3. September

De **3. September** is de 246. Dag in’n Gregoriaanschen Klenner. In Schaltjohren is dat de 247. Dag.

## Wat passeert is
### Politik un Sellschop
* 36 v. Chr.: In de Seeslacht vun Naulochoi an de Noordspitz vun Sizilien maakt Octavian siene Flotte unner Marcus Vipsanius Agrippa den Sextus Pompeius siene Flotte ganz in Dutt. Mit Pompeius is dat nu ut. 
* 301: De Hillige Marinus grünnt San Marino, en vun de lüttsten Länner un de öllste vundaag no existeerend Republiek.
* 1189: *Richard Löwenhart* warrt in Westminster as Richard I. to’n König vun England maakt.
* 1651: In de entscheidend Slacht vun Worcester in’n Engelschen Börgerkrieg winnt de Parlamentstruppen ünner Oliver Cromwell över König Charles II..
* 1783: De Unafhangigkeit vun de USA vun dat Königriek Grootbritannien warrt in den Freden vun Paris anerkennt.
* 1841: In Preußen warrt de allgemeen Wehrplicht inföhrt.
* 1874: Práxedes Mateo Sagasta warrt Ministerpräsident vun Spanien.
* 1900: Grootbritannien winnt över de Burenrepublik Transvaal un annekteert dat Rebeet.
* 1914: In’n Eersten Weltkrieg rööpt de franzöösch Staatspräsident Raymond Poincaré to’n Wedderstand gegen de düütsch Invasion op.
* 1919: Italien föhrt dat Froenwahlrecht in.
* 1939: Na dat Verstrieken vun dat Ultimatum to’n Torüchtog ut Polen folgt de Kriegsverkloren to’n Tweeten Weltkrieg vun Grootbritannien un Frankriek an Düütschland.
* 1953: De an’n 4. November 1950 ünnertekente *[[Europääsch Minschenrechtskonventschoon]]* tredt in Kraft.
* 1967: Sweden stellt an den Dagen H op den Rechtsverkehr op de Straten üm.
* 1971: Katar warrt unafhängig
* 2004: Russ’sch Elitesoldaten störmt in de Stadt Beslan in Noordossetien in School un versökt dat Börgendrama vun Beslan to beennen. Dorbi schall dat mehr as 330 Dode geven hebben.

### Kunst, Kultur un Bowark
* 1770: De Oper *[[La Contessina]]* (hdt.: *Das gräfliche Fräulein*) vun Florian Leopold Gassmann warrt in Mährisch-Neustadt, Öösterriek, ooropföhrt.
* 1920: De Operette *[[Wenn Liebe erwacht]]* vun Eduard Künneke warrt in Berlin ooropföhrt.
* 1926: In Berlin warrt wiel de drütten Funkutstellen de Fernsehtoorn inweiht.
* 1958: De musikalsch Kummedie *[[Madame Scandaleuse]]* vun Peter Kreuder warrt in Wien ooropföhrt.
* 1992: Dat Musical *[[Elisabeth (Musical)|Elisabeth]]* vun Michael Kunze un Sylvester Levay warrt in wien ooropföhrt.
* 1999: Op den Senner RTL geiht de Quizsennen *[[Wer wird Millionär?]]* mit Günther Jauch to’n eersten mol övern Schirm.

### Religion
* 590: Gregor de Grote warrt Paapst.
* 1914: Benedikt XV. warrt Paapst.
* 1978: Johannes Paul I. warrt as Nafolger vun Paapst Paul VI. insett.
* 2000: Paapst Johannes XII. un ok de ümstreden Paapst Pius IX. warrt selig snackt.

### Wetenschoppen un Technik
* 1906: In Frankfort an’n Main warrt dat Georg-Speyer-Huus openmaakt, en chemotherapeutsch Forscherinrichten ünner das Seggen vun Paul Ehrlich.
* 1976: De Ruumsond *[[Viking 2]]* lannt op’n Mars in de Even Utopia Planitia.

### Katastrophen
* 1691: De beiden britschen Lienenscheep *[[HMS Coronation]]* un *[[HMS Harwich]]* strannt, as se bi sworen Storm versökt in den Plymouth Sound intolopen. Blots en Handvull Seelüüd künnt sik redden, üngefäähr 1.000 blievt dood.
* 1878: De de Kollision vun en Pläseerdamper mit en Frachter op de Themse kommt 640 Minschen üm.
* 1925: Dat US-amerikaansche Stiefluftschipp *[[ZR-1 USS Shenandoah]]* verunglückt in’n Storm. 14 Mann vun de Besatten kommt to Dood.
* 1989: En kubaansch Iljuschin Il-62 stört op en Wohnveerdel in de Nöög vun’n Flaaghaven Havanna. 171 Minschen stravt dorbi.
* 1998: Na en Füer an Boord stört en Swiezer McDonnell Douglas MD-11 vör Halifax in de See un ritt 229 mit in den Dood.

## Boren
* 1034: Go-Sanjō, 71. Kaiser vun Japan.
* 1087: Johannes II., Kaiser vun Byzanz.
* 1539: Oswald Gabelkover, Dokter, Heraldiker un Historiker († 1616)
* 1596: Nicola Amati, italiensch Geigenboer.
* 1643: Lorenzo Bellini, italiensch Anatom.
* 1741: Johann Wilhelm von Archenholz, preußisch Historiker un Publizeerer.
* 1770: Johann Heinrich Karl Hengstenberg, düütsch Dichter vun Karkenleder.
* 1780: Heinrich Christian Schumacher, düütsch Geodät un Astronom.
* 1782: Christian Ludwig Nitzsch, düütsch Bioloog
* 1791: Francisco Acuña de Figueroa, uruguayisch Schriever († 1862)
* 1794: Kurt Alexander Winkler, düütsch Metallurg un Chemiker.
* 1814: James Joseph Sylvester, britsch Mathematiker.
* 1829: Adolf Fick, düütsch Physioloog.
* 1833: Adolf Obermüllner, öösterrieksch Maler
* 1861: Elin Danielson-Gambogi, finnisch Malerin († 1919)
* 1869: Fritz Pregl, öösterrieksch Chemiker un Nobelpriesdräger
* 1874: Frederik Størmer, norwegsch Geophysiker un Mathematiker
* 1887: Lavoslav Ružička, Swiezer Chemiker un Nobelpriesdräger
* 1887: Ludwig Gies, düütsch Maler un Bildhauer
* 1891: Doc Cook, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1958)
* 1929: Carlo Clerici, swiezer Radrennfohrer († 2007)
* 1938: Ryōji Noyori, japaansch Chemiker un Nobelpriesdräger
* 1939: Vivi Bach, däänsch Singersche, Schauspelersche, Feernsehmoderatorsche un Schrieversche († 2013)
* 1943: Dagmar Schipanski, düütsch Physikerin un Politikerin
* 1945: Traudel Haas, düütsch Synchroonsnackerin un Schauspelerin
* 1948: Uwe Biester, düütsch Kommunalpolitiker un Landdagsafordneter
* 1963: Guido Imbens, nedderlannsch-US-amerikaansch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger
* 1965: Charlie Sheen, US-amerikaansch Schauspeler
* 1967: Daron Acemoğlu, törksch-amerikaansch Ökononom un Nobelpriesdräger
* 1978: Christian Alder, düütsch Footballspeler
* 1979: Stian Eckhoff, norweegsch Biathlet
* 1983: Eko Fresh, düütsch-törkschen Rapper ut Mönchengladbach
* 1995: Niklas Süle, düütsch Footballnatschonalspeler
* 2003: Mark Walerjewitsch Kondratjuk, russisch Ieskunstlöper

## Storven
* 1313: Anna Přemyslovna, Königin vun Böhmen.
* 1658: Oliver Cromwell, britsch Lord Protector (* 1599)
* 1861: Christian Heinrich Tramm, düütsch Architekt.
* 1872: Immanuel Nobel, sweedsch Architekt, Ingenieur, Utfinner un Industriellen.
* 1883: Iwan Sergejewitsch Turgenew, russ’sch Schriever.
* 1946: Paul Lincke, düütsch Komponist un Kapellmeester.
* 1948: Edvard Beneš, tschechisch Politiker.
* 1962: Edward Estlin Cummings, US-amerikaansch Schriever.
* 1969: Hồ Chí Minh, vietnames’sch Revolutschonäär un Staatsmann
* 1980: Fabian von Schlabrendorff, Jurist as ok Offizier un Wedderstandskämper (* 1907)
* 1985: Heiner Grimm, düütsch Maler.
* 1991: Frank Capra, US-amerikaansch Filmspeelbaas.
* 2003: Ute Mora, düütsch Schauspelerin.
* 2006: Annemarie Wendl, düütsch Schauspelerin
* 2011: Finn Helgesen, norweegsch Iesflinklöper un Olympiasieger (* 1919)
* 2012: Irmgard Harder, plattdüütsch Schrieverin (* 1922)
* 2019: Halvard Hanevold, norweegsch Biathlet (* 1969)