open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haxloh

**Haxloh** () is en lütten Oort in de Gemeen Fintel (Samtgemeen Fintel) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen.

## Geografie

De Oort liggt in’n Noorden von de Lümbörger Heid. Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na de Fintau hen af.

De Naveröörd sünd Königsmoor in’n Noorden, Host un Wümmgrund in’n Noordoosten, Wessloh, Redderbarg un Eggersmöhl in’n Oosten, Osterwe, Haswe un Oosterloh in’n Süüdoosten, Grotenwe un Fintel in’n Süden, Eenloh in’n Süüdwesten, Vahl in’n Westen un Riep un Stell in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Lauenbrüch in’n Kanton Töst höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1852 to de Amtsvaagdie Snevern in dat Amt Rodenborg tohöört. Von 1852 bet 1859 weer dat in dat Amt Snevern un von 1859 bet 1885 in dat Amt Soltau. Bi de Reform 1885 is de Oort in’n Kreis Rodenborg wesselt, de 1977 mit’n Landkreis Bremervöör to’n ne’en un grötteren Landkreis Rodenborg tohoopgahn is.

De Oort höört von öllers bi de Buurschop un later de Gemeen Fintel mit bi.

### Inwahnertall

### Religion

Haxloh is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Tönjes-Kark in Fintel.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Haxloh is de freewillige Füürwehr Fintel mit tostännig.

### Verkehr

Haxloh is nich wied af von de Kreisstraat 221, de in’n Noorden na Königsmoor geiht un in’n Süden in Fintel an de K&nbsp;212. De K&nbsp;212 föhrt in’n Noordwesten över Vahl na Lauenbrüch an de Bundsstraat 75 un in’n Süüdoosten (dor in’n Landkreis Heidkreis as K&nbsp;30) över Grotenwe na Zoarn bi Snevern.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 47 Zittens liggt so 24 Kilometer in’n Noordwesten von Haxloh an de L&nbsp;131. De Opfohrt 43 Zittens op de Autobahn 7 (Afsnidd Hamborg–Hannover) liggt so 27 Kilometer in’n Süüdoosten an de L&nbsp;211.

De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Lauenbrüch an de Bahnlien Hamborg–Bremen. De Bahnhoff Wintemaur an de Heidbahn liggt twölv Kilometer in’n Oosten.

## Footnoten
Büschelskamp

**Büschelskamp** () is en lütten Oort in de Gemeen Scheeßl in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Scheeßl.

## Geografie

Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na de Wümm hen af.

De Naveröörd sünd Rehr in’n Noorden, Lauenbrüch in’n Noordoosten, Benkeloh un Oostervees in’n Süüdoosten, Westervees in’n Süden, Scheeßl in’n Süüdwesten, Varel, Westeresch un Wenkeloh in’n Westen un Griemshoop un Helsch in’n Noordwesten.

## Historie

Büschelskamp is in de Tied von 1921 bet 1926 anleggt worrn, as Siedlung mit 16 Siedelsteden an’n Rand von dat Büschelsmoor.

### Religion

Büschelskamp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Lucas-Kark in Scheeßl.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Büschelskamp is de freewillige Füürwehr Scheeßl mit tostännig.

### Verkehr

An Büschelskamp langs löppt de Bundsstraat 75, de in’n Noordoosten na Töst un Bookholt geiht un in’n Süüdwesten över Scheeßl na Rodenborg un Otterbarg.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 47 Zittens liggt so 15 Kilometer in’n Noorden von Büschelskamp an de L&nbsp;131.

De nächste Bahnhoff is so bi veer Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Lauenbrüch an de Bahnlien Hamborg–Bremen.

## Literatur

* Claus Stamann: *Büschelskamp. Kreissiedlung beim Nassen Moor, Heimat für Kriegsbeschädigte und Arbeiter an der Eisenbahn.* Wasra 2013
Hetzweeg

**Hetzweeg** () is en Dörp in de Gemeen Scheeßl in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort de polietsche Oortschop Abbendörp-Hetzweeg.

## Geografie

Dat Water ut dat Rebeed flütt in’n Noorden över de Meh-Au af un in’n Süden över’n Westerholter Kanaal na de Wümm hen.

De Naveröörd sünd Wittkopsbossel mit Olenhöben un Sootel in’n Noordoosten, Westeresch un Jeersdörp in’n Süüdoosten, Westerholt in’n Süden, Borchel in’n Süüdwesten un Heesdörp, Abbendörp un Bockhorst in’n Noordwesten.

## Historie

Hetzweeg kummt 1028 as *Hekiswidi* toeerst in de Oorkunnen vör.

In’n Eersten Weltkrieg sünd teihn Soldaten ut Hetzweeg fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg 19.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to de Amtsvaagdie Scheeßl in dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg. 1977 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Landkreis Rodenborg worrn.

De Oort hett fröher tohoop mit Jeersdörp, Olenhöben, Westeresch un Wittkopsbossel de Buurschop Westeresch billt, is aver in dat 19. Johrhunnert en egen Gemeen worrn, de denn an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Scheeßl worrn is. Dorbi is Hetzweeg binnen de Gemeen mit Abbendörp to de Oortschop Abbendörp-Hetzweeg mit egen Oortsraad un Oortsbörgermeester tohoopslaten worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Hetzweeg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Lucas-Kark in Scheeßl.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut’n Eersten Weltkrieg steiht in Hetzweeg an’e Hauptstraat. Gedenktafeln för de Fullenen ut’n Tweten Weltkrieg hängt in Scheeßl in’e Kark.

### Verenen

De Schüttenvereen Abbendörp-Hetzweeg is 1912 grünnt worrn. Bet 1934 harr he noch den Naam Schüttenvereen Abbendörp. De Sportvereen SV Germania Hetzweeg-Abbendörp is 1922 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

Hetzweeg hett en egene freewillige Füürwehr, de 1901 grünnt worrn is.

### Verkehr

Dör Hetzweeg löppt de Landsstraat 131, de in’n Noordwesten över Abbendörp, Elsdörp un Wist na Zeven an de Bundsstraat 71 ran geiht un in’n Süüdoosten över Westeresch na Scheeßl an de B&nbsp;75. De L&nbsp;131 warrt in Hetzweeg von de Kreisstraat 219 krüüzt, de in’n Süden över Westerholt bi Rodenborg an de B&nbsp;71/B&nbsp;75 ran föhrt un in’n Noordoosten över Wittkopsbossel un Sootel na Homersen an de L&nbsp;131.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so söven Kilometer in’n Noordwesten von Hetzweeg an de L&nbsp;131.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süüdoosten de Bahnhoff Scheeßl an de Bahnlien Hamborg–Bremen. Von 1906 bet 1968 hett dat ok Personenverkehr op de Bahnlien Bremervöör–Wasra geven. De Bahnhoff Jeem leeg in düsse Tied söss Kilometer in’n Noordwesten.

### Scholen

Dat Dörp hett en egen Kinnergoorn. De Kinner gaht op de Grundschool Scheeßl, de in Hetzweeg en lüttje Butensteed hett.

## Literatur

* Günther Frick: *Hetzwege, Landkreis Rotenburg (Wümme). 975 Jahre vom bischöflichen Zehnthof bis zum modernen Ort der Einheitsgemeinde Scheeßel.* 2003

## Footnoten
Abbendörp-Hetzweeg

**Abbendörp-Hetzweeg** is een von de Oortschoppen in de Gemeen Scheeßl in’n Landkreis Neddersassen. De Oortschop besteiht ut de twee Dörper Abbendörp un Hetzweeg.

## Historie

Bet to de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. März 1974 weren Abbendörp un Hetzweeg twee separate un egenstännige Gemenen. Mit de Gemeenreform sünd de Öörd denn all beid Deel von de Gemeen Scheeßl worrn. Dorbi sünd se to een Oortschop tohoopslaten worrn, de nu gemeensaam en Oortsraad mit negen Maten un en Oortsbörgermeester wählt.

### Oortsraad

Bi de Wahlen to’n Oortsraad in Abbendörp-Hetzweeg gifft dat en Eenheitslist ahn Parteien.

;Liddmaten:
* 2016:
*: Eckhard Behrens, Reinhard Frick, Sandra Glock, Hermann Hilken, Frank Liebich, Wilfried Luckfiel, Ines Meyer-Brunkhorst, Christoph Steinke, Rainer Tietje

### Oortsbörgermeesters
Parasitoid

En **Parasitoid** is en Organismus, de as Endo- oder Ektoparasit in oder an en Weert leven deit, dormit he sik entwicklen kann, un düsse Weert geiht dor bi doot. So gifft dat Sluppwöpsen, de leggt ehre Eier in de Eier, Larven oder Poppen vun annere Insekten. Achterna fritt de Leggwöpse ehre Larve ehren Weert suutje up, wieldes de noch leven deit. De Verscheel twuschen en Parasitoiden un Parasiten is, datt de Weert bi de Parasitoiden tolest doot geiht un bi de Parasiten nich. Parasitoide weert Ektoparasitoide nömmt, wenn se (buten = ekto) up ehren Weert leevt, un Endoparasitoide, wenn se dor binnen (endo) in leevt. De meisten parasitoiden Insekten höört to de Echten Sluppwöpsen (Ichneumonidae) un to de Leggflegen.

Parasitoide un Roofdeerter verscheelt sik dorin, datt de Parasitoid man hööchstens een Weert dootmaken deit, wieldes dat Roofdeert veel Büte dootmaken mutt, wenn dat overleven will. Dat gifft ok Parasitoide, dor wasst en ganze Reeg vun togliek in man een Weert un freet em up. Parasitoide weert for den Plantenschutz insett un kaamt dor ok torecht, wenn de Plage noch nich so wiet utbreedt is, datt dor weertschopplichen Schaden bi tostanne kummt. Dat Woort Parasitoid is 1913 dör den Biologen Odo Reuter ut Finnland inföhrt wurrn.

Dat warrt taxeert, datt bi 10 % vun all Aarden mank de Veelzellers Parasitoide sünd. 

## Literatur
* Nicholas F. Britton: *Essential Mathematical Biology.* Springer, London u. a. Springer, 2003, ISBN 1-85233-536-X (*Springer Undergraduate Mathematics Series*).
* S. B. Vinson: *The behavior of parasitoids.* In: G. A. Kerkut, L. I. Gilbert (Hrsg.): *Comprehensive insect physiology, biochemistry and pharmacology.* Volume 9: *Behaviour.* Pergamon Press, Oxford 1985, ISBN 0-08-030810-4, S. 417–469.
* Jeff Waage, D. Greathead (Rutg.): *Insect parasitoids.* Academic Press, London 1986, ISBN 0-12-728900-3 (*Symposia of the Royal Entomological Society of London 13*).
* Alexander Wudtke, (http://www.alice-dsl.net/wudtke/html/publikationen.html) et al. (1997) Wer sucht der findet: *Parasitoide und Vorratsschädlinge*, Filmbeitrag in: Abstracts Mitt. dt. Ges. allgem. Angew. Ent. - Tagung Bayreuth, Sek. 14
Endoparasit

En **Endoparasit** is en Parasit, de, gegen den Ektoparasiten over, *in* den Organismus vun en Weert leven deit. Dor könnt se sik in den Darm, Bregen, Epithel, in’t Bloot un in de wecken Organe bi upholen. Endoparasiten könnt binnen oder buten de Zellen vun en Organismus leven. Towielen ännert sik dat ok mit’e Tied, wenn de Parasit wassen deit. De Malariaparasit kummt in Bloodzellen vor un is also en *intrazellulären* Parasiten. *[[Giardia]]* leevt buten de Zellen un warrt vundeswegen to de *extrazellulären* Parasiten rekent. De Echten Bandwörmer leevt as extrazelluläre Parasiten in den Darm. Ok Weiherflunken sünd Endoparasiten. En besunnern Parasiten is de Assel *[[Cymothoa exigua]]*. Se kruupt in en Fisch rin, lett dor de Tung vun afstarven un nümmt denn sülms de Steed vun de Tunge bi den Fisch in.
Ektoparasit

En **Ektoparasit** is en Parasit, wenn he, gegen den Endoparasiten over, nich *in* en Weert leven deit, man *buten* (ekto) up de Uppersiete vun en Organismus. He hollt sik nich in deepere Zonen vun dat Geweev up. Ektoparasiten gifft dat bi Planten, Deerter un ok bi'n Minschen. 

Ektoparasiten an Planten sünd u. a. Blattlüse un Rupen vun Miniermotten. Bi Deerter gifft dat as Ektoparasiten u. a. Jööksieke, allerhand Lüse un Mieten. Bi Steekinsekten as Steekmuggen un Bettwanzen warrt nich vun Parasiten snackt, vunwegen, datt se sik man bloß korte Tied up dat Lief uphoolt.
Olenhöben

**Olenhöben** () is en Dörp in de Gemeen Scheeßl in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Wittkopsbossel.

## Geografie

Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens un lüttjere Beken na’n Alpershusener Möhlenbeek hen af.

De Naveröörd sünd Sootel un Helsch in’n Noordoosten, Hunhorn, Wenkeloh un Westeresch in’n Süüdoosten, Westerholt un Hetzweeg in’n Süüdwesten, Wittkopsbossel un Abbendörp in’n Westen un Bockhorst, Badenhorst, Ehsdörp un Hatz in’n Noordwesten.

## Historie

In’n Tweten Weltkrieg sünd söss Soldaten ut Olenhöben fullen oder vermisst.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Heeßel in’n Kanton Zeven höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to de Amtsvaagdie Scheeßl in dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg, de 1977 mit’n Landkreis Bremervöör to’n ne’en, grötteren Landkreis Rodenborg tohoopgahn is.

De Oort is von öllers Deel von de Gemeen Wittkopsbossel, de an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Scheeßl worrn is. Sietdem billt Wittkopsbossel en Oortschop mit Oortsraad un Oortsbörgermeester.

### Inwahnertall

### Religion

Olenhöben is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Lucas-Kark in Scheeßl.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

## Kultur

Gedenktafeln för de Fullenen ut’n Tweten Weltkrieg hängt in Scheeßl in’e Kark.

## Weertschop un Infrastruktur

För Olenhöben is de freewillige Füürwehr Wittkopsbossel mit tostännig.

### Verkehr

Olenhöben liggt twüschen de Kreisstraten K&nbsp;219 un K&nbsp;225. De K&nbsp;219 löppt in’n Noordoosten över Sootel na Homersen an de Landsstraat 130 un in’n Süden över Hetzweeg (dor an de L&nbsp;131 anbunnen) un Westerholt na Rodenborg an de B&nbsp;71/B&nbsp;75. De K&nbsp;225 föhrt in’n Süden na Westeresch an de L&nbsp;131 un in’n Noorden na Sootel.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so negen Kilometer in’n Noordwesten von Olenhöben an de L&nbsp;131.

De nächste Bahnhoff is so bi acht Kilometer wied weg in’nSüüdoosten de Bahnhoff Scheeßl an de Bahnlien Hamborg–Bremen.

## Footnoten
Veers (Oort)

**Veers** () is en lütten Oort in de Gemeen Scheeßl in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Badlsdörp.

## Geografie

De Oort liggt direkt an dat Över von de Veers. De Loop von de Veers is as Naturschuulrebeed Veersdaal schuult.

De Naveröörd sünd Scheeßl in’n Noorden, Westervees in’n Oosten, Deepen in’n Süüdoosten, Brookel in’n Süden, Badlsdörp un Wohlsdörp in’n Süüdwesten un Veersbrügg un Jeersdörp in’n Noordwesten.

## Historie

Veers kummt 1290 as *Versene* toeerst in de Oorkunnen vör un weer fröher en Riddergood. De öllsten Besitters weren ut de Familie von Hohnhorst. Later hebbt se dat Good verköfft un dat is dör de Hannen von Oberamtmann Beneken un den Hambörger Müntmeester Löwen gahn, bevör de Familie von Fick dat Good övernahmen hett. Von 1778 bet 1800 weer denn de Familie von Weyhe Besitter von dat Good, de dat an Karl Friedrich von Scheither verköfft hett. Al 1804 is dat Good wedder an de Familie von Weyhe gahn. 1852 hett denn de Familie Müller dat Good övernahmen, de Möller op de Scheeßler Möhl weren.

Dat Good warrt siet dat Johr 2000 von de Familie Kröger bewirtschaft un is 340 Hektar groot. To’n Hoff höört 1400 Stück Veh un en Biogasanlaag mit 500 kW.

In’n Eersten Weltkrieg is een Soldat ut Veers fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg dree.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to de Amtsvaagdie Scheeßl in dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg, de 1977 mit’n Landkreis Bremervöör to’n ne’en, grötteren Landkreis Rodenborg tohoopgahn is.

De Oort hett fröher en Goodsbezirk billt. As 1928/1929 de Goodsbezirke oplööst worrn sünd, keem de Oort an de Gemeen Badlsdörp, de an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Scheeßl worrn is. Binnen de Gemeen billt Badlsdörp nu en Oortschop.

### Inwahnertall

### Religion

Veers is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Lucas-Kark in Scheeßl.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut’n Eersten Weltkrieg steiht in Scheeßl bi’t Raadhuus un in de Kark in Scheeßl hängt Gedenktafeln för de Fullenen ut’n Tweten Weltkrieg.

## Weertschop un Infrastruktur

För Veers is de freewillige Füürwehr Badlsdörp mit tostännig.

### Verkehr

Veers liggt an de lüttje Straat von Badlsdörp na Scheeßl. De Straat löppt in Badlsdörp an de K&nbsp;211/K&nbsp;224 ran un in Scheeßl an de Bundsstraat 75. De B&nbsp;75 föhrt von Scheeßl in’n Noordoosten över Lauenbrüch na Töst un Bookholt un in’n Süüdwesten na Rodenborg un Otterbarg.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so 16 Kilometer in’n Noordwesten von Veers an de L&nbsp;131.

De nächste Bahnhoff is so bi veer Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Scheeßl an de Bahnlien Hamborg–Bremen.

## Literatur

* Hinrich Meyer: *Geschichte des Kirchspiels Scheeßel. Herausgegeben zur 1150 Jahr-Feier von Scheeßel.* Scheeßl 1955

## Footnoten
Veersbrügg

**Veersbrügg** () is en lütten Oort in de Gemeen Scheeßl in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Scheeßl.

## Geografie

De Oort liggt an de Steed, an de de Veers in de Wümm münnt. De Loop von de Veers is as Naturschuulrebeed Veersdaal schuult.

De Naveröörd sünd Jeersdörp in’n Noorden, Scheeßl in’n Noordoosten, Westervees in’n Oosten, Veers un Badlsdörp in’n Süüdoosten, Wohlsdörp in’n Süden, Rodenborg in’n Süüdwesten un Westerholt in’n Noordwesten.

## Historie

De Oort hett eerst in dat 19. Johrhunnert sien Anfang nahmen, as en enkelt Huus an de Schossee twüschen Scheeßl un Rodenborg boot worrn is. Von 1834 bet 1875 hett dor de Innehmer seten, de dat Weggeld op de Schossee von Hamborg na Bremen kasseert hett. De Innehmer weer dor ok för tostännig, de Schossee instand to hollen.

### Verwaltungsgeschicht

De Oort hett vör 1885 to de Amtsvaagdie Scheeßl in dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg, de 1977 mit’n Landkreis Bremervöör to’n ne’en, grötteren Landkreis Rodenborg tohoopgahn is.

De Oort höört al von öllers bi de Gemeen Scheeßl mit bi, de an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen düüdlich wussen is. Sietdem billt Scheeßl binnen de Gemeen Scheeßl en Oortschop.

### Inwahnertall

### Religion

Veersbrügg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Lucas-Kark in Scheeßl.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

För Veersbrügg is de freewillige Füürwehr Scheeßl mit tostännig.

### Verkehr

Dör Veersbrügg löppt de Bundsstraat 75, de in’n Noordoosten över Scheeßl un Lauenbrüch na Töst un Bookholt geiht un in’n Süüdoosten na Rodenborg un Otterbarg. Dicht bi Veersbrügg geht von de B&nbsp;75 na Süüdoosten de Kreisstraat 224 af, de na Badlsdörp un Brookel un dor an de B&nbsp;71 löppt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 48 Elsdörp liggt so 15 Kilometer in’n Noordwesten von Veersbrügg an de L&nbsp;131.

De nächste Bahnhoff is knapp veer Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Scheeßl an de Bahnlien Hamborg–Bremen.

## Footnoten
Pietermann

De **Pietermann** (*Hydrobates pelagicus*) is en lüttjen, swatten Seevagel mit en witten Placken vor’n Steert. He is sunnerlich in’n Noordatlantik tohuse. He warrt to de Ornen vun de Stormvagels (Procellariiformes) mit torekent un hoolt sik meist dat ganze Leven buten up’e See up. An Land kummt he bloß to’n Bröden. He kann goot rüken un finnt dor ok sien Freten mit un sien Brödelplatz an Land, wenn dat düüster is. 

In West- un Middeleuropa is düsse Vagel an Belgien un de Nedderlannen ehre  Noordseeküst regelmatig to sehn, wenn he sik dorhen verbiestert hett. Ok an Sleswig-Holsteen siene Küsten is he to finnen. Roorer is he an de Oostseeküst, un in’t Binnenland hollt he sik meist gor nich up. Na en Storm in’t Johr 1999 is mol en Trupp vun bi veertig Vagels bit na de Swiez hendreven wurrn.

## Kennteken
De Pietermann weggt bi 27 g un is 16 cm lang. Siene Flunken kann he bit hen to 37 cm wiet ut’neen spannen. Dor is he een vun de lüttjesten Seevagels mit. Vunwegen sien witten Achterdeel heet de Pietermann up de Färöers *Drunnhvíti*.  *Drunnur* is dat „Achterdeel“ un *hvítur* heet „witt“. Oversett weer de Naam denn „Wittmoors“

## Wo he vorkamen deit

Dat warrt annahmen, datt de gröttste Kolonie vun Pietermannen up dat Färöer-Eiland Nólsoy liggt. Ok up annere Eilannen up de Färöers brott de Vagel, man nargens in so grote Tahl. Sunnerlich is de Pietermann in de Gemarken twuschen Iesland, de Lofoten un Schottland tohuse. Up de Färöers hefft 30.000 Pietermannen en Ring kregen. So is rutkamen, datt se in Süüdafrika overwintert. 

## Wie he leevt un wie he sik vermehrt

Freten deit de Pietermann sunnerlich Plankton (Krill), lüttje Fisch un Dintenfisch. De fangt he bi’t „Lopen“ over dat Water. 

De eersten Pietermannen ut Süüdafrika kaamt Enne Mai up de Färöers an. Bröden doot se faken unner Steen. Twuschen Julimaand un August leggt se man een groot, witt Ei mit en Gewicht vun bi 7 g. Dor sitt se denn bi 40 Dage up to Bröden. Achterna kriggt dat Junge bi 50 Dage lang Freten, bit dat nich mehr kann. Denn büxt de Olen ut. Dat Junge verleert denn 8 – 12 Dage lang so veel vun sien Gewicht, datt dat losflegen kann un hoochkummt, na Süüdafrika hen. Wenn se 2 Johre oold sünd, kaamt de Jungen wedder torüch nahuse. Mit Kinnerkriegen fangt se an, wenn se 3 oder 4 Johre oold sünd. 

## Feende
Den Pietermann sien leegsten Feend is de Rotte. Ok Kobben (*Larus argentatus*) un Jan Dreckvagels (*Stercorarius parasiticus*) freet en poor vun de adulten Pietermannen. De Pietermann versocht sik to schulen gegen düsse Roofdeerter un flüggt bloß man an Land, wenn dat düüster is. Dat gifft ok Steden, dor sünd Katten en grote Gefohr for den Pietermann. 

## Kiek ok bi
* List vun Vagels, mit allerhand plattdüütsche Vagelnaams un Naams ut de Naberspraken
* 

### Literatur
* Josep del Hoyo et al.: *Handbook of the Birds of the World*, Band 1 (*Ostrich to Ducks*). Lynx Edicions, 1992, ISBN 84-87334-10-5
* Michael Brooke: *Albatrosses and Petrels across the World*. Oxford University Press, 2004, ISBN 0-19-850125-0

## Belege


## Weblenken
Wohlsdörp

**Wohlsdörp** () is en Dörp in de Gemeen Scheeßl in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen billt de Oort en egen polietsche Oortschop.

## Geografie

Dat Water ut dat Rebeed flütt över Gravens na de Wümm hen af. Twee Kilometer in’n Noorden von dat Dörp münnt de Veers in’e Wümm. Düt Rebeed is as Naturschuulrebeed Veersdaal schuult.

De Naveröörd sünd Veersbrügg un Jeersdörp in’n Noorden, Scheeßl un Veers in’n Noordoosten, Badlsdörp in’n Oosten, Brookel un Wensbrook in’n Süüdoosten, Heemsbünnen un Worth in’n Süden, Rodenborg in’n Süüdwesten, Luhn in’n Westen un Borchel un Westerholt in’n Noordwesten.

## Historie

Wohlsdörp kummt üm 1250 rüm as *Wolstorp* toeerst in de Oorkunnen vör.

In’n Tweten Weltkrieg sünd negen Soldaten ut Wohlsdörp fullen oder vermisst.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Rodenborg in’n Kanton Rodenborg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to de Amtsvaagdie Scheeßl in dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg, de 1977 mit’n Landkreis Bremervöör to’n ne’en, grötteren Landkreis Rodenborg tohoopgahn is.

De Oort hett fröher tohoop mit Badlsdörp en Buurschop billt, is aver in dat 19. Johrhunnert en egen Gemeen worrn, de an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Scheeßl worrn is. Sietdem billt de Oort binnen de Gemeen en Oortschop mit egen Oortsraad mit fiev Maten un Oortsbörgermeester.

### Inwahnertall

### Religion

Wohlsdörp is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Lucas-Kark in Scheeßl.

För de Kathoolschen is de Corpus-Christi-Kark in Rodenborg tostännig.

### Gemeenraad

;Liddmaten:
* 2011:
*: CDU: Hans-Jürgen Conrad, Cord Dittmer, Sandra Everding, Gisela Kracke, Joachim Lohmann
* 2016:
*: CDU: Cord Dittmer, Sandra Everding, Jannick-Noah Herrmann, Gisela Kracke, Joachim Lohmann

### Börgermeesters

## Kultur

Gedenktafeln för de Fullenen ut’n Tweten Weltkrieg hängt in Scheeßl in de Kark.

### Verenen

De Schüttenvereen Wohlsdörp is an’n 29. März 1914 grünnt worrn.

## Weertschop un Infrastruktur

Wohlsdörp hett en egene freewillige Füürwehr, de 1934 grünnt worrn is.

### Verkehr

Dör Wohlsdörp löppt de Kreisstraat 211, de in’n Westen in Rodenborg an de Bundsstraat 71 ran geiht un in’n Oosten över Badlsdörp na Westervees an de Landsstraat 131. In Badlsdörp warrt de K&nbsp;211 von de K&nbsp;224 krüüzt, de in’n Noorden an de B&nbsp;75 ran löppt un in’n Süüdoosten na Brookel an de B&nbsp;71.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrten 48 Elsdörp, 49 Bokel un 50 Stuckenbossel doot all dree so 18 Kilometer wied weg von Wohlsdörp liggen.

De nächste Bahnhööv sünd so bi söven Kilometer wied weg de Bahnhoff Rodenborg in’n Süüdwesten un de  de Bahnhoff Scheeßl in’n Noordoosten. De Bahnhööv doot all beid an de Bahnlien Hamborg–Bremen liggen.

### Scholen

In dat Dörp gifft dat en Kinnergoorn. Fröher harr Wohlsdörp ok en Volksschool, vondaag gaht de Kinner op de Grundschool Scheeßl.

## Footnoten
Weert (Biologie)

En **Weert** is in de Biologie en Organismus, de en annere Aart versorgt, oder de ehr anners hölpen deit un ehr Freten gifft, oder se schuult, oder enerwegens henbringt, oder wo se sik upholen kann oder wo se sik dör vermehren kann. De annere Aart, de dat annehmen deit, wat de Weert gifft oder deit, warrt „Gast“ nömmt. Hefft Weert un Gast vun ehr Mit’nanner beide en Vordeel, warrt vun Symbiose snackt. Wenn de Weert dor avers en Schaden vun hett, denn is de Gast en Parasit. Wenn de Weert dor sogor doot bi geiht, is he en Parasitoid. Wenn de Gast bloß Affälle vun den Weert sien Freten bruken deit, is he en „Mitfreter“ un dat warrt vun Kommensalismus snackt. Deerter, Planten un Swämme könnt Weerte ween. Gäste sünd nich bloß Mikroorganismen as Bakterien, man ok Deerter, Planten un Swämme. De Weert is normolerwiese grötter, as de Gast.

## Twuschenweert un Endweert
Wenn en Parasit nich bi den Weert blieven deit, wo he (meist as Larve) sien Leven anfungen hett, man wenn he eerst noch en annern Weert nödig hett, wo he in leevt un sik ok vermehren kann, denn warrt von den ersten Weert as vun en „Twuschenweert“ snackt. De leste Weert, wo de Parasit bi blieven deit, is de „Endweert“. Bi de Echten Bandwörmer kruupt de *Sesshakenlarve* (*Hexacanthlarve*) ut de Eier ut. Se mutt vun en *Twuschenweert* upnahmen weern. Dor lagert se sik in dat Geweev in un warrt nu *Metacestode* nömmt. Nu hollt sik de Worm so lange ruhig in dat Geweev, bit de Twuschenweert vun en passlichen Weert (as Hund oder Minsch) upfreten warrt. In den sien Darm warrt de Worm nu free un siedelt sik dor an. De nee Weert warrt dor nu to'n *Endweert* bi. So leevt de Beesterbandworm  *Moniezia* in Rinner, wenn se utwussen sünd, un hefft en Miete as Twuschenweert, man de Beesterbandworm *Taenia* leevt utwussen in den Minschen un hett en Rind as Twuschenweert.

## Belege
Friedrich Schnoor

**Friedrich Schnoor** (* 14. Februar 1879; † 25. Juni 1966 in Hamborg) weer en plattdüütschen Vördragskünstler, de ok Versen maakt hett un de sünners för sien Reuter-Interpretschoonen beropen weer. — Sien Schrieversnaam weer *Fiete Lüttenhus*. Friedrich Schnoor hett twee Weltkriege un twee Nakriegstieden as opwussen Minsch beleevt un op Platt Gedichten to un ut sien Tied schreven. Sien Söhn Freddy (Friedrich-Karl) Schnoor (* 16.September 1938; in Hamborg) hett en ganz Koppel Texten ut sien Vadders Nalaat as e-Beuker rutgeben.

## Kiek ook bi

* List vun plattdüütschen Schrievers

## Weblenken
* Friedrich Schnoor in de "Deutsche Gedichtebibliothek" mit Bild
Joanne Brackeen

**Joanne Brackeen** (* 26. Juli 1938 in Ventura (Kalifornien) as *Jo Anne Grogan*) is en US-amerikaansch Jazzpianistin un Hoochschoollehrerin.

## Leven un Wirken
Brackeen hett mit elf Johren Klaveer lehrt, indem se de Soli vun Platten vun Frankie Carle nahspelen dee un ok hör „innere Musik“ up dat Instrument ertönen leet. Se harr ok later blots wenig Musikstünnen un hett 1958 all nah dree Daag dat Konservatorium vun Los Angeles verlaaten. Wenig later folgten eerste Upträen mit  Dexter Gordon, Teddy Edwards, Harold Land, Bobby Hutcherson, Don Cherry, Charlie Haden un Charles Lloyd. Se hett ok an eenig Soul Jazz Alben vun den Vibraphonisten Freddie McCoy mitwarkt. Nah de Heirat mit Saxophonist Charles Brackeen (intüschen Schett) muss se sück vun de Szene torüchtrecken, um hör Kinner (2 Döchter, 2 Söhns) uptodrecken. 1966, intüschen nah New York City trucken, is se weer in de Apenlichkeit uptreeden. 1969 hett se mit Woody Shaw un David Liebman arbeit. Tüschen 1969 un 1972 weer Brackeen dat eerste wievlich Liddmaat vun Art Blakey sien *Jazz Messengers*. Ansluutend folgten Engagements bi Joe Henderson (1972–75) un bi Stan Getz (1975–1977), bevör se – as herutragen Pianistin anerkannt – hör eegen Trios un Quartette grünnen dee, in de ünner annern  Ravi Coltrane, Eddie Gomez, Jack DeJohnette, Cecil McBee un Billy Hart spelen deen. Se is ok solo – to‘n Bispeel in de Carnegie Hall – uptreeden.

Brackeen hett de gesamte Geschichte des Jazz – insluutend Abstraktschoon un Fusion – verarbeit. Hör musikalisch Spannwiet reckt vun Standards över modalen Jazz to free Improvisatschoon. Mittlerwiel hett se över 300 Stücke komponeert. Hör Kompositschonen, deelwies mit verschaven Rhythmen un idiosynkratischen Melodien entstammen de Traditschoon, klingen aber faken hardbopverhaft. Hör Flexibilität un Produktivität sekert hör in de Jazzkritik en Platz as hoochrangig Pianistin – Leonard Feather hett bispeelswies anmarkt, dat se för de 1980er so wichtig weer, as Bill Evans oder Herbie Hancock för de 1960er un Keith Jarrett un McCoy Tyner för de 1970er. Hör Album *Pink Elephant Magic* wurr 1999 för den Grammy nomineert. Ofschons se sück dat Jazzklaveer autodidaktisch erarbeit hett, is Joanne Brackeen siet 1994 Perfessersche an dat Berklee College of Music.

## Ehrungen
* 2018 NEA Jazz Masters Fellowship

## Zitate
Brackeen, like Picasso, broke convention, and she always likely will.|Marian McPartland

## Weblenken
* Joanne Brackeen Diskographie
* Websteed 
* Berklee Websteed
Granat

**Granat** betekent

* Granat, en dunkerrode Farv, as bi Granatappels,
* Granatgrupp, en Mineralgrupp,
* Lüttjen Teinfootkreeft (Crangon crangon), kiek unner Granaat,
* Granaat, en Sprengkörper,
* Granat, sowjetsch-russ’schen Satelliten,
* Granat, Springpeerd, mit dat Christine Stückelberger Welt- un Europameistersche wurrn is.

**Granat** is de Familiennaam von

* Adrian Granat (* 1991), sweedschen Boxer,
* Wladimir Wassiljewitsch Granat (* 1987), russ’schen Footballspeler.

Kiek ok bi: Granate, Granath.
Mud (Musikgrupp)

**Mud** (düütsch: Matsch, up plattdüütsch sovöl as "Gubel") weer en britisch Glam-Rock-Band vun de 1970er Johren. 

## Bandhistorie
De Grupp wurr 1966 in Carshalton in de engelsch Grafschap Surrey vun de Schoolfrüenden Les Gray, Dave Mount, Ray Stiles un Rob Davis grünnd. Tonächst weer se en vun völ dartklassig, slecht betallt britischen Clubbands, bit se 1972 bi de Plattenfirma RAK Records vun Mickie Most en Verdrag kreeg.

De Produzenten Nicky Chinn un Mike Chapman (Chinnichap) hemm Mud as wiedere Glamrockband neben hör anner spoodriek Produkte as The Sweet un etwa tietgliek Suzi Quatro un Smokie upbaut.

Rock-and-Stomp-Nummern as *Crazy*, *Dyna-Mite*, *Tiger Feet*, *The Cat Crept In*, *Rocket* un dat Buddy-Holly-Cover *Oh Boy* keemen hoch in de europääsch Charts. Tüschen 1973 un 1976 hemm Mud elf Titel in de britisch Top Ten platzeert, in Düütschland gelung disse Spood blots fiev Mal. Weniger bekannt is hör Version vun Glenn Miller sien *[[In the Mood]]*, de 1974 ünner de Bandnaam Dum as Single herutkeem.
Nahdem de Tosommenarbeit mit RAK Records un dat Duo Chinn/Chapman Midden 1975 ennen dee (letzte Original-Single up RAK weer *One Night*), stunn de Grupp ünner annern noch bi Private Stock Records (af *L'L'Lucy*), RCA Records un Carrere ünner Verdrag. As wiedere Erfolge utbleeven, hett sück de Band 1980 uplööst. Nahderhand hett Les Gray mit völ verscheeden Liddmaaten bit 2004 de Band aber noch an’t Leven hollen.

Gitarrist Robert Berkeley “Rob” Davis (* 1. Oktober 1947) is later as Co-Schriever vun Hits as *Groovejet (If This Ain’t Love)* (Spiller, 2000) oder *Can’t Get You out of My Head* (Kylie Minogue, 2001) nochmal bekannt wurrn. 
Bassist Ray Stiles (* 20. November 1946) is siet 1986 Liddmaat vun de Hollies.

De Singer Thomas Lesley „Les“ Gray (* 9. April 1946)  is an‘ 21. Februar 2004 an en Hartinfarkt storven, nahdem he an Krebs krank wurrn weer.  
An‘ 2. Dezember 2006 is de Slagtüüchspeler Dave Mount (* 3. März 1947) storven.
Nautiloideen

De **Nautiloideen** (*Nautiloidea*) sünd en Deelgrupp vun de Koppfööt (Cephalopoda, Mollusca). To’n groten Deel sünd se hüdigendags utstorven, man een Familie hett bit up düssen Dag overleevt, dat sünd de Parlboote
(Nautilidae). Vördem hett dat Taxon bi 800 bekannte Geslechter harrt un unbannig veel Formen. 90 % hefft in dat Eerdtiedöller vun’t Paläozoikum leevt. In de Trias geev dat noch bi 30 Geslechter, bi 26 weern dat in dat Jungmesozoikum (Jura un Kried), 9 bestunnen noch in dat Paläogen un dree in dat Neogen. Hüüttodaags gifft dat noch twee Geslechter: *[[Nautilus (Geslecht)|Nautilus]]* mit veer Aarden un *[[Allonautilus]]* mit een Aart. Beide kaamt vör in den zentralen Indopazifik vun de Philippinen bit hen na Samoa. In de klassische bioloogsche Systematik weert de Nautiloidea as en Unnerklass mank de Koppfööt ankeken All Nautiloideen hefft en „Huus“, dat as Butenskelett denen deit. 

## Unnertaxa

Hier weert de Unnergruppen na de klassische Systematik upföhrt na de Tied, wo se uptreden sünd:
* † Plectronocerida
* † Ellesmerocerida
* † Endocerida
* † Orthocerida 
* † Actinocerida
* † Tarphycerida
* † Barrandeocerida
* † Discosorida
* † Oncocerida
* † Ascocerida
* Nautilida

## Literatur
* Euan N. K. Clarkson: *Invertebrate Palaeontology and Evolution.* 4th edition. Blackwell Publishers, Malden MA u. a. 1998, ISBN 0-6320-5238-4.
* Bernhard Ziegler: *Einführung in die Paläobiologie.* Teil 2: *Spezielle Paläontologie, Protisten, Spongien und Coelenteraten, Mollusken.* 2. Uplage 1991. Schweizerbartsche Verlagsbuchhandlung, Stuttgart 2004, ISBN 3-510-65036-0.

## Belege


## Weblenken
Dättlikon

**Dättlikon** is ene Gemeen van de Swiezer Kanton Zürich.

## Geografii
De Navergemenen sünd Pfungen un Embrach in’n Süden, Freienstein-Teufen in’n Westen, Buch am Irchel in’n Noorden un Neftenbach in’n Oosten. In de Gemeen leven 782 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2017) up en Flach van 2,87 km².

## Weblenken

* Websteed vun de Gemeen Dättlikon (hoochdüütsch)
Samtgemeen Visselhöövd

De **Samtgemeen Visselhöövd** () weer en Rebeetsverband in’n Süden von’n Landkreis Rodenborg. De Samtgemeen is 1969 ut de 14 Gemenen Bleckwedel, Bookholt, Dreßel, Drögenbossel, Hiddingen, Jeddingen, Lürken, Nindörp, Oddingen, Roosbrook, Schwitschen, Visselhöövd, Wehnsen un Wittörp billt worrn. Mit de Kommunalreform von’n 1. März 1974 is de Samtgemeen denn wedder oplööst worrn. De Öörd hebbt sik denn mit de Gemeen Kedenborg ut’n Landkreis Soltau-Fambossel to de Eenheitsgemeen Visselhöövd tohoopdaan.
John Van Ryn

**John Van Ryn** (* 30. Juni 1905 in Newport News, Virginia; † 7. August 1999) weer en US-amerikaansch Tennisspeler.

## Biographie
Van Ryn wunn to Anfang vun de 1930er Johren dreemal in Reeg in Wimbledon (1929–1931), eenmal de franzöösch as ok eenmal de amerikaansch Meesterschapen (beid 1931). Sien spoodriekst Johr weer 1931, as he dree vun veer Grand-Slam-Turniere in‘ Düppel up sien Naam schrieven kunn. Van Ryn sien Düppelpartner bi disse Erfolgen weern tweemal George Lott un dreemal Wilmer Allison, beid ut den USA. 

He hett 32 Spelen för de US-amerikaansch David-Cup Mannschap maakt un dorvan 29 wunnen. 1963 wurr he in de International Tennis Hall of Fame upnommen.

Van Ryn weer mit de Tennisspelerin Marjorie Van Ryn verheiraadt.

1963 wurr he in de International Tennis Hall of Fame upnommen.

## Weblenken
* John Van Ryn in de International Tennis Hall of Fame (engelsch mit Bild)
* ATP-Profil (engelsch)
* ITF-Profil (engelsch)
* Davis-Cup-Statistik vun John Van Ryn (engelsch)
Butenskelett

En **Butenskelett** oder **Exoskelett** is en Hüll to'n Schulen vun dat Lief vun en Organismus. En Butenskelett gifft dat u. a. bi all Liddfööt (*Arthopoda*), Weekdeerter (*Mollusca*), Stekelhuutdeerter (Echinodermata) un Lüttjen Moosdeerter (Bryozoa). Tostanne brocht warrt en Butenskelett dör de Epidermis (Bi de Weekdeerter is dat de üterste Lage vun den Mantel). Um dat Butenskelett rum gifft dat keen levennig Geweev.

En Organissen kann up allerhand Aart Stevigkeit totann bringen:

*Dör en Hydroskelett. Dor gifft dat Waterdruck up de Butenwand, as bi Mettjen un bi Quallen
*Dör en Binnenskelett. Harde Strukturen in den Organismus hoolt em tosamen, as bi den Minschen sien Skelett. 
*Dör en Butenskelett. Harde Strukturen an de Butensiete hoolt den Organismus tosamen, as bi de Insekten mit ehren Panzer. 

En Butenskelett is tyypsch for de Warvellosen. Dor staht se mit gegen de Warveldeerter *(Vertebrata)* over, de ehr Skelett binnen liggt un de en Ruggenbeen mit Warvels hefft. 

Dat Butenskelett is toamensett ut hart Materiol. Dat kann bestahn ut Sklerotin, ut hoornhaftige Stoffe, as Chitin oder ut Kalziumtosamenslüsse, as Kalziumkarbonat un Kalziumphosphat. Vunwegen, datt dat Materiol, wo en Butenskelett ut besteiht, faken tämlich swaar is, hefft sunnerlich lüttjere Deerter Vordeele mit en Butenskelett. 

Nich bloß Deerter hefft en Skelett, man ok bestimmte Gruppen, de mank de Planten rekent weert. Faken besteiht dat ut „Kiesel“ (Siliziumdioxid). U.a. de Kieselalgen höört to düsse Planten mit to. 

## Biller


Bild:Curculio nucum01.jpg|Chitinpanzer vun en Snutenkäver
|
File:2004-11-07 Blatta orientalis ecdysis.jpg|Chitinpanzer vun en Kakerlaak, de just ehre Huut uttrocken hett 
|
File:Helicigona lapicida top.jpg|Kalkskelett vun de Steenbicker, en Landsnigge 
|
File:NautilusCutawayLogarithmicSpiral.jpg|Kalkskelett (Döörsnitt) vun en *[[Nautilus pompilius|Nautilus]]*
|
File:Asterionella formosa.jpg|Kieselskelett vun en Kieselalge
|
Mervyn Rose

**Mervyn Rose** OAM (* 23. Januar 1930 in Coffs Harbour, New South Wales; † 23. Juli 2017) weer en austraalsch Tennisspeler.

Rose hörr de austraalsch Davis-Cup-Mannschap, de in de Johren 1951 un 1957 den Davis Cup winnen kunn. 1952 wunn he gemeensam mit Budge Patty dat Düppelfinale vun de Swedish Open. 1954 wunn he dat Finale in‘ Eenzel vun de Australian Open gegen Rex Hartwig, nahdem he in dat Johr tovör in’t Endspeel gegen Ken Rosewall verloren harr. In‘ Düppel wunn he veer Grand-Slam-Turniere: de Australian Open 1954 mit Rex Hartwig gegen Neale Fraser un Clive Wilderspin un ebenfalls 1954 mit Rex Hartwig in Wimbledon gegen Vic Seixas un Tony Trabert. Mit Seixas wunn he 1952 todem die US Open gegen Ken McGregor un Frank Sedgman, in dat Johr dorup verteidig he mit Rex Hartwig dissen Titel gegen Gardnar Mulloy un Bill Talbert. 1957 wunn he dat Mixed mit Darlene Hard in Wimbledon gegen Neale Fraser un Althea Gibson. Sien insgesamt söbenten un letzten Titel fier he 1958 mit den Gewinn vun de French Open gegen Luis Ayala. Insgesamt fiev Mal kunn he en stunn Rose in en Grand-Slam-Finale, dat he denn jewiels nicht wunnen hett. 

In de 1950er Johren weer Rose fiev Mal in de Top Ten vun de Weltrangliste. Nahdem sien aktiv Tiet weer he denn Trainer. So hett he mit de italieensch Davis-Cup-Mannschap arbeit un Margaret Court, Kerry Harris, Richard Fromberg, Ian Fletcher, Magdelina Grzybowska, Billie Jean King un Arantxa Sánchez Vicario traineert.

2001 wurr he in de International Tennis Hall of Fame upnommen.

## Weblenken
* ATP-Profil vun Mervyn Rose (engelsch)
* ITF-Profil vun Mervyn Rose (engelsch)
* Davis-Cup-Statistik vun Mervyn Rose (engelsch)
* Mervyn Rose in de International Tennis Hall of Fame (engelsch)
* Profil vun Mervyn Rose up „tennis.com.au (engelsch)
* Mervyn Rose up ''www.tennis-spieler.com''

## Enkeld Nahwiesen
Hütthoff

**Hütthoff** () is en lütten Oort in de Gemeen Visselhöövd in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Roosbrook.

## Geografie

Dat Water ut dat Rebeed flütt över de Rodau un den Visselbeek af.

De Naveröörd sünd Bellen, Roosbrook un Moordörp in’n Noordoosten, Hartböhn un Rutenmöhl in’n Oosten, Hiddingen un Schwitschen in’n Süüdoosten, Bookholt un Wööstenhoff in’n Süden, Wittörp in’n Süüdwesten un Riekenbossel, Bootel, Bretel un Nee-Bretel in’n Noordwesten.

## Historie

Hütthoff kummt an’n 6. November 1582 as *Hütthove* toeerst in de Oorkunnen vör. Wohrschienlich kummt de Naam von’n Oort von en Iesenhütt, denn in de Ümgegend is fröher ut Raseniesensteen Iesen maakt worrn. 

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Stellich in’n Kanton Wasra höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to de Amtsvaagdie Visselhöövd in dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg, de 1977 mit’n Landkreis Bremervöör to’n ne’en un grötteren Landkreis Rodenborg tohoopgahn is.

De Oort weer fröher Deel von de Buurschop Bookholt. Siet dat 19. Johrhunnert hett de Oort denn tohoop mit Roosbrook de Gemeen Roosbrook billt, de an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Visselhöövd worrn is. Sietdem höört Hütthoff binnen de Gemeen to de Oortschop Roosbrook.

### Inwahnertall

### Religion

Hütthoff  is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannis-Kark in Visselhöövd.

För de Kathoolschen weer von 1852 bet 1960 de Kapell op Slott Kedenborg tostännig. Nu is de Hart-Jesu-Kark in Visselhöövd tostännig, de siet 1. August 2004 to de Karkengemeen St. Maria von’n hilligen Rosenkranz in Wasra tohöört.

## Kultur

In Hütthoff liggt siet 1994 dat Theater Metronom mit över 100 Plätz.

## Weertschop un Infrastruktur

För Hütthoff is de freewillige Füürwehr Bookholt mit tostännig.

### Verkehr

Dör Hütthoff löppt de Kreisstraat 210, de in’n Noorden över Roosbrook un Bellen na Brookel an de Bundsstraat 71 ran geiht un in’n Süden na Bookholt un bi Visselhöövd an de B&nbsp;440. De B&nbsp;440 föhrt in’n Noordwesten över Wittörp na Rodenborg un in’n Süüdoosten na Visselhöövd un Derpmark.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 27 Wasra-West liggt so 23 Kilometer in’n Süden von Hütthoff an de B&nbsp;209.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Visselhöövd an de Bahnlien Ülzen–Langwedel.

### Scholen

De Kinner ut Hütthoff sünd fröher in Bookholt na de Volksschool gahn. Vondaag gaht se na de Grundschool Visselhöövd.

## Footnoten
Teinarm-Dintenfische

To de **Teinarm-Dintenfische(n)** oder **Teinarm-Enktfisken** (Decabrachia, *ok* Decembrachiata *oder* Decapodiformes) höört de meisten Koppfööt (Cephalopoda), de dat hüdigendags geven deit. 

Se hefft all tein Arms. Dat veerte Paar Arms, vun'n Kopp her tellt, is to Tentakels ummuddelt. De Suugproppens sitt up'n Steel, anners, as de Suugproppens bi de Kraken, de breed an'n Arm ansitten doot. Se funktschoneert in beide Gruppen ok anners. De Suugproppens bi de Teinarm-Dintenfische sünd an'n Rand wat starker maakt dör Hoornringe. In enkelte Gruppen könnt düsse hoornigen Suugproppenringe ok wieter ummuddelt ween to Hakens. 

## Systematik
De Teinarm-Dintenfische sünd en Sustergrupp vun de Achtarm-Dintenfische (Vampyropoda), wo de *Octobrachia* un de *Vampirdintenfische* in tohoopenfaat weert. Wie de Teinarm-Dintenfische nu akraat unnerdeelt weert, steiht noch nich endgüllig fast. Dat gifft Forschers, de snackt vun veer (un mhr) Ornen, annere laat man bloß twee gellen. 

* Spiralhörner (Spirulida)
* Echte Dintenfische (Sepiida)
* Dwargdintenfische (Sepiolida)
* Pieldintenfische (Teuthida)

## Henwiese


## Literatur
*Patrizia Jereb und Clyde F. E. Roper: *Cephalopods of the World - An Annotated and Illustrated Catalogue of Cephalopod Species Known to Date. Volume 1 Chambered Nautiluses and Sepioids (Nautilidae, Sepiidae, Sepiolidae, Sepiadariidae, Idiosepiidae and Spirulidae).* FAO Species Catalogue for Fishery Purposes, No. 4, 1: 1-262, Rom 2005, ISBN 9251053839
* Xiaodong Zheng,  Jianmin Yang,  Xiangzhi Lin,  Rucai Wang: *Phylogenetic relationships among the Decabrachia cephalopods inferred from mitochondrial DNA sequences.* Journal of Shellfisheries Research, 23: New Orleans 2004
Binnenskelett

En **Binnenskelett** oder **Endoskelett** warrt in de Biologie en Struktur to'n Afstütten vun en Organismus nömmt, de nich Deel vun de ütere Hüll is. Dor hannelt sik dat um en vun de wichtigsten gemeensomen Kennteken vun de Warveldeerter (Vertebrata) bi. 

En Binnenskelett besteiht ut faste Elemente. Se könnt dör Muskeln gegenanner bewegt weern. Bi Minschen un bi de meisten Gruppen mank de Warveldeerter bestaht düsse Elemente ut Kalziumphosphat un weert „Knaken“ nömmt. Annere wichtige Bosteene vun dat Binnenskelett sünd de Gnusters, wo meist ken Mineralien in sitt. Bi de Gnusterfische is meist dat ganze Endoskelett ut Gnusters tohopenboot. 

De harden Deele vun dat Skelett vun de Stickelhuutdeerter (Echinodermata) bestaht heel un deel ut Kalziumkarbonat. Anners, as bi de Hüser vun Sniggen un Musseln sünd se nich Deel vun de Uppersiete vun dat Lief (un dor en Butenskelett mit), man se liggt unner en dünne Epidermis un sünd dor ok en Binnenskelett mit.

## Kiek ok bi
* Butenskelett
* Hydroskelett

## Belege
Battenbrook

**Battenbrook** () is en lütten Oort in de Gemeen Visselhöövd in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Hiddingen.

## Geografie

De Oort liggt in de Lümbörger Heid. Dat Water ut dat Rebeed flütt över lüttjere Beken na de Rodau hen af.

De Naveröörd sünd Hartböhn in’n Noorden, Rutenmöhl, Hertel, Neenkerken un Drögenbossel in’n Noordoosten, Behningen un Eitze in’n Süüdoosten, Jürshoff, Riepholm un Delvendaal in’n Süden, Schwitschen in’n Süüdwesten un Hiddingen in’n Westen.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Stellich in’n Kanton Wasra höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to de Amtsvaagdie Visselhöövd in dat Amt Rodenborg tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Rodenborg, de 1977 mit’n Landkreis Bremervöör to’n ne’en un grötteren Landkreis Rodenborg tohoopgahn is.

De Oort weer fröher Deel von de Buurschop un later de Gemeen Hiddingen, de an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen Deel von de Gemeen Visselhöövd worrn is. Sietdem is Battenbrook binnen de Gemeen Deel von de Oortschop Hiddingen.

### Inwahnertall

### Religion

Battenbrook is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Johannis-Kark in Visselhöövd.

För de Kathoolschen weer von 1852 bet 1960 de Kapell op Slott Kedenborg tostännig. Nu is de Hart-Jesu-Kark in Visselhöövd tostännig, de siet 1. August 2004 to de Karkengemeen St. Maria von’n hilligen Rosenkranz in Wasra tohöört.

## Weertschop un Infrastruktur

För Battenbrook is de freewillige Füürwehr Hiddingen mit tostännig.

### Verkehr

An Battenbrook löppt de Landsstraat 171 langs, de in’n Noordoosten in Neenkerken an de Bundsstraat 71 ran un wieder na Snevern geiht un in’n Süüdwesten över Schwitschen na Visselhöövd an de B&nbsp;440 un wieder över Jeddingen na Kerklinneln un Veern. Von de L&nbsp;171 na Süden geiht de Kreisstraat 208 af, de över Riepholm na Oddingen an de B&nbsp;440 föhrt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 7 (Afsnidd Hamborg–Hannover). De Opfohrt 46 Derpmark liggt so 20 Kilometer in’n Süüdoosten von Battenbrook an de B&nbsp;440. De Opfohrt 27 Wasra-West op de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Wasra) liggt 21 Kilometer in’n Süüdwesten an de B&nbsp;209.

De nächste Bahnhoff is so bi söss Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Visselhöövd an de Bahnlien Ülzen–Langwedel.

### Scholen

De Kinner ut Battenbrook gaht na de Grundschool Visselhöövd. Fröher sünd se in Hiddingen na de Volksschool gahn.

## Footnoten