open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cozolli

**Cōzolli**, ceh chiquihuitl nozo *cochpantli*, atzan in ica malacatl, in canin in cochih ihuan in cateh in tepitoton coconeh in ahmo zan quipiyah yei xihuitl .

[200px|thumb|right|Cozolli. In ihuic [Berthe Morisot.]]

Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Cuitlamatl

**Cuitlāmatl**. Inin tlahtōlli huitz in ihuic āmatl īhuān *cuitlatl*.

200px|thumb|right|Cuitlāmatl.

Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Mimalacatl

**Mimalacatl**, ceh tepozmalacatl. In itoca huitz in ihuic *mitl* ihuan *[[malacatl]]*.

200px|thumb|right|Mimalacatl

## No Xiquitta
* Ācalli
* Tepozcōātl
* Tepozmalacatl
* Tepoztōtōtl
* Tepozmōyōtl
* Omalacatl
* Huaznenqui
* Malacalli
* Momomalacatl

___________________________________________________________________________________________


Neneuhcāyōtl:Mimalacatl
Ahcopechtli

**Ahcopechtli**, **pantlalitl** ihuan **huapalli**. Inin tlahtolli huitz in ihuic *pantli* ihuan *tlalitl*.

In ica in cualo ihuan in tlahcuilolo.

200px|thumb|right|Pantlalitl.

## Toquiliztequitl


Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Pantzin

**Pantzin** ihuan **neucpantzin**. Inin tlahtolli huitz in ihuic in ixcahuilli *papayana*..

In pantzin ca ceh pantzin  camilectic. 

## No Xiquitta
* yoltextli

Neneuhcāyōtl:Tlacualli
Cuitlacalli

**Cuitlacalli**. Inin tlahtōlli huitz in ihuic calliīhuān *cuitlatl*.
thumb|Cuitlacalli

= No Xiquitta =

* **Cuitlacacalli**. Inin tlahtolli huitz in ihuic *cuitlatl*, *cactli* ihuan *calli*. Canah motoca *cacpolli*.

thumb|right|Cuitlacacalli.

thumb|200px|right|Axixcalli

* **Axixcalli**. Inin tlahtolli huitz in ihuic *axixtli* ihuan *calli*.

thumb|right|200px|Ome axixcaxitl.

* **Axixcaxitl**. Inin tlahtolli huitz in ihuic *axixtli* ihuan *caxitl*

thumb|150px|Cuitlaxacalli ipan pantli.

* **Cuitlaxacalli**. Inin tlahtolli huitz in ihuic *cuitlatl* ihuan *xacalli*.

thumb|Ameyalcalli.
* **Ameyalcalli**. Inin tlahtolli huitz in ihuic *[[ameyalli]]*, ihuan *[[calli]]*.

## Toquiliztequitl


Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Sergej Ėjzenštejn

**Sergej Mihajlovič Ejzenštejn** (**Сергей Михайлович Эйзенштейн**) ītōcā Rusia tlācatl īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
* 1925 *[[Stachka]]* (*Cāhualiztli*)
* 1925 *[[Bronenosets Potyomkin]]* (*Yāōyōācalli Potyomkin*)
* 1931 *[[Da zdravstvuyet Meksika!]]* (*Huēiyanemian Mēxihco*)
* 1938 *[[Aleksandr Nevskiĭ]]*

Ėjzenštejn, Sergej
Ėjzenštejn, Sergej
Chancactli

**Chancactli**. Inin tlahtolli huitz in ihuic *chantli* huan *cactli*.  

200px|thumb|right|Calcactli

## No Xiquitta
* cozehuatl
* cihuacactli

## Toquiliztequitl


Neneuhcāyōtl:Cactli
L'Âge d'Or

**L'Âge d'Or** (Franciatlahtōlcopa ***In teōcuitlimmaniatl***) ītōcā cē Francia īxiptlayōlli otlachiuh ipampa Luis Buñuel

Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1930
Carmen Mondragón

**María del Carmen Mondragón Valseca** ahnōzo **Nāhui Ōlīn** ītōcā Mēxihco tlahcuiloh auh xōchicuīcanitl. Cihuāconētl īhuīc cē Manuel Mondragón. Dr. Ātl otēmācac iontetocaitl.

Mondragón, Carmen
Mondragón, Carmen
Amolcaxitl

200px|thumb|right|Amolpechtli in ihuic olli.

thumb|220px|Ixachi amolli in ipan amolpechtli
**Amolpechtli**. Inin tlahtolli huitz in ihuic *[[āmōlli]]* ihuan *pechtli* nozo *[[tlapechtli]]*.   

## Toquiliztequitl


## No Xiquitta
* Amolcontli

Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Caxitl

**Caxitl** . Inin tlamantli atzan ca in ihuic nacamatl ihuan motzacua in ica ceh *tzauctli* nozo *tetzauhcatl*.

Miecpa in caxitl quipiya ixachi  *caxtzauctli*.

thumb|200px|right|Caxitl in ihuic nacamatl.

## No Xiquitta
* Petlacalli

* Huacalli

* Tlacallotl

## Toquiliztequitl


Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Viva Zapata!

**Viva Zapata!** (inglatlahtōlcopa ***¡Huēiyanemian Zapata!***) ītōcā cē Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl īxiptlayōlli xiuhpan 1952. Quitoznequi in Emiliano Zapata nemiliztli.

Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1952
Amapechtli

thumb|220px|right|Amapechtli.
**Amapechtli**. Ceh cacallotl, atzan in tepampa amatlahcuilolli, in itlamaniliz inic quicalaquiz amatlacuilolli, tlaixcopinalli, tepiton amoxtli... inic quihuicaz in ica in amatlacuiliztli.

Oncah amapechtli in ica tlanexilotl ihuan in ahmo ica tlanexilotl, in (tlein) inehuian motzacua ihuan in ahmo (ahzo motzacua in ica in nenepilli ahnozo in ica ceh cuachauhtic tepoxactli). In ica ayohui tlatlapoaliztli ihuan in ahmo ica. Oncah in ihuic iztacamatl, in ihuic kraft amatl, in ihuic tetic kraft amatl... ihuan xiquipilli in ica amapechihtec in ihuic  pepechtic olli (ipampahuic CD, Pendrives...).

## No Xiquitta
* Caxitl

## Toquiliztequitl


Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Tehuilotl

**Tehuilotl**, *chopilotl* nozo *chipilotl*. Ceh tetl in cah in itzintlan in  tlalticpactli. 

In xaltehuilotl ahmo ceh tehuilotl.

In tehuilotl hueli tziliniz, ipampa on oncah in tocaitl *tzilictetl*  in ipampahuic *tehuilotl*.

[thumb|200px|Xochipaliztli in ihuic [texcalli ayamo petztic.]]

## No Xiquitta
* Ixtezcatl
* Ixtehuilotl

## Toquiliztequitl


Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Ixtezcatl

**Ixtezcatl**. Inin tlahtolli huitz in ihuic *[[ixtli]]* ihuan *[[tezcatl]]*.  

200px|thumb|right|Ixtezcatl

## No Xiquitta
* Ixtehuilotl
* Ixtehuilli

Neneuhcāyōtl:Tlaquemitl
Iztac amatl

thumb|200px|right|Ceh izhuatl in ihuic tetehuitl.

**Iztac amatl**. In ica tlapalloh tetehuitl, in huehuetqueh mexihcah quichihuayah tepiton pamitl ipampahuic cequi teoilhuitl.

## No xiquitta
* Amatl
* Nacamatl
* Xonacamatl
* Temacamatl
* Kraft-Amatl
* Ocuilicpa-Amatl

Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Tlacallotl

[200px|thumb|right|Tlacallotl ipampahuic telconalli]**Tlacallotl**, *callotl* nozo *caltontli*.

In tlacallotl ca ceh tepiton caxitl inic quicalaquiz tepiton tlamantli, in iuh telconalli, cauhcaxitl, cozcatl... In ipan in hueyi tlachuihualiztli mihtoa *tlacallotl* ipampahuic mochi in tlein cacallotl: olli, nacamatl, tetehuitl, cuahuitl nozo cuauhhuatzalli,... inic quiquimiloz nozo inic quicalaquiz pahtli, tecontli, acontli, ixtezcatl, popochtli...

## No Xiquitta
* Caxitl

* Petlacalli

* Toptli

* Huacalli

Neneuhcāyōtl:Tlamantli
Teresa Ruiz

**Teresa Ruiz López** (Santiago Mātlatlān, Huāxyacac, Mēxihco; Tlamahtlācōnti 21 1988) ītōcā cē mēxihcatl īxiptlayōllācatl. 

## Tetlauhtilli
* Festival īxīptlayōlmatiliztli d'Amiens, "Viaje redondo", 2009
* Festival mēxihcatl īxīptlayōlmatiliztli Ātemaxac, "Viaje redondo", 2009
* Festival īxīptlayōlmatiliztli Cartagena, "Viaje redondo", 2010
* Īxīptlayōlmatiliztli Mēxihco, "Viaje redondo", 2010
 
## Īxiptlayōliztli
### īxīptlayōlmatiliztli
* *[[Larga Espera]]* (2006) 
* *[[La vida Inmune]]* (2007) 
* *[[Bienvenido Paisano]]* (2007) 
* *[[Bordertown]]* (2008) 
* *[[Viaje Redondo]]* (2009) 
* *[[Tlatelolco]]* (2009) 
* *[[Marcelino Pan y Vino]]* (2010) 
* *[[Las Mujeres de Pancho Villa]]* (2010)
* *[[Mariachi Gringo]]* (2011)
### Huehcaīxīpcaxitl
* *[[Rebelde]]* (2004-2006)  
* *[[Cona de Lobos]]* (2010)
* *[[Bienes Raíces]]* (2010) 
* *[[Revolución]]* (2010) 
* *[[El Encanto del Águila]]* (2011)
  
## 
* Teresa Ruiz achcauhzāzanilli
* IMDB 
*

Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1988
Neneuhcāyōtl:Mēxihcat īxiptlayōllācah
Tacaxtli

thumb|200px|right|Tacaxtli
thumb|200px|Tacaxtli.**Tacaxtli**. Tictocayotia *tacaxtli* on ihuic in icentlamanyo ceh cuahuitl, in ica inelhuayohcauh, in tlein mocahua ipan tlalli in ihcuac in tlacatl quicotona in itetepon. 

## No Xiquitta
* Cuahuitl

Neneuhcāyōtl:Tacaxtli
Ocotelōlco

thumb|Ocotelōlco
**Ocotelōlco** ōcatca cēmeh nāhui Tlaxcallān āltepētl.
## Tlahtoāni
*Cucuitacatl
*Papatotl
*Culhuateyohualminqui
*Acantetehuatecuntli
*Cuitlizcatecuhtotolin
*Xohuatecuhtlimemelec
*Tlacomihuatzin
*Macatzin
*Maxixcatzin (c. 1510)
*Tianquitztlatohuatzin

## Nō xiquitta
*Quiyahuiztlān
*Tepēticpac
*Tizatlān

Neneuhcāyōtl:Tlaxcallān
Xiuhtlacualli

200px|thumb|right|Ixachi xiuhtlacualli.
**Xiuhtlacualli** nozo *quilitl*. In cualoni itlacotonyo ceh xihuitl in ica quiltic ixhuatl. Cequi xiuhtlacualli: elotl, etl, epatzactli, exotl, camohtli, tlalcamohtli, xochicamohtli, cuitlacochi, nohpaltoton, tomatl, tonalchilli, ayohtli, ayoxoxouhcatl, axoiztaquilitl, canauhquilitl, xonacatl, coznacatl...

In cualoni itlacotonyo in xihuitl: izhuatl, nelhuatl, quiyotl, quilyolohtli, xocotl, achtli nozo achelli. 

## No Xiquitta
* Xōchihcualli
* Texachtli
* Xinachtli
* Xinxocotl
* Xōcotl
* Xōchitl

Neneuhcāyōtl:Cuauhtontli
Quiyahuiztlān

thumb|Quiyahuiztlān
**Quiyahuiztlān** ōcatca cēmeh nāhui Tlaxcallān āltepētl.
## Tlahtoāni
*Mizquitl
*Timatecutli
*Taxcayohua
*Coahuatzintecuhtli
*Quuetzahuitzin Zacancatzin
*Iyactzin Teohuatecuhtli
*Citlalpopocatzin (c. 1510)
*Tlalentzin Temilotzin

## Nō xiquitta
*Ocotelōlco
*Tepēticpac
*Tizatlān

Neneuhcāyōtl:Tlaxcallān
Marlon Brando

**Marlon Brando** ītōcā cē tlacetilīllahtohcāyōtēcatl īxiptlayōllācatl.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1951 *[[A Streetcar Named Desire]]* (*Cē tepozohtlamalacatl motōca nectiliztli*)
*1952 *[[Viva Zapata!]]* (*¡Huēiyanemian Zapata!*)
*1961 *[[One-Eyed Jacks]]* (*Īxpitzic Jack*)
*1972 *[[The Godfather]]* (*In Teōyotahtli*)

Brando, Marlon
Brando, Marlon
Tozquitl

In **tozquitl**, cē caquiztli tlachihulo ipampa tlacatl pampa tlahtoa nozo cuica.

Neneuhcāyōtl:Yolizmatiliztli
Tepēticpac

thumb|Tepēticpac
**Tepēticpac** ōcatca cēmeh nāhui Tlaxcallān āltepētl.

## Tlahtoāni
*Culhuateantlicuanez
*Atexacalihuehue
*Patzinteuntli
*Cocotzin
*Teixtlacohuatzin
*Umacatzin
*Tlehuexolotzin (c. 1510)

## Nō xiquitta
*Ocotelōlco
*Quiyahuiztlān
*Tizatlān

Neneuhcāyōtl:Tlaxcallān
Tepētl Ichcātl

**Tepētl Ichcātl** (Caxtillāntlahtōlli: *Cerro de Algodón*). In tletepētl ahciqui tlahtocāyōmeh San José Chināntequilla īhuān Huāxyacac.

## Nō xiquitta
*   
* Mixtepētl

Neneuhcāyōtl:Tepetl ipan Mexihco
Pecados y milagros

**Pecados y milagros**  ītōcā cē yahualtōntli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Mēxihco ipan Tlamahtlācti 18 2011 pīxkalōa Aneiro Taño.

## Cuīcatl

## Tlapōhualiztli

## Tlahtōlcaquiliztilōni


## Tzonhuiliztli calāmpa
* iTunes Music: Lila Downs Pecados y Milagros
* Amazon.com - "Pecados y Milagros" by Lila Downs

Neneuhcāyōtl:2011 Tōnameyocaquizcopīnalōni
World Music

**World Music** ītōcā cē cuīcayōtl neneuhcāyōtl.

## Huēyi rock tlacuīcaliztli īhuān cuīcapixqueh
* Lila Downs
* Susana Harp
* Lorena y Los Alebrijes
* GEO Meneses
* Lorena Vera
* Alejandra Robles

Neneuhcāyōtl:Cuīcayōtl neneuhcāyōtl
Dr. Atl

**Gerardo Murillo** nozo **Dr. Atl**, itoca ce mexihcatl tlahcuiloh huan tlahcuiloni.

Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1875
Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1964
Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahcuilohqueh
Pina Pellicer

**Josefina Yolanda Pellicer López de Llergo** nozo **Pina Pellicer** ītōcā mēxihco īxiptlayōllācatl.

## Tlahtōllōtl
Pellicer otlācat īpan Āltepētl Mēxihco. Itahtli ītōcā César Pellicer Sánchez Mármol, Inantli ītōcā Pilar López de Llergo Caballero. Itlahtli ītōcā xōchicuīcanitl Carlos Pellicer. Iccāuhmeh ītōcā īxiptlayōllācatl Pilar Pellicer auh tepoztlacuiloh   Ana Pellicer.

Itocaitl oān itech Pina Menichelli.

Achtopa īxiptlayōlli   ītōcā *[[One-Eyed Jacks]]* īca Marlon Brando In xiuhpan 1960.

Onomahmicti in xiuhpan 1964, ipampa cuetlaxihuiliztli.
## Īxiptlayōlcāyōtl
***1960** *[[Macario]]*
***1961** *[[One Eyed Jacks]]* (*Īxpitzac Jack*)
***1962** *[[Rogelia]]*
***1962** *[[Días de Otoño]]*
***1965** *[[El Pecador]]* (*In tlahtlacoāni*)

### Huehcaīxipcaxitl
***1963** *The Fugitive*
***1964** *El teatro de Manolo Fábregas*
***1964** *La dama de corazones*
***1964** *[[The Alfred Hitchcock Hour]]*

## Tlahtōlcaquiliztilōni

* Reynol Pérez Vázquez auh Ana Pellicer: *Pina Pellicer. Luz de tristeza (1934–1964)*; México, D.F.: Universidad Nacional Autónoma de México (2006). ISBN 970323075X

Pellicer, Pina
Pellicer, Pina
Huēhueh Xīcohtēncatl

**Huēhueh Xīcohtēncatl** ōcatca  tlahtoāni Tizatlān, cē Tlaxcallān āltepētl.

Neneuhcāyōtl:Tlaxcallān
One-Eyed Jacks

***One-Eyed Jacks*** ītōcā cē Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān īxiptlayōlli otlachiuh ipampa Marlon Brando.

Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1961
Chināntēcatlahtōlli

In **Chināntēcatlahtōlli** (chināntēcatlahtōlli: *Tsa jujmi, juu' jmii, fáh4 jmii42*) ītōca cē tlahtōlli tlein quitlahtlahtoah in chināntēcah. Cē otommanguetlahtōlli cah, tlein motlahtoa Mēxihco. 

Neneuhcāyōtl:Otommanguetlahtōlli
Neneuhcāyōtl:Mēxihco ītlahtōlhuān
Tlāppanēcatlahtōlli

In **Tlāppanēcatlahtōlli** ahnnōzo **Yopihtlahtōlli** (tlāppanēcatlahtōlli: *Me'phaa*) cah īntlahtōl in tlatlācah īntōcā tlāppanēcah ahnozo yopihmeh. Motlahtoa īpan Guerrero īhuān Morelos.

Neneuhcāyōtl:Otommanguetlahtōlli
Neneuhcāyōtl:Mēxihco ītlahtōlhuān
Zoquetlahtolli

In **zoquetlahtōlli** (zoquetlahtōlli: *O'de püt*) cah in ītlahtol in tlatlācah īntōcā zoquemeh. Motlahtoa īpan in tlahtocāyōtl Chiyapan, Huāxyacac, Tabasco īhuān Veracruz.

Neneuhcāyōtl:Mixezoquetlahtolli
The Kinks

**The Kinks** ītōca rock tlacuīcaliztli ōmopēuh ipan xihuitl 1964 ica icnīuhtin Ray auh Dave Davies.

## Yahualtzintli
**Kinks* (1964)
**Kinda Kinks* (1965)
**The Kink Kontroversy* (1965)
**Face to Face* (1966)
**Something Else by The Kinks* (1967)
**The Kinks Are the Village Green Preservation Society* (1968)
**Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire)* (1969)
**Lola Versus Powerman and the Moneygoround, Part One* (1970)
**Percy* (1971)
**Muswell Hillbillies* (1971)
**Everybody's in Show-Biz* (1972)
**Preservation Act 1* (1973)
**Preservation Act 2* (1974)
**Soap Opera* (1975)
**Schoolboys in Disgrace* (1975)
**Sleepwalker* (1977)
**Misfits* (1978)
**Low Budget* (1979)
**Give the People What They Want* (1981)
**State of Confusion* (1983)
**Word of Mouth* (1984)
**Think Visual* (1986)
**UK Jive* (1989)
**Phobia* (1993)

Neneuhcāyōtl:1960s tlacuīcaliztli
Amoxcatlahtolli

In **āmoxcatlahtōlli** (āmoxcatlahtōlli: *Ñoomnda*, *ñonndaa* ahnozo *jñon'ndaa*) cah in ītlahtol in tlatlācah īntōcā āmoxcah. Motlahtoa īpan in tlahtocāyōtl Chiyapan, Huāxyacac, Tabasco īhuān Veracruz.

Neneuhcāyōtl:Otommanguetlahtōlli
Neneuhcāyōtl:Mēxihco ītlahtōlhuān
Trazos

**Trazos** ītōcā cē yahualtzintli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Huāxyacac, Mēxihco ipan Tlachicuazti īhuan 1998 pīxkalōa Paul Cohen.

## Cuīcatl

## Tlahtōlcaquiliztilōni


## Tzonhuiliztli calāmpa
*Lila Downs ''Trazos''
* Lila Downs Discografía de Lila Downs.
* Calificación de Amazon.com

Neneuhcāyōtl:1998 tōnameyocaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
Azuláo: En vivo con Lila Downs

**Azuláo: En vivo con Lila Downs** ītōcā cē yahualtzintli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Huāxyacac Juárez, Mēxihco ipan Tlanāuhti īhuan 1996 pīxkalōa Aneiro Taño.

## Cuīcatl

## Tlahtōlcaquiliztilōni


## Tzonhuiliztli calāmpa
*Lila Downs ''Azuláo''

Neneuhcāyōtl:1996 tōnameyocaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
Árbol de la vida

**'Árbol de la Vida** (mixtecatlahtōlli: *Yutu Tata*, inglatlahtōlli: *Tree of the Life*, nāhuatlahtōlli: *Yōlizcuahuitl*) ītōcā cē yahualtzintli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān, Mēxihco ipan Tlamācuīlti īhuan 2000 pīxkalōa Paul Cohen. Yutu Tata nō iuhqui īcuīcahuan īca mixtēcatlahtōlli īhuōn tzapotēcatlahtōltica.

## Cuīcatl

## Tlapōhualiztli

## Tlahtōlcaquiliztilōni


## Occe neihcuiloliztli
* Página web oficial de Lila Downs
* [Árbol de la vida en CD universe](http://www.cduniverse.com/search/xx/music/pid/1260195/a/Yutu+Tata+Arbol+De+La+Vida+(Tree+Of+Life)..htm)
Ofrenda

**Ofrenda** ītōcā cē yahualtōntli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Mēxihco ipan Tlachicuazti  2 1994 pīxkalōa Paul Cohen.

## Cuīcatl
# "La Sandunga" 
# "La Llorona" 
# "Yucu Yucu Ninu"
# "Ofrenda" 
# "Xquenda" 
# "Canción Mixteca" 
# "Dios nunca muere" 
# "Sabor a Mí" 
# "Pobre Changuita"

## Tlahtōlcaquiliztilōni


## Tzonhuiliztli calāmpa
* Lila Downs "Ofrenda" Lirycs.time

Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
La línea

**La Línea** (inglatlahtōlli: *Border*) ītōcā cē yahualtzintli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān, Mēxihco ipan Tlachicuēiti īhuan 2001 pīxkalōa Paul Cohen, Aneiro Taño ī Lila Downs. Yutu Tata nō iuhqui īcuīcahuan īca inglatlahtōlli, mayatlahtōlli īhuōn tzapotēcatlahtōltica.

## Cuīcatl

## Tlapōhualiztli

## Tlahtōlcaquiliztilōni


## Tzonhuiliztli calāmpa
* Página web oficial de Lila Downs
* Calificación de Amazon.com

Neneuhcāyōtl:2001 tōnameyocaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
Mixtepetl

**Tepētl Mixtlī** ahnōzo **Mixtepētl** (caxtillāntlahtōlli: *Cerro Nube*, tzapotēcatlahtōlli: *Quie Yelaag*). In tletepētl ahciqui tlahtocāyōmeh Miyahuatlān ī Yauhtepēc īhuān Huāxyacac.

## Nō xiquitta
*   
* Tepētl Ichcātl

Neneuhcāyōtl:Tepetl ipan Mexihco
Xicohtencatl Axayacatl

thumb|250px|Xīcohtēncatl Āxāyacatl zoquiteīxīptli
**Xīcohtēncatl Āxāyacatzin** ōcatca Tlaxcallān yāōquizqui, ahzo cē tlacochcalcatl. Huēhueh Xīcohtēncatl conētl, ōtlācat īpan Tizatlān in xiuhpan 1484. Ītōcā mictilo īpan 1521.

Neneuhcāyōtl:Tlaxcaltecah
Mendoza āmoxtli

220px|thumb|Inic cē āmatl in Mendoza āmoxtli

In **Mendoza āmoxtli** cē huehcāuh āmoxtli in mēxihcah ōquichīuhqueh īpan in 1540 xihuitl īpan europanāmatl. Zātēpan in Mēxihco tlālpolōliztli, mēxihcah tlahcuilohqueh ōquihcuilohqueh īca in huehcāuh tlapālaquilli īhuān māchiyōīxiptli iuhquiyōtl. Zātēpan cē caxtiltēcatl tlahcuiloh ōtlacaquiztilīliztlālilih caxtillāntlahtōltica ōquipatlac īhuān ōquimacac occē tlahtōlli yecentetl in ōquimacac in mēxihcah tlahcuilohqueh.

Motēnēhua iuh īpampa in Yancuīc Caxtillān inic cē tlahtohcātēīxiptlatl Antonio de Mendoza quimochīhualtilia, yehhuatl ōtēpachoh īpan 1535 īxquichca 1550, mihualīzquia ic tlamachiztih Carlos I ītechpa in mēxihcah. Ahzo monelhuayōtih īpan miac tzināmoxtli tlein in tlahcuilohqueh ōquincopīnqueh, ahnozo centlamantli ōquinchīuhqueh in mācēhualtin in tlahcuilohqueh.

Neneuhcāyōtl:Mēxihcaāmoxtli
Historia general de las cosas de Nueva España

220px|thumb|Cē āmatl nāhuatlahtōltica īhuān caxtillāntlahtōltica tlāhcuilōlli, in tlapehualiztli āmatlahcuillōlli ītech in ''Historia general...''In **Historia general de las cosas de Nueva España** quihtoznequi **In tāchcauh tlahtōllotl ītechpa in Yancuīc Caxtillān tlamantli**, ītōca cē āmoxtli ōquihcuiloh in San Francisco teōpixqui Bernardino de Sahagún īpan 1540 īhuān 1585 ītzālan in yeh iuh in Mēxihco tlālpolōliztli. Nō motēnehua **Florencia āmoxtli** (caxtillāntlahtōlli: *Códice Florentino*)

Neneuhcāyōtl:Yancuic España
Gioachino Rossini

**Gioachino Rossini** ītōcā Italia cuicapixqui.

Rossini, Gioachino
Rossini, Gioachino
Neneuhcāyōtl:Tlatzohtzonanimeh
Neneuhcāyōtl:Italiatecah
Hiragana

**Hiragana** (平仮名 ahnozo ひらがな ), cēmeh ōme Xapontlahtōlli cequitlahtōlli īmachiyōtlahtōltecpantiliztli.
## Caquiztilizmatiliztli ([[Hepburn tlahcuilōlli]])

## Nō xiquitta
* Xapontlahtōlli
* Katakana
* Kanji

## Tlahtōlcaquiliztilōni


Neneuhcāyōtl:Kana
Rafael Correa

**Rafael Vicente Correa Delgado** (* Guayaquil, 1963 - ) ītōcā Ecuador Tlahtohcātēīxiptla.

Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1963
Pink Floyd

**Pink Floyd** ītōca rock tlacuīcaliztli ōmopēuh ipan xihuitl 1965.

## Yahualtzintli
**The Piper at the Gates of Dawn* (1967)
**A Saucerful of Secrets* (1968)
**Music from the Film More* (1969)
**Ummagumma* (1969)
**Atom Heart Mother* (1970)
**Meddle* (1971)
**Obscured by Clouds* (1972)
**The Dark Side of the Moon* (1973)
**Wish You Were Here* (1975)
**Animals* (1977)
**The Wall* (1979)
**The Final Cut* (1983)
**A Momentary Lapse of Reason* (1987)
**The Division Bell* (1994)

Neneuhcāyōtl:1960s tlacuīcaliztli
Federico Fellini

**Federico Fellini** ītōcā Italia īxīptlayōlizyacānqui auh īxīptlayōlli tlahcuilōni.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1954 *[[La strada]]* (*In ohtli*)
*1957 *[[Le notti di Cabiria]]* (*In Cabiria yohualmeh*)
*1960 *[[La dolce vita]]* (*In tzopēlicyonemiliztli*)
*1963 *[[8½]]*

Fellini, Federico
Fellini, Federico
Guerrero huan Huaxyacac tlalolin ipan 2012

thumb|200px|Guerrero-Huāxyacac tlōlolīniliztli.
In **Guerrero-Huāxyacac tlālolīniliztli īpan 2012** ōtlālolīn īpan ic ēyilhuitl, 20 ic ēyi mētztli 2012 in yōllohco īhuān in huitztlāmpa Mēxihco. Ōnequittac in Āltepētl Mēxihco īhuān ōccequintin āltepētl, īca 7.4 īpan in tlaolīniliztli octacayōtl tamachīuhcāyōtl.

In tlālolīniliztli īpan in Āltepētl Mēxihco, mochi in Āltepēnānyōtl Tlālli in Tlahuelmayān Mēxihco, Xālīxco, Michhuahcān, Chiyapan īhuān in cihuātlāmpa Cuauhtēmallān. In yōllōpni ōmotlālih īpan in municipio Cacahuatepēc, Huāxyacac 20 km tlāpcopa Ōmetepēc, Guerrero īpan 12:02:50 nicān cāhuitl (18:02:50 UTC).

Neneuhcāyōtl:Tlalolin
Toshirō Mifune

**Toshirō Mifune** (三船 敏郎 *Mifune Toshirō*) ītōcā Xapon īxiptlayōllācatl.
## Īxiptlayōlcāyōtl
* 1950 *[[Rashomon]]*
* 1954 *[[Shichinin no Samurai]]* (*Chicōmezamurai*)
* 1954 *[[Miyamoto Musashi]]*
* 1962 *[[Ánimas Trujano (īxiptlayōlli)|Ánimas Trujano]]*

Mifune, Toshirō
Mifune, Toshirō
Ánimas Trujano (īxiptlayōlli)

**Ánimas Trujano** ītōcā cē Mēxihco īxiptlayōlli xiuhpan 1962.

Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1962
Ingmar Bergman

**Ernst** **Ingmar Bergman** ītōcā Suecia īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
* 1957 *[[Det sjunde inseglet]]* (*Inic chicōme tlatzacualoni*)
* 1957 *[[Smultronstället]]* (*Acexocoixtlāhuatl*)
* 1966 *[[Persona]]* 
* 1982 *[[Fanny och Alexander]]* (*Fanny īhuān Alexander*)

Bergman, Ingmar
Bergman, Ingmar
Ismael Rodríguez

**Ismael Rodríguez** ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1948 *[[Nosotros los pobres]]* (*Tehhuān, in icnōmeh*)
*1956 *[[Tizoc (īxiptlayōlli)|Tizoc]]* 
*1961 *[[Ánimas Trujano (īxiptlayōlli)|Ánimas Trujano]]* 
*1963 *[[El hombre de papel]]* (*In tetehuitlācatl*)

Rodríguez, Ismael
Rodríguez, Ismael
Ojo de culebra

**Ojo de Culebra** ītōcā cē yahualtōntli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Mēxihco ipan tlachiucnāuhti 3 2008 pīxkalōa Lila Downs, Paul Cohen īhuan Aneiro Taño.

### Cuīcatl

## Tlapōhualiztli

## Tlahtōlcaquiliztilōni


## Tzonhuiliztli calāmpa
* iTunes Music: Lila Downs "Ojo de Culebra"
* - "Ojo de Culebra" by Lila Downs

Neneuhcāyōtl:2008 tōnameyocaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
Una sangre

**Una Sangre** (inglatlahtōlli: *One Blood*) ītōcā cē yahualtzintli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān, Mēxihco ipan Tlanāuhti īhuan 2001 pīxkalōa Paul Cohen, Celso Duarte ī Lila Downs. Una Sangre nō iuhqui īcuīcahuan īca inglatlahtōlli, michhuahcatlahtōlli īhuōn tzapotēcatlahtōltica.

## Cuīcatl

## Tlapōhualiztli

## Tzonhuiliztli calāmpa
* Página web oficial de Lila Downs
* Calificación de Amazon.com

Neneuhcāyōtl:2004 tōnameyocaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
La cantina

**La Cantina; Entre copa y copa...** ītōcā cē yahualtzintli tōnameyocaquizcopīnalōni mēxihcatl cuīcani Lila Downs kīsa īxpan tēchiankali ipan Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān, Mēxihco ipan tlanāuhti īhuan 2001 pīxkalōa Paul Cohen, Aneiro Taño ī Lila Downs. 

## Cuīcatl

## Tlapōhualiztli

## Tzonhuiliztli calāmpa
* Página web oficial de Lila Downs
* Amazon.com La Cantina de Lila Downs
* Blue Collar Distro Lila Downs: La Cantina CD

Neneuhcāyōtl:2006 tōnameyocaquizcopīnalōni
Neneuhcāyōtl:Lila Downs tōnameyocaquizcopīnalōni
Xalli

thumb|250px|Xālli.

**Xālli**, ce pitzahuac tlalli.

right|thumb|250px|Xālli
thumb|250px|left|Xālli
thumb|250px|Xālli

Neneuhcāyōtl:Tlatilizmatiliztli
Xālnenetl

thumb|250px|Xālnenetl.

**Xālnenetl**, ce tecpatl in ompa Puebla ihuan Tlaxcallan, motenehua caxtillantlahtolcopa xalnene.

Neneuhcāyōtl:Tlatilizmatiliztli
Camilo Cienfuegos

**Camilo Cienfuegos Gorriarán ** ītōcā Cuba yāōquizqui.

Cienfuegos, Camilo
Cienfuegos, Camilo
Neneuhcāyōtl:Cubatecah
Tomin

thumb|200px|Cē mēxihcatl iztāc teōcuitlatl tomīn
In **tomīn** (caxtillāntlahtōlpa: *tomín*, inīn caxtillānarabiatlahtōlpa: *ṯúmn*, 'cē īpan chicuēyi' ītech cē peso ahnozo 'cē real') ahnozo **tlacōhualōni**, tequīzqui tlamantli, yēceh mochipa tzotzonalli tepoztli iuhqui yahualli, motlatequiltia iuh tlapatlaliztli tamachīuhcāyōtl (tlacōhualōni) inic nāhuatillōtl ahnozo ihtic ītlapatiyo iuh tlapōhualiztli centetticah. Nō motēnehua tomīn in īnāhuatilcholōliztli tomīn Tlahtohcāyōpan. In tlamatiliztli tlein tētlamachtia in tomīn motēnēhua Tomīnyōtl.

## Toquiliztequitl


Neneuhcāyōtl:Tequitiliztli
Alfred Hitchcock

**Alfred Hitchcock** ītōcā Inglatlālpan īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1935 *[[The 39 Steps]]* (*In 39 centlcaximeh*)
*1948 *[[Rope]]* (*Mecatl*)
*1960 *[[Psycho]]* (*Yōllopoliuhcayotl*)
*1963 *[[The Birds]]* (*In tōtōmeh*)

Hitchcock, Alfred
Hitchcock, Alfred
Chano Urueta

**Chano Urueta** ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1939 *[[El Signo de la muerte]]* (*In miccanēzcāyōtl*)
*1939 *[[La Noche de los Mayas]]*  (*In mayatecameh yohualli*)
*1940 *[[Los de abajo]]* (*In tlani tlācameh*)
*1942 *[[El Conde de Montecristo]]* (*In Conde itech Montecristo*) 

Urueta, Chano
Urueta, Chano
Roberto Gavaldón

**Roberto Gavaldón** ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1945 *[[La barraca]]* (*In cehualcalli*)
*1953 *[[El niño y la niebla]]* (*In conētl auh in āyauitl*)
*1960 *[[Macario]]* 
*1971 *[[Doña Macabra]]* 

Gavaldón, Roberto
Gavaldón, Roberto
Fernando de Fuentes

**Fernando de Fuentes** ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1933 *[[El prisionero 13]]* (*In mālli 13*)
*1934 *[[El compadre Mendoza]]* (*In compadre Mendoza*)
*1936 *[[Allá en el Rancho Grande]]* (*Nēpa pan huēi calixtlāhuatl*)
*1936 *[[¡Vámonos con Pancho Villa!]]* (*¡Tīhuih īca Pancho Villa!*)

De Fuentes, Fernando
De Fuentes, Fernando
Juan Bustillo Oro

**Juan Bustillo Oro** ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1940 *[[En tiempos de Don Porfirio]]* (*Inoquipan Don Porfirio*)
*1940 *[[Ahí Está El Detalle]]* (*Oncān in tlamantli cah*)
*1944 *[[México de mis recuerdos]]* (*Mēxihco noilnāmiquiliztin*)
*1945 *[[Canaima]]*

Bustillo, Juan
Bustillo, Juan
Alejandro Jodorowsky

**Alejandro Jodorowsky** ītōcā Chile/Francia īxīptlayōlizyacānqui auh tlahcuilōni.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1967 *[[Fando y Lis]]* (*Fando auh Lis*)
*1970 *[[El Topo]]* (*In tozan*)
*1973 *[[The Holy Mountain]]* (*In yēctepētl*)
*1987 *[[Santa Sangre]]* (*Yēqueztli*)

Jodorowsky, Alejandro
Licaonia

300px|thumb|Licaonia īpan Anatolia
**Licaonia** (greciatlahtōlli: Λυκαονία, *Lukaonía*) ōcatca cē tlālli in ihtic Tepitōn Asia. ōcuāxochtih in tlāpcopa  īca Capadocia, in mictlāmpa īca Galacia, in cihuātlāmpa īca Frigia īhuān Pisidia, in huitztlāmpa īca in Taurus tepētl īhuān Cilicia.

## Toquiliztequitl


Neneuhcāyōtl:Turquia
Jean-Luc Godard

**Jean-Luc Godard**, cē Francia/Suecia īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
* 1960 *[[À bout de souffle]]* (*Ociahutinen*)
* 1964 *[[Bande à part]]* (*Ololiuhqui cecni*)
* 1965 *[[Alphaville]]*
* 1965 *[[Pierrot le fou]]* (*Pierrot in yōllopoliuhi*)

Godard, Jean-Luc
Salvador Toscano

**Salvador Toscano** ītōcā inic cē Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1898 *El Zócalo* 
*1899 *[[Don Juan Tenorio]]* 
*1906 *[[Viaje a Yucatán]]* (*Āhuīcyaniliztli Yucatān*)
*1927 *[[Historia completa de la Revolución Mexicana de 1900 a 1927]]* 

Toscano, Salvador
Toscano, Salvador
Neneuhcāyōtl:Xalixcah
Julio Bracho

**Julio Bracho** ītōcā inic cē Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1943 *[[Distinto amanecer]]* (*Ahmō neuhqui tlanēci*)
*1945 *[[Crepúsculo]]* (*Tlapoyāhuac*)
*1951 *[[La ausente]]* (*Ahmō īxpan*)
*1960 *[[La sombra del Caudillo]]* (*In huelīyāōquizqui ecahuīlli*)

Bracho, Julio
Bracho, Julio
Hayao Miyazaki

**Hayao Miyazaki** (宮崎 駿 *Hayao Miyazaki*) ītōcā Xapon īxīptlayōlizyacānqui, tlachīuhqui auh tlayōlītīliztācatl.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1984 *[[Kaze no tani no Naushika]]* (*Nausicaä in ehecaixtlāhuacatl*)
*1988 *[[Tonari no Totoro]]* (*Nocalnahuac, Totoro*)
*1992 *[[Kurenai no buta]]* (*Chīchīlpitzotl*)
*1975 *[[Mononoke Hime]]* (*Cihuāpilli Mononoke*)

## Tlahtōlcaquiliztilōni


Miyazaki, Hayao
Osiris

**Osiris** ītōca cē teōtl ipan Egipto. Ītōca Horus ītahta.

## Nō xiquitta

* Miquiztli

Neneuhcāyōtl:Huēhuehegiptoyōtl
David Wark Griffith

**D. W. Griffith** ītōcā Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl

* 1915 *[[The Birth of a Nation]]* (*In tlācatiyāixualiztli*)
* 1916 *[[Intolerance]]* (*Ahniteixitta*)
* 1921 *[[Orphans of the Storm]]* (*Neehēcanāmictiliztli icnopilmeh*)
* 1930 *[[Abraham Lincoln (Īxiptlayōlli)|Abraham Lincoln]]*

Griffith, D.W.
Griffith, D.W.
Ollin Tonatiuh

**Ollin Tōnatiuh** ītōca cē tonatiuh mēxihcatl teōtl.

Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Neneuhcāyōtl:Tonatiuh
Nanahuatzin

**Nanāhuātzin** ihuan **Nanahuātl** ītōca in mēxihcatl tōnatiuh teōtl.

Nanāhuatl ītōca in tlacatzintli; Tecciztecatl ihuan Méxtli cate yaotl itech.

Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Sabrina (1954)

**Sabrina** ītōcā cē Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl īxiptlayōlli, otlachiuh ipampa Billy Wilder.

Neneuhcāyōtl:Īxiptlayōlli xiuhpan 1954
Mēxihcatl teōtl

Mēxihcatl teotl:

*Cōātlīcue 
*Chalchiuhtlicue - Ātl teōtl
*Chicomecōātl
*Chīmalmā
*Ehecatl - Ehēcatl teōtl
*Huitzilōpōchtli 
*Mayahuel
*Mictlanteuctli īhuan Xōlōtl - Mictlān teōtl
*Nanāhuātzin īhuan Ollin Tōnatiuh - Tōnatiuh teōtl
*Ōmeteōtl
*Panyīal
*Quetzalcōātl
*Tezcatlipoca - Yōhualli teōtl
*Tlāloc
*Xīpe Totēc
*Xōchiquetzal (Ichpōchtli)
*Yacātēuctli
*Zacatzontli

Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Ehēcatl (teōtl)

**Ehecatl** (īhuān **Ecatl**) ītiōca cē ehēcatl mexihcatl teōtl.

## Nō xiquitta

* Quetzalcóatl
* Ehēcatl

Neneuhcāyōtl:Mexicayotl
Huehcapatlahtoliztli ipan Tlaxcalah

thumb|Itlahcamiquiliztli īpan Cholōllān, Tlaxcallān āmoxtli 

In **Historia de Tlaxcala** (caxtillāntlahtōlcopa ***In Tlaxcallān ītlahtōllō***), ītōca cē āmoxtli ōihcuiloh pampa Diego Muñoz Camargo īpan 1585.

## Centlamantiqueh

****Descripción de la ciudad y provincia de Tlaxcala***
****Calendario tlaxcalteca*** (*Tlaxcallān xiuhpōhualli*)
****Códice de tlaxcala*** (*Tlaxcallān āmoxtli*)

Neneuhcāyōtl:Tlaxcalah
Alejandro Galindo

**Alejandro Galindo** otlacat ipan Monterrey in ompa Mexico, yehuatl ce tlamahuizoltequitini.

## No xiquitta
*1941 *[[Ni sangre, ni arena]]*
*1946 *[[Campeón sin corona]]* 
*1954 *[[Los Fernández de Peralvillo]]* 
*1955 *[[Espaldas mojadas]]*

Galindo, Alejandro
Galindo, Alejandro
Kukulkán

**Kukulkán** (*[[Yucatēcatl mayatlahtōlli]]* **K'uk'ulkan** *[[Tzotzillahtōlli]]* **K'uk'ul-chon**)  ītōca cē mayācatl teōtl.

## Nō xiquitta
*Kukulkán teōcalli
*Quetzalcōātl

Neneuhcāyōtl:Mayācatl teōmeh
Rafael Corkidi

**Rafael Corkidi** ītōcā cē Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1975 *[[Auandar Anapu]]* 
*1977 *[[Pafnucio Santo]]* 
*1984 *[[Las lupitas]]* 

Corkidi, Rafael
Corkidi, Rafael
Carlos Velo

**Carlos Velo** ītōcā cē Caxtillān auh Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1956 *[[Torero (īxiptlayōlli)|Torero]]*
*1967 *[[Pedro Páramo (īxiptlayōlli)|Pedro Páramo]]*
*1968 *[[5 de chocolate y 1 de fresa]]* (*Xocolātl mācuīllamantli auh acecexocotl cēntlamantli*)
*1970 *[[Alguien nos quiere matar]]* (*Acah nequi techmictiā*)

Velo, Carlos
Velo, Carlos
Juan Rulfo

Ineltocah**Juan Nepomuceno Carlos Pérez Rulfo Vizcaíno**, ihuan motocaxmati zan quen **Juan Rulfo** oyec ce tlahcuiloh otlacat Mexihco. Oquihcuiloh in amaxtli "Pedro Paramo", cenca tenyoh.

Inin tlahcuiloani tlacatqui ipan ce altepetl Zayollan, Xalixco. Itech Tzapotlan el Grande, tlen naman motocayotia Ciudad Guzmán. 

Zan ome amoxtli tlen tlahuel cualli mopohua "Pedro Páramo" ihuan "El Llano en Llamas". 
Ce achi tlahtolli tlen "Pedro Páramo" nican:

Niahcico Comala ipampa mechilhuihqueh nican itztoya notatah, ce quetl Pedro Páramo, Nonan nechilhuihqui. Ihuan na niyolmelauhqui a nihuallaz zan quemman ya miquiz. "Vine a Comala porque me dijeron que acá vivía mi padre, un tal Pedro Páramo. Mi madre me lo dijo. Y yo le prometí que vendría a verlo en cuanto ella muriera."

Rulfo, Juan
Rulfo, Juan
Rulfo, Juan
Biobío atoyatl

**[[Ātōyātl]] Biobío** ( *Río Biobío*), onohuayān Biobío, Chile.

## Āmoxtiliztli
* Niemeyer, Hans; Cereceda, Pilar (1983). *Geografía de Chile — Tomo VIII: Hidrografía*. 1º edición, Santiago de Chile: Instituto Geográfico Militar.

## Cemtlālticpamātlatl
* Cuenca del río Biobío {es}

Neneuhcāyōtl:Chile īātōya
Cuextecah

**Cuextecah** nozo **cuextecatlacameh** (cuextecatlahtolli: *Téenek*) ce macehualcalpolli huan itztoqueh ipan miac canah ipan tlahtocatipan itech Mexico. Inin tlahtoltlatilantoc huan occe calpolli tlen tlahtoah mayatlahtolli quemeh mayah, quicheh huan pameh, huan icolhuan chantih ipan Cuextecapan quipiyah miac xihuitl ihuan quipiyah miyac xihuitl achtopan cristianohtlacameh. Naman, inin otomih itztoqueh ipan tlalxelolli itech mictlampa Tamaulipas, Tonatih iquizayampa ipan San Luis Potosí huan icalaquitlampa no Veracruz. Zampampa, naman miyac tlen inihhuantin itztoqueh Tamazunchale, Tamuin huan Tamosopo. Tlen quihtoah altepepohuanimeh Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas tlen Mexico, inin población étnica 

## Macehualtlalli
Inin cuextecah naman itztoqueh ipan ce tlalxelolli ipan San Luis Potosí ihuan Veracruz. Nochin inin hueyi Altepetl mocahuah ipan iyolo tlen Mexico tlalli  huan quipiyah nelmiyac miyac tlalli ipan Cuextecapan.

## Tlaquemitl

Ipan cehce hueyi altepetl moyoyonquentiah cihuameh ihuan tlacameh quentzin mopatla quemman oncah totonicayotl:

Inin cotomitl, cihuameh tlen cihuameh tlen chantih ipan Tlahtocayotl Mexico, motlaquehtiah ica ce cueitl zo ce yoyontlailpilli tlen ichcatl zo tlen mantayoyomitl nelhuehueyac ipan coyahuac, quen ce nelcueitl, iztac, chilcoztic, coztic, xoxohuic, ica xoxocpaitl, achilcoztic ihuan nelcoztic; ihuan cotomitl tlen manta zo iztapopelina, mancaxcoton, ica xochitlahtzomalli.

## Toquiliztequitl


Neneuhcāyōtl:Cuextecah
Palomo del Comalito

"**Paolomo del Comalito**" (Inglatlahtōlli nic: "*La Molienda*") ītōcā inic ōme cēmani cuīcatl īpan *[[Pecados y Milagros]]*, yēto yahualtōntli ihuic mēxihcatl cuīcani Lila Downs. Cuīcatl ca xacaloax quemeh cēmani in tlamahtlācti, 2011 xihuitl.

## Cuīcatl
### 10" Cēmani
Tlapōhualli: 886979827226
# "Palomo del Comalito"

### DVD vīdeo tōnameyocaquizcopīnalōni
Tlapōhualli: 886919856828
# "Palomo del Comalito (video)"
# "Palomo del Comalito (en vivo)"

## 
* Cēmani single tlanonotzaliztli īpan iTunes

* Vīdeocuīcatl īpan YouTube
Temazcalli

thumb|250px|Temāzcalli ipan Magliabechiano āmoxtli.
In **temāzcalli**, cē tlazālōlli pampa tema auh tepahtiā. Chīhualō īca tezontli auh tenextli.
Neneuhcāyōtl:Teomatiliztli
Motecuhzoma Ilhuicamina

**Moteuczoma Ilhuicamina**, itoca ce Mexico Tenochtitlan tlahtoani.

Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtoanimeh
Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh
Huitzilihhuitl

**Huītzilihhuitl Tlahtōlzacac ** quihtōznequi ic caxtillantlahtōlli “la pluma de colibrí” huiccopa **huītzilin** ahnōzo **huītzitzilin**, colibrí; **ihhuitl**, pluma. Ōcatca inic ōme hueyi tlahtoāni mexihcatl, in āquin ōtepacholih īpan 1391xihuitl ixquichca 1415xihuitl; Huītzilihhuitl nō ōcatca inic nāhui Acamapichtli īpiltzin, in mexihcah ōquitzonānqueh ca yehhuātl iuh mihtoā in nemiliztlahcuilōlpan tleīca "*ōcatca cē tēlpōchtzin yōlyamānqui, yōlceuhqui auh in yēctlamanitilizeh*".

Ye ihcuāc in Huītzilihhuitl ōmotlahtohcātlālih īpan cemilhuitōnalli 5-cōhuātl īpan ēyi-ācatl xihuitl (1391), tlahpaliuhca ōquichīuh in tēpanahuiliztli huīccopa Morelos īhuān in Estado de México (Cuitlahuac īpan 1393, Cuauhnāhuac īpan 1395, Cuāuhtinchān īpan 1398, Cuaxīmalpan īpan 1404, Āyacapichtla y Cuaxīmilco ipan 1408, Tequezquiac īpan 1413); īpan 1415 xihuitl Huītzilihhuitl ōquicotōn in necepantlahtōlli ītechpa “xōchiyāōyōtl” in tlein ōpeuh  īpan 1376 Chalcopahuīc. Īpan 1392 ōquitlān in nechihchīhualiztli in hueyi teōcalli iuh cencāuh Inicōme Tlamamatlatl (etapa II). Īpan 1403 Huītzilihhuitl Īhuiyānyōtica ōquichīuh in Xiuhmolpīlli (yancuīc tletl ilhuiquīxtiliztli).

Īpan 1414 Tezozomoc in āzcapōtzalcatl tlahtoani quihcaliznequih Tetzcoco in ōtlahtohcat Īxtlīlxōchitl ixquichca 1409, in āquin ōquiyacān cē nehcaliliztli, achto Īxtlīlxōchitl quihuiliā in Cōācuecuenotzin tlālpan in tetzcocah ōpanōqueh ic Chiconāuhtla īhuān Ehēcatepēc auh ātēzcapan ācaltica tēhuilīlōque tlani in tēāchcāuh Tzoacnāhuacātzin. Nenāmiquilizpan ōquīz in Tlācateōtl, mexihca-tepaneca in ītlācatēccauh, in āquin quimahhuīctopēhua in tetzcocaācaltin ixquichca ītēcuācān, in cānin ca ehezzo mochīhualiztli ic īōccāmpaīxti yeceh ahmo tlālpoloāni. Cōācuecuenotzin, iuhqui īpan abril 14, 1415  ōpēuh occē nehcaliliztli, Tzoacnāhuacātzin quimahhuīctopēhua in mexicah auh quīztiyāuh huitztlāmpa iuh ahzico Chalco; Cōācuecuenotzin īpan īohhui  mictlāmpa ōquicalac ic Xīlōtepēc, Cītlaltepēc, Tepotzohtlān auh Cuauhtitlān; auh oquichēhualo ic huēyi tēīlōchtiliztli yeceh cahxiliā in tēpololiztli, ōehcoc ixquichca in tepētl Temācpalco Ītoca, in cānin in ahcōlhuah tepāntlehco Āzcapōtzalco achi ēyixiuhtica. Īnoquīpan inin nechīhualiztli in Huītzilihhuitl zan cē tlacxipanhuiāni ītloc in huēliyōtl tepanēcatl, ca yehhuātzin ōmomiquilih īpan 1415 ahnōzo 1417.

## Tlahtolcaquiliztiloni


Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1415
Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtoanimeh
Anime necentlālīliztli

thumb|150px|Calān in necentlāliāyān in Anime Expo 2004.
In **anime necentlālīliztli**, quichīhua tlācah tlein quinhuelittah īhuān tēquimachītia in anime, in manga īhuān in Xapon nenayōtl. 

## Nō xiquitta
*manga
*anime

Neneuhcāyōtl:Anime
Tizoc

**Tizoc**, ahnozo **Tīzoc Chālchiuhtlatona**, ītōcā cē Mēxihco Tenōchtitlan tlahtoāni.

Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtoanimeh
Macuahuitl

300px|miniaturadeimagen|Mācuahuitl ōtlapoloh īpan cē tlachinoliztli īpan In Real Armería de Madrid, 1884
**Māccuahuitl** (caxtillāntlahtōlcopa: *arma de obsidiana y madera de las aztecas*),  in itoca huitz in ihuic *mācuā* ihuan *[[cuahuitl]]*.

## No Xiquitta
* Katana (Xapontepozmacuahuitl)
* Tepozmācuahuitl

Neneuhcāyōtl:Yaoyotl
Neneuhcāyōtl:Tlamantli
María Félix

**María Félix** ītōcā cē Mēxihcatl īxiptlayōllācatl.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1943 *[[Doña Bárbara]]*
*1947 *[[Río Escondido]]* (*Tlātlātilatōyātl*)
*1954 *[[French Cancan]]* (*Francia Cancan*)
*1956 *[[Tizoc (īxiptlayōlli)|Tizoc]]*

Félix, María
Félix, María
Neneuhcāyōtl:Sonoratecah
Huipilli

**Huipilli** (caxtillahtolli: "huipil") notoca cihuatlaquemitl jipil ipan icuitlapilcopa tlalli ailhuicac in Yucatan tlahtohcayotl, inin ce tlaque nozo tilma tachichiuh aca tanemililchihualiz tlapalyo tlein yetoqueh tlaitzomalme. tlaque tlen iminaxca itech macehualtin uan tlayezneloni ipan Guatamala, Tenochtita uan Centroamerica.

## Tlaixcopinalli

File:XochisWeavers29.JPG|
File:La mujer del huipil.jpg|


## No xiquitta
*Tlaquemitl

## Toquiliztequitl


## Occe necuazaloliztli

Neneuhcāyōtl:Tlaquentli
Juan Velázquez Tlacotzin

**Juan Velázquez Tlacotzin** ahnozo **Diego Velázquez Tlacotzin** ītōcā Cuāuhtēmoc cihuācōātl. In xiuhpan 1525 Hernán Cortés tiquitlahtocātlali Mēxihco Tenōchtitlan Tlahtoāni.

Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1526
Neneuhcāyōtl:Altepemexicah
Diego de Alvarado Huanitzin

Don **Diego de Alvarado Huanitzin** nozo **Panitzin**, ītōcā cē Ehēcatepēc Tlahtoāni, zātēpan, Mēxihco Tenōchtitlan Tlahtoāni.

Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1541
Neneuhcāyōtl:Nahuatlacah
José Manuel Martínez de Navarrete

**José Manuel Martínez de Navarrete** ītōcā Yancuīc Caxtillān xōchicuīcanitl.

Martínez de Navarrete, José Manuel
Martínez de Navarrete, José Manuel
José Joaquín Fernández de Lizardi

**José Manuel Martínez de Navarrete** ītōcā Yancuīc Caxtillān āmatlahcuilo.

Fernández de Lizardi, José Joaquín
Fernández de Lizardi, José Joaquín
Diego de San Francisco Tehuetzquititzin

Don **Diego de San Francisco Tehuetzquititzin**  ītōcā cē Mēxihco Tenōchtitlan Tlahtoāni auh San Juan Tenochtitlan gobernador.

Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1554
Neneuhcāyōtl:Nahuatlacah
Andrés de Tapia Motelchiuh

**Andrés de Tapia Motelchiuh** ītōcā cē mēxihcatl mācēhualli. In xiuhpan 1526, Hernán Cortés tiquitlahtocātlali Mēxihco Tenōchtitlan Cuauhtlahtoani.

Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1530
Pablo Xochiquentzin

**Pablo Xochiquentzin** ītōcā cē mēxihcatl mācēhualli auh Mēxihco Tenōchtitlan Cuauhtlahtoani in xiuhpan 1530.

Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1536
Neneuhcāyōtl:Altepemexicah
Cajeme (Yaqui)

**Cajeme** (Yaquitlahtōlli: *Kahe'eme*), ahnōzo **José María Bonifacio Leiva Perez**, ītōcā cē yaqui cacique. Ōyāōtlac īpan in Yaqui yāōyōtl.

Cajeme
Cajeme
José Guadalupe Posada

**José Guadalupe Posada** ītōcā cē Mēxihco tlatilanani auh tlahcuiloh.
thumb|''La Catrina''

Posada, José Guadalupe
Posada, José Guadalupe
Tilmahtli

[thumb|350px|right|In [māxtlatl (a) , in **tilmahtli** (b, c, d, e).]]

In **tilmahtli**, cē oquichquēmitl. Chīhua ica āyātl.

## Juan Diego tilmahtli

Ōpan in Catolicismo Romano, in xiuhpan 1531, īpan Juan Diego Cuāuhtlahtoātzin tilmahtli; ōīxnez in Guadalupe Ichpōchtli īxiptli.

Neneuhcāyōtl:Oquichtlaquemitl
Francisco Javier Alegre

**Francisco Javier Alegre** ītōca cē jesuita teopixqui, quinahuaitoa auh tlahtollopoani.

Alegre, Francisco Javier
Alegre, Francisco Javier
Felipe de Jesús

**Felipe de Jesús** ītōcā cē Yancuīc Caxtillān teōpixqui. cēmeh in *Cēmpōhualchicuacē Xapon īnmiquiztlaneltilianih*.

## Tlahtōlcaquiliztilōni


Neneuhcāyōtl:Catolicismo Romano
Neneuhcāyōtl:Ōtlācatqueh xiuhpan 1572
Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1597
Ignacio Manuel Altamirano

**Ignacio Manuel Altamirano** ītoca ce Mexihco amatlahcuilo, otlacat ipan Textlah, Guerrero tlahtohcayotl ipan Mexihcopa.

## Oc no xiquitta

Altamirano, Ignacio Manuel
Altamirano, Ignacio Manuel
Tangáxoan Tzíntzicha

**Tangáxoan Tzíntzicha**, ītōcā cē Michhuahcān cāltzontzin.

Neneuhcāyōtl:Ōmicqueh xiuhpan 1529
Jubrān Khalīl Jubrān

**Jubrān Khalīl Jubrān**, ahnozo **Gibran Jalil Gibran** ītōca cē Libano āmatlahcuilo īhuān xōchicuīcatiani.

Khalīl Jubrān
Khalīl Jubrān
Dante Alighieri

**Dante Alighieri** ītōca cē Italia huēi xōchicuīcatiani.

Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1265
Neneuhcāyōtl:Omicqueh xiuhpan 1321
Roman Polanski

**Roman Polanski** cē Polonia/Francia īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
* 1962 *[[Nóz w wodzie]]* (*Āpan tlatecōni*)
* 1965 *[[Repulsion]]* (*Tlaihializtli*)
* 1968 *[[Rosemary's Baby]]* (*Rosemary conētl*)
* 2002 *[[The Pianist]]* (*In pianotini*)

Polanski, Roman
Platon

**Platon** greciatlahtolcopa *Πλάτων*) itoca hueyi tlazohmatiliztlācatl otlacat Grecia.

## No xiquitta
* Aristoteles
* Socrates

Neneuhcāyōtl:-427 tlācatiliztli
Costa-Gavras

**Costa-Gavras** nozo **Konstantinos Gavras** ītōcā cē Grecia īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
* 1969 *[[Z (Īxiptlayōlli)|Z]]* 
* 1972 *[[État de siège]]* (*Oquicheuhyetzticah*)
* 1982 *[[Missing]]* (*Polihuini*)
* 2002 *[[Amen]]*

Gavras, Costa
Paul Verhoeven

**Paul Verhoeven**, cē Tlanitlālpan īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
* 1977 *[[Soldaat van Oranje]]* (*Oranje Tlatlequiquizhuiāni*)
* 1983 *[[De vierde man]]* (*Inīc nāhui tlācatl*)
* 1987 *[[RoboCop]]*
* 2006 *[[Zwartboek]]* (*Tlīltiāmoxtli*)

Verhoeven, Paul
Ishirō Honda

**Ishirō Honda** (本多 猪四郎 *Honda Ishirō*) ītōcā cē xapontlācatl īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1954 *[[Godzilla (1954 film)|Godzilla]]*
*1955 *[[Half Human]]*
*1956 *[[Godzilla, King of the Monsters]]*
*1956 *[[Rodan (film)|Rodan]]* (*Radon, in ilhuicatl quinametēcuanī*)
*1957 *[[The Mysterians]]*
*1958 *[[The H-Man]]*
*1958 *[[Varan the Unbelievable]]*
*1959 *[[Battle in Outer Space]]*
*1960 *[[The Human Vapor]]*
*1961 *[[Mothra (1961 film)|Mothra]]* 
*1962 *[[Gorath]]*
*1962 *[[King Kong vs. Godzilla]]*
*1962 *[[Matango]]*
*1963 *[[Atragon]]*
*1964 *[[Mothra vs. Godzilla]]*
*1964 *[[Dogora, the Space Monster]]*
*1964 *[[Ghidorah, the Three-Headed Monster]]* 
*1965 *[[Frankenstein Conquers the World]]*
*1965 *[[Invasion of Astro-Monster]]*
*1966 *[[War of the Gargantuas]]*
*1967 *[[King Kong Escapes]]* 
*1968 *[[Destroy All Monsters]]*
*1969 *[[All Monsters Attack]]*
*1969 *[[Latitude Zero (film)|Latitude Zero]]*
*1970 *[[Space Amoeba]]* 
*1975 *[[Terror of Mechagodzilla]]* 
*1990 *[[Yume]]* (*Cochittaliztin*) (ica Akira Kurosawa)

Honda, Ishirō
Honda, Ishirō
Germán Valdés

**Germán Valdés** ahnozo **Tin Tan** ītōcā cē Mēxihcatl īxiptlayōllācatl auh cuīcani.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1949 *[[Calabacitas tiernas]]* (*Yamaztiayohtontli*)
*1950 *[[El rey del barrio]]* (*In huēyitlahtoācalpōlli*)
*1953 *[[El vagabundo]]* (*In nehnenqui*)

Valdés, Germán
Valdés, Germán
Universidad Niccolò Cusano

**Universidad Niccolò Cusano** (*Università degli Studi Niccolò Cusano*) nozo **UNICUSANO** ītōcā in huēyi telpōchcalli Roma, Italia ōquichīuh īpan 2006.

## Tlahtōlcaquiliztilōni


## Cemtlālticpamātlatl
* Universidad Niccolò Cusano

Neneuhcāyōtl:Tlamachtiliztli ipan Italia
William Wyler

**William Wyler** ītōcā Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl īxīptlayōlizyacānqui auh tlahcuilōni.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1936 *[[Dodsworth]]*
*1946 *[[The Best Years of Our Lives]]* (*In achicualtin tonemiliztli xihuitin*)
*1953 *[[Roman Holiday]]* (*Roma nehnemiliztli*)
*1959 *[[Ben-Hur]]*

Wyler, William
Wyler, William
Takeshi Kitano

**Takeshi Kitano** (北野 武 *Kitano Takeshi*) ītōcā cē xapontlācatl īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1993 *[[Sonachine]]*
*1997 *[[Hana-bi]]* (*Xōchitletl*)
*1999 *[[Kikujirō no natsu]]* (*Kikujiro xōpan*)
*2002 *[[Dōruzu]]* (*Nenetin*) 

Kitano, Takeshi
Noé Hernández

**Noé Hernández Valentin** ītōcā cē Mēxihco tonacayōhuapāhuani. Īpan Sydney 2000 Olimpiayōtl, ōahcoquiz cē iztāteōcuitlacōzcatl.

Hernández, Noé
Hernández, Noé
Juan Ibáñez

**Juan Ibáñez** ītōcā cē Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui auh teatro teyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1967 *[[Los caifanes]]*
*1971 *[[La generala]]* 
*1971 *[[La muerte viviente]]* (*In yōyoli miquiztli*) īca  Jack Hill
*1978 *[[Divinas palabras]]* (*Teōtlahtōltin*)

Ibáñez, Juan
Ibáñez, Juan
Rogelio A. González

**Rogelio A. González** ītōcā Mēxihco īxīptlayōlizyacānqui.

## Īxiptlayōlcāyōtl
*1954 *[[El mil amores]]* (*In ōntzontli mahtlācpōhualli	tlazohtlaliztin*)
*1955 *[[Escuela de vagabundos]]* (*Nehnenquinēmachtilcalli*)
*1960 *[[El esqueleto de la señora Morales]]* (*In señora Morales miquiztetl*)
*1981 *[[D.F./Distrito Federal]]* 

González, Rogelio A
González, Rogelio A
Neneuhcāyōtl:Yancuic leóntecah
Watson

In takat kuali mo uikaya iuan Sherlock Holmes itech in amatajkuilol tein ki chuijchui in Sir Arthur Conan Doyle, tein i ki nika ixtesik itech in amatjkuilol mo notsaya Estudio Escarlata, ki teixmatiltij itech in xiuit 1887.

NI NEMILIS

I tech ni amatajkuilol tein Doyle, amo semi tajtouaya tein Dr. Watson, sayo mo matik keman yolik itech 7 tein mesti Agosto tein xiuit 1852.
Ni tatuan  katka Henry Watson tein yolik itech in altepet Hampshire uan y nan mo notsaya Ella Mackenzie, ni ikniuj katka Henry Jr. tein   kijtoua mikik keman mo iuintik itech in xiuit 1888. 
Ni tatuan tein Watson, ki piayaj tomin, uan nochimej kin ixmatiaj uan kin takachiuayan. I nan tein Watson mikik keman katka pilkonet uan i tat mo chanpatak kampa in ueyialtepet Australia iuan ni ome pipilmej. Panokej miak xiujmej ua mo kepak kampa Inglaterra.
I tech 1872 ki peualtij ni nemachtilis ua mo chiuaskia tapajtijke itech kalnemachtiloyan tein kiliaj Univesidad tein Londres, uan matamik ni nemachtilis in xiuit 1878. Ki sentokak ni nemachtilis itech Netley, mo nekia maj mo maxtis ompa takan ki nekia kalakis kemej tapajtijke itech tein koyotajtol kilia Ejército.

Mo sentali kemej tapajtijke itech Ejército iuan 5o regimiento de fusileros de Northumberland. In yetoya itech India, uan keman Watson ejkok in nika,  mo peualtij in tateuilis tein nan kismatij kemej Segunda Guerra Anglo-afgana,  ompa yajki iuan ni min tekitikniuan. Itech tateuilis tein mmo notsa Maiwand yetoya iuan tateuinij Berkshire, uan ki kokojke  itech ni opochmai, yejika  uan sepa mo kepak itech Inglaterra, keman no ki kiuik in kokolis tein mo notsa Tifus.
Nmeik tech Inglaterra miak xiujmej uan keman amo ki piayaok tomin sepa mo kalpatak itech 1881, yeijka ki ixmatk in Sherlock Holmes, in  takat kitato seki kalmej tein amo ki patiyojkisaskia, katka ni achka in nano Hudson uan yetoya itech 221 B tein Baker Street. Uan kin ixmatiltij in takat tein mo notsaya Stamford, tein n Watson ki ixmatij keman panok kampa kaltapajtoloyan  St. Bartholomew's  keman mo maxtiaya. Satepan yajki kampa Estados Unidos itech 1884 uan ompa ki ixmatik ni siuauj Constance Adams, te in uan mo namijtik uan satepan mo kepak kampa Inglaterra itech in xiuit 1886 uan ni siuat mikik itech 1887.
Sepa mo namiktik  iuan Mary Morstan uan in ni siauuj miik itech 1892 uan sepa mo namijtik itech 1902.

TONI KI CHIUJ ITECH AMATAJKUILOL TEIN KILIA NOVELA
In takat Watson, amo saya mo uikaya iuan Holmes, no tajtouaya,  uan ki piaya tekit tein koyotajtoll kilia narrador.

Neneuhcāyōtl:Masewaltajtol (azz)