is ophaven worrn un an’n 28. Mai 1943 is he in dat KZ Auschwitz kamen. Sien Dood in dat KZ warrt in de KZ-Ünnerlagen op den 13. Dezember dateert. Dor steiht, dat he an septische Angina storven is. Wohrschienlich is he aver ümbröcht worrn.

He hett 1922 Mathilde Kaftan (* 23. April 1896) freet. De beiden harrn de Dochter Ruth Gisela Wolff (* 1926). De Fro is in’n Juni 1943 in dat KZ Ravensbrück un de Dochter in’n Mai 1943 in dat Ghetto Theresienstadt kamen. De beiden hebbt överleevt.

In de Paschenburgstrate 44 in Swachhusen liggt vondaag en Stolpersteen för Wolff.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Minschen achtern Diek. Een plattdütsch Book.* Verlag Hansa-Antiquariat, Bremerhoben 1926
* *De Stedinger. Een Späl in 5 Törn.* Fr. Riemann, Wesermünde-Lehe 1927
* *Ut Dag un Drom. Een buntet Book.* Neddersassische Verlagssellschop, Bremen 1931
* *Wat de Wind weiht. - Bremen : Sülvsverlag, 1936

Hoochdüütsch:
* *Wandervogels Fahrtenschatz.* Zwißler, Wulfenbüttel 1917
* *Von Sonne und Leben.* Volger, 1919
* *Um den Hof. 2 Erzählungen aus dem niedersächsischen Bauernleben. Hannover, [üm 1925]
* *Die Leute vom Möhlenhof. Erzählung aus dem niedersäschsischen Bauernleben.* Neuland-Verlag, Hamborg 1926
* *Niederdeutsches Hausbuch. Jahrbuch für niedersächsische Heimatart.* Friesen-Verlag, Bremen 1927
* *Bremer Land. Das Bremer Landgebiet einschließlich der Stadt Vegesack in Wort und Bild.* Hauschild, Bremen 1928

## Literatur

* Konrad Tegtmeier: *Harry Wolff. Persönlichkeit und Schaffen.* (in: *Niederdeutsche Welt 8.* (1933), S. 52-54)
* Claus Schuppenhauer: *Harry Wolff - geboren als Jude, Niederdeutscher aus Überzeugung. Vorläufige Nachricht von einem vergessenen Aktivisten der Heimatbewegung.* (in: *Dat en Spoor blifft: [[Ulf Bichel]] zum 60. Geburtstag.* Göttingen 1985. S. 45-86)

## Weblenken
Gerhard Rieckmann

**Gerhard Rieckmann** (* 1923 in Stell; † 7. März 2007) weer en plattdüütschen Schriever.

Rieckmann is 1923 in Stell boren. He hett dat Abitur maakt un weer denn von 1942 af an in’n Tweten Weltkrieg Soldaat. An’t Enn von’n Krieg keem he in russ’sche Fungenschop. 1947 füng he an de Universität Hamborg an, Germanistik un Romanistik to studeren. He hett 1954 sien Dokter maakt un denn den Vehhannel von sien Vader övernahmen. Dissen Beroop hett he von 1955 bet 1988 utöövt. Blangenbi weer he siet 1980 Chronist un Archivar von de Gemeen Stell.

He is Ehrenbörger von Stell un hett ok dat Bundsverdeenstkrüüz kregen.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Steller Döntjes. Geschichten un plattdüütsche Snäck.* Rieckmann, Stell 1996
* *Lütt beten Platt von dütt un dat.* Sülvsverlag, Stell 2002

Hoochdüütsch:
* *Die Personennamen der Kirchspiele Hanstedt, Pattensen und Ramelsloh im Landkreise Harburg, mit Berücksichtigung der Hofnamen.* (Dokterarbeid), ahn Verlag, Hamborg 1954
* *Unter der Schirmkiefer. Ein Gang durch die Steller Geschichte.* Rudolph, Stell 1990
* *Alten Namen auf der Spur. Hofnamen im Landkreis Harburg.* Sülvsverlag, Stell 1994
* *Hundert Steller Jahre. Gesichter aus unseren Dörfern. Ein Fotoalbum.* Geiger-Verlag, Horb am Neckar 1999
* *Schönes Stelle an Elbe und Buchwedel. Ein literarischer Spaziergang.* Rudolph, Stell [2003]
* *Vergangen aber nicht vergessen. Stelle unterm Hakenkreuz. Eine Dokumentation.* Sülvsverlag, Stell [2005]

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Jann Segelken

**Jann Segelken** (; * 13. August 1887 in Scharmbeek; † 19. März 1975 in Oosterholt-Scharmbeek) weer en plattdüütschen Schriever.

Segelken is 1887 in Scharmbeek boren. He hett dor in de Linnenstrat 13 wahnt. Siet opminnst 1922 weer he Schoolmeester för Düütsch an de Landwirtschaftliche School. 1928 hett he tohoop mit Hermann Fitschen, H. Büsing un H. Ropeter den Plattdütschen Verein grünnt. 1929 is he in’n Vörstand von’n nee grünnten Heimat- un Museumsvereen wählt worrn.

To’n 1. Oktober 1952 is Segelken denn in Rohstand gahn.

1964 hett he dat Bundsverdeenstkrüüz kregen un is ok Ehrenmaat von’n Amt Osterholzer Verein bi New York worrn. Na em is 1977 de Jann-Segelken-Kring nöömt worrn, wat en Arbeidsgrupp von Heimatvereen Oosterholt-Scharmbeek is, de sik mit de plattdüütsche Spraak utenanner setten deit.

## Warken

* *Ut de Kinnerwegentied un annere Geschichten.* Saade, Oosterholt-Scharmbeek 1956

## Weblenken
Amt Osterholzer Verein

De **Amt Osterholzer Verein** is en Vereen in North Bergen (bi New York), in den sik Düütsche tohoopdaan hebbt, de ut dat ole Amt Oosterholt na de USA inwannert sünd. De Vereen hett aver ok Lüüd opnahmen, de ut de Ämter Leendaal un Blomendal na de USA kamen sünd. De beiden Ämter hebbt in de Naverschop von dat Amt Oosterholt legen. De Vörsitter is Hermann Bornemann.

De Vereen is an’n 2. Juli 1873 grünnt worrn. Toeerst weer he blots för Mannslüüd, later sünd aver ok Froonslüüd tolaten worrn. En indragen Vereen is dat an’n 10. Dezember 1915 worrn. De Vereen weer ok lange Johren mit aktiv in’n Plattduetschen Volksfest Vereen of New York and New Jersey.

2013 harr de Vereen man noch 22 Maten, de all al temlich oold weren. Dat liggt dor an, dat dat kuum noch düütsche Inwannerers gifft, de noch in Düütschland boren sünd un sik mit de ländliche Heimat in Düütschland verbunnen föhlt. Dorüm hett de Vereen in’n August 2013 sien Vereensfahn an’n hüdigen Landkreis Oosterholt schickt, wat de Rechtsnafolger von dat ole Amt Oosterholt is. De Fahn weer to dat 100-Johr-Jubiläum von’n Vereen 1973 vör dat Raadhuus in Oosterholt-Scharmbeek wieht worrn.

De Vereen hett ok jümmer wedder Spennen sammelt för de ole Heimat. Ünner annern för de Familien von fullene Soldaten in’n Eersten Weltkrieg, Care-Paketer na’n Tweten Weltkrieg, na de Stormflood von 1962 oder för den Bo von dat Kreiskrankenhuus Oosterholt-Scharmbeek.

Jann Segelken is 1964 Ehrenmaat von’n Vereen worrn un Karl-Heinz Schröder 1976.

## Vörsitters

* 1873-: Claus Puckhaber
* ~1915: George Wehmann
* ~1928: Henry F. Lettmoden
* ~1978: Wilhelm Sievers
* Ursula Suhr
* Hermann Bornemann

## Literatur

* *Festschrift zum Deutschland-Besuch 1973 der Mitglieder des Amt-Osterholzer Vereins New York aus Anlass des 100jährigen Vereinsbestehens.* Landkreis Oosterholt, 1973

## Footnoten
Jürn Breuer

**Jürn Breuer** (* 22. Juni 1901 in Oostendörp; †) weer en plattdüütschen Schriever.

Breuer is 1901 in Oostendörp boren. He is later Schoolmeester worrn, weer von 1950 af an Rekter von de Volksschool Bremervöör un is 1966 in Rohstand gahn.

## Warken

**Jau...au, sau...au wür das - Sau ...au is dat!* Bongardt, Bremervöör 1979
* *Is dat noch so? Ein Vortrag über niedersächsische Bauernkultur sowie plattdeutsche Kurzgeschichten und Gedichte.* Bunkenburg, Zeven 1982

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Carl-Heinz Dirks

**Carl-Heinz Dirks** (* 1948 in Emden) is en plattdüütschen Schriever.

Dirks is 1948 in Emden boren un hett dat Abitur an dat Gymnasium Emden maakt. He hett  toeerst an de Universität Hamborg Düütsch, Nedderdüütsch un Geschicht studeert. Na dat Studium is he Schoolmeester an’t Gymnasium worrn, eerst in Hamborg, denn in Emden. Daar hett he denn blangenbi an de Universitäten Ollnborg un Grönneng noch Nedderlandsch studeert. 

He weer 22 Jahr  lang Schoolmeester an’t Johannes-Althusius-Gymnasium Emden. 2003 is he an dat Domgymnasium Veern wesselt un to’n 31. Juli 2012 denn in Rohstand gahn. In de Tied as Schoolmeester in Veern hett he toeerst in Ünnerst bi Rodenborg leevt un achterna in Veern, mit sien Rohstand gung he denn torügg na Emden. 

Siet 1992 gifft he tohoop mit Hans-Hermann Briese un Johannes Diekhoff (de 2013 overleden is) dat plattdüütsche Bladd *[[Diesel (Blatt)|Diesel]]* rut. Man dat is nu, 2018, mit de DIESEL 106 vörbi.

He weer in’n Vörstand von’n Vereen Oostfreeske Taal, weer siet 2003 bit 2015 Vörsitter von de Bemsen-Dagfohrt un is siet 2008 Baas von’n Schrieverkring Werser-Eems. Siet Märt 2012 is he in’n Vörstand von’n Arbeidskrink Oostfreesch Schrievers.

2004 hett he för dat Rutgeven von de *Diesel* den Keerlke-Pries kregen un ok dat Totius-Frisiae-Segel. För sien Wark op dat Rebett van Plattdüütsch kreeg he 2013 dat Neddersassische Verdennstkrüüz an 't Band. 2016 kreeg he tosamen mit Hans-Hermann Briese för de DIESEL de Fritz-Reuter-Literaturpries in Stavenhagen. 

2015 hett he de Borsla-Pries kregen för sien Text "Pilgerpad".

Siet Juli 2021 organiseert he dat Oostfreeske Vörleestelefoon 04941-699944: All twee Week en anner plattdüütse Text.

## Warken

* *De Utrooper’s kleines Buch vom Platt für Anfänger und Touristen.* De Utrooper-Verlag, [Leer] 1999, ISBN 3-928245-98-8
* *[[Unner de Buukreem]]. Plattdüütse Texten van Leevde, Sex, Erotik.* Diesel-Verlag, Emden 2006, ISBN 3-934835-06-6
* *De 100 moiste oostfreeske plattdüütse Gedichten.* Diesel-Verlag, Emden 2008, ISBN 978-3-934835-05-4

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken

Carl-Heinz Dirks Homesiet: http://www.ce-ha.de

[Http://www.schrieverkring.de http//:www.schrieverkring.de]
Herbert Bellmer

**Herbert Bellmer** (* 28. Februar 1895 in Rönnebeck; † 5. Januar 1950 in Lübeck) weer en plattdüütschen Schriever.

Bellmer is 1895 as Söhn von en Koptein in Rönnebeck boren. Sien Vader is al 1897 doodbleven. He weer later op dat Realgymnasium Vesack un hett an de Universitäten Kiel, Marburg un Griepswoold Germanistik studeert. Von 1916 bet 1918 weer he Soldaat in’n Eersten Weltkrieg. 1920 möök he in Griepswoold dat Staatsexamen för dat högere Lehramt in Düütsch, Engelsch un Philosophie un 1923 kreeg he dor ok sien Dokter. He weer denn Schoolmeester an de Realschool in Eckernföör un an dat Gymnasium in Plöön. Von 1921 bet 1925 weer he an de düütsche Afboafdelung von de däänsche Staatsschool in Openraa.

He is denn Schoolmeester in Elmshorn un Kappeln worrn un von 1928 af an in Bremen. 1940 is he Baas von de Ernestinenschool in Lübeck worrn. 1945 hett em de brietsche Militärregerung afsett un he keem för teihn Maand in en Zivilinterneerungslager. As he ut de Haft wedder free keem, weer he en kranken Mann. 

Bellmer sien Book *De swarte Hahn* is üm 1964 von Rainer Schepper ok in’t Mönsterlandsche översett worrn.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Wilhelm Rocco als niederdeutscher Dichter.* Melchers & Boettcher, Bremen [1932]
* *Georg Droste. Eine Auswahl aus seinen Schriften.* Meißner, Hamborg [1934]
* *De swarte Hahn. Eene fidele Mordgeschichte in eenen Törn.* Hermes, Hamborg 1935
* *Takeltüüch. En lustig Spill in dree Törns.* Hermes, Hamborg 1936 (toeerst opföhrt von de Nedderdüütsche Bühn Ollnborg 1936)
* *De Düvel danzt. Speel in dree Törns.* Hermes, Hamborg 1938 (toeerst opföhrt von de Nedderdüütsche Bühn Hamborg an’n 19. September 1938)
* *Jan Pannkoken un de gele Hex. Plattdüütsche Määrken.* Meißner, Hamborg [1939]
* *Söven Milen gegen Stroom. Plattdütsch Kumödie in 3 Törns.* Hermes, Hamborg 1949
* *De swarte Hahn. Eene fidele Mordgeschichte in eenen Törn.* Mahnke, Veern [ca. 1960]

Hoochdüütsch:
* *Die Wortwiederholung in den Werken Wolframs von Eschenbach.* (Dokterarbeid), Griepswoold 1923
* *Die getreue Frau. Märchenspiel in 10 Bildern nach dem gleichnamigen Volksmärchen.* 1927
* *Thorstein. Ein Jugendspiel um Glaube und Liebe.* 1928
* *Die Heiligen Drei König, ein Krippenspiel.* 1934

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Lühr Immen

**Lühr Immen** (* 2. Dezember 1805 in Langen; † 29. April 1880 ok dor) weer en düütschen Politiker un Heimatforscher.

Immen is 1805 as Söhn von en Buur in Langen boren. De Hoff von de Familie leeg an de *Wuster Straat*, wat nu de *Imßener Straat 9* is. Dissen Hoff hett Immen denn later sülvs övernahmen. Immen weer Eedsworen in Langen un von 1853 bet 1870 Gemeenvörsteher. In disse Tied hett he sik ünner annern dor för insett, dat Langen sien eersten Karkhoff kregen hett un he hett de eerste Kröönk von’n Oort schreven. Ok för dat Wohren von Anlagen ut de Vörtied hett he sik insett.

Immen weer verheiraadt mit Anna Jürgens. De beiden harrn veer Kinner. Immen is 1880 bi en Unfall mit sien Peergespann bi de Arbeid op’t Feld doodbleven.

Na em is vondaag de Lühr-Immen-Weg nömmt, in den dat Gymnasium Langen liggt. En Gedenksteen för em steiht op’n Langener Karkhoff.
Friedrich Wäbekindt

**Friedrich Wäbekindt** (* 16. Januar 1869 in Celle; † 23. Februar 1961 in Hu’e) weer en plattdüütschen Schriever.

Wäbekindt is 1869 in Celle boren. He weer later Schoolmeester. 1919 is he Schoolmeester an de Volksschool in Woonst worrn, later weer he Schoolmeester in Hu’e. He hett üm 1935 rüm dat plattdüütsche Book *Ut’n Burnstand* rutbröcht.

An’n 9. Mai 1951 is he Ehrenmaat von’n Heimatbund Neddersassen worrn.

## Warken

Plattdüütsch:
**Ut’n Burnstand. En Burnstück in 1 Uptog.* Hillermann, Schillingsbossel [ca. 1935]

Hoochdüütsch:
* *Kleine Heimatkunde des Kreises Zeven.* Zeller, 1928

## Weblenken
August Heinrich Grimm

**August Heinrich Grimm** (* 15. Juli 1873 in Eimsbüttel; † 29. April 1944 in Sürsen) weer en plattdüütschen Schriever.

Grimm is 1873 in Hamborg-Eimsbüttel boren. He wull Schoolmeester warrn, wat aver von wegen en Ogenlieden nich güng. He weer denn Goorner un hett ok as Boarbeider arbeidt. In’n Eersten Weltkrieg is he na Bremervöör tagen, later na Deins un na Sürsen. Dor hett he 20 Johr lang as Goorner arbeidt.

In de Johren 1920 un 1930 hett he Höörspelen för den Rundfunk schreven.

## Warken

Plattdüütsch:
* *De Füerböter. En lütt Geschich ton Nahdenken.* Quickborn-Verlag, Hamborg [1920]
* *Heidewig.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1924

Hoochdüütsch:
* *Zu viel Eisen.* Janssen, Hamborg 1917

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Berthold Cordes

**Berthold Cordes** (* 1950 in Rockst) is en plattdüütschen Schriever.

Cordes is 1950 as Söhn von Helmut Cordes in Rockst boren. He hett an’n 1. April 1968 en Lehr as Bankkoopmann bi de Volksbank Sürsen anfungen. 1979 is he Bankbaas von de Volksbank Sürsen worrn un weer denn von 1982 bet 1992 Vörstand von de Bank. 2010 is he in Vörrohstand gahn.

He is verheiraadt mit siene Fro Angelika. He leevt ok vondaag noch in Rockst.

## Warken

Plattdüütsch:
**Sepenblasen. Siet un hooch op platt.*  Sülvsverlag, Ostereis 1998
**De Minsch Heinrich Behnken. De Schoolmester, de Schrieversmann un sien Wark.* Books on Demand, Norderstedt 2005, ISBN 3-8334-3480-5

Hoochdüütsch:
* *Rockstedt – Ein kleines Dorf an der Oste – Geschichte und Geschichten.* (tohoop mit Johann Gerdts), 2001
* *850 Jahre Rockstedt.* (tohoop mit Johann Gerdts), Gemeen Ostereis, 2003
* *Festschrift 50 Jahre Freiwillige Feuerwehr Rockstedt (1950–2000).* Freewillige Füürwehr Rockst, 2000

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Ernst-Otto Schlöpke

**Ernst-Otto Schlöpke** (* 12. August 1922 in Niestadt; † 11. Juni 2011 in Leendaal) weer en plattdüütschen Schriever.

Schlöpke is 1922 in Niestadt boren un weer dor op de Volksschool un op de Realschool. Schlöpke hett denn von 1939 bet 1942 en Lehr as Koopmann maakt. He is denn Soldaat in’n Tweten Weltkrieg worrn. Na’n Krieg weer he Schauspeler. He hett later as Verlagsanstellten in Scharbeutz arbeidt un sik denn ümscholen laten un von 1957 af an as Pharmareferent arbeidt. Bet 1963 hett he in Niestadt leevt, denn is he na Bremen tagen.

1982 is sien Stück *Doktur Puust* mit Fritz Hollenbeck in de Höövdrull för dat Feernsehn verfilmt worrn.

He hett 1963 den Freudenthal-Pries wunnen, 1966 den Förderpries von de Friedrich-Hebbel-Stiftung un 1970 den Hans-Böttcher-Pries von de Stiftung F.V.S. in Hamborg.

## Warken

* *Tieden sünd dat… Plattdüütsche Lieder för Triangel un söben Pauken.* Verlag der Fehrs-Gilde, Hamborg 1963
* *De Glücksgaloschen.* Mahnke, Veern [1964] (toeerst opföhrt von dat Ohnsorg-Theater an’n 2. Februar 1964)
* *Twee Ohren hett de Minsch.* Verlag der Fehrs-Gilde, Hamborg 1973, ISBN 3-87849-006-2
* *Die Welt steiht Kopp.* Verlag der Fehrs-Gilde, Hamborg 1977, ISBN 3-87849-012-7
* *Doktor Puust. Komödie in 5 Törns.* Mahnke, Veern, 1981
* *Uns’ Leben is en Sommerdroom. Mit Leporello durch Schleswig-Holsteen.* Husum-Druck- und Verlags-Gesellschaft, Husum 1981, ISBN 3-88042-145-5
* *Amot hett sien Höög.* Quickborn-Verlag, Hamborg 1991, ISBN 3-87651-133-X
* *Ünnerwegens opsammelt.* Jung, Kiel 1995, ISBN 3-929596-26-1
* *Na sowat!* Jung, Kiel 1999, ISBN 3-929596-70-9
* *Biweeglangs opsammelt.* LIMO-Audiobook, Badbergen [2006] (CD)

## Literatur

* Karin Holtje: *Das niederdeutsche Hörspielwerk von Ernst Otto Schlöpke.* Examensarbeit zur Ersten Lehrerprüfung für das Lehramt an Volksschulen. Kiel 1968

## Weblenken
Georg Friedrich Wilhelm Renner

**Georg Friedrich Wilhelm Renner** (* 25. Dezember 1781 in Wischhoben; † na 1830) weer en plattdüütschen Schriever.

Renner is 1781 in Wischhoben boren un hett later as Aftheker in Oosten un Olenbrook leevt.

Nadem Renner sik op en Reis von Altno na Winsen beide Fööt affroren hett, kunn he nich mehr arbeiden.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Kleene Sammlung plattdütscher Gedichte. Hauptsächlich för Landlüde bearbeidet.* Hamborg 1817

Hoochdüütsch:
* *Kleine Sammlung hochdeutscher Gedichte.* 1818

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Footnoten



## Weblenken
Johanna Harte

**Johanna Harte** (borene Clausen; * 31. Januar 1923 in Horborg; † 7. Juli 1991 in Hamborg) weer en plattdüütsche Schrieversche.

Clausen is 1923 in Horborg boren. Se hett den Schriever Günter Harte heiraadt un harr mit em veer Kinner. Tohoop mit em hett se dat *Hochdeutsch-plattdeutsche Wörterbuch* rutbröcht.

## Warken

* *Hochdeutsch-plattdeutsches Wörterbuch.* Schuster, Leer 1986, ISBN 3-7963-0243-2

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrieverschen

## Weblenken
Alwin Läu

**Alwin Läu** (* 6. Juni 1904 in Hamborg; †) weer en plattdüütschen Schriever.

Läu is 1904 in Hamborg boren un weer in St. Pauli op de Volksschool. He hett toeerst bi en Bank arbeidt un is 1932 fre’en Schriever un Journalist worrn. In’n Tweten Weltkrieg weer he Soldaat. Na’n Krieg weer he as Journalist bi de *[[Harburger Anzeigen und Nachrichten]]* anstellt.

## Warken

* *De Backobenslacht. Lustspill in 3 Akten.* : Mahnke, Veern 1938 (toeerst opföhrt von de Nedderdüütsche Bühn Hamborg an’n 9. Januar 1935)
* *Krummholt steit Kopp. Ein lütt lustig Spill in een Törn.* Mahnke, Veern 1938 (toeerst opföhrt von de Finkwarder Speeldeel 1939)
* *De swarte Fahn. Buurnstück in veer Akten.* (toeerst opföhrt von de Nedderdüütsche Bühn Hamborg an’n 30. Januar 1940)
* *Swienjacks. Bühnenstück.*
* *De Preesterkoppel. Spill in dree Akten.* (toeerst opföhrt an’n 4. September 1941)
* *De Hennings. Ein ernsthaftes Spiel.* (toeerst opföhrt von dat Ernst-Drucker-Theater Hamborg an’n 27. Februar 1935)

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Helmut-Ernst Miericke

**Helmut-Ernst Miericke** (* 22. August 1913 in Buer; † 6. Juni 1973) weer von 1959 bet 1973 de Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Stood.

Miericke is 1913 as Söhn von’n Schoolmeester Ernst Miericke un Annemarie Siggemann in Buer boren.

Na em is de Helmut-Ernst-Miericke-Weg in Stood nöömt.
Gustav Bernhard von Heyer

** Bernhard von Heyer** (* 12. August 1839 in Goschin; † 27. August 1923 in Breslau) weer en düütschen Verwaltungsbeamten un Politiker.

Heyer is 1839 as Söhn von Karoline Minna, borene Foß (1. Oktober 1806-23. Juni 1881), un August Benjamin Heyer (14. Dezember 1797-3. Dezember 1855) in Goschin boren. De Familie weer jöödsch. He hett an de Universität Göttingen Juristeree studeert un weer dor in dat Corps Bremensia. He hett 1863 in Breslau sien Dokter maakt. 1868 is he Regierungsassesser worrn un weer 1868/1869 bi de Polizeidirekschoon Hannover. 1869 is he as Nafolger von Friedrich von Negelein kommissarsch Landraad von’n Kreis Labiau worrn un hett dit Amt denn 1870 ganz övernahmen. He is bet 1879 Landraad bleven, denn hett Arthur von Knobloch dat Amt övernahmen. 

Von 1879 bet 1887 weer Heyer bi’t Binnenministerium von Prüßen. He is dor 1881 Gehemen Regerungsraad worrn, 1882 Vörtragender Raad un 1885 Gehemen Böverregerungsraad.

1876 weer Heyer Kannedaat bi de Wahl to dat Prüüßsche Aforntenhuus, kunn de Wahl aver nich winnen. Nadem Hermann von Knobloch sien Mandaat in’n Düütschen Rieksdag an’n 24. April 1879 afgeven harr, is Heyer in en Nawahl an’n 3. Juli 1879 mit 62,62 % von de Stimmen in’n Wahlkreis Königsbarg 2 (Loabjau-Wehlau) wählt worrn. He is bet Oktober 1881 Afornten bleven un weer in de Düütschkunservative Partei. Bi de Wahl 1881 kunn he sik in sien Wahlkreis denn aver nich dörsetten gegen Kurt von Saucken-Tarputschen.

An’n 5. Mai 1888 is Heyer tohoop mit sien Broder Gottlieb Ferdinand Julius von König Friedrich III. in Charlottenburg in’n Adelsstand hoven worrn un hett denn *von Heyer* heten.

He weer as Nafolger von Ludwig Eberhardt Franzius von 1888 bet 1895 Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Stood. Na em hett Edgar Himly dat Amt övernahmen. Na de Tied in Stood hett he as Nafolger von Nicolaus von Handjery von 1895 bet 1902 dat sülve Amt in’n Regerungsbezirk Liegnitz övernahmen. Nadem he 1902 in Rohstand gahn is, is Günther von Seherr-Thoß Regerungspräsident in Liegnitz worrn. Heyer is toletzt 1913 Würklichen Gehemen Raad worrn.

Von Heyer hett an’n 10. Oktober 1870 in Breslau Gabriele Louise Julie Wendt (1. Januar 1848-8. Juni 1936) freet.
Hermann Franzius

**Hermann Nicolaus Franzius** (* 24. September 1831 in Jemgum; † September 1911 in Waldhusen) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Franzius is 1831 in Jemgum boren un weer von’n 29. April 1848 bet to’n 3. April 1851 op de Klosterschool Ilfeld. He hett an de Universitäten Göttingen un Heidelberg Juristeree studeert. 1852 is he Maat von dat Corps Saxonia Göttingen worrn un in dat sülve Johr ok noch von dat Corps Saxo-Borussia Heidelberg. Na dat Referendariat weer he Assesser bi verscheden Ämter un Gerichten, ünner annern as Regerungsassesser in Hameln.

Franzius is 1871 as Nafolger von Ernst Roscher kommissarsch Amtshauptmann in dat Amt Oosten worrn un dor bet 1879 bleven.

1880 is he Amtshauptmann von dat Amt Oosterholt un Kreishauptmann von’n Stüürkreis Oosterholt worrn. 1885 weer Franzius för korte Tied ok Verwalter von dat Amt Hagen. Nadem an’n 1. April 1885 de Kreis Oosterholt nee billt worrn is, is Franzius de eerste Landraad von dissen Kreis worrn un 1891 Gehemen Regerungsraad. Dat weer he bet to sien Rohstand 1902. Aflööst hett em Ferdinand Becker. In’n Rohstand hett he in Waldhusen (vondaag Deel von Döhren-Wülfel) leevt.

Bi de Wahl 1879 to dat Prüüßsche Aforntenhuus weer Franzius Kannedaat för de Düütschkunservative Partei in’n Wahlkreis Hannover 32. He hett 17,0&nbsp;% von de Stimmen kregen un kunn sik nich dörsetten.
Ludwig Eberhard Franzius

**Ludwig Eberhard Franzius** (* 15. September 1829 in Leer; †) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Franzius is 1828 as Söhn von Henriette Marie Helene, borene Beninga-Kettler (* 19. Mai 1800), un den Notar Johann Albrecht Franzius (1. Juni 1795-6. September 1868) in Leer boren. He is an’n 9. Oktober 1855 Amtsassesser worrn, 1860 na dat Ministerium in Hannover gahn un 1861 bet 1866 Assesser von de Kloosterkamer Hannover bi dat Amt Medingen ween. To’n 30. März 1868 is he Regerungsraad worrn un hett bi’n Regerungsbezirk Stettin anfungen. Dor is he ünner annern Militärdepartementsraad ween. He is 1877 Bezirksverwaltungsgerichtsdirekter bi dat Verwaltungsgericht in Stralsund worrn un hett 1879 dat sülve Amt in Stettin kregen. An’n 12. September 1883 is he Böververwaltungsgerichtsraad worrn. Bet 1885 weer he denn bi dat Böververwaltungsgericht Berlin.

He weer von 1. April 1885 bet 1888 Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Stood.

Franzius hett an’n 15. September 1866 Auguste Luise Heinzmann (* 1. März 1842) freet. De beiden hebbt den Söhn Johann Ferdinand Albrecht (31. Juli 1867-3. Juni 1888) hatt.
Walter Harm

**Walter Harm** (* 9. Mai 1897 in Hamborg; † 10. August 1964 ok dor) weer en düütschen Politiker von de SPD.

Harm is 1897 in Hamborg boren. Na dat Abitur hett he Juristeree studeert. He hett dat Referendarexamen maakt un hett dat Studium as Diplomvolksweert afslaten. Nadem he 1930 sien Dokter un dat Assesserexamen maakt hett, weer he bet 1932 Gerichtsassesser in Hamborg. Von 1934 bet 1945 un siet 1955 wedder weer he dor as Avkaat tolaten.

Von 1957 bet to’n 22. September 1961 un wedder von de Bundsdagswahl 1961 bet to sien Dood weer Harm Afornten in’n Düütschen Bundsdag.

Harm weer von 1932 bet 1934 hauptamtlichen Börgermeester von Hameln. 1945 is he dor Böverbörgermeester worrn un dat bet 1946 bleven. 1946 is he Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Lümborg worrn un 1950 denn as Regerungspräsident in’n Regerungsbezirk Stood wesselt. Dat is he bet 1954 bleven. In dat Johr is he Staatssekretär in dat Neddersassische Finanzministerium worrn. Na’n Regerungswessel 1955 is he in’n Wartestand versett worrn.
Arthur Schmidt-Kügler

**Arthur Schmidt-Kügler** (* 21. Februar 1883 in Schroda; † weet man nich) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Schmidt is 1883 in Schroda boren un weer op dat Matthiasgymnasium in Breslau. He hett an de Universitäten Breslau un Freiburg Juristeree studeert un 1908 de eerste Staatsprüfung maakt. In’n Oktober 1912 hett he de Grote Staatsprüfung maakt un is Gerichtsassesser worrn. 1913 bet 1917 weer he Hülpsrichter bi dat Amtsgericht Breslau. He is 1918 Regerungsassesser in de prüßsche Verwaltung för de direkten Stüürn worrn un 1919 Baas von dat Stüüramt Brieg. He is in’n April 1920 Regerungsraad bi dat Finanzamt Brieg worrn un in’n April 1931 as Böverregerungsraad Baas von dat Finanzamt in Reichenbach (Eulengebirge).

An’n 1. Mai 1933 is Schmidt in de NSDAP intreden.

He weer von 1933 bet 1936 Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Oppeln un denn von 1936 bet 1944 Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Stood. In’n August 1944 is he in’n Wartestand versett worrn.
Arthur Schmidt

**Arthur Schmidt** is de Naam von

* Arthur Schmidt (1867–1945), düütschen Architekt un Boünnernehmer,
* Arthur Schmidt (1895–1987), düütschen Generaal,
* Arthur Schmidt (* 1937), US-amerikaanschen Filmeditor,
* Arthur Schmidt-Elskop (1875–1952), düütschen Diplomaat,
* Arthur Schmidt-Kügler (1883–?), düütschen Verwaltungsbeamten,
* Arthur Benno Schmidt (1861–1940), düütschen Jurist,
* Arthur P. Schmidt (1912–1965), US-amerikaanschen Filmeditor.

Kiek ok bi: Artur Schmidt, Arthur Schmid.
Kurd von Berg-Schönfeld

**Karl Ludwig Hermann  Graf von Berg-Schönfeld** (* 25. Februar 1856 in Berlin; † 1. Oktober 1923 in Kleptow) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von Berg-Schönfeld is 1856 as Söhn von Klara, borene von Olszewska (20. November 1821-23. November 1882), un Karl Ludwig von Berg-Schönfeld (12. Februar 1825-2. April 1900) in Berlin boren. He weer Fideikommissherr op Schönfeld mit Lütten Spegelbarg. He hett Juristeree studeert. Von 1890 bet 1900 weer he as Nafolger von Benno von Niebelschütz Landraad von’n Kreis Gifhorn. Nadem sik von Berg-Schönfeld 1899 as een von de Kanaalrebellen gegen den Bo von’n Middellandkanaal utspraken harr un sik so gegen Willem II. stellt hett, müss he sien Amt as Landraad afgeven un Ludwig von der Wense hett dat Amt övernahmen.

Von Berg-Schönfeld weer denn bet 1903 Regerungsraad in Hannover un von 1903 bet 1905 Polizeidirekter in Kassel. 1905 bet 1909 weer he Polizeipräsident von Hannover.

He weer von 1909 bet 1911 Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Stood un denn von 1911 bet 1917 Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Hannover.

An’n 19. April 1906 hett von Berg-Schönfeld in Rheden Anna-Felizitas von Rheden (4. Mai 1883-15. Oktober 1908) freet. De beiden harrn de Söhns  Carl-Ludwig August Graf von Berg-Dewitz (* 22. August 1907) un Karl Ludwig Hans-Hubert von Berg-Schönfeld (11. September 1908-6. August 1968). Na ehren Dood hett he in twete Eh Maria Anna Klothilde Irmgard Johanna Else von Rheden (14. Mai 1888-29. April 1945) freet. De beiden harrn de Kinner Karl-Ludwig Joachim (31. Dezember 1912-10. November 1943), Elisabeth (* 11. Mai 1914), Karl-Ludwig Gerhard (* 13. August 0191) un Ilse (* 25. Mai 1922).

Von Berg-Schönfeld is 1923 bi en Autounfall doodbleven.
Lagavulin (Brenneree)

**Lagavulin** (so veel as „de Kuhl bi de Möhl“) is en Whisky-Brenneree in Lagavulin op dat Eiland Islay in Schottland. Se produzeert verschedene Single Malt Whiskys, dorünner ok een vun de ölven so nöömten *[[Classic Malts]]*.

## Historie
An den Standoort vun de hüütigen Brenneree an de Lagavulin Bay is al siet 1742 Whisky herstellt worrn. De eerste Destille, de ok na Gesett Verlööf harr, Whisky to brennen, is aver eerst 1816 dör John Johnston grünnt worrn. Een Johr later keem mit **Ardmore** en wietere Destille dorto, de vun Archibald Campbell grünnt weer. De hett aver nix mit de Brenneree Ardmore in Kennethmont to doon un dröff nich mit ehr verwesselt warrn. As de *Ardmore* Brenneree ok in den Besitt vun John Johnston övergahn is, weern de beiden 1837 to de hüütigen Brenneree *Lagavulin* tosamenleggt.

1927 is de Destille an de *Distillers Company Limited* (DCL) gahn, de dat operative Gewarf 1930 an ehr Dochterünnernehmen *Scotish Malt Distillers* (SMD) överdragen hett. Op dat glieke Rebeet geev dat twüschen 1908 un 1960 ok noch de Brenneree **Malt Mill** vun Peter Mackie. In de ehr Molteree is vundaag dat Besökerzentrum vun Lagavulin ünnerbröcht. In verleden Tieten weer de Destille mehrere mole stillleggt: 1918, 1941 bit 1945 un 1952 bit 1953.

## Produkschoon

De Brenneree Lagavulin höört to dat schottische Whiskyrebeet Islay. Dat Water för de Produkschoon stammt ut de beiden Seen Loch Sholum un Lochan Sholum, de sik an de Häng vun den 347&nbsp;m hogen Barg Beinn Sholum befinnt. Dat Molt warrt nich mehr in de Destille sülvst herstellt, man ut de Molteree vun de Brenneree Port Ellen betogen. De Destille Lagavulin hett en Meeschfatt (*mash tun*) vun 4,32&nbsp;t ut Eddelstahl un teihn Gäärfatten (*wash backs*) to 21.300&nbsp;l ut Pinienholt. Brennt warrt in twee *wash stills* to 12.300&nbsp;l un twee *spirit stills* to 12.900&nbsp;l, de mit Damp hitt maakt warrt. Dat Destillat warrt vör’t Affüllen in de so nöömten *hogsheads* (250-Liter-Fatten) to’n Riepen mit Water op 63,4 Prozent verdünnt.

Dat gifft kuum en annere Destille, de mit en so lütte Utwahl vun Produkten so en groten Spood hett as Lagavulin. Lange Tiet geev dat blots den 16-johrigen Whisky to köpen. Dat is bito ok de Whisky, de as *[[Classic Malt]]* vermarkt warrt. Eerst vör en poor Johren is en tweete regelmatig Affüllen dorto kamen. Intwüschen gifft dat noch en poor annere Originalaffüllen vun de Brenneree. Unafhangige Affüllen vun disse Whisky sünd bannig roor. Wenn doch mol en Fatt an en anneren Affüller gahn schüll, mutt de aver en annern Naam bruken, vunwegen dat de Naam *Lagavulin* blots vun de Brenneree sülvst bruukt warrn dröff.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Weblenken
Lagavulin

**Lagavulin** betekent

* Lagavulin, Oort op dat Eiland Islay, Schottland,
* Lagavulin, Whiskybrenneree in den schottischen Oort mit glieken Naam,
* Lagavulin Bay, Bucht vun’n Atlantik an de Süüdküst vun dat Eiland Islay.
Rudolf von Reiswitz und Kaderzin

** Günther Kurd Freiherr von Reiswitz und Kaderzin** (* 6. Oktober 1847 in Berlin; † 30. November 1918 in Dresden) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Von Reiswitz und Kaderzin is 1847 as Söhn von Auguste Johanne, borene Freiin von Lorenz (30. Oktober 1812-14. Mai 1892), un Alfred Alexander Karl Wilhelm von Reiswitz und Kaderzin (* 26. Oktober 1803-6. März 1872) in Berlin boren. He is 1871 in Berlin Gerichtsreferendar worrn un 1875 Gerichtsassesser in Rössel. 1876 is he in Schwiebus Kreisrichter worrn un 1877 Regerungsassesser bi’n Regerungsbezirk Köslin. 1880 hett he von Axel Eggert von Usedom dat Amt as Landraad von’n Kreis Rügen övernahmen un dit Amt bet 1886 behollen, as Victor von Koerber em aflööst hett. He is denn Regerungsraad  bi’n Regerungsbezirk Kassel ween un 1890 Polizeidirekter in Danzig worrn. 1892 is he to’n Böverregerungsraad maakt worrn un hett denn bi’n Regerungsbezirk Wiesbaden arbeidt. He weer dor Baas von’t Präsidialafdeel.

Von Reiswitz und Kaderzin weer von 1899 bet 1909 as Nafolger von Edgar Himly Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Stood. Na em hett Kurd von Berg-Schönfeld dat Amt övernahmen.

He hett later den Rang von en Würklichen Gehemen Böverregerungsraad kregen un is to’n Ehrenridder von’n Johanniter-Orden slahn worrn.

Von Reiswitz und Kaderzin hett 1876 Klara Mathilde Freiin von Lorenz (25. Februar 1845-5. Januar 1921) freet. De beiden harrn de Kinner Alfred Ernst Hans Kurd (9. Januar 1878-22. November 1949), Klara Auguste Karoline (* 18. Februar 1880), Kurd Berthold Friedrich Joachim (1. März 1881-27. Mai 1940) un Klara Elisabeth Margarethe (1. März 1883-3. Januar 1960).
Edgar Himly

**Wilhelm Julius  Himly** (* 3. September 1839; † 20. März 1905 in Stood) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Himly is 1839 boren un hett Juristeree studeert. He is in’n Mai 1862 as Auskultater an dat Kamergericht in Berlin beropen worrn. Siene Loopbahn as prüüßschen Staatsbeamten hett em över Statschonen bi de Regerungsbezirke Hannover un Wiesbaden to den Rang von en Regerungsassesser bi’n Regerungsbezirk Posen föhrt. 1875 is he Regerungsraad bi dat Kommissariat för de bischöpliche Vermögensverwaltung in de Bisdömer Mönster un Patterbuorn worrn un hett in disse Tied in Mönster an’n Domplatz 27 wahnt. 1884 is he von de kathoolsche to de evangeelsche Kark wesselt un Böverkunsistorialraad bi dat Böverkunsistorjen in Hannover worrn. 1885 al is he denn Böverregerungsraad bi’n Regerungsbezirk Ossenbrügge worrn un Stellvertreder von’n Regerungspräsident in’n Bezirksutschuss. 1887 is he Böverpräsidialraad bi’n Regerungsbezirk Mönster worrn. 1889 weer he Regerungsviezpräsident in Posen. 1890 is he denn Regierungspräsident von’n Regerungsbezirk Posen worrn un dor bet 1895 bleven. In dat Johr is he as Regerungspräsident na’n Regerungsbezirk Stood wesselt. 1899 is he in Rohstand gahn un an’n 20. März 1905 in Stood doobleven.

Sien Nalass warrt in dat Staatsarchiv Stood opbewohrt.

## Ehren

Himly hett 1884 den Königlichen Kronen-Orden drüdde Klass kregen.

## Footnoten
Albert Leister

**Albert Leister** (* 25. Mai 1890 in Mühlhausen; † Enn 1968 in Bonn) weer en düütschen Politiker von de NSDAP.

Leister is 1890 in Mühlhausen boren. Na de Volksschool hett he en Lehr as Koopmann maakt un hett denn as Anstellten arbeidt. Von 1910 bet 1912 weer he Soldaat in de kaiserliche Armee un hett von 1914 bet 1915 Deenst in’n Eersten Weltkrieg daan. An’n 3. Juni 1915 is he verwunnt worrn un hett sien rechten Foot verloren. Nadem he ut de Armee rut is, is Leister koopmännschen Anstellten bi Behörden worrn. Von 1917 af an harr he dat Leid över de Kriegsweertschop in’n Kreis Neenborg.

An’n 1. Juli 1924 is Leister Baas von de Kreiskommunalkass von’n Kreis Neenborg worrn. Leister weer Maat in de NSDAP, wat dor to föhrt hett, dat 1930 en Disziplinarverfohren gegen em inleidt worrn is.

Von September 1930 bet November 1933 weer Leister för den Wahlkreis 16 (Süüdhannover-Bruunswiek) Afornten von de NSDAP in’n Düütschen Rieksdag. Von 1933 bet 1936 weer Leister Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Stood.

Na de düütsche Besetzung von Polen weer Leister von September bet November 1939 Stadtkommissar in Lodsch. An’n 1. April 1943 is he in’n Rohstand versett worrn.

## Footnoten
Hermann Rose (Politiker)

**Hermann Rose** (* 7. Mai 1879 in Lümborg; † 28. Januar 1943 in Göttingen) weer en düütschen Jurist, Verwaltungsbeamten un Politiker von de DVP.

Rose is 1879 in Lümborg boren. Na dat Abitur 1897 an dat Johanneum Lümborg hett he Juristeree an de Universitäten in Heidelberg, München un Göttingen studeert un dat Studium mit de twee juristischen Staatsexamens afslaten. Sien Referendariat hett he bi’n Magistraat in Stood un in Veern maakt. 1905 is he Regerungsassesser bi de Iesenbahndirekschoon in Berlin worrn. Nadem he 1907 an de Universität Würzburg sien Dokter maakt hett, is he Iesenbahndirekter in Halle worrn. 1909 güng he as Regerungsraad in dat prüüßsche Binnenministerium un weer dor för Wahnungsfragen tostännig. He is 1913 Gehemen Regerungsraad worrn. In dat sülve Johr gifft he aver denn sien Ministerialloopahn op un warrt Direkter von de Düütsche Volksversekerungs AG. 1914 bet 1918 is he Soldaat in’n Eersten Weltkrieg un warrt 1920 Riekskommissar for den Wedderpbo von de zerstörten Rebeden. 1918 hett he de DVP mit grünnt.

Von’n 12. Mai 1922 bet 15. März 1933 weer Rose as Nafolger von Hans Grashoff Regerungspräsident von’n Regerungsbezirk Stood. 1933 hett he op Druck von’n Gauleiter von’n Go Oost-Hannover, Otto Telschow, dat Amt afgeven un is mit 54 Johren ut’n Verwaltungsdeenst rut. He is in’n Mai 1933 na Göttingen tagen un to’n 1. Oktober 1933 offiziell in’n Rohstand versett worrn.

Rose weer von 1921 bet 1932 Maat von’n Prüüßschen Landdag.
Hermann Fiebing

**Hermann Fiebing** (* 17. November 1901 in Märkisch Friedland; † 5. Oktober 1960 in Stood) weer en düütschen Verwaltungsbeamten.

Fiebing is 1901 in Märkisch Friedland boren un hett 1921 sien Abitur in Dramborg maakt. In dat Johr hett he sik denn en Freekorps anslaten. He hett bet 1924 Juristeree an de Universitäten Griepswoold, Freiburg un Berlin studeert. Na dat Studium hett he sien Rechtsreferendariat anfungen. He weer von 1929 af an Avkaat in Flatow un von 1931 af an Notar in’n Bezirk von dat Oberlandsgericht Marienwerder. In’n Juni 1929 is he in de NSDAP rin (Matennummer 172.101). He weer ok bi de SA un hett dat dor bet to’n Brigadeführer bröcht.

Fiebing is na de Machtergreifung in’n März 1933 Landshauptmann in Schneidemühl (Grenzmark Posen-Westpreußen) worrn, weer denn von 1935 bet 1938 Landraad in’n Landkreis Oschersleben (Bode) un von 1938 af an Viezpräsident von dat Böverpräsidium in Hannover. As de Twete Weltkrieg anfungen is, weer he von Anfang September 1939 bet Enn Dezember 1943 mit korte Pausen bi de Wehrmacht, toletzt in’n Rang von en Leutnant von de Reserve. Von Anfang April 1942 af an weer he as Regerungspräsident in’n Regerungsbezirk Stettin insett. 1944 bet 1945 weer he Regerungspräsident in’n Regerungsbezirk Stood. In’n Mai 1945 keem he in Fungenschop, ut de he 1947 wedder free keem. Na siene Entnazifizerung 1949 hett he wedder as Regerungsraad arbeidt. An’n 10. April 1956 hett he den Rang von en Regerungspräsident kregen un is toletzt in’n Wartestand versett worrn. Veer Johr later, an’n 5. Oktober 1960, is Fiebing in Stood doodbleven.

## Footnoten
Alfred Wiegmann

**Alfred Wiegmann** (* 27. April 1886 in Essen; † 6. November 1973 in Kuhs) weer en düütschen Maler.

Wiegmann is 1886 in Essen boren un in Mülheim na School gahn. He hett von 1904 bet 1908 an de Akademie Düsseldörp bi Eugen Dücker un Peter Jansen studeert un weer 1908/1909 op de Kreyenbrücker School bi Ollnborg. Von 1909 bet 1912 hett he in Paris op de Académie Julian studeert.

He is von 1912 bet 1914 Maat von de Künstlerkolonie Roonkarken ween un hett von 1918 bet 1934 in Düsseldörp leevt. Von 1934 af an hett he in Worpsweed leevt un von 1938 af an in Kuhs.

Von 1948 bet 1952 weer he Afornten in’n Kreisdag von’n Landkreis Bremervöör. He is 1972 Ehrenliddmaat von de Akademie Tomasso Campanella in Rom worrn un hett de gollen Medallje för Kunst un Kultur kregen.

Wiegmann hett veel Landschoppen maalt, aver to’n Bispeel ok Akte.

An’n 19. Januar 1919 hett he in Düsseldörp Helene Steinmüller (30. April 1891-August 1962) freet. 1973 is he in Kuhs doodbleven un liggt dor ok begraven.

In Kuhs is de Alfred-Wiegmann-Straat na em nöömt.

## Footnoten
Wolf-Dietmar Stock

**Wolf-Dietmar Stock** (* 1. März 1942 in Neuhausen; † 23. Dezember 2024) weer en düütschen Maler, Galerist un Verleger.

Stock is 1942 in Neuhausen bi Königsbarg boren un is 1945 as Verdrevenen mit siene Öllern na Eiten kamen un dor opwussen. He hett later Philosophie, Theologie un Pädagogik an de Universitäten Tübingen, Göttingen un Hamborg studeert. Na dat Studium hett he veer Johr lang as Schoolmeester in Bremen arbeidt. He hett al in siene Studententied den Maler Alfred Wiegmann kennenlehrt, de em Ünnerricht geven un ok ünnerstütt hett, dat he man Kunst studeren schull. Von 1971 af an hett Stock in Paris an de Académie de la Grande Chaumière Kunst studeert, ünner annern bi Michel Rodde un Yves Brayer. Siet 1974 hett he in Hu’e-Breednau leevt. He hett dor 1975 den Verlag *Atelier im Bauernhaus* grünnt, de vör allen Böker ut de Region rutbringt.

## Weblenken
* Websteed von’n Verlag Atelier im Bauernhaus (hoochdüütsch)
Heinrich Brüning (Börgermeester)

**Heinrich Brüning** (* 3. April 1836 in Hullern; † 10. September 1920 in Göttingen) weer en düütschen Politiker.

Brüning is 1836 in Hullern boren. He hett an de Universitäten München un Göttingen Juristeree studeert. He is 1856 Liddmaat von de Corps Franconia München un Bremensia worrn. Bi de Bremensia is he later ok Ehrenmaat ween. Na dat Referendariat is he 1863 Assesser bi de Ämter Medingen, Soltau un Weener worrn.

He weer von 1864 bet 1871 Börgermeester von Buxthu un is 1871 as Börgermeester na Minnen wesselt. Dor hett he den westfäälschen Städerdag grünnt. 1879 hett he in Minnen den Titel Böverbörgermeester kregen. 1880 is he Böverbörgermeester von Ossenbrügge worrn. Dor weer he ok Landschopsraad. He is bet 1888 Böverbörgermeester bleven. In dat Prüüßsche Herrenhuus hett he de Städer Minnen un Ossenbrügge vertreden.

1888 is he Generaldirekter bi de Gothaer Füürversekerungsbank worrn.

Nadem Carl Erxleben 1868 ut dat Prüüßsche Aforntenhuus rut is, is Brüning in en Nawahl an’n 10. Dezember 1868 för den Wahlkreis Hannover 36 (Rodenborg, Zeven) mit 53,2&nbsp;% von de Stimmen in’t Aforntenhuus wählt worrn. He is bet to de nächste Wahl 1870 in’t Aforntenhuus bleven.

## Warken

* *Die Göttinger Studentenschaft zu Anfang des 19. Jahrhunderts, ihr Verbindungswesen, ihre Teilnhme an den Freiheitskriegen 1813/15.* 1910
* mit Georg Quaet-Faslem, Adolf Nicol: *Geschichte des Corps Bremensia Göttingen 1812–1912*. Huth, Göttingen 1914 (Digitalisat)
* *Die Preußische Städteordnung vom 19. November 1808 (die Städteordnung des Minister Frhrn. vom Stein) im Vergleich mit den Verfassungen der hannoverschen Städte von 1814 bis 1848 und den hannoverschen Städteordnungen vom 1. Mai 1851 (die Städteordnung des Minister Stüve) und vom 24. Juni 1858 (revidierte).* In: *[[Hannoversche Geschichtsblätter]].* Bd. 18 (1915), H. 3, S. 353–388

## Literatur

* Margarete Schindler: *Heinrich Brüning. Zum 50. Todestage des bedeutenden Verwaltungsjuristen.* In: Mitteilungen des Stader Geschichtsvereins, Jg. 45 (1970), S. 59–63
Dorothy Cheney

**Dorothy ''Dodo'' Bundy Cheney** (* 1. September 1916 in Los Angeles † 23. November 2014 in Escondido (Kalifornien)) weer en  US-amerikaansch Tennisspelerin.

Se hett 1938 de austraalsch Tennismeesterschapen (hüüd Australian Open) in’t Daameneenzel in twee Satzen mit 6:3 und 6:2 gegen Dorothy Stevenson wunnen. 

Cheney is de Dochter vun de fröhere Wimbledonsiegerin May Sutton un vun den dreemaligen US-Champion in’ Düppel Tom Bundy. 1928 un 1929 is (dormals noch) Bundy mit hör Moder bi de amerikaansch Meesterschapen in’t Düppel antreeden. 

Van 1937 bit 1939 weer se Liddmaat vun de amerikaansch Wightman-Cup-Mannschap.

As Seniorinspelerin hett se wiedere Titel wunnen. As 73-Johrige is se gegen en teihn Johr olt Wunnerkind antreeden: de latere Weltklassespelerin Venus Williams un verlor. Cheney hett de Nedderlaag mit de Wöör kommenteert: *„She blitzed me. She just wiped me off the court.“ (Se hett mi utknipst. Se hett mi eenfack vun den Platz feegt.*)

2004 wurr se in de International Tennis Hall of Fame upnommen.

## Weblenken
* ITF-Profil vun Dorothy Cheney (engelsch)
* Dorothy Cheney in de International Tennis Hall of Fame (engelsch, mit Bild)]

## Enkeld Nahwiesen
Port Charlotte (Brenneree)

**Lochindaal** (ok **Loch Indaal** schreven oder **Port Charlotte** nöömt) weer en Whiskybrenneree in Port Charlotte, Islay, Schottland. Blangen Lochindaal geev dat in Port Charlotte mit Octomore noch en tweete Brenneree. De Tolllagers, de dat vun de Brenneree bit hüüt noch gifft, sünd 1980 in de britischen Denkmollisten in de Kategorie&nbsp;C(S) opnahmen worrn.

## Historie
De Brenneree weer 1829 vun Colin Campbell grünnt. In de Johren dorna hett dat Ünnernehmen fief mol den Besitter wesselt, bit 1855 denn John B.&nbsp;Sherriff de Destille övernahmen hett. 1895 is de *J. B. Sherriff & Co. Ltd.* grünnt worrn, de ok Andeelen vun de Brenneree Lochhead in Campbeltown un vun de Bowmore-Brenneree op Islay beseten hett. In’t Johr 1920 is de Destille vun de Brenneree Benmore köfft worrn, de negen Johren later vun de Distillers Company Ltd. (*DCL*) övernahmen weer. De hett de Lochindaal-Destille noch dat glieke dicht maakt. De Lagerhüüs gifft dat aver ok vundaag noch und se warrt ok noch nütt.

In de Naverschop vun Lochindaal liggt de Brenneree Bruichladdich, de in’n Sommer 2010 ankünnigt hett, dat se op dat Rebeet vun de fröhere Destille en ne’e Brenneree ünner den Naam Port Charlotte boen laten will. Man, wegen de Finanzkrise is de Plaan eerstmol torüchstellt worrn. As Bruichladdich dör Rémy Cointreau opköfft worrn is, sünd de Geller för en Neeopbo aver praat stellt worrn. De ne’e Brenneree schall 2016 apen maakt warrn.

## Borns
Loch Indaal

**Loch Indaal** oder **Lochindaal** betekent

* Loch Indaal, Bucht vun’n Atlantik op dat schottische Eiland Islay,
* Lochindaal, ehmalige Whiskybrenneree op dat Eiland Islay.
Friedrich Corleis

**Johann  Adolf Corleis** (* 22. Januar 1853 in Öberndörp; † 14. Juni 1896) weer en plattdüütschen Schriever.

Corleis is 1853 in Öberndörp boren. He is later Uhrmaker ween un hett in de Königstraat 107 in Altno leevt. He hett 1894 op Plattdüütsch dat Book *Meckelnborgsche Revolutschon* schreven un ans en Reeg Böker op Hoochdüütsch rutbröcht.

## Warken

Plattdüütsch:
* *Meckelnborgsche Revolutschon. Schauspiel in vier Aufzügen.* Mattig, Altno 1894

Hoochdüütsch:
* *Frithjof.* 1884
* *Doppelter Kampf. Ein Schauspiel in vier Aufzügen.* 1884
* *Gefährliche Feinde.* 1887
* *Kinder der Muse.* 1894
* *Gustav Adolf. Ein Festspiel.* 1895
* *In eigner Schlinge. Lustspiel in 4 Akten.* 1895
* *Die Tragödie der Idee. Modernes Drama in fünf Aufzügen.* 1895
* *Gedichte.* 1907

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
Albert Eberhard Borgardt

**Albert Eberhard Borgardt** (* 13. November 1876 in Oterndörp; † 25. März 1915) weer en plattdüütschen Schriever.

Borgardt is 1876 as Söhn von August Heinrich Borgardt († 23. Dezember 1911) in Oterndörp boren. Sien Vader is in’n September 1880 na Neehuus gahn un hett dor de *[[Neuhaus-Ostener Nachrichten]]* rutgeven. Borgardt sülvs hett an’n 1. April 1909 tohoop mit sien Broder Bernhard den Verlag von sien Vader övernahmen. He weer Verlagsbookhändler un Redaktör för sien egen Bladd.

Borgardt is 1915 op en Reis na Amerika doodbleven.

## Warken

* *Spoos. Lustige Geschichten in plattdütsche Sprook.* Borgardt, Neehuus 1913

## Weblenken