Luigge XIV 'e Franza

**Luigge XIV 'e Burbone**, canusciuto pure comme 'o **Rre Sole** (Saint-Germain-en-Laye, 5 'e settembre 1638 – Versailles, 1 'e settembre 1715) fuje rre 'e Franza dô 14 'e majo 1643, quanno teneva mmeno a storia.

Isso cuncentraje tuttequante 'e putere dint'a persona soja, facenno addeventà 'o regno sujo 'o meglio asempio 'e munarchia assuluta 'e ll'epuca. Facette custruì na grossa reggia a Versailles, fore Parigge, addò facette spurtà tuttequante a famusa frase soja *L'État, c'est moi!* ('O Stato so' ij!).

## 'E primm'anne e 'o regno
sinistra|miniatura|120x120px|Luigge 'a piccerillo
'E geniture 'e Luigge fujeno 'o rre Luigge XIII 'e Franza e Anna do 1643, primma o Cardenale Mazzarino, dipromateco taliano prencepale menisto e spagnuole.

## 'A munarchia assuluta
Mazzarino murette dint'o 1661 e Luigge dichiaraje che nobbele e meniste suje, crianno nu cunziglio nfurmale guidato pe Jean-Baptiste Colbert, 'o menisto 'e finanze.

Tuttavota, o *Rre Sole* propeto pecché, comme 'o sole, è embrema 'e sbrendore e se truova 'n miezzo a tuttequante 'e cose.  

## Custruzione 'e Versailles
miniatura|Reggia 'e Versailles
A partì de caccia a Versailles dint'a nu palazzo sbrendente. Cchiù 'e 30.000 perzone faticajeno pe custruì 'a Reggia 'e Versailles, rializzanno nu pruggetto co majo 1682 'o *Rre Sole* spurtaje a Parigge: era 'o mutivo 'e Luigge d'allascà se stesso e 'e nobbele suje de ntriche puliteche 'e Parigge. 'A reggia addeventaje 'a mmaggene stessa do sfarzo d"a munarchia assuluta.

## Espanzione franzesa dint'Europa
Nonostante Luigge sunnasse ne cità strateggeche.

Luigge cumbattette 'a Uerra 'e devoluzione (1667-1668) pe revennecà na purzione de terretore spagnuole aroppo 'a muorte do pate da mugliera soja, Felippo IV 'e Spagna. Luigge revennecaje 'e Paise Vasce spagnuole mpuosto de nozze ca Felippo nun pavaje maje.

L'aggrisso franzese dint'e Paise Vasce spagnuole facette deteriorà 'e relazione ntra Franza e Ulanna. Ll'ulannese nfatte già cumbattetteno 'e spagnuole pe anne e verettero n'ata vota 'a minaccia 'e n'ata putenza europea ca vuleva occupà 'o paise llòro. 'O risurdato fuje 'a Uerra d'Ulanna (1672-1678) dint'a quale Luigge dimostraje ll'affecienza da putenza franzesa. Dint'a na vasta campagna meletare, Luigge quase riuscette a conquistà ll'Ulanna sana sana. Ppe pruteggerse, ll'ulannese arapetteno 'e dicche llòro, allaganno 'a campagna e facenno addeventà Amsterdam n'isula virtuale. 'E surdate 'e Luigge accussì nun putettero avanzà e s'accuminciaje a niozià a treva. 'A uerra tuttavota cuntinuaje quanno Spagna e Austria sa Ngreterra dint'o 1670 ppe mantenè 'a marina ngresa neutrale. Nisciuna parte putette arrivà a na vingianza decisiva e tutt'e ddoje 'e paise fujeno sfatte economicamente e custrette a firmà na pace.

## Ll'urdeme anne 'e regno
miniatura|Luigge XIV dint'o 1685, anno dint'o quale revucaje ll'Additto 'e Nantes
Dint'o 1685 Luigge XIV revucaje ll'Additto 'e Nantes, ca stabbeliva 'a lebbertà 'e religgione 'n Franza. Facenno accussì, o rre dichiarava ca tuttequante 'e crestiane 'e Franza aveveno a essere cattolece. Sto fatto purtaje quase tuttequante 'e faticatore prutestante a spatrià dint'a Mmereca, Ngreterra e Germania.

Duranne o *Rre Sole*, o Canadà e dint'e muderne State Aunite a Louisiana (tanno terretorio franzese) purta 'o nomme sujo. 'O rre tuttavota, spennenno sorde dint'e sfarze e uerre, facette sprufunnà 'o paise dint'e debbete a bottafascio.

## Decrino
A partì do *Rre Sole* stava perdenno assaje o 1683 murette 'a primma mugliera soja e Luigge se nzuraje 'n secreto c'a Marchesa de Maintenon, a luongo amante soja. Dint'o 1711 avette a passà a traggedea da muorte do primmugeneto e ll'anno appriesso chella do nepote. Accussì ll'arede ô trono addeventaje 'o bis-nepote 'e cinche anne, Luigge Duca d'Angiò, c'addeventaje rre Luigge XV 'e Franza aroppo o 1715.

'E rre appriesse a Luigge avetteno a tassà assaje 'e povere ppe putè ripagà 'e debbete. Chesta fuja na 'e cause 'a quale sfuciaje 'a Rivuluzzione franzesa.

## Aredetà
Dinto XVII seculo e protenette zo co cummercio, addeventanno na putenza munniale. Pe quanto cuncerne esserce riuscito.

Categurìa:Munarche