open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حزب‌الله

**حزب‌الله** اتا سیاسی-نظامی سازمان هسته که لبنان دله دَره. حزب‌الله ِگروه ره اوایل ۱۹۸۰ بساتنه. ونه ایدئولوژی اتی اسلامی تفکرات هسته که روح‌الله خمینی، ایران دله، بسات بی‌یه.

اون گادِر که لبنان دله‌یی جنگ شروع بیّه، حزب‌الله ره ایران ِسپاه نظامی آموزش هِدائه و وشون ره پولی کومِک هاکرده. حزب‌الله لبنان ۳تا اصلی هدف ره شه اَرمون دونده: امپریالیستی آثار ره شه کشور جه حذف هاکنه، لبنان فالانژون حزب ره مجازات هاکنه و اتی اسلامی حکومت ره لبنان دله بسازه. آمریکا متحده ایالات، هلند ، بحرین مصر بریتانیا، اتریش، کانادا , اروپای اتحادیه و ایسرائیل حزب‌الله ره اتا تروریستی گروهک دونّه.

حزب‌الله لبنان اتخله چریکی جنگ ِپه سال ۲۰۰۰ میلادی موفق بیه لبنان ِجنوب ره ایسرائیل دَس جه بَیره و آزاد هاکنه. اون گادِر تاسا این حزب لبنان ِپارلمون و سیاستون دله ویشته دخالِت کانده و اسا فقط این حزب ِنظامی چـِلّه «اسلامی مقاومت» بِنومِسته وانه.

حسن نصرالله سال ۱۹۹۲ میلادی جه، که سید عباس موسوی ره ایسرائیلیون ترور هاکردنه، حزب‌الله ِدبیرکل بیّه. سال۲۰۰۶ لبنان-ایسراییل جنگ ِسَره این حزب ایسراییل ِدیم‌یه‌دیم هِرِسّائه و تا قطعنومه ۱۷۰۱ امنیت شورا بنویشته بَوه، اجازه نِدا که لبنان ِسامون جه ات سِسکه کم بَواشه. اون توم که اسراییل و حماس جنگ (۲۰۲۴) بی‌یه، حسن نصرالله ره اسراییلی‌شون بکوشتنه و هاشم صفی‌الدین ونه جاسر هنیشته.

## وابسته جستارون
* حسن نصرالله
* سوریه دله‌یی جنگ

## پانویس

## بریم بگردستن
* رسمی سایت
* وشون ِفارسی سایت

لبنان
رج:لبنان
رج:شیعه حزبون
منصور هادی

**عبد ربه منصور الهادی** (بزائه ۱۹۴۵) یمندیج سرلشکر و رییس‌جمهور بی‌یه که ۲۷ فوریه ۲۰۱۲ تا ۲۲ ژانویه ۲۰۱۵ یمن ِریاست‌جمهور ره داشته. وه سال ۱۹۹۴ تا این گادر ره رئیس جمهور ِمعاون بی‌یه.

وه شه درس ره انگلستان، مصر و شوروی دله بخوندسته. وه ۹۹ درصد رأی جه اول بیّه تا رییس‌جمهور بگردسته. یمنی‌ها بیش از ۶۰ درصد این انتخابات دله شرکت هاکردنه.

وه ۲۲ ژانویه ۲۰۱۵ که حوثیون ونه ریاست‌جمهوری ِکاخ ره بَییتنه شه مقام جه استعفا هدائه ولی بورده عدن و شه استعفا ره پس بَییته.

یمن جنگ دله وه عربستون متحد بی‌یه و تا سال ۲۰۲۲ شه ره رسماً رییس‌جمهور معرفی کرده و دنیایِ کشورون هم ونه ادعا ره کمابیش قبول داشتنه. این سال وه شه مقوم جه کنار بکشی‌یه و اتا شورا به ریاست راشد العلیمی ونه جا سر هنیشته.

## جنگ دله
حوثیون که اتی زیدیه په‌روون هستنه و یمن ِیک-سوم جمعیت ره تشکیل دنّه، سال ۲۰۱۴ جه کم‌کم اعتراضات راه دِمبِدانه و سپتامبر بتونستنه صنعا ره بَیرن. وشون ژانویه ۲۰۱۵ ریاست‌جمهوری ِکاخ ره صنعا دله تصرف هاکردنه و منصور هادی و ونه نخست‌وزیر ره شه سِره دله حبس هاکِردنه.

«منصور هادی» روز ۲۱ فوریه ۲۰۱۵ که ونه نگهبون‌ها خو دَیینه، فرار هاکرده و بورده عدن. «نادیه سقاف» یمن ِاطلاع‌رسانی ِوزیر اینجه هادی ره کومِک هاکرده. هادی عدن دله شه وسّه اتا ریاست‌جمهوری کاخ بساته و اتا بیانیه دله بائوته که ونه ریاست‌جمهوری مشروعیت دانه و «شه وظایف ره عدن دله جه انجام دِنه». یمن ِشیش‌تا جنوبی استان و سه‌تا شمالی استان استانداران منصورهادی جه عدن دله حمایت هاکردنه.

### فرار
وقتی انصارالله عدن ِشهر ره هم بَییته، وه دَربورده و عمان جه پناه بِخاسته. 

عربستون و ونه متحدو ونه پِشتی وسّه *[[یمن جنگ (۲۰۱۵)]]* ره شروع هاکردنه و حوثیون ره بَکوبِستنه.

بعضی خورگزاریون گانّه که عمان ونه بِخاستی ره قبول نَکارده و وه ره شه سامون دله جا نِدائه، همینسه وه وَردِگِرسته حضرالموت دله. بعضی دیگه خورگزاریون هم بائوتنه وه جیوبتی یا عربستون دله دَره. همین گادِر که خورگزاریون دَیینه گمونه‌زنی کاردنه، اتا فیلم تَنِک بیّه که ونه دله منصور هادی اتا بالون جه ریاض دله پیاده وانه و محمد بن سلمان، که عربستون ِدفاع ِوزیره، ونجه استقبال کانده. رسمی مقامات بائوتنه که وه خانه شنبه بوره شرم‌الشیخ تا عرب کشورون اتحادیه دله شه گپ ره بَزنه.

## وابسته جستارون
* عربی بهار
* یمن ِجنگ

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:یمن رییس‌جمهورون
دوبی (شهر)

**دوبی** یا **دبی** (عربی جه: *دُبیّ*) اتا شِخ‌هِنیشت ِشهر هسته که عربی متحده امارات ِهفت‌تا امارِت میون قِرار دانّه. این شهر فارس دریامونا پَلی و عربستون جزیره‌مونا دله کَته. دوبی ویشترین جمعیت ره امارات دله دانه و بعد ابوظبی گتترین شهر هسته.

اولین بار دوبی جه سال ۱۰۹۵ میلادی تاریخ دله اشاره هاکردنه و اولین شهرسازیون ره سال ۱۷۹۹ جه انجام هِدانه. دوبی ره سال ۱۸۳۳ شیخ مکتوم بن بطی بن سهیل آل مکتوم رسماً اتا «شهر» بِنومِسته. قرن بیستم دله این شهر اتا مهم ِبندر بَواشه. سال ۱۹۶۶ دوبی دله نفت کشف هاکردنه و دوبی و قطر تصمیم بَییتنه اتا جدید ِپول که ونه نوم «خیلج ِروپیه» بائه ره بسازِن. نفت ِکشف باعث بیّه اتخله مهاجر بِئِن این کشور دله و چن وقت که بگذشته این شهر ِجمعیت جه ۳۰۰ درصد اضافه بیّه. دوبی سال ۱۹۷۱ بریتانیا جه مستقل بیّه و این زمون، دوبی و ابوظبی و ۴تا دیگه شِخ‌هِنیشت عربی متحده امارات ره بساتنه. سال بعد رأس‌الخیمه امارات جه اضافه بیّه ولی قطر و بحرین تصمیم بَییتنه که اتا مستقل کشور بائِن. سال ۱۹۷۳ درهم این کشور ِرسمی پول بیّه و همینسه دوبی و امارات شه مشترک ِپولی یکا ره منحل هاکردنه.

اسا دوبی اتا شهر هسته که جهونی اقتصاد و تجارت دله ات مهم موقعیت دانّه. این شهر توریسم و تجارت جه خله رُشد هاکرده.

## نگارخنه

پرونده:Wild-wadi.jpg|جمیرا بیچ و وایلد وادی
پرونده:Dubai marina2.jpg|دبی مارینا شو گادر
پرونده:Dubai night skyline.jpg|دبی برجون
پرونده:Etisalat Tower 2, Dubai World Trade Centre, and Dubai World Trade Centre Residence on 28 December 2007.jpg|جهونی تجارت مرکز، سال ۲۰۰۷
|هتل جمیرا بیچ
پرونده:Jumeirah Islands on 24 May 2007.jpg|جمیرا آیلندز بالای الماس برج جه
پرونده:Sheikh Zayed Road on 28 December 2007.jpg|شیخ زاید بزرگراه
پرونده:Deira Skyline on 8 May 2007.jpg|بر دبی
پرونده:Deira by night.jpg|دیره شو گادر
پرونده:Dubai 2010.JPG|دوبی برجون(۲۰۱۰)
|دبی مال
پرونده:SkiDubai.JPG|اسکی دبی
|برج‌العرب
پرونده:Dubai Media City on 1 May 2007.jpg|دوبی مدیا سیتی در ۱ مه ۲۰۰۷
پرونده:Deira Fish market,Dubai.jpg|ماهی بازار ۶ اکتبر ۲۰۱۱


## پانویس

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا


رج:امارات
رج:امارات شهرون
جنوبی یمن

**یمن ِخلق ِدمکراتیک ِجمهوری**  که وه ره خلاصتاً **جنوبی یمن** گاتِنه، اتا سوسیالیستی جمهوری بی‌یه. ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۰ این کشور اسایی‌یمن ِجنوبی و شرقی مناطق سَر حکومت کارده. این کشور ۲۲ آوریل ۱۹۹۰ یمن عربی جمهوری (=شمالی یمن) جه متحد بیّه و وشون یمن جمهوری ره تأسیس هاکردنه.

## منابع

* Wikipedia contributors, *South Yemen*, Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=South_Yemen&oldid=288238157 (accessed May 6, 2009). 


رج:یمن تاریخ
رج:سوسیالیست کشورون
باب‌المندب

چپ|300px|بندانگشتی| باب‌المندب ِمکان

** باب‌المندب ** اتا دریایی تنگه هسته که سرخ دریای ِجنوبی قِسمت ره هند اوقیانوس جه وصل کانده. این تنگه‌ی ِدِ وَر آفریقایی و آسیایی کشورون دَرنه. آفریقا جه جیبوتی و آسیا جه یمن این تنگه په دَرنه.

این تنگه خله استراتژیک هسته و دِنیای ِجهونی تجارتون ِشصت درصد ونه این منطقه جه گُذِر هاکنه.
## منابع

رج:تنگه‌ئون
رج:جیبوتی
رج:یمن
رج:هند اوقیانوس

رج:سرخ دریا
اسلام کریموف

**اسلام عبدالغنی‌یویچ کریموف** (سیریلیک جه: Ислом Абдуғаниевич Каримов) (بزائه: ۳۰ ژانویه ۱۹۳۸، سمرقند دله - بمرده: ۲ سپتامبر ۲۰۱۶، تاشکند دله) ازبکستون ِرییس‌جمهور بی‌یه که شوروی ِرِقِدبوردِن تا شه بمردن گدر (۱۹۹۱ تا ۲۰۱۶) این مقوم ره داشته.

## زندگی‌نومه
وه سمرقند دله اتا تاجیک ِخانواده دله دِنیابموئه. وه اقتصاد و مهندسی مکانیک بخوندسته و سال ۱۹۸۳ شوروی ِازبکستون ِمالیه وزیر بیّه و سال ۱۹۸۶ وزیرون ِشورای ِنایب‌رئیس و ازبکستون ِدولتی برنامه‌ریزی ِاداره ِرئیس بیه. کریموف سال ۱۹۸۹ جه ازبکستون ِکمونیست ِحزب دله دبیرکل هسته و ۲۴ مارس ۱۹۹۰ ازبکستون رئیس‌جمهور هم بیی‌یه. وه ۱۹۹۱ ازبکستون ره شوروی جه سِوا هاکرده و ۶۸٪ آرا جه رییس‌جمهور بیه.

## حقوق بشر
وه حقوق بشر ِنقض، شکنجه و سیاسی‌زندونی هاکردن، قتل‌عام، اجباری چیک‌بَوری‌ین و وچون ِکار وسّه متهم هسته ولی آمریکا ونه پشتی ره کانده. 

## منابع

* 
* ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:گت مردمون سمرقند
رج:ازبکستون گت آدمون
رده:ازبکستون رییس‌جمهورون
فرانک اگری

**فرانک اُ گری**  اتا آمریکایی-کانادایی معمار هسته.

## جوایز
جوایزی که تا سال ۲۰۰۲ بَییته:
* Arnold W. Brunner Memorial Prize in Architecture, American Academy of Arts and Letters (۱۹۷۷)
* Pritzker Architecture Prize (۱۹۸۹)
* Wolf Prize in Art (Architecture), Wolf Foundation (۱۹۹۲)
* Praemium Imperiale Award for Architecture, Japan Art Association (۱۹۹۲)
* Dorothy and Lillian Gish Award (۱۹۹۴)
* National Medal of Arts (۱۹۹۸)
* Friedrich Kiesler Prize (۱۹۹۸)
* Gold Medal, American Institute of Architects (AIA) (۱۹۹۹)
* Gold Medal, Royal Institute of British Architects (RIBA) (۲۰۰۰)
* Gold Medal for Architecture, American Academy of Arts and Letters (۲۰۰۲)
* Companion of the Order of Canada (۲۰۰۲)

وه ۱۲تا افتخاری دکترا دانه:
* ۱۹۸۷: کلتک
* ۱۹۸۷: رودآیلند
* ۱۹۸۹: نواسکوشا، کانادا
* ۱۹۸۹: اوتیس
* ۱۹۹۳: کالج علوم انسانی غرب
* ۱۹۹۵: ویتیر کالج 
* ۱۹۹۷: جنوب کالیفرنیا
* ۱۹۹۸: تورنتو
* ۲۰۰۰: ادینبرگ
* ۲۰۰۰: جنوب کالیفرنیا
* ۲۰۰۰: ییل
* ۲۰۰۰: هاروارد

## منابع

رج:گت مردمون آمریکا
رج:کانادا گت آدمون
رج:زننه آدمون
رج:معمارون
مقرن بن عبدالعزیز

**مقرن بن عبدالعزیز آل سعود** (بزائه ۱۹۴۵ میلادی)، عربستون ِولیعهد و عبدالعزیز آل سعود ِسی‌وپنجمین و خوردترین وَچه هسته.

## منابع

* 

رج:آل سعود
رج:زننه آدمون
رج:سعودی عربستون گت آدمون
بروسیا دورتموند

**بروسیا دورتموند** یا **دورتمند**  اتا آلمانی فوتوال تیم هسته که دورتموند ِشهر  دله کا کانده. این تیم بوندس لیگا دله دَره و تا اسا ۸ بار بوندسلیگای ِقهرمون بیّه و ات‌بار اروپای جام در جام قهرمونی و ات‌بار اروپای چمپیوز لیگ قهرمونی ره دانّه.

## بازیکنان

(کاپیتان دوم)

(کاپیتان)

 

## افتخارات
* **[[بوندس لیگا]]**
۸ قهرمونی:
۵۶–۱۹۵۵، ۵۷–۱۹۵۶، ۶۳–۱۹۶۲، ۹۵–۱۹۹۴، ۹۶–۱۹۹۵، ۰۲–۲۰۰۱، ۱۱–۲۰۱۰، ۱۲–۲۰۱۱
* **[[آلمان حذفی کاپ]]** 
۳ قهرمونی:
۶۵–۱۹۶۴، ۸۹–۱۹۸۸ ، ۱۲–۲۰۱۱
* **[[آلمان سوپر کاپ]]**
۵ قهرمونی:
۱۹۸۹، ۱۹۹۵، ۱۹۹۶، ۲۰۰۸، ۲۰۱۳
* **[[چمپیوز لیگ]]**
اتا قهرمونی : ۱۹۹۷
د تا نایب قهرمونی: ۲۰۱۳، ۲۰۲۴
* **[[اروپای جام در جام]]**
اتا قهرمونی : ۶۶–۱۹۶۵  
* **بین قاره‌یی کاپ**
اتا قهرمونی: ۱۹۹۷

## منابع

## بریم بگردستن

سایت رسمی باشگاه


رج:آلمان فوتوال تیمون
آندرس اسکوبار

**آندرس اسکوبار سالداریگا**  (بزائه ۱۳ مارس ۱۹۶۷ - بمرده ۲ ژوئیه ۱۹۹۴) اتا فوتوالیست بی‌یه که کلمبیا دله کا کارده.

وه ۹۴ ِجهونی جام دله اتا گل‌به‌خودی بَزوئه که باعث بیه کلمبیا حذف بَواشه و همینسه وقتی وَردَگِردِسته کلمبیا، روز ۲ ژوئیه ۱۹۹۴، مدلین ِشهر دله ۱۲تا تیر جه وه ره بَکاشتنه. وه پابلو اسکوبار جه هم رَفِق بی‌یه ولی قبل این جام پابلو بمرده. بعضیا گانّه همینسه وشون ِتیم جهونی جام جه حذف بیّه و همینسه آندرس اسکوبار ره بَکاشتنه.

## منابع

* مصاحبه با پدر اسکوبار *انگلیسی*
* [وب گاه [سی ان ان] *انگلیسی*]

رج:کلمبیا فوتوالیستون
رج:بکوشته بیی‌ئون
کابیندا

** کابیندا** (لاتین جه: Cabinda Province) اتا استان نوم هسته که آنگولا شِنه ولی این کشور ِاصلی سامون جه سِوائه. این منطقه ره کنگوی جمهوری آنگولای ِباقی استان‌ها جه سِوا کانده.کابیندا ۷٬۲۷۰ کیلومترمربع گتی و ۶۸۸٬۲۸۵ نفر جمعیت دانه.

این منطقه دله اتی تجزیه‌خائون هم درنه که خانّه کابیندا اتا مستقل ِکشور بائه و همینسه آنگولای ِدولِت جه جنگ کانّه.

## منابع


رج:آنگولا
بیلبائو

**بیلبائو** اتا شهر ایسپانیای ِکشور و باسک ِمنطقه دله هسته. این شهر گتترین شهری هسته که باسک دله دره و بیسکای ِنیشتنگائه. ونه جمعیت ۳۵۳٬۹۵۰ نفر (۲۰۰۶) و ونه گتی ۴۱٫۳ کیلومترمربع هسته. گوگنهایم موزه این شهر ِخجیرجائون جه هسته.

## منابع


رج:ایسپانیا شهرون
فلاندر

**فلاندرز** اتا منطقه که فلاندریون ونه دله درنه. این منطقه فرانسه و بلژیک ِبعضی قسمتون ره بائوته بی‌یه اما اسا اتا ناحیه هسته که بلژیک دله دره و ونه گتترین شهر بروکسل هسته.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:بلژیک

رج:غیررسمی منطقه‌ئون
بروتاین

**بروتاین** یا **برتانی** (فرانسوی جه: *Bretagne*) اتا تاریخی استان و فرهنگی منطقه فرانسه دله هسته.
 **برتانی** گتی ۳۴٬۰۲۳ کیلومترمربع و ونه جمعیت ۴٬۴۷۵٬۲۹۵ نفر هسته.

## وابسته جستارون
*فرانسه شهرون فهرست

## منابع


رج:سوایی‌خاهون
رج:فرانسه
رج:فرانسه تاریخ
دولت آباد نیشابور

**دولت آباد** اتا روستایِ نوم هسته که خراسون رضوی اوستان دله قرار دارنه و نیشابور شهرستون ِمرکزی بخش دله دره.
## جمعیت
اینتا روستا، مازول دهستون دله قرار دارنه و ایران آماری مرکز ِسرشماری سَره، سال ۱۳۹۰ دله، ونه جمعیت 415 نفر (110خانوار) بی‌یه.
## منابع

دولت آباد
جان اوپیه

**جان اوپیه** (بزائه16 می 1761 – بمرده 9 آوریل 1807) اتا انگلیسی نقاش و تاریخدون بی‌یه. وه خله معروف ِآدمون ِنقاشی ره شه زندگی گادِر دکشی‌یه.


File:Amelia Opie by John Opie.jpg|املیا اوپیه, 1798
Mary Wollstonecraft by John Opie (c. 1797).jpg|مری ولستون‌کرافت
File:Henry Fuseli by John Opie.jpg|هنری فوسلی
File:Philip Beaver RN.jpg|فیلیپ بیور, c.1805
File:Thomas Girtin by John Opie.jpg| توماس گیرتین 


## منابع

## ویشته بخوندستن

*The Cornish wonder: John Opie R.A. (Official website of the book of the same name by Viv Hendra)
*John Opie online (Artcyclopedia)
*John Opie on Artnet
Young woman in a white dress; A young boy; A Boy with a Staff; A beggar boy (Philip Mould Fine Paintings - accessed 23 Feb 2011)

رج:بریتانیا نقاشون
رج:بریتانیا تاریخدونا
رج:گت مردمون انگلیس
نیو برونزویک

**نیو برونزویک** یا **نیو برانزویک**اتا منطقه کانادا دله هسته. این منطقه سال 1604 میلادی کشف بیّه و ونه دله انگلیسی و فرانسوی ِزوون‎ها گِنِش وونه. این منطقه فرانکوفونی دله هم عضوه.

## منابع
* عربی ویکی‌پدیا

رج:کاندا ایالتون
پولندبال

چپ|بندانگشتی|160px|پولندبال
**پولندبال**  اتا اینترنتی میم هسته که نیمه‌ی دوم ۲۰۰۹ بخش /int/ وبسایت ایمیج‌بورد دله که اتا آلمانی سایت بی‌یه،بساته بیه. این میم اتخله آنلاین کمیک دانه که کشورون ِمردمون ِادا ره دَریارنه. 

## نگارخنه


Murricaball.jpg
Iranball.png
Australiaball cork hat.jpg
Finnball smart.jpg
Germanyball.PNG


## منابع

## بریم بگردستن
* پولندبال در نویورمیم

رده:لهستون
رده:اینترنتی میم
رده:نژادپرستی
تایلندی

**تایلندی زوون** آسیای ِشرقی مناطق ِقدیمی‌ترین زوون‌ها جه هسته و تایلند ِمردِم ویشته این زوون جه گپ زنّه.

تایلندی ات‌خله مختلف لهجه دانّه و هر جایی شه وسّه اتا لهجه دانّه. تایلندی زوون تایلند ِتنها رسمی زوون هَسته و شه وسّه اتا مخصوص ِخط دانّه.

تایلندی زوون ِجملات دله اول فاعل و بعد فعل و اَی مفعول اِنّه که فاعل معمولاً جمله جه حذف وانه. ضمایر هم جنسیتون وسّه فرق کانّه. فعلون تایلندی دله صرف نوانّه و شناسه نِدارنه.

## منبع
* فارسی ویکی‌پدیا 

رج:زوون
رج:تایلند
پاتایا

**پاتایا** (تایلندی جه: พัทยา) اتا معروف ِشهر هسته که تایلند دله دَره. پاتایا اتا پچوک و ساحلی شهر هسته و تایلند ِشرقی ساحل دله دره. این شهر خله تورسیتون ره جذب کانده و هرسال بیش از ۵٫۵ میلیون خارجی توریست یانّه که ویشته سکس، کاباره‌ئون و... وسّه سفر کانّه. 

## منابع

Wikipedia contributors, "Pattaya," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=159319069 (accessed September ۲۱, ۲۰۰۷).

رج:تایلند شهرون
رج:تایلند
درسدن

**درسدن**  اتا شهر هسته که زاکسن ِایالِت ِنیشتنگا وانه و آلمان دله دره. این شهر قدیم‌ته شرقی آلمان ِمهم ِشهرون جه بی‌یه.

## خاخِر شهرون
راست|270px|بندانگشتی|زنان ِکلیسا، درسدن
درسدن ۱۳ تا خاخِربخوندست شهر دانّه:
* ۱۹۵۹  کاونتری، بریتانیا
* ۱۹۶۱  سن پترزبورگ، روسیه
* ۱۹۶۳  وروتسواف، لهستون
* ۱۹۶۷  اسکوپیه، مقدونیه
* ۱۹۷۱  استراوا، چک جمهوری
* ۱۹۷۵  برازاویل، کنگو
* ۱۹۷۸  فلورانس، ایتالیا
* ۱۹۸۷  هامبورگ، آلمان
* ۱۹۸۸  رتردام، هلند
* ۱۹۹۰  استراسبورگ، فرانسه
* ۱۹۹۱  زالتسبورگ، اتریش
* ۱۹۹۲  کلمبوس، آمریکا
* ۲۰۰۹  هانگژو، چین

## وابسته جستارون
* درسدن بمبارون

## منابع


رده:زاکسن شهرون
رده:آلمان شهرون
قله دگال

قله دگال، نام کوهی هسته که در ارتفاعات دماوند واقع بیتبو. ای کوه، الاشت دو ساعت لینگ کتش راه هسته.
رج:جوغرافی
رج:کوهون
چمپیوز لیگ

**چمپیوز لیگ** اصولاً تورنمنت ِنوم هسته ولی شِمه منظور کامین قاره و ورزش ِچمپیوز لیگ هسته؟ اینان بِتونّه شِمه بِخاستی بائِن:
* اروپای ِفوتوال ِباشگائون: وه همه جه معروفته هسته.
* آسیای ِفوتوال ِباشگائون
یورو ویژن

چپ|بندانگشتی|250px|کشورونی که مسابقه دله دَرنه
**یوروویژن** (*Eurovision Song Contest*) اتا بین‌المللی مسابقه هسته که موسیقی سَره کا کانده و سال ۱۹۵۶ جه سالانه برگزار وانه. ونه قوانین گانّه که کشورونی که *[[اروپای پخش اتحادیه]]* دله عضو بائِن تونّه مسابقه دله دَواشِن.

این مسابقات صد تا پونصد میلیون هارشاکَر دانّه و ورزشی مسابقات ِپه دومین مقوم ره هارشاکرون ِآمار سَره دانّه. این مسابقات دله هر کشور دله اتا آهنگ انتخاب وانه و مِلِّت وه ره رأی دِنّه. این مسابقات خله هم طولانی هسته.

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest&oldid=447156274 ویکی‌پدیا انگلیسی]

رده:یوروویژن
رده:مسابقات
رده:موسیقی
اروپا چمپیوز لیگ

**یوفا چمپیوز لیگ** یا **اروپا چمپیوزلیگ**، که ونه معنی *اروپای ِقهرمون‌های ِلیگ* هسته، ات سری فوتوال ِمسابقات هسته که توسط یوفا تشکیل کانده و سال ۱۹۵۵ جه اروپای ِبتترین باشگائون ونه دله هِدی جه کا کانّه. این مسابقات ِکاپ معتبرترین کاپی هسته که اتا باشگا بتونده فوتوال جه بَییره.

این مسابقات دله دِ دور دارنه. (اول گروهی و بعد حذفی) این مسابقات دله ۸ تا ۴ تیمی گروه درنه که هر گروه جه ۲تا تیم دور حذفی شونّه. کسی که این کاپ ره پیروز بَوائه، جهون باشگائون کاپ و اروپا سوپر کاپ دله راه پیدا کانده.

رئال مادرید موفق‌ترین تیم این رقابتون هسته که ۱۲ بار این جام ِقهرمون بیّه.

## کاکرون
Left|بندانگشتی|400px|کشورهایی که چمپیوز لیگ دله درنه:
اول سه‌دور حذفی مسابقات ِپه مَیـِّن وانه که کامین تیم‌ها تونّه چمپیوز لیگ دله دوائن؛ تیم‌هایی شرکت دارنه که اروپایی کشورونِ لیگ دله اول-دوم-سوم بَیی بائن و بعضی کشورون سهمیه فرق کانده. ۱۶ تیمی که بتونستنه راه پیدا هاکنن ونه گروهی بَوون تا نصف-به-نصف حذف بوائن و تیم‌هایی که شه گروه دله سوم بوائن شونّه اروپای لیگ دله کا کانّه. مرحله بعد ره ماه می برگزار کانّه و رقابتون حذفی وانه و تا فینال هر مرحله بموندسته تیم‌ها تعداد نصف وانه.

چن سالی هسته که میزبان ره ونه یوفا دله انتخاب هاکنن و فقط فینال این میزبانِ شهر دله برگزار وانه. این شهر ره پیش از مسابقات انتخاب ونه هاکرد بائن.

### آمار باشگائون وسّه

## کشورون ِآمار

## فینال‌ها

## منابع


رج:فوتوال لیگون
رج:فوتوال تورنمنتون
آک پارتی

**آک پارتی** یا **عدالت و توسعه‌ی ِحزب** (ترکی جه: AKP یا Adalet ve Kalkınma Partisi)، اتا سیاسی حزب هسته که ترکیه دله حاکم سال ۲۰۰۲ تاسا حاکمه. این حزب شه ره اتی راستِکی و میونه‌خا معرفی کانده.   آک پارتی شه ره آمریکای ِطرفدار و لیبرالی و آزاد ِبازار ِخاهون معرفی کانده و ونه دِل خله ونه که ترکیه اروپا اتحادیه دله دَواشه. آک پارتی انتخابات ۲۰۱۱ دله بیش از ۴۹ درصد آراء جه ۳۱۱ کرسی ره پارلمون ۵۵۰ِتا کرسی جه بَییته. این حزب ره رسماً احمد داووداغلو (نخست‌وزیر) رهبری کانده و رجب طیب اردوغان هم این حزب ِاتا معروف سیاستمداره.

آک پارتی ِموسسین و اعضا نجم‌الدین اربکان ِقدیمی په‌روون بینه که رفاه، فضیلت و سعادت ِاحزاب دله دَیینه و سال ۲۰۰۱ جه ونجه سِوا بَیینه و اتا مستقل حزب ره بساتنه که ونه دله هنتا اسلامی تفکرات بَدی‌یه وونه.

## پانویس

رج:ترکیه حزبون
رج:اسلامی حزبون
تل ابیض

**تل ابیض** یا **گری سپی** اتا شهر هسته که رقه ِنزدیکی و سوریه کوردستون دله دره. این شهر ترکیه‌ی ِسامون ِسَر کَته و این کشور جه بنه‌یی راه دانّه. شهر ِجمعیت نزدیک ۳۰ هزار نفر هسته که.کوردها و عربون وه ره تشکیل دنّه. داعش و پ‌ی‌د وقتی که سوریه دله جنگ بی‌یه، این شهر دله خله تَقِلّا داشتنه. اتا قتل‌عام سره داعش ۴۵۰ نفر کورد که ۱۲۰ تا وچه بینه ره بکاشته. و کوردها ره مجبور هاکرده فِرار هاکِنِن.

## منابع

* وشون ِجنگ ِداستان

رج:سوریه شهرون
الند

**اُلند** یا **آلند** اتی شه‌گردون *(=خودگردان)* ِمنطقه هسته که فلاند دله دره و بالتیک دریا میون کَته. ونه نیشتنگا نوم ماریهام هسته و ۱۱٬۲۸۶ نفر جمعیت دانّه. این جزیره دله مردمون سوئدی‌زوون هستنه.

## منابع

رج:فلاند
رج:جزیره ئون
رج:نوردیک کشورون
رج:بالتیک
لاپلند (فلاند)

**لاپلاند** *(Lappi یا Lappland)* گت‌ترین و شمالی‌ترین منطقه‌ فلاند دله هسته. این منطقه‌ بوتنی خلیج، سوئد ِنوربوتن,  نروژ ِفینمارک و ترومز, و روسیه‌ی ِمورمانسک  جه سامون دانّه.

## منابع

* Wikipedia contributors, "Lapland (Finland)," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lapland_(Finland)&oldid=575319320 (accessed October 19, 2013).

## وابسته جستارون
* سامی (اسکاندیناوی)
* لاپلند

رج:لاپلند
رج:فلاند
رج:منطقه‌های فنلاند
لاپلند

200px|بندانگشتی|چپ|اسکاندیناوی ِسامیون ِِپرچم
**لاپلَند** (فلاندی جه: *Lappi* و سوئدی جه: *Lappland*) که بعضی زوون‌ها دله وه ره **ساپمی** یا **سامی** گانّه، اتا منطقه‌ و فرهنگی سامون هسته که اروپای ِشمالی قسمتون دله دَره. این منطقه شمالی قطب ِوَر دَره و اسکاندیناوی ِجزء هسته. این منطقه، نروژ، سوئد و فلاند ِشمال ره گیرنه و کولا جزیره‌مونا پَلی کَته. 

این منطقه دله شمالی اشکاری‌گو خله پرورش هِدا وانه. این منطقه‌ی ِمردمون ره *لاپ* گانّه که هزارون سال اینجه درنه و اسا کم‌کم دَرنه دیگه اقوام جه ارتباط پیدا کانّه.

فلاند دله هم اتا گت ِایالِت نوم **[[لاپلند (فلاند)|لاپلند]]** هسته.

این ایالات ِدله سامیون زندگی کانّه:

Image:Finnmark_våpen.svg|فینمارک(نروژ)
Image:Troms_våpen.svg|ترومز(نروژ)
Image:Nordland_våpen.svg|نوردلند(نروژ)
Image:Nord-Trøndelag_våpen.svg|نورد تروندلاگ(نروژ)
Image:Sør-Trøndelag_våpen.svg|سور تروندلاگ(نروژ)
Lappland vapen.svg|لاپلند(سوئد)
Image:Norrbottens läns vapen.svg|نوربوتن(سوئد)
Image:Västerbottens läns vapen.svg|وستربوتن(سوئد)
Image:Jämtlands läns vapen.svg|جامتلند(سوئد)
Image:Lapin maakunnan vaakuna.svg|لاپلند(فلاند)
Image:Герб Мурманской области.svg|مورمانسکا(روسیه)


## منابع



* "Lapland." Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite 2008.



رده:فلاند

رده:اروپا مناطق
رده:نروژ
رده:سوئد
رج:اسکاندیناوی
رقه (گجگجی بیری)

**رقه** اتا عربی کلمه هسته که بعضی جوغرافی اماکن ِنوم بِتونده بائه:
* سوریه‌ی ِرقه شهر
* سوریه‌ی ِرقه‌ی ِاستان
* کویت ِرقه
فانتاستیک فور (فیلم ۲۰۱۵)

***فانتاستیک فور*** یا ***چارتا شگفت‌انگیز***  اتا ابرقهرمونی فیلم هسته که آمریکا دله وه ره مارول کامیکس ِداستان‌ها سَر جه بساتنه. این سومین فیلمی هسته که فاکس قرن بیستم این شخصیت‌ها سَر جه سازنه. این فیلم ۷ اوت ۲۰۱۵ اکران بیه.

## منابع

رده:فانتاستیک فور
رده:۲۰۱۵ فیلمون
رده:آمریکایی فیلمون
رده:انگلیسی فیلمون
رده:مارول
رده:فاکس قرن بیستم
پاپ فرانسیس

**پاپ فرانسیس** (لاتین جه: *Franciscus*) که ونه اصلی نوم **خورخه ماریو برگولیو**  بی‌یه، واتیکان ِکشور ِرهبر و کلیسای ِپاپ بی‌یه.

خورخه ماریو بزائه ۱۷ دسامبر ۱۹۳۶ بوئنوس آیرس، آرژانتین بی‌یه. وه  سال ۱۹۹۸ جه بوئنوس آیرس ِسراسقف بی‌یه و سال ۲۰۰۱ کاردینالیِ مقوم ره پاپ ژان پل دوم جه بَییته. برگولیو سال ۲۰۱۳ بندیکت شونزهم ِجانشین بیّه و پاپ بَگِردِسته.

وه اولین یسوعی، اولین آمریکای ِقاره‌ی ِآدِم و گرگوری سوم ِپه، اولین غیر اروپایی بی‌یه که پاپ بیّه. فرانسیس ایتالیایی، ایسپانیولی و آلمانی زوون جه گپ بزوئن ره بَلِد بی‌یه. وه نسبتاً اصلاحی عقیده داشته و مثل، همجنس‌خائون ره گته تونه هئی جه زندگی هاکنن.

## دپیته چرخه‌تو
* پاپ
* روم کاتولیک کلیسای پاپون فهرست

## منابع

Wikipedia contributors، «[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pope_Francis_I&oldid=543908341 Pope Francis I]،» Wikipedia، The Free Encyclopedia، (accessed March 13، ۲۰۱۳).
* پاپ فرانسیس، رهبر جدید کاتولیک‌های جهان، کیست؟ - فارسی بی‌بی‌سی 

رج:پاپون
رج:آرژانتین گت آدمون
اروتیسم

**اروتیک ِهنر** یا **اروتیسم**  اتی هنر هسته که شهوت ره تحریک کانده یا «عشق‌بازی» ره سِراق دِنه. این فن بتونده نقاشی، قلمزنی، نگارگری، موجستمه سازی، عکاسی، موسیقی و نویسندگی دله استفاده بَواشه.

*[[یوزفین موتسن‌باخر|یوزفین موتسن‌باخر - اتا مول زنای ِداستان که شه بنویشته]]*  اتا اروتیکی رومان بی‌یه که آلمانی ِادبیات دله معروف بیّه و غربی اروتیسم ِمعروف ِآهنگون جه هسته. 

## گالری

Shuvalov Painter erotic scene Antikensammlung Berlin F2414.jpg|قدیم یونان، ۴۳۰ تا ۴۲۰ قبل از میلاد، برلین موزه.
Giorgione - Sleeping Venus - Google Art Project 2.jpg|بخاته ونوس، جیورجیونه جه، ۱۵۰۱.
Diego Velázquez - Rokeby Venus.jpg|راکبی ونوس، دیه گو ولاسکز جه، ۱۶۴۷ تا ۱۶۵۱ میلادی.
Goya Maja naga2.jpg|لخت ماجرا، فرانسیسکو گویا جه، ۱۷۹۹-۱۸۰۰.
Katsushika Hokusai - Fukujuso.jpg|فوکوجوسو، کاتسوچیکا هوکوسائی جه، ۱۸۱۵.
Dream of the fishermans wife hokusai.jpg|ماهیگیر زنای ِاَرمون، کاتسوچیکا هوکوسائی جه، ۱۸۲۰.
Gustave Courbet, Femme nue couchée, 1862.jpg|لخت ِبخاته زنا، گوستاو کوربت جه، ۱۸۶۲.
Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|بخاته‌ئون، گوستاو کوربت جه، ۱۸۶۶.
Egon_Schiele_085.jpg|بی اسم ِلخت، اگون شیله جه، ۱۹۱۴.
Demuth,_Charles_(1883-1935)_-_1930_ca._-_Four_male_figures_-_Acquarello_-_Col._-_da_Internet.jpg‎|چارتا مرد، چارلز دموث جه، ۱۹۳۰.
Édouard-Henri Avril (13).jpg|ادوارد-هنری آوریل جه
Édouard-Henri Avril (14).jpg|ادوارد-هنری آوریل جه
Édouard-Henri Avril (15).jpg|ادوارد-هنری آوریل جه
Édouard-Henri Avril (17).jpg|ادوارد-هنری آوریل جه
Édouard-Henri Avril (18).jpg|ادوارد-هنری آوریل جه


## وابسته جستارون
* اروتیک عکاسی
* سکس موزه

## منبع‌ها

رج:اروتیک
رج:بگائستن
رج:هنرون
سلما

***سلما*** () اتا تاریخی و درام ِفیلم هسته که آوا داورنای سال ۲۰۱۴ بساته. این فیلم ِداستان مارتین لوترکینگ ِزندگی هسته که سیوپوستون ِحق رای و برابری وسّه مبارزه هاکرج. 

## بازیکرون

* دیوید اویلو نقش مارتین لوتر کینگ جونیور
* تام ویلکینسون نقش لیندون بی. جانسون
* تیم راث نقش جرج والاس
* کامن نقش جیمز بول
* کارمن اجوجو نقش کورتا اسکات کینگ
* اپرا وینفری نقش آنی لی کوپر
* کوبا گودینگ جونیور نقش فرد گری
* جووانی ریبیسی نقش لی سی. وایت
* آلساندرو نیوولا نقش جان دوآر
* تسا تامپسون نقش دیان نش
* استفان جیمز نقش جان لویس
* دیلن بیکر نقش جی. ادگار هوور
* نایجل تاتچ نقش مالکوم ایکس
* مارتین شین نقش فرانک مینیس جانسون
* نیسی نش نقش ریچی جین جکسون

## منابع

* 

رج:۲۰۱۴ فیلمون
رج:۲۰۱۵ فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:آوا داورنای
رج:استودیوکانال
رج:انگلیسی فیلمون
رج:پارامونت پیکچرز
رج:تاریخی فیلمون
رج:فاکس قرن بیستم
رج:مارتین لوترکینگ
داف (فیلم)

***داف*** () اتا کمدی فیلم کارگردانی اری سندل جه هسته که سال ۲۰۱۵ منتشر بیه.

## بازیگرون
* می ویتمن
* روبی امل
* بلا تورن
* Bianca A. Santos
* آلیسون جانی
* کن جیونگ

## منابع

* 

رج:۲۰۱۵ فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:کمدی فیلمون
می‌سی‌سی‌پی درکا

**می‌سی‌سی‌پی روخِنه** (انگلیسی جه: *Mississippi River*) چارومین گت ِروخِنه دنیا دله هسه و 2,350 مایل بلندی دارنه و ایتاسکا دریاچه جه تا مکزیک دریامونا بکشی‌یه هسته.  میسیسیپی ِروخِنه آمریکای ِخاک دله‌ی ِگتترین روخنوئه.

اینتا درکا مونتانا سرخ صخره جا سرچشمه گیرنه و مکزیکو دریامونا ره ریزنه. ونه درازی ۶۲۲۶ کیلومتر هسه. کامبرلند، اوهایو، میسوری و آرکانزاس درکائون هم ونه دله بشنی‌یه وانه. ممفیس و نیواورلئان دتا گت شهر هسنه که ونه ساحل پَلی درنه. وه می‎سی‎سی‎پی ایالت دله جا دارنه.

## منبع

رج:آمریکا درکائون
رج:می‌سی‌سی‌پی
مستقل مشترک‌المنافع کشورون

270px|بندانگشتی|گروه ِپرچم
270px|بندانگشتی|اعضای ِنقشه
**مستقل ِمشترک‌المنافع ِکشورون ِاتحادیه** اتا اتحادیه هسته که بعضی کشورونی که قدیم شوروی دله دَیینه، ونه عضو هستنه. این اتحادیه ره روسیه، بلاروس و اکراین بساتنه. ونه مَقِر مینسک، بلاروس دله، هسته ولی ونه نشست‌ها تاوری کاخ، سن پترزبورگ دله انجام وانه.

## اعضا
* 20px| آذربایجون
* 20px| ارمنستون
* 20px| اوزبکستون
* 20px| بلاروس
* 20px| تاجیکستون
* 20px| روسیه
* 20px| قرقیزستون
* 20px| قزاقستون
* 20px| مولداوی

ناظر ِاعضا
* 20px| ترکمنستان

خارج بَیی‌ئون
* 20px| اکراین: وقتی که روسیه جه جنگ دَکِته، بریم بموئه.

## وابسته جستارون
* شانگهای کایری سازمان

## منابع

رده:مستقل مشترک‌المنافع کشورون
رده:شوروی
رج:سازمان‌ئون بین‌المللی
عبدالفتاح السیسی

**عبدالفتاح سعید حسین خلیل سیسی**  مصر ِرییس‌جمهور هسته. وه اتا کودتا جه ۳ ژوئیه ۲۰۱۳ محمد مرسی ره برکنار هاکرده و شه انتخابات دله نومزه بیّه و بائوته اگه رییس‌جمهور بَواشه، اخوان‌المسلمین ریشه ره دریانّه.  حسنی مبارک، قبلی دیکتاتور، و احمد شفیق محمد مرسی ِرقیب، ونجه انتخابات دله حمایت هاکردنه و وه مجموع ۲۵٬۵۷۸٬۲۲۳ رای جه ۲۳٬۷۸۰٬۱۰۴ رای ره بیارده و ۹۶٫۹۱٪ جه رییس‌جمهور بیّه.  سیسی جهون دله تنها رئیس جمهور هسته که کُل قرآن ِحافظ هسته. 

## منابع

رده:زننه آدمون
رده:گت مردمون قاهره
رده:مصر رییس‌جومورون
رده:کودتاکرون
اخوان المسلمون

--> 
**اخوان المسلمین** یا **اخوان المسلمون** اتا ایدئولوژی و تفکرات نوم هسته که مصر جه ریشه گیرنه. این تفکرات اسلام‌خائونه هسته و عربون میون خله طرفدار دارنه. این تفکرات سیاسی اسلام ِخائون هستنه و گانّه ونه اسلامی احزاب اتا لیبرالیسمی چارچو دله شرکِت هاکِنِن و اگه اکثریت وشون ره قبول داشتنه، اسلامی عقاید ره جامعه دله جا دینگِنِن. این تفکر ِپه‌روون اقتیصاد ره خله مهم دونّه و ونه رُشد ره شه اولویتون جه عنوان کانّه.

این جنبش سال ۱۹۲۸ میلادی مصر ِاسماعیلیه دله برهبری حسن البنا بساته بیّه و همینتی گتته بگردسته. محمد مرسی اولین رییس‌جمهوری بی‌یه که این جنبش جه مصر ِرییس‌جمهور بیّه ولی نی‌یشتنه که حتی یک سال این مقوم سَر کَبّائه. 

این جنبش ِالگو که تاریخ دله خله ونه وسّه ارزش یِلنه، عمر بن عبدالعزیز هسته که ونه حکومت هاکردن ِشیوه این جنبش ِطرفدارون ِدِلِوِست هسته، اتی که بعضیون این اموی ِشاه ره پنجمین خلیفه نومِنّه.

## منابع

* رسمی سایت (انگلیسی)
* گت اسلامی دائرةالمعارف - اخوان المسلمین
* راسخون


رج:مصر حزبون
رج:اسلامی حزبون
رجه:تسنن
رج:مصر
کنگو جمهوری

**کنگوی ِجمهوری** یا **کنگو برازاویل**  اتا کشور میونی آفریقا دله هسته. ونه نیشتنگا نوم برازاویل هسته. این کشور جمعیت حدود ۴ میلیون ۳۰۰ هزار نفر و ونه رسمی زبون فرانسوی هسته. این کشور گابون، کامرون، میونی آفریقا، کنگو دموکراتیک جمهوری و آنگولا *([[کابیندا]])* جه هم‌سامون هسته. 

## جوغرافی
کنگو ِجمهوری ۳۴۲،۰۰۰ کیلومتر مربع گتی جه شصت و دومین گت ِکشور هسته. 

## مردمون
سال ۲۰۰۵ کنگو جمعیت برابر ۱،۱۷۴،۵۰۰ بی‌یه و سال ۲۰۱۲ میلادی این جمعیت ۴،۳۶۶،۲۶۶ نفر جه بَرسی‌یه. این کشور ِاقوام ۴۸% کنگویی، ۲۰% سانگها، ۱۷% تِکِه، ۱۲% مبوشی و ۳% اروپایی و غیره هستنه. 

این کشور ِاکثریت مسیحیت و پروتستان ِپه‌روو هستنه و مسیحیت ِدیگه مذاهب هم طرفدارونی شه وسّه دارنه.

### زوون
کنگو برازاویل  دله رسمی زبان فرانسوی هسته، اما لینگا، کیکُنگو و تکّه هم اتخله گِنِش‌کَر دارنه.

## تقسیمات
کنگو برازاویل ۱۲ *دپارتمان*  دانه. هر دپارتمان هم شه چنتا *بخش* (communes) جه تقسیم وانه.
استان‌های کنگو برازاویل عبارتند از:

## منابع

*Wikipedia contributors, "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Republic_of_the_Congo&oldid=540081509 Republic of the Congo]," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed February 24, 2013). 


رده:کنگو
رده:آفریقایی کشورون
رده:آفریقا اتحادیه
رده:فرانسوی‌زوون کشورون
رده:فرانسه قدیمی مستعمرات
آراگون تاج و تخت

**آراگون ِتاج و تخت** (آراگونی جه: *Corona d'Aragón*، کاتالونی جه: *Corona d'Aragó*) اتا ترکیبی سلطنت بی‌یه که اتی کنفدراسیون حیساب وانه که سیاسی یا or پادشائی بی‌یه و ات نفر یا ات‌سری آدِم، که بارسلونا و آراگون ِشاه بینه، ونه سَر حکومت کاردنه. قرن چاردهم و پونزهم که این امپراتوری ِاوج بی‌یه، خله مناطق ره ایسپانیا،  فرانسه‌ی ِجنوب، و مدیترانه‌ی ِساحلی مناطق (شامل بالئارس, سیسل, کرس, سارد, مالت, ایتالیای ِجنوب و یونانِ جنوب) ره شه سامون دله داشتنه.

این حکومِت اتی کنفدراسیون بی‌یه و شه چنتا پچوک‌ته حکومت جه تشکیل بی‌یه. فی‌المثل آراگون پادشائی شه اتا ایالِت بی‌یه که این حکومِت دله قِرار داشته و کاتالونیا و والنسیا جه سیوا اداره بی‌یه ولی همه اتا کشور دله دَیینه.

قرون پونزه و شونزه ناپل این کشور ِد افکتو نیشتنگا بی‌یه و شائون این شهر دله دَیینه ولی رسماً کشور نیشتنگائی نداشته. Later the courts were itinerant بعضی تاریخ‌دون‌ها هم گانّه اتی دوره ساراگوسا این کشور ِنیشتنگا حیساب بی‌یه.

## ایالات
این ایالات آراگون ِتاج و تخت دله دَیینه:

## یادداشت

## بن بنویشت


رج:آراگون
رج:کاتالونون
رج:ایسپانیا تاریخ
رج:اروپا رقد بورده کشورون
کاستیل تاج و تخت

**کاستیل ِتاج و تخت**اتا کشور نوم بی‌یه که ایبری ِجزیره‌مونا دله سال 1230 تأسیس بیّه. این حکومِت وقتی بساته بیّه که کاستیل و لئون ِشائون هِدی جه متحد بَیینه و ازدواج هاکردنه. چن وقت بعد نابارا هم وشون جه متحد بیّه و اتا کاتولیک ِدولِت بساته بیّه که اسا ایسپانیا دله قِرار گیرنه. آخرسری سال 1516 میلادی این حکومِت ره هابسبورگ ِحکومِت رِقِد بِدا و ونه سامون ره فتح هاکرده.

## منبع


رج:کاستیل
رج:ایسپانیا تاریخ
رج:اروپا رقد بورده کشورون
سینا جزیره‌مونا

بندانگشتی|چپ|270px|سینای ِتوپوگرافی نقشه ره هارشین

**سینا**  اتا جزیره‌مونا *(= شبهه‌جزیره)* هسته که لَچِک‌مونا *(=سه‌گوش)* هسته و حدود ۶۰ هزار کیلومتر مربع گتی *(=مساحت)* دانّه. سینا مدیترانه (شمال) و سرخ دریا (جنوب) وسط قِرار دانّه.

این جزیره‌مونا مصر ِشِنه و این کشور ِآسیایی بخش حیساب وانه. مصر ِاصلی بخش و سینا وسط سوئز کانال دَره که آسیا و آفریقا ره سیوا کانده. سینا اسرائیل و غزه (فلسطین) جه هم‌سامون هسته و غزه‌ی ِتنها عربی همسایه هسته.

## گالری

## منابع

## وابسته جستارون
* سوئز کانال


رج:سرخ دریا
رج:جزیره مونائون
رج:مصر
جزیره مونا

[276px|بندانگشتی|اتا پچوک جزیره‌مونا [کرواسی دله]]
**جزیره‌مونا**  اتا جوغرافیایی اصطلاح هسته که ات‌تیکه زمین ره گانّه که ونه ات‌وَر خاشکی جه وصل بائه ولی ونه سه‌وَر دیگه ئو (دریا، دریامونا، اوقیانوس و... واری) بائه.

جزیره‌مونائون شکلون جورواجوری دارنه؛ دماغه، رأس، زوونه یا سنگپوز واری.

## منابع
* 

رج:جوغرافی
سوریه جنگ

**سوریه‌ی ِدله‌یی جنگ** یا **سوریه ِبحران** ات‌سری تظاهرات و نهایتاً نظامی درگیریون ره گانّه که سوریه دله ۲۶ ژانویه ۲۰۱۱ جه شروع بیّه. این اتفاقات ِشروع عربی بهار جه بی‌یه و تا ۲۰۲۴ سال دمباله داشته. 

سوریه‌ی ِحکومت ِمسلح ِمخالفون شه اتخله گروه جه تشکیل بینه و چندین جبهه دله جنگ کانّه و بعضیون هِدی جه هم جنگ دارنه
* سوریه آزاد ارتش وشون دله همه جه مهم‌ته هستنه، وشون ِاعضا سال ۲۰۱۱ ارتش جه سیوا بَیینه.
* النصره که القاعده زیرچلّه هستنه. هیئت تحریر الشام وشون اتا چله بی‌یه که سىوا بیه.
* اسلامی دولت که سوریه‌ی جنگ ره بحرانی‌ترین توم بی‌یه. وشون جنگ ره تا عراق دله بکشی بینه و خله وحشی‌کری کردنه.
* دموکراتیک اتحاد حزب که جنگ شروع بیّه تاسا سوریه کوردستون دله اتی شه‌گردون ناحیه بساته.

متحد ملل سازمان و حقوق بشر دیدبان گانّه تا سال ۲۰۱۵ میون ۲۲۰ هزار تا ۳۱۰ هزار نفر این جنگ دله بمردنه. حدود ۷ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر هم شه سِره جه آواره بَیینه که وشون میون ۱.۷ میلیون نفر ترکیه، ۱.۲ میلیون نفر لبنان، ۶۲۵ هزار نفر اردن و ۲۴۵ هزار نفر عراق دله پناهنده بینه.

۲۰۲۴ اواخر بی‌یه که هیئت تحریر الشام که ترکیه پشتی جه قیوم هاکرد بی‌یه و بالاخره دمشق ره چن روز سر بیته و جنگ ره توم هاکرده. 

## منابع


رج:سوریه جنگون
رج:عربی بهار
رج:سوریه تاریخ
رج:کوردستون جنگون
جیش الاسلام

**جیش الاسلام** که قبلاً ونه نوم **لواء الاسلام** و **بریگارد اسلام** بی‌یه، اتا ائتلاف نوم هسته که اسلام‌گرائون و سلفیون سوریه جنگ سَره دَوِستنه. وشون ِفعالیتون ِمرکز دوما و شرقی غوطه هسته که دمشق نزدیکی‌نه. جیش‌الاسلام سازماندهی خله خاره و حتی غیراسلامی گروهون وشون جه تعریف کانّه. این گروه سوریه‌ی ِدله‌یی جنگ دله جبهه النصره (القاعده‌ی ِچلّه) و آزاد ِارتش جه کایری کانده. 

عربستون پاکستون این گروه جه حمایت کانّه و وشون ره سلاح دِنّه. جیش‌الاسلام دموکراتیک ِحکومتون جه بد دانّه و اتی اسلامی خلافت دِمبال گِردِنه. وشون وهابیت و سلفی‌کَری په‌روو هستنه. این گروه و شیش‌تا گروه دیگه سوریه دله اسلامی جبهه ره تشکیل هِدانه.

## منابع

رج:سوریه دله‌یی جنگ
رج:تروریستی گروهون
رج:افراطی اسلام‌خائون
اسلامی جبهه (سوریه)

**جبهه اسلامی**  اتا ائتلاف هسته که هفت‌تا شورشی گروه که سوریه دله‌یی جنگ دله دَیینه، ۲۲ نوامبر ۲۰۱۳ بساتنه. این جبهه‌ی ِاعضا ویشته اسلام‌خائون و سلفی‌خائون جه هستنه و هرتی دمکراسی و سکولاریسم ره رد کانّه و اتی اسلامی دولت ِبساتن دمبال دَرنه.

همه دونّه که عربستون وشون ره مالی و تسلیحاتی تجهیزات دنه. اسلامی جبهه عراق و شام اسلامی دولت (داعش) جه هم جنگ کانده. وشون حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار نفر نیرو دارنه.

## اعضا
* جیش الاسلام: این گروه دمشق ِنزدیکی ره دارنه و زهران علوش وشون ره رهبری کانده
* توحید تیپ: حلب دله قویترین گروه هسته
* احرار الشام: این گروه بقیه جه زودته بساته بیّه و اسا ونه اعضا سوریه دله تنک‌تِرو هستنه
* لواء الحق: این گروه حمص دله فعال هستنه
* صقور الشام این گروه ادلب ِمناطق دله قوی هستنه
* انصار الشام: وشون هم لاذقیه و ادلب ِاستان‌ها دله دَرنه
* جبهه الاکراد: وشون سوریه کوردستون دله درنه ولی این منطقه‌ی ِاستقلال جه مخالف هستنه

## منابع

رده:سوریه دله‌یی جنگ
رج:تروریستی گروهون
رج:افراطی اسلام‌خائون
فارک

300px|بندانگشتی|چپ|فارک ِپرچم
**فارک** که ونه کامل ِنوم **کلمبیای انقلابی مسلح نیروئون**،  اتا چریکی و انقلابی سازمان هسته که مارکسیست-لنینیستی ِافکار دانّه و کلمبیا دولِت وه ره تروریستی دونده. 

## تاریخچه
فارک دهه ۱۹۶۰ بعنوان کلمبیا کمونیست حزب ِ«مسلح چلّه» تشکیل بیّه. دهه ۱۹۸۰ میلادی، مَیِّن بیّه که این گروه مواد مخدر ِقاچاق دله دَس دانّه و فارک رسماً کمونیست ِحزب جه سیوا بیّه، اما بعنوان اتا چریکی گروه باقی بموندسته و هَنتا قاچاقچی‌کَری جه پول دریانّه.  

کلمبیای ِدولتی مقامات گانّه که فارک اسا ۸ هزار چریک دانّه. تا اسا بیش از ۱۷ هزار نفر فارک و دولت ِدرگیریون دله بمردنه.

فارک تیموچنکو ریاست گادِر و خوان مانوئل سانتوس رییس‌جمهوری ِدوره دولت جه صلح‌نومه بنویشته و دائماً وارد صلح بیّه و تونده جای بجنگستن سیاست دله کایری هاکنه.

## پانویس

رج:کلمبیا حزبون

رج:تروریستی گروهون
رج:چریکی گروهون
رج:کمونیستی گروهون
ولید بن طلال

**ولید بن طلال بن عبدالعزیز** (بزائه ۷ مارس ۱۹۵۵، ریاض) اتا عربستونی سرمایه‌دار هسته، که بعنوان ثروتمندترین آدم عرب جهون دله بشناسی‌یه وانه. وه طلال بن عبدالعزیز ِوَچه و عبدالعزیز آل سعود ِنوه هسته.

شازده ولید بن طلال، اینتی که فوربز مجله گاته، مارس ۲۰۱۳ گادِر ۲۰ میلیارد دلار جه **۲۶**اُمین پول‌دار ِآدِم دِنیا دله بی‌یه و پولدارترین عرب هسته. وه ژوئیه ۲۰۱۵، که ما رمضون دله هم بی‌یه، اعلام هاکرده که تموم شه دارایی ره خانه وقف هاکنه.

## وابسته جستارون
* روتانا گروه
* کینگدم هولدینگ کمپانی

## پانویس

رج:زننه آدمون
رج:پولدار آدمون
رج:آل سعود
رج:لبنان گت آدمون
رج:سعودی عربستون گت آدمون
ترک شورا

**ترک شورا** (آذری&#x3A; *Türk Şurası*; قزاقی&#x3A; Түрік кеңесі; قرقیزی&#x3A; Түрк кеңеш; ترکی&#x3A; *Türk Keneşi*) که ونه کامل ِنوم **ترک‌زوون ِکشورون ِکایری شورا** (**CCTS**; ترکی جه: *Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi*) هسته، اتا سازمانه که ونه دله ترکی‌تبار ِکشورون عضو هستنه. این شورا نخجوان دله 3 اکتبر 2009 بساته بیّه و اسا ونه مَقِر استامبول هسته. این شورای ِاعضا ترکیه، آذربایجون، قزاقستون، قرقیزستون هستنه و ترکمونستون و اوزبکستون هم ناظر ِعضونه. نورسلطان نظربایف، قزاقون ِرییس‌‎جمهور، اولین کسی بی‌یه که سال  2006 این شورای ِبساتِن ِپیشنهاد ره هِدائه.

شمالی قبرس هم این شورا دله رسماً عضوه ولی فقط ترکیه دِنیایِ کشورون جه هسته که وه ره اتا سیوا کشور دونده و الباقی وه ره قبرس ِاتا جنگ‌بَزه منطقه اشناسِنّه.

## منابع

رج:سازمان‌ئون بین‌المللی
خلق مدافع نیروئون

*شمه منطور وه نیّه؟:* **[[خلق مدافعون یگان]] (YPG)**

**خلق مدافع نیروئون** (کوردی جه: *Hêzên Parastina Gel * یا *هێزێن پاراستنا گه‌ل*) که ونه مخفف نوم **ه‌پ‌گ** (*HPG*) هسته، اتا چریکی و کورد گروهه که ترکیه کوردستون دله کار کانده. هاپ‌گ کوردستون کارگرون حزب (پ‌ک‌ک) ِهفتمین کنگره دله (سال ۲۰۰۰) تشکیل بیّه.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

ه‌پ‌گ
الکسیس سیپراس

**الکسیس سیپراس** اتا یونانی سیاستمداره که سیریزای ِچپکی حزب ِرهبر هسته. وه اولین بار سال ۲۰۰۹ یونان مجلس دله عضو بیّه و ۲۵ ژانویه ۲۰۱۵ مجلس ِاکثریت ره بدست بیارده.

## منابع

## بریم بگردستن

* آلکسیس سیپراس رسمی سایت

رج:زننه آدمون
رج:یونان نخست‌وزیرون
آمریکای کنفدراسیون

**آمریکایِ کنفدراسیون ِایالات** یا **آمریکایِ مؤتلفه ایالات**  یازّه‌تا جنوبی ایالت نوم بی‌یه که آمریکای متحده ایالات جه میون سال‌های ۱۸۶۱ تا ۱۸۶۵ میلادی سیوا اداره بینه.

جفرسون دیویس این گادِر که آمریکا دله‌یی جنگ انجام بی‌یه، رییس جمهوری مقوم ره کنفدراسیون دله داشته. هیچ کشوری ونه کنفدراسیون ره برسمیت نشناسی‌یه و نهایتاً ونه ارتش اتا جنگ دله شکست بخارده و وشون مجبور بَیینه دِباره متحده ایالات دله عضو بَواشِن.

## پرچمون

File:CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg|اولین رسمی پرچم[7-, 9, 11-, 13-stars] "اساره‌ئون و رجه"
File:Second national flag of the Confederate States of America.svg|دومین رسمی پرچم[ریچموند کنگره] "Stainless Banner"
File:Confederate National Flag since Mar 4 1865.svg|سومین رسمی پرچم[هیچ گادِر توتو نیّه] "CSA جک دریایی نیروی"
File:Jack of the CSA Navy 1861 1863.svg|CSA جک دریایی نیرو1861–1863
File:Conf Navy Jack (light blue).svg|CSA جک دریایی نیرو1863–1865
File:Battle flag of the US Confederacy.svg|Battle Flag  "جنوبی صلیب"
File:Bonnieblue.svg|قشنگ ِکئو پرچم غیر رسمی
File:Confederate Rebel Flag.svg|کنفدراسیون ِپرچمبعضی جنگی مناطق دله


## ایالتون

## منابع

* Wikipedia contributors, "Confederate States of America," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Confederate_States_of_America&oldid=162627066 (accessed October 6, 2007).


رج:آمریکا دله‌یی جنگ
رج:آمریکا رقد بورده کشورون
رج:آمریکای متحده ایالات تاریخ
رج:سوایی‌خاهون
رج:رقد بورده کنفدراسیون‌ها
نیمه رسانا

**نیمه رسانائون** یا **نیمه هادی‌ئون**  اتی عناصر هَستنه که عادی شرایط گادِر عایق و نارسانا هستنه ولی وقتی ات‌که ناخالصی وشون ره ایضافه کامبی، وشون رسانا وانّه. نیمه رسانائون ِبساتِن باعث بیّه که الکترونیک ِعلم دله اتی انقلاب پیش بِئه. این مواد جه دیود، ترانزیستور و... سازنّه.

این مواد شه ظرفیتی لایه دله چارتا الکترون دارنه. این مواد دِ جور هستنه؛ ات‌سری ذاتاً نیمه رسانا هستنه و ات‌سری دیگه ونه ناخالصی جه کومِک بَییرن. 

## منبع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:چگال مواد فیزیک
رج:الکترونیک
اسکنلند

**اسکُنِلند** یا **اسکونه‌لاند**  اتی تاریخی منطقه هسته که سوئد ِجنوب دَره.

## منابع

* "Skåneland" (1917). In *Nordisk Familjebok*.
* "Skåneland" (2008). In *Svenska Akademiens Ordbok* (SAOB)
* Skansjö, Sten (1997). *Skånes historia*. Lund, ISBN 91-88930-95-5.

## بریم بگردستن

* Scania - Scania Future Foundation, a regionalist organization in Scania
* Föreningen Skånelands Framtid - a cultural, regionalist organization in Scania
* Skaansk Fremtid - a cultural, regionalist organization in Denmark

رده:اسکاندیناوی
رج:غیررسمی منطقه‌ئون
رده:اسکانیا

رده:دانمارک تاریخ
رده:سوئد تاریخ
رج:اروپا مناطق
سودتنلند

چپ|انگشتدان|200px|نقشه سودِتِن‌لند در تقسیمات آلمان نازی
**سودِتِنلند** (انگلیسی جه: *Sudetenland*) اتا آلمانی نوم هسته که اوایل قرن بیستم چکسلواکی ِغربی مناطق ره گاتنه که ویشته آلمانی‌تبارون اونجه دَیینه. این منطقه مشخصا بوهم-موراویا ِسامون و سیلزی-بوهم ِسامون ره شامل بی‌یه.

## منابع


رده:چکسلواکی تاریخ
رده:آلمان تاریخ
رده:چک مناطق
رده:غیررسمی منطقه‌ئون
کوانتومی فیزیک

200px|بندانگشتی|چپ|هیدروژن ِانرژی این عکس جه  سِراق هِدا وانه. این روش جه شرودینگر ِمسئله ره حل کانّه.
**کوانتومی فیزیک** یا **کوانتومی مکانیک**  اتا بنیادی بخش نظری فیزیک جه هسته که میکروسکوپی کمیتون جه کار کانده. این علم ِواکنشون ِقایده معمولاً پلانک ثابت ِحدود هسته. کوانتوم اتا مدرن فیزیک ِعلم هسته و اتمی پدیده‌ئون ره توجیه کانده. این علم نسبیت نظریه هِمراهی مدرن فیزیک ره بساته.

## منابع

کوانتوم مکانیک
رج:مدرن فیزیک
کاراییب انجمن

**کاراییب ِانجمن** (اختصاراً *CARICOM* یا *کاریکام*) اتا سازمان هسته که سال ۱۹۷۳ بساته بیّه و ونه دله ۱۵تا کشور که کاراییب ِمنطقه دله دَرنه، عضو هستنه. کاریکام ِاولیه هدف اعضایِ اقتصادی و فرهنگی هماهنگی و کایری بی‌یه و وشون گاتِنه بتتره خارجی امور دله هم اینجه هماهنگ بَواشِن. وشون اسا ویشته اقصادی و تجارتی رابطه دارنه و اتی منطقه‌یی بازار ره بساتنه و اینتی پچوک ِکشورون و ضعیفترها ره کومِک کانّه. این سازمان ِمقر اسا گویان ِنیشتنگا دله هسته.

این سازمان ِرسمی زوون اول انگلیسی بی‌یه ولی وقتی که سورینام عضو بیّه هلندی ایضافه بگردسته و کم‌کم فرانسوی و ایسپانیولی هم رسمی بَیینه.

## اعضا

## آمار

## منابع


رج:آمریکا کشورون
رج:قاره‌ای اتحادیه‌ئون
مدرن فیزیک

450px|بندانگشتی|چپ|اتا عکس که سِراق دِنه مُدرنِ فیزیک کاجه‌ها استفاده وانه.
**مُدرن فیزیک** یا **نو فیزیک**  اتی فیزیکی مبحثون ره گانّه که این علم ره خله تغییر هِدائه. نسبیت نظریه و کوانتومی فیزیک ِبساتِن په، فیزیک‌دونا بفهمستنه که اون‌چی تا اسا دونِستنه کامل نیّه و ونه جدیدِ روشون جه فیزیک ره بخوندِن. این جدید روشون گاتِنه ونه خله پچوکِ چی‌ئون ره بررسی هاکردن و اتمون دله ره توجه داشتِن.

## تاریخچه
اواخر قرن نوزّهم میلادی دانشمندون گاتِنه کلاسیک فیزیک بتونده تموم فیزیکی پدیده‌ئون ره توجیه هاکنه و حتی ماکس پلانک گاته فیزیک دله همه چی کشف بیّه و اسا ونه دانشمندون بورِن بیولوژی ِعلم ره بِشناسِن. اما اوایل قرن بیستم بعضی دانشمندون اتمی فیزیک و هسته‌یی فیزیک سَره بعضی چیزها ره کشف هاکردنه که کلاسیکی علم وشون ره توجیه نَکارده. دانشمندون ات‌چی لازم داشتنه که شیمی ره فیزیک جه ربط هاده و اتمِ رفتارون ره توضیح هاده. نسبیت و کوانتومی مکانیک دِتا نظریه بینه که اوایل قرن بیستم آلبرت انیشتین، ورنر هایزنبرگ و دیگرون وه ره بساتنه.

## کاربرد
مُدرنِ فیزیکِ استفاده خله سخته و ونه فرمول‌ها اینتی هستنه که نَوانه همه مسائل سَره وشون جه استفاده هاکردن، همینسه هَنتا کلاسیک فیزیک جه هم خله استفاده وانه. اسا مُدرنِ فیزیک جه ویشته دِ جا استفاده وانه: جایی که سرعت خله بالا دَواشه (نور ِسرعت واری) یا جایی که شئ خله پچوک بائه (اتم ِزیرچلّه‌ئون واری).

## منابع

رج:فیزیک
هلند برزیل

**هلندِ برزیل** یا **نو هلند** اتا مستعمره بی‌یه که هلندیون  برزیل دله بسات بینه. این مستعمرات ِسامون دله اسا اولیندا، پرنامبوکو، فرناندو دی نوروها و... دَرنه.

این مستعمره ره هلندی‌ها بتونِست بینه 16 فوریه 1630 پرتغالیون دَس جه بَییرِن؛ ولی پرتغال ِنیروئون بتونستنه اَی دِباره این منطقه ره 28 ژانویه 1654 پس بَییرن.

## پانویس
* انگلیسی ویکی‌پدیا.

رج:برزیل تاریخ
رج:آمریکا رقد بورده کشورون
رج:هلند قدیمی مستعمرات
نووروسیه

**نووروسیه** یا **نو روسیه** یا **نووروسیا** (روسی جه: *Новоро́ссия*، انگلیسی جه: *Novorossiya* یا *New Russia*) اتا سیاسی کنفدراسیون نوم هسته که دونتسک مردمی جمهوری (DPR) و لوگانسک مردمی جمهوری (LPR) هِدی جه بساتنه و اکراین ِشرقی مناطق دله سِواخاهی دانّه. وشون روسیه‌یِ طرفدار هستنه و خانّه این کشور ره ملحق بَواشِن.

تقریباً تموم کشورون این منطقه ره برسمیت نِشناسِنّه و وه ره اکراین ِسامون دله حیساب یارنه. نووروسیا ره 22 مه 2014 بساتنه و توافق‌نومه وشونِ رهبرونِ میون 24 مه امضا بیّه. روز 24 ژوئن، «عالی شورا» ِرهبرون هر دِ وَر جه بائوتنه اساسی قانون ادغام بیّه و نووروسیا بعنوان اتا کنفدرال «مردمی جمهوریون اتحادیه» نوم جه بساته بیّه. 1 ژانویه 2015 پروژه‌یِ رهبرون بائوتنه این طرح فعلاً اعمال نَوانه تا هارشیم چتی وانه.

## بساته بیّن
این کنفدراسیون وقتی بساته بیّه که روسیه و اکراین میون بهم بخارده و اکراینیون روسیه‌یِ طرفدارِ حزب ره قدرت سَره جه بَییتنه و بائوتنه که خانّه اروپا اتحادیه دله عضو بَواشِن. روسی آدمون که اکراین ِشرقی مناطق دَیینه اعتراض هاکردنه و این موضوع ره اتا کودتا بدونستنه. اول کریمه، که اتا روسی‌هِنیشت جزیره مونا (=شبهه جزیره) بی‌یه، سیوا بیّه و روسیه وه ره شه سامون دله قِرار هِدائه. بعد هم دونتسک و لوگانسک دله شورش بیّه و روسی‌تبارون شهر ره شه کنترل دله دَربیاردنه و اکراینِ غربی‌دوست دولت جه جنگ دَکِتنه.

## پانویس

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:اکراین تاریخ
رج:روسیه تاریخ
رج:اکراین و روسیه اختلاف
رج:اکراین

رج:روسی‌زوون کشورون
حسین حبری

**حسین حبری** (Hissène Habré) چاد دیکتاتور بی‌یه که میون سال‌های ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۰ ریاست‌جمهور بی‌یه.

حسین حبری وه جنگی جنایت، شکنجه و جنایت علیه بشریت ره متهم هسته. وه سال ۱۹۹۰ اتا کودتا جه برکنار بیه و بورده سنگال بیست و سه سال اونجه دیی‌یه.ونه حکومت گادِر چل هزار نفر بکاشته بَیینه و دست‌جمعی قَورون دله چال بَینه.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:گت مردمون سرد جنگ
رج:چاد رییس‌جمهورون
کارلوس والدراما

**کارلوس آلبرتو والدراما پالاسیو**  یا **ال‌پیپه** (=وَچه)، اتا فوتوالیست بی‌یه که کلمبیا وسه کا کارده. ونه می خله وه ره معروف هاکرده و البته وه خله خار-خار ِپاس دائه. وه سه‌تا جهونی جام دله کاپیتان بی‌یه. وه ۱۴ سال (۱۹۸۵-۱۹۹۸) شه ملی تیم وسّه ۱۱۱تا کا هاکرده و ۱۱ گل بزوئه.

## وابسته جستارون
* پابلو اسکوبار

## منابع

رده:کلمبیا فوتوالیستون
رده:زننه آدمون
رده:مون‌پلیه فوتوالیستون
رده:فیفا ۱۰۰
کلاشینکف

بندانگشتی|AK-47 ِمُدل
**کالاشنیکُف** (روسی جه: Калашников) که اختصاراً **کلاش** هم بنومسته وانه، و اشتباهاً وه ره کلاشینکف هم گنه، ات‌سری تهاجمی تفنگ‌هایِ نوم هسته که ونه رسمی نوم **اِی‌کِی-۴۷**  بی‌یه که *Автомат Калашникова* مخفف هسته. عدد ۴۷ سال ۱۹۴۷ ره اشاره کانده که این تفنگ ره کارخنه‌ئون دله تولید هاکردنه. کلاشینکف ِنوم میخائیل کلاشنیکف ِاسم سَر جه بَییته بیّه. شوروی اولین جایی بی‌یه که این تفنگ ره بساته و چون ونه بساتن آسون بی‌یه، هزینه نداشته و ونه نگهداری راحت بی‌یه، دنیایِ محبوب‌ترین تفنگ بیّه. بیش از ۱۰۰ میلیون کلاشنیکف شوروی و باقی کشورون دیگه بساته بَیی‌یه.

سرد جنگ گادِر شرقی بلوک این سلاح ره کار زونه و سال ۱۹۵۱ رسماً سرخ ارتش ونجه استفاده هاکرده. انقلابیون و چریکون هم سَوِک بی‌ین وسّه کلاش جه استفاده کانّه. کلاشنیکف هنتا قرن بیست و یک دله هم تولید و استفاده وانه و سالانه تقریباً حدود ۱۰۰ هزار کلاش روسیه و حدود ۹۰۰ هزار قبضه دیگه باقی کشورون دله (بلغارستون، چین و لهستان واری) تولید وانه. روسی کلاشنیکف‌ها سال ۲۰۰۷ حدود ۴۰۰ دلار قیمت داشتنه.

## منابع

* 

## بریم بگردستن

* رسمی سایت
* موزه

رج:تفنگون
رج:شوروی تاریخ
ممرز دار

**مَمرِز** یا **مَرِز دار** (علمی نوم: *Carpinus betulus*) اتا دار نوم هسته که ممرز خانواده جه هسته و ایران ِشمالی نواحی و اروپا دِکاشت وونه.

ممرزِ بلندی میون ۱۵ تا ۲۵ متر هسته و تا ۳۰ متر جه هم بتونده بَرِسه، ونه تَنه عاج دانّه و ونه پوست صاف و سَوز و کلین-رنگ *(= سبز و خاکستری)* هسته.

## نگارخنه

Carpinus fruit.jpg
Image:CarpinusBetulusBark.jpg|
File:Herchies JPG09.jpg|
File:Carpinus betulus trunk.jpg|
File:La Reid AR1aJPG.jpg|


## منابع

رج:توسکامونائون
رج:دارون
ممرز

**مَمرز** یا **مَرِز**  ات سرده هستنه که توسکامونا گیاهون خانواده جه هستنه. بین ۳۰ تا ۴۰ جور ممرز درنه که ممرز دار که مازرون درإنه، ونه ات‌جور هسته. 

## منابع

*

رج:دارون
ملج

**مَلِج** یا **ملچ** (علمی نوم: *Ulmus glabra*) اتی جنگلی دار نومه که ات‎‌جور اوجا هسته.

ملج ِچو قهوه‌یی مایل به سِرخ هسته و ونه دله سَوز ِرگه هم بدی‌یه وانه و خله قائِم ِچو هسته و همینسه ونجه خله چوئی وسائِل ِبساتن سَره استفاده وانه.

## نگارخنه

Ulmus glabra.jpg
Image: Wych Elm leaf, ex Fontley.jpg|
Image: Ulmus glabra.jpg|
Image: Ulmus glabra 001.jpg|


## وابسته جستارون
* اوجا

## منابع

رده:دارون
رده:اوجامونائون
ازا دار

**آزاد دار** یا **اِزّا دار** (علمی نوم: *Zelkova carpinifolia*) اتا دار نوم هسته قفقاز و البرز بومی هسته و اروپایِ جنوب‌شرقی و آسیایِ جنوب‌غربی گت وانه.

ونه ولگ رِز هسته و ونه قد متوسط تا گت (ارتفاع ۲۰ تا ۳۵ متر) وانه و ونه تنه‌یِ قطر تا ۲ متر هسته. ونه ولگ قایده ۴ تا ۱۰ سانتی متر در ۲٫۵ تا ۶ سانتی متر هسته. 

این دار خله مازرونی ادبیات دله شعرون میون راه پیدا هاکرده. فی‌المثل کیوس گوران ِشعرها دله وه ره «آزاد» ِدار نومنه که «عِزا» بَییته.

## منبع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:دارون
افرا

**اِفرا** یا **اَفرا** اتا جنگلی دار نوم هسته که اسیدی خاک دله گت وانه و مازرون و گیلان دله خله دِکاشته وانه. وه اتی پهن‌برگ دار هسته. افرا هم صنعتی و هم زینتی هسته و زمستون شه ولگ ره شَنِنده. ولگون اکثراً پنجه‌یی هستنه و ۵ یا ۳تا بخش ره تیکه-تیکه وانه. 

## منابع

رج:افرائون
رج:دارون