open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پروتستان

**پروتستان**  اتا مذهبی جنبش بی‌یه که مسیحیت دله سه‌تا اصلی مذهب جه هسته. مارتین لوتر این مذهب ره بساته چون روم کاتولیک کلیسا کارهایی کرده که ونجه مخالف بی‌یه. پروتستان معنی  «اعتراض» هسته و وشون پاپ په‌روو نیینه. مارتین لوتر گته مردم ونه شه زوون جا خدا ره دعا هکنن و انجیل ره لاتین جا وردگاردنی‌یه. اروپای مسیحیون که قدیم‌ته گرد کاتولیک بینه، د چله بینه و بعضی‌شون پروتستان په بوردنه. 

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:مسیحیت
بنددمتی

**بَندْدَمِتی** یا **بند** یا **ون** یا **تلرز** یا **تله گز** یتا جاندار هسه بئو رجه دله قرار گیرنه.
بنددمتی مازرون دله زیاد دره. له هاکردن یا فشار بیاردن حشره باعث وونه یتا ماده ترشح هاکنه و باعث ابجاد التهاب پوسه سر وونه.

## منابع

* T.M. Willson, P. Kocienski, K. Jarowicki, A. Faller, K. Isaac, S.F. Campbell and J. Bordner, Studies Related to the Synthesis of Pederin. Part 1. Synthesis of Ethyl Pederate and Benzoylselenopederic Acid. , Tetrahedron, ۴۶، ۱۹۹۰، ۱۷۵۷.
* T.M. Willson, P. Kocienski, K. Jarowicki, A. Faller, K. Isaac and P.M. Hitchcock, Studies Related to the Synthesis of Pederin. Part 2. Synthesis of Pederol Dibenzoate and Benzoylpedamide. , Tetrahedron, ۴۶، ۱۹۹۰، ۱۷۶۷.
* P. Kocienski, K. Jarowicki, S. Marczak and T.M. Willson, Three and a Half Approaches to the Synthesis of Pederin, in Strategies and Tactics in Organic Synthesis, T. Lindberg, Editor. 1991, Academic Press: Orlando. p. ۱۹۹.
* Kellner RLL. 2001. Suppression of pederin biosynthesis through antibiotic elimination of endosymbionts in Paederus sabaeus. Journal of Insect Physiology ۴۷: ۴۷۵–۴۸۳.
* Kellner RLL, Dettner K. ۱۹۹۵. Allocation of pederin during lifetime of Paederus rove beetles (Coleoptera: Staphylinidae): Evidence for polymorphism of hemolymph toxin. Journal of Chemical Ecology ۲۱: ۱۷۱۹–۱۷۳۳.
* Kellner, RLL, Dettner K. ۱۹۹۶. Differential efficacy of toxic pederin in deterring potential arthropod predators of Paederus (Coleoptera: Staphylinidae) offspring. Oecologia 107: 293-300

* بند، دراکولا یا پدروس چیست؟. مهرداد ضرابی (وب‌گاه پزشکان بدون مرز)
* 

## بریم بگردستن

رده:بئو
کانتون

**کانتون** اتا جوغرافیایی-سیاسی تقسیمات واحد هسته. هر کانتون اتا شهرستان دستوری هسته که چنتا شهر و مله جه تشکیل وونه. کشورهایی که شه تقسیمات ره کانتون‌ها جه رسد کننه، معمولاً این کانتون‌ها ره اختیارات دنه که قانون بی‌یلن و شه‌گردون دولت دارن. سوییس و ایتالیا و فرانسه واری کشورون شه تقسیمات دله کانتون دارنه. 

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا 

رج:جوغرافی
رضا پهلوی

**رضا پهلوی** تونده دِتا جادکت آدم نوم بوئه؛ شمه منظور کمین هسته:
* رضا شاه: پهلویون ِاولین شاه.
* رضا پهلوی: رضاشاهِ وچه‌زا.
لاهیز

بندانگشتی
**لاهیز**، **لائِز**، **لاییز** یا **لائیز**  ات بلا نوم هسته وقتی وارش شلاب بواره و روخنه ِئو هدی بئه، ممکن هسته که اتفاق دکفه. لاهیز دله ئو روخنه‌ئون کله جا در زنّه و خشکِ بنه سر ره گیرنه. جنگل آباد هاکردن و دارون ِبزوئن خله لائیز بموئن سر تأثیر اِلنه چون دارون نی‌یلنه ئو ره هکفه و محیط‌زیستِ رقد بدائن، اینتی نتیجه عمل یارنه. بعضی گدر سد بساتن، روخنه‌یِ راه ره عوض هاکردن، قالزم ره رقد بدائن و... هم لاهیز ِباعث-بانی وونه.

## دپیته چرخه‌تو
* وسیه

رج:جوغرافی
رضا پهلوی (شازده)

**رضا پهلوی** (بزائه‌ی ۹ آبان ۱۳۳۹) که وه ره **شاهزاده رضا پهلوی** گنّه تا شه گت‌پییر جه اشتیباه نوو، اتا ایرانی سیاستمدار هسته. وه محمدرضا شاه و فرح پهلوی ِریکا بی‌یه و هفت سالگی تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷، ایران ِولیعهد بی‌یه که حکومت ونجه وسّه برسه ولی انقلاب په کشور جه بریم بورده و دیگه ورنگرسته.
وه اون گدر تاسا، جمهوری اسلامی ِمخالفون جا هسته.رضا پهلوی گانه که خانه اتی دموکراسی ایران دله بساجه که سکولار بوئه و حقوق بشر ره رعایت هاکنه و ونه دلوس ِحکومت ِنوع، پارلمونی جمهوری هسته.

## په‌نویس

رج:پهلوی
رج:ایرانی سیاستمدارون
میکی ماوس

**میکی ماوس** (*Mickey Mouse*) اتا کارتونی و انیمیشنی کاراکتر هسته که دیزنی بساته.
## منابع

رج:داستانی کارکترون
وسیه

**ولشت**، **وِسیه** یا **وِسی‌یه**  ات بلا هسته که زمونی اتفاق کفنه که شیب‌دار زمین ِخاک بالا جه رِه بیره و حرکت هاکنه و بَکله. زمینی که وسیه خِرنه، تونده دلایل مختلف داره: زلزله، لاهیز، شلاب‌وارش، خاکِ شِل بیّن که جاده‌بساتن و نخش کشاورزی هاکردن وسّه اتفاق کفنه، هَن دله ره خالی هاکردن و جاذبه تونه وسیه بخاردنِ دلیل بوئن. 

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رده:جوغرافی
آریستوفان

**آریستوفان**  (بزائه‌یِ حدود ۴۵۰ پیش از میلاد - بمرده‌ی حدود ۳۸۸ پیش از میلاد)، یونانی نویسنده بی‌یه که کمدی ِسبک دله وه ره خار-خار اِشناسنّه و باستانی یونان ِکمدیِ مهمترین شخصیت هسته و ونه آثار ویشته باقی بموندستنه و امه دست برسینه. آریستوفان تیاتر وسّه نمایش‌نومه نوشته. وه قدیمی کمدی ِآخرین نویسنده‌ئون جه هسته و ونه آخرین آثار میونه کمدی ِجرگه دله قرار گیرنه. قدیمی کمدیِ آثار موسیقی و کُر جه اجرا بینه و وشون دله فانتزی و جسور اجرا دیّه و مهمترین مسئله سیاسی نقدهایی بی‌یه که این دوره تیاتر دله دیار بی‌یه. ولی میونه کمدی فرق کرده و ونه لحن نرم‌ته بی‌یه و سیاست جه خله کار ناشته.

خله آریستوفان زندگی جا چیزی ندومبی؛ اتنده هم که میّن هسته، ونه بنویشته‌ئون ِلابه‌لا جه بریم هشنینه. وه آتنِ شهروند بی‌یه و پاندیونیس ِقبیله جه بی‌یه ولی میّن نی‌یه که دقیقاً کاجه دنیا بموئه. اون گدر، ونه همشهری‌ها شایعه هکرد بینه که وه آتنی نی‌یه چون آریستوفان جه اگینا جزیره دله پی‌یری ارث برسی‌بی‌یه. وه شه هنری بنویشتن ره سال ۴۲۷ قبل از میلاد شروع هکرده و ونه اولین نمایش‌نومه اتا نقد بی‌یه که شه معاصرِ فیلسوف‌های آموزش و اخلاق ره دست گیته. احتمال دنّه که وه سرجمع حدود ۴۰ نمایشنومه بنویشت بائه. ونه آثار ویشته آتن ِمردمِ اجتماعی، ادبی و فلسفی موضوعات په هسته و خله پلوپونزی جنگ خَوری هم داستان باته چون این گدر اتا مهمِ اتفاق حیساب بی‌یه. آریستوفان، سیاستمدارونی که آتن ره جنگ گدر کنترل کردنه جا مخالف بی‌یه و انده عُمر هاکرده که جنگ دله شکست بخردن ره بَوینه و اَی آتنِ نو هرستائن دوره ره شاهد بوئه.

آریستوفان خله معروف نویسنده‌کس بی‌یه و هنتا هم اتا نابغه بشناسی وونه. ونه نمایشنومه‌ئون هنتا که هنتائه، مدام چاپ وونه و وشون سر جا ترجمه کننه. آریستوفان ِکتره و کنایه باتن و ونه شوخی‌ها هنتا طرفدار دارنه. ونه تیاتر دله ویشته دیالوگ و گپ‌بزن جا داستان پیش شونه. ونه شعرها انده جالب هستنه که وشون ِدگاردنی متن هم هنتا جذابیت دارنه. ونه داستان‌های طرح ویشته گدر رها هئی وَر-وَر قرار گیرنه و پر هستنه از عجیب-غریب صحنه‌ئونی که خله‌شون اهمیتی ندارنه و آخرسری داستان پر شونگ‌شیدا و نصف‌نیم‌لنگ توم وونه.

## نمایش‌نومه‌ئون
اینان نمایش‌نومه‌هایی هستنه که وشون ِمتن کامل باقی بمونسته:
* *The Acharnians* آچارنیان‌ها
* *The Knights* شوالیه‌ئون
* *The Clouds* ابرها
* *The Wasps* ززم‌ها
* *Peace* صلح
* *The Birds* مرغون
* *Lysistrata* لیسیستراتا
* *Thesmophoriazusae* تسموفوریایی‌ئون
* *The Frogs* وگ‌ئون
* *Assemblywomen* میلسی زنان
* *Plutus* پلوتوس

## منابع
* آریستوفانس ِمدخل، بریتانیکا دله. (انگلیسی)

رج:تیاتر
رج:یونان نویسندگون
رج:کمدی نویسندگون
شِمشیل

چپ|بندانگشتی|347x347پیکسل|پولاد کا تاجه وه ره تونک  جه بیاردنه درگا
چپ|بندانگشتی|286x286پیکسل|اتا زرین شمشیل کا ساسانیون گادر سه هسه
**وَل آئِن (شمشیل)**  اتا سرد بالو (سلاح) هسته کا اتا بولند تیخک داینه  . ونه لو تیج هسته  اتا دی دسده داینه . اینتا بالو هرتا لزمی (کشفر) دله ونه دیم فرق داشته .

## نومدار شمشیلئون

* ذوالفقار
* کاتانا
* شمشیر داموکلس

چپ|بندانگشتی|250x250پیکسل|کاتانا سده ۱۶ یا ۱۷اُمی با ''سایا''

## پیدر پشوئون:
ایرونیج شمشیل

## ممبعئون

* مکنزی، دیوید نیل. *فرهنگ کوچک زبان پهلوی*. ترجمه مهشید میرفخرایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ۱۳۷۹.
رج:شمشیل
مهرسیسی

**مهرسیسیئون** یا **گوش‌غِیز** (انگلیسیج جه : ***Milipeds***) اتا گرپّه  آرتوپودائون جه هستنه  کا هر ور د جوفت لینگ دایننه .  امکون داینه اتا مهرسیسی ویشتر 1300 تا لینگ داشته ووشه امبا اغلب وشون لینگون 1000 تا جه پریکتر(کمتر) هسته.

## په‌نویس

رج:بئو
سوکنا

بندانگشتی|266x266پیکسل|اتا ریشتئیج سوکنا کا شفاف دی هسته
**سوکنا**  یا **لومپ** (فرونسئیج جه : lampe) اتا  اتا جور مصنوعی سوکنک هسته کا  اتا سو ممبع داینه  و قسمتون  مکنیکی تجهیزون  و... …  جه درس وونه کا غلب اتا  شیشه بیا گاها پلاسیک دله   دره  و وه جا الیکتیریکی انرجی ره سوکری انرجی کاندنه.

## ممبعئون:

* اسلامی، محمدحسن؛ خدادادی، شهرام؛ حجرگشت، علیرضا (۱۳۹۰). روشنایی فنی و نقشه‌کشی رایانه. گویش نو. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۸۴۵۰-۷۰-۲..mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}
رج:سو
ترم

ترم (Terem) تونده دِتا معنی مازرونی زوون دله داره:
* ترم (مله) اتا روستا نوم هسته که ساری شهرستون دله دره.
* ترم (سبزی) که اتا بخردنی گیاه هسته.
ترم (سبزی)

**تِرِم** اتا سبزی نوم هسته که نعنایِ خانواده جه حیساب انه و مدیترانه‌ی این-دیم تا اون-دیم بومی گیاه هسته. وه ره خارجیون **روزماری** (علمی نوم: Salvia rosmarinus) گننه. این سبزی ره قدیم‌تاسا بعنوان دوا و درمون هم استیفاده کننه. ترم خله خِش‌بو هسته و ونه خشک‌هکرد هم استفاده وونه. وه ره بعنوان خِراکِ طعم یا دم‌نوش هم بنشنه بخردن و مفید هسته.

## منبع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:گیاهون
انگیسن

**انگیسن** اتا سبزی نوم هسته که ونه شکل تره ره مونه ولی ونه مزه پیازچه واری هسته. اَنگیسِن ره خام بنشنه غذا همراهی بخردن.

## نگارخنه

پرونده:Allium ampeloprasum - Copenhagen Botanical Garden - DSC07942.JPG||انگیسن 
پرونده:A.ampeloprasum 1.jpg|انگیسنِ گل

## منبع
* ویکی‌زیست

رج:گیاهون
امزنا

**امزنا**  اتا سبزی هسته که ونه تموم قسمت‌ها ره بنشنه بخردن. امزنا ره ویشته خام، غذای ور خرنه. مازرون دله ونجه آش هم پجنه که مفید هسته.

## منبع
* ویکی‌زیست
* آش گشنیز

رج:گیاهون
شورتی علف

**شِوِرتی علف** یا **شبدر** اتا گیاه نوم هسته که انواع مختلف دارنه و دنیا دله ۳۰۰ جور شورتی‌علف وجود دارنه. خله جاها وه ره کارنه و هم آدمون و هم مال توننه وه ره بخرن.

## منبع
* ویکی‌زیست

رج:گیاهون
کیسری

**قیصریه** یا **کایسری**  اتا ترکیه‌یِ شهر هسته که قیصریه اوستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۲۰۱۵ سرشماری گِدر، ۱۴۴۵۶۸۳ نفر جمیعت داشته.

## منابع

رج:قیصریه اوستان شهرون
فیه

بندانگشتی|فیه کا چو جا بسات بیه
**فیه** ( فی یه) یا **فِیِه** (اینگلیسی جه: *Oar*) اَتا چی هسه کا ونه جا بَتونِّن لاکمه (لوتکا) و کِچک کشتی که ماتور ندارنه ره ئو دله بَفنوئِن. فیه، ویشتر چو جا بسات بونه.

رج:اشیا
بالنگوم

**ریحون** یا **بالِنگوم**یا **پالنمشک** اتی سبزی نوم هسته که خِشِ بو دارنه و وه ره ویشته سبزی‌خوردن استفاده کننه و معده وسّه خاره. ریحون نعنا جه هم‌تبار گیاه هسته. ونه ولگ سبز یا ونفش رنگ دارنه. ریحون یک‌ساله عمر دارنه.

## منابع
* ویکی‌زیست

رج:گیاهون
پیلم

بندانگشتی|پلم‌سری میوه
**پلم** یا **پیلم** (ونه تلفظ مازرون ِمختلف لهجه‌ئون دله ات‌که فرق و فصل کنده) اتا خِدرو گیاه هسته. پلم خله درمونی فایده دارنه؛ مثلاً رماتیسم و درد مفاصل، رفع اسهال، درمان استسقاء، ضد یبوست و ملین، روده‌گرفتگی رفع، بواسیرِ کُش وسه، کلاً بدنِ کُش هاکردن وسّه، هستکایِ جوش‌بخردن و شکستگی، گریپ، سرماخوردگی، نقرس و ذات الجنب و… وسه تونده استفاده بوو.

## منبع
* ویکی‌زیست

رج:گیاهون
آب تره

**مرزه** یا **آب‌تره** (علمی نوم: Nasturtium officinale) اتا سبزی نوم هسته که خِشِ بو دارنه. آب‌تره مازرون دله ویشته غذاکنار و سبزی‌خوردن استفاده وونه. آب‌تره ویشته ئو په و نم‌دار بنه دله درإنه و ونه بلندی ۱۰ تا ۶۰ سانتیمتر رسنه. ونه گل پچیک‌پچیک و اسپه‌رنگ هسته و سبزِ ولگ دارنه.

آب‌تره دله آهن، کلسیم و اسید فولیک و ات‌کمه ویتامین‌های ث و آ دره. ونه آهن اسبناخ جه ویشتره، ونه کلسیم شیر جه ویشتره و ونه ویتامین ث هم پرتخال جه ویشتره. مرزه اتی ضدسرطانی خاصیت دارنه و اشکم‌درد وسّه مفید هسته. وه ره قدیم کَل آدمون و کسایی که وشون پوست ناخشی گیته هم استفاده کردنه. دیابت و زردی و خون ِتصفیه هکردن وسه هم تونده مفید بوئه.

## منابع
* آب تره - معرفی سبزی جات برگی. نارگیل.

رج:گیاهون
تلخون

**تلخون** اتا سبزی هسته که میونی و شمالی آسیا، قفقاز و شرقی آسیا دله درإنه و بلندِ عمر دارنه. وه ره بنشنه شکل‌های مختلف مصرف هکردن.

## منابع
* ویکی‌زیست

رج:گیاهون
اشپل

بندانگشتی|راست: اشپل خاویار، چپ: اشپل اسپی ماهی
بندانگشتی|اشپل شاه ماهی
اِشپِل (ešpel) مازرونی زوونه دله ماهی تیم ره گننه. مازرونه دله مازرونیشون اشپل ره گیرننه و مرغانه جا مخلوط کننه و یتا خراک که اشپل کوکو یا ماهی تیم کوکو نوم دارنه درست کننه.
## بیرون بگردستن
* Wikipedia contributors, "Roe," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Roe&oldid=600799100 (accessed April 9, 2014).

رج:ماهی
رج:مازرونی بخردنی
رج:مازرون ایقتیصاد
رج:مازرون دریا
شیشنگ

**شیشنگ**، **کوزاوان** یا **گو زوون** اتا گیاه نوم هسته که درمونی خواص دارنه. شیشنگ هفتاد جور مختلف دنیا دله در إنه که بعضی‌شون مخصوص آفریقا و اوقیانوسیه شنه.  شیشنگ ره عرق واری، دم‌نوش، جوش‌بزه و بچفستن جه مصرف کننه که آرام‌بخش هسته و تنگی‌نفس،تقویت حواس پنجگانه و سرماخوردگی است وسه دِوائه. مازرون دله هم بعضی جاهان، مثلاً استخر پشت ِمله، وه ره زیاد-زیاد کارنّه. شیشنگ یک‌ساله عمر دارنه و ونه رنگ اوایل سرخ و ونفش هسته و اواخر کئو و آبی وونه. 

## منابع

رج:گیاهون
فلفل

**فلفل** چن جور گیاه نوم هسته که تند مزه دارننه. گرمداری (سیو فلفل) قدیم جا آسیا و اروپا دله شناسا بی‌یه ولی اخلاد (قرمز فلفل) و فلفل دلمه‌ای ره آمریکا قاره دله کاشتنه و زمونی که این قاره کشف بیّه، دنیا دله تنک‌ترو بیّه.

## منبع
* ویکی‌زیست

رج:گیاهون
اخلاد

**اخلاد** یا **قرمز فلفل** که وه ره خارجی‌شون **چیلی فلفل** هم گننه، اتی فلفل نوم هسته که آمریکا قاره دله بومی مردمون وه ره استفاده کردنه و حدود ۷۵۰۰ سال پیش از میلاد وه ره مصرف کردنه. زمونی که کریستوفر کلمب وه ره کشف هکرده، برسندی‌یه ایسپانیا و اروپا دله تنک بیّه. پرتغالی تاجرون هم وه ره بیاردنه هند و آسیا دله پخش هکردنه. اسا اخلاد ره خله خِراکون دله شندنّه و اتا پرمصرف ادویه هسته.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

فلفل
گرمداری

**گرمداری**، **گرماری** یا **گرمینه** اتا جور فلفل هسته که اوایل فقط هند ِجنوب درإمو و اسا دنیایِ معروف ادویه‌ئون جا هسته. گرماری ره خِشک کننه و وه ره پودر واری استفاده کننه.

## منبع
* تبیان
* ویکی‌زیست

فلفل
شلمبیک

**شلمبیک** (Şalembik) اتا گیاه نوم هسته که خِدرو هسته و یک تا دِ سال عمر کنده. 25 تا 100 سانتیمتر قایده دارنه و خله ترب ره موندنه. ونه علمی نوم ره هم *Rapistrum rogosum* گننه.
بندانگشتی|راست

## منابع
* دهخدا لغتنومه
* نارگیل: معرفی گیاهان بومی ایران

رج:گیاهون
پل‌ورگ

**پَلوَرگ** یا **پل ولگ** (Pal-varg) اتا گیاه نوم هسته که دِ سال عمر کنده و یک متر و نیم تا دِ متر بلندی دارنه. پل‌ورگِ گل توپ ره موندنه و فندق قایده‌قایده هسته. پل‌ورگ ویشته دشت دله یا ئو کنار خدرو درإنه. ونه درمونی خاصیتون باعث هسته که وه ره بخردنی هم مصرف کننه و دم‌نوش دله شندنه.

## منبع
* ویکی‌زیست

رج:گیاهون
پنج انگیس

**پنج انگیس** یا **پنج انگوس** (علمی نوم: Potentilla) اتا گیاه نوم هسته که زرد-زردِ گل کانده. 
## منابع

* 

رج:گیاهون
پشور

بندانگشتی**پِشور** اتی بئو نوم هسته که گیاهون ره جونه و از بین وَرنه. ونه قد ۴ تا ۵ سانتی‌متر هسته و بعضی گدر تا ۱۰ سانتی‌متر هم رسنه. پشور اتا مهم آفت هسته که کشاورزون ره ضرر زنده و همینسه وه ره سم و تله جه از بین وَرنه یا زمین ره ئو وندنه که ونه تیم شِت بوو و ونه نسل دکفه. 

## منبع
* ویکی‌زیست

رج:بئو
خرتاو

**خرتاو** یا **شرق** یا **مشرَق** اتا چاتّا اصلی جهت جه هسه کا نخشئون دله اغلب وه ره راست کشندنه قرادادی . خرتاو مقابل خرخت هسته .90 درجه نسوجر و کنسون جه اختلاف زاویه داینه.

## بنچاق اشناسی:
خرتاو اتا واجک هسه کا ونه بنچاق اینتا جه بموئه کا خر (آفتاو) اوجه ده در انه و تاونه همینتاسه وه ره خرتاو نوم بشتنه.

## ممبعئون:

## پیدرپشوئون

* میونیج خرتاو
* دیر خرتاو
* خرتاواشناسی
رج:جهت
شایا گلدوست

**شایا گلدوست** زن ترنس، فعال حقوق بشر و فعال جنسی و جنسیتی اهل ایران هسته که اکنون در کانادا اقامت دارنه.  اتا از ایران وایر و رادیو رنگین کمان شبکهٔ مجریون هسته.

## زندگی‌
شایا گلدوست متولد ۱۲ فروردین ۱۳۶۵ در رشت هسته. گلدوست شه جنسیت ره تغییر هدائه و ترنس هسته.

## منابع

رج:گت مردمون رشت
رج:ایرانی مجریون
سارن

**سارا خوش شانس** ملقب به **سارن**(بزائه ۱۳۷۹) اتا ایرانی پاپ خونشکر هسته که سال 2018 تاسا موسیقی سر کار کنده.

## دیسکوگرافی
### آلبوم ها

### تک‌آهنگ
|تهران کنارت 

|اصغرآقا 

|ساده نیست

|یادت میوفتم

|بیداریم 

|مخاطب

|پر حرف

|کی آرزو کرد

|چک و چونه 

|درد

|کاری کردی

|از یه جا به بعد 

|یه دنده 

|بازنده

|کذایی 

|دارم میرم 

|رز واین

|پرپر

|واسه تولدم 

|دهه ۸۰

|ترا

|دارم میرم ٢

|پریدم

|اون که رفته

## منابع

* 

رج:تهران گت آدمون
رج:زننه آدمون
رج:ایران زنا خونش‌کرون
فرح آباد حموم

**فرح‌آباد حموم** اتا قدیمی و عمومی حمبوم بی‌یه که شاه عباس ساریِ فرح‌آباد دله بسات بی‌یه و اسا ونه خرابه هنتا کته.

## منابع

رج:مازرون حموم‌ئون
رج:ساری تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:فرح آباد
ساری مسجد جامع

**ساری مسجد جامع** اتا قدیمی و باستانی مسجد هسته که ساری ِچناربن محله دله و بازار نرگسیه درون دره. وه ره ۸ اسفند ۱۳۷۷، شمارهٔ ثبت ۲۲۷۲ جه ایران ملی آثار لیست دله ثبت هاکردنه. اینتا بنایِ قدمت اسلامِ تازه بموئن دوره جه رسنه ولی ونه معماری قاجارون دوره شنه.  گننه که اینتا مسجد ره اتا آتشکده ِخرابی سر بساتنه. ابوالخصیب که منصور عباسی دستور جا، بموئه تبرستون، اینتا مسجد ره بنا هاکرده.

روز پنجشنبه ۲۱ تیرماه ۱۳۹۷ ساری مسجد جامع تش دکته. شاهدون گننه که برقِ سیم اول تش دکته و دیگر جائون تش راست بیّه. اینتا بنا ره سریعاً نوساجی هاکردنه و مرداد ١٣٩٨ ونه ترمیم تموم بیّه.

## نگارخنه

Sari Jame' Mosque 13970421 06.jpg|تش بیتن گادر
Sari Jame' Mosque 20180713 29.jpg|تش بیتن په
Sari Jame' Mosque 13970422 15.jpg|خرابی


## منابع

رج:ساری
رج:ساری تاریخی جائون
رج:مازرون مسجدون
رج:مازرون آتشکده‌ئون
فرح‌آباد مسجد

**فرح آباد مسجد** اتا قدیمی بنا هسته که شاه عباس، صفویون زمونه، وه ره بساته و فرح‌آباد ِتاریخی مجموعه دله قرار دارنه.

## نگارخنه

FarahAbad 05.jpg
FarahAbad 07.jpg
FarahAbad 08.jpg
FarahAbad 01.jpg
Farahabad Mosque - 28 March 2018 10.jpg
FarahAbad 09.jpg
File:مسجد جامع فرح آباد ساری - صحن - نمای شمالی.jpg
FarahAbad 03.jpg
FarahAbad 10.jpg
Farahabad Mosque - 28 March 2018 08.jpg
مجموعه تاریخی فرح‌آباد 2.jpg
مجموعه تاریخی فرح‌آباد 1.jpg


## منابع

رج:مازرون مسجدون
رج:ساری تاریخی جائون
آمل مسجد جامع

**آمل مسجد جامع** اتا مذهبی بنا هسته که آمل گت مسجد هسته ونه اولیه بنا ره قرن اول هجری بی‌یشتنه و اتا ساسانی بازار درون قرار گیته. ولی ونه اسایی بنا، صفویون و قاجارون دوره شنه.

## منابع

رج:مازرون مسجدون
رج:آمل تاریخی جائون
شروین باوند دیدبانی برج

**شروین باوند دیدبانی برج** اتا تاریخی بنا هسته که ساسانیون دوره شنه و سوادکوه، باغ سرخ‌آباد مله دله کته. اینتا برج ره شمارهٔ ثبت ۱۱۵۳۳ جه ملی آثار فهرست دله بی‌یشتنه.

## منابع

رج:بابل تاریخی جائون
سه سید

**سه سید** یا **میرحیدر آملی آرامگاه** اتا تاریخی قَور هسته که میر حیدر آملی، مازرونی ملّا، ونه دله چال بئی‌یه. اینتا بنا ره قرن ۹ ه‍.ق آمل دله بساتنه.
اولین کسی که این آرامگاه ره بنا هکرده، عزالدین آملی بی‌یه که همونجه، میرحیدر وَر، چال هسه.
## منابع

رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:آمل تاریخی جائون
ژوئن

**جوئن** یا **ژوئن** (فرونسئیج جه : Juin) میلادی شیشمین ما هسه و اتا 30 روجی مائون جه هسه. 

## بننویشت:


رج:میلادی ماه
آگوست

**آگوست** یا **آگِست**  که فرانسوی دله گننه **اوت**، میلادی تمنا هشّمین ما هسه و اتا اونتا هف ما کا میلادی دله 31 روجی هسنه جه هسه . ونه نوم روم گتِ امپراتور جه انه کا ونه نوم آگوستوس بی‌یه.

## آگست رخدائون
* چپّالئون جئآنیج روج  (۱۳ آگست )
* 1999 بنه لرزش 
* منزیگرد الجه  سلجوقیشون و خارتاویج روم ایمپراتوری (۲۶ آگست)
* پرنسس دایانا ، ویلز پرنسس بمردن  (٣١ آگست)

## بننویشت:


رج:میلادی ماه
مارس

**مارچ** (انگلیسیج جه :March) میلادی تمنا سیّومین ما هسه و اینتا ما 31 روجی هسه .

## نشونئون:
راست|بندانگشتی|162x162پیکسل|نرگیس ول اینتا ما نماد هسه

## منابع

* March در ویرایش یازدهم دانشنامهٔ بریتانیکا
* مقالهٔ پاسخ‌های ستاره‌شناسی دربارهٔ فصل‌ها


رج:میلادی ماه
بابل مسجد جامع

**بابل مسجد جامع** اتا مذهبی بنایِ نوم هسته که بابل شهرِ گت مسجد هسته و این شهر فرهنگی تقاطع کناره دره.

## منابع

رج:مازرون مسجدون
رج:بابل تاریخی جائون
جولای

**ژوئیه** یا **جولای**  میلادی تقویم هفتمین ما هسه . اینتا ما 31 روجی هسه . روم سنا اونتا تمانی کا آگوستوس پشنهاد هدائه کا چونکا جولیوس سزار اینتا ما دله شه مار جه بداشته بیه اینتا ما نوم ره ونه نوم جه بیلدن امبا قبلتر وه ره کوئینتیلیس گتنه.

## پی دری پشوئون
* ویکی‌پدیا:امروز واری روز/ژوئیه

## بننویشت:


رج:میلادی ماه
فوریه

**فوریه**  دومین ماهی هسته که میلادی روزشمار و گریگوری تقویم دله دره. فوریه پچیک‌ترین ماه هسته چون سالی ۲۸ یا ۲۹ روز دارنه و سال کبیسه بوئه، این برج سر ات روز اضافه وونه. فوریه نوم ره *februum* لاتین کلمه سر جه بئیتنه که یعنن *پالایش* و *تطهیر*. روز ۱۵ فوریه قدیم‌ته مسیحیون تطهیر روز ره گیتنه. اسا این ماهِ چارده، ولنتاین جشن ره گیرنه.

## پسترئون
**فوریه** (انگلیسیج جه: February) میلادی تمنا دیّمین ما هسه کا میلادی کیتا ترین ما دی هسه و 28 و بیا 29 روجی هسه (گت سالئون دله(کبیسه): 29 روجی بونه)  ئه.
ونه نوم لاتین جه بموئه و یهنی تطهیر.

## منابع

## منبع
* February، بریتانیکا یازدهم ویرایش.


رج:میلادی ماه
آوریل

**اپریل** یا **آوریل** (انگلیسیج جه : April، فرانسوی جه: Avril) میلادی تمنا چارّمین ما هسه و 30 روجی هسه. شمالی نیم‌کره دله آوریل ره بهار توم اشناسنّه و جنوبی نیم‌کره مردم، این ماه ره پئیز بموئن جه همراه دوننه. آوریلِ واژه اتا یونانی-لاتینی کلمه جه اِنه که «شروع» ره معنی دِنه و بهارِ بموئن جه اشاره دارنه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا


آوریل
چغارزمبیل

**چغازنبیل** اتا زیگورات نوم هسته که عیلامی تمدن دوره شنه و حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد جه باقی بمونسته. ونه خرابه اسا خوزستون اوستان دله کته و یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
نقش جهون میدون

**نقش جهون** اتا تاریخی میدون نوم هسته که اصفهون شهر وسط کته. اینتا میدون چار طرف، تاریخی بنائون درنه که شیخ لطف‌الله مسجد، عالی قاپو، قیصریه بازار و شاه مسجد هستنه. نقش جهون ره صفویون دوره بساتنه و اینتا شهرِ اوج دوره ره شاه عباس گدر، سراق دنه. اسا اینتا بنا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
رج:صفویون
رج:اصفهان تاریخی جائون
تخت سلیمان

**تخت سلیمون** اتا تاریخی بنا هسته که تکاب، غربی آذربایجون اوستان دله قرار دارنه. اینتا بنا ساسانیون دوره جا رسنه و ونه قدیمی آتشکده خرابه هنتا اونجه کته. اسا اینتا بنا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
سلطانیه گنبد

**سلطانیه** اتا تاریخی قَور هسته که ونه گنبذ خله گت هسته و گردِ مسجدونی که اسلامی دوره بسات بینه توم گت‌ته هسته. اینتا بنا زنجان اوستان دله کته و اسا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
بیستون کتیفه

**بیستون** اتا تاریخی کتیفه هسته که هخامنشیون دوره شنه و ونه سر داریوش عکس دکشی هسته که چتی شه مخالفون ره کنار بزو و قدرت ره بدست بیارده. اینتا بنا کرمانشاه اوستان دله کته و اسا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
رج:هخامنشیون
تبریز بازار

**تبریز بازار** اتا گت بازار هسته که تبریز مرکز دره و ونه خله قسمتون سر دَوِست هستنه. اینتا بنا اسا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
رج:تبریز شهرستان
صفی‌الدین اردبیلی قور

**شیخ صفی الدین اردبیلی قَوِر** اتا تاریخی ضریح و خانقاه هسته که اردبیل شهر میونه کته. ملّایی که اینجه چال هسته، کسی بی‌یه که ونه وچه‌زا ایران مردمون ره شیعه هاکرده و صفویون حکومت ره راه دمبدا. اینتا بنا اسا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
ارگ بم

**ارگ بم** اتا تاریخی بنا هسته که کرمان اوستان دله کته و ونه قدمت اشکانیون یا هخامنشیون دوره جه رسی‌یه. ونه دله تا قاجارون گدر آدم زندگی کردنه ولی  ۵ دی سال ۱۳۸۲ اتا زلزله بمو که ۶٫۶ ریشتر قِد داشته و اینتا بنا ره رقد بدائه. اسا اینتا بنای خرابه‌ئون یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
رج:جهونی میراث که در خطر درنه
بسوته شهر

**بستوته شهر **یا** شهر سوخته** اتا قدیمی تمدن نوم هسته که سیستان و بلوچستان اوستان دله قرار دارنه و ونه خرابه‌ئون جه خله آثار بدست بموئه که موزه‌ئون دله کته. بستوته شهر ۶۰۰۰ سال قدمت دارنه و جیرفت تمدن جه ربط داشته. اینتا تمدن خرابه‌ئون اسا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
شوش

**شوش** چنتا شهر نوم تونده بوئه:
* شوش باستانی شهر که عیلام تمدن دله قرار داشته.
* شوش شهرستون که خوزستان اوستان دله کته.
* شوش (شهر) که شهرستون ِمرکزی شهر هسته.
* شوشتر و شوشتر شهرستون که خوزستان اتی شهرستون هسته.
* شوش (محله) اتا معروف ناحیه هسته که تهرون جیرشهر دره.
پاسارگاد

**پاسارگاد** اتا تاریخی بنا هسته که فارس اوستان دله کته و هخامنشیون دوره شنه. این مجموعه دله ات‌خله باستانی بنا درنه: کوروش قور، پاسارگاد سلطنتی باغ، دروازه کاخ، پل، بارعام کاخ ، اختصاصی کاخ ، دِتا کوشک، آب‌نما، کمبوجیه قور، دفاعی دزد، مظفری کاروانسرا، مقدس بنه و تنگه بلاغی. اسا اینتا بنای خرابه‌ئون یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.
|

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
رج:هخامنشیون
اصفهان مسجد جامع

**اصفهون مسجد جامع** اتا قدیمی مسجد هسته که رازی معماری سبک جه بساتنه و اصفهون ِمهمترین مسجد هسته. اینتا بنا اسا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
رج:مسجدون
رج:اصفهان تاریخی جائون
شوش باستانی شهر

**شوش** اتا باستانی شهر نوم هسته که عیلام تمدن دله نیشتگاه *(=پایتخت)* بی‌یه و دنیای قدیمی‌ترین شهرون جا هسته. این شهر وَر اسا اتی شهر دره که همینتا نوم ره دارنه. اینتا تمدن خرابه‌ئون اسا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
هیرکانی جنگل

**هیرکانی جنگل** یا **کاسپین هیرکانی مختلط ویشه**  اتا گتِ جنگلی منطقه هسته که مازرون دریایِ جنوبی ور دره و البرز کوهون شمال دره و ونه گتی ۵۵۰۰۰ کیلومتر مربع هسته و ایران ۵تا اوستان دله و آذربایجون بعضی جنوبی شهرستون‌ها دله قرار دارنه. حدود ۵۱% اینتا جنگل تا اسا رقد بدا بئی‌یه و فقط ونه ۱۰.۳% جه حفاظت وونه. اینتا جنگل &nbsp;۲۹۶ جور مرغون و ۹۸ جور کاله‌دارون اقلیم هسته و ۱۵۰ جور بومی دار و لم اینجه درإنه. 

هیرکانی جنگل قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال (پالئوژن دوره) هسته و اتا طبیعی موزه ره موندنه.
یونسکو این جنگل ره شه جهونی میراث لیست دله قرار هدا و ایران و آذربایجون ره ونه سر هم‌باز بیته.

## نگارخنه

جنگل هیرکانی.jpg|مازرون دله
Ghaleye Rud Khan (40) 4.jpg|گیلان دله
Caspian Hyrcanian Mixed Forests in Northern Iran 03.jpg|
Caspian Hyrcanian Mixed Forests in Northern Iran 08.jpg|
Caspian Hyrcanian Mixed Forests in Northern Iran 19.jpg|
Caspian Hyrcanian Mixed Forests in Northern Iran 22.jpg|
Fandoghlu, Namin, Iran Panorama.JPG|اردبیل دله


## منابع

رج:ایران جهونی میراث
رج:مازرون جائون
رج:ایران جوغرافی
بروکسل قشنگ هنرون سلطنتی موزه

**بروکسل قشنگ هنرون سلطنتی موزه** اتا موزه نوم هسته که بروکسل، بلجیک دله دره و این کشورِ مهمترین موزه هسته. اینتا موزه شه چنتا چلّه دارنه که هرکمین مهم هستنه: قدیمی هنر موزه، اولد مسترز موزه، مارگارت موزه، فین د سیکله موزه، ویرتز موزه و مئونیر موزه.

## نگارخنه
### Oldmasters Museum

The main hall of the Royal Museums of Fine Arts of Belgium 1.jpg|View from the upper floor of the Oldmasters Museum
KMSKB 2011 Room Jordaens.jpg|The Jacob Jordaens Room
Pieter Bruegel de Oude - De val van Icarus.jpg|*[[Landscape with the Fall of Icarus]]*, Pieter Bruegel the Elder, 


### Magritte Museum

Musée Magritte, Brussels, in June 2016.jpg|Hôtel du Lotto or Hôtel Altenloh, home of the Magritte Museum
20191019 bruxelles076.jpg|Entrance
20191019 bruxelles100.jpg|Exhibition space


### Fin-de-Siècle Museum

Hôtel Gresham - extérieur 5.JPG|Hôtel des Brasseurs or Hôtel Gresham, home of the Fin-de-Siècle Museum
Govaerts Gresham Hall 1.jpg|Entrance
Toulouse-Lautrec - Le Divan japonais, INHA.jpg|*Divan Japonais*, Henri de Toulouse-Lautrec, 1893
Louis Majorelle-Vitrine bibliothèque nénuphar.jpg|Waterlily bookcase, Louis Majorelle, 1902


### Wiertz Museum

Musée Wiertz, Bruxelles.JPG|Entrance to the Wiertz Museum
Main Hall of the Wiertz Museum 2.jpg|Main hall
Le Triomphe de la lumière by Antoine Wiertz.jpg|*The Triumph of Light*, Antoine Wiertz, 1862–1870


### Meunier Museum

Elsene, Abdijstraat 59 (Voorgevel) (Eclectische stijl) (Oeuvre van architect Ernest Delune).jpg|Meunier Museum
Main Hall of the Meunier Museum – No. 2.jpg|Main hall


## منبع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:بلژیک موزه‌ئون
رج:گت موزه‌ئون
ایتایپو سد

**ایتایپو سد** دنیایِ سومین گتِ برق‌دریار مجموعه هسته که برزیل و پاراگوئه میون کته. این سد هیدروالکتریسیته (برق‌آبی) قِد دارنه و ونه ظرفیت 14,000 مگاوات هسته. این سد جه سال 2016 میلادی، 103.09 تراوات‌ساعت برق تولید هاکردنه.

## منابع

رج:برزیل سدها
رج:پاراگوئه سدها
رج:برق‌دریار سد
زایلودو سد

**زایلودو سد** (Xiluodu) اتا گتِ برق‌دریار مجموعه هسته که چین دله دره. این سد هیدروالکتریسیته (برق‌آبی) قِد دارنه و ونه ظرفیت 13,860 مگاوات هسته. این سد جه سال 2015 میلادی، 55.2 تراوات‌ساعت برق تولید هاکردنه.

## منابع

رج:چین سدها
رج:برق‌دریار سد
بلو مونته

**بلو مونته** (Belo Monte) اتا گتِ برق‌دریار مجموعه هسته که برزیل دله دره. این سد هیدروالکتریسیته (برق‌آبی) قِد دارنه و ونه ظرفیت 11,233 مگاوات هسته. این سد جه هر سالنه حدود 39.5  تراوات‌ساعت برق تولید هاکردنه. این سد ره قرن هیژده بساتنه ولی نوامبر 2019 تاسا توربین ونه سر کار بی‌یشتنه که برق هم بساجه.

## منابع

رج:برزیل سدها
رج:برق‌دریار سد
گوری سد

**گوری سد** اتا گتِ برق‌دریار مجموعه هسته که ونزوئلا دله دره. این سد هیدروالکتریسیته (برق‌آبی) قِد دارنه و ونه ظرفیت 10.235 مگاوات هسته. این سد جه میونگین، سالی 45 تراوات‌ساعت برق تولید کننه.

## منابع

رج:ونزوئلا سدها
رج:برق‌دریار سد
جبل علی نیروگاه

**جبل علی نیروگاه** دنیای گت‌ترین برق ِنیروگاهی هسته که فسیلی سوخت جه قِد گیرنه و دنیایِ گت‌ترین طبیعی گازِ نیروگاه هسته. این نیروگاه که متحده عربی امارات دله قرار دارنه، 8,695 مگاوات ظرفیت دارنه.

## منابع

رج:امارات
رج:نیروگاهون
سه دره سد

**۳ درّه سد** دنیایِ گت‌ترین برق‌دریار مجموعه هسته که چین دله دره. سه‌دره اتا هیدروالکتریسیته (برق‌آبی) سد هسته که ونه ظرفیت 22,500 مگاوات هسته. این سد جه سال 2020 میلادی، 111.8 تراوات‌ساعت برق تولید هاکردنه.

## منابع

رج:چین سدها
رج:برق‌دریار سد
بویینگ اورت کارخنه

**بویینگ اِوِرت**  اتا گتِ کارخنه نوم هسته که ونه دله بویینگ وسّه بالون ساجنّه. اینتا کارخنه دنیایِ گتترین ساختمون ره دنیا دله دارنه و واشینگتن دله 398,000 مترمربع بنه ره اشغال هاکرده و سال 1967 تاسا ونه دله کار کننه و دنیایِ گت‌ترین مسافرکش بالون، بویینگ 747، ره اونجه ساجنّه.

## منابع

رج:بالون
رج:بویینگ
گیگا تگزاس

**گیگا تگزاس** اتا کارخنه نوم هسته که تسلا کمپانی شنه و ایلان ماسک وه ره تگزاس، آستین شهر دله بساته. این کارخنه که سال 2022 بساته بیّه، 929,000 مترمربع گتی دارنه و بویینگ اورت کارخنه په، دنیایِ دومین گتِ بنا هسته. اینتا کارخنه‌ی وَر ره ماسک بخری‌یه و دره شه کارگرون وسّه اتا مدرن شهر ساجنه تا همونجه دوون. تسلایِ اصلی کارخنه پیش از این کالیفورنیای ایالت دله دیّه ولی مالیات وسّه تصمیم بیتنه که جابجا بوون.

## منابع

رج:تسلا
رج:کارخنه‌ئون
مسخ

***دیه ورواندلونگ*** (آلمانی جه: *Die Verwandlung*) که ونه نومِ معنی ***دَگِرسته*** هسته و وه ره فارسی دله ***مَسخ*** نوم جه دگاردنینه، اتا کِتا رومان نوم هسته که فرانتس کافکا سال ۱۹۱۲ بنویشته و بمرده په، اکتبر ۱۹۱۵ لایپزیگ دله چاپ و تَنِک بیّه.اینتا کتاب ره قرن بیستم ِمهمترین کتابون جه دونّه خله دانشگاهون و کالج‌ئون دله درس هدا بونه.

داستان اینتی هسته که اتا جوون مردی که ونه نوم گرگور سامسا هسته، ات روز صِوی خو جه اِستِنه و وینده بئومونا بیّه. داستان دله نائونه که چتی بیّه که این ریکا بئو دستوری بیّه. داستان ِلحن و گِنِش رسمی هسته و اداری نومه ره موندنه ولی اونچی تعریف کنده، فانتزی و کاووس‌مونا هسته و این تضاد ره کتاب دله بنشنه دَربَوِردِن. این داستان دله نمادی گپ بزه وونه و نویسنده خانه شه حس ره زندگی هکردن خَوِری باوه.

ولادیمیر ناباکوف این کتاب خَوِری گته: «اگه ات نفر مسخ کتاب ره بخونده و بئو-ماچکل‌شناسی و خو-خیال جه ویشترک وه ره حالی بوو، وه ره ونه تبریک باویم چون دره کتاب‌خون آدمون ِرج دله وارد وونه.» اینتا کتابِ فرانسوی دگارست‌کر (مترجم) گنه که گرگور سامسا خِدِی کافکایِ شخصیت هسته.

این کتاب ره صادق هدایت فارسی جه دگاردنی‌یه و ونه نوم ره «مسخ» بی‌یشته که نَخِش تغییر هکردن ِمعنی ره دِنه.

## منابع
La métamorphose- Franz Kafka- Brodard & Taupin- La Flèche (Sarthe)- Maxi- Livres- 2002- Paris

,La Métamorphose, Kafka. Edition de Claude David. folio classique

رج:آلمانی کتابون
رج:کافکا
غریب

***ل‍ِ اتغانژه*** (فرانسوی جه: L'Étranger) که ونه معنی ***غریب‌آدِم*** وونه و فارسی دله ***بیگانه*** دگارست بیّه، اتا کِتا رومان نوم هسته که آلبرت کامو سال ۱۹۴۲ بنویشته. این کتاب سال ۱۹۵۷ نوبل جایزه ره برنده بیّه. لموند شه لیست دله، که بتترین صدتا کتابی که قرن دله بنویشت بَینه، ره رج هاکرده، اینتا کتاب ره بتترین کتاب دونده. بیگانه‌یِ کتاب اتا ابزورد دیدگاه دارنه که دنیا ره پوچ و بی‌معنی وینده.

## داستان
این کتاب اصلی کاراکتر اتا فرانسوی-الجزایری مَردی هسته، «مورسو» نومی، که خله همه چی جه لَمس و لِر و بی‌تفاوت هسته. اول کتاب مورسویِ مار میرنه و وه شونه شه مار ره تشیع جنازه کنده ولی ونه وسّه برمه نکنده. وه فردا اِستنه شونه استخل که هولی هاکنه و اونجه اتا آشنا-زنا ره وینده و ونجه خاسِنه و ازدواج کننه. وه شه همساینون ره هر کومِکی ونه دس بر بئه، کنده و اتا همسایه‌مردی ره کومِک کنده که ونه سیوا-بئی زن جه انتقام بییرن و این میونه، زنده اتا عرب‌مردی ره کِشِنه.

کتابِ دومین قسمت وقتی هسته که مورسو ره قتل وسّه بئیتنه و زندون دکته. اینجه نویسنده‌یِ دلِ‌گپ ره این کاراکترِ زوون جه اِشنومبی. وه اتا مِلّا که بمو ونجه اعتراف بئیره جه گپ زنده و گنه که خدا جه اعتقاد ندارنه و ونه نظر دنیا پوچ و بی‌معنی هسته چون آخرسر همه میرنه. کتاب ِآخر، مورسو آرزو کنده وقتی وه ره دار زندنه، آدمون ویشتری بئن که ونه بمردن ره هارشن.

## په‌نویس

رج:آلبرت کامو
رج:فرانسوی کتابون
بایهتان سد

**بایهتان سد** دنیایِ دومین گتِ برق‌دریار مجموعه هسته که چین دله دره. بایهتان اتا هیدروالکتریسیته (برق‌آبی) سد هسته که ونه ظرفیت 16,000 مگاوات هسته. این سد جه سال 2021 میلادی، 60.24 تراوات‌ساعت برق تولید هاکردنه.

## منابع

رج:چین سدها
رج:برق‌دریار سد
کف‌گلس روزها

***کف‌گِلِس ِروزها*** (فرانسوی جه: *L'Écume des jours*) اتا فرانسوی زوون کتاب هسته که بوریس ویان سال ۱۹۴۷ بنویشته. ونه داستان خطی‌روایت دارنه ولی ونه سبک سورئالیسم هسته و چنتا موازی داستان ره پیش وَرنه: دِتا عاشق زنا-مردیِ داستان‌، گپ‌زن اشنیک‌گَل ِداستان و اتی مردی داستان که ات‌هفته سر پیر وونه. ولی اصلی داستان که باقی ونه دور چرخ گیرنه، اتا زن و شی ِداستان هسته که هئی عاشقنه و زنا اتا خاصِ مریضی دارنه و همیشک ونه دور-بر ونه گول دَووئه.
کف گلس روزهایِ داستان جه خله اقتباس هکردنه و ونه سر جا سه‌تا سینمایی فیلم و دِتا موزیکِ آلبوم و اتا اوپرایِ نمایش بساتنه.

## منابع

رج:فرانسوی کتابون
رج:سورئالیسم کتابون
د لورد آو د رینگز

***دِ لورد آف دِ رینگز*** یا ***لورد آو رینگز*** که وه ره فارسی زوون دله ***ارباب حلقه‌ها*** نوم هدانه (انگلیسی: The Lord of the Rings) اتا بلندِ رومان هسته که جی. آر. آر. تالکین بنویشته. اینتا کتاب اتا خیالی دنیایِ درون اتفاق کفنه که «میونی بنه» نوم دارنه و ونه داستان‌ها بِستینکلا خله سال هسته که اتفاق دکتنه. تالکین این کتاب ره اول خاسته هابیت دمباله وسّه بنویسه و وه ره سال ۱۹۳۷ شروع هاکرده ولی انده وه ره هکشی‌یه که اتا سیوا کتاب بیّه. وه *لورد آو رینگزِ* کتاب ره سال‌های ۱۹۳۷ تا ۱۹۴۹ بنویشته. اینتا کتاب جه بیش از ۱۵۰ میلیون نسخه، دنیا دله بَروت بیّه و پرفروش‌ترین کتابون جمع دله دره.

*لورد آو دِ رینگز* اتا سه‌گانه کتاب هسته که ۲۹ ژوئیه ۱۹۵۴ تا ۲۰ اکتبر ۱۹۵۵ طول بکشی‌یه تا سه‌تا جلدِ دله چاپ و بازار دله تَنِک بوو. این سه‌جلدِ نوم بترتیب «حلقه‌یِ یارون»، «دِ برج» و «شاه وردگرستن» هسته. البته اینتا کتاب خله ضمیمه و حاشیه هم دارنه و بعضی نسخه‌ئون وه ره دِتا جلدِ درون چاپ کننه. این کتاب اقلاً ۳۸ زوون مختلف جه ورگردون بیّه و خله طرفدار دارنه. ونه داستان سر جه اتا سری فیلم هم بساتنه که پرفروش ِمجموعه بیّه. بی‌بی‌سی اتا نظرسنجی بی‌یشته که بریتانیایِ بتترین رومانِ کتاب ره مردم انتخاب هکنن و اونجه *دِ لورد آو دِ رینگز* ویشترین رأی ره بیارده.

## منابع

رج:انگلیسی کتابون
رج:تالکین
رج:فانتزی کتابون
زوربا

**زوربایِ یونانی** (یونانی: Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά - «الکسیس زوربایِ زندگی و وضعیت») اتا رومان کتاب هسته که نیکوس کازانتزاکیس بنویشته. این کتاب ۱۹۴۶ بازار تنک بیّه و یونانی زوون جه بنویشته بیّه. زوربایِ کتاب اتا اگزیستانسیالیسم تفکر دارنه و نویسنده زوربایِ کاراکتر ره بساته تا ونه تِک جه شه دل‌گپ ره بزنه.

## داستان
این کتابِ راوی که آسنی ره تعریف کنده، اتا جوون و روشن‌فکر مردی هسته که قطار جه سفر شونه و این سفر دله اتا پیرمردی که ونه نوم زوربا هسته، ره شه همراه ورنه. جوونک خانه اتا معدن بساجه و زوربا جه خِشش اِنه و وه ره شه سرکارگر کنده. وشون دِتا اتا مول‌زنایِ مسافرخنه دله نیشرنه و پچیکِ شهرِ ساحل کناره شه کار ره شروع کننه. داستان دله زوربا و جوونک خله گپ زنّه و جوونک که اوائل بودایِ دل‌دوست هسته، کم‌کم زوربایِ شخصیت جه تأثیر گیرنه و وه ره ستایش کنده که همیشک و هرلحظه شاد هسته و شه‌خِد ره زندگیِ جریون دله قرار دِنه و هرتی سرنوشتِ وا وه ره بکشه، وه شه شاد و سرمستی ره دارنه و شه ساز ره گیرنه و اون راهی که ونه بوره، ره شونه. وشون دِتا شهر دله رفت-رُش هم دارنه و کم‌کم جوونک اتا بیوه زنایِ عاشق وونه ولی بیوه‌زنا شهرِ دله چنتا عاشق‌پیشه دیگر هم دارنه که اتا-شون نا بشنوسته په، خِدکشی کنده و مردم این‌سه عصبانی وونّه و این بیوه‌زنا ره کِشنّه و زوربا مهلکه وسط کفنه و زنا طرفداری ره کنده. این قضیه باعث وونه شهرِ مردم هم وشون جه بد وونه. این میونه، معدنِ کار هم گره خرنه و داستانِ دِتا شخصیت هئی جا سیوا وونه.

## په‌نویس

رج:یونانی کتابون
مسجدالحرام

**هه‌رامه مَزگه‌ت یا مسجدالحرام** مسلمون‌هایِ مقدس‌ترین مَزگه‌ت هسته که مکه شهر دله قرار دارنه و مسلمون‌ها هر گدر وشون دَست پول دکته، ونه اتا سفر بورن اونجه و حاجی بوون. کعبه اسلامِ مهمترین بنا هسته که مسجدالحرام میونه کته.

## منابع

رج:مسجدون
رج:مکه
رج:ایسلام
آزادی میدون

**میدون آزادی** شهر تهران گت‌ترین میدون و ونه نماد هسته که شهرِ غربی‌وَر قرار دارنه. این میدون ره محمدرضا شاه سال ۱۳۴۹ بساته که  ۲۵۰۰ ساله جشن یادگاری بمونده و حسین امانت وه ره طراحی هکرده و بساته. اینتا میدون وسط اتا برج کته که وه ره هم آزادی برج گننه و پیش از انقلاب اینان نوم «شهیاد» بی‌یه.

## نگارخنه


عکس تظاهرات روز دوشنبه تهران - 25 خرداد 1388.jpg|انتخابات ۱۳۸۸ معترضون که آزادی میدون ره پر هکرد بینه
Borje Azadi 05.JPG|ونه دورا-دور
Azadi Tower in the spring.jpg|اتی نما
Azadi tower and moon.jpg|شو نما
Azadi tower.jpg|ونه بن


## منابع

رج:تهرون خجیر جائون
تنگه واشی

**تنگه واشی** یا **ساواشی** اتا تاریخی و گرشکری منطقه هسته که جاده هراز په، تونل وانا پشت قرار دارنه. ونه نوم ره واش (علف) سر جه بی‌یشتنه.

اینجه دِتا تنگه دره که اولی نوم «واشی» هسته و دومی نوم «سا» هسته. سا وَر اتا ئوشار دارنه که ونه ارتفاع ۱۵ متر هسته

قاجارون سه‌تا کتیفه بساتنه که اتاشون این تنگه واشی دله کته. دِتا دیگر، ری ِچشمه‌علی و تونل وانایِ شکل شاه هستنه. واشی ِکتیفه ره فتعلی شاه دستور هدا که دیفارِ کَش بُتِنه. ونه قایده، شیش در هفت متر هسته و فتعلی شاهِ دوره‌یِ اتفاقات ره ونه درون بنویشتنه. شکارِ عکس هم ونه دله دره که شاهِ وچون عکس دله درنه.

## نگارخنه


Tangeh-Vashi-Tehran province-Persia-2011.jpg| قجری کتیفه
AliAfzali1985-Vashi-6.jpg| تنگه واشیِ صرا
Tangeh Vashi FiroozKooh Iran.jpg| رفت-روشِ راه
AliAfzali1985-Vashi-7.jpg| درو-و-بر
AliAfzali1985-Vashi-1.jpg| صحرا
Qajari_relief.jpg|شکار کتیفه


## منابع

رج:تهرون خجیر جائون
رج:قاجاریون
مرغ‌مینای بکوشتن

***تو کیل اِ ماکینگ بیرد***  که یعنن ***مرغ‌مینایِ بکوشتن*** اتا انگلیسی رومان نوم هسته که هارپر لی سال ۱۹۶۰ میلادی بنویشته.

وه این کتاب بنویشتن وسّه، سال ۱۹۶۴ پولیتزر ره جایزه بیته. این کتاب ره بیش از ۴۰ میلیون نسخه بروتنه و وه ره بیش از ۴۰ زوون جا دگاردنینه. ونه اولین تیراژ  ۵ هزار نسخه ویشته نیّه. این کتاب دله تجاوز و نژادی تبعیض جه گپ بزه وونه ولی ونه لحن و گِنِش شوخی و گرمی جه همراه هسته.
سال ۱۹۶۲ میلادی، رابرت مولیگان این داستان سر جه اتا فیلم بساته که خله مردمِ دِلِوِس بیّه و همیشک سینمایِ تاریخِ دلوست‌ترین فیلم‌های لیست دله دره.

## داستان
*مرغ‌مینایِ بکوشتن* ره اتا کیجا که ونه نوم اسکات فینچ هسته، در تعریف کنده. وه اتا اسپه وکیل، اتیکاس فینچ، کیجا هسته و ونه پی‌یر ونه اتا سیو جوون ریکا جه دادگاه دله دفاع هاکنه که اونتا نوم تام رابینسون هسته و وه ره متهم هکردنه که اتا اسپه کیجا ره آلابامایِ اتا پچیک شهر دله، تجاوز هاکرده. این پچیک شهر نوم مِیکوم هسته و ونه مردم خله شه‌وری‌گج و نژادپرست معرفی وونّه. اتیکاس فینچ خله شه موکّل پشت قائم اِستِنه و نی‌یلنه بی‌عدالتی و تعصب جه این معصومِ ریکا ره بکوشِن.

## په‌نویس

## منابع
* 

رج:انگلیسی کتابون
تاج محل

**تاج محل** ات‌سری قَورِ نوم هسته که آگرا، اوتارا پرادش، هند دله درنه. تاج محل ره هند مغول سلسله بساتنه و شاه جهان (حکومت ١۶٢٨–۵٨) ونه بساتن دستور ره هدا تا ونه زنا ممتاز محل، که سال ١۶٣١ وچه بزائن گدر بمرده، ره اونجه چال هکنن. تاج محل ِمعماری خله خاص هسته و ونه دله تناسب و قرینه بی‌ین خار-خار رعایت بیّه. تاج محل ره مغول معماری ِبتترین نمونه‌ها جه دونّه که اتا پشو-بزه معماری هسته که ایرانی و هندی و اسلامی معماری شیوه‌ئون ونه دله هئی‌بزه هستنه. تاج محل بنا خله دنیا دله معروف هسته و هر سالنه میلیون‌ها نفر اِنّه که وه ره نزدیک جه هارشن. سال ١٩٨٣ تاسا هم یونسکوی جهونی میراث لیست دله دره.

این سری بنائون ِپلان ِطراحی ره خله معمارون جه نسبت هدانه ولی احتمالاً ونه اصلی معمار نوم إستا احمد لاهوری بی‌یه که اتا ایرانی‌تبار مردی بی‌یه. مجموعه دله پنج‌تا اصلی عنصر درنه که اصلی دروازه، باغ، مسجد، جواب (بنایی که مسجدِ دیم‌به‌دیم و آینه‌مونا هسته) و مقبره (که چارتا گلدسته دارنه) هستنه. ونه بساتن حدود سال ١۶٣٢ شروع بیّه و بیش از ٢٠٠٠٠ کارگر که هند، ایران، عثمانی و اروپا جه اِمونه، حدود سال‌های ١۶٣٨-١۶٣٩ استخدام بَینه. تا سال ١۶۴٣ بکشی‌یه که وصله‌بزه ساختمون‌هایِ کار هم تموم بوو و تزئینات ِکار هم اقلاً تا سال ١۶۴٧ ادامه داشته. سرجمع این مجموعه ١٧ هکتار گتی دارنه و ونه بساتن ٢٢ سال طول بکشی‌یه.

اتا آسنی دره که گنه شاه جهان خاسته اتا اینتی کاخ دستوری، روخنه‌یِ اون وَر سمت بساجه که ونه مصالح سیو مرمر سنگ بوئه و وه ره اونجه چال هاکنن ولی سال ١۶۵٨ ونه ریکا اورنگ زیب وه ره کنار بزوئه و شاه بیّه و شه پی‌یر ره تا آخر عمری آگرای قلعه دله زندونی داشته. 

## منابع

رج:هند جهونی میراث
رج:هند خجیر جائون
رج:گورکانیون
۱۹۸۴ (رمان)

***۱۹۸۴*** اتا انگلیسی زوون کتاب هسته که جورج اورول سال ۱۹۴۹ بنویشته. این کتاب توتالیتر حکومتون وضعیت جه نالِنه و وشون ره داستان‌په نقد کنده. *۱۹۸۴* اتا ضد-اَرمونی داستان هسته یعنی نویسنده خاسته نخش‌ترین و بدترین حالتی که دنیا تونده بوئه ره مخاطب وسّه تعریف هکنه.

## داستان
جورج اورول این کتاب دله اتا آینده‌یِ زمونه جه نویسنه که ونه دله مردم ونه دشمن جه نفرت دارن و شه مملکتِ رهبر، «گتِ برار»، ره خله دوست دارِن. اینتا جامعه درون گناه‌کارون ره راحت اعدام کننه و آدمون ِفردی آزادی و شخصی حریم معنی ندارنه و حتا مردِمِ سره‌خِنه دله اتی دوربین که ونه نوم «تله‌اسکرین» هسته، کته که وشون زندگی ره حقیقتِ وزارت‌خنه چک هاکنه. مردم مجبورنه همیشه این دوربین پَلی ریک‌بکرد و خِشحال هِنیشن چون اگه شه ره ناراحت سراق هادِن، شاید حکومت وشون جه شک دکفه و وشون ِجانِ بلا بوو. 

دنیا این گدر سه‌تا حکومت میون رَسِد بئی‌یه که هئی جا جنگ دارنه. تاریخ مردم وسّه روشند نی‌یه و هچکی حق ندارنه ویشتر از اون‌چی که حکومت وشون ره یاد دنه، بدونه. جامعه هم سه‌تا طبقه دارنه که مردم یا کارگر هستنه، یا حزب ِعادی عضو هستنه، یا حزب ِبالادستی اعضا هستنه.

داستانِ اصلی کاراکتر «وینستون اسمیت» نوم دارنه که اتا اداری کار دارنه و حزب دله عادی عضویت دارنه. ونه کار این هسته که قدیمی خَوِرون ره روزنومه دله هارشه و اگه قدیمی خَورون با حکومتِ جدیدِ گپ جه فرق-فصل دارنه، اینان ره جعل هاکنه. وه اتا روز مستی کنده و اتا غیرقانونی کار انجوم دِنه: یواشکی اتا قدیمی دفترچه خرینده و کم‌کم شروع کنده ونه دله شه دل‌گپ ره بنویسه و ونه دله چن‌صوه نویسنه «مرگ بر گتِ برار»!

وینستون اول شه وچگی جه نویسنه که شه گت‌پی‌یر، پی‌یر و مار و خاخِر ره یاد یارنه و گنه که ونه پی‌یر همون وچگی ات‌دقستی غیب بیّه و دیگه پیدا نیّه و چن وقت په، ونه مار هم گوم بیّه و وشون ره برسندینه پرورشگاه و اونجه جه دیگه شه خاخِر ره هم ندی‌یه. وه ات‌صوه ازدواج هم هکرده و اَی سیوا بیّه چون ونه زنا حزب ِوفادارِ اعضا جه بی‌یه که احساسات نداشته و فقط ونجه خاته که وچه‌دار بوون و حزب وسّه نو عضو دنیا بیارن.

وینستون ات‌که گذرنه، اتا سیو-می کیجا جه آشنا وونه که حزب دله عضو هسته و ونه نوم «جولیا»ئه. وینستون اول خال‌کنده که جولیا شاید «ضدسکس ِجوون‌های انجمن» دله عضو بوئه و بخائه ونه جاسوسی ره هاکنه ولی ات‌روز جولیا کاغذِ کَش نویسنه «ته ره دوست دارمه» و وه ره دنه. اینتی وشون هئی جه ویشته آشنا وونّه و متوجه وانّه که هئی‌واری فکر کننه و هر دِ حزب جه بد دارنه. وشون خلاف کنّه و شونّه اتا اتاق اجاره گیرنه و هئی جا خسنّه.

وینستون و جولیا بشنوست‌دارنه که اتا برارگیری و مخفی انجمن وجود دارنه که خانه حکومت جه جر دکفه ولی ویشته چیزی ندونه. ات روز «اوبراین» نومی اِنه و وشون ره گنه که برارگیریِ انجمن دله عضو هسته و وشون ره هم دعوت کنده. وینستون گول بخرده و میّن بیّه که اوبراین جاسوس هسته و «فکری جرائمِ سازمان» دله کار کنده. اوبراین آخرسر وینستون ره دستگیر کانده و ات‌خله وه ره شکنجه دِنه و وه ره مِزراب یلنه که مجبور بوو قبول هاکنه که هچّی بجز اون‌چی که حزب گنه، واقعیت ندارنه.

وینستون ره ات‌که زندون دله دارنه تا ونه نظر ره عوض هاکنن و بعد آزاد کننه. وه هر روز شونه اتا کافه دله نیشرنه و جنگِ اخبار ره خوندنه و شه کار ِسر شونه. وه ات‌خله مقاومت په، آخر به این نتیجه رسنه که واقعاً جز اونچه حزب گاته، واقعیت دیگری وجود ندارنه و هر چیزی، عشق و انسانیت و جولیایِ علاقه واری، نتونده واقعیت داره و ونه آدِم آخر شه جانِ گتِ برارِ عاشق بوئه.

## په‌نویس

رج:جورج اورول
رج:انگلیسی کتابون
اتللو

**اُتـِلّو** (Othello) اتا نمایش‌نومه هسته ویلیام شکسپیر سال 1603 میلادی، انگلیسی زوون جه بنویشته. این آسنی *(=داستان)* دِتا اصلی کاراکترِ وَر چرخ گیرنه: اُتللو و لاگو.

اتللو اتا فرمانده هسته که بربری (مراکشی) تبار دارنه و ونیزِ ارتشِ ژنرال هسته که ونه قبرس جه دفاع هکنه تا عثمانی ِترک‌ها دست نکفه. وه اتا ونیزی کیجای عاشق بیّه که ونه نوم «دِزدِمُنا» هسته و خله ونجه پایین‌تر مقوم دارنه. «یاگو» اتا علمدار هسته که اتللو دست‌بِن دره و ونجه حسادت کنده. یاگو اتا قضیه سر، اتللو که عصبانی بی‌یه ره، دم‌گاز دِنه که شه زنا ره بکوشه. 

این آسنی هنتا هم خله مردمونِ دلوست هسته و ونجه ات‌خله اقتباسی اثر بساتنه و ونه واری تیاتر و فیلم دربیاردنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا
* Except where otherwise stated, references to the play Othello are to Honigmann, E. A. J. and Thompson, Ayanna (Eds.) "Othello" The Arden Shakespeare, Third Series, Bloomsbury Publishing Plc., 2016.
* Except where otherwise stated, references to other works by Shakespeare are to Wells, Stanley and Taylor, Gary (Eds.) "The Oxford Shakespeare - The Complete Works" Second Edition, Oxford University Press, 2005.

رج:شکسپیر
رج:انگلیسی کتابون
رج:نمایش‌نومه
الزی

**اَلِزی**، **الرزی** یا **الرزه** (تلفظ: Alerzi, Alezi) که بعضی لهجه **الیما** یا **والک** هم گننه، اتی سیر و پیاز خانواده‌یِ بخردنی گیاه هسته که ونه بیخ (ریشه) ره خِراک دِرِست کننه. اَلِرزی خِدرو هسته و اروپایِ خله جائون، ترکیه، قفقاز، روسیه و مازرون دریایِ وَر درنه و مازرون ِبومی هم هسته.

## نگارخنه

Daslook_(Allium_ursinum)_d.j.b_05.jpg
Daslook (Allium ursinum) d.j.b 02.jpg|در حال شکفتن
image:baerlauch.jpg|
Image:2007-02-22 Baerlauch bei Mannheim.jpg|
Image:Ramsons close 700.jpg|
Image:Ramsons woodland 700.jpg|
File:Ramsons_700.jpg


## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:گیاهون
شیر

**شیر** تونده چنتا معنی داره:
* شیر (حیوون)
* شیر (بخاردنی) یا گِر ger
هوجور

**هوجور**، **هجبر** یا **شیر،** اتا کاله‌دار و بامشی‌مونا هسته که گوشت‌خار هسته. شیر دنیایِ خله فرهنگ‌ها و ادبیاتون دله بلندِ سابقه دارنه. شیر قدیم خله مناطق دله بومی بی‌یه ولی اِسا فقط آفریقایِ بعضی قسمتون پیدا وونه و آفریقا به کنار، هند ِاتا پچیک دامون هم شیر دارنه.

## منبع

رج:بامشی‌مونائون
وال

**وال** ات سری گتِ کاله‌دارون نوم هسته که اوقیانوس دله درنه و ئوِ سطحِ بـِن پلی-پلی خِرنه. نهنگ شه خله انواع دارنه که بعضی‌شون گوشت‌خار هستنه و اتی هم فقط رِز-رِزِ پلانکتون خِرنه.

## منبع

رج:کاله‌دارون
راسو

**عاروسک** یا **لِسک** اتا کاله‌دار حیوون نوم هسته که انواع و اقسام دارنه. راسو خله اش و سگ توم پچیک‌ته هسته ولی وشونانِ خانواده جه هسته.

## منبع

رج:کاله‌دارون
چسن راسو

**چسن راسو** یا **پرتوشی راسو** ات‎جور راسو هسته که ونه دفاعی حرکت نخش بی در هکردن هسته و این‌سه معروفیت دارنه. چسن راسو فقط آمریکا قاره و آسئان ِناحیه دله رها پیدا وونه.

## منبع

رج:کاله‌دارون
بوقلدمون

**بوقلدمون** اتی مرغ نوم هسته که ونه بعضی تی‌ئون اهلی هستنه. بوقلدمون هم قرمزگوشت دارنه هم اسپه‌گوشت. ونه مرغنه هم خِراکی استفاده دارنه.

## منبع

رج:پرنده
زرافه

**زرافه** اتا گتِ کاله‌دار هسته که خِشکیِ بلندترین حیوون هسته. زرافه‌ئون ولگ‌خار هستنه.

## منبع

رج:کاله‌دارون
فیل

**فیل** یا **پیل** اتا گتِ کاله‌دار هسته که خِشکیِ گت‌ترین حیوون هسته. فیل‌ها اتا جانوری خانواده هستنه که اسا فقط دِتاشون طبیعت دله درنه؛ آسیایی فیل و آفریقایی فیل. فیل خانواده و ماموت‌ها هئی جه نزدیک بینه و اکثرشون اسا منقرض بَینه. فیل ِمافور که خرطوم نوم دارنه، خله بلند هسته و ونجه تونده هرستایی ئو ره بنه سر جه بالایی هکشه. ونه مافور په، عاج دره که هستکا جنس هسته و شاخ ره موندنه.

## منبع

رج:کاله‌دارون
کلاکن

**کلاکن** (پارسی جه: قو) اتا دشتی مرغ نوم هسته که ئو سر زندگی کنده. قو جونوری هسّه که مدام شه کوچ ره کشنه خِش آب‌هوا جائون.

## منبع

رج:پرنده
طاووس

**طاووس** یا **طابوس** ات‌جور مرغ نوم هسته که تیرنگونِ جیرخانواده دله دسته‌بندی وونّه. طابوسِ بال و پرِ قشنگی وسّه شناسا هسته. طاووس معروف هسته که ونه لینگ نخش هسته و همینسه هرگدر ونه چک طرفی ره هارشی، شه پر ره وا کنده. طاووس ِنر و ما قیافه هم فرق کنده.

## منبع

رج:پرنده
طوطی

**طوطی** ات‌سری مرغ نوم هسته که چندین جور هستنه. طوطی ره خله مردمون سره‌خنگی دارنه و گت کننه.

## وابسته جستارون
* *[[طوطی نومه]]*

## منبع

رج:پرنده
طوطی نومه

***طوطی نومه*** اتا کتاب نوم هسته که هند دله هند مغول سلسله گدر بنویشته بیّه. ونه داستان این هسته که اتا مردی شونه سفر و ونه زنا هوس کنده که ونه دنی‌بی‌ین گدر ونجه خیانت هاکنه ولی اتا طوطی که سره دله دره، هر شو که زِنا نچرم کفنه، انده زنا وسّه آسنی و داستان تعریف کنده که زنا وقت نکنده سره جه بریم بوره تا این که ونه مردی سر رسنه. اینتا کتاب فارسی زوون جه بنویشت بیّه و ونه اولین فصل تبرستون ِشاهِ آسنی هسته.

## منابع

رج:فارسی کتابون
ویروس

**ویروس** موجوداتی هستنه که وشون زنده-مرده بی‌ین سر اختلاف وجود دارنه. وشون خله پچیک قایده دارنه و فقط اتا دی‌ان‌ای ِرشته (ژنوم) و غشا جه تشکیل وونه. همینسه باقیِ زنده موجودات ره نموندنّه و خراک نخرنه، نفس نکشنه، رشد نکنّه و حتا وشون تولید مثل ره هم گت‌ته جاندارون انجام دننه. ویروس شه دی‌ان‌ای ره اتی زنده موجودِ سلول دله اینگنده و اینتی سلول ره مزراب یلنه تا ونه دی‌ان‌ای ره تکثیر هکنه و اینتا روش جه خله زیاد-زیاد و سریع تولید وونه.

خله ویروس‌ها مریضی و ناخشی یارنه و شه میزبان ِبدن ره ضعیف کننه. بعضی ویروس‌ها آدمون ره تاریخ دله چندین صوه کورکاشم و قتل‌عام هاکردنه. اتا مقابله راه که آدمون ویروس‌ها ره سر هکتنه، واکسن بساتن هسته که این روش دله ات‌که ضعیفِ ویروس ره شندنه آدم بدن دله تا سلول‌ها یاد بیرن ونجه چتی ونه مقابله هکنن.

## منابع

* راهنمایی دوره‌یِ علوم تجربی ِدرسی کتاب.

رج:زیست
رج:ویروس