Nëbbëlosa

Na **nëbbëlosa** (da lë latin *nebula*, nura) è na tròppa ndërštëllar ë pólvërë, dròggënë e plasma.

‘M prëngipië gl tuèrmënë nëbbëlosa eva addëprat pë nzëgnà qualunguë cuorp aštrënòmëchë ruoss, chë nën eva né na štella né në pianeta e né na cumèta, prò cë rrëndrávanë chell ch’a gl juorn d’uoj chiamam galassië (prësèmbië, la Galassia d’Andròmëda zë chiamava la *Nëbbëlosa d’Andròmëda* prima chë lë galassië fússërë schëpèrt da Edwin Hubble).

Cèrt nëbbëlos tiev la carattërístëca d’accògl fënòmënë ë furmazion štëllar, comm a lë nur molëchëlar, lë nëbbëlos scur e lë rëggiun H II; at, comm a lë nëbbëlos a rëflëssion, lúccëcanë ë la luc cacciata da na štella chë l’attravèrza, comm NGC 1435 chë šta tòrn tòrn a la štella Mèrëpë ë lë Plèjadë. At nëbbëlos angora zë críanë dòpp la mòrt ë na štella, comm a lë nëbbëlos planëtarië o gl riešt ë supërnòva.

## Furmazion

Në muar ë nëbbëlos zë spállanë sott a gl pis ë sé štessa (cullass ravëtaziunal). Lë ggas chë zë tròva tòrn tòrn vè junizzat da la radiazion ultraviuletta ë lë štell chë zë suó furmat a gl ciendr, criènn gl plasma (gl quart štat ë la matèria). Në sèmbië ë štë tip ë nëbbëlosa è la Nëbbëlosa Rësetta o la Nëbbëlosa Pëllëcan. Cchiù la nura ë ggas eva ròssa e cchiù ròssa sarrà la nëbbëlosa.

Cèrt nëbbëlos në viev da gl bbuott ë na supërnòva. La matèria scënnata da gl bbuott vè junizzata da gl avanz ë la supërnòva. Gl mègl ssèmbië ë ssë tip ë nëbbëlosa è la Nëbbëlosa ë gl Chëcciut dend la cuštëllazion ë gl Tòr. È quell chë rëman ë la supërnòva SN 1054, rëmëriata a gl 1054. Gl ciendr ë la nëbbëlosa è na štella ë neutron criata mindr la supërnòva sbëttava.

At nëbbëlos puonn addëvëndà nëbbëlos planëtarië. Quišt è gl lútëmë štadië dë la vita dë na štèlla ë bbassa massa comm a gl Sol nuoštr.

Lë štell chë na massa ë 8-10 mass sëlar, addëvèndanë na ggëcand ròscia e chian chian piérdënë lë rënghëppatur ë fòr. Quann na štella è pierz parecchia matèria, la tëmbëratura séa cresc e la radiazion ultraviuletta chë caccia è capac ë junizzà la nëbbëlosa chë tè attòrn.

## Nëbbëlos spas

La cchiùppart ë lë nëbbëlos è spasa e quess ò dic ca suó në muar spas e chë nën tiev chëmbin chë zë chënóscënë bbuon. A la luc vësíbbëlë ssë nëbbëlos suó ë ddu tip: chell a cacciata e chell a rëflëssion (dëpènn da comm vè criata la luc chë vëdem).

Lë nëbbëlos a cacciata tiev ggas junizzat dend a ess chë prëduc linëë spëttral ë cacciata. Spiss viev chiamat Rëggiun H II da gl aštrònëmë prëfëssiënal parlènn ë lë dròggënë junizzat.

A diffrènza ë le nëbbëlos a cacciata, lë nëbbëlos a rëflëssion nën prëdúcënë abbaštanza luc vësíbbëlë, ma rëflèttënë mmèc la luc ë le štell vëcin a ess.

La nëbbëlosa scura è sòccia a chella spasa, ma nën zë rrèsc a vëdé grazië a la luc chë caccia oppur grazië a la luc rëflèssa. Ess suó comm a nur ner faccëfrond a štell cchiù lëndan o nëbbëlos a cacciata.

Pur së ssë nëbbëlos párënë dëvèrz višt a lë varië lënghezz d’onda òttëchë, ess lúccëcanë tutt së tramëndut a gl nfrarusc. Chešta radiazion arriva da la pólvërë ë la nëbbëlosa.

## Tip ë nëbbëlos spëcífëchë

Ciert tip ë nëbbëlos puonn avé në chëmbin chënësciut.

### Nëbbëlosa planëtaria

Lë nëbbëlos planëtarië suó nëbbëlos chë zë formanë da lë ggas sparat da lë štell a bbassa massa quann addëvèndanë nan gghiangh. Štë nëbbëlos suó a cacciata, chë na radiazion spëttral sòccia a chella trëvata a lë rëggiun ë furmazion štëllar. Gl prim aštrònëmë chë lë rëmëriarënë, pënzarënë ca lë nëbbëlos arrassëmëgliássënë a gl disch ë pianèt (appund pë quess furënë chiamat nëbbulos planëtarië), pur së nën suó pë niend rëlaziunat a ssë lútëmë.

#### Nëbbëlosa prëtoplanëtaria
La nëbbëlosa prëtoplanëtaria è n’uggètt aštrënòmëchë chë šta a lë lútëmë mumènd ë l’ëvëluzion štëllar.

### Riešt ë supërnòva

Na supërnòva zë forma quann na štella chë tè na ròssa massa rarriva la fin ë la vita séa. Quann la fusion nuclear chë zë fa dend a gl nuclëë fënisc, la štella zë spalla nguogl a essa štessa. Lë ggas chë cad pò rëmbavësà oppur zë pò cungallà spannènnësë a la vía ë fòr, facènn sbëttà la štella. Gl spannëmiend ë lë ggas forma në Riešt ë supërnòva ch’è në tip spëcial ë nëbbëlosa spasa.

## Annëtaziun


## Lebbra
*
*
*
*

## Vuc currëlat
*Aniegl ë Barnard
*Nëbbëlosa Aniegl
*Nëbbëlosa Áquëla
*Nëbbëlosa Boomerang
*Nëbbëlosa Clëssidra
*Nëbbëlosa ë gl Chëcciut
*Nëbbëlosa ë la Carena
*Nëbbëlosa d’Orion
*Nëbbëlosa Palëmmèlla
*Nëbbëlosa Uocchië ë Uatt
*Nëbbëlosa Rëttánghëlë Rusc
*Nëbbëlosa Rësetta
*Nëbbëlosa solar
*Nëbbëlosa Tarándëla
*Nëbbëlosa Cap ë Cavagl

## Jond ë fòr
*  Nëbbëlos a rëflëssion
*  Nëbbëlos a cacciata
*  Nëbbëlos planëtarië
*  Riešt ë supërnòva

Categurìa:Astronumia