open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barocco siciliano

Martina e clelia**Barocco siciliano** se ntenne 'a forma speciale che pigliaje 'o nomme l'architettura Barocca in Sicilia dint' 'e siecule XVII e XVIII, ricanuscibbele nun solo d' 'e soje tìpeche linìe curve e mutive decurative Baruocche ma pure d' 'e màschere e putti, e 'a ll'apparenza particularmente sgargiante raramente visìbbele a ate luoghe. Nzino a poco tiempo fa stu stile aveva stato studiato ricanusciuto e apprezzato poco, nunustante 'o studio piunieristeco d'Anthony Blunt.   

'O stile d' 'o Barocco Siciliano emergette in sèguito ô sviluppo 'e ntirviente 'e ricustruzzione succedute ô devastante terremoto che nvestette 'a Val di Noto dint' 'o 1693. Primma 'e sta data 'o stile  Barocco aveva stato usato dint' a ll'isula 'n manèra ngenua,  pruvinciale e comme forma dialettale, evoluta 'e ll'architettura autoctona chiuttosto che derivato d' 'e granne architette baruocche 'e Romma. 'N sèguito ô terremoto, architetti lucale, assaje studiajeno a Romma, truvajeno n'abbunnanza 'e oppurtunità 'e ricrià 'o chiù sufisticato Barocco pupulare 'e l'èbbeca.  'A fatica, e 'o nuovo gènere ntrodotto ispiraje ulteriure architetti lucale a nne sequì ll'esempio. Verso 'o 1730 architetti  native cumpetiente e patrune d' 'o stile Barocco arrivajeno ê viertece 'e ll'architettura 'e ll'isula. 'A nterpretazzione d' 'o stile purtaje a na forma d'arte pirsunalizzata e radicata dint' 'o territorio. Dint' 'o penùrtemo dicennio d' 'o XVIII seculo 'o stile fenette poi cu ll'essere rimpiazzato d' 'e nuove mode che prupunevano 'o neoclassicismo.  L'era Barocca d' 'a Sicilia, adorna e riccamente decurata, rifletteva perfettamente 'a storia suciale d' 'o paese addò tiempo, e venette a simbuliggià 'o canto d' 'o cigno d' 'a nubbiletà siciliana. 'O fenòmeno innicato comme Alto Barocco Siciliano duraje solo cinquanta anne, ma lassaje ncopp'a ll'isula nu marchio d'identità architettònica destinata a durà nfi ô XXI seculo. 

L'UNESCO ha classificato divierse d' 'o sud est d' 'a Sicilia, Noto, Rausa, Catania, Sarausa, Caltaggirone, Palazzolo Acreide, Muorica, e Scicli ô patrimonio munniale 'e ll'umanità dint' 'o 2002 pe ll'unicità 'e st'architettura tardo barocca. Esempie 'e barocco siciliano se ponno truvà praticamente dint' a tutte 'e ccittà d' 'a Sicilia sud-orientale.
Serbia

'A **Repubbreca 'e Serbia** (Serbo: *Република Србија*) è na repubbreca de sud-est 'e ll'Europa ca era aunita co Montenegro po nomme 'e Serbia e Montenegro. 'A capitale è Belgrado.

## Giugrafia
'A Serbia è traversata 'a tante sciumme nfra cui, Danubbio, Sava, Tamish e Morava e è ricca 'e piccerille vacile 'e laco naturale e artefeciale.
Lengua serba

'A **lengua serba** (српски jезик, *srpski jezik*) è una d&#39;&#39;e lengua standard d&#39;&#39;o diasistemo slaveco centro-meridionale basato ncopp'ô dialetto orientale štokavo. 'O serbo se parla ncopp'a tutto 'n Serbia, Montenegro e Bosnia-Erzegovina.

## Nutarelle


Categurìa:Lengue slave
Categurìa:Serbia
Yemen

'O **Yemen**, unneco Stato repubbrecano d&#39;&#39;a penisula alarba, se truva dint' â stremità meridiunale 'e sta penìsola e 'o nomme ufficiale sujo è 'a **Repubbreca aunita d&#39;&#39;o Yemen**.
Cunfina a nord cu ll'Alarbia Saudite e a est cu l'Omann. 'E ccoste suje donano a ovest dint&#39;&#39;o Mar Russo e a sud dint&#39;&#39;o Gurfo 'e Aden (Oceano indiano). 
'A repubbreca d&#39;&#39;o Yemen cumprenne pure ll'arcipelaco 'e Socotra, cumposto 'e quattro isole, e ll'arcipielache 'e Perim e Kameran, dint&#39;&#39;o Mar Russo.

## Nutarelle
Lipsia

**Lipsia** (pe tudésco **Leipzig**) è 'a cchiù granne cità d&#39;&#39;a Sassonia, uno d&#39;&#39;e Länder d&#39;&#39;a Germania. 'O nomme vene d&#39;&#39;a palora slava Lipsk (nzediamento addó s'attròvano 'e tìglie). 'A cità sta situata addó se jógneno 'e sciumme Pleiße, Elster Bianco e Parthe.

Categurìa:Cumune d%27%27a Germania
Manfredi 'e Sicilia

**Manfredi 'e Sicilia** (1232 — 26 'e frevaro, 1266), rre d' 'a Sicilia d' 'o 1258 nfi â morte soja, fuje 'o figlio nun liggìttemo 'e Federico II 'e Hohenstaufen (Federico I 'e Sicilia) cu Janca Lanzia.  È pussìbbele ca se maritajeno primma d' 'a morte 'e Federico.

Pare ca Federico stisso trattava Manfredi comme liggìttemo, e dint' 'o testamiento sujo 'o nummenaje comme Prìncepe 'e Tàranto e 'o rappresentante 'n Italia 'e fratastro sujo, 'o rre tudisco, Currado IV 'e Hohenstaufen (che succedette a Federico comme rre de Sicilia). Pure che nn'aveva solo dicedott' anne d'etàte, Manfredi se cumpurtaje sempre cu fidìzzia e lealtà.  Quanno Currado murette dint' 'o maggio d' 'o 1254, Manfredi, rifiutanno 'e cèdere 'a Sicilia ô Papa Nnuccienzo IV, accittaje 'a riggenza pe Curradino 'e Hohenstaufen, 'o figlio gióvane 'e Currado. Cu ll'ajuto d' 'e suje surdate saracine, battette n'asèrceto papale a Foggia 'o 21 'e dicembre d' 'o 1254 e accussì mbruecaje a stabbilì 'a soja auturitate pe tutto 'o regno siciliano.

Dint' 'o 1258, apprufittanno 'e quarche nutizzia fàusa che diceva ca Curradino era morto, Manfredi venette ncurunato rre de Sicilia 'n Paliermo 'o 10 'e aùsto d' 'o stisso anno. 'A farsitùtene 'e sta nutizzia venette ricanusciuta ampressa; ma 'o nuovo rre teneva già 'o sustento d' 'o pòpulo, e rifiutaje ad abdicà. 'A culliganza ch' 'e saracine affruntaje 'o papa, addicchiaraje 'a ncurunazzione nnullata e scummunecaje Manfredi. Ma Manfredi cuntinuava 'o stesso e se jugnette ch' 'e Ghibilline contro 'e Guelfe, vencenno na battaglia a Monte Aperto 'o 4 'e settembre d' 'o 1260. Venette ricanusciuto comme pruttetore d' 'a Tuscana d' 'e burgise 'e Firenze.  'O Papa se mettette appaùra 'e ste abbiniminte e Papa Urbano IV circaje aiuto d' 'a Francia e cummincette Carlo I d'Angiò, 'o frate d' 'o rre Luiggi IX 'e Francia, ad accittà 'o regno 'e Sicilia. 

Ll'asiércete 'e tutte duje se scuntrajeno dint' 'a Battaglia 'e Benivento 'o 26 'e frevaro d' 'o 1266, onne Manfredi perdette. 'O re stisso, facenno vedere cchiù curraggio d' 'e suje surdate, se lanzaje ê francise che l'ammazzajeno. 'A primma, 'o sujo cuorpo venette atterrato dint' 'o campo d' 'a battaglia, ma cchiù doppo, 'o Papa decidette 'e ricuperà 'o cuorpo e d' 'o jettà fora d' 'o territorio papale, allato d' 'o Ciume Garigliano.

Manfredi s'aveva maritato doje vote. 'A primma muglièra soja era Biatrice, 'a figlia d'Amadèo IV 'e Savoia, cu cui avette na figlia, Custanza, che era 'a mugliera 'e Pietro III d'Aragona.  'A seconna mugliera, che murette carcerata dint' 'o 1271, era Èlena, figlia 'e Michele II d'Epiro. 'E scritture d' 'o tiempo làudano Manfredi p' 'o sujo carràtere nubbuliuso e magnanimo. Era ricanusciuto p&#39;&#39;a soja bellezza e ntelliggenza.  'A morte 'e Manfredi significaje nun solo 'a fine d' 'o regno svevo 'e Sicilia, ma se pò parrà puru d' 'a fine 'e nu regno nurmannu-svevo cuntìnuo d' 'o 1091.  Forse fuje l'èbbroca cchiù granne d' 'a storia siciliana, dint' a cui truvammo n'ìsula pròspera, putente e avanzata 'n tèrmene 'e llegge, pulìteca, ecunumìa, arte, scienze e le rappuorte nfra 'e ddiverse razze e religgione dintra e fora 'e Sicilia.
23 'e luglio

'O **23 'e luglio** è 'o 204° juorno 'e ll'anno secunno 'o calannario greguriano ('o 205° inte ll'anne bisestile). Ammancano 161 journe pa fine 'e ll'anno.

## Fatte

*1904 - Venette inventato 'o cono gelato a Saint Louis (Missouri).

## Nate
*1908 - Elio Vittorini, scrittore taliano († 1966)
*1949 - Edoardo Bennato, cantante

Categurìa:Juorne 'e luglio
Nova York

**Nova York** (**New York**, scritto pure *Niù Jorca*) è na cità de State Aunite che cha soja area metropulitana conta cchiù de 21 miliune d'abbitante (città: 8,622,698 (2017)). Eo centro 'e ll'attività finanziaria e pulìteca de State Aunite, ma pure de cummunecazzione, da múseca, da moda e da cultura.

## Storia
Fuje funnata 'a ll'ulannise dinto 1626 coo nnomme 'e **New Amsterdam**. 'A cità fuje chiammata *New York* ind onore 'e James, duca de York, e diventaje na colonia ngrese dint'o 1685 quanno James succedette a frate sujo comme rre d'Inghilterra.

## Musìje
'O Metropolitan Museum of Art sta dint' â punta orientale d' 'o Central Park a Manhattan.

Categurìa:State Aunite
Categurìa:Città custere
Sole

'O **Sole** è ll'unneca stella d&#39;&#39;o Sistema solare nuosto. Attuorno ô Sole urbitano 8 oggiette prencepale :  'e chianete terrestre e 'e gigante gassose. Ve songo pure ate cuorpe menore nfra ca ll'asteroide, na buona parte 'e meteoroide, 'e commete, 'e oggiette trans-nettuniane e povere spannata pe 'o spazzio. 'O singo sujo stronumico è nu chirchio cu nu punto ô centro ().  

Nu *sole*, generalmente, pò pure significà na stella ô centro 'e n'ate sistema extrasolare. 

Categurìa:Sistema solare
Emanuele Caracciolo

**Emanuele Caracciolo** nate int&#39;&#39; a cità 'e Tripoli 'o 23 'e aùsto 1912 'e Michele Caracciolo e Alemanni Antonietta.

Arrestato a Romma 'o 23 'e frevaro 1944 pecché appartenette 'o partito communista.
Marterì

**Marterì** è 'o juorno d&#39;&#39;a semmana nfra 'o lunnerì e 'o miercurì e tene comme origgene 'a parola latina *Martis dies*, juorno 'e Marte.
Lunnerì

**Lunnerì** è 'o juorno d&#39;&#39;a semmana nfra 'a dummeneca e 'o marterì e tiene comme origgene 'a parola latina *lunae dies*, juorno d&#39;&#39;a Luna.
23 'e dicembre

'O **23 'e dicembre** è 'o 357° juorno 'e ll'anno secunno 'o calannario greguriano ('o 358° inte l'anne bisestile). Ammancano 8 journe pa fine 'e ll'anno.

## Fatte

*2005 - Armeno cinche turiste taliane mureteno quanno n'autobusso caputtaje stu doppopranzo dint' a na strata 'e ll'ìsola 'e Madeira.

Categurìa:Juorne 'e dicembre
Dummeneca

**Dummeneca** è 'o juorno d&#39;&#39;a semmana nfra 'o sàbbato e 'o lunnerì e tene comme origgene 'a parola latina *dies dominicus*, juorno d&#39;&#39;o signore.
Sàbbato

**Sàbbato** è 'o juorno d&#39;&#39;a semmana nfra 'o viernarì e 'a dummeneca e tene comme origgene 'a parola latina *sabbatum* ca tene comme origgine 'a paola ebraica *Shabbath*, o juorno p&#39;&#39; 'o riposo.
Viernarì

**Viernarì** è 'o juorno d&#39;&#39;a semmana nfra 'o gioverì e 'o sàbbato e tene comme origgene 'a parola latina *Venĕris dies*, o juorno 'e Venere.
Gioverì

**Gioverì** è 'o juorno d&#39;&#39;a semmana nfra 'o miercurì e 'o viernarì e tene comme origgene 'a parola latina *Iovis dies*, o juorno 'e Giove.
Luna

thumb|right|'A Luna
'A **Luna** (simmulo: ) è ll'unneco satellite naturale d' 'a Terra. Luna è pure 'o nomme ufficiale sujo, nu nomme ca vene ausate in manera iennerica (e p' 'a lettera minuscola, *luna*) pe' tutte 'e satellite naturale ca se truvano int'ô l'orbita attuorno ad autre chianete. 'O signo stronummeco sujo ☽ è na affiurazzione stilizzata d' 'a fase criscente suja. Se pô scrive cu 'a tastiera 'n carattere Unicode (U+263D). 

## Ate pruggiette

Categurìa:sistema solare
Aggrisse

N**aggrisse** abbene quanno nu cuorpo stronummeco, comme pe' essempio nu chianeta o nu satellite, se situa nfra na surgente 'e lummera (ess. 'o sole) e n'ato cuorpo.
Miskito

'O **Miskito** è nu populo indigeno d&#39;&#39;o Amèreca centrale. 'O terretorie d&#39;&#39;o soje se estenda da Cape Cameron, Honduras, a Rio Grande, Nicaragua. Asiste na lengua nativa Miskito. Nce stanno pure gruppe 'e pperzone ca parlano 'o Miskito creolo d&#39;&#39;a costa, 'o spagnolo, rama e autre lengue. 'O 'ngrese creole asiste pecché asiste nu cuntatto frequente cu 'ngrese. Tente so d&#39;&#39;a religgione cristiane.

Categurìa:Antropologgia
Calavria

'A **Calavria** (*Calàbbria* pe calavrese) è na reggione 'e ll'Italia meridiunale che se cumpone 'e cinche pruvincie, c' 'a cità 'e Catanzaro comme capoluoco.

## Giugrafia
È 'na penisula ca sta ancollata a ll'Italia pe miezo d&#39;&#39;a Muntagna d&#39;&#39;o Pollino, addò cunfina cu 'a Baselecata.
Baselecata

'A **Basilicata**, chiammata pure *Baselecata* e, storicamente, *Lucania*, è na reggione 'e l'Italia meridiunale ca tene 0,6 melione d'abetante; 'o capuluoco suojo è Putenza. Cunfina a suddest cu 'o Mare Jonio (Gurfo 'e Taranto), a est cu 'a Puglia, a ovest cu 'a Campania, a suddovest cu 'o Mar Tirreno e a sud cu 'a Calavria.

## 'E lengue ca se parleno

Comme pe tutte 'e reggione d'Italia, pure 'n Baselecata se parla comme lengua ufficiale 'a lengua italiana, ma 'a ggente parla pure 'a lengua napulitana, e 'e dialette 'e sta reggione ponno pure cagnà da paese a paese cu leggere differenze.

Pure 'e dialette cilentane so' simile a chilli lla lucane pecché 'a reggione antica d'a Lucania pigliava tutto 'o Ciliento e 'o nord d'a Calabria fino ô sciummo Lao.

## Cucina e piatte tipiche
'E piatte lucane so cumposte da ngrediente semplice.

Songo famuse assaje d'a Baselecata pe ffa n'esempio 'o baccalà cu'e puparule crusche, 'a strazzata, 'o ppane 'e Matera e prodotte varie (salume, furmagge e vine, comme a l'Aglianico d'u Vulture). 
sinistra|miniatura|'A Strazzata
[sinistra|miniatura|Aglianico d'u Vulture DOC
[Fiùra:Baccalà Avigliano.jpg|miniatura|Baccalà cu 'e puparule crusche, tipico d'Avigliano]]
sinistra|miniatura|250x250px|Strascinate cu 'o ragù fatto â Potentina
Pùglia

'A **Pùglia** è na reggione 'e ll'Italia meridiunale che se cumpone 'e sei pruvincie. 

## Jonte 'a fore
* Puglia nformazione culturale, storiche e turistiche.
Lenguaggio d"e signe d"o Nicaragua

'O **lenguaggio de signe d' 'o Nicaragua** (o **ISN**, ***Idioma de Señas de Nicaragua*** o ***Idioma de Signos Nicaraguense***) è nu lenguaggio de signe sviluppato spuntaniamente 'a piccirille surde dint' a certe scole d' 'o Nicaragua uccidentale nt' 'e 1970ine e 1980ine. È de particulare nteresse p' 'e lenguiste pecché nce offre nu canzo ùneco de studià 'a nàsceta 'e nu lenguaggio nuovo.

## Storia
Primma 'e ll'anne settanta, nun ce stevano cummunetà 'e surde dint' o Nicaragua. 'E surde stevano largamente isulate, unu cu ll'ate, e ausàvano de sìmprece sistieme 'e signe e gieste casuliante pe cummunecare cu 'e ffamiglie soje e cu ll'amìce suje. 'E ccundizzione necessàrie nzino a quanno se svilluppasse nu lenguaggio se chiumpètteno dint' 'o 1977, doppo nu centro pe ll'educazzione d' 'e divierze àbbele criaje nu prugramma d'edducazzione pe giùvane surde che fuje seguito, nizzialmente 'a 50 piccirille. 'O nùmmuro 'e studiente d' 'a scola (a Managua, abbecino a San Judas) ammaturaje nzino a 100 dint' 'o 1979, anno d' 'a rivuluzzione Sandinista.

Dint' 'o 1980, n'ata scola araprètte a Managua, sta vota se trattava 'e na scola pe gguagliuncielle che fuje chiammata Villa Libertad. Dint' 'o 1983 ce stevano 400 studiente surde nt' 'e ddoje scole. Nizzialmente, 'o prugramma 'e canuscenza d' 'o lenguaggio suttalinneava 'o spagnuolo parrato e 'a lettura d' 'o musso, addimentre l'uso d' 'e signe d' 'a parte d' 'e nzignante era limitato a l'uso de sìmprece signe p'innicare 'e llettre 'e l'alfabbeto. 'O prugramma ha avuto puoco successo, e tante studiente nun sfunnajeno a capere 'o significato d' 'e pparole.  Tuttavia, 'e mumiente 'n cui 'e piccirille arristeveno lenguisticamente sparte d' 'e nzignante suje: nt' 'o parco, nt' 'e curreture e nt' 'a ll'autubusse de scola, criajeno l'occasione 'e cummunecare nfra loro stisse. Sta cumunicazzione veneva fatta cu na cumminazzione 'e gieste e elimiente d' 'o sistema d' 'e signe casuliante. Sta cumminazzione criaje de primma nu sistema 'e cumunicazzione simmele a chillo 'e duje furastiere ca cércano 'e se capì, ma poi nu lenguaggio abbastante chiaro accumenciaje a sviluppà aracio aracio.  'E piccirille stevano crianno 'o lenguaggio sujo. Sto primmo traguardo venette defenuto Lenguaje de Signos Nicaragüense (LSN), e ancora è ausato d'arcune 'e loro che èrano già guagliuncielle quanno accumenciajeno a jì a sta scola.

Nicaragua
Monaco 'e Baviera

**Mònaco 'e Baviera** (*München* pe germanese) è 'o capoluoco ed 'a cchiú granne cità d&#39;&#39;a Baviera dint'ô sud d&#39;&#39;a Germania. Tene cchiú o meno 1,3 meliune 'e crestiane.

## Jonte 'a fore
* muenchen.de - Paggena ufficiale d&#39;&#39;a cità
Johannes Rau

**Johannes Rau** (Wuppertal, 16 'e jennaro 1931 - Berlino, 27 'e jennaro 2006) era nu puliteco germanese do partito socialista (SPD).

È state presidente do ministro (1978-1998) do Stato federale Nordrhein-Westfalen e 'o uttavo presidente da Repubbreca Federale Germanese (1999 - 2004).

## Ati pruggette

Categurìa:Pulitiche germanese
Transnistria

thumb|238px|'A bannera 'e Transnisria

thumb|238px|Addó se truova 'a Transnisria

'A **Transnistria** è na zona spartista 'e Moldovia, acconusciuto pure comme 'a Rupubbreca Moldova 'e Transnistria.
Ll'anno 1991 'a Transnistria se è dicette nnipennente 'a 'a Moldavia senza ca chella vuleva, e facette pure na guerra ('a Uerra 'e Transnistria). 'E trasnistriane hann venciuto 'a uerra cu ll'ajuto d"a Russia, e 'a 'o 1992 c'è na mazza franca ma nisciuna fenatura furmale e nisciun ato Stato accanosce 'a Rupubbreca.

Categurìa:Moldavia
Kurów

**Kurów** è nu paese da Pulonnia sud-orientale ca cunta circa 2800 abbetante. Nfra ll'attrazzione prencepale ce sta na chiesia do renascimento, cu scurture de Santi Gucci (1587). È canusciuta pure p'èssere 'a cità de nàsceta do generale Wojciech Jaruzelski.

Categurìa:Commune d''a Pulonnia
San Nazzaro

"San Nazzaro" pò éssere:
*'O comune 'int' 'a pruvincia 'e Beneviento- San Nazzaro (BN)
*'O santo milanese- San Nazzaro (santo)
Solopaca

**Solopaca** (*Surrupaca* int'ô dialetto d&#39;&#39;a cità) è nu comune 'e 4.154 perzone d&#39;&#39;a pruvincia 'e Beneviento.
Marranzano

'O **marranzano** è nu strummento musicale tìpico dâ mùsica forclurìsteca. Sto strummento, uno de cchiù viécchiu do munno, 'n Sicilia s'ausa 'n particulare p' i ttarantelle ma 'o stesso strummento s'arritrova p'àutre nommene dint' â tradezione musecale 'e tante pupulazioni, speciarmente 'n Europa meridiunale e 'n Asia. Se cumpone 'e n'arco metàlleco curvo e tìseco, chiuso quase da capa 'o pere, 'e diàmetro tra 4 e 7 centìmetre, addò vibra na lenguetta metàlleca, pizzecata co dito 'e na mana, vicino â vocca, che funce perzò 'a cascia sunora.

Cchiù urdemamente 'o strummento è ausato pure dint' a ll'arrangiamiente de múseca 'e pellìcule western o de mùseca rock (*The guns of Brixton* de Clash).

Categurìa:Folklore siciliano
Categurìa:Strumiente 'e múseca
Luca Giordano

**Luca Giordano** (Napule, 18 'e ottovre 1634 – Napule, 12 'e jennaro 1705) fuje nu fammuso pettore napulitano.

È canosciuto pure cu 'o scagnanomme 'e *"Luca Fapriesto"* pe 'o modo lieggio surprennente sujo int'o cupià 'e Maestre granne do Cincuciento, nfra ca Raffaello e Annibale Carracci, ma tenenno mente pure Giovanni Lanfranco e Pietro da Cortona.

Int'a pettura suja se auniscono 'e risultate spettaculare do Barocco rummano cu 'o culurizmo 'e tradizzione venezziana, attenenno risultate 'e spazzialitate nfinite attravierzo 'o principio 'e cuntinuitate dato ncoppo schiano cuntativo, grazzie a ll'attaccatura de vare epesodde da cumposizzione e ncopp 'o schiano furmale, attravierzo 'a multiplicazzione de schiane 'e vista e de fruscie 'e luce prucedenno sempe annanza a na spalummazzione da furma mmerzo 'o centro.

## Biografia
Fuje prencepiante 'e Giuseppe Ribera, a Romma, int' giovene aità prattechette Pietro da Cortona e ate pettore da *currente neoveneta*.

Int'o 1653 ed 'e nuovo int'o 1667 suggiorna a Venezia. Passette int'a Spagna 'o decennio 1692-1702, chiammato 'a Carlo II.

## Fateche

* *Cunte da Vergene* (1667), Venezia, chiesa 'e Santa Maria da Salute
* Affresche cielo da Gallaria 'e Palazzo Medici-Ricardi a Sciorenza
* *Lucrezia e Tarquinio*, Napule, Museo 'e Capemonte
* *Arcagnelo Michele sfraveca 'o dimmonio*, Berlino, Staatliche Museen
* *Arcagnelo Michele e ll'agnele rubbelle*, Vienna, Gemaldegalerie 
* *Nasceta da Vergene* (1665 circa), Romma, Chiesa 'e santa Maria int Campitelli 
* Ll'affresche da chiesiella Corsini, Sciorenza, Chiesa do Carmine
* *Angelo annunziante e Vergene Annunziata* (1694 circa), Marano 'e Castenaso (BO), Collezione Molinari Pradelli
* *Triunfo 'e Giuditta* (cappella do Tesoro), Napule, Chiesa da Certosa 'e San Martino

## Ati pruggette

Categurìa:Pitture taliane
Pruvincia 'e Caserta

'A **Pruvincia 'e Caserta** è na pruvincia d&#39;&#39;a Campania 'e mmerzo 906.596 mila abitante.

Cunfina a nord-ovest cu 'o Lazio (Pruvincia 'e Latina e Pruvincia 'e Fresulone), a nord cu 'o Mulise (Pruvincia 'e Isernia e Pruvincia 'e Campobasso), a est cu 'a Pruvincia 'e Beneviento, a sud cu 'a Pruvincia 'e Napule, a sud-ovest cu 'o Mar Tirreno.
Pruvincia 'e Avellino

'A **Pruvincia 'e Avellino** è na pruvincia d&#39;&#39;a Campania. Cunfina cu 'a Pruvincia 'e Beneviento a nord-ovest, cu 'a Puglia (Pruvincia 'e Foggia) a nord-est, cu 'a Lucania (Pruvincia 'e Putenza) a sud-est, cu 'a Pruvincia 'e Salierno a sud e 'a Pruvincia 'e Napule a ovest.
Pruvincia 'e Beneviento

'A **Pruvincia 'e Beneviento** è na pruvincia d&#39;&#39;a Campania. Cunfina cu 'o Molise (Pruvincia 'e Campobasso) a nord, cu 'a Puglia (Pruvincia 'e Foggia) a est, cu 'a Pruvincia 'e Avellino e 'a Pruvincia 'e Napule a sud e cu 'a Pruvincia 'e Caserta a ovest.
Vommero

miniatura|upright=1.3|'O Vommero ncopp'â mappe Napule
thumb|left|250px|'A cullina d&#39;&#39;o Vommero
'O **Vommero** (o **Vommaro**) è nu rione cullinare 'e Napule.

È capace ca 'o nomme vene 'a vucazzione agricula viecchia soia ê "vommare": ll'arato, fatto sta ca propeto 'a fatica liggata e campe 'e valette pe ssecule 'o scagnanomme 'e "Cullina d&#39;&#39;e vruoccole".

Mo 'o Vommero è na zona 'e casamente ca poco cunserva d&#39;&#39;o passato seculare suio; 'o svilùppo abetatevo suio avette nu granne aumiento a ll'abbiata d&#39;&#39;o 1900 quanno attuorno â Villa Floridiana e vierzo ll'area 'e Castel Sant'Elmo ed 'e San Martino venettero addefecate tante abbetazzione nove, villette d'ô stile tardo Liberty e granne palazze addestenate ê ccrasse àuto-burvese. Tuttavij è ancora pussìbele osservà, viecchie custruzzione sturiche comme, pe essempio, 'a villa d&#39;&#39;o Pontano e n'addefizio antico d&#39;&#39;a duana barbonica, tutt'e ddùje int'o rione Antignano, uno d&#39;&#39;e cchiù pupulare e antiche d&#39;&#39;o Vommero stisso.

Int'o siconno doppoguerra 'o quartiere ha 'ccumminciato a spannerse fin a ngruobbà ll'Arenella vuttannose fin ê pennine d&#39;&#39;a cullina d&#39;'e Camaldule.

'A nova Metropolitana 'e Napule ha cuntribbuito inte l'urdemme anne d'ô Noveciento a arreducere 'o traffico veicula' ca nzerrava 'e vvie ca saglionno â cullina vommarise aunenno lieggio lieggio 'o Vommaro ô Centro Storico e ê quartiere d&#39;&#39;a periferia Nord e'Napule

Cunfina a nord cu 'o rione 'e ll'Arenella, ad ovest cu Soccavo e Forerotta; a sud cu 'o rione Chiaia e ad est cu 'e rione Avvocata e Muntecalvario.

## Monumente e Musee
* Castel Sant'Elmo
* Certosa e Museo 'e San Martino
* Villa Floridiana (int'a ca nc'è 'o Museo d&#39;&#39;e Cceramiche (Museo Nazziunale d&#39;&#39;e Cceramiche Duca di Martina)

Vommaro
Pruvincia 'e Salierno

'A **Pruvincia 'e Salierno** è na pruvincia d&#39;&#39;a Campania. Affacciata a sud-ovest ncopp' 'o Mar Tirreno, cunfina a nord-ovest cu 'a Pruvincia 'e Napule, a nord cu 'a Pruvincia 'e Avellino, e ad est cu 'a Lucania (Pruvincia 'e Putenza).
Scola Siciliana

'A **Scola Siciliana** fuje na scola puèteca ca nascette a Paliermo nfra 'o 1230 e 'o 1250, durante 'o regno 'e **[[Federico II 'e Hohenstaufen]]** 'e Svevia (Federico I 'e Sicilia, 1194-1250), 'o nepote 'e **Barbarossa**, *stupor mundi* (mmaraviglia d' 'o munno).  

'A Scola Siciliana tene na granne mpurtanza dint' 'a storia d' 'a litteratura pecché cu essa, p&#39;&#39;a primma vota, s'ausaje 'o vulgare inte 'a litteratura. Aredetaje 'e ttradizione puèteche **pruvenzale**, affinànnole, pe' sviluppa' 'a primma lengua litteraria taliana.  'A lengua siciliana, ausata dint' â Scola Siciliana d' 'e siciliane e d' 'e nun siciliane, fuje 'a primma lengua scritta d' 'e llengue vulgare latine 'e ll'Italia, capace 'e spiegà cu 'e parole, qualonca emozzione umana.  

L'àutra cosa ùneca 'e sta "scola" è 'o fatto ca cumprennéva nun solo ll'aristucràteche, ma pure jurìste, funziunarie e mpiàte d' 'o regno (vidìte abbascio).  

'A puisìa d' 'a scola è quase sclusivamente d'amore, sequenno 'e mutive dâ puisìa pruvenzale.  Sta scola litteraria appe nu granne nfrusso ncopp' a Dante Alighieri, tanto ch'assaje studiuse chiàmmano 'o ssiciliano comme "pate d' 'a lengua taliana", cu ll'idioma tuscano facenno d' 'a "mamma".

## Prencepale auture
'A Scola Siciliana fuje na scola ricca d' auture; pure Federico II e 'e figlie suje Enzo e Manfredi scrivetteno puisìe.

'E prencepale auture fujeno:
*Jacopo da Lentini
*Cielo d'Alcamo
*Stefano Protonotaro
*Pier delle Vigne
*Rinaldo d'Aquino
*Guido delle Colonne
*Odo delle Colonne
*Giacomino Pugliese
*Jacopo Mostacci
*Mazzeo di Ricco
*Federico II 'e Hohenstaufen
*Enzo 'e Sardegna
*Manfredi 'e Sicilia

## Riferenne
* *Arba Sicula*, Volumi XVI, Numira 1 & 2, Primavera & Autunnu, 1995.

Categurìa:Letteratura
Categurìa:Puesia
Categurìa:Sicilia
Ucchiarone

Ll**'ucchiarone** è 'o cchiù mpurtante strumiento inte mmane de stronumme: int 'o senso sujo cchiù generale, arreccoglie e focalizza 'a radiazzione elettromagneteca. Ll'ucchiarone aumientano 'a grannezza parente 'e ll'oggette, nzieme â lloro lummenusità. Galileo fuje 'o primmo ad ausà n'ucchiarone pe 'e fine stronummece.

Cu 'o termene "ucchiarone" nce se va a dicere generalmiente a n'ucchiarone acchiario, ma se custruiscono ucchiarone pe 'a major pparte de spettro elettromagneteco.

Ll'ucchiarone radio songo antegne radio ca, ô pari de specche 'e ll'ucchiaroni cs fatecano in acchiario, focalizzano 'a radiazzione, amprefecannola, into fuoco giumetreco 'e ll'antegna addò è puosto 'o detector ca arreccoglie 'o signale radio. Songo a vote custruite cu na gratiglia 'e file cunduttore, 'e ca ssegne songo cchiù peccerille da luonghezza 'e ll'onna asservata. Ll'ucchiarone radio songo spisso ausate a cocchie, o int gruppe cchiù nummerose, pe attenè deametre "vertuale" pruporzzionale â luntananza nfra ll'ucchiarrone. 'E gruppe cchiù granne hanno jonto ucchiaroni ncopp'e late apposte da Terra. Chesta tecneca vene mo apprecata pure a ll'ucchiarone acchiarie.

Ll'ucchiarone pe raie X e raie gamma hanno ate prublemme, prencepalmiente pruveniante do fatto ca chisti raie ponno traversà 'o fierro e 'o vrito. Ausano in gennere de specche a forma 'e aniello, messe quase parallele ô fascio 'e lummera ncidente, ca vene speculesse 'e poche grade. 'E specche songo in gennere na sezzione 'e parabola girata.

## Ate pruggette

Categurìa:Astronumia
Categurìa:Strumiente acchialare
Sciorenza

**Sciorenza** (*Firenze* pe taliano) è nu comune 'e 382.775 crestiane, capoluoco da ommonema pruvincia e da reggione Toscana. A chesta pupulazzione se jognono 'e cchiù ca dojecientomila rezidente inte zzone extra-urbane, pe modo ca 'a pupulazzione 'e chella ca putimmo definì ll'area metrupolitana sciorentina ammunta ad otrà miezzo melione 'e crestiane.

Traversata do sciumme Arno (ca into 1966 straripette causanno 'a *lava 'e Sciorenza*, scatascio ca purtette rammaggie nun quantafecabbele ncoppa a tùtto a levello artisteco, otrà â morte 'e 35 pperzone), capitale 'e Italia pe nu mumento curto adoppo ll'aunificazzione 'e ll'Italia (1865-1871) e a luongo sotto 'o pacchero da famiglia de Medici (1434-1494, 1512-1527 e 1530-1737), Sciorenza era int' ll'Europa medievale nu centro cummerciale e fenanzziario mpurtante.

## Ate pruggette
Marisa Laurito

**Marisa Laurito** (Napule 19 'e abbrile 1951) è n'attrice e presentatrice televisiva taliana.

Accuminciaie 'a carriera a fianco 'e Eduardo De Filippo.

In televisione ha faticato a fianco 'e Renzo Arbore dinte a trasmissione comme *Quelli della notte* do 1987 e 'o 1990 presenta Fantastico cu Pippo Baudo.

Partecipa 'o Festival 'e Sanremo 1989 cu 'a canzone *Il babà e una cosa seria*. L'esibizzione ncoppe 'o palcuscenico do triatro Ariston se ricorda cchiù pe vestite 'e sera vuluminose ca pa qualità musicale.

Categurìa:Presentature televisive taliane
Categurìa:Showgirl taliane
Categurìa:Atture taliane
Marco Ferreri

**Marco Ferreri** (Milano, 11 'e maggio 1928 – Parigge, 9 'e maggio 1997) è stato nu reggista, attore e sceneggiatore taliano.

Ferreri fuje famoso assaje pe film ca facette dinte a ll'anne sissanta e anne sittanta. Faticaje cu' parecchie atture canusciute: Marcello Mastroianni, Ugo Tognazzi, Ornella Muti e Gerard Depardieu.

Ma 'a cosa cchiú mpurtante fuje ca 'e film suje fujno carnale e facettero abbedè comme steva cagnanne 'a suggità 'e l'epuca ndustriale.
Santa Filumena

**Santa Filumena 'e Romma** se fiura ca fuje na santa e martire cattolica d&#39;&#39;o quarto seculo.  'A venerazzione suja, pero, accumminciaje 'int' ll'ottuciento, cu na scuperta archeologgeca; subbeto tante miracule fujeno assignate â ntravenzione suja.  'A devuzione suja fuje strummettiata da 'o Santo Jean Vianney, ll'accussiditto Curé d'Ars, chi pure assegnava tante miracule n cchiù â ntravenzione suja.  

Int'ô 1961, pero, Filumena fuje jettata da 'o calannario 'e sante cattoliche, pecché 'e sscuperte  archeologgeche nun fuje cunsiderate na dimustrazzione justa ca na tale martire asisteva propeto. 'O cunto accussì dramatico d&#39;&#39;a vita suja è n'assempio 'e comme 'e sante leggennarie comme Catarenella 'e Lisandria capitavano int'â mitologgia crestiana; 'a storia suja è accezeonale pecché 'a leggenna suja surgeva durante n'ebbroca 'e arfabbetismo jennerale, e accussí 'a spanna 'e 'a numea suja po' essere addimustrava cu 'e ccarte 'e ll'ebbroca.

## 'A Scuperta d&#39;&#39;o Sebburco
Reste umane fuje scummigliate 'o 24 'e màrzo, 1802 'int'â catacomba 'e Santa Priscilla â Via Salaria a Romma.  Cu 'e reste nc'era na cullezione 'e mmautonelle purtanno na scrizione a piezze cu 'e pparole LUMENA PAXTE CUMFI, pparole senza senso int nisciuna lengua canusciuta.  Cheste pparole fuje resituate a leggere PAX TECUM FILUMENA, "Pace cu te, Filumena" pe llatino.  N'assurtimento 'e vase, pure uno ca se dice cunteneva 'o sanghe, fujeno scuperte int' 'o sebburco pure. 

Santa Filumena 'e Romma è 'a santa patrona de Figlie 'e Maria e de cause impossibbile.

Se pô truvà 'a basileca 'e suja a Mugnano d''o Cardinale, de pparte 'e Nola, addù 'o cuorpo sujo fuje spustato 'int'ô 1805.  Lloco nce stanno pure 'e mmautonelle da catacomba.
Licola

**Licola** è na lucalità d&#39;&#39;a pruvincia 'e Napule, spartuta nfra 'e ffrazione Licola Centro e Licola Lido d&#39;&#39;o  comune 'e Puzzuolo e Laco Patria d&#39;&#39;o comune 'e Giugliano in Campania.

Situata nt' 'o litorale dummizio, è spartuta nfra Puzzuolo e Giugliano pe ll'asse nord-sud: 'a parte settentriunale custituisce 'a circuscrizione 'e decientramiento  d&#39;&#39;o Comune 'e Giugliano in Campania denomminata "Licola - Lago Patria".

Licola piglia 'o nomme ra 'o *laco  d&#39;&#39;e follicole*, ca ne accupava anticamente 'a maior pparte  d&#39;&#39;a superffiggie. È, 'e fatto, na fèrza 'e terra, lasco mmerzo nu chilometro e luonga riverze chilometre, arrevuota vierzo 'o mare e ca cupre bona pparte  d&#39;&#39;o luonghissimo litorale dummizio. Grazzie a na abbunna e a pumpe idrovore ca ne levano sempe ll'acqua, è ogge abetata e cunta mmerzo 5.000 crestiane, 'e ca mmerzo 4.000 residente. È sede 'e nummerose stabbelimente balneare e parche juoco acquatece.

Categurìa:Frazzione d"a Campania
Categurìa:Pezzulo
Giovanni Leone

**Giovanni Leone** nascette a Napule 'o 3 'e nuvembre 1908 e criscette a Pumpigliano. Se spusaje cu Vittoria Michitto e facette tre figlie. Se laureaje a legge 'o 1929 e a scienze puliteche 'o 1930.

Nzegnaje dinte Università 'e Messina, Bari, Napule e Romma. Facette a guèrra e s'ammeritaje na gratifica. Era 'o 1944 quanno s'iscrivette 'a Democrazia Cristiana e quanno firnetto 'a guèrra saglietta 'a Camera e partecipaje a fà 'a Custituzzione. Fuje Presirente da Camera 'e Deputate ttre vote (1955, 1958, 1963) e fuje Presidente d'o Consiglio de Meníste do 21 'e giùgno ô 3 'e dicembre 1963 e do 24 'e giùgno a ll'11 'e dicembre 1968. 'O 1967 fuje annumminate Senatore pe tutta 'a vita pe gruosse merite. Fuje annumminate Presidente da Repubbreca 'o 24 'e dicembre 1971 e si dimettette 'o 15 'e giùgno 1978. Murette 'o 9 'e nuvembre 2001.

## Vvoce pariente
*Elezzione Presirente da Repubbreca 1971

## Ati pruggette

## Jonte d'internet
* Sito d o Quirinale

Categurìa:Puliteche taliane
Categurìa:Presiriente d"a Repubbreca Taliana
Bandiera Gialla

**Bandiera gialla** è stata na famosa trasmissione radiofonica da fine 'e ll'anne '60.

Era nu programma ca brillava dinte 'a RAI 'e Ettore Bernabei. All'epoca era una de' trasmissione cchiù sentute da 'e giùvene e chella ca aveva 'o successo cchiù gruosso. Ovviamente esistevano già pure ati trasmissioni radiofoniche, ma Bandiera gialla, nventata 'a Gianni Boncompagni e Renzo Arbore, pigliaie na via diverza da chella 'e ll'ate e rummanette cchiù ncoppe 'o divertimento allèro e scanzunato.

'O nomme pigliaie origgene da chillo da canzone cu 'o stesso titulo, purtata 'o successo in Italia da Gianni Pettenati 'o 1967, e versione taliana 'e *The Pied Piper*, origginale ngrese.

Categurìa:Trasmissione radiofoniche
Religgione

'A **religgione** è viecchia comme 'a mericina. Forze è cchiù viecchia ancora pecché primma ancora 'e curà 'o cuorpo l'ommo s'è addunato do mal 'e ll'anema. 'E tempeste, 'o ffuoco, l'anemale feroce e mmalatie oì regneveno 'e paura 'e l'omme (ma pur 'e ffémmene) teneveno besuogno 'e affidarse a chaccheruno che putesse cunzulà e che facesse crerer che nun erano sule ncopp'â facce da terra addò aveveno avuto 'a sciorta 'e campà.
Jacques Cartier

200px|thumb|Jacques Cartier **Jacques Cartier** (Saint-Malo (Franza), 31 'e dicembre d"o 1491 - 1 'e settembre d"o 1557) fuje nu sploratore franzese.

'O rre de Francia, Frangische I 'e Franza, 'o capetejaje pe ttruvà *certaines îles et pays où l'on dit qu'il se doit trouver grande quantité d'or et autres riches choses* ("cert'ìsule e tterre addò se dice ce stanno oro e àte recchezze a bottafascio"). Dint' 'o 1534 sarpaje 'n cerca 'e nu passaggio 'e punente pe ll'Asia. Isso spluraje na parte 'e chella ch'ogge è Terranova (a partire d"o 10 'e majo 'e chill'anno) e d"e *[[Maritimes]]* canadese e venne a ssapé 'e nu sciummo cchiù a ovest ('o sciummo San Lurenzo) ch'isso credette putesse èssere chillo passaggio a nord-ovest ca se cercava 'o tiempo. Durante sto viaggio sequestaje li duje figlie 'e Capo Donnacona, Domagaya e Taignoagny e s' 'e purtaje cu isso 'n Europa. 

Cartier sarpaje pe nu secunno viaggio 'o 19 'e majo 'e ll'anno appriesso, cu 3 nave, 110 uommene e li guagliune rapute (che fujeno turnate ô pate). Acchianaje 'o sciummo nzino ê villagge Uroni 'e Stadacona (int' 'o punto addò ogge sorge Quebec City) e Hochelaga (Mundreale) addò arrivaje 'o 2 'e ottovre d"o 1535. Venne a sentì 'e na nazzione cchiù a nord, chiammata Saguenay, ca se diceva fosse chjena d'oro e ate tresore.

'O 23 'e majo d"o 1541 partette 'a Saint-Malo p' 'o tierzo viaggio sujo. Sta vota jeva cercanno Saguenay; comm'è gghiè, ancora na vota nun arriscette a gghì aroppo Hochelaga. Doppo nu vierno terrìbbele spennuto 'n Canada, turnaje 'n Franza l'anno appriesso. Cartier spennette 'o riésto d"a vita suja a Saint-Malo e dint' 'a tenuta soja vicina, murette int' 'o 1557.

## Rìggene

'A rìggene 'e st'articulo è Uicchipedia Taliana:

http://it.wikipedia.org/wiki/Jacques_Cartier

Cartier, Jacques
Cartier, Jacques
Mike Bongiorno

**Michael Nicholas Salvatore Bongiorno** (New York City, USA, 26 'e maggio 1924 - Monte Carlo, 8 'e settembre 2009), è stato 'o prìmmo presentatore d&#39;&#39;a televisione Taliana. Venenno a ll'Amereca 'o 1954, appresentaje pe 'a primma vota na trasmissione televisiva in Italia ca fuje Lascia o raddoppia. Trasmissione ca servette p&#39;&#39;a diffusione d&#39;&#39;a televisione.
Lodo Petrucci

'O **Lodo Petrucci** è 'na particulare prucedura burocratica-amministrativa ca, si 'na suggità prufessionistica sportiva fallesce, permette 'e nun perdere 'o patrimonio spurtivo cittadino, obbliganno na suggità nova ca ne vo' eredità 'o passato 'e partì da 'e serie cchiù peccerelle.

'A suggità falluta adda tenè cierti "meriti sportivi", pe' putè permettere l'apertura do lodo*: na permanenza cunzecutiva 'e cinche anne dinte 'e serie prufessionistiche, o puro almeno quinnece anne (pure nun cunzecutive) dinte 'a storia.

O' cuntrario, 'a suggità ca trase nun adda tenè nisciuno laccio cu 'a suggità e cu 'e diriggente viecchie ca è falluta, e adda presentà na serie 'e garanzie ncoppa situazzione economica, dimustranne ca essa è forte e cunzistente.

Si s'appresentano cchiù dumande po stesso titulo, è 'o Commune ca se riserva 'e scegliere quale tra cheste suggità è chella ca è cchiù rappresentativa o tene cchiù merito p' eredità 'a storia spurtiva cittadina.

Grazie 'o *Lodo'', 'a Suggità ca vene ammessa tene deritto a eredità 'o titulo spurtivo da chella falluta, ma accummencie n'ata vota da 'na categoria cchiù peccerella 'e chella guaragnata ncoppo campo, e ca nce spettava spurtivamente si nun fosse succiesso 'o fallimento. 'A suggità nova nun ave in eredità 'o marchio (ca putrarrà essere comunque accattato all'asta do fallimento), né 'e jucature, ca veneno tutte quante svinculate e so' perciò libbere 'e ghì a jucà addò vonno lloro.
Leonardo Vinci

**Leonardo Vinci** (Strongoli o Napule, mmerzo 1690-1696 - Napule, 27 o 28 'e maggio 1730) fuje uno de massime asponiente da scola operisteca napulitana.

## Produzzione e stile
'A produzzione 'e Leonardo Vinci comprende pure opere buffe e serie, oratori, museca sacra, pastecce e cumposizzione strumentale.

Una de caratteresteche da museca 'e Leonardo Vinci è 'a speccata melodiosetà, tratto pe ll'ato tipeco da scola nnapuletana. Inte soie opere teatrale ciò reviene particularmente evidente, pecchè 'a riduzione do contrappunto e ll'essenziale cunsente 'a linea vucale è risaltà.

Categurìa:Cumpositure taliane
Zardegna

'A **Zardegna** (***Sardigna*** o ***Sardinnia*** pe Sardo) è na reggione 'e ll'Italia Isulare 'e 1,6 méliune d'abbitante, cu capoluoco a Cagliari. È cumpretamente atturniata ô Mar Mediterraneo.
Brinnese

**Brinnese** (pe latino *Brundusium*, pe salentino *Brinnisi*) è nu comune 'e 88.611 crestiane, capoluoco 'e ll'omonima pruvincia.

## Pupulazzione
*Pupulazzione censita (migliàra)*

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:600 height:400
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:100
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2011 text:2011

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:9.137
  bar:1871 from:0 till:13.552
  bar:1881 from:0 till:16.618
  bar:1901 from:0 till:23.106
  bar:1911 from:0 till:25.692
  bar:1921 from:0 till:35.440
  bar:1931 from:0 till:39.885
  bar:1936 from:0 till:41.699
  bar:1951 from:0 till:58.313
  bar:1961 from:0 till:70.657
  bar:1971 from:0 till:81.893
  bar:1981 from:0 till:89.786
  bar:1991 from:0 till:95.383
  bar:2001 from:0 till:89.081
  bar:2011 from:0 till:88.812

PlotData=
  bar:1861 at: 9.137 fontsize:S text:9.137 shift:(-10,5)
  bar:1871 at: 13.552 fontsize:S text:13.552 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 16.618 fontsize:S text:16.618 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 23.106 fontsize:S text:23.106 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 25.692 fontsize:S text:25.692 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 35.440 fontsize:S text:35.440 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 39.885 fontsize:S text:39.885 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 41.699 fontsize:S text:41.699 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 58.313 fontsize:S text:58.313 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 70.657 fontsize:S text:70.657 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 81.893 fontsize:S text:81.893 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 89.786 fontsize:S text:89.786 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 95.383 fontsize:S text:95.383 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 89.081 fontsize:S text:89.081 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 88.812 fontsize:S text:88.812 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:fonte ISTAT


## Figliule mpurtante
*San Lurenzo 'e Brinnese, 
*Roger de Flor, abbenturiéro militare

## Gemellagge
* **[[Durazzo]]** - Albania
* **[[Lushnjë]]** - Albania
* **[[Corfù]]** - Grecia
* **[[Patrasso]]** - Grecia
* **[[Karadeniz Ereğli]]** - Turchia
* **[[Zonguldak]]** - Turchia
* **[[Galaţi]]** - Rumania

## Jonte d'Internet
* http://www.brindisiweb.com/
Carcovia

**Carcovia** (pe pulacco ***Kraków***, pe taliano *Cracovia* e pe germanese *Krakau*, nòmme cumpreto *Królewskie Stołeczne Miasto Kraków* - *Cità Reale Capitale 'e Carcovia*) è nu cità d&#39;&#39;a Pulonnia, una d&#39;&#39;e cchiú antiche e estese d&#39;&#39;o Stato.

## Nutarelle


Categurìa:Commune da Pulonnia
'A risa

**'A risa** è na canzona napulitana, scritta e musecata da Berardo Cantalamessa.

'O primmo debutto 'e sta canzona fuje a 'o Teatro Salone Margherita e 'o primmo artista a 'nterpretarla fuje Nicola Maldacea.

Categurìa:'E canzone napulitane
Sicilia

220px|thumb|'A Sicilia
'A **Sicilia** è n'ìsula taliana, ll'isula cchiù gruossa do Mar Mediterraneo.

Si stenne pe 25,708&nbsp;km² 'e suprafiggie e tene  4.994.437 abetante (2013). È 'a cchiù granne reggione 'e ll'Italia e rappresenta nu durecèsemo d"o territorio taliano. 'O nùmmero 'e abetante è 'o tierzo cchiù àuto 'e tutte 'e rreggiune 'e ll'Italia. Ha na denzità 'e pupulazzione 'e 198 abetante pp'ogne km². Palermo è 'a capitale, cu na populazzione 'e quase 700.000 abetante. 'A Sicilia si cumpone 'e 9 pruvincie e ha nu tutale 'e 390 commune d"e quale 199, 'o 51%, hanno meno 'e 5.000 abetante. 'A populazzione rezidente 'inta ste commune cu meno 'e 5.000 abetante rappresenta 'o 10% 'e tutta pupulazione da reggione.
## Pruvincie
* Agrigento
* Caltanissetta
* Catania
* Enna
* Messina
* Palermo
* Ragusa
* Siracusa
* Trapani



## Pruvincie
* Agrigento
* Caltanissetta
* Catania
* Enna
* Messina
* Palermo
* Ragusa
* Siracusa
* Trapani
Totò

**Totò** (Napule, 15 'e frevaro 1898 - Romma, 15 'e abbrile 1967), nomme d'arte d' **Antonio de Curtis** (po' ricanusciuto legalmente cu 'a jonta d' 'e cugnome **Gagliardi Ducas Comneno di Bisanzio**), è stato uno d' 'e cchiù gruosse atture comici 'taliani do Nuveciento, e pure cumpositore 'e canzone e pueta.

## Biugrafia
Nato cu 'o nomme **Antonio Clemente**, dint' 'o "dopoguerra", se facette jognere âti cugnomme p'addeventà **Antonio Griffo Focas Flavio Ducas Comneno Porfirogenito Gagliardi De Curtis di Bisanzio** e se facette assignà 'e titole nobbeliare d': *"[[autezza 'mperiale]]"*, *"[[conte]] [[palatino]]"*, *"[[cavaliero]] do [[sacro Rummano 'mperio]]"*, *"[[esarca]] 'e [[Ravenna]]"*, *"[[duca]] 'e [[Macedonia]] e d' [[Illiria]]"*, *"[[prencepe]] 'e [[Costantinopoli]], 'e [[Cilicia]], 'e [[Tessaglia]], 'e [[Ponte 'e Moldavia]], 'e [[Dardania]] e do [[Peloponneso]]"*, *"conte 'e [[Cipro]] e d'[[Epiro]]"*, *"conte e duca 'e [[Drivasto]] e [[Durazzo]]"*.

'O genio 'e Totò ha truvato spazio dint'a tutt'e genere d' 'o tiatro e d' 'o cinema, cu 97 film, viste 'a tutta ll'Italia.

Dint'a carriera soia, Totò ava recitato nemmola a tant'atture, comme a Peppino De Filippo, Eduardo De Filippo, Mario Castellani, Aldo Fabrizi, e Walter Pidgeon.

## Onorificenze
* Ufficiale dell'Ordine della Corona d'Italia (Regno d'Italia)
* 'O 5 'e abbrile 2017, l'Università re Studi 'e Napule Federico II ha conferito 'a laurea honoris causa a memoria soja in *Discipline della Musica e dello Spettacolo. Storia e Teoria*.

## Puesie

## Nutarelle


## Jonte 'a fore
*www.antoniodecurtis.org

Categurìa:Puete napulitane
Categurìa:Atture napulitane
Plácido Domingo

thumb|right|Plácido Domingo.

**Plácido Domingo** ( Madrid, 21 'e jennaro 1941) -  è nu tenore spagnuole. 

## Album ''Italia ti amo'' ([[2006]])
*Furio Rendine : *[[Vurria]]*
*Stanislao Gastaldon : *[[Musica proibita]]*
*Cesare Andrea Bixio : *[[Mama]]*
*Ernesto Tagliaferri ( Napule,  1889 – Napule, 1937 ) : *[[Nun me scetà]]*
*Lorena Tassinari : *[[Al di là del cielo]]*
*Ernesto De Curtis ( Napule, 1875 – Napule, 1937 ) : *[[Tu ca nun chiagne]]*
*Eldo Di Lazzaro : *[[Chitarra Romana]]*
*Ferdinando Russo ( 1866 - 1927 ) / Emanuele Nutile : *[[Mamma mia che vò sapè]] *
*Rodolfo Falvo : *[[Dicintencello vuje]]*
*Francesco Paolo Tosti ( Napule,  1846 – Napule, 1916 ) : *[[Non t'amo più]]*
*Plácido Domingo Jr. ( nate 1965 ) : *[[Quarant'anni]]*
*Eduardo Di Capua ( Napule, 1865 – Napule, 1917 ) / Alfredo Mazzucchi : *[[Io te vurria vasà|I'te vurria vasà]]*
*Virgilio Panzuti : *[[Mandolinate a sera]]*
*Giuseppe Cioffi : *[['Na sera 'e maggio]]*
*Nicola Valente ( Napule,  1880 – Napule, 1946 ) / Ernesto Tagliaferri ( Napule,  1889 – Napule, 1937 ) : *[[Passione]]*
*Salvatore Cardillo : *Catari, Catari ([[Core 'ngrato]])*

## 'E jonte d’internet
*'O sito ufficiale 'e Plácido Domingo
*Italia ti amo (Deutsche Grammophon)
Chickasaw

'E **Chickasaw** (ca chiammano a lloro stesse *Chikasha*) songo na tribbú nativa mericana (do truonco hoka-sioux), 'o nomme lloro pô vení o 'a "chikasha" ca vô dicere "rebbello" o 'a 'e "descennnente 'e Chiksa", nu perzunaggio mitico ca originaje 'a tribú. Se sparte 'int'a duje gruppe: **Impsaktea** e **Intcukwalipa**. Campavano recenalmente 'int' ô Mississippi e a ll'Alabama settentriunale e 'int' ô Tennessee occidentale, addò se trova 'a cità ca mo se chiamma Memphis. Song' attaccate lenguistecamente ê Choctaw 'e Creek, 'e ll'Alabama 'e ll'ati tribbú muschogeane. Fujeno purtate a Oklahoma pe 'o Sentiero de llacreme dint' a ll'anne 1838 e 1839 nzieme ê Cherokee, ê Choctaw, ê Creek, e ê Seminole, 'e accussì se dicettero 'e Cinche tribbù civile. "Oklahoma" è nu nomme chickasaw, vô dicere "gente rossa".

## Demografia

Ô 1560 nce stevano quase 8000 perzone chickasaw. 'E mmalatie e 'e gguerre 'e facettero scennere a 5000 ô 1600, a 1200 ô 1786, ô 1820 però aumentajeno a 3500 e a 6068 ô 1832. Ô 1900 se cuntajeno 5652 inniane pure, 4600 nire e 650 meticcie; ô 1950 se cuntavano attuorno a 9000 (5350 a ll'Oklahoma) e a â fine 'e ll'anne '90 se cuntajeno 19000 chickasaw. Seconno 'o censimento 'e ll'inniane de State Aunite do 2000, nce stevano 20887 chickasaw pure, 3014 miembre c'attuccano pure a ati ttribbú, 12025 chickasaw c'attuccano a ati ggenimme e 2425 cickasaw 'e ati ttribbú e ate ggenimme. 'Ntotale, nce songo 38351 perzone chickasaw. Seconno 'e ccifre da BIA do 1995, a ll'Ardmore Agency da Reserva Chickasaw, nc'erano 23036 abetante (de 34000 miembre nscritte).

## Costume

Campajeno 'int'a ll'area 'e Memphis, 'o sito centrale lloro, dint' ê casale irregulare granne quanto seje chilometre, fujeno cunnesse nfra 'e lloro cu 160 miglie 'e vie.

Associavano 'e putere supreme ô cièlo, ô sole e ô ffuoco; dicevano ca 'o ddio do sole, **Ababinili**, levaje 'a miezo 'a scuritate e mannaje ll'uommene â terra a piantà 'o ggranone. Ati ddii erano **Hattuk Ishtohcollo**, dio buono, e **Hattuk Ookproose**, dio malamente.

## Voci correlate
*Lengua chickasaw

## Ati pruggette

Categurìa:Native mericane
Categurìa:Antropologgia
Giovanni Capurro

thumb|Giovanni Capurro.
[thumb|'E vierze 'e Giovanni Capurro songhe ausate pe' musecà nu cuofeno 'e canzone napulitane. Ccà sta 'a canzona [Buscia! (canzona)|Buscia!,  fatta 'e uno 'e tante vierze d&#39;'e suoje, musecate p'&#39;a Festa 'e Piererotta.]]
**Giovanni Capurro** (Giuanne Capurro) Napule, 5 'e frevaro 1859 - Città ddò Messico, 18 'e jennaro 1920.

Pueta napulitano, autore 'e paricchie nfra 'e cchiù belle e famose canzone napulitane. Canzone ca hanno fatto 'o giro d&#39;&#39;o munno e fanno parte d&#39;&#39;a storia d&#39;&#39;a canzona napulitana.
'E canzone soje so' state reggistrate ncopp' 'e dische d&#39;&#39;e cchiù mpurtante cantante napulitane e straniere e ancora ogge se senteno p&#39;&#39;a  radio e p 'a televisione.

'E cchiù canusciute so':
*'O sole mio, d&#39;&#39;o 1898 (testo), musecata 'e Eduardo Di Capua - Napule 1865 - Milano 1917
*Totonno 'e Quagliarella d&#39;&#39;o 1919, musecata 'a Francesco Buongiovanni - Napule 1872 - Napule 1940 e pubbrecata d&#39;&#39;a Casa Editrice Ferdinando Bideri 'e Napule,  edizzione Partenopea .
*'O scugnizzo d&#39;&#39;o 1906,  musecata 'a Francesco Buongiovanni - Napule 1872 - Napule 1940 e pubbrecata d&#39;&#39;a Casa Editrice Izzo 'e  Napule.
*Zi' Carulina d&#39;&#39;o 1902,  musecata 'a Francesco Buongiovanni - Napule 1872 - Napule 1940 e pubbrecata d&#39;&#39;a Casa Editrice Ferdinando Bideri 'e Napule.