14. Mai

De **14. Mai** is de 134. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner oder de 145. Dag in Schaltjohren.

## Wat passeert is
### Politik un Sellschap
* 1097: De Belagern vun Nicäa dör dat Heer vun’n Eersten Krüüztog geiht los.
* 1264: Dör de Slacht vun Lewes warrt Simon V. de Montfort „nichkröönte König“ vun England.
* 1607: Jamestown, de eerste duerhaft bewahnte Kolonie vun de Englänner in de USA warrt grünnt.
* 1610: Na en Anslag starvt de franzöösche König Heinrich IV.. Sien minnerjöhrig Söhn Ludwig XIII. folgt em up'n Throon. Vörmund is siene Mudder Maria vun Medici.
* 1614: De nedderlannschen Staten verklaart de Stadt *Maeslandsluys* för sülvstännig. Vun nu af an heet se Maassluis
* 1643: De latere *Sünnkönig* Ludwig XIV. kummt mit veer Johren op den Throon vun Frankriek.
* 1811: Paraguay warrt unafhangig vun Spanien.
* 1915: In Portugal warrt de Militärdiktatur vun Joaquim Pimenta de Castro dör en Putsch beendt.
* 1848: Israel verkloort sik unafhangig. Noch in de glieken Nacht verkloort de araabschen Navers den Krieg an den nee grünnten Staat Israel.
* 1955: De Warschauer Pakt as militärsch Verbund vun’n Oostblock warrt grünnt.
* 1963: De düütsche Bundspräsident Heinrich Lübke un de däänsch König Friedrich IX. ünnertekent den Verdrag över de *[[Vagelflaaglien]]*.
* 1970: Andreas Baader warrt mit Gewalt ut dat Gefängnis hollt. Dat warrt as Gebortsstunn vun de RAF ansehn. 
* 1993: In Leipzig sluut sik de beiden Parteien Bündnis 90 un De Grönen tosamen.

### Weertschap
* 1878: De Hannelsmark *[[Vaseline]]* warrt för Robert Cheseborough indragen.
* 1909: De düütsche rieksdag regelt, dat neven Münten ok Geldschiens as ofizieel Penunsen acht warrt. De Düütsche Rieksbank bruukt Papeergeld nich mehr ümtuschen. 

### Kunst, Kultur un Bowark
* 1845: De Oper *[[The Enchantress]]* vun Michael William Balfe warrt in London ooropföhrt.
* 1923: De Oper *[[The Perfect Fool]]* vun Gustav Holst warrt in London ooropföhrt.
* 1950: De Oper *[[Don Juan und Faust]]* vun Hermann Reutter warrt in Stuttgart ooropföhrt.

### Wetenschoppen un Technik
* 1796: Edward Jenner maakt de eerste Schuulempen gegen de Pocken. 
* 1804: De Lewis-un-Clark-Expeditschoon dör den noordamerikaansch Kontinent geiht los.
* 1847: De Öösterrieksch Akademie vun de Wetenschoppen warrt grünnt.
* 1973: De US-amerikaansch Ruumstatschoon *[[Skylab]]* warrt hoochschaten.

### Religion
* 964: Paapst Johannes XII. warrt vun de Ehmann vun en Leefste doothaut.
* 1995: De 14. Dalai Lhama Tenzin Gyatso acht den sössjohrigen Gedhun Choekyi Nyima as 11. Panchen Lama.

### Katastrophen
* 1799: Bi Madrid brickt de Gasco-Daalsparren, de noch in’n Bo is.
* 1886: En Warvelstorm drifft sien Unwesen över de Stadt Crossen an de Oder, dat hüütige Krosno Odrzańskie.

## Boren
* 1316: Karl IV., röömsch Kaiser.
* 1553: Margarete vun Valois, Königin vun Frankriek un Navarra.
* 1666: Vittorio Amadeo II., König vun Sizilien.
* 1710: Adolf Friedrich, sweedsch König.
* 1725: Friedrich Anton vun Heynitz, Physiker.
* 1727: Thomas Gainsborough, engelsch Maler.
* 1805: Johann Peter Emilius Hartmann, däänsch Komponist.
* 1817: Alexander Kaufmann, düütsch Schriever.
* 1827: Jean-Baptiste Carpeaux, franzöösch Bildhauer.
* 1832: Rudolf Lipschitz, düütsch Mathematiker
* 1836: Wilhelm Steinitz, öösterrieksch-US-amerikaansch Schachspeler un -weltmeester († 1900)
* 1865: Max Herrmann, düütsch Theaterwetenschoppler.
* 1868: Magnus Hirschfeld, düütsch Nervendokter un Sexualforscher.
* 1884: Claude Dornier, düütsch Flegerkontrueerer.
* 1885: Otto Klemperer, düütsch Dirigent un Komponist.
* 1886: Ernst Späth, öösterrieksch Chemiker
* 1897: Sidney Bechet, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1959)
* 1907: Vicente Enrique y Tarancón, spaansch Kardinal († 1994)
* 1911: Martin Brüns, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Neddersassen († 1976)
* 1923: Mrinal Sen, indisch Filmspeelbaas.
* 1928: Che Guevara, argentische Guerillakämper in de kubaansche Revolutschoon (offitschell den 14. Juni boren, † 1967)
* 1933: László Kovács, ungaarsch Kameramann († 2007)
* 1939: Rupert Neudeck, Grünner vun Cap Anamur.
* 1940: Manfred Podlich, düütsch Footballspeler
* 1943: Ólafur Ragnar Grímsson, ieslännsch Politiker un Präsident
* 1946: Claudia Dale Goldin, US-amerikaansch Wertschapswetenschaplerin un Nobelpriesdrägerin
* 1946: Stephen Karl Rerych, US-amerikaansch Swemmsportler
* 1952: Michael Minkler, US-amerikaansch Toontechniker
* 1953: Norodom Sihamoni, König vun Kambodscha.
* 1954: Peter John Ratcliffe, britisch Nephroloog un Nobelpriesdräger
* 1960: Anne Clark, britsch Singerin un Ledermakerin
* 1960: Alec Dankworth, britisch Jazzmusiker
* 1969: Cate Blanchett, austraalsch Schauspelerin
* 1969: Alexandra Ledermann, franzöösch Springriederin
* 1970: Jan Kleyna, britisch Astronom
* 1983: Amber Tamblyn, US-amerikaansch Schauspelerin.

## Storven
* 649: Theodor I., Paapst
* 964: Johannes XII., Paapst (* 937 oder 939)
* 1610: Heinrich IV., König vun Frankriek
* 1632: Peter Binoit, düütsch Maler (* um 1590)
* 1643: Ludwig XIII., König vun Frankriek
* 1761: Thomas Simpson, engelsch Mathematiker
* 1860: Ludwig Bechstein, düütsch Schriever, Bibliothekar un Archivar.
* 1899: Lars Fredrik Nilson, sweedsch Chemiker (* 1840)
* 1912: Friedrich VIII., däänsch König.
* 1912: August Strindberg, sweedsch Schriever un Dramatiker.
* 1918: Joaquim Pimenta de Castro, portugeesch General un Staatsbaas.
* 1935: Magnus Hirschfeld, düütsch Nervendokter un Sexualforscher
* 1959: Sidney Bechet, US-amerikaansch Jazzmusiker (* 1897) 
* 1966: Ludwig Meidner, düütsch Maler
* 1972: Theodor Blank, düütsch Politiker un Bundsminister (* 1905)
* 1973: Elmer Snowden, US-amerikaansch Jazzmusiker un Bandleader (* 1900)
* 1983: Miguel Alemán Valdés, mexikaansch Staatsbaas
* 1987: Rita Hayworth, US-amerikaansch Schauspelerin (* 1918)
* 1990: Günter Wahrendorf, plattdüütsch Schriever (* 1927)
* 1993: Édouard Pignon, franzöösch Maler.
* 1998: Frank Sinatra, US-amerikaansch Entertainer, Singer un Schauspeler
* 2002: Eva Brumby, düütsch Schauspelerin (* 1922)
* 2006: Robert Bruce Merrifield, US-amerikaansch Chemiker un Nobelpriesdräger (* 1921)
* 2008: Jurij Sergejewitsch Rytcheu, russisch Schriever ut dat Volk vun de Tschuktschen (* 1930) 
* 2009: Monica Bleibtreu, öösterrieksch Schauspelerin, Schauspeeldozentin un Dreihbookschrieverin (* 1944)
* 2015: B. B. King, US-amerikaansch Bluesmusiker (* 1925)
* 2018: Renate Delfs, hooch- un plattdüütsch Schrieverin (* 1925)