Sannite

Gl **Sannite** (pe òsch *Safineis* é pe latine : *Samnīs*, *-ītis*, a gl singulare ; *Samnītes*, *-ium*, a gl plurale) suó tribbù sabbèlleche štabbelite dénd a gl Sannie (reggione mendana e l’Etalia e gl sudd) e gl sètteme affin’a gl tèrz sècule p.&nbsp;C.

La prima vòta che ze tròva caccosa de scritt ngim’a iss resagl a gl 354 p.&nbsp;C., a ne trattate fatt che gl Romane. 
	
## Gl pòpele
Sse pòpele parla na léngua apparendata a l'òsch. Gl Sannite suó spartute a quatt tribbù:
* gl Pendr (*Pentri*), la tribbù la cchiù ròssa, la capetale éva Bojano  (*Bovaianom* pe òsch, *Bovianum* pe latine).
* gl Caracine (*Caraceni*), a gl ávete Sangr (*Sagrus*) che le cettà prengepale * [[Cluviae]]* é *[[Juvanum]]*.
* gl Caudine (*Caudini*), che tenévane la cettà de *[[Caudium]]*.
* gl Irpine (*Hirpini*, da *hirpos*, ch’ò dice lupe pe òsch), a le surgènd e gl Calore che la cettà de *[[Beneviento|Beneventum]]*.

Puó cchiù appriéss sse tribbù fúrene rarreviate da :
* gl Frendane (*Frentani*), che štévene luongh gl Adriáteche, tra gl Sangr e Fortore, che la cettà de Larine (*Larinum* pe latin, *Larinor* pe òsch).

## Štòria
Dòpp na uèrra tra Umbr é Sabbine (aggènd e šterpiglia itáleca, apparendate da la léngua) sse lúteme, èssènn vengeture, decediérn e fà ne *[[Ver Sacrum]]* (Primavéra Sacra) n’nore a gl ddíe *Mamerte* (che curresponn a gl ddíe *Mars* latine é a gl *Ares* grèche). A la primavéra e gl ann appriéss, gl giune fúrene mannate a culenizzà ata tèrra, pertate da gl agnemale sacre a gl ddíe a gl quale évene štate cunzacrate: gl vòve; cape de la spedezione éva Comine (o Còmie) Caštrònie, criatore e gl *Touto* (pòpele) sannite. Partiérn da gl lachitt sacre de *Cutilia* (uoje ze chiama lache de *Paterno*, a gl chemune e *[[Castel Sant'Angelo (RI)|Castel Sant'Angelo]]*, m’previngia e Riéte) che 7.000 Sabbine, é, mendagn mendagn, dòpp ne cammine luongh, arreviarn a na chiana ricca d’acqua é de tèrr. Štrabbone conda che gl vòve ze fermètt a gl piéde de ne còll chiamate *Samnium*, é da quišt gl pòpele peglètt gl nome, mméce ze sa ca gl nome Sabbine, Sannite (*Safineis*) é Sannie (*Safinim*) ne viév da la stéssa rádeca lenguišteca ch’èngh gl innoeuropèe ***sabh-***.

Gl Sannite suó spase, da gl ottave sècule p.&nbsp;C., dénd a ne ruoss tretòrie chiamate Sannie, chiuse a nòrd da le mendagn e la Majèlla; a sudd é a levand da l’*Apulia* é da gl muare adriáteche; a punènd da la Cambania é da gl muare tirréne.

A la secunna mmetà e gl quind sècule p.&nbsp;C., gl Sannite ze píglene la Cambania, mindr cchiù a sudd gl Lucane ze spánnene pe tutta la Calavria.

Ciért Sannite críane ne Štate cambane attòrn a la ricca Capua etrusca é a la *Cuma* grèca, addevendènn cchiù šteruite é mén ferrign, ma remanènn angora sott pressione e chigl e le mendagn pe tutt gl sècule appriéss. Le ricch é rass chiane de l’*Apulia* a sudd, e la vall e gl Lire a nòrd é, prima e tutt, chéll e la Cambania fúrene spiss sacchijate da gl mendanare.

A gl 354 p.&nbsp;C., Roma facètt ne puatt d'amecizia é d'allianza che la cunfederazione sannita, ma nen ze sa niènd de quéll che ze deciérene. Gl stòrece d’uoje piénzene ca ndann gl sciume Lire (gl *Liris* latine) fòtt gl chembine naturale tra gl romane é gl sannite.

Viérz 343 p.&nbsp;C., gl Sannite e le mendagn maleménane gl Sedecine e Tiane (*Teanum*) che štave a chembine che Lazie é Cambania. Chiss chiámane gl Cambane e Capua pe ze fà rajetuà, é sse lúteme ze revòtane a la vía de Roma.

Fòtt la prima uèrra sanníteca. Gl Romane vengiérene ddu vòte condr a gl pòpele mendanare ma nen ze n’apprefettarn pecché z’avétter’a reterià pe ì a schemmatt che gl viécchie alliate latine.
Roma refà n’allianza nòva che gl Sannite é chemmatt affiangh a iss condr a gl Sidicine, gl Cambane é gl Latine, pe gl quale gl abbandone e *[[Teano|Teanum]]* è ne bbrutt còlp pe la cunemía séa. D'allescì, a la prima uèrra sanníteca ze ngatèna la uèrra latina.

Roma ze spann pe tutt gl Lazie é la Cambania, é sse fatt la métt faccefrond a gl Sannite. Viéve appriéss ddu uèrr lòngh, la secunna uèrra sanníteca é la tèrza uèrra sanníteca che dúrane da gl 327 p.&nbsp;C. a gl 290 p.&nbsp;C (quann gl Sannite z’arriénnene). Sse lúteme piérdene na part e gl tretòrie sié é tiéve a spuštà gl chembine ngòpp’a gl ávete Velturn, ne ccone cchiù a sudd-èšt e gl Lire. Pe de cchiù tiéve a dà paricchie suldate a Roma.
Nen petènn seppertà ss’affrund gl Sannite s’allíane che gl nemice e Roma che ze tròvane a l’Etalia, Pirr a gl 280 p.&nbsp;C. é Anníbbale a la secunna uèrra púneca.


File:Samnite_soldiers_from_a_tomb_frieze_in_Nola_4th_century_BCE.jpg|Suldate sannite, da na frise ch’addòbba na necchiaria a Paestum n’Lucania, IV sècule p.&nbsp;C.
File:Battle of the Caudine Forks.jpg|Bbattaglia e le Forch Caudine andó suó rappresendate ciért suldate sannite. Affrisch lucane, Musée archeològgeche naziunale e Paestum, viérz 320 p.&nbsp;C.
File:Ancient bronze greek helmet -South Italy.jpg|N’èlm átteche de ceremònia (300 p.&nbsp;C) trevate dénd a na tomba sannita.


Gl Sannite suó tra gl prime puópele a ze revetà condr a Roma a la Uèrra seciale. Críane na cunfederazione itáleca, prò a gl 88 p.&nbsp;C., a la fine e la bbattaglia de pòrta Cullina, Sylla fa n’accesiaglia é štrica quasce tutt gl uerriére sannite é spèrd gl riéšt e la pepelazione. Da ndann ze petètt dice ca l’Etalia fòtt rionda sott a n’úneche reggime giurídeche.

## Annetaziune


## Lébbra
* Jacques Heurgon, Rome et la Méditerranée occidentale jusqu'aux guerres puniques, éditions PUF, Nouvelle Clio, Paris, 3e éd. 1993, p.p.&nbsp;327-336, ISBN 978-2-130-45701-5
* Dominique Briquel et Giovanni Brizzi, « chapitre VII - La marche vers le sud », Hinard 2000, François Hinard (dir.), Histoire romaine des origines à Auguste, éditions Fayard, Histoire, Paris, anno 2000, p.p.&nbsp;245-292, ISBN 978-2-213-03194-1
* Mireille Cébeillac-Gervasoni, Histoire romaine, La Royauté et la République, éditions Armand Colin, Paris, anno 2006, p.p.&nbsp;70-75, ISBN 978-2-200-26587-8
* Christiane Saulnier, *L'armée et la guerre chez les peuples samnites (VIIe-IVe s.)*, Paris, De Boccard, 158 p., 45 ill., 5 cartes.
*  Edward Togo Salmon, Samnium and the Samnites, Cambridge University Press, 1967, ISBN 978-0-521-13572-6

Categurìa:Storia antica