Stefan Banach

thumb|Nu monumiento a Banach 'n Cracovia.
**Stefan Banach** (Cracovia, Pulonia, 30 'e màrzo 1892 - Lviv, Pulonia/Ukraina, 31 'e aùsto 1945) fuje nu matemateco pulacco, una d'&#39;e perzune cchiù mpurtante int'&#39;a Scola matemateca 'e Lviv a Pulonia nfra 'e duje uerre. Isso era sostanzialmente n'autodidatta int'&#39;a matemateca e 'o ggenio suojo fuje scummogliato accidentalmente 'a Hugo Steinhaus.

Nascette 'a Stefan Greczek e Katarzyna Banach che l'abbanduona a poche juorne d&#39;&#39;a nasceta e fuje crisciuto d'&#39;a nonna materna int' 'o villaggio d'Ostrowsko, a na cinquantina 'e chilometre 'a Cracovia. Ô 1902 frequentaje nu Gymnasium 'e Cracovia int' 'o quale stringette amecezzia cu n'atu futuro prufessore 'e matemateca, Witold Wilkosz; cu isso s'appassionaje 'e maniera esclusiva a 'e prubbreme d&#39;&#39;a matemateca. Nun pensanno â possibiletà 'e na carriera int'a chesta disceplina, int' 'o 1910 se screvette â facurtà 'e ngegneria 'e ll'Univerzità Tecnica 'e Lviv, cità allora pparte 'e ll'Impero Austro-Ungarico. Avennose 'e mantené int'a li studie ch'&#39;e lezione private, se laureaje cu na certa fateca int' 'o 1914. Durante 'a 'uerra, inabile al servezzio miletare a causa d&#39;&#39;a debolezza 'e n'uocchio, faticaje ncopp'â costruzione 'e strare e frequentaje lezione 'e matemateca int'a l'Univerzetà 'e Cracovia, canuscenno forze Stanislaw Zaremba. 

Int' 'o 1916 se verifeca n'episodio cruciale p'&#39;a vita d&#39;'a soja p&#39;'o sviluppo d'&#39;a matemateca 'int'a Pulonia. Hugo Steinhaus passianno a Cracovia d&#39;'e pparte 'e nu pparco, sentenno 'e prununcià 'e pparole *[[misura 'e Lebesgue]]* facette 'a canuscenza 'e duje apprendiste matematece, Stefan Banach e Otto Nikodym; cu loro fa amecezzia e decidono nzieme 'e funnà na società matemateca: sarrà 'a Società matemateca 'e Cracovia nasciuta int' 'o 1919 e addeventarrà int' 'o 1920 'a Società Matemateca Polacca. Ncollaborazione cu Steinhaus, Banach screvette ampressa 'e primme fatiche 'e matemateca, e n'auto livello. Int' 'o 1920 addeventa assestente 'e Lomnicki, int'a l'Univerzità Tecnica 'e Lviv, e cu isso se piglia na qualifeca matemateca cu 'a tesi *Operazione sugli insiemi astratte e loro apprecazione alle equazione integrali*, fatica che assaje crédeno fosse 'o segno d&#39;'a nasceta 'e ll'analisi funzionale. Int' 'o 1922 presso ll'Univerzità Jan Kazimierz 'e Lviv ottiene ll'abiletazione a' 'o nzegnamento d&#39;&#39;a matemateca cu na tesi ncopp'â tiuria d' 'a misura e cu decreto d' 'o Capo dello Stato véne annummenato prufessore straordinario 'e matemateca. Int' 'o 1924 addeventa prufessore univerzitario e nfen'ô 1939 se po' addedecà â recerca matemateca cu mpurtanti risurtate. 

È chesto 'o periodo 'e sciurescenza d&#39;&#39;a Scola matemateca 'e Lviv.

Banach e Steinhaus funnano int' 'o 1929 e aropp cummannano ll'importante giurnale *[[Studia Mathematica]]*.
Int' 'o 1931, Banach e Steinhaus da Lviv e Knaster, Kazimierz Kuratowski, Stefan Mazurkiewicz e Waclaw Sierpinski da Varsavia ncignano 'a collana Mathematical Monographs. 'O primmo volume d&#39;&#39;a collana è 'a *Théorie des opérations linéaires* 'e Banach, traduzione d' 'o 1932 d&#39;'a *Teoria operacji liniowych* scretta int' 'o 1931. Nfra de òper 'e Banach chesta véne considerata 'a cchiù nfluente.

[thumb|'A tomba 'e Banach int'ô [Campusanto 'e Lychakiv, Lviv.]]
Ô schiatto d&#39;&#39;a Siconda uerra munniale Banach è Presidente d&#39;&#39;a Società matemateca Polacca. Lviv véne occupata d'&#39;e truppe sovieteche e rumane nfen'ô 1941 'int' regime de occupazione miletare. Nonostante chesto, a' Banach, membro corrispondente 'e ll'Accaremia d' 'e Scienzie d&#39;&#39;a RSS 'e ll'Ukraina e 'n bbuone rapporte cu divierze matematece 'e ll'Unione Sovieteca, 'n parteculare cu Sobolev e Aleksandrov, véne premmesso 'e se mantené 'a cattedra e 'e fà recerca. Int' 'o 1941 pe' Lviv se sofferette 'a brutale occupazione d&#39;&#39;a Germania nazista; Banach s'accuoncia a campà, alimentanno cu 'o sango suojo 'e perocchie ausate pe fà na recerca ncopp'â febbre tifoide cundotta 'a Rudolf Weigl. 'Int' chest'anne 'a salute soja declina e cuntrae nu cancro 'e pulmone. Int'&#39;o 1944 'e Sovieteci lùvano Lviv ê Teresche e s'&#39;a pigliano p'&#39;a Unione Sovieteca. Banach murette primma 'e se putè rimpatrià int'a Pulonia, e fuje nterrato ô Campusanto 'e Lychakiv.

Banach véne chiammato 'o funnatore 'e ll'analisi funzionale, argomento ncopp'ô quale avviaje na trattazione sestemateca sviluppanno 'e risurtate precedente ncopp&#39;'e equaziune ntegrale 'e Vito Volterra, Eric Ivar Fredholm e David Hilbert. Banach facette pùre mpurtanti contribbute â tiuria d' 'e spazie vetturiale topologece, â tiuria d&#39;&#39;a misura, â tiuria d' 'e nzieme e â tiuria d' 'e polinomme ortogonale.

:«E buone matematece jesceno bbuone a vedé ll'analoggie. &#39;E gruosse matematece jesceno bbuone a vedé ll'analoggie ncopp'&#39;analoggie».
::Pruberbio matemateco ca Stanis&#322;aw Marcin Ulam, n'atu matemateco d&#39;&#39;a Scola matemateca 'e Lviv azzeccaje a Stefan Banach, int'a l'autobiografia soja. 

## Vuce currilate
*Spazio 'e Banach
*Algebra 'e Banach
*Tiurema 'e Banach-Steinhaus
*Tiurema 'e Banach-Alaoglu
*Paradosso 'e Banach-Tarski
*Tiurema 'e Hahn-Banach
*Tiurema d' 'o punto fisso 'e Banach

## Cullegamente sterne
* (en) Biography 'int' MacTutor.
* (fr) Théorie des opérations linéaires testo d' 'o 1932 tradotto 'int' francese 

Categurìa:Matemàtece
Categurìa:Biografie