open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lanhusen

**Lanhusen** () is en Dörp un Oortschop in de Gemeen Lox in’n Landkreis Cuxhoben, Neddersassen. Bi de Oortschop Lanhusen höört ok de Oort Well mit bi.

## Geografie

Lanhusen liggt in de Masch dicht bi de Münn op dat linke Över von de Ole Luun in de Ole Werser. De Ole Werser weer en Siedenarm von de Werser, de dör de Luunplaat von’n Hauptstroom aftrennt weer. Op dat rechte Över münnt de Rohr in de Luun.

De Naveröörd sünd de Bremerhobener Stadtdeel Wulsdörp in’n Noorden, Hogeworth un Siedeworth in’n Noordoosten, Well, Lox un Ness in’n Süüdoosten, Stotel in’n Süden un Fleest, Üterlann un Jührde in’n Süüdwesten.

## Historie

Lanhusen keem 1110 as *Lunenti* toeerst in de Oorkunnen vör. De öllste Deel von’n Oort sünd de Hüüs an de Luun. Op’n *Kiel*, op den vondaag de gröttste Deel von de Hüüs steiht, sünd de eersten Hüüs eerst in de Tied üm 1900 boot worrn.

In’n Tweten Weltkrieg sünd 21 Soldaten ut Lanhusen fullen oder vermisst.

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Stotel in’n Kanton Bremerleh höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett bet 1779 to dat Amt Stotel tohöört un denn bet 1831 to dat Amt Stotel-Vieland. Von 1831 bet 1885 hett dat in de Amtsvaagdie Stotel von dat Amt Leh legen. Na 1885 weer dat in’n Kreis Geestmünn. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Wersermünn worrn un 1977 von’n Landkreis Cuxhoben.

1929 is Well Deel von de Gemeen Lanhusen worrn. De Gemeen Lanhusen weer von 1971 bet 1974 Liddmaat von de Samtgemeen Lox un is an’n 1. März 1974 mit de Gemeenreform in Neddersassen denn Deel von de Gemeen Lox worrn. Dat billt nu en Oortschop mi egen Oortsvörsteiher.

### Inwahnertall

### Religion

Lanhusen is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Margarethen-Kark in Stotel.

### Wapen

Dat Wapen von Lanhusen wiest op grönen Grund övern en sülvern Wellen-Schildfoot en sülvern Peerd. Vörn ünner dat Peerd is en gollen Kleverbladd to sehn.

### Oortsvörsteihers

* –2011: Inge Ankermann
* 2011–: Peter Booken

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Lanhusen an de Hauptstraat.

## Weertschop un Infrastruktur

Lanhusen harr fröher en egene freewillige Füürwehr, de aver oplööst worrn is.

### Verkehr

Dör Lanhusen löppt de Landsstraat 121, de in’n Süüdwesten na Deesdörp geiht un in’n Noordoosten an de Bundsstraat 6, de na Bremerhoben föhrt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Bremen–Bremerhoben). De Opfohrt 10 Bremerhoben-Süüd liggt so dree Kilometer in’n Süden von Lanhusen un de Opfohrt 9 Wulsdörp dree Kilometer in’n Noordoosten.

De nächste Bahnhoff is so bi veer Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Wulsdörp an de Bahnlien Bremen–Bremerhoben.

Von August 1911 bet 1931 harr de Oort en Bahnhoff an de Nedderwerserbahn. 

## Footnoten



## Weblenken
Ritschermoor

**Ritschermoor** () is en Dörp in de Gemeen Drochters in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

Ritschermoor liggt in dat Kedener Moor. In’n Süden is dat Naturschuulrebeed Wille sien Heid, in’n Westen dat Waterkroger Moor.

De Naveröörd sünd Drochters un Ritsch in’n Noorden, Aßel in’n Noordoosten, Depenbeek in’n Oosten, Aßlermoor un Bützfletermoor in’n Süüdoosten, Groot-Steernbarg in’n Süden, Hammohermoor un Waterkroog in’n Süüdwesten, Engelschopp in’n Westen un Gauensiekermoor un Drochtersermoor in’n Noordwesten.

## Historie

Ritschermoor is as Moorkolonie grünnt worrn.

De Oort hett vör 1852 to dat Grevengericht Freeborg tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Freeborg. Na 1885 weer dat in’n Kreis Keden. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Stood worrn.

De Oort is an’n 1. Juli 1972 Deel von de Gemeen Drochters worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Ritschermoor is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Aßel.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

In Ritschermoor hett de Kroog Peters Gasthuus legen. De Familie Peters hett de Weertschop 1921 övernahmen. Bet 2015 hett Hans-Willem Peters dat Gasthuus in drüdde Generatschoon föhrt. Nadem he doodbleven is, hett dat Gasthuus dichtmaakt.

### Verkehr

Dör Ritschermoor löppt de Kreisstraat 27, de in’n Noordwesten na Drochters geiht un in’n Süüdoosten na Stood. Von de K&nbsp;27 geiht na Noordoosten de K&nbsp;28 na Ritsch un na Süüdwesten de K&nbsp;3 na Hammoh.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so 17 Kilometer in’n Süüdoosten von Ritschermoor.

In Tokumst schall wohrschienlich dat Autobahndreeeck Drochters in’n Noorden von Ritschermoor liggen, in dat sik de Autobahnen 20 un 26 drapen schöölt. De Autobahnen sünd aver all beid noch nich trech.

De nächste Bahnhoff is so bi acht Kilometer wied weg in’n Süden de Bahnhoff Hammoh an de Nedderelvbahn.

### Scholen

De Kinner ut Ritschermoor gaht na de Grundschool Aßel.

## Footnoten



## Weblenken
Steenbeek (Gemeen Stood)

**Steenbeek** () is en Oort in de Gemeen Stood in’n Landkreis Stood, Neddersassen. Dat höört polietsch von öllers bi Hagen mit bi.

## Geografie

De Oort Steenbeek liggt an’n Steenbeek. De Loop von’n Steenbeek is as Naturschuulrebeed *[[Steenbeek (Naturschuulrebeed)|Steenbeek]]* schuult.

De Naveröörd sünd Riensföör in’n Noorden, Ottenbeek un Gothenborg in’n Noordoosten, Dollern in’n Oosten, Rüstje in’n Süüdoosten, Helmst un Feldkroog in’n Süden, Deinst in’n Süüdwesten, Hagel un Hagen in’n Westen un Groot Thun un Barg in’n Noordwesten.

## Historie

De Hüüs, de vondaag Steenbeek billt, sünd to’n groten Deel eerst na’n Tweten Weltkrieg boot worrn. Vör’n Krieg stünn dor blots een enkelt Huus.

2001 weer dat för korte Tied plaant, in dat Rebeed von Steenbeek en 270 Hektar groot BMW-Wark optoboon. BMW hett sik denn aver en annern Standoort in Leipzig utsöcht. Opstunns (Stand 2015) is dat plaant, in’n Süden von Steenbeek en düüdlich lütter Gewarvrebeed von 21 Hektar uttowiesen.

### Religion

Steenbeek is evangeelsch-luthersch präägt un höört bi dat Kaspel von de Johannis-Kark. Bevör de Johannis-Kark 1956 trech worrn is, hett de Oort to dat Kaspel von de Wilhadi-Kark in de Binnenstadt von Stood höört.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

An Steenbeek langs löppt de Landsstraat 124, de in’n Noorden na Stood geiht un in’n Süden na Harsfeld. In’n Süden von’n Oort geiht de Kreisstraat 30 von de L&nbsp;124 af, de in’n Noordoosten bi Gothenborg an de Bundsstraat 73 un de L&nbsp;111 ran geiht. De K&nbsp;30 is 2010 eerstboot worrn.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 2 Stood-Süüd liggt so söven Kilometer in’n Noordoosten von Steenbeek.

De nächste Bahnhoff is so bi söven Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Stood an de Nedderelvbahn.

## Footnoten
Strukturgericht Veern

Dat **Strukturgericht Veern** weer en königlich Gericht un Verwaltungsrebeed in Bremen-Veern un in dat Königriek Hannover mit Seet op’n Strukturhoff in Veern binnen de Landdrostie Stood. Dor hebbt blots de Öörd Stemmen un Wittloh un de Hoff Grafel tohöört. Ok enkelte Hüüs in de Süderstadt Veern hebbt dor tohöört.

## Geografie

Dat Strukturgericht is in’n Oosten an dat Amt Rethen grenzt un in’n Süden, Westen un Noorden an dat Amt Veern (Stand 1848).

## Historie

Dat Strukturgericht is 1648 ut dat Rebeed von dat Gericht Wittloh billt worrn. De Gerichtsborkeit harr bet 1648 dat Doomkapittel von’n Bremer Doom. Na de Säkularisatschoon un nadem de Hartogdömer Bremen un Veern an Sweden fullen sünd, hett Königin Christina 1651 dat Gericht an ehre Lievdokters Hermann Cleberfeld un Grégoire François Du Rietz schenkt. Nadem Du Rietz sien Andeel trügggeven hett, hett dat kumplett Cleberfeld tohöört. Later is dat an de Familie Gerstenberg kamen (Hinrich von Gerstenberg weer en Swegersöhn von Cleberfeld). Mit de Grote Redukschoon 1680 hett de sweedsche Kroon dat Gericht aver wedder intagen. Dat Leid hett denn de Struktuar Hinrich Rehboom hatt. Na em hebbt dat bet 1849 jümmer de Struktuars in Veern hatt.

1810 hett Frankriek ünner Napoleon dat Gericht innahmen. In disse Franzosentied hett dat toeerst bet to’n 31. Dezember 1810 to dat Departement von de Elv- un Wersermünn in dat Königriek Westfalen höört un denn to dat Departement von de Wersermünnen un direkt to Frankriek. De Öörd von dat Gericht legen in disse Tied in de Mairie Kerklinneln in’n Kanton Veern. 1813 müssen de Franzosen dat Rebeed denn opgeven un de ole Stand is wedderkamen.

1848 weer dat Gericht so 7,54 km² groot.

1849 is dat Strukturgericht Veern Deel von dat Amt Veern worrn. De Hüüs in Veern, de to dat Gericht tohöört harrn, sünd an de Stadt Veern fullen.

### Öörd Stand 1848

## Inwahnertall

## Verwalters

Cleberfeldsche Verwalters:

* Hinrich von Gerstenberg
* 1673–1680: Johann Heinrich Thron

Struktuar:

* na 1645–1651: Hinrich von Berth
* 1651–1654: Andreas von Mandelslo
* 1654–1671: Johann von Hasseln
* 1672–1704: Daniel Sarnighausen
* 1704–1708: Hinrich Rehboom
* 1708–1716: Johann Burmeister
* 1716–1720: Johann Hinrich Mojer
* 1720–1724: Christoph Röhry
* 1724–1772: Caspar Friedrich Renner
* 1801–25. Januar 1803: Anton Georg von Spilcker

* ~1830: Amtsassesser Carl Heinrich Ludewig Erxleben; C. F. Müller, Strukturv.
* ~1840/1848: Regerungsraad Öhlrich; C. F. Müller, Strukturv.

## Footnoten
Neenslüüs

**Neenslüüs** () is en Oort in de Gemeen Jörk in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort höört polietsch von öllers bi Bossel bi.

## Geografie

Neenslüüs liggt an de Elv in de Masch von Oolland. De Neenslüser Wettern münnt dor in de Elv. Vör Neenslüüs liggt in de Elv Hanskalvsand. In’n Oosten liggt Hahnöversand.

De Naveröörd sünd Bossel un Jörk in’n Süüdoosten, Westerjörk in’n Süden, Gehrden in’n Süüdwesten, Mittelskark in’n Westen un Höhen, Lüh un Wisch in’n Noordwesten. Op dat annere Över von de Elv in Sleswig-Holsteen liggt Wedel.

## Historie

De Oort hett vör 1852 to dat Grevengericht Oolland tohöört un denn von 1852 bet 1885 to dat Amt Jörk. Na 1885 weer dat in’n Kreis Jörk. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Stood worrn.

De Oort is as Deel von de Gemeen Bossel an’n 1. Juli 1972 Deel von de Gemeen Jörk worrn.

In’n Eersten Weltkrieg sünd söss Soldaten ut Neenslüüs fullen oder vermisst un in’n Tweten Weltkrieg acht.

### Inwahnertall

### Religion

Neenslüüs is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de St.-Nicolai-Kark in Bossel.

## Kultur

En Denkmaal för de Fullenen ut de twee Weltkrieg’ steiht in Bossel op’n Karkhoff.

## Weertschop un Infrastruktur

För Neenslüüs is de freewillige Füürwehr Bössel mit tostännig, de ehr Sprüttenhuus in Neenslüüs an’n olen Haven hett.

### Verkehr

Dör Neenslüüs löppt de Kreisstraat 39, de in’n Noordwesten na Greundiek an de Landsstraat 140 geiht un in’n Süüdosten över Bossel na Cranz. Na Süüdwesten geiht von de K&nbsp;39 de K&nbsp;38 na Gehrden un an de L&nbsp;140 ran.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 6 Jörk liggt so söven Kilometer in’n Süden von Neenslüüs.

De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Hornborg an de Nedderelvbahn.

## Footnoten





## Weblenken
Bachenbrook (Landkreis Stood)

**Bachenbrook** () is en Dörp in de Gemenen Hullern-Twielenfleet un Steenkark (Samtgemeen Lüh) in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort weer al siet öllers opdeelt twüschen Hullern un Steenkark.

## Geografie

De Naveröörd sünd Greundiek un Steenkark in’n Süüdoosten, Dollern un Gothenborg in’n Süüdwesten, Ottenbeek in’n Westen un Hullern in’n Noordwesten.

## Historie

De Naam *Bachenbrook* kummt 1225 as *de Bathinbroc* toeerst in de Oorkunnen vör. Dat is aver blots en indirekten Nawies, von wegen, dat in de Oorkunn blots en Person so nöömt warrt (Eddelfamilie von Bachtenbrock). Explizit de Siedlung kummt eerst 1326 as *Bachtenbroke* vör.

De Oort hett vör 1852 to dat Grevengericht Oolland tohöört un von 1852 bet 1885 to dat Amt Jörk. Na 1885 weer dat in’n Kreis Jörk. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Stood worrn.

In’n Tweten Weltkrieg is an’n 26. November 1943 en brietschen Fleger bi Bachenbrook afstört.

### Inwahnertall

Hullern:

Steenkark:

### Religion

Bachenbrook is evangeelsch-luthersch präägt un is opdeelt twüschen de Kaspels von de Marienkark in Hullern un de Martini-un-Nicolai-Kark in Steenkark.

För de Kathoolschen is de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Bachenbrook liggt an de fröhere Kreisstraat 35, de in’n Noorden an de Landsstraat 140 ran geiht. In’n Süden löppt de Straat bet an de Straat *Achterdiek*, de an de Landsstraten 125 un 111 ran geiht.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg), de so bi annerthalv Kilometer in’n Süüdwesten langs löppt. De Opfohrt 3 Stood-Oost liggt so negen Kilometer in’n Westen von Bachenbrook.

De nächste Bahnhoff is so bi negen Kilometer wied weg in’n Westen de Bahnhoff Stood an de Nedderelvbahn.

## Footnoten
Viehbrook

**Viehbrook** () is en Dörp in de Gemeen Heeßel (Samtgemeen Zeven) in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. De Oort höört polietsch von öllers to Wens to.

## Geografie

An’n Süüdrand von Viehbrook doot de Struxbeek un de Fallohbeek tohoopfleten, de denn in’n Westen von’n Oort in de Twiest münnen doot.

De Naveröörd sünd Winnerswohl in’n Noorden, Örsdörp, Kohlenhusen un Ottendörp in’n Noordoosten, Stuhenfieren un Wangersen in’n Süüdoosten, Wens in’n Süden, Tzassenholt in’n Süüdwesten, Annerlingen in’n Westen un Grafel in’n Noordwesten.

## Historie

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Mairie Bevern in’n Kanton Zeven höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

De Oort hett vör 1885 to de Böörd Heeßel in dat Amt Zeven tohöört. Na 1885 weer dat in’n Kreis Zeven. 1932 is dat Deel von’n Landkreis Bremervöör worrn un 1977 von’n Landkreis Rodenborg.

De Oort is as Deel von de Gemeen Wens an’n 1. März 1974 an de Gemeen Heeßel kamen.

### Inwahnertall

### Religion

Viehbrook is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Viti-Kark in Heeßel.

För de Kathoolschen is de Christ-König-Kark in Zeven tostännig, de siet 1. November 2006 to de Karkengemeen Corpus Christi in Rodenborg tohöört.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Viehbrook löppt de Kreisstraat 120, de in’n Noordoosten in’n Landkreis Stood in de K&nbsp;76 na Kohlenhusen un Örsdörp geiht un in’n Süden över Wens na Heeßel.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 47 Zittens liggt so 16 Kilometer in’n Süüdoosten von Viehbrook.

De nächste Bahnhoff is so bi twölv Kilometer wied weg in’n Noorden de Bahnhoff Bargst an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu.

## Footnoten
Cragganmore

**Cragganmore** is en Whisky-Brenneree in Ballindalloch, Moray, Schottland. Se höört to’n Spirituosenkunzern Diageo (ehmols *United Distillers*), de den 12-johrigen Whisky vun disse Destille in sien Reeg vun de Classic Malts anbeden deit.

## Historie
De Brenneree weer 1869 vun John Smith an’n Foot vun’n Craggan More Hill grünnt. Se steiht op de Lännereen vun Ballindalloch Castle in’n Noordoosten vun Schottland. Smith harr sik den Oort utsöcht vun wegen de Neeg to den Beek Craggan Burn as ok to de Bahnstreck Strathspey Railway. Dorto müss he den Grootgrundbesitter Sir George MacPherson-Grant betütern, dat he em en Stück Land in de Neeg vun de Iesenbahn verpachten de.

Smith sülvst harr al vörher veel Insichten in de Whisky-Destillatschoon, vunwegen dat he al as Manager bi de Macallan-, Glenlivet-, Glenfarclas- un de Clydesdale-Brennerew in Wishaw arbeit harr. De Iesenbahnstreck is intwüschen stillleggt, man an ehr geiht de Wannerweg Speyside Way langs. De Brenneree Cragganmore liggt an’n offiziellen Malt Whisky Trail in Schottland, de an acht Brennereen in de Speyside vörbigeiht.

## Produkschoon

De Destille tellt to dat schottische Whiskyrebeet Sepyside un nimmt ehr Water für de Produkschoon ut den Craggan Burn, de ut rein Quellwater spiest warrt. Dat Molt warrt ut de *Roseisle Maltings* in Elgin betogen un bargt en Phenolandeel vun blots 2 ppm. Brennt warrt in twee *wash stills* to 8.725&nbsp;l un twee *spirit stills* to 6.700&nbsp;l. De beidne spirit stills sünd ungewöhnlich flach un kort. De Form driggt wesentlich to’n Smack un to dat Aroma vun den Cragganmore bi. 

De 12-johrige Cragganmore, so warrt seggt, is een vun de kumplexesten vun all Single-Malt-Whiskys. Bito gifft de Destille jeed Johr en *Distiller’s Edition* rut un Sünneraffüllen in unregelmatige Afstännen.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main, 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Weblenken
Hubert Ferdinand Kufferath

**Hubert Ferdinand Kufferath** (* 10. Juni 1818 in Mülheim an der Ruhr; † 23. Juni 1896 in Brüssel) weer en düütsch Komponist.

## Leven
Kufferath wurr as jüngst Kind vun den Klockmaker Carl Kufferath un sien Frau Catharina borene Horst in Mülheim an der Ruhr boren. Wiel he un söss vun sien Bröers en besünners goot musikaalsch Talent harrn, wurrn se vun de Lüüd to hör Tiet ok as dat *musikalische Siebengestirn* betekent. De jung Hubert Ferdinand wurr vun sien öllere Bröers Louis un Johann Hermann ünnerricht. Ansluutend hett he tonächst in  Dessau bi Friedrich Schneider studeert, dornah in Leipzig bi Ferdinand David un af 1839 bi Felix Mendelssohn Bartholdy. Van 1841 bit 1844 weer he Dirigent vun den Männergesangsvereen in Köln. 1844 leet he sück as Klavier- un Kompositschoonslehrer in Brüssel daal, wo he 1872 as Perfesser för Kontrapunkt un Fuge an dat Königlich Konservatorium beropen wurr.

Kufferath hett Instrumental- un Vokalwarken komponeert. An' bekanntesten wurr aber sien  „Praktische Choralschule“, de vör allen bi Musikstudenten in Belgien un Frankriek to en verbreedt Standardwark wurr.

## Familie
Kufferath weer mit de Köln stammen Christine Dumont (1819–1905) verheiraadt. Hör Söhn  Maurice (1852–1919) studeer tonächst Jura un weer denn as  Musikschriftsteller un Cellist tätig. Hör Dochter Antonia (1857–1939) studeer Gesang un weer in de 1880er Johren en fraagt Sopranistin.

## Noten
* Noten un Audiodateien vun Hubert Ferdinand Kufferath in dat International Music Score Library Project

## Literatur
* Klaus-Ulrich Düwell: *Hubert Ferdinand Kufferath*, in: Rheinische Musiker III, Köln, 1964. pp. 52-53.
* C.A.J. Bastiaenen: *De familie Kufferath, een muzikaal geslacht van Europees format* , in: Spiegel der Historie, 1967, Jg. 2, Nr. 10, S. 613–622.
* Gerd Nauhaus: *Clara Schumann und die Musikerfamilie Kufferath*, in: Peter Ackermann (red.), "Clara Schumann – Komponistin, Interpretin, Unternehmerin", Hilmessen: Ikone, 1999. pp. 165-193.

## Weblenken
* Hubert-Ferdinand Kufferath in "Bayerisches Musiker Lexikon Online"
* Hubert-Ferdinand Kufferath in "CERL Thesaurus"
* Biografie in Wikisource
* Biografie in "Grande Musica"

## Wiedere Borns
* Duisburger Generalanzeiger van' 3. Januar 1926
* Stadtarchiv Mülheim an der Ruhr, Bestand 1550
Torsten Breuer

**Torsten Breuer** (* 1954 op Nördernee) is en düütschen Kameramann un Filmmusikkomponist.

## Leven un Wark
Breuer is siet Mitt vun de 1980er Johren as Kameramann bi’n Film un weer bit hüüt an mehr as dörtig Filmprodukschonen bedeeligt. Bito hett he ok as Filmkomponist arbeit un de Musik för acht Filmen komponeert. Dat weer aver allns vör 2000.

## Filmografie (Utwahl)

## Utteken
Breuer weer al mehrmols för den Düütschen Kamerapries un för den Düütschen Filmkritikerpries nomineert. För sien Kameraarbeit bi den Film *Jerry Cotton* weer he mit den Düütschen Kamerapries uttekent.

## Borns


## Weblenken
*
Swaangoos

De **Swaangoos** (*Anser cygnoides*) is en Goos ut de Familie vun de Aantenvagels. Se warrt to de Feldgöse torekent. To'n eersten Mol is se 1758 beschreven wurrn vun Linnaeus.

## Kenteken
Düsse Goos warrt bit to 90 cm groot. De Feddern sünd to'n gröttsten Deel graubruun mit helle Striepen. De Unnersiet vun den Kopp un de Vörsiet vun'n Hals sünd wat heller. Den Kopp siene Uppersiet un de Achtersiet vun'n Hals sünd dunkerbruun-grau.Unner'n Steert sünd de Feddern witt. De Vagel hett en sunnerlich groten Snavel un orange Poten.

## Wat se freten doot
Swaangöse freet sunnerlich Gras un annere Planten.

## Swaangöse un Minschen
De Minschen hefft de Swaangoos faken krüüzt mit de Graugoos. De Krüzungen heet denn „tamme Goos“ oder „Buerngoos“ un weert veel holen. 

## Wo se vörkaamt

Fröher hett de Swaangoos in grote Deele vun Asien leevt. Vunwegen, datt de Umwelt sik dor ännert, sünd se dor jummers roorer wurrn. Hüdigendags leevt se noch in Thailand, China, Japan, Taiwan, Korea, de Mongolei un Russland in Siedland in Sump un Brook. In Düütschland gifft dat en Kolonie vun Swaangöse in de Rhien-Neckar-Region, de dor ok bröden deit. Dor hannelt sik dat um Afkamen vun utbüxte Göse bi. Up de Rode List vun de IUCN staht de Göse unner den Status „kann in Gefohr kamen“.

## Literatur
* Janet Kear (Rutg): *Ducks, Geese and Swans*. Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-854645-9
* Josep del Hoyo et al.: *Handbook of the Birds of the World*, Band 1 (*Ostrich to Ducks*). Lynx Edicions, 1992, ISBN 84-87334-10-5
* Hartmut Kolbe: *Die Entenvögel der Welt.* Ulmer Verlag 1999, ISBN 3-8001-7442-1

## Weblenken
Wetterdiek

**Wetterdiek** () is en Oort in’n Noordwesten von Keden.

De Oostdeel höört to’n Oort Geversdörp in de Gemeen Kumbarg (Samtgemeen Land Hadeln) in’n Landkreis Cuxhoben, de Westdeel to de Gemeen Öderquart (Samtgemeen Noordkeden) in’n Landkreis Stood un enkelte Hüüs in de Midd to de Gemeen Balje, de ok in de Samtgemeen Noordkeden in’n Landkreis Stood liggt.

De Delen von Wetterdiek in dat Kaspel Balje sünd fröher *Lütt Wetterdiek* nöömt worrn un de in dat Kaspel Öderquart *Groot Wetterdiek*.

## Geografie

De Oort liggt in de Masch von de Oost un de Ünnerelv an de Krummendieker Wettern.

De Naveröörd sünd Süderdiek in’n Noorden, Eggerkamp in’n Noordoosten, Hogenlucht in’n Oosten, Beentwisch in’n Süden un Neenslüüs in’n Westen.

## Historie

De Hüüs un Hööv in Wetterdiek hebbt to verscheden Herrschopsrebeden höört: to Eggerkamp, to Riddershusen, to Beentwisch un to Geversdörp.

In de Franzosentied von 1810 bet 1814 hett de Oort to de Kantons Neehuus un Freeborg höört. Dat Rebeed hett in disse Tied 1810 to dat Königriek Westfalen un von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon höört.

### Inwahnertall

Eggerkamp:

Beentwisch:

Geversdörp:

Riddershusen:

### Religion

Wetterdiek is evangeelsch-luthersch präägt un höört je nadem, to wat för en Gemeen de Hüüs höört, to de Kaspels von de Marienkark in Balje, de Johannis-Kark in Öderquart oder de Andreas-Kark in Geversdörp.

För de Kathoolschen is, je nadem, to wat för en Gemeen de Hüüs höört, de Hillig-Krüüz-Kark in Oterndörp oder de Hillig-Geist-Kark in Stood tostännig.

## Weertschop un Infrastruktur

In’n Süden von Wetterdiek gifft dat en Windpark mit söss Windrääd.

### Verkehr

De Straat *Wetterdiek* geiht in’n Oosten an de Kreisstraat 10 ran un in’n Westen an de K&nbsp;6.

De nächste Autobahn is de Autobahn 27 (Afsnidd Cuxhoben–Bremerhoben). De Opfohrt 1 Cuxhoben liggt so 33 Kilometer in’n Westen von Wetterdiek.

De nächste Bahnhoff is so bi ölven Kilometer wied weg in’n Süüdwesten de Bahnhoff Kumbarg an de Nedderelvbahn.

### Scholen

De Kinner ut’n Baljer Deel von’n Oort gaht op de Grundschool Balje.

Bet 2014 güngen de Kinner ut’n Öderquarter Deel von’n Oort op de Grundschool Öderquart. Nadem de School dichtmaakt hett, mööt de Kinner nu op de Grundschool Freeborg gahn oder köönt op Wunsch von de Öllern ok op de Grundschool Balje gahn.

Nadem se mit de Grundschool trech sünd, gaht de Kinner op de Oberschool Noordkeden oder op dat Vincent-Lübeck-Gymnasium in Stood. Se dröfft aver ok op dat Detlefsengymnasium in Glückstadt oder dat Gymnasium Warstood gahn.

## Footnoten
IUCN

De **IUCN**, afkört‘ for **International Union for Conservation of Nature and Natural Resources** (oversett „Internatschonale Union to’n Bewohren vun de Natur un de Natur ehre Ressourcen“), ok **Weltnaturschutzunion**, is en internatschonale Nich-Regeerungsorganisatschoon. Se hett sik vörnahmen, de Minschen sensibel to maken for Naturschutz un Aardenschutz un will dor so Infloot up nehmen, datt de Ressourcen bloß langtiedig un vörsichtig bruukt weert. 

Unner annern stellt de IUNC de Rode List vun Aarden up, de vun dat Utstarven bedroht sünd. Mit Hölp vun de *World Commission on Protected Areas* („Weltkommischoon for schuulte Rebeden”) verklaart se ok Schuulrebeden in Natur- un Landschopschuul. 



## Historie
De IUCN is an’n 5. Oktober 1948 up en inernatschonale Kunferenz in Fontainebleau in Frankriek grünnt wurrn. Dormols hett se  *International Union for the Protection of Nature* (IUPN) heten. 1956 is de Naam ännert wurrn in *International Union for Conservation of Nature and Natural Resources* (IUCN). Düsse Naam gellt hüdigendags noch, man bruukt warrt vun de IUCN sülms bloß de köttere Form *International Union for Conservation of Nature*.

## Seet
Sitten deit de IUCN hüdigendags in Gland in de Swiez. Bovenhen is se vertreden in 62 Länner.

## Belege
Bockhorst (Gemeen Sounsiek)

**Bockhorst** () is en lütten Oort in de Gemeen Sounsiek (Samtgemeen Obbens) in’n Landkreis Stood, Neddersassen. De Oort höört polietsch al von öllers to Sounsiek to.

## Geografie

De Oort liggt op de Stoder Geest. In’n Süden von’n Oort flütt de Au langs, de in’n Süüdwesten in de Ramm münnt.

De Naveröörd sünd Sounsiek, Löh un Hassbossel in’n Noordoosten, Hollinde in’n Oosten, Kallmoor in’n Süüdoosten, Ramshuus in’n Süüdwesten un Woonst un Wiegersen in’n Noordwesten.

## Historie

### Verwaltungsgeschicht

In de Franzosentied hett de Oort toeerst 1810 bet 1811 binnen dat Königriek Westfalen to de Mairie Wiegersen in’n Kanton Harsfeld höört un denn von 1811 bet 1814 to dat Franzöösche Kaiserriek ünner Napoleon un dor to de Mairie Ohlers in’n Kanton Hornborg.

De Oort hett vör 1852 to de Böörd Zittens von dat Amt Zeven tohöört un denn von 1852 bet 1859 to dat Amt Hornborg. Von 1859 bet 1885 weer dat in dat amt Harsfeld un na 1885 in’n Kreis Stood. 1932 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Stood worrn.

Bockhorst hett al jümmer bi de Gemeen Sounsiek mit bihöört. Mit de Gemeenreform in Neddersassen an’n 1. Juli 1972 is Sounsiek mit Remnoh un Wiegersen to en gröttere Gemeen Sounsiek tohoopleggt worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Bockhorst is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel Obbens. Bet in dat 20. Johrhunnert weer de Oort Deel von dat Kaspel von de Andreas-Kark in Hullnst.

För de Kathoolschen is de St.-Michaels-Kark in Harsfeld tostännig, de siet 1. September 2010 to de Karkengemeen Mariä Himmelfohrt in Buxthu höört.

## Weertschop un Infrastruktur

För Bockhorst is de freewillige Füürwehr Sounsiek mit tostännig.

### Verkehr

Dör Bockhorst löppt de Landsstraat 130, de in’n Noordoosten över Sounsiek un Beekdörp na Obbens geiht un in’n Süüdwesten över Ramshuus un Lengenbossel na Zittens. En Stück in’n Noordoosten geiht von de L&nbsp;130 de Kreisstraat 67/131 af, de na Woonst löppt.

De nächste Autobahn is de Autobahn 1 (Afsnidd Hamborg–Bremen). De Opfohrt 47 Zittens liggt so acht Kilometer in’n Süüdwesten von Bockhorst un de Opfohrt 46 Heidenau so acht Kilometer in’n Süüdoosten.

De nächste Bahnhoff is so bi ölven Kilometer wied weg in’n Noordoosten de Bahnhoff Obbens an de Bahnlien Bremerhoben–Buxthu.

### Scholen

De Kinner gaht op de Grundschool Wiegersen. En Kinnergoorn gifft dat ok in Sounsiek.

### Ver- un Entsorgung

För dat Afwater is de Stadtentwässerung Buxthu tostännig.

## Footnoten





## Weblenken
Schragenbarg

**Schragenbarg** () is en Oort in de Gemeen Nottensdörp (Samtgemeen Hornborg) in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

## Geografie

Schragenbarg liggt an’n Rand von de Stoder Geest na de Masch hen. In’n Oosten is de Bullenbrook. De Au flütt so bi 500 Meter in’n Noordwesten langs.

De Naveröörd sünd Neekark un Neehoff in’n Noorden, Wester-Loodkup in’n Noordoosten, Dammhusen in’n Oosten, Heendörp un Nottensdörp in’n Süüdoosten, Postmoor un Bliersdörp in’n Süüdwesten un Hornborg in’n Noordwesten.

## Historie

Schragenbarg hett bet in dat 19. Johrhunnert *Schragenkamp* heten. Dor stünn lange Tied blots een enkelt Hoff. In Schragenbarg hett dat de Brenneck’sche Möhl geven. De Möhl hett 1907 dör en sworen Orkaan groten Schaden afkregen, is denn aver wedder opboot worrn. 1933 is de Möhl dör Blitzslagg afbrennt. De Möhl is as Motoormöhl wedder opboot worrn un is blots noch bet 1939 lopen.

De Oort hett vör 1852 to dat Gericht Delm tohöört un von 1852 bet 1859 to dat Amt Hornborg. Von 1859 bet 1885 weer dat in dat Amt Harsfeld un na 1885 in’n Kreis Stood. 1932 is dat Deel von’n ne’en, grötteren Kreis Stood worrn.

### Inwahnertall

### Religion

Schragenbarg is evangeelsch-luthersch präägt un höört to dat Kaspel von de Leevfroon-Kark in Hornborg. Fröher hett de Oort to dat Kaspel Obbens tohöört.

## Weertschop un Infrastruktur

### Verkehr

Dör Schragenbarg löppt de Bundsstraat 73, de in’n Süüdoosten över Heendörp un Neeklooster na Buxthu un Vosshusen geiht un in’n Noordwesten över Hornborg, Dollern un Gothenborg na Stood. Von de B&nbsp;73 geiht in’n Süden de Landsstraat 130 över Nottensdörp un Grundolendörp na Obbens af un in’n Noorden de Kreisstraat 36 na Neekark.

De nächste Autobahn is de Autobahn 26 (Afsnidd Stood–Hamborg). De Opfohrt 5 Hornborg liggt so twee Kilometer in’n Noorden von Schragenbarg an de K&nbsp;36.

De nächste Bahnhoff is so bi dree Kilometer wied weg in’n Noordwesten de Bahnhoff Hornborg an de Nedderelvbahn.

## Footnoten
Beroopscholen Buxthu

De **Beroopscholen Buxthu** (BBS Buxthu) sünd en Beroopschool in de *Konopkastraat 7* in de Stadt Buxthu. Schooldreger is de Landkreis Stood. De School hett üm un bi 1700 Schölers un 100 Schoolmeesters.

In Buxthu warrt de Beroopsfeller Metalltechnik, Fohrtüügtechnik, Elektrotechnik, Kunststofftechnik, Farvtechnik un Ruumgestaltung, Weertschop un Verwaltung, Huusweertschop un Pleeg ünnerricht.

Dat beroopliche Gymnasium büddt in de Klassen 11 bet 13 de Feller Gesundheit un Soziale Saken, Technik un Weertschop an.

En Butensteed hett de School mit’n Campus CFK-Valley in Stood, in den ok de Fachhoogschool ünnerbrocht is. Dor warrt de Beroopsgrupp Verfohrensmechanik ünnerricht. De Schölers ut disse Beroopsgrupp doot vör allen in dat Airbus-Wark Stood arbeiden, dat dicht bi’n Campus is.

De Sporthall an de Konopkastraat is 1981 boot worrn.

De Landdagspolitiker Karl Nobel weer en Tied Huusmeester an de BBS Buxthu.

## Schoolbaas

* opstunns: Carsten Schröder

## Footnoten



## Weblenken

* Websteed von de School (hoochdüütsch)
Borrel (Mehrdüdig Begreep)

**Borrel** betekent

* Borrel, ehmalig Oort in de Gemeen Sounsiek in’n Landkreis Stood, Neddersassen.

**Borrel** is de Familiennaam von

* Alfred Borrel (1836–1927), franzööschen Medalljör,
* Amédée Borrel (1867–1936), franzööschen Mediziner un Bakterioloog,
* Andrée Borrel (1919–1944), franzöösche Agentin,
* Fernand Borrel (* 1939), franzööschen Skilanglöper,
* Jean Borrel (üm 1492–üm 1570), franzööschen Mathematiker,
* Maurice Valentin Borrel (1804–1882), franzööschen Medalljör.

Kiek ok bi: Borel, Borell, Borrell.
Louis Kufferath

**Louis Kufferath** (* 23. November 1811 in Mülheim an der Ruhr; † 2. März 1882 in Brüssel) war ein deutscher Komponist.

## Leben und Wirken

Louis Kufferath (eegentlich: Ludwig Kufferath) wurr as Söhn vun den Klockmaker Carl Kufferath un sien Frau Catharina borene Horst in Mülheim an der Ruhr boren. Wiel he un söss vun sien Bröers en besünners goot musikaalsch Talent harrn, wurrn se vun de Lüüd to hör Tiet ok as dat *musikalische Siebengestirn* betekent.

Kufferath hett af 1833 bi Friedrich Schneider in Dessau Musik studeert. Van 1836 bit 1850 weer he Direkter vun de Musikschool in Leeuwarden. Dornah leev he as Pianist un Komponist in Gent. He schreev een Messe, een Kantate, Klaveermusik, Chorwarken, Leeder un tweehunnertfievtig Kanons.

De bekanntsten vun sien söss Bröers weern de Komponisten Johann Hermann Kufferath un Hubert Ferdinand Kufferath.

## Literatur
* C.A.J. Bastiaenen: *De familie Kufferath, een muzikaal geslacht van Europees format* , in: Spiegel der Historie, 1967, Jg. 2, Nr. 10, S. 613-622.

## Wiedere Borns
* Duisburger Generalanzeiger van' 3. Januar 1926
* Stadtarchiv Mülheim an der Ruhr, Bestände  1550 u. 1440
Cardhu

**Cardhu**  (fröher: **Cardow**) is en Whisky-Brenneree bi Cardow, Knockando, Banffshire, Schottland, de in’n Besitt vun den Spirituosenkunzern Diageo is.

## Historie
De Brenneree weer 1824 vun John un Helen Cumming ünner den Naam *Cardow* grünnt, nadem aver al siet 1811 op de Cardow-Farm an’n Mannoch Hill Whisky brennt worrn is. De Brenneree weer noch teemlich lütt, un so künn blots in lütte Mengden produzeert warrn. Elizabeth Cumming, jemehr Dochter, hett in de 1880er Johren en Stück Land in de Neeg köfft un de Destille nee boen laten. De Brennblasen un annere Reedschoppen weern an William Grant verköfft, de dormols jüst de Glenfiddich-Destille boen laten hett. 1893 weer de Brenneree an *John Walker & Sons Ltd.* verköfft, de 1899 de Tall vun de Brennblasen vergröttern laten hebbt.

Twüschen 1917 un 1919 weer de Brenneree op Anwiesen vun de Regeren dicht maakt, vunwegen dat de Gastenbestand schoont warrn müss. In’t Johr 1925 is *John Walker & Sons Ltd.* un dormit ok de Cardow-Brenneree vun de *Distillers Company Limited* (DCL) övernahmen worrn. Vun 1960 an weer de Brenneree vun Grund op moderniseert. Dorbi sünd na un na de ollen Anlagen gegen ne’e uttuuscht worrn un de Tall vun de Brennblasen weer op söss opstockt. Eerst 1983 weer de Brenneree op *Cardhu* (schottsch-gäälsch för „Swart Fels“) ümnöömt. 1987 is de Brenneree vun Diageo övernahmen worrn, de een Johr later en Besökerzentrum apen maakt hebbt.

## Produkschoon

Cardhu höört to dat schottische Whiskyrebeet Speyside. Se nimmt dat Water för de Produkschoon ut den Lyne Burn un Borns vun’n Mannoch Hill. In de Brenneree gifft dat en Meeschfatt (*mash tun*) vun 7,2&nbsp;t un acht Gäärfatten (*wash backs*) vun tosamen 296.000&nbsp;l. Brennt warrt in dree *wash stills* vun tosamen 36.000&nbsp;l un dree *spirit stills* vun tosamen 31.500&nbsp;l, de mit Damp hitt maakt warrt.

En groten Deel vun de Produkschoon warrt to’n Mischen vun Blend bruukt. He is en wichtigen Bestanddeel vun den *[[Johnnie Walker]]*. Vun Cardhu warrt aver ok verschedene Single Malts op’n Markt anboden. De 12-johrige Affüllen vun Cardhu höört siet 2008 to de Reeg vun de Classic Malts vun Diageo.

## Kiek ok
* List vun de schottischen Brennereen

## Literatur
* Charles MacLean (Rutgever): *Whisky. World Guide, Regions, Distillers, Malts, Blends, Tasting Notes.* Dorling Kindersley, London et al. 2008, ISBN 978-0-7566-3349-3.
* Walter Schobert: *Das Whiskylexikon.* Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’n Main, 2003, ISBN 978-3-596-15868-3.

## Weblenken

*Cardhu op discovering-distilleries.com
Kaisergoos

De **Kaisergoos** (*Anser canagicus*, ok: *Chen canagica*) is en Goos ut de Familie vun de Aantenvagels. 

## Kennteken

Düsse Goos is bit to 76 cm lang. Se hett en stebigen Lief. De Feddern sünd grau mit fiene Striepen, Kopp un Achtersiet vun'n Hals sünd witt, faken ok hellorange vunwegen veel Iesen in't Water. Gegen de wat blauere Sneegoos over is dat Witt nich dörtrocken bit to'n Ansatz vun'n Hals. Ganner un Goos verscheelt sik nich veel, man bi de Jungen hett de Kopp desülvige Farv, as dat Lief. 

## Wie se leven deit
De Kaisergoos is minner sozial, as annere Göseaarden un blifft meist bi de Familie. Se brott nich in Kolonien un verdeffendeert ehr Revier gegen annere Göse. Freten deit se tomeist Planten. 

## Vermehrung
De Eier weer an de Küst vun de Tundra leggt. En Nest besteiht meist ut dree bit seven Eier. Mit dat Ruden fangt de Kaisergöse an, wenn de Jungen ut'n Ei krapen sünd. Dat duert um un bi een Maand, bit se wedder flegen könnt. In düsse Tied sünd se for Minschen good to fangen. In de Länner, wo se bröden doot, speelt se for dat Een vun Indigene Völker vundswegen en Rull. 

## Taxonomie
Up de Aardenlist vun de American Ornithologists' Union is de wetenschoppliche Naam *Chen canagica*, de List vun de International Ornithological Congress nömmt düsse Goos *Anser canagicus*. 

## Wo se tohuse is
Düsse Aart brott rund um de Beringsee to, in Alaska un in Kamtschatka. De meisten Vagels overwintert denn up de Aleuten. 

## Status
De Weltpopulatschoon is in dat Johr 2009 up bi 100.000 Kaisergöse taxeert wurrn. De Tahl geiht achterut. De Grünn dorvun sünd nich düütlich. As dat utsütt, speelt de Jagd en Rull, man ok Eerdööl, wat in de See fleten deit, un wohrschienlich ok de Klimawannel. Vundeswegen steiht düsse Goos up de Rode List vun de IUCN unner „nich wiet af vun Gefohr“

## Weblenken
Johann Hermann Kufferath

**Johann Hermann Kufferath** (* 12. Mai 1797 in Mülheim an der Ruhr; † 28. Juli 1864 in Wiesbaden) weer en düütsch Komponist.

Kufferath wurr as de öldste Söhn vun den Klockmaker Carl Kufferath un sien Frau Catharina borene Horst in Mülheim an der Ruhr boren. Wiel he un söss vun sien Bröers en besünners goot musikaalsch Talent harrn, wurrn se vun de Lüüd to hör Tiet ok as dat *musikalische Siebengestirn* betekent.

De Schöler vun Louis Spohr un Moritz Hauptmann weer af 1823 Musikdirekter in Builefeld un af 1830 Städtisch Musikdirekter in Utrecht. He schreev Kantaten, Ouvertüren, Motetten un en Gesangslehrbook.

Ok sien jünger Bröers Louis un Hubert Ferdinand hemm sück as Komponisten en Naam maakt. 

## Literatur
* Hubert Kolland: Kufferath, Johann Hermann. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 13, Duncker & Humblot, Berlin 1982, ISBN 3-428-00194-X, S. 242 (Digitalisat).
* C.A.J. Bastiaenen: *De familie Kufferath, een muzikaal geslacht van Europees format* , in: Spiegel der Historie, 1967, Jg. 2, Nr. 10, S. 613-622.
* Geerten Jan van Dijk: *Johann Hermann Kufferath (1797 – 1864) Muziekdirecteur te Utrecht*, Universiteit Utrecht, Faculteit Geesteswetenschappen, Instituut Media- en Cultuurwetenschappen, Masterthesis Muziekwetenschap, 2008.

## Wiedere Borns
* Duisburger Generalanzeiger van' 3. Januar 1926
* Stadtarchiv Mülheim an der Ruhr, Bestand 1440
Kreisstraten in’n Landkreis Heidkreis

Na dat Neddersassische Stratengesett is de Landkreis Heidkreis Dreger för de Stratenbolast för en Reeg von Straten op dat Rebeed von’n Landkreis. Disse Kreisstraten warrt in’n Kreis dörnummereert.

De höögste Nummer is de Kreisstraat 164. De Nummern sünd aver nich all vergeven. As de Landkreis Soltau un de Landkreis Fambossel 1977 to een Kreis tohoopgahn sünd, hebbt de Kreisstraten in’n Landkreis Fambossel en 1 vörstellt kregen (oder en 10 bi de Nummern ünner 10). De in’n Landkreis Soltau sünd so bleven. Dat gifft vondaag 95 Kreisstraten in’n Landkreis.

Alltohoop gift dat üm un bi 470 Kilometer Kreisstraten mit 79 Brüggen in’n Landkreis Heidkreis un 153 Kilometer Radweeg, de an de Kreisstraten langsgaht. Tostännig för den Ünnerholt is de Kreisstratenmeesteree in Fambossel.

## Footnoten
Buorken

**Buorken** betekent

* Buorken, Gemeen in’n Kreis Patterbuorn, Noordrhien-Westfalen,
* Buorken, Stadt in’n Kreis Buorken, Noordrhien-Westfalen.
Alice Frick

**Alice Frick** (* 4. März 1895 in Berlin; † 12. Mai 1971 in Salzgitter) weer en düütsch Politikerin (DP, CDU).

Oorsprünglich hörr Frick de Düütsch Partei (DP) an, fö de se bi de Bundsdagswahl 1957 ahn Spood up de neddersassisch Landslist kandideeren dee. An' 27. November 1962 is se up den DP-Wahlvörslag för den storven Afordneten Karl-Heinrich Heise in den Landdag vun Neddersassen nahrückt, den se bit to dat Enn' vun de Wahlperiood 1963 anhörrn dee. Dor se to den Tietpunkt vun dat Nahrücken aber all to de CDU övertreeden weer, wurr se Liddmaat vun de CDU-Fraktschoon.

## Literatur
Simon, Barbara : Abgeordnete in Niedersachsen 1946–1994 : biographisches Handbuch, 1996, Seite 108

## Weblenken
*Online-Volksvertretung (PDF; 253&nbsp;kB), de nipp un nau Datensatz moot mit de Söökfunktschoon rutfunnen wurrn.
Döntje

**Döntje**,  up Westfäälsch un Oostfäälsch ok **Dönekes**, **Döneken** or **Döönken** is ene sünnerliche Aard van lüttjen, gans korten Vertellseln, de et up düüse Wies’ blot in’t Plattdüütsche gifft. En Döntje is en meesttieds blied un fideel Stückje to’n Högen un Smuustern, dat en mündlik navertellt. Dat kann en fiktivet Vertellstück ween, dat sik en utklamüsert het or ok van wat Realen vertellen, dat en lustig or snaaksch in sien Alldag beleev. An’t Enne van en Döntje kümmt, as ok bi en Witz, wat, dat en sik nich weer verwachten wesen un dat faken en beten afsünnerlik leet. Dat sorgt ok för Döntjes jümehr lustige Aard un Humor.

Schrievers, as Eduard Edert, bröchen männich een Döntje, de veel bekennt is, to Book.
Wenn ok mennje Döntjes to Book nahmen sind, is wol liekers dat Münlike de beste Manier to’n Upseggen van Döntjes.

## Etymologie
Dat Woord Döntje kümmt dat middelsassische *doon* or *done* af. Up Platt kann man dat mit *Melodie, Wies’* or *Musikstück* översetten, heet aver egentlichToon / Doon. Denn peck en an dat Woord *doon* dat Diminutiv-Anbacksel *-tje* achteran. Dat heet, en Döntje is en lüttje Wies’ or Melodie.

## Sammeln
Vele Döntjes spinnt Lüde jümmers wedder up’t Nie’e ut. Man dat gifft ok Döntjes de för allerhand Lüde, gans bekennt un künnig sind. Un wieder un wieder vertellt worrn. In dat 20. Johrhunnert geev dat Schriever as Eduard Edert, de vele Döntjes sammel un as Böker rutbröch. Ok Schrievers as Hinrich Kruse, Heinrich Schmidt-Barrien or Dierk Puls nöhmen mennje Döntjes to Book.

## Literatuur
(Utwahl)
* Eduard Edert: *Dat harr noch leeger warrn kunnt. Sleswig-Holsteen. Humor.* 1992 (19. Upl.)
* Hinrich Kruse: *Dar hett en Uul seten. Plattdüütsche Döntjes.* 1983
* Hinrich Kruse: *Wat sik dat Volk vertellt. Nedderdüütsche Volksgeschichten.* 1953
* Friedrich Ernst Peters  erzählt Döntjes. Potsdam: Universitätsverlag Potsdam, 2013
* Dierk Puls: *Is ja rein to doll.* 1975
* Dierk Puls: *Dierk Puls vertellt lüttje Döntjes vun Flensborg bit Hamborg.* 1978
* Heinrich Schmidt-Barrien: *Werkausgabe: 8. Geschichten und Döntjes.* 1984
* Fritz Specht: *Niederdeutsche Scherze.* 1929
## Nawiesen
Graepel

**Graepel** is de Familiennaam von

* Carl Bernhard Friedrich Graepel (1818–1890), düütschen Jurist un Politiker,
* Otto Graepel (1857–1924), düütschen Jurist un Politiker.

Kiek ok bi: Gräpel.
C/390 Q1

**C/390 Q1** weer en Komeet, de in’t Johr 390 mit dat fre’e Oog sehn warrn künn. Wegen sien utermatige Helligkeit tellt he to de „Groten Komeen“.

## Opdecken un Sichtborkeit
In den chineesschen Text *Chin shu* gifft dat en poor Unklorheiten in Betog op dat Datum vun’t Opdecken. Wohrscheinlich weer de Komeet an’n Morgen vun’n 22. August 390 as ’n glinstern Steern opdeckt. För dit Datum laat sik ok an’n Besten Bahnelementen finnen, de to de Beobachten passen doot
. In Korea weer de Komeet woll to de glieken Tiet opdeckt, man de Text in *Chungbo Munhon Pigo* is nich so akkerat, wat dat Datum angeiht.

Bit to’n 8. September is de Schweif op en Läng vun ruchweg 100° anwassen. In China weer de Komeet an’n 17. September toletzt beobacht.

Dat hett den Anschien, dat C/390 Q1 ok in Europa beobacht worrn is, as de ooströmsche Historiker Philostorgios in’t Johr 425 in *Ecclesiasticae Historiae* berichten de. He beschreev em as en ‚ne’en un snaakschen Steern … de grote Katastrofen in de Welt ankünnigen de‘. He weer se hell as de Morgensteern un schall na veertig Daag wedder verswunnen wesen hebben.

De Komeet harr an’n 18. August afschätzt en schienbore Helligkeit vun ruchweg -1m.

## Ümloopbahn
För den Komeet gifft dat blots wenig Angaven vun Beobachters, so dat sien Bahn nich seker bestimmt warrn künn. Wetenschopplers gaht dorvun ut, dat he sik op en paraboolsche Ümloopbahn bewegt, de ruchweg üm 36° gegen de Ekliptik neegt is. Sien Perihel hett de Komeet woll üm den 5. September 390 dörlopen und weer to de Tiet ruchweg 138 Millionen km vun de Sünn weg, also jüst so binnen de Eerdbahn. An’n 18. August weer he al bit op 0,1 Astronoomsche Eenheiten (15,7 Mio. km) an de Eer rankamen. Dormit tellt he to Kometen, de an’n dichtsten an de Eer vörbiflagen sünd. Dordör weer he ok so bannig hell to sehn

## Kiek ok
* List vun de Kometen

## Borns
Francisco Bayeu

**Francisco Bayeu y Subías** (* 9. März 1734 in Saragossa; † 4. August 1795 in Madrid) weer en spaansch Maler vun den Klassizismus.

He hett bi José Luzán un bi Antonio González Velázquez studeert. In Madrid wunn he en Stipendium, um de Real Academia de Bellas Artes de San Fernando to besööken. Nah den Dood vun sien Öllern kehr he nah Saragossa torüch, um sück um sien Bröers to kümmern, bit he vun Anton Raphael Mengs to de Utgestalten vun den Königlichen Palast nah Madrid torüchhalt wurr. He wurr 1767 Hoffmaler bi Karl III., 1765 Perfesser an de  Akademie un 1788 deren Direkter.

He hett nich blots in verscheeden Palästen un karklich Inrichtungen in Madrid un Saragossa malt, sonnern ok in dat Kloster vun de Kathedrale vun Toledo un hett för de Königliche Gobelin Manufaktur arbeit.

Francisco de Goya weer sien Schwager – he hett sien Süster Josefa heiraadt.

Sien Bröers Ramón Bayeu (1746–1793) un Manuel Bayeu weern ebenfalls Maler.

## Galerie

El Olimpo batalla con los gigantes.jpg|Slacht vun den Olymp mit den Giganten, 1764, Prado (Vörstudie för en Deckenfresko in' Königlichen Palast in Madrid)
Bayeu, Francisco ~ Olympus The Fall of the Giants, 1764, Museo del Prado, Madrid.jpg|Studie to'n Fall vun de Giganten
Francisco Bayeu Self portrait 1792-95.JPG|Sülvstporträt
Sagrada Familia (Francisco Bayeu).jpg|Hillig Familie


## Weblenken

* Francisco Bayeu y Subías in de Online-Enzyklopädie vun den Prado
Dwarg-Sneegoos

De **Dwarg-Sneegoos** (*Anser rossii* oder ok *Chen rossii*), ok **Ross siene Sneegoos** nömmt, is en Goos ut dat Geslecht vun de Feldgöse. Se höört dor to de Aantenvagels mit to. 

## Kennteken
De Dwarg-Sneegoos is en witte Goos mit swatte Flunkentoppen un roden Snavel un rode Poten. Se warrt 53 bit 66 cm groot un weggt twuschen 1,2 un 1,6 kg. De Göse sünd wat lichter, as de Ganners. Se sleiht bannig na de Sneegoos, man is bi 40 % lüttjer. 

## Wo se vörkummt un wo se leven deit
Ross siene Sneegoos brott bloß man in Noordkanada in de Tundra. Overwintern deit se in'n Süden vun de USA un in'n Norden vun Mexiko. Af un to mol warr en Dwarg-Sneegoos ok in Europa sehn. In de Nedderlannen is dat twuschen 1985 un 2011 ölben Mol seker passeert.

## Belege


## Weblenken
Leo V. (Paapst)

**Leo V.** (* in Priapi) weer vun August bit September 903 för etwa 30 Daag (nah anner Borns vun Juli bit September) Paapst.

Över Leo V. is blots wenig bekannt. En bretoonsch Legende seggt, dat  St. Tugdual, de Schuulpatron vun Treguier, as Pilger nah Rom gung un dor to'n Paapst erhaben wurr. Disse Version wurrd dordör stütt, dat Leo gemäß den röömschen Katalog den Naam „Leo britigena“ annehm. En anner Version seggt, dat he ut Priapi, en Dörp dicht bi de Gemeend Ardea südlich vun Rom stammt. Wiel he bi de Wahl nich to de Kardinalpreestern vun Rom hörr, wurr he in Berichten ut sien Tiet as „Presbiter forensis“ betekent. 

Över sien Wirken as Paapst is blots bekannt, dat he en Bulle verfaat hett, de den Kanonikern vun Bologna bestimmt Stüern erlaaten dee. En Schriever ut de Tiet, Auxilius, hett vun hüm seggt, dat he en Mann Goddes un sien Leven un sien Heiligkeit ruhmeswürdig  ween weern. 

Nah en Amtstiet vun etwa 30 Daag wurr he vun den Kardinalpreester Christophorus vun St. Damasus störrt un in Haft nommen. Christophorus hett sück to'n Paapst maakt, wurr aber sülvst in' Januar 904 vun  Sergius III. gewaltsam störrt. 

Över de Dood vun is nichts Sekeres bekannt. En Version seggt, Christophorus harr hüm inkerkert un erwürgt, en anner gifft an, sien Amtsnahfolger Sergius III. harr mit sien twee in Haft nommen Vörgänger „Mitleed“ harrt un de beid henrichten laaten. De  Catholic Encyclopedia hollt dat för an' wohrschienlichsten, dat he in't Gefängnis oder in en Kloster an en natüürlichen Dood storven is. Sien Gebeene wurrn in' Lateran oder in St. Peter vermoot.

## Literatur
* Klaus Herbers: Leo V. In: Lexikon des Mittelalters (LexMA). Band 5, Artemis & Winkler, München/Zürich 1991, ISBN 3-7608-8905-0, Sp. 1878–1879.
* Umberto Longo: Leone V. In: Massimo Bray (Hrsg.): Enciclopedia dei Papi, Istituto della Enciclopedia Italiana, Band 2  (Niccolò I, santo, Sisto IV), Rom 2000, OCLC 313581688, S. 59–60 (italieensch).

## Weblenken

* Leo V. in Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church, online auf fiu.edu, Website der Florida International University, gesehen am 22. November 2011. (engelsch)
* Indrag in de Catholic Encyclopedia