Utahnahuatlahtolli

In **utahnahuatlahtōlli** ahnozo **utoāztēcatlahtōlli** quichīhuah cē tlahtōlli cenyeliztli huel mani Ixachitlān mictlāmpa, īca 2,000,000 tlahtohqueh. Īnelhuayo tlatēctli īpan cequi in huitztlāncihuātlāmpa in Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl ahnozo in mictlāntlāpcopa in Mēxihco, in īmaniliztli īpampa in tlahtohqueh huēyi īnnehnemiliz huehcāuh Ānāhuaccopahuīc tlālli. In tāchcāuh tlahtōlli īpan in Mēxihcatlahtohcāyōtl, in tāchcāuh in Ixachitlān Mictlāmpa, ōcatca in nāhuatlahtōlli cē yutanāhuatlahtōlli.

In tōcāitl *utoātēcatlahtōlli* neahcualihtolo, īpampa in tōcāitl *uto* ahmocualli ca ītech in *Yūtā* tlācatiyān, īhuān in *āztēcatl* ahmocualli ca ītech in *nāhuatlahtōlli*, Ic in tlein mocemīxnāhuatia in cualli tōcāitl *yutanāhuatlahtōlli*.

## Neneuhcatiliztli

Īpan in yutanāhuatlahtōlli onca cequintin ēpōhualli yutanāhuatlahtōlli, āxcān nemi zanyoh ocachi cequi cēmpōhualli. Motlahtoa īpan Mēxihco, Cōzcatlān, Cuauhtēmallān, Nicānāhuac īhuān Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl.

### Tlahtec Neneuhcatiliztli

Ītechpa in tlahtec neneuhcatiliztli in yutanāhuacenyeliztli mīximatcaitta ōne huēyi xeliuhcāyōtl: mictlāmpa (in yuta ahnozo xoxone tlaolōlōlli) īhuān occē huitztlāmpa (Sonora ahnozo mēxihcatl tlaolōlōlli). Cequi huitztlāmpa tlahtōlli motlahtoa īpan in Ānāhuac īhuān in mictlāmpa Mēxihco, inoc in mictlāmpa motlahtoa īpan in Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl. In mochi inīn cenyeliztli  mochīhua īca chicuēyi tlalōlōlli, nāhui īpan in xoxonexeliuhcāyōtl īhuān nāhui īpan in sonoraxeliuhcāyōtl. In huehcāuh nāhuaxeliuhcāyōtl, āxcān tlachīhua cē tlanitlalōlōlli īpan in sonoraxeliuhcāyōtl.

750px|In cuahuitl Yutanāhuatlahtōlli

[200px|thumb|right|Yutanāhuatlahtōlli, [Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl]]
* **Yuta** ahnozo **xoxoni xeliuhcāyōtl**, motlahtoa īpan Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl, ca: 
** *[[Numitlahtōlli|Numi panixeliuhcāyōtl]]*:
*** Cihuātlāmpa Numi, quipiya in monotlahtōlli īhuān in mictlāmpa paiutetlahtōlli.
*** Tlahco Numi, quipiya in xoxonitlahtōlli, in timbixatlahtōlli (koso, timbisha) īhuān in comanchetlahtōlli.
*** Huitztlāmpa Numi, quipiya in huitztlāmpa paiutetlahtōlli (ute, chemehuevi) y el kawaiisutlahtōlli. 
** *Tübatulabal*, īcēntlahtōlli in pakānillahtōlli. 
** *takic panixeliuhcāyōtl * ahnozo *huitztlāmpa California*, quipiya in tlaolōlōlli:
*** Serrano-Gabriel, quipiya in serranotlahtōlli īhuān in micquitlahtōlli kinatemuktlahtōlli īhuān in gabriellahtōlli.
*** Cupano-Luis, quipiya in luistlahtōlli, in cahuillatlahtōlli īhuān in Kuupangaxwichentlahtōlli.
** *Hopi*, īcēntlahtōlli in āxcān hopitlahtōlli.
[200px|thumb|right|Yutanāhuatlahtōlli: [Mēxihco]]
* In tlāhtōlli īpan  **sonora xeliuhcāyōtl** ahnozo **mēxihcatl xeliuhcāyōtl** ca:
** *Pimatepēhuah panixeliuhcāyōtl*, quipiya in o'odhantlahtōlli ahnozo tlani pima, in tēpēhuanitlahtōlli huitztlāmpa īhuān mictlāmpa, īhuān in tepēcatlahtōlli (micqui). 
** *Rarámuri-cáhita panixeliuhcāyōtl* quipiya: 
*** Rarámuri-huarijío, quipiya in rarámuritlahtōlli īhuān in huarijíotlahtōlli.
*** Tubar, tubartlahtōlli.
*** Cáhita, quipiya in el yorentlahtōlli, in yohentlahtōlli īhuān cáhitatlahtōlli
*** Ópataeudeve, quipiya in micquitlahtōlli ópatatlahtōlli, eudevetlahtōlli (dohema, jova o heve).
** *naáyaritehutzol panixeliuhcāyōtl* ahnozo *naayarite panixeliuhcāyōtl* quipiya in naáyaritetlahtōlli īhuān in huitzollahtōlli. 
** *nāhuatl panixeliuhcāyōtl* quipiya in nāhuatlahtōlli, pīpillahtōlli īhuān in micqui pochotēcatlahtōlli.

## Neneuhquitlahtōlli īpan in yutanāhuatlahtōlli

Tlani moittaltia cequi neneuhquitlahtōlli (cognados) tēpōhualāmatl yutanāhuatlahtōlli ītzalan:

## Tlatenehualiztli


Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli