open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Otema Allimadi

**Otema Erifasi Allimadi** (* 1929; † 5. August 2001) weer en ugandschen Politiker.

Ünner Präsident Godfrey Binaisa weer Allimadi vun’n 20. Juni 1979 bet to’n 11. Mai 1980 Butenminister vun Uganda. Nadem för ene Tiet Paulo Muwanga un ene Präsidialkommission vun dree Mann de Macht in Uganda harrn, kreeg Milton Obote wedder dat Präsidentenamt. Ünner em weer Allimadi vun’n 18. Dezember 1980 an Premierminister. Dit Amt hett he utöövt bet Generalleutnant Bazilio Olara Okello Obote an’n 27. Juli 1985 stört hett.
New Hampshire

**New Hampshire** is en Bundsstaat vun de USA. Hööftstadt is Concord und de gröttste Stadt is aber Manchester. New Hampshire hett 1.235.786 Inwahners (Stand 2000) op en Rebeet vun 24.239 km².

## Historie

New Hampshire weer vun’n 21. Juni 1788 af an Deel vun de USA. De Staat höörtdormit to de erst 13 Bundsstaten vun de USA.

Franklin Pierce, de ehmalger Präsident van USA, keem ut New Hampshire.

## Politik

New Hampshire is opdeelt in 10 Kreise (Countys):

## Weblenken

* Websteed vun New Hampshire (engelsch)
Steern

**Steern** betekent

* Steern, bi Minschen dn vördere Deel vun’n Kopp baven de Ogen,
* Steern, en mehr oder minner hell von sülbst lüchen Körper in’n Weltruum,
* en glitterigen Lichpunkt an Heben, womit meist ok de Fixsteerns ut de Astronomie meent sünd, mitünner ober ok de Planeten, de fröher Wannelsteern nöömt wörrn,
* Steern, geometrisch Figur oder Form,
* Steern, in de Graphentheorie een strohlenförmig Figur üm een Middelpunkt,
* Steern, in’n Alldag dat Schriffteken, dat ok so utsütt un ok *Asterisk* nöömt warrt,
* Steern, Symbool in de Heraldik,
* en Eenheit, de vergeven warrt, üm to wiesen, wat von Rang oder Qualität höger is un wat sieter. To’n Bispeel bi Hotels (Hotelsteern), Football (Meestersteern), Köökschen (Guide Michelin) oder bi Polizei un Militär (Rangafteken),
* Steern, bi eenige Deerten een hellen Blessen vör den Kopp,
* bi Jägers de Iris bi dat Wild,
* Steern, Gemeen in’n Landkreis Leer, Neddersassen,
* Steern, Oort in de Gemeen Holste in’n Landkreis Oosterholt, Neddersassen.
Concord (New Hampshire)

**Concord (New Hampshire)** is de Hööftstadt von de US-amerikaansch Bundsstaat New Hampshire und ok van de Merrimack County.

Fröher hett de Stadt ok all Mol *Rumford* un denn *Penacook* heeten. In dat Johr 2000 har Concord ruch weg 40.000 Inwahners.
Tartaros

**Tartaros** (ok**Tartarus**) is in de Mythologie vun Grekenland een Deel vun de Ünnerwelt (Hades, Höll, Riek vun de Schaddens). De Tartaros is de Deel vun de Ünnerwelt, wo een as Straaf henmöss. Wer dor weer, de möss ewig Pien lieden. In den Tartaros weern Tityos, Ixion, Oknos, de Danaiden, Sisyphos un Tantalos ünnerbröcht. Nah den groden Krieg gegen siene Fienden harr Zeus de Titanen un de Giganten in den Tentaros smeten. Dat nümms utneihen konn, dor pass Kerberos för up. Dat weer een groden Hund mit dree Köpp.

Vunwegen den Tartaros hefft de Römers in de late Antike de Hunnen, de in dat Riek inbreken döen, Tartaren nömmt. Se meenen, de mössen ja woll direktemang ut de Höll kamen.
Miroslav Klose

**Miroslav „Miro“ Klose** (* 9. Juni 1978 as *Mirosław Klose* in Oppeln, Polen) is en düütschen Football-Speler.

De Störmer is anfangen mit Football bi de saarländsch Vereen FC Homburg. Dor nah het he bi 1. FC Kaiserslautern in de Düütsche Bundsliga spelt und in 120 Spelen 44 Doren schoten. Siet 2004 spööl he bi SV Werder Bremen. To de Saison 2007/08 is he nah en lang Hen un Her nah Bayern München wesselt. 

För de Düütsche Natschonalmannschaft hett he in 105 Spölen ok al 58 Mal in’t Door dropen (Stand: 12. Oktober 2010).

## Weblenken
Hydrid

As **Hydriden** warrt de chemisch Verbinnen vun’n Waterstoff betekend. Fröher hett man en Verbinnen blots Hydrid nöömt, wenn de Waterstoff dorbinnen de Oxidatschoonstall -1 har. Dat wöörn gröttstendeels Verbinnen von Waterstoff mit de bannig elektronegativen Metallen ut de 1. und 2. Hööftgrupp. Hüüt warrt aver so good as all Verbinnen Hydrid nöömt, wo Waterstoff binnen is. Dat gifft veer Oorden von Hydriden:

# Kovalente Hydriden
# Soltortige Hydriden
# metallische Hydriden
# komplexe Övergangsmetallhydriden

So ganz scharp laat sik ober de ünnerscheedlich Typen nich trennen, as de Binnens sik nich von een op den annern ännert, man langsom von en to’n annern wesselt.

## Kovalente Hydriden

Disse Oort von Hydriden sünd Waterstoffverbinnen mit de Half- und Nichmetalle ut de drüdden bit sövten Hööftgrupp. Bi Normalbedingen sünd dat meist Gasen oder Fletigkeiten. De wichtigsten Verbinnen von dissen Typ sünd de Kohlenwaterstoffen. De Polarität hingt von den Reakschoonspartner af. Dat gifft:
* Verbinnen mit positiven Waterstoff, wo de Waterstoff de Oxidatschoonstall +1 hett. Biespieele sünd ü.a. Water (H2O), Ammoniak (NH3) un Chlorwaterstoff (HCl). Dorbi hett de Waterstoff Süürfunkschoon un reageert as Oxidatschoonsmiddel.
* Verbinnen mit negativen Waterstoff, wo de Waterstoff also de Oxidatschoonstall -1 hett. Dat is bi de kovalenten Binnen ober meer as Sünnerfall antokieken. Een Biespiel sünd de Boranen. De Waterstoff hett hier enn basische Funktschoon und wirkt as Redukschoonsmiddel.
* Verbinnen de en swag polare Waterstoffbinnen opwiest. Dat gifft dat vör allen bi de Kohlenwaterstoffen, bi welke de Verbinnen as unpolar ankeken warrt. De Waterstoff hett hier ok de Oxidatschoonstall +1.

## Soltortige Hydriden

Soltortige Hydriden sünd Ionenverbinnen, wobi de Waterstoff as H- vörliggt. Mit bedeeligt sünd dorbi de Metallen ut de 1. un 2. Hööftgrupp, aver ahn dat Beryllium. Disse Hydriden kristalliseert in en Ionengidder. Se warrt veel as Redukschoonsmiddel för organisch Verbinnen bruukt.

## metallisch Hydriden

Bi de metallischen Hydriden warrt de Waterstoff in dat Metallgidder vun Övergangsmetallen inlaagert. Dorbi warrt de Struktur von dat Gidder verännert un gliektietig ok de elektronischen Egenschoppen. Metallhydriden sünd meist hoochexplosiv.

## komplexe Övergangselementhydriden

Von disse Sort gifft dat bannig veel. Se sünd tohopensett ut een H--Ion, een Övergangselement (M) un een elektropositiv Metall (A) un hebbt in allgemen de Formel AxMyHz. Disse Verbinnen kristalliseert in een Kristallgidder, dat komplexe Anionen inbaut.
Oxid

**Oxide** (von dat greeksche *oxys*: scharp, spitz, suer) sünd chemisch Verbinnen mit Suerstoff, wo de denn de Oxidatschoonstall -2 hett. Dat O2--Ion, wat dem to Grunnen liggt, gifft dat ober blots in Smölt oder tosam mit Kationen as Solt.

O2--Ionen sünd bannig starke Basen, de in Water gau een Proton opnemmt un dormit to Hydroxid-Ionen wannelt warrt. Suerstoff bilt mit meist all chemisch Elementen Oxide, mit Utnohm von Helium, Neon, Argon un Krypton, de as Eddelgase
nich so liecht verbinnen künnt, un Fluor, dat de högere Elektronegativität hett. Kanns twar Verbinnen wie OF2, O2F2 oder O4F2 ut maaken, warrt denn ober nich as *Fluoroxide* betekend, man as *Suerstofffluoride*.

Oxide gifft dat op de Eer bannig veel. De meesten Steen sünd Oxide. So is de gröttste Deel von de Eerdkrust un den Eerdmantel ut Silikat-Steen opbaut, de Oxide von dat Silizium sünd. Een bekannt Silikat-Mineral is t.&nbsp;B. de Quarz (Siliziumdioxid oder SiO2). Dat faakenste Silikat-Mineral in de fasten Eer is ober dat nich so bekannte Olivin ([Mg,Fe]2SiO4).

Annere bekannte Oxide sünd t.&nbsp;B.:
* Kohlenstoffdioxid (CO2)
* Kohlenstoffmonoxid (CO)
* Iesenoxid (wat wi als Russ kennt; Fe(II)O un Fe(III)2O3)
* Magnesiumoxid (ok as Magnesia bekannt; MgO)
* Sweveldioxid (SO2)
* Waterstoffoxid (wat’n beter as Water kennt; H2O)

Suerstoff kann aver ok noch annere Oxidatschoonsstopen oder Oxidatschoonstallen hebben. De Verbinnen warrt den anners nöömt: Peroxid (-1), Hyperoxid (-1/2) un Ozonid (-1/3) oder as Solt mit dat Dioxygenyl-Kation (+1).
Ems

**Ems** betekent

* Eems, Stroom in Düütschland, de in de Noordsee münnt,
* Ems, Oort in de Gemeen Rosengoorn in’n Landkreis Horborg, Neddersassen.

**Ems** is de Familiennaam von

* Harald von der Ems (* 1960), düütschen Feernsehjournalist,
,
* Marx Sittich von Ems (1466–1533), öösterriekschen Landsknechtsföhrer,
* Rudolf von Ems (üm 1200–1254?), düütschen Schriever.

Kiek ok bi: Emms.
Harz (Middelbargen)

De **Harz** (ok **Horz** un **Hoort**) sünd de hööchsten norddüütschen Bargen. De geograafsche Flach verdeelt sik över de Bundslänner Neddersassen, Sassen-Anholt un Döringen. De hööchste Barg vun den Harz is de 1141 Meter hoge Brocken an de Grenz twüschen Sassen-Anholt un Neddersassen in den Ünnerharz.

## Geografie
Vertikal ünnerdeelt si de Harz in de Region vun dat Harzvörlann un in de Mittelbarg. Horizontal sehn is de Linie Bad Harzborg-Bad Luuterbarg as Grenz twüschen de Over- un de Ünnerharz defineert.

## Weblinks

* Regionalverband Harz
* Harzer Tourismusverband
* harzlife.de – Online-Reiseführer
Skelett

Mit **Skelett** (vun’t greeksch *skeletos*: „Mumie, utdröögt Lief“) wurd anunförsik de Knakenbo van Minschen un Deerter betekend. De Minsch hett normalerwies 206 verscheden Knaken, dat könnt ober ok mol mehr oder weniger wesen. Dat minschliche Skelett is man erst mit ruch weg 20 Johr vullständig utbild, de Böverarmknaken (latiensch *Humerus*) is aver al mit acht Weken fardig.

De Skelette van der verscheden Deerorten oder den Minschen is temeg ünnerscheedlich. So sünd de Knaken van Vagels deelwies mit Luft füllt, üm dat se beter flegen könnt.

De Skelett van Warveldeerten (to de ja ok de Minsch hört) wurd as Endoskelett betekend. Dat Endoskelett hollt dat Ganze van binnen tosamen. Dat Gegendeel, dat Exoskelett, is en fastere butere Huut oder Hüll van en Organismus. Dat hebbt to’n Bispeel Insekten.

## Weblenken
Fritz-Reuter-Pries (Stemhagen)

De **Fritz-Reuter-Pries** is en plattdüütschen Literaturpries, de siet 2000 elk Johr vun de Stadt Stemhagen un dat Fritz-Reuter-Literaturmuseum vergeven warrt. He is na den plattdüütschen Schriever Fritz Reuter nöömt, mit en Priesgeld vun 2.000 Euro verbunnen un warrt jümmer an’n 7. November, den Geboortsdag vun Fritz Reuter, vergeven. Dat Priesgeld kummt vun de Stadt Stemhagen un de Spoorkass Niegenbramborg-Demmin.

In Johr 2020 warr to'n eersten Mal de „Ü(nner) 35 Pries“ för plattdütsche Schriewers ut Mäkelborg-Vörpommern utschrieven. . Wunnen hett de Klass 8b vun de Goethe-Gymnasium Demmin mit ehrn Theaterstück över Platt in Europa.

## Winners

* 2000: Jürgen Grambow: *Dit un dat up Platt* (Priesgeld 2000 DM)
* 2001: 
* 2002: Hartmut Brun: *Voß un Haas* (Priesgeld 1250 Euro)
* 2003: Wolfgang Mahnke: *Fischerie Fischera Fischerallala*
* 2004: Arnold Hückstädt
* 2005: Wolfgang Müns: *John Brinckmann - Briefe, Dokumente, Texte*
* 2006: Lisa Milbret: *Johrestieden*
* 2007: Quickborn
* 2008: Dietrich Sabban: *In mienen Rückspeigel käken*
* 2009: Heinz Pantzier: *Reinke de Voss. Na de Lübecker Utgaw von 1498 un de hochdütsche Fassung von Dietrich Wilhelm Soltau in een hüt sproken Platt nadicht*
* 2010: Manfred Brümmer
* 2011: Bund von de plattdüütschen Schrievers in Mekelborg-Vörpommern
* 2021: Edeltraud Richter
* 2025: Prof. Dr. Joachim Rickes

## Footnoten
Isoton (Karnphysik)

**Isoton** (Mehrtall: Isotonen) is en Kunstwoort ut de Karnphysik, dat von Isotop afleidt is, man dat *p* (wat ok för Protonen bruukt warrt) is dör en *n* (wat ok för Neutronen steiht) utwesselt worrn. As Isotonen warrt twee Nukliden von ünnerscheedliche chemisch Elementen betekent, wenn se de glieke Tall Neutronen opwiest. Bispelen sünd etwa: 2H un 3He oder 13C un 14N.
Magma

**Magma** betekent

* Magma, opsmölt Steen,
* Magma, in de Mathematik een Meng,
* Magma, en franzöösch Rockband,
* Magma, en Algebrasystem för Reekners,
* Magma, en Firma, de Pornofilme maakt.

**Magma** is de Familiennaam von

* Mia Magma (* 1986), düütsche Pornodorstellerin.
Översetten

**Översetten** nöömt een de Prozeduur, een Text vun een Spraak - de Herkunftspraak - in een anner Spraak - de Teelspraak - to bringen. Man dat geiht nich wenn een blots de Wöör vun de een Spraak dör de Wöör vun de anner ersett. Dorbi mutt ok de recht Grammatik vun de Teelspraak bruukt warrn. Un dat mag ok sien, dat de Wöör ähnlich klingt, awer wat bannig anners bedüden deiht.
Isoton

**Isoton** betekent

* as Adjektiv (ok *isotoonsch*) en Lösen, de den sülven osmootschen Druck hett as de Organismus, mit de se vergleken warrt,
* in de Mathematik is en Funkschoon isoton, wenn se *monoton wasst*,
* Isoton, in de Karnphysik Nukliden, de de sülve Tall vun Neutronen hebbt.
Bisdom

Een **Bisdom** is een anner Wort för **Diözese**. In Düütschland wuurd aber ehrder Bisdom seggt.

Dat Wort bedüt fröher mal de staatlig Finanzverwaltung, later wur datt een politisch Updeelung. In't 13. Johrhundert wer een Diözese/Bisdom de Begreep för een överordnet Bischopsprengel.
Nukleon

**Nukleonen** (vun latiensch: *nucleus* – de Karn) betekend de Deelken, ut de Atomkarns tohopensett sünd. Dat sünd de Protonen un de Neutronen, de beid to de Grupp vun de Hadronen tellt, wiel se ut de noch lütteren Quarks bestahn doot.

In’n wieter’n Sinn warrt ok de Antiprotonen un Antineutronen as Nukleonen betekend. Bi exootsch Atomen snackt man aver denn nich mehr von Nukleonen.

Stabile Atome hebbt in ehrn Atomkarn jümmers tomindst so veel Neutronen wie Protonen. Utnaahmen dorvun sünd blots de Waterstoff und dat <sup>3</sup>He-Isotop. Je sworer en Atomkarn is, desto grötter warrt ok de Neutronentall in’t Verhollen to de Protonen.

Nukleonen sind ut noch lüttere Deelken tohopensett, dorüm sünd se an sik keen Elementardeelken. Jedet enkelte Nukleon besteiht ut dree Quarks:
* Protonen hebbt 2 Up Quarks un 1 Down Quark
* Neutronen hebbt 1 Up Quark un 2 Down Quarks
Ludvig Mylius-Erichsen

**Ludvig Mylius-Erichsen** (* 15. Januar 1872 in Viborg; † 15. November 1907 up Gröönland), weer en däänschen Polarwetenschoper.

In 1906 wer he Baas vun de Danmark-Expeditschoon, en Gröönlandfohrt, an de ok de Düütsche Alfred Wegener un de Dään Johannes Achton Friis deelnommen hemm. Mylius-Erichsen starv aber bi disse Fohrt, ebenso as sien Begleiters Niels Peter Høeg-Hagen un Jørgen Brønlund. 1902 harr he al Mol en Gröönland-Expeditschoon maakt.

## Literatur
* Lautz, Thomas: *Die Tragödie im Eis. Die Danmark-Expedition unter Mylius-Erichsen.* In: *Geldgeschichtliche Nachrichten* 165, 1995, S. 21ff.
* Achton Friis: *Im Grönlandeis mit Mylius-Erichsen. Die Danmark-Expedition 1906–1908*, Leipzig 1910
* *[https://denstoredanske.lex.dk/Ludvig_Mylius-Erichsen Ludvig Mylius-Erichsen]*. In: *[[Den Store Danske Encyklopædi]]* (däänsch)
* *[https://biografiskleksikon.lex.dk/L._Mylius_Erichsen L. Mylius Erichsen]*. In: *[[Dansk biografisk leksikon]]* (däänsch)

## Weblinks
Inge Lehmann

**Inge Lehmann** (* 13. Mai 1888 in Osterbro, Däänmark, † 21. Februar 1993) weer en däänsche Eerdphysikerin un bedüdend Seismologin.

Boren un opwossen is Inge Lehmann in de Nöög von Kopenhagen. In Kopenhagen hett se denn Mathematik studeert. Üm 1920 is se Assistentin worrn bi den Geodäten – dat sünd de Lüüd, wokeen de Eer vermeten dot – Prof. Nörlund. De Professor geev ehr den Opdrag, seismologische Oppassstationen intorichten. 1928 hett Lehmann ehr Examen in Geodäsie maakt.

1936 hett Inge Lehmann ehr gröttste Opdecken maakt, as se ut Seismogramme afleiden künn, dat in den Eerdkarn en seismische Grenzflachen – wat bedüüdt, dat sik slagordig dat Material ännert un deswegen de Erdbevenbülgen ünerscheedlich gau wieterlopt – vörkummt. Dormit hett Inge Lehmann opdeckt, dat de Eer nicht blots en fasten Karn hett, man ok noch vun en fletigen Karn ümgeven is un hett en groten Bidrag to’n Verstahn vun den Eerdopbo brocht.

Na ehr Pensioneeren 1953 hett Lehmann mit de amerikaanschen Eerdwetenschopplers Maurice Ewing un Frank Press tosamenarbeit un den Opbo vun de Eerdköst un den Eerdmantel ünnersocht. Dorbi hett se noch en seismische Diskontinuität, de sik in Middel in een Deep twüschen 190 un 250 km befinnt. Disse is denn na ehr nöömt worrn un warrt ünner Fachlüüd as Lehmann-Diskontinuität betekend.

Inge Lehmann weer 104 Johr as se 1993 doodbleven is.

## Utteken
Inge Lehmann tellt to de bedüdensten Seismologen in de Historie. För ehr Wark is se veelfach ehrt un uttekend worrn. Se hett ünner anneren kregen:
* 1938 – den *Tagea Brandt Award*
* 1960 – den *Harry Oscar Wood Award*
* 1964 – de *[[Emil-Wiechert-Medaille]]*
* 1965 – de Goldmedaille von de *königlich däänschen Akademie för Wetenschoppen und Schriften*
* 1967 – den *Tagea Brandt Award*
* 1971 – de *[[William Bowie Medal]]*
* 1977 – de Medaille von de *Seismological Society of America*
Wieter is se meehrfach Ehrendokter un bannig faaken Ehrenmitglied worrn.

Siet 1997 gifft dat von de American Geophysical Union (AGU) de na Lehmann nöömte Inge Lehmann Medal.

To ehr Ehren is ok de Asteroid (5632) Ingelehmann nöömt worrn.

## Weblenken
Inge Lehmanns Wark un Leben (Hoochdüütsch)
Pioneer 11

**Pioneer 11** is en US-amerikansche Ruumsond ut de *Pioneer*-Reeg. Se weer losschickt, üm de Planeten Jupiter un Saturn to ünnersöken.

## Mission

De Sond – toeerst noch ünner den Naam *Pioneer G* plaant – is von de Booort nipp un nau as de Süster-Sond Pioneer 10, de een Johr vörher losschoten worrn is, un ok to’n Teel har, dat Sünnsystem wieter buten to ünnersöken. Gegenöver Pioneer 10 is de Missionsanfang üm en Startfinster opschaven worrn. Man weer sik nich seker, wat nich de Asteroidengördel to dicht is, as dat en Ruumsond dordör flegen kann. As man aver sehn har, dat dat keen Problem is, wörr de Start denn wi dat plaant weer, vörnommen. Dat Hööftteel weer de Jupiter. Man wüss nich recht, wat de Sond dat Vörbiflegen an den Planeten överleven de, wenn aver doch, so schüll de Sond wieterflegen na den tweetgröttsten Planet in’t Sünnsystem, den Saturn.

Pioneer 11 harr, as vörher all Pioneer 10, ok en Pioneer-Plakette mit dorbi, de en Naricht vun de Minschenheit mit sik föhrt hett.

## Verloop

Losschoten weer de Sond an’n 6. April 1973 mit en Rakete vun’n Typ Atlas Centaur. Se hett denn över een Johr bruukt, bet se an den Jupiter vörbineiht is. An nöögsten kööm se den Planet an’n 3. Dezember 1974 mit en Afstand von 43.000 km. Dorbi hett se bannig veel Weten sammelt un mehr as 500 Fotos maakt.

Darna is Pioneer 11 wieterflogen na den Saturn, an den se an’n 1. September 1979 mit blots 21.000 km vörbiflogen is. Dor hett se noch mal goot 400 Biller maakt. Dorbi sünd eerstmals de Saturnringe genauer oplöst worrn, as Pioneer 11 de eerste Sonde wörr, de överhaupt bi Saturn wesen is. Un en niegen Maand is ok noch opdeckt worrn.

Na Pioneer 10, Voyager 1 un Voyager 2 weer Pioneer 11 de veerte Ruumsond von de Eer, de an 23. Februar 1990 de Neptunbahn överwunnen hett un wieter in den interstellaren Rum vördrungen is.  De Mission is den 30. September 1995 instellt worrn, as de Sond nich mehr noog Drievstoff har. Dat letzte Funksignaal hett de NASA an’n 24. November 1995 opfunngen.

## Wat dorbi rutkamen is

Pioneer 11 hett dat allereerste Vorbiflegen an den Saturn goot överstaan un ok bannig veel nieg Weten sammelt, ober wenige Johr later hebbt de Sonden Voyager 1 un 2 de wetenschopplichen Ergevnisse noch mol bannig överdrapen. Dat eegentlich Teel wörr ober ok gor nich so dat grote Ünnersöken, man een wull eenfach kieken, wat dat överhaupt klappt, wenn man en Sond so wiet wegscheten deit. Toeerst wörr jo nich mal klor, wat de Ruumsond dat so wiet schaffen künn. Kann’s seggen, dat de Pioneer-Sonden mehr so den Weg klormaakt hebbt för de beiden lateren Voyager-Missionen.

Pioneer 11 hett dat Sünnsystem bitlang an langsamsten von all Sonden verlaten, so dat de Ergevnisse, de se ut den interstellaren Ruum sammelt hett, ok nich mehr so rech von Bedüden wörrn.
Pioneer-Plakette

**De Pioneer-Plaketten** sünd twee golden Platten, de an de beiden Ruumsonden Pioneer 10 und Pioneer 11 fastmaakt un mit jüm in den Weltruum schoten weern. 

De Platten sünd ut Aluminium un denn mit Gold övertogen worrn. Se hebbt een Grött von 229 mm x 152 mm un sünd 1,27 mm dick. Maakt worrn sünd se för den Fall, dat villich in't Weltall irgendwo noch anneret intelligent Leven to finnen is. Disse Levformen künnen dör de Platten von de Minschen to Weten kriegen und villich ok jümmer Herkommen in’n Weltruum rutfinnen – ok wenn dat unwohrschienlich wörr.

Sünners opfällig weer en Bild von en Mann un en Fru. Doröver weer to de Tiet en scharp Diskuschoon of man de nackigten Afbiller överhaupt so dorstellen dröff oder nich, as man jo de Geslechtsdeelen open sehn kunn. Ok de oprekte Hand von den Mann weer ümstreeden; Eenigen Wetenschopplers dücht, dat künn woll verkehrt as aggressiv düüd warrn.

In den Achtergrund sütt man de Silhouette von de Pioneer-Sonden. Links dorneven is de Oord von de Eer in'n Vegliek to 14 Pulsaren un to den Middelpunkt von de Melkstraat verschlötelt. Ünnen steiht ok een Bild von uns Sünnsystem mit de 8 Planeten un den Dwargplanet Pluto – de to de Tiet jo noch as „richtigen“ Planet tellt hett – mit den planten Weg, den de Ruumsonden nehmen schullen. Baven links befinnt sik toletzt noch en Afbild von en Hyperfeinstrukturövergang bi dat Waterstoffatom.

De Voyager 1 un 2, de een paar Johr later losschickt weern, harrn mit de Sounds of Earth-Schallplatten (engelsch: Kläng von de Eer ähnliche Narichten dorbi.
Peerd (Schach)

Dat **Peerd** is en Speelfigur ut dat Schachspeel. Tosammen mit den Löper höört dat to de Lichtfiguren. To den Anfang vun en Partie hett jedeen Speler twee Peer: de witten staht op de Feller c1 un f1, de swarten staht op c8 un f8.

## Woans treckt dat Peerd?

Dat Peerd treckt anners as de annern Schachfiguren: Dat treckt twee Feller waagrecht oder lootrecht un geiht denn noch een Feld to de Siet. (Oder anners kann een ok seggen: dat Peer treckt een Feld waagrecht oder lootrecht un denn een Feld dwars, woans een dat rekent is eendoont.) De kumplette Toog süht denn ut as en „L“. Un anners as all de annern Figuren springt dat Peerd över annere Figuren weg. Dorbi wesselt ok jümmers de Klöör vun dat Feld: vun en witt Feld treckt dat Peerd op swatt un annersrüm.

För en Peerd is dat goot, wenn dat merrn op dat Schachbrett steiht, denn kann dat 8 Feller angriepen. Wenn dat an den Rand steiht sünd dat noch 4 un vun de Eck ut sünd dat bloots noch twee. 

Wichtig is ok noch, dat dat Peerd alle annern Figuren angriept, ahn dat disse Figuren dat Peerd angriept (un dat gellt ok annersrüm). Dat heet, dat Peerd kann sik en Positschoon op dat Brett en Seker Positschoon söken, un vur dor angriepen (kiek op dat Bild).

## Weert
Dat Peerd is üm un bi so veel weert as de Löper: dree Buern. Aber wieldat de Klöör vun de Feller, op de dat Peerd steiht, bi jedeen Toog wesselt, kann dat Peerd op alle Feller vun't Brett trecken. Bi den Löper is dat anners: de kann de Klöör nich wesseln un kann dormit ok blots dat halve Brett angriepen, ok dann, wenn he so veel treckt, as he will.
Reinelement

En **Reinelement** (*n, [[Mehrtall]]: Reinelementen*) is en cheemsch Element, vun dat dat in de Natur bloots een Isotop gifft. So en Element warrt ok **anisotop** nöömt. Dat heet, alle Atomen vun dit Element hebbt ünnerenanner desülvige Antall vun Protonen un Neutronen. Alle anneren Elementen warrt Mischelementen nöömt.

Dat gifft man bloots 21 Reinelementen: 

Beryllium, Fluor, Natrium, Aluminium, Phosphor, Scandium, Mangan, Kobalt, Arsen, Yttrium, Niob, Rhodium, Iod, Cäsium, Praseodym, Terbium, Holmium, Thulium, Gold, Bismut und Thorium.
(Egentlich sünd dat sogar bloots 19 Reinelementen, wieldat Thorium und Bismut nich stabil sünd, aber jemehr Halfweertstiet is groot.)

Alle Reinelementen, Beryllium un Thorium utnahmen, hebbt en unevene Atomtall.

In de Natur kann dat dör kosmische Strahlen un Spontanspalten ok passeren, dat annere Isotopen vun de Reinelementen billt warrt, aber de sünd denn nich stabil.
Mischelement

En **Mischelement** is en cheemsch Element vun dat dat in de Natur mehr as een Isotop gifft. Dat heet, dat besteiht ut Atomen, de in den Atomkarn alle desülvige Antall vun Protonen aber en ünnerscheedliche Antall vun Neutronen hebbt.

De mehrsten Elementen in de Natur sünd Mischelementen. Bloots 21 sünd Reinelementen. Egentlich sünd sogor bloots 19 Elementen Reinelementen, wieldat alle Isotopen vun Thorium un Bismut instabil sünd. Aber mank jüm gifft dat ok je een mit en bannig grote Halfweertstied un so warrt de blangen de Reinelementen rekent.

Bi de mehrsten Mischelementen gifft dat blangen de stabilen Isotopen ok welke, de radioaktiv sünd un de en Halfweerttied vun een poor Millionen Johren hebbt. Un dat heet, dat vele Mischelementen tominnst en lütt beten radioaktiv sünd. Dor dissen langsamen radioakiven Verfall verännert sik dat Isotopenverhältnis t.B. in Kalium mit de Tiet. So wat warrt denn ok bruukt, üm ruttokregen, wo ollt Fossilien sünd.
Belgrad

**Belgrad** is de Hööftstadt van Serbien un hett 1.373.651 bzw. 1.795.124 Inwahners mit de de Vörstäder (Johr 2005).

Belgrad liggt dor, wo de Strööm Save un Donau tosommen floten. 878 wurd Belgrad to’n ersten Mol nöömt. Fröher hett de Stadt Singidun heeten und is in’t 3. Johrhunnert vör Christus van Kelten grünnt worrn.

Belgrad wur ok *Port van Balkan* und *Dör van Middel-Europa* nöömd. Dat leeg doran, dat de osmaansch Festung *Kalemegdan* blots van een Siet verdedigt worden muss, wiel Bargen und de twee Strööm nich togängig weern.

## Literatur
* Branislav Dimitrijević: *Sozialistischer Konsumismus, Verwestlichung und kulturelle Reproduktion. Der „postkommunistische“ Übergang im Jugoslawien Titos.* In: *Zurück aus der Zukunft. Osteuropäische Kulturen im Zeitalter des Postkommunismus.* Hg. von Boris Groys et Aleja Frankfurt/Main: Suhrkamp, 2006, ISBN 3-518-12452-8, S. 195–277, S. 221 (Zur Bedeutung der ersten Konferenz der Bewegung der Blockfreien Staaten 1961 für die Belgrader Kultur.)
* Holm Sundhaussen: *Geschichte Serbiens: 19.–21. Jahrhundert*. Böhlau, Wien 2007, ISBN 978-3-205-77660-4.
* Adolph Stiller (Hrsg.): *Belgrad. Momente der Architektur*. Architektur im Ringturm XXV. Müry Salzmann Verlag, Salzburg 2011, ISBN 978-3-99014-049-9.
* Jürgen Krusche, Philipp Klaus, Hg.: *Bureau Savamala Belgrad – Urban Research and Practice in a Fast-changing Neighbourhood.* JOVIS Verlag 2015, ISBN 978-3-86859-359-4.

## Weblinks

* Offizielle Website vun Belgrad
* Touristische Organisatschoon vun Belgrad
* Belgrad in olt Postkoorten
* Belgrade Travel Guide, Serbia
Stuttgart

**Stuttgart** is de Hööftstadt van dat Bundsland Baden-Württemberg un hett 630.305 Inwahner (Stand: 31.12.2020) in en Rebeet vun 207.36 km². Dormit is dat ok de gröttste Stadt in Baden-Württemberg un in Düütschland liggt Stuttgart up Platz 6.

An Stuttgart vörbi geiht de Stroom Neckar. De Universitätsstadt is in dat 10. Johrhunnert van de Herzog Liudolf van Schwaben as en Peerd-Gestüüt (hochdüütsch: Stutengarten, wor den later Stuttgart van wurrn is) gründ wurrn. Liudolf wer en Jung van de Kaiser Otto I. de Groot. Wohrschienlich het dor aber vörher ok all wat baut wesen.

## Vereene
De bekannst Stuttgarter Vereene, sünd de beid Footballvereene VfB Stuttgart un Stuttgarter Kickers.

## Söhns un Döchter vun disse Stadt
* Heiko Fischer (1960-1989), düütsch Ieskunstlöper
* Joachim Fuchsberger (1927-2014), düütsch Schauspeler
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831), düütsch Philosoph
* Horst Köppel (* 1948), düütsch Footballnatschonalspeler
* Jörg Pleva (1942-2013), düütsch Schauspeler
* Bert Sakmann (* 1942), düütsch Mediziner, Physioloog un Nobelpriesdräger
* Richard von Weizsäcker (1920-2015), düütsch Politiker un Bundspräsident
* Manfred Wörner (1934-1994), düütsch Politiker un Bundsminister
Sudoku

**Sudoku** is en Denksportratsel, dat bloß Tallen verwennen deit. Sudoko besteiht ut en Gidderfeld mit jümmer 3 x 3 Blöck, de denn noch mol in 3 x 3 Feller ünnerdeelt sünd. Dat Ratsel besteiht dorno ut 81 Felder in 9 Regen und 9 Striepen.

En poor Tallen (jümmer tüschen 1 bis 9) sünd al jümmer vörgeven, man mutt denn blots no de Rest finnen. Dat Problem dorbi is aver, dat in disse Regen, Striepen un Blöck jedeen Tall van 1 bit 9 blots man eenmal vörkommen dröfft.

Disse Art Ratsel wurd faken to’n Weekenenn in de Daagblööd druckt.
Phobos

**Phobos** betekent

* Phobos, Figur ut de greeksche Mythologie, Söhn von Ares,
* Phobos, Maand von den Planet Mars,
* Fobos, un twee dorvon afleddt russ’sche Ruumsonden, de den Mars ünnersöken schulln.
Phobos (Mythologie)

**Phobos** is in de greekschen Antike een Söhn von den Ares (lat.: Mars), den Gott von den Krieg, un von Aphrodite (lat.: Venus), de Göddin von de Leev un Schönheit. *Phobos* heet översett *[[Bammel]]*. Dorvon is ok dat Woort Phobie afleid. Tohopen mit sin Broder Deimos wörr he jümmers bi Ares, un hebbt ok sin Wogen trekt.

No disse beiden sünd dorüm ok de Maanden von den Planet Mars nömmt worrn.
Kekelreem

De **Kekelreem** (in de Medizin latiensch ok *frenulum linguae* nöömt) is dat lütte Band twischen de Tung un den Ünnerkeev.

Fröher hebbt se den Kekelreem faken dörsneden (Frenotomie). Dat schull dat Snacken lichter maken. Dat Dörsnieden warrt hüdigendaags ok in Indien bitieden noch maakt. Dat maakt denn de Yoga-Öven *Kechari mudra* lichter.

Bi de Ankyloglossie is de Kekelreem to kort. Dat kann bi lütte Kinners Problemen maken, to’n Bispeel bi’t Snacken un bit Slucken.
Baltrum

**Baltrum** is de lüttste von de oostfreesch Eilanden und höört to’n Landkreis Auerk. Dat Eiland is man bloß 6,5 km² groot, hett aber ok en Floogplatz un kann mit’n Fährschipp anfohren wurn. Dat Eiland hett en Hööchd vun 0 bit 22 m över de See.

## Börgermeesters

Gemeenvörstehers:

Börgermeesters:

## Weblinks

* Offiziell Siet van de Eilandgemeend (hoochdüütsch)
* Baltrum Online OnlineMagazin mit niegste Norichten (hoochdüütsch)
* Sendungen vun Baltrum TV in'n Summer 2005 un fröher (hoochdüütsch)
* Heimatvereen Baltrum (hoochdüütsch)
* Feerjenoort Baltrum, afroopen an' 6. Februar 2017.
Leto

**Leto** betekent

* Leto, Figur ut de greeksche Mythologie, Dochter von Koios,
* (68) Leto, en Asteroid ut den Hööftgördel.

**Leto** is de Familiennaam von

* Antonino Leto (1844–1913), italieenschen Maler,
* Giulio Pomponio Leto (1428–1498), italieenschen Humanist,
* Jared Leto (* 1971), US-amerikaanschen Schauspeler un Sänger,
* Marco Leto (1931–2016), italieenschen Speelbaas,
* Sebastián Leto (* 1986), argentienschen Footballspeler,
* Shannon Leto (* 1970), US-amerikaanschen Fotograaf un Slagtüügspeler.

Kiek ok bi: Lehto.
Gediegen

In de Mineralogie meent **gediegen**, dat en cheemsch Element, Metall, Nichtmetall oder ok en Legeeren in de Natur in reine Foorm vörkummt. De bekanntsten Bispelen sünd Eddelmetallen so as Kopper, Sülver, Gold un Platin, aver ok Nichmetallen so as Swevel un Kohlenstoff (in de Foorm vun Graphit oder Demant). Tosamen heet dat dann t.B. *gediegen Gold*. Elementen in gediegen Foorm gifft dat üm un bi 20 un vun jem sünd 10 geoloogsch vun Belang. Elementen, de gediegen vörkaamt, sünd licht aftoboen un dat hebbt de Lüüd al in de Tiet vun den antiken Bargbo kunnt.

Bispelen sünd:
* Antimon
* Blie
* Iesen (blots in Meteoriten)
* Gold
* Kohlenstoff (as Demant un Graphit)
* Kopper 
* Osmium
* Platin
* Swevel
* Selen
* Sülver 
* Tellur 
* Wismut (Bismut)

Bi den Suerstoff, den Stickstoff un den Eddelgasen warrt de Utdruck *gediegen*' nich bruukt, ok denn, wenn se in de Natur as reine Elementen vörkaamt.

## Weblinks
*Mineralienatlas - gediegen (Hoochdüütsch)
Löper

**Löper** betekent

* en Minsch, de löppt, to’n Bispeel bi welke Sportoorden,
* Löper, en Figur in’t Schachspeel,
* Löper, en ehmalgen Positschoon bi’d Football,
* Löper, en Utdruck för junge Swien.

**Löper** is de Familiennaam von

* Eugen Friedrich Löper (1801–1865), düütschen Politiker,
* Hella Dunger-Löper (* 1951), düütsche Politikerin.

Kiek ok bi: Loeper.
Buer

**Buer** betekent

* en Minsch, de in de Bueree arbeidt,
* Buer, en Figur in’t Schachspeel,
* Buer, Stadtdeel vun Gelsenkiärken.

**Buer** is de Familiennaam von

* Jürgen van Buer (* 1949), düütschen Weertschopspädagoog,
* Wilhelm Meyer-Buer (1911–1997), düütschen Wedderständler un Politiker.

Kiek ok bi: Boer, Buhr, Bur.
Gavel

**Gavel** betekent

* Gavel, en Deel vun’t Bestick,
* Gavel, en Kneep in’t Schachspeel.

**Gavel** is de Familiennaam von

* Anton Gavel (* 1984), slowaakschen Basketballspeler,
* Henri Gavel (1880–1959), franzööschen Romanist, Hispanist, Okzitanist un Baskoloog.

Kiek ok bi: Gaffel.
Deimos (Mythologie)

**Deimos** heet in de greekschen Mythologie en Söhn vun Ares (lat.: Mars), den Gott vun den Krieg, un vun Aphrodite (lat.: Venus), de Göddin vun de Leev un Schönheit. Deimos heet översett so veel as *[[Schreken]]*. He is de Broder von Phobos (wat *Bammel* bedüüt). De weern tosamen de Begleiders vun Ares un hebbt de Saag na sien Wogen treckt.

Na de Bröder werrn ok de beiden Maanden Phobos un Deimos vun’n Planet Mars nöömt.
Leto (Mythologie)

**Leto** is een Göddin ut de greeksche Mythologie. Se is den Titan Koios un de Titansche Phoibe ehr Dochter. Mit düsse Leto hett Zeus wat harrt un hett mit ehr de beiden Kinner Artemis un Apollon tüügt. Later wurr dat so ansehn, dat de röömsche Göddin **Latona** desülbige Froo is.

## Hera ehr Ieversucht

Zeus sien Wiev Hera weer vunwegen Leto ieversüchtig un versöch de Geboort vun ehr Kinner aftowennen. Hera ehr Grootmudder Gaia harr seggt, de Kinner, de Zeus mit Leto hebben scholl, de schöllen grötter un mächtiger weeren, as ehr egen Kinner mit Zeus. Dor schick se de Slang Python nah Leto, de scholl ehr dalsluken. Man Zeus wüss dor gegenan to gahn. Dor hett Hera de Eer den Eed afnahmen, se dröff keen Stück Land för Leto hengeven, wo se ehr Kinner up to Welt bringen konn, wo ok man bloß eenmal de Sünn up schient hett. Dor leet Poseidon de swimmen Insel Delos ut dat Water updükern un Hermes bröch Leto dor denn hen, just so, as Zeus dat seggt harr.

## Artemis un Apollon

Dor hett Hera de Eileithyia solang tosett, bit se dat nich mehr waagt hett, Leto bi to stahn. Eileithyia weer de Göddin vun de Geboort. Dat duur nich mehr lang un Leto möss platzen, man de annern Gödder hefft ehr bistahn. Toeerst köffen se den Himmel den Maand af, un denn geven se den Maand an Hephaistos. De scholl dor een wunnerschöön Halsband vun maken. Dat geven se den Eleithyia. Dor hett se denn doch Leto hulpen. Unner een Palmboom hett se toeerst Artemis up’e Welt bröcht un later Apollon. Dor hett Artemis ehr al bi hulpen. In düsse Tiet hefft de Kureten so’n Krawall maakt, dat Hera dat Schreen vun Leto bi de Geboort nich hören konn. 

## Geschichten

As Leto vun Delos utkniepen möss, weil Hera denn doch dorachter kamen weer, keem se na Lykien. Dor wollen een paar Buurn ehr dat verbeden, ut den See to drinken. Vunwegen dat Leto dor üm beden harr, hett Zeus jem denn in Poggen verwannelt.

Eenmol hett Niobe sik gegen Leto in’e Bost smeten, se harr söben mal so veel Söhns un Döchter. Dor mössen Niobe ehr Kinner up gruulich Aart för betahlen.
Deimos (Maand)

In de Astronomie betekend **Deimos** een von de twee Maanden von den Mars. He is 1877 tosamen mit den tweeten Maand Phobos von den Astronom Asaph Hall opdeckt worrn. De Naam is ut de greekschen Mythologie afleid: Dor wörrn Phobos un Deimos de Söhn un Begleiders von Ares (lat.: Mars).

## Ümlop
Von de beiden Maanden is Deimos wieter weg von den Mars. Sien Ümlopbaan is mit een Exzentrizität von 0,00033 meist kreisrund; se hett en Radius von ungefiehr 23.459 km. För een Ümlop bruukt he so bi 1 Dag 6 Stünnen un 18 Minuuten. Dorbi wiest he jümmers mit de glieken Siet no den Mars, as Deimos – jüst as de Maand von de Eer un överhaupts de meesten Mannden in uns Sünnsystem – een bunnen Rotatschoon hett. De Baan is üm 1,79° den Äquater von den Mars kippt.

## Eegenschoppen

Deimos is de lüttere von de twee Maanden un ok in'n Vergliek mit de anneren Maanden in Sünnsystem tämlich lütt. Sien Maat is 15 × 12,2 × 11 km bi een Dicht von ungefäär 1,7 g/cm³. De scheve Gestalt von den Maand düüt dorop hen, dat Deimos – wie ok Phobos – fröher Asteroiden wörrn, de von den Mars infungen worrn sünd.

Deimos is een von de düüstersten Körpers in dat Sünnsystem. Siene Albedo is man blots 0,07. dat bedüüt, blots 7 % von dat Licht, wat op den Maand fallt, warrt ok woller trüggsmeten. Boben ob den Maand finnst, jüst ok as bi Phobos, een fiene Stoffschich, de as Regolith betekend warrt. Dat Tüchs gifft dat ok op uns eegen Maand. Bi Deimos is man de Schich wat dicker as ob Phobos. Dorüm sütt deimos ok glatter ut un hett nich so utprägte Strukturen. Man twee von de Kraters wöörn no twee Schrievers nöömt, as de al beide Maanden beschreven hebbt – un dorbi wörr ok de Wiet von den Mars as ok de Ümloptiet so goot dropen, dat een dat kuum glöven kann – noch bevör se överhaupt opdeckt wöörn. :
* Swift — no Jonathan Swift (1667-1745)
* Voltaire — no den Pseudonym von den Schriever François-Marie Arouet (1694-1778)

## Deimos un de Kultur

Dat wörr so: 1727 harr Jonathan Swift dat Opdecken von de beiden Maanden in den drütten Deel von dat Book „Gullivers Reisen: Lemuel Gulliver“ soteseggen vörutseggt. Dorin warrt vertellt, dat de laputaanschen Astronomen von twee lüttje Steerns oder Satelliten wüssen, de üm den Mars lopt. De nöögste schüll von den Middelpunkt von'n Mars nipp un nau dree, de annere fief Dörmeters wiet weg wesen. De eerste löpt in tein, de annere in eenuntwintichenhalf Stünnen um den Planeten. 

Voltaire hett disse Saak denn 1750 in sien Geschicht *Micromegas* inbaut, in de een Ries von den Steern Sirius uns Sünnsystem besocht.

Dat is alln's tämlich sünnerbaar, as to de Tiet de dormols bekannten Maanden – dat wörrn de von de Eer, de Galileischen Maanden un Titan – ganz annere Ümloptieten harrn un dorüm nich as Vörlaag in Fraag kömmen.
Angela Merkel

**Angela** Dorothea **Merkel** (* 17. Juli 1954 in Hamborg as *Angela Dorothea Kasner*) is ene düütsche Politikersche vun de CDU. Se weer de Bundskanzlersche vun de Bundsrepubliek Düütschland (van'n 22. November 2005 bit 8. Dezember 2021) un weer Bundsvörsittersche vun de CDU (vun de 10. April 2000 bit to de 7. Dezember 2018).

Merkel weer in Hamborg born, is ober in de DDR opwossen, as ehr Vadder dor in Quitzow in Brannenborg Paster worrn is. Loter hett se dann Physik studeert un enen Doktertitel mookt.
An’n 3. September 1977 hett se dann Ulrich Merkel heeratet. De Eh hol aver blots fief Joahr, eh dat Ulrich Merkel un Angela Merkel 1982 scheeden wöörn. Veer Joahr later lehr Merkel Joachim Sauer kennen. 1998 heerat se en tweedet Mal.

Van Januar 1991 bis November 1994 weer se Bundsminister för Frunslüüd un Jöögd und dornah bit Oktober 1998 Bundsminister för Ümwelt, Naturschutz un Reaktorseekerheit. 

## Weblenken

## Belegen
Lemsahl-Mellingstedt

**Lemsahl-Mellingstedt** is en Stadtdeel in’n Bezirk Wandsbeek vun Hamborg. Dat is ok een vun de Walddörper. In dat Johr 2014 wahnden dor 6.556 Inwahners.

## School
De Grundschool Lemsahl-Mellingstedt in de Redderbarg hett 405 Schöler un 24 Schoolmeester (Juni 2005).

## Söhns und Döchter vun Lemsahl-Mellingstedt
*Eva Habermann, Schauspelersche
*Charlotte Richter-Peill, Schriftstellersche
*Christiane Krüger, Schauspelersche
*Tripple Sec, Musikgrupp
*Roots of Infinity, Musikgrupp

## Wat man sehn hebben mutt
* De Graffhögels
* dat Wittmoor 
* dat Oktoberfest un dat Dannenboomopstellen vun de Füerwehr
Saturn

**Saturn** betekent

* Saturn, en Planet in uns Sünnsystem,
* Saturn, en röömschen Gott,
* Saturn, de bit hüüt gröttste Rakete,
* Saturn-Pries, en US-amerikaanschen Filmpries,
* Saturn, Oort in Texas, USA,
* Saturn, Oort in’n Kreis Constanța, Rumänien.
Merkur

**Merkur** betekent

* Merkur, Planet vun’t Sünnsystem,
* Merkur, Gödderboten in de röömsche Mythologie,
* Merkur, Barg in’n Swartwoold, Baden-Württemberg,
* Merkur, Automarke vun Ford in Noordamerika,
* Ünnernehmen Merkur, Slacht üm Kreta in’n Tweten Weltkrieg,
* Rode Merkur, rore Breefmark,
* Merkur, Schoolbookverlag in Noorddüütschland,
* Merkur, Verbrukermarktkeed in Öösterriek,
* Merkur Bank, düütsche Privatbank,
* Merkur Bank, däänsche Privatbank,
* Merkur Versicherung, öösterrieksche Versekerungsgrupp,
* Merkur Glühlampen, düütsche Firma för Lüüchtmiddels,
* *[[Der teutsche Merkur]]*, ehmolge Literaturtietschrift ut’t 18. Johrhunnert,
* *[[Merkur (Tietschrift)|Merkur]]*, „düütsche Tietschrift för europääsch Denken“,
* *[[Müncher Merkur]]*, bayerisch Dagblatt,
* *[[Rheinischer Merkur]]*, christlich-konservativ Wekenblatt,
* *[[Rheinischer Merkur (Koblenz)|Rheinischer Merkur]]*, ehmolig liberal Blatt vun 1814–1816.
Neptun

**Neptun** betekent

* Neptun, Planet in uns Sünnsystem,
* Neptun, Gott ut de röömsche Mythologie,
* Neptun, Oort in’n Kreis Constanța, Rumänien,
* Neptun, Oort in New Jersey, USA.
Willem Rocco

**Friedrich Willem Rocco**, meist bekannt as **Willem Rocco** (* 22. März 1819 in Bremen; † 19. Oktober 1897 in Halle an de Saale) weer en plattdüütschen Schriever, Schauspeler un Danzlehrer ut Bremen.

## Leben
### Kinnertiet in Bremen
Rocco sien Vadder Franz keem ut Genua in Italien un weer to Napoleon siene Tiet nah Bremen kamen. Dormals hett he bi den franzööschen Agenten Lagau as Stallmeester arbeit. In dat Johr 1831 is Rocco sien Vadder sturben un he möss nah dat Wesenhuus.

### As Schauspeler unnerwegens
Rocco weer vun 1848 bit 1849 Schauspeler in Jever, Auerk, Hamborg un annerwegens. Vun 1849 af an bit to sienen Dood hett he in Halle an de Saale as Danzlehrer an de Universität arbeit. He leev un schreev to de sülbige Tiet, as de Schriever Heinrich Goltermann ut Bremen. Sien Schriften hett he toeerst in de Bremer Zeitungen rutbröcht, man later sünd de bi den renommeerten Schünemann-Verlag rutbröcht wurrn.

## Böker vun Willem Rocco
*Vor veertig Jahr, En plattdütsche Geschichte ut'n Bremer Lanne, Bremen 1880
*Scheermann & Co., En plattdütsche Geschichte, Bremen, 1881
*Kinner un ohle Lüde, Bremen, 1882
*Bi Großmudder Lührßen, Bremen, 1885
*De Böhmkens, En Märken, Berlin, 1892
*De Komödjanten-Mudder, Eene Erinnerung ut min'n Leben, Bremen, 1895

## Öber Willem Rocco
*Bremische Biographien des neunzehnten Jahrhunderts, Hgg. von der Historischen Gesellschaft des Künstlervereins, Bremen, 1912
*Wilhelm Rocco als niederdeutscher Dichter (Vortrag), Bremen, 1932

## Weblenken
Ceres

**Ceres** betekent

* Ceres, Göddin ut de röömsche Mythologie,
* Ceres, Dwargplanet in uns Sünnsystem,
* Ceres, Computersystem von 1986,
* Ceres, Kokosfett,
* Ceres, Rebeet för Aavtanbo in Süüdafrika,
* Ceres, Gemeen in Goiás, Brasilien,
* Ceres, Gemeen in Piemont, Italien,
* Ceres, Stadt in Kalifornien, USA,
* Ceres, Oort in Schottland.
Beopdragter vun de Bundsregeren för Utsiedlerfragen un natschonale Minnerheiten

De **Beopdragte vun de Bundsregeren för Utsiedlerfragen un natschonale Minnerheiten** is en Amt bi dat Binnenministerium vun de Bundsrepubliek Düütschland. De Beopdragte is aktuell Christoph Bergner. Siene Opgaav is de vun en Anspreekpartner för Utsiedlers un Lüüd vun de natschonalen Minnerheiten bi Fragen, de mit den Bund to kriegen hebbt. Todem gifft he Informatschonen to disse Themen wieder.

De Bundsregeren hett dat Amt an’n 28. September 1988 as „Beopdragter vun de Bundsregeren för Utsiedlerfragen“ inföhrt. De eerste Beopdragte weer Horst Waffenschmidt. Em is den 2. Dezember 1998 Jochen Welt opfolgt. An’n 20. November 2002 hett de Bundsregeren to dat Opgavenrebeet ok de natschonalen Minnerheiten tonahmen, de na de Europääsche Sprakencharta schuult sünd. Dorto höört ok dat Nedderdüütsche. Den 17. November 2004 hett Welt dat Amt an Hans-Peter Kemper afgeven, op den wedderüm an’n 14. Februar 2006 Christoph Bergner opfolg.

## Weblenken
* Websteed vun den Bundsbeopdragten (hoochdüütsch)
Eris

**Eris** betekent

* Eris, Figur ut de greeksche Mythologie, Göddin von den Striet un dat Entwein,
* Eris, Dwargplanet in uns Sünnsystem.

**Eris** oder **Eriş** is de Familiennaam von

* Ceyhun Eriş (* 1977), törkschen Footballspeler,
* Levent Eriş (* 1962), törkschen Footballspeler un -trainer,
* Marcel Eris (* 1988), düütschen Webvideoproduzent,
* Tolga Eriş (* 1972), törkschen Footballspeler.
Pluto

**Pluto** betekent

* Pluto, in de röömsche Mythologie den Gott von de Ünnerwelt un dat Riek von de Doden,
* Pluto, Dwargplanet in uns Sünnsystem, de fröher as normalen Planet tellt wörr,
* Pluto, Hund von de Comic-Figur Micky Muus,
* Pluto, in de greeksche Mythologie een von de Okeaniden, de de Mudder von Tantalos wörr.
Ariel

**Ariel** betekent

* Ariel, Engel in de jöödsche un christliche Mythologie,
* Ariel, en Vörnaam,
* Figur (Luftgeist) ut de Literatur von William Shakespeare un Alexander Pope,
* Ariel, Maand vun’n Planet Uranus,
* Ariel, britsche Automarke,
* Ariel, ehemalge britsche Motoradmark,
* Ariel, bekannt Waschmiddel,
* Ariel V un Ariel VI, twee Röntgen-Satelliten,
* Premio Ariel, bedüdend mexikaanschen Filmpries,
* Ariel, Oort in dat Westjordanland.
Umbriel

**Umbriel** betekent

* Geist ut de Kummedie *The Rape of the Lock* (dt.: *Der Raub der Locke*) von Alexander Pope,
* Umbriel, Maand von den Planet Uranus,
* Mount Umbriel, Barg op dat Alexander-I.-Eiland, Antarktika.
Miranda

**Miranda** betekent

* Miranda, Vörnaam för Froonslüüd,
* Miranda, Maand von den Planeten Uranus,
* Miranda, en Programmeerspraak,
* de Dochter von Prospero in „*The Tempest*“ (platt: *De Storm*) von William Shakespeare,
* *[[Miranda (Roman)|Miranda]]*, Roman von Antonio Fogazzaro,
* Miranda, Oort in de Provinz Isernia, Italien,
* Miranda de Arga, Oort in Navarra, Spanien,
* Miranda do Douro, Stadt in Portugal,
* Miranda de Ebro, Stadt in Kastilien-Léon, Spanien,
* Miranda, Gemeen in Mato Grosso do Sul, Brasilien,
* Miranda, Bundsstaat in Venezuela,
* Miranda!, argentiensche Pop-Grupp,
* *[[Miranda (1948)|Miranda]]*, Film ut dat Johr 1948,
* *[[Miranda (2002)|Miranda]]*, Film ut dat Johr 2002.

**Miranda** is de Familiennaam von

* Carmen Miranda, brasiliaansche Schauspelerin un Singerin,
* Edison Miranda, Boxer ut Kolumbien,
* Francisco de Miranda, Revolutschonär ut Venezuela,
* Julius Caesar de Miranda, Jurist un Politiker ut Surinam,
* Pia Miranda, Schauspelerin.
Oberon

**Oberon** betekent

* Oberon, Figur ut *A Midsummer Night’s Dream* (hdt.: *Ein Sommernachtstraum*) von William Shakespeare,
* Oberon, annern Naam för Alberich, en Dwarg ut de germaansche Mythologie,
* Oberon, Maand von den Planeten Uranus,
* Oberon, en Programmeerspraak,
* Oberon, en Musikgrupp,
* *[[Oberon (Oper)|Oberon]]*, Oper von Carl Maria von Weber,
* *[[Oberon (Wieland)|Oberon]]*, Gedicht von Christoph Martin Wieland,
* Oberon, Stadt in New South Wales, Australien.

**Oberon** is de Familiennaam von

* Merle Oberon (1911–1979), brietsche Schauspelerin.
Titania

**Titania** betekent

* Titania, en Figur in *A Midsummer Night’s Dream* (hdt.: *Ein Sommernachtstraum*) von William Shakespeare,
* Titania, en Maand von den Planeten Uranus,
* (593) Titania, en Asteroid ut den Hööftgördel,
* Titania-Therme, Therme in Neusäß, Bayern.
Titania (Maand)

**Titania** is de gröttste Maand von den Planeten Uranus. Opdeckt worrn is Titania von Wilhelm Herschel an’n 11. Januar 1787, veer Johr nardem Herschel ok den Uranus sülbst opdeckt harr. Wie all de groten Maanden von den Uranus is ok disse no Figuren ut dat Wark von William Shakespeare oder Alexander Pope nöömt. Titania wörr de Elvenkönigin un Fru von Oberon in Shakespeares *A Midsummer Night’s Dream* (hdt.: *Der Sommernachtstraum*). De Naam wörr von Herschels Söhn John Herschel vörslagen worrn.

## Ümloop
Titania bruukt so bi 8 Daag un 17 Stünnen, üm eenmal üm Uranus rümtolopen. Dorbi is de Maand in’t Middel 463.300 km von em weg. Sien Baan is mit en Exzentrizität von 0,0017 blots een beten von Kreis verscheeden un üm 0,34° gegen den Planetenäquator kippt. 

Wi de meesten Maanden, so hett ok Titania een bunnen Rotatschoon mit Uranus un wiest em dorüm jümmer de glieke Siet.

## Egenschoppen
Titania ist 1986 von de Ruumsond Voyager 2 fotografeert und vermeten worrn. Dorüm weet wi al teemlich veel över den Maand. De Dörmeter von Titania is ungefäähr 1578 km bi en middlere Dicht von 1,71&nbsp;g/cm³. De Albedo von Titania is mit 0,28 teemlich hoch. Dat bedüdt, dat 28&nbsp;% von dat Licht, dat op Titania opdröppt, wedder trüchschient warrt. 

Tohopensett is de Maand wohrschienlich to en Half ut Wateries, 30 % Silikat-Steen un de restlichen 20 % ut Kohlenstoff-Verbinnen as t.&nbsp;B. Methan. De Temperatur op Titania liggt bi -190&nbsp;°C un de Sworkraft is man ok blots 4 % von dat, wat wi bi uns op de Eer kennt.

De opfälligste Struktur op de Bavensiet is en bannig lang Slucht gegen de de Grand Canyon op de Eer man blots Flegendreck is. Von dat Utmaat her kanns de verglieken mit dat Valles Mariniensis op’n Mars oder Ithaca Chasma op den Saturn-Maand Tethys.