open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اساره

[thumb|left|270px|اتا منطقه که اساره جا تشکیل بیه، [ماژلانی ابر دله. عکس ناسا/اسای جا]]

**اساره** اتا گت کُره هسته که پلاسما (خله داغ گاز) جا بساته بیّه و جاذبه اتا جا وه ره انبس دارنه. وه خله سو دِنه که ونه دله هسته‌ای واکنشون سر هسه.

## سو
اساره‌ئون انرژی هسته‌ای همجوشی جا انه، اتا جریان که ونه دله اتا شیمیایی عنصر اتا دیگه عنصر ره تبدیل بونه. ویشتر اساره‌ئون هلیوم و هیدروژن جا بسات بینه. وشون دله هیدروژن، هلیوم ره تبدیل بونه. وقتی اتا استار شه بمردن ره نزدیک بونه، ونه دله هلیوم دیگه عناصر، کربن و اکسیژن دسوری ره تبدیل بونه. همجوشی جریان خله انرژی تولید کنّه. این انرژی اساره ره خله داغ کنّه. اساره‌ئون این انرژی ره بتابنی‌ین جا شه جا دور کننه. این پرتو الکترومغناطیسی هسه.

## نوم
اساره نوم اکثر هند و اروپایی زوونون دله اتجور هسته:
star (انگلیسی), str (سانسکرین), star (سینهالا), aster (یونانی), stella (لاتین), stairno (گوتیک), Stern (آلمانی), stjärna (سوئدی), setare (فارسی), steren (کورنیش), ster (آفریکانس), estel (کاتالونی), estrella (ایسپانیولی) و estêre (کوردی).

مازرونی زوون دله هم *ستاره*، *اِساره*، *اِستره* یا *اِستاره* بائوت وانه و لهجه‌ئون مختلف دله اتکه فرق دارنه. قدیم گرگان نوم ره این کلمه جه اسم بی‌یشت بینه و «استرآباد» نوم داشته.

رج:اساره‌شناسی
رج:نجومی فیزیک
اسپه تسک

اساره ونه اته روز نابود بووه . اون روز اساره انه سوخت مصرف هکرده کا گرانش نیرو ره نتودنه تاب بیاره و شه دله شونه از هم پاشنه. اگه کچک اساره باوه اسپه کوتوله (اینگلیسی جه: *White dwarf*) ره تبدیل بونه.

رج:فضا
فرهنگنومه

شمه توننی اته فرهنگ‌نامه دله اته خله چیز پیدا هکنین. فرهنگ‌نامه اته کتاب دره هنته واژه‌نامه واری اما ونه دله هم معنی واژه ره گنه و هم ته ره خله ونه چیز وسه سراغ دنه. مثلا همیتا سایت اته فرهنگ‌نامه دره!
رج:زوون
مکی سوره‌ئون

**مکی سوره‌ئون** قرآن دله اون دسته سوره‌ئونی ره گننه کا قبل محمد هجرت مکه جه به مدینه ونه وسّه نازل بیه.
## منبع
* حوزه سایت

رج:قرآن
شاسیب کلا

اتا روستا داینه همیشه سبز هسه و مردمان غیور داینه.
روستا نوم " عالیزمین کوچک " یا همون " شاسیب کلا "  هسه.
## ئه‌خته‌ساد
مردمون شاسیب کلا همیشه در تلاشنه و کارنه . ای تا وه‌سه، ای روستای ایختیساد خار هاسه.
سیسنگان ِجنگل

سیسنگان جنگل اته خار جا هسه که پر از درخته و وی دله بتونی استراحت یا باری هاکنی. سیسنگان جنگل نوشهر دله دره و مسافرای زیادی همیشه وی دله درنه. امکانات رفاهی زیادی هم دارنه مثل آب آشامیدنی، سرویس بهداشتی و آلاچیق.
کیی

**کیی**، **کهی** یا **کئی**  اته گیاه سیفی‌جات جا دره. تازه نوج بزه کئی سَوز هسته و تا بپته بووشه، زرد و نارنجی رنگ وونه. ونه اتی جور هم دره که کچلیک (کییِ چلیک) گنّه و پچیک‌ته هسه و خیار قایده وونه. یا اتا قلیون کیی هم دره که تزئینی هسته. کیی‌ئون دار نوونّه و اتا بوته دسوری جه درإنّه که وه ره «کیی مارین» یا «کئی ماریم» گنّه و بنه سر لت کشنه و دارون په پیچنه.

## عکسون

File:Pumpkins_Field.jpg|کیی جار
File:Kuerbisse-2003-09-14.jpg|گت‌گت ِکیی مسابقات
File:Assorted_unidentified_variety_Gourds.jpg|چن‌تی کیی
File:Squashes.jpg|چن‌تی کیی
پرونده:Delicata Squash-small.jpg|کال کیی


## منابع

رج:گیاهون
جانگ بو گو

جانگ بوگو اتا رزمی هونرهای استا،دریانورد و فرمونده جنگی بیه.وه اتا از گت‌ترین سیاستمدارون شیلای شاه نشین( جنوبی کوره دله) بیه.وه چانک هی بندردله(واندو جزیره دله)دنیا بمو.
## جوونی دوره
ونه جوونی دوره خله چیزها دنیه.ولی تاریخی کیتابون دله بنویشته که وه شه جوونی دوره شه پسرعمو(یئون جانگ) همراه بورده چین که اون زمون وره تانگ گتنه.وشون اینتاسر که رزمی هونرهای دله خله مهارت داشتنه بوردنه چین سپاه دله و وانینگ منطقه نظامی فرمونده بینه.جانگ بوگو بتونسه که چین شورشیون ره شکست هده همینتاسر وره پیشنهاد هکردنه تا چین سپاه فرمونده بوو ولی وه قبول نکرده وچین سپاه جا دربمو واتا بازرگان بیه.اون زمون شیلاییونی که چین دله دینه شه وسر اتا سیوا دستگاه داشتنه.ولی جانگ بوگو شیلا وضعیت جا ناراضی بیه.
## قدرت بیتن
جانگ بوگو بعد شه سرمایه ره بورده  چانک هی تا بتونه اونجه ره پیشرفت هده.اون زمون زرد دریا دله اتا خله دریایی دزدون دینه وه هیونگ دوک(شیلا شاه) جابخواسه که وره اجازه هده اتا ارتش درست هکنه تا وشون جا دریایی دزدون جا جنگ هکنه.هیونگ دوک هم وره بشته که اینتا کار هکنه و وه بتونسه دریایی دزدون ره شکست هده بعد اینتا موفقیت شیلا شاه وره چانک هی دریایی فرموندار هکرده.وه بتونسه مه چانک هی ره اتا گت بازرگانی نیشته گاه هکنه.شیلا بزرگون اینتا سر که وه اتا از عادی مردمون بیه وره بد داشتنه.
## سیاستون دله دخالت هکردن
بعد اینکه هیونگ دوک بمرده با اینکه کیم ووجینگ ونه جانشین بیه ولی ونه پسرعمو یعنی کیم میانگ اشراف کومک جا شیلا شاه بیه.کیم وو جینگ هم بورده چانکه هی جانگ بوگو جا کومک بخواسه جانگ بوگو هم  وره کومک هکرده تا کیم میانگ ره شکست هده.بعد اینکه کیم ووجینگ شاه بیه وه جانگ بوگو ره شه گت وزیر هکرده.کیم ووجینگ بعد هم جانگ بوگو کیجا ره شه ریکا سر خواستگاری هکرده ولی اشراف اینتا خواستگاری جا موخالفت هکردنه که باعث بیه تا کیم ووجینگ جانگ بوگو کیجا ره شه ریکا سر خوار نکنه.اینتا مسئله باعث بونه تا وشون دتا رابطه بد بوو.جانگ بوگو شونه چانک هی تا آخر عومر اونجه حوکومت کنه.
## ونه بمردن
معلوم نیه که جانگ بوگو بکوشتن فرمون ره کی دنه.ولی وره یوم جانگ بکوشته.یوم جانگ شاهی گارد فرمونده بیه که فرار هکرده بورده چانک هی.وه اونجه جانگ بوگو ایعتماد بیته و وقتی وه داشته شراب خرده وره بکوشته.جانگ بوگو مرگ چه کوت ره ۳۳۵ مازرونی سال دله بنویشتنه.ونه پادگان ۳۴۵ مازرونی سال دله دوس بونه.حلا ونه پادگان خرابه اونجه دره.چانک هی مردمون وره خله دوست درانه و هرسال ونه سر اتا جشن گیرنه.

رج:دریانوردون
رج:سیاست مدارون
رج:جنوبی کره گت آدمون
وک

**وک** اتا دوزیست حیوون هسته کا آبندون و کیله و زمین‌سر دله زندگی کنه و خله گوناگون هسته. قابل ذکر دره کا وک و وزغ ، دوزیستان دله خله رایج هستنه.معمولا وشونه اشتبا گیرننه.اسا وزغ معمولا گت‌تر هسه و ونه پوست خله خشکه.اتا وزغ دره ونه اسم سورینامه شه وچون ره شه پشت سر ورنه.اتا وک هم دره وره آمریکا دله گننه سم نیزه ای ونه پوست سمی هسه واسا ونه سم 100نفر ره وسه.

## زا

وکها و وزغها هر سال اتا موقع دواره شه تولیدمثل جا شوننه و معمولاً نر وکون زودتر شوننه و شه محدوده ره مَیّن کننه. ماده‌ئون که برسن ، نرون ونگ و وا کننه و انه سراش کننه تا وشون آبندون دله بورن.اگه ماده‌ها نرون دعوت ره قبول هکنن او دله پرنه و نرون وشون ره با شه عقب لینگ گیرننه . وکون آدمون واری شه زنا ره گا نکننه.وشون صبر کننه تا ماده تخم هکنه بعد تخم رو ره اسپرم ریزنه تا بارور باون.
گاهی وکون تولید مثل چند روز طول کشنه!

## منبع

رج:خزندگون
عطارد

80px|left|نماد عطارد|alt=☿
frameless|left|تصویر مسنجر عطارد جه

**عطارد** (نماد: 16px|نماد عطارد|alt=☿) اتا از خورشیدی منظومه ره سیاره ئون هسه .عطارد نزدیکترین سیاره خورشیدی منظومه هسه به خورشید که ونه کچیکترین سیاره هم هسه.ونه قطر ۴۸۰۰ کیلومتر هسه.ونه فاصله تا خورشید ۵۷۹۰۷۶۰۰کیلومترهسه.وه خله تند خورشید دور چرخ گیرنه همینتا سر وره تیر هم گننه. ونه لاتین نوم Mercuryهسه. وه هر ۸۸ روز اتا بار هم شه دور و هم خورشید دور چرخ گیرنه. همینتا سر همیشه ونه اتا ور خورشید رو دره. ونه روشن طرف دما ۳۰۰ درجه هسه. ونه تاریک طرف دما هم ۲۰۰- درجه هسه.

رج:خورشیدی منظومه
روجا

انگشتدان|روجای ماهواره‌یی عکس
**روجا** یا **زهره** (نماد: )  اتا سیاره نوم هسته که خورشیدی منظومه دله دره. وه ره فارسی دله ناهید و عربی دله زهره هم گانّه ونه لاتین نوم Venus (ونوس) هسه. وه خله زمین ره موندنه. ونه قطر ۱۲۲۵۰ کیلومترو ونه فاصله خورشید جه ۱۰۸۰۰۰۰۰۰ کیلومتر هسه. روجا ۲۲۵ روز اتا بار خورشید دور و ۲۴۳ روز اتا بار شه دور چرخ گنّه. وه خورشیدی منظومه دله، نزدیکترین سیاره زمین جه هسه. ونه سطح ِدما ۴۷۰ درجه جه رسنه. روجا خله سو دانّه و همینسه مازرونی فرنگ دله خله معروف اساره حساب انه.

## منابع
* تبرستون لغتنومه: روجا
* فارسی ویکی‌پدیا: ناهید
* روجانیوز

رج:خورشیدی منظومه
بنه

بندانگشتی|زمین

**بنه** (نماد: ) اتا از خورشیدی منظومه سیاره‌ها هسه. زمین ره ارض هم گنه ونه لاتین نوم Earth هسه ولی بعضی هم وره Globe گنه. ونه فاصله تا خورشید ۱۵۰۰۰۰۰۰۰کیلومتر هسه. زمین قطر استوا دله ۱۲۷۵۶و قطب شون دله۱۲۷۱۴ هسه. همینتا سر درست کوره نیه. زمین هر ۲۳ساعت و ۵۶ دقیقه و ۴ ثانیه سر اتا بار شه دور چرخ گیرنه و هر ۳۶۵ روز و ۶ ساعت سر خورشید دور چرخ گیرنه. ونه سرعت وقتی شه دور چرخ گیرنه ۱۰۸۰۰ کیلومتر هسه. وقتی هم خورشید دور چرخ گیرنه ونه سرعت ونه سرعت ۱۶۶۷ کیلومتر هسه. زمین جو ونه ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر دورپوشنه. زمین جو چندتا گاز درست بونه که گت‌ترین شون نیتروژن و اکسیژن هسه. زمین تنها سیاره خورشیدی منظومه هسه که ونه دله جاندار دره. زمین اتا قمر دارنه که وره مونگ (ماه) گنه.

رج:خورشیدی منظومه
مریخ

بندانگشتی|چپ|مریخ عکس که هابل تلسکوپ ِجه هسته
بندانگشتی|چپ|مریخ ِبنه اینتی‌ئه
**مریخ** (نماد: ) اتا از خورشیدی منظومه سیاره‌ها هسه. مریخ ره بهرام هم گنه ونه لاتین نوم Mars هسه.ونه قطر ۶۸۰۰ کیلومتر هسه.وه ۶۸۷ روز سر اتا بار خورشید دور و هر ۲۴ساعت و ۳۷دقیقه سر هم شه دور چرخ گیرنه.مریخ دتا ماه دارنه که وشون نوم فوبوس و دیموس هسه.احتمال اینکه مریخ دله او دوو خله زیاد هسه.

## جدول مشخصات مريخ

## منابع

* رمزگشایی از معمای لکه‌های مرموز در قطب جنوب مریخ، [وب‌گاه دانش فضایی](https://web.archive.org/web/20110808000957/http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4_%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C_(%D9%88%D8%A8%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87)) جه
* گیاهانی که برای سفر به مریخ آماده می‌شوند، [وب‌گاه دانش فضایی](https://web.archive.org/web/20110808000957/http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4_%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C_(%D9%88%D8%A8%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87)) جه

رج:خورشیدی منظومه
مشتری

**مشتری** (نماد: ) اتا از خورشیدی منظومه سیاره‌ها هسه. مشتری گت‌ترین سیاره خورشیدی منظومه هسه که ۱۳۰۰ بار زمین توم گت تر هسه.ونه قطر ۱۴۲۰۰۰ کیلومتر هسه.ونه فاصله تا خورشید ۷۷۸۰۰۰۰۰۰ کیلومتر هسه.وه هر ۱۲ سال اتا بار خور شید دور هر ۹ساعت و۵۴ دقیقه اتا بار شه دور چرخ گیرنه(با سرعت ۳۶۰۰کیلومتر اتا ساعت دله)مشتری ۱۴ تا ماه دارنه که چهار تا ره گالیله ماها گنه.ونه گت‌ترین ماه نوم کالیستو هسه.

رج:خورشیدی منظومه
اورانوس

بندانگشتی
**اورانوس** (نماد: ) اتا از خورشیدی منظومه سیاره‌ها هسه. اورانوس قطر ۵۰۷۰۰کیلومتر هسه.ونه فاصله تا خورشید ۲۸۷۰۰۰۰۰۰۰ کیلومتر هسه.وه هر ۸۴ سال و۷ روز سر اتا بار خورشیددور چرخ گیرنه.وه هر10 ساعت و48 دقیقه هم شه دور چرخ گیرنه.وه اولی سیاره ای هسه که وره با دوربین کشف هکردنه.اورانوس 5 تا ماه دارنه که وشون نوم هسه:آریل،آمبریل،تیتانیاو ابرون.وره 1291 مازرونی سال دله ویلیام هرشل پیدا هکرده.

رج:خورشیدی منظومه
كوچكسرا

**کوچک‌سرا**

## نوم
کوچکسرا قائمشهر محل‌ئون جه هسته. 
ونه کوهنه نوم بیه "کوشکسرا" چون کوهنه‌زمون‌ئون قائمشهر گت سره‌ئون ونه دله دینه. 
کم کم ونه نوم دگرسه باویه "کوچکسرا" که محلی دله وه ره کجکسره گنه.
کوچکسرا قائمشهر ره شومال جا دارنه.

قدیما آتا شهر این منطقه بین به نام برجی یا بورجی که آخرین قسمت از این شهر از کچکسره هسه تا چمازکتی تا سیدمله. که محلی ها اینجه ره گتنه برجی ماه ایش. یا برجون مله. کتاب مسالک و ممالک در هزار و یکصد سال  پیش اینتا ره بنویشته. بعد ونه‌نوم بین علی آباد که گفته سره علی آباد بین و ارباب کچیکسه.  اینجه بین. بعداً در قاجاریه اینجه پنبه پاک کنی بزونه اسم و رسم پیدا هاکرده و جمعیت زیاد بینه.

## منابع

رج:قائمشهر شهرستان روستائون
خارشید

**خورشید** که وره **خارشید** (نماد: ) هم گننه، خورشیدی منظومه ره اساره هسه که اتا گازی توده هسه. نُه‌تا سیاره ونه دور چرخ گیرننه. گننه ونه حجم ۱۳۰۰۰۰۰بار زمین توم گت‌تر هسه. ونه روئه دما ۶۰۹۳ درجه و ونه دله‌ی دما ۱۵۰۰۰۰۰هسه. ونه گرمی و سو اینتا وسّه هسه که ونه دله هیدروژن اتم، هیلیوم اتم ره تبدیل بونه. خورشید تاج ونه گرم و گازی قسمت هسه. ۵۵٪ خورشید گرمی ره زمین ِجو گیرنه و بقیه زمین ره رسنه. ونه جرم ۳۰^۱۰*۲ کیلوگرم هسه. وه هر ۲۵ روز اتا بار شه دور چرخ گیرنه.

## نگارخنه

تصویر:SunFromClouds.jpg
تصویر:Celestia sun.jpg|خارشید سلستیا دله
|عکس پرتوئون ایکس خارشید
تصویر:Sun_Pylon.jpg
تصویر:FraunhoferLinesDiagram.jpg|دیاگرام خطوط فرانهوفر
تصویر:Sonnenfleck.jpg|لکه‌ئون خارشیدی
تصویر:Sol en Madrid.jpg
تصویر:Sunspot-2004.jpeg|گت ِگروه از لکه‌ئون خارشیدی سال ۲۰۰۴
تصویر:Soleil (2).JPG|خارشید، اتا تلسکوپ پچیک جه
تصویر:Sunbeams.jpg|پرتوهای شفقی
تصویر:EffectiveTemperature_300dpi_e.png|دمای خارشید ۵۷۷۷هزار هسته.
تصویر:Uvsun_trace_big.jpg
تصویر:Soleil Coronographe.jpg|خارشید تاج
تصویر:CoronaSolar.png
|نمای خارشید بِنه جه
تصویر:The Sun.jpg | نمای دیگه خارشید بِنه جه
تصویر:Sun_on_Rails.jpg|بازتاب نور خارشید از ریل‌ئون
تصویر:Sun at dusk (2007-07-28).jpg|شفق خارشید
پرونده:Sunset from airplane.jpg | غروب خارشید
پرونده:Sun920607.jpg|خارشید روز ۷ ژوئن سال ۱۹۹۲


## بریم بگردستن
* خورشید، مهر فروزان، از وب‌گاه دانش فضایی

رج:فضا
رج:اساره‌شناسی
کنوون

**کنون** (تلفوظ:Kenvun)  یا **زحل**(عربی جه :زحل)  (نماد: ) اتا از خورشیدی منظومه سیاره‌ها هسه. زحل کیوان هم گنه. وه آخرین سیاره ای هسه که بونه وره چش جا بدین.ونه فاصله تا خورشید ۱۴۲۶۰۰۰۰۰۰کیلومتر هسه.وه بعد مشتری گت‌ترین سیاره خورشیدی منظومه هسه.ونه قطر ۱۲۰۰۰۰ کیلومتر هسه ونه چگالی ،اوچگالی توم کمتر هسه.یعنی اگه ونه دله اتا چی او رو دکفه ونه رو مونه.وه هر ۲۹ سال و نیم خورشید دور وه هر ۱۰ ساعت و ۱۵ دقیقه اتا بارشه دور چرخ گیرنه.زحل دور اتا کمربند بیته که باعث بونه وه خله قشنگ ببو.زحل ۱۰ تا ماه دارنه که گت‌ترین ماه تیتان هسه وونه کچیک‌ترین ماه هیپرون هسه.ونه درترین ماه فوب هسه وونه نزدیکترین ماه میماس هسه.

رج:خورشیدی منظومه
پلوتو

بندانگشتی|پلوتو
**پلوتو** یا **پلوتون** (نماد:  و ) اتا سیاره خورشیدی منظومه دله هسه. وه دورترین سیاره اینتا منظومه تا خورشید هسه. ونه فاصله تا خورشید ۵٫۹۲۰٫۰۰۰٫۰۰۰ کیلومتر، ونه قطر هم ۳۶۰۰ کیلومتر هسه. وه هر ۲۴۸ سال و ۱۴۶ روز سر اتا بار خورشید دور و کمتر از ۶ روز سر شه دور چرخ گیرنه.

ونه دما میون ۲۰۴- تا ۲۷۳- سانتی‌گراد درجه هسه. اول اتا دانشمند که ونه نوم لوول بی‌یه حدس بزوئه که اینتا سیاره ونه دوو، بعد هم اتا دانشمند دیگه که ونه نوم ویلیام تومباک بی‌یه، اینتا سیاره ره پیدا هکرده. ۱۴۸۹ مازرونی سال دله اتا سیاره پلوتو پلی پیدا بیّه که وه ره شارون نوم بشتنه. وه ره پلوتو ماه هم دونّه. پلوتو اتا نوم دیگه هم دارنه که «پلوتون» هسه. وه کچیک‌ترین سیاره خورشیدی منظومه هسه.

رج:خورشیدی منظومه
زمین درست بین

ویشتر بنه اشناسون و اساره اشناسون گنه که ۱۵ملیارد سال پیش اتا اساره خورشید پلی جا رد بیه که وه باعث بیه خورشید جا چندتا گازی گلیله در بوره اوآن کم کم بچا بینه و خورشیدی منظومه سیاره‌ئون ره درست هکردنه. زمین هم اینجوری درست بیه. چند ملیون سال طول بکشیه تا زمین مثل شه الآن بوو.
اول زمین دور و بر هیدروژن و اکسیژن مولکول پخش و پلا بینه.بعد وشون جمع بینه او مولکول درست بیه. اینجوری زمین رو وارش ببارسه. زمین رو ره درست او بیته. بعد زمین او دله انه لِد دوسه که وشون جا زمین خشکیا درست بینه. بعد هم زمین دله علف سَوز بیّه و کم‌کم جونورون دیگه هم زمین دله پیدا بینه.

رج:زمین اشناسی
نپتون

thumb|left|نپتون سیاره
**نپتون** (نماد: ) اتا از خورشیدی منظومه سیاره‌ها هسه.ونه فاصله تا خورشید ۴۴۹۵۰۰۰۰۰۰کیلومتر هسه.ونه قطر هم ۵۴۰۰۰کیلومتر هسه.وه هر ۱۶۴سال و۳۲۸روز سر اتا بار خورشید دورچرخ گیرنه.وه هر ۱۵ساعت و۴۸ دقیقه سر هم شه دور چرخ گیرنه.وه خله نپتون مونه وه دتا ماه دارنه که وشون نوم تریتن و نرید هسه.اینتا سیاره ۱۳۵۶ مازرونی سال دله پیدا بیه.

رج:خورشیدی منظومه
زمین درست کر چیزها

thumb|left|لایه‌های زمین(۱)هسته درونی (۲) هسته بیرونی (۳) گوشته درونی (۴) گوشته بیرونی (۵) سنگ‌کره (۶) پوسته
**چیزایی که[[زمین]] سیاره ره سازنّه**، چن لایه دله بخش بندی بینه که هر لایه بالاتر اتا لایه پائین‌تر سر کته.
## بیرونی پوسه
زمین اولی لایه ره بیرونی پوسه یا لیتوسفر گنه.ونه کلفتی میون ۵تا ۵۰ کیلومتر هسه.اینتا لایه اتا خله کانی مواد جا مثل اوکسیژن،کربون،آهن،کلسیوم،سیلیکون،آلومینیوم،منیزیوم،سدیوم،هیدروژن و...جا درست بیه.   
   
## گوشته
زمین دومی لایه چندتا نوم دارنه مثل جبه(عربی دله)،منتل(لاتین دله)یا گوشته(فارسی دله) که اما مازرونی زبون دله وره همون گوشته گمی.وه پوسه زیر دره و ونه مواد خمیرره موننه.اینا ره ماگما گنه.اینتا لایه  کلفتی ۲۹۰۰ کیلومتر هسه.
   
## هسته
زمین سومی قسمت هسه نوم دارنه.هسته شه دتا قسمت بونه اولی قسمت بیرونی هسه که ۲۱۰۰ کیلومتر ونه کلفتی هسه.دومی قسمت درونی هسه که ۱۳۷۰ کیلومتر ونه کلفتی هسه.وه ویشتر آهن و نیکل جا درست بیه.ونه گرمی ۵۳۰ سانتی گراد هسه.هرچی مواد هم هسته دله درنه همه سرخ بئی هسنه.

رج:زمین اشناسی
ئیرونی تبارون

**ئیرونی تبارون ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Iranic peoples'')** مردمونی ره گنه که وشون زبون یا تبار ئیرون جا بوئه.ئیرونی تبار طایفه همه ئیرون دله زندگی نکننه. وشون آسیا دله پخش هسنه.

## زبون
ئیرونی تبارون زبون همه اتا از ئیرونی زبونون هسه. ئیرونی زبونون چندتا گت دسته بونه که کهن ئیرونی زبونون، میونی ئیرونی زبونون و نو ئیرونی زبونون هسه. جوغرافیایی نظر جا بونه بوتن که ئیرونی زبونون سه دسته شمالغربی، غربی، نیشته گاهی ره قسمت بونه.
 
## جا
ئیرونی تبارون ویشتر کشورون ایران، افخانئون، تاجیکستون، چین، روسیه، میونی آسیا دله، قفقاز دله، تورکیه دله و عیراق دله درنه.
  
## آذریون
چنتا از ئیرونی تبارون طایفه هم وشون زبون ئیرونی زبون نیه و ولی وشون ئیرونی تبارون هسنه. وشون نخست اتا ئیرونی زبون داشتنه ولی پس از چند تا دلیل مایه بیه که وشون زبون دگرگون بوو. مثلا آذریون نخست ئیرونی زبون داشته ولی سپس وشون زبون تورکی بیه.

رج:ایران
نژادون

نژاد درباره بونه بوتن که اتا دسته از مردمونی هسنه که وشون ظاهر ویژگی‌ها اتا هسه. اون ویژگی‌ها پوس رنگ، چش شکل، رخت، می، بلنی یا کتاهی قد، سر شکل و ... هسنه. بونه بوتن که سه جور نژاد دنیا دله دره.
  
## اسبه پوس

روشن پوس، قد بلن، موجدار می اسبه نژاد گت ویژگی‌ها هسنه. وشون همه جای زمین دله درنه که اینتا دلیل کوچ هکردن و ایستعماری سیاستون بیه. ویشتر مردمونی که اوروپا دله، شمالی آمریکا دله، آسیا غرب و جنوب غرب دله (ایرانیون، عربون، تورکون، قفقازیون) استرالیا و نو زلاند دله درنه اسبه پوس هسنه. سامیون و حامیون که آسیا و آفریقا عربون هسنه هم اسبه پوس هسنه.
 
## زرد پوس

قد کتاه، بکشی چش، صاف می زرد نژاد گت ویژگی‌ها هسنه. ویشتر زرد پوسون آسیا شرق و جنوبشرق دله زندگی کننه. سرخپوسون اتا دسته از زرد پوسون هسنه که ۳۲۰۰ سال پیش دله تنگه برینگ  جا بگذ شتنه و بوردنه آلاسکا دله. اونا بعد هم بوردنه شمالی آمریکای دله. وشون اینکا تمدن جنوبی آمریکای دله درست هکردنه. اتا دسته دیگه از زرد پوسون هم بوردنه اقیانوسیه قاره دله و ماداگاسکار دله اونجه موندگار بینه.
 
## سیو پوس

فر می، پهن دماغ، کلفت لوشه، سیو پوس سیو نژاد گت‌ترین ویژگی‌ها هسنه. آسیا جنوبشرقی دله اتا دسته از سیو پوسون درنه که وشون نوم ودا هسه. هند دله سیوپوسونی درنه که وشون ره دراویدی گنه. سیوپوسن اصلی سره آفریقا قاره هسه (از گت صحرا تا جنوب اونجه) بانتو شون، سودانی شون، بوشمن شون از اینجور دسته سیوپوسون هسنه. چند ملیون آفریقایی سیو پوس قدیم دله آفریقا جا بردگی وسر بورد بینه آسیا و اوروپا دله همینتا سر اونجاهان پخش بیننه.
   
## درک نژاد

وقتی که نژادونی که بوتمه با همدیگه قاطی بوون درک نژاد درست بونه. مثلا مردمون نیشته گاهی آمریکا درک هسنه.
     
رج:مردمون
آروم اوقیانوس

**آروم اوقیانوس** یا **گتِ اوقیانوس **دنیای گت‌ترین اوقیانوس هسه که آسیا و آمریکا میون دره. ونه گتی ۱۶۶ ملیون کیلومتر مربع هسه. دریائونی که ونه او جا هسنه: برینگ، اختسک، جاپون، چین، کورال و تاسمان. دتا دریا مونا ونه او جا هسنه که کالیفورنیا و آلاسکا دریامونا هسنه. ونه جولی ِمیونگین ۴۱۸۸ متر هسه. ونه جول‌ترین جا که دنیای جول‌ترین جا هم هسه، ماریان گدال هسه که فیلیپین شرق دله دره و ونه جولی ویشتر از ۱۱۰۰۰متر هسه. اینتا اوقیانوس ره فردیناند ماژلان اتا پرتغالی دریانورد پیدا هکرده. اون زمون که وه اینجه رسیه اینتا اوقیانوس خله آروم بیه همینتا سر وه ونه نوم ره آروم اوقیانوس بشته. وره اینتا سر که گت‌ترین اوقیانوس هسه گت اوقیانوس یا کبیرِ اوقیانوس هم گنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:اوقیانوس
اطلس اوقیانوس

**اطلس اوقیانوس** یا **آتلانتیک ِاوقیانوس** اروپا، آفریقا و آمریکا میون دره. ونه گتی ۸۳ میلیون کیلومتر مربع هسه.

دریائونی که ونه ئو جا هسنه: کارائیب، شمال دریا، لابرادور، بالتیک و مانش هستنه.

دریا مونائونی که ونه ئو جا هسنه: هودسن، گینه، بیسکای و مکزیک و مدیترانه و دریائونی که مدیترانه ئو جا هسنه (آدریاتیک، اژه، ایونی و تیرنو) که جبل طارق تنگه جا اطلس اوقیانوس جا سیوا بونه و مرمره و سیو دریا که داردانل و بسفر تنگه جا مدیترانه دریا جا سیوا بونه هم ونه ئو جا هسنه.

گلف استریم ِگرم ئویِ معروفِ جریان هم ونه شمالی نیمه دله دره. ونه جول‌ترین جا ۹۲۰۰ متر جولی دارنه که پورتوریکویِ جزیرهِ شرق دره.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا 

رج:اوقیانوس
جنوبی یخ بزه اوقیانوس

**جنوبی یخ بزه اوقیانوس** گتی ۲۰ ملیون کیلومتر مربع هسه. ونه او هم شمالی یخ بزه اوقیانوس دستوری، ویشتر زمون‌ها یخ بزو. وه جنوب قطب پلی دره. دریائونی که ونه او جا هسنه: آموندسن، روس ودل هسنه. دریا مونائونی که ونه او جا هسنه: مارگریت، فار، سالزبرگر هسنه.

## منابع

رج:اوقیانوس
رج:جنوبی قطب
شمالی یخ بزه اوقیانوس

**شمالی یخ بزه اوقیانوس** گتی ۱۵ ملیون کیلومتر مربع هسه.ویشتر زمون‌ها ونه او یخ دوسه. وه شمال قطب پلی دره.دریائونی که ونه او جا هسنه: لاپتو، اسبه، بارنتز، لینکلن و بوفورت هسنه. اینتا اوقیانوس برینگ تنگه جا گت اوقیانوس جا وصل هسه. وه گرینلند دریا جا اطلس اوقیانوس جا راه دارنه.

## منبع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:اوقیانوس
زمین شناسی دوره ئون

زمین شناسون اینتاسر که خانه راحت‌تر و بهتر زمین سر تحقیق هکنن ونه تاریخ ره چندتا دوره تقسیم کننه.

## [[پرکامبرین]]
زمین‌شناسی اولی دوره ره پرکامبرین گنه که ونه معنی پیش از  زندگی هسه.وه شه د قسمت بونه که وشون نوم :پروتروزوئیک و آرکئو زوئیک هسه.
   
## [[پالئو زوئیک]]
زمین‌شناسی دومی دوره پالئو زوئیک هسه.که ونه معنی قدیمی زندگی هسه.وه شه شش دوره دارنه که وشون نوم هسه: پرمین ، کربونیفر ، دونین ، سیلورین ، اوردوویسین ، کامبرین . اینتا دوره ۳۴۵ ملیون سال درازی بکشیه.

## [[مزوزوئیک]]
زمین‌شناسی سومی دوره مزوزوئیک نوم دارنه که ونه معنی میونی زندگی هسه.وه شه سه تا دوره دارنه که وشون نوم هسه: کرتاسه ، جوراسیک ، تریاس .اینتا دوره ۱۶۰ ملیون سال درازی بکشیه.
  
## [[سنوزوئیک]]

زمین‌شناسی سومی دوره ره سنوزوئیک گنه که ونه معنی نو زندگی هسه.وه شه دتا دوره بونه که وشون نوم تر شیاری و کواترنری هسه.ترشیاری شه پنج تا دوره بونه که وشون نوم هسه: پلیوسن ، میوسن ، الیگوسن ، ائوسن ، پالئوسن .اینتا دوره ۶۵ملیون سال درازی بکشیه.کواتر نری دوره هم شه دتا دوره بونه که وشون نوم هولوسن و پلئستوسن هسه.اما الان اینتا دوره دله درمی.
رج:زمین اشناسی
زمین جرم

**زمین ِجرم** ۱۰۲۱×۶/۶ هسه. ونه چگالی نسبت به ئو ۵/۵ هسه یعنی ۵/۵ بار ئو توم سنگین‌تر هسه. زمین ویشترین چگالی میون خورشیدی منظومه دله دارنه.

## منبع
* 

رج:زمین
رج:فیزیکی کمیتون
هند اوقیانوس

**هند اوقیانوس** اتا اوقیانوس هسته که آسیایِ بِن، اوسترالیایِ غرب و آفریقایِ شرق ره گیرنه و ونه جنوب هم جنوبی یخ بزه اوقیانوس کته. هندِ اوقیانوس خله گت هسته و ۲۰٪ دنیا ره شه درون دارنه. ۳۷ کشور ونه کناره درنه و ۱۷ کشور هم درنه که پچیک دریو و دریامونا جا، این اوقیانوس ره راه دارنه.

این اوقیانوسِ وَر مهمترین دریائون نوم آندامان، عرب دریا، عمان دریا، لاکادیو دریا، سرخ دریا، و تیمور دریا هستنه. ونه مهمترین دریامونا (خلیج) هم فارس دریامونا، باب‌المندب، کوچ دریامونا، خمبات دریامونا، بنگال دریامونا، ملوک دریا، موزامبیک دریامونا، و منار دریامونا هستنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌‍پدیا

رج:اوقیانوس
سیو دریا

**سیو دریا** اتا دریای ِنوم هسه آسیا و اوروپا میون دره. اینتا دریا پَلی روسیه، گرجستون، ترکیه، اوکراین، بلغارستون و رومانی درنه.
ونه گت‌ترین بندرون کیف، خارکف، ادسا (اوکراین)، طرابوزان (ترکیه)، وارنا (بلغارستون) هستنه.

## نگارخنه

BlackSea-1.A2003105.1035.250m.jpg|ناسای ماهواره‌یی عكس
File:black_sea_fauna_jelly_01.jpg|
File:black_sea_fauna_actinia_01.jpg|
File:black_sea_fauna_actinia_02.JPG|
File:black_sea_fauna_goby_01.jpg|
File:black_sea_fauna_stingray_01.jpg|
File:Black_sea_mullus_barbatus_ponticus_01.jpg|
File:Black sea fauna hermit crab 01.jpg|
File:Black_sea_fauna_blue_sponge.jpg|
File:Squalus acanthias2.jpg|
File:Black_Sea_fauna_Seahorse.JPG|


## بیرون بگردستن
* Black Sea Environment and Marine Life - Learning Pages
* The Center for Black Sea Archaeology
* The Black Sea Trade Project
* Earth from Space: Black Sea

## منابع

* Wikipedia contributors, "Black Sea," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Black_Sea&oldid=206039100

رج:دریا
مدیترانه دریا

**مدیترانه** دنیا گت‌ترین دریا هسه که آسیا و اوروپا و آفریقا میون دره. کشورونی که ونه دور درنه هسنه: تورکیه، یونان، آلبانی، مونته و نگرو، کرواسی، بوسنی و هرزگووین، اسلوونی، ایتالیا، فرانسه، ایسپانیا، مراکش، الجزایر ،تونس، لیبی، مصر، ایسرائیل، لبنان، قبرس و سوریه.

ونه دله چنتا گت جزیره دره که وشون نوم هسه: قبرس، سیسیل، ساردنی (که ایتالیا شنه)، کورس(که فرانسه شنه)، بالئار جزیره‌ئون (که ایسپانیا شنه)، رودس (که یونان شنه) ونه گت‌ترین بندرون هسنه: مارسی (فرانسه)، ناپل و پالرمو (ایتالیا)، بارسلونا (ایسپانیا)، تونس (تونس)، اسکندریه (مصر)، تل‌آویو (ایسرائیل)، بیروت (لبنان) وه جبل طارق‌‎ تنگه جا اطلس اوقیانوس جا راه دارنه.

## منابع

رج:دریا
رج:مدیترانه
ماکائو

**ماکائو** اتا جزیره هسه چین جنوبشرقی دله چین جنوبی دریا دله دره. ماکائو اتا خدمختار بخش هسه چین دله که ونه رسمی زبون پرتغالی هسه. ویشتر ونه مردمون کاتولیک مسیحی هسنه. اینتا جزیره ره چین ۵۰۰ سال پیش پرتغال بیته. وه ره تا ۱۰ سال پیش پرتغال گردوندنیه تا اینکه چین بتونسه وه ره دباره شه خاک جمع هکنه.

## منابع

رج:جزیره ئون
رج:چین شهرون
رج:چینی‌زوون کشورون
اسلاوی زوونون

**اسلاوی** اتا زوونی رج، اروپایی زوونون جه هسه که وه ره اروپای شرق‌وَر گپ زنّه. اینتا رج شه چنتا چلّه بونه که ونه گت‌ترینشون اینان هستنه:
* روسی
* اوکراینی
* لهستونی
* بلغاری
* صربی
* کرواتی
* چکی
* اسلواکیایی

## منبع
* انگلیسی ویکی‌پدیا
هندو-ایرانی زوونون

**هندو ایرانی** اتا زوونی خانواده هستنه که هندو-اروپایی زوونون دله جا گیرنه. هندو-ایرانی زوون شه اَی تقسیم وونّه و سه‌تا اصلی رج دارنه که اتا ایرانیج زوونون و اتی هندی زوونون و نورستانی هستنه. زوون‌شناسونی هم درنه که ارمنی ره هم این رج دله یارنه یا حتا بعضی‌شون یونانی ره هم این خانواده دله دونّه.

## منابع
آندامان

**آندامان دریا** هندو چین جزیره‌مونای جنوب غربی دره. ونه گتی ۷۹۷۸۰۰کیلومتر مربع هسه. ونه جولی ۳۷۱۷کیلومتر هسه. آندامان جزیره‌ئون اینتا دریا دله درنه که هند شنه.

## منابع

رج:دریا
اختسک دریا

**اختسک دریا** روسیه و ژاپون میون دره(ژاپون شمال و روسیه شرق).ونه گتی ۱۵۲۸۰۰۰کیلومتر مربع هسه.ونه جولی ۲۷۳۸ کیلومتر هسه.ونه گت‌ترین جزیره ساخالین هسه که روسیه شه نه.ونه گت‌ترین بندر هم ولادی وستوک هسه که وه هم روسیه شه نه.

## منابع

رج:دریا
بالتیک دریا

**بالتیک ** اتا دریا نومه که لهستون و آلمان شمال دره. ونه گتی ۴۲۲۰۰۰ کیلومتر مربع هسه. ونه جولی هم ۴۱۴کیلومتر هسه. ونه گت‌ترین بندرون مالمو (سوئد شِنه) و کوپنهاگن (که دانمارک شنه) هسنه.

## کشورونی که ونه وَر دَرنه
بالتیک حوزه کشورون سه‌تا کشور هستنه که «بالتیک ِکشورون» نوم جه معروفنه ولی غیر این سه‌تا کشور، اتخله کشور دیگه هم این دریا جه هم‌سامون هستنه:
بندانگشتی|200پیکسل|راست|بالتیک ِنقشه
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## منابع

* 

رج:دریا
برینگ دریا

**برینگ دریا** آروم اوقیانوس شمال میون آسیا و آمریکا قاره دره (میون روسیه و آلاسکا که آمریکا شه نه).ونه گتی ۲۲۷۴۰۰۰کیل.متر مربع هسه.ونه جولی ۴۰۲۹ کیلومتر هسه.

## منابع

رج:دریا
رج:تنگه
رج:روسیه جوغرافی
چین جنوبی دریا

**چین جنوبی دریا** چین ِکشور ِجنوب‌شرق دره. ونه گتی ۲۳۲۰۰۰۰کیلومتر مربع هسه. ونه جولی ۵۴۰۳ کیلومتر هسه. ونه گت‌ترین جزیره هاینان هسه و ونه گت‌ترین بندرون هونگ کونگ، گوانگژو و ماکائو هسنه که همگی چین شِنه.

چین این دریای ِمالکیت سَره فیلیپین، تایوان، مالزی، برونئی و ویتنام جه اختلاف دانّه و گانه تموم دریا فقط ونه شِنه

## منابع

رج:دریا
رج:چین
لاتین

[انگشتدان|اتا لاتینی [کتیبه، کلوزیوم دله]]
**لاتین زبون** اتا چلّه اوروپایی زبونون جه هسه که اروپای دله ونجه گپ زنّه. اینتا زبون شه سه تا چلّه وونه که ایتالیایی، ایسپانیایی و پرتغالی هسنه. اینتا زبون اینتا وسّه ته کشور دله و جنوبی آمریکا دله گپ بزه بونه. بعضی آسیایی و آفریقایی کشورون دله هم ونجه گپ زنّه. آنگولا و موزامبیک واری آفریقا دله یا فیلیپین و شرقی تیمور آسیا دله. لاتین قدیم روم دله رسمی‌زبون بی‌یه. اسا واتیکان دله اینتا زبون، رسمی زبون هسه.

## منبع
* فارسی ویکی‌پدیا

لاتین
*
چین شرقی دریا

**چین شرقی دریا** چین شرق ژاپون جنوب دره. ونه گتی ۱۲۴۸۰۰۰کیلومتر مربع هسه.ونه جولی ۲۷۳۸ کیلومتر هسه.ونه گت‌ترین جزیره تایوان هسه. ونه گت‌ترین بند رهم شانگهای هسه که چین شه نه.
## منابع

رج:دریا
جاپون دریا

**جاپون دریا** اتا دریائه كه جاپون غرب و کره جزیره‌مونای شرق دره. ونه گتی ۱۰۴۹۰۰۰کیلومتر مربع هسه. ونه جولی ۳۶۸۳ کیلومتر هسه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

رج:دریا
سرخ دریا

**سِرخ ِدِریا** (عربی جه: *البحرالاحمر*) اتا دریا هسته که عربستون جزیره‌مونا و آفریقای ِقاره میون دره. ونه گتی ۴۴۰۰۰۰کیلومتر مربع هسه و ونه جولی ۲۴۷۶ کیلومتر وانه.

ونه گت‌ترین بندرون جده (عربستون دله) و پورت سودان (سودان دله) هسنه. فرسان ِجزیره‌ئون که یمن ِشِنه ونه دله درنه. این دریا شمال جه سوئز کانال و سینا جزیره‌مونا جه وَر خانّه و ونه جنوبی‌ترین منطقه باب‌المندب هسته.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
شمال دریا

**شمال دریا** یا **کیلیسا دریو** اینگلیس شرق و بلژیک شمال دره. ونه گتی ۵۷۵۰۰۰کیلومتر مربع هسه. ونه جولی ۶۵۰ کیلومتر مربع هسه و ونه دله خله نفت دره.

## منابع

* 

رج:دریا
کارائیب دریا

**کارائیب دریا** میونی آمریکای شرق دره. ونه گتی ۲۷۵۴۰۰۰کیلومتر هسه. ونه گت‌ترین جزیره‌ئون کوبا و هیسپانیولا هسنه. ونه ویشترین جولی ۷۶۸۰ کیلومتر هسه.

ونه دله خله کچیک جزیره دره که وشون یا شه سیوا کشور هسنه یا اینکه فرانسه و اینگلیس و آمریکا شِنه‌نه. گوادلوپ واری که فرانسه شِنه یا پورتوریکو که آمریکا شِنه یا آنگویلا که اینگلیس شِنه. اونان که شه مستقل هستنه هم اکثراً کاراییب انجمن (کاریکام) دله عضو هستنه.

## منابع

رج:دریا
کاراییب
تنگه

تنگه اتا اوراه ره بوت بونه که دتاخشکی ره همدیگه جا سیوا کنه.تنگه شه طبیعی دره.
جنوب قطب

**جنوبگان قاره** یا جنوب قطب قاره زمین جنوبی‌ترین جا دره. ونه گتی ۱۴ میلیون کیلومتر مربع هسه. ونه رو ره درست ورف و یخ دپوشنی‌یه. هیچ‌کس اینتا قاره دله زندگی نکنه و فقط دانشمندونی که ونه درباره پژوهش کننه، اونجه موقتی درنه. ونه گت‌ترین حیوونون دریایی فیل و پنگوئن هسنه. ونه گت‌ترین قوله مارکهام قوله هسه که ونه گتی ۴۵۸۰ متر هسه. اینتا قاره ۱۴۲۳ مازرونی سال دله اتا نروژی دریانورد که ونه نوم رونالد آموندسن بی‌یه، پیدا هکرده.
رج:جنوبی قطب
کانال

کانال اتا اوراه ره گنه که خشکیون ره همدیگه جا سیوا کنه و دتا اوجا ره به همدیگه وصل کنه.ونه فرخ با تنگه اینتا هسه که وره آدم شه دست جا درست کنه.
محسن صفایی فراهانی

**محسن صفایی فراهانی** اتا از ایران فوتوال فدراسیون رئیسون بیه. وه بی اونکه اتا گت پیشینه فوتوال بازیگری دله داره ۱۵۰۸ مازرونی سال دله ایران فوتوال فدراسیون رئیس بیه.اتا سال بعد ایران فوتوال ملی تیم بورده فوتوال جهانی جام دله که فرانسه دله برگوزار بیه.

فراهانی با بیاردن دنیا گت مربیون مثل بلاژویچ که کرواسی ره فوتوال جهانی جام دله سوم هکرده با بساتن ملی تیمون کمپ (تمرینی زمین) ایران فوتوال سر خله زحمت بکشیه.وه۱۵۱۳ مازرونی سال دله کنار بورده.ونه دوره ایران فوتوال فدراسیون دنیا دله خله گت بیه.

رج:زننه آدمون
رج:ایران ورزش
ابراهیم (سوره)

اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه اما مدنی هسته و ۵۲ تا آیه داینه .

## وابسته جستار‌ون

* قرآن
* قرآن ِسوره ئون
* مدنی سوره ئون

## دییه لینکون

* قرآن کریم ره تخصصی پایگاه

رج:قرآن
آمریکا قاره

**شمه منظور شاید اینتا بی بوء:** *[[متحده ایالات آمریکا]]*

انگشتدان|آمریکای قاره نقشه
**آمریکا** اتا قاره‌ی نوم هسه که اطلس اوقیانوس غرب‌وَر و آروم اوقیانوس شرق‌وَر جا بئیته. سه بخش جه سِوا بونه شمالی امریکا که شامل بونه: متحده ایالات و کانادا ره، مرکزی امریکا و جنوبی امریکا.

## اطلاعات
آمریکا قاره گتی با گرینلند جزیره ۴۳ ملیون کیلومتر مربع هسه. اینتا قاره شمالی یخ بزه اوقیانوس تا جنوبی یخ بزه اوقیانوس جه بکشی بیه. وه ره ویشتر جوغرافیدونون 3 قسمت کننه: شمالی آمریکا، میونی آمریکا، جنوبی آمریکا.

ونه شرق دله آپالاش کوهون و ونه غرب دله راکی کوهون (روشوز) و آند کوهون بدی بونه.پنج تا دریاچه ئون که وشون او شیرین هسه و همدیگه ره وصل هسنه ونه دله درنه که وشون نوم : سوپریور، میشیگان، اریه، هورن و انتاریو) هسه. اینتا قاره ره نو خشکی گنه اینتا سر که تا۱۰۰۴ مازرونی سال وه پیدا بئی نیه و اینتا سال دله کریستوف کولومب اتا ایتالیایی دریانورد وره پیدا هکرده. کریستوف کولومب خیال کرده که وه همون هند هسه ولی اتا ایتالیایی جوغرافی دون که ونه نوم آمریکو وسپوس بیه بفهمسه که وه شه وسر اتا قاره هسه. همینتا سر ونه نوم ره اینتا قاره رو بشتنه.

## کشورون
آمریکای قاره دله ۳۵تا مستقل کشور درنه.
 
* **مستقل کشورون**:
متحده ایالات آمریکا - کانادا - مکزیک - برزیل - آرجانتین - کلمبیا - ونزوئلا - پرو - کوبا - شیلی - گواتمالا - نیکاراگوئه - اروگوئه - اکوادور - پاناما - دومینیکن - جامائیکا - کاستاریکا - بولیوی - هندوراس - السالوادور - پاراگوئه - ترینیداد و توباگو - هائیتی و...

* **غیرمستقلون**(مستعمره‌ئون):
فرانسه گویان - پورتوریکو (متحده ایالات) - آنتیل (هلند) - گوادلوپ (فرانسه) - برمودا (بریتانیا) - مارتینیک (فرانسه) - ویرجین (آمریکا و انگلیس)- مونتسرات(بریتانیا)- آروبا (هلند) و...

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:قاره ئون
رج:آمریکا
طه

اینتا سوره ۱۳۵  تا آیه داینه .

## وابسته جستار‌ون

*قرآن
*قرآن ِسوره ئون

## دییه لینکون

*قرآن کریم ره تخصصی پایگاه
دیدگانی هـِنـِر

[thumb|250px|اتا نمونه [دید ِخطا، ویکتور وازارلی،مجاری تبار ره هنرمند ِاثر]]



**دیدگانی هـِنـِر** (Optical Art یا Op Art) به اتا نوع نقاشی یا دیگر ِاشکال هنر ره بائوت بونه که بدی ین ِ خطای جا سر و کار دارنه و یا ونه جا استفاده کنده. دیدگانی هـِنـِر، اتا جنبش هـِنـِری بیه که میلادی ره شصت ِدهه ی سالون ِدله، پاپ هـِنـِر (Pop Art) جا موشتق بهیه و به صورت اتا موستقل ِمکتب در بیمو.
خله از دیدگانی هـِنـِر ره مشهور ِنمونه ئون ، سیو و اسپه رسم بهینه، همینتای وسه برخی وه ره آبستره دون نه. بیننده‌ای که اینتا سبک ِآثار ره اشه نه ، امکان داره حرکت، چشمک بزوئن، خاموش و روشن بَیین، چرخش، لرجش یا جهش مشاهده هاکنه.
Op Art ره اینگیلیسی عبارت اولین بار ۱۹۶۴ سال دله تایمز مجله دله بیموئه ، اگر چه خله اثرونی که امروزه به عنوان Op Art دسته بندی بونه ، اینتا تاریخ ره پیش آفریده بهینه.
اخیر سالون دله با گسترش و رشد گرافیک کامپیوتری گرافیک ِگوسترش جا ، اینتا اثرون ره نوی انواع پدید بیموئه که وشون شاخص نمونه، تصاویری بیه که خورشیدی ره دهه ۷۰ سالون دله به نام سه بوعدی تصویر جراید دله چاپ بیه.

رج:هونر
یونس (سوره)

اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۱۰۹ تا آیه داینه .

## وابسته جستارون

*قرآن
*قرآن ِسوره ئون
*مکی سوره ئون

## دییه لینکون
*سوره ی متن
*قرآن کریم ره تخصصی پایگاه
شرقی تیمور

**شرقی تیمور** اتا کشور هسه آسیا شرقی‌جنوب دله. اینتا کشور تیمور ِجزیره‌یِ شرق وَر جا بَیته. ونه حکومت جمهوری هسه و ونه نیشتنگا *(= پایتخت)* نوم دیلی هسه. اینتا کشور ویشتر مردمون کاتولیک مسیحی هسنه. ونه رسمی‌زبون هم پرتغالی هسه البته ونه مردمون پرتغالی‌نژاد نینه.

تیمور شرقی تا سال ۲۰۰۲ میلادی اندونزی کشور دله دَیّه و در استقلال‌خائون این کشور ره ۲۰ مه ۲۰۰۲ اندونزی جه سِوا هاکردنه. سال ۱۹۹۹ بیش از یک هزار نفر تیموری استقلال‌خائون و اندونزیایی ارتشیون ِجنگ دله بمردنه که اندونزی این اتفاقات ِمسئول بشناسی‌یه بیّه.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:آسیایی کشورون
رج:اوقیانوسیه کشورون
رج:اندونزی تاریخ

رج:آسئان
رج:پرتغالی‌زوون کشورون
رج:پرتغال قدیمی مستعمرات
رج:مالایی‌زوون کشورون
اوروپا قاره

300px|thumb|left|اوروپا
اوروپا اتا کچیک قاره هسه که ونه گتی ۱۰ میلیون کیلومتر مربع هسه. وه جبل الطارق تنگه جا آفریخا جا،بسفر و داردانل تنگه جا اتا کمه شر آسیا جا سیوا بونه. وره سوزِ قاره هم گنه. ونه گت‌ترین کوهون مون بلان قوله (بلنی ۴۰۸۹ متر) و پیرنه و کارپات قوله هسنه. ونه دله دَکِّل بیابون دَنی‌یه. ونه کشورن ویشتر پیشرفته هسنه. ونه زمین هم خله بارده هسه.
اروپا در جزیره مونایی شومال غرب اوراسیا دله و در شومال قاره افریخا قرار دانه. این قاره که به دلیل قرار بیتن در منطقه وِسار شمالی به سوز قاره معروف هسه بین آبهای سیو دریا در جنوب شرقی، مدیترانه دریا در جنوب، اطلس اقیانوس و در غرب دریای آنتیک قرار دانه
ونه گتی (=مساحت) ۱۰ میلیون کیلومتر مربع و نزدیک ۶۰۰۰۰۰۰۰۰ نفر جمعیت دانه.

## واجه‌یِ خوری
اروپاییان، آریایی هایی بینه که به سمت غرب مهاجرت هاکردنه و به سرزمین پرنعمت و زیبایی برسینه که بعدها نام الهه (اروپ) بر آن نهاده بَیّه. که به مرور زمان به اروپا تبدیل بَیّه.

## دیائی لینک‌ئون
رج:قاره ئون
ابوظبی (شهر)

**ابوظبی** اتا امیرنشین هسته که عربی متحده امارات ِکیشور ره نیشتگاه هسته و هفتا امارتون دله گت‌ترین هم هسته. ونه گتی حدود ۶۷۳۴۰ موربع کیلومتر هسته، و حدود ۸۶٫۷ ٪ از عربی ِمتحده امارات ِخاک ره دربر دارنه و فارس خلیج جنوب وَر جا بئیته. ونه قدیمی نوم «ام النار» بی‌یه.

## تاریخ
گذشته‌ی دله اینتا منطقه‌ی دله شیرین ئو داشته و «ظباء» ِگله‌ئون (= شوکا) ونه دله فراوون بینه. سال ۱۷۶۱ دله بنی یاس قبیله بعد از پیدا هاکردن شیرین ئو اونجه ساکن بوننه.

## ابوظبی ِجزیره‌ئون
*ارزنه
*جزیره الفییّی
*بزم غربی
*بوکشیشه
*جزیره ابوظبی
*جزیره داس
*جنانه
*حالة المُبَرَّز
*حالة حَیل
*دلما
*زرکوه
*سعدیات
*شویهات (مشهت)
*صیر بنی یاس
*قفای
*مَرَوَح
*یاسات سفلی و علیا

## ابوظبی ِشهرون و دیاتون
انگشتدان|300px|ابوظبی ِرسمی پرچم
*شهر المرفاء
*شهر غیاثی.
* شهر مدینة زاید.
* شهر الرویس.
* شهر لیوا.
*أم النار.
* شهر العین.
* شهر بدع زاید.
*الظفره.
*مدینة بنی یاس.
*طریف.
*خصیفه.
*المفرق.
*مدینة الرحبة.
*السمحه.
*مدینة خلیفه.
*الشهامه.
*الختم.
*رماح.
*الخزنه.
*سیح شعیب.
*جبل الظنة.
*بینونه.
*الحمره.
*القفاء.
*الرّباض.
*منادر الرّباض.
*البطین.
*عرارة.
*الماریة.
*المغرب.
*سبخة مـّطی.
*المجّن.
*بدع المطاوعة.

## تاریخی اثرون
* قصر الحصن.
* حصن جسر المقطع. 
* قریة التراث.
* کورنیش أبوظبی.
*قصر الامارات.

## منابع

*دکتر:عبدالله، مرسی، محمد * الامارات العربیة وجیرانها * دار القلم: کویت، چاب اول، انتشار ۱۹۸۱ میلادی. (به عربی).
*الشیخ ، عارف، * اسماء من الخلیج ،* چاپ اول، چابخانه البیان ، دبی: تاریخ انتشار ۱۹۸۲ میلادی.

رج:امارات شهرون
رج:امارات
رج:آسیا نیشتگائون
اوتاوا

**اوتآوآ** اتا شهر نوم هسه که کاندا دله، اونتاریو اوستان میون دره. این شهر کاندایِ نیشتگا هم بونه. ونه جمیعت ات میلیون پلی بونه.

## منابع

رج:آمریکا نیشتگائون
رج:کانادا شهرون
اسکارژاک تنگه

**اسکارژاک** اتا تنگه هسه اسکاندیناوی جزیره مونا و دانمارک میون.اینتا تنگه شمال دریا و بالتیک دریا ره به همدیگه وصل کنه.
رج:تنگه
اوترانتو تنگه

**اوترانتو** اتا تنگه هسه آلبانی و ایتالیا میون.وه ایونی دریا و آدریاتیک دریا به همدیگه وصل کنه.
رج:تنگه
باس تنگه

**باس** اتا تنگه نوم هسه استرالیا و تاسمانی میون دَره. وه تاسمانی دریا ره هند اوقیانوس جه وصل کنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:تنگه
رج:اوسترالیا جوغرافی
بسفر تنگه

بندانگشتی|بسفر تنگه
**بسفر** اتا تنگه هسه سیو دریا غربی‌جنوب دله و مرمره دریا ره سیو دریا جه وصل کنه. این شهر ِدِ وَر استامبول ِشهر کَته.
رج:تنگه
رج:استامبول
فیروزجاه خان نشین

فیروزجاه خانون فیروزی خانواده جا بینه. ای خانواده جا سه نفر فیروزجاه دله خان بینه که وشون نوم باب خان، عنایت خان، جاجی محمدآقا فیروزی بینه.
## باب خان
فیروزجاه روستا اتا دیر جا دره . همینتا سر قدیم دله که جاده ئون وضع خله درست نیه اینجه جا حوکومت خله نرسیه. همینتاسر ونه دله نا امنی دیه تا اینکه قاجاریه دوره دله ونه مردم بوردنه بابل و ساری حوکومت جا بخواسنه که وشون ره بلن شه وسر اتا خان دارن تا وشون روستا ره بگردوندن وشون باب اتا از پریجا گت آدمون ره شه روستا خانی وسر حکومت ره بشناسیننه که حکومت هم قبول هکرده تا وه وشون خان بوو. باب خان اصلی نوم فیروز بیه و همینتا سر ونه خانواده شه خانوادگی نوم ره فیروزی بشتنه.
## عنایت خان
عنایت خان باب خان ریکا بیه که بعد وه فیروز جاه خان بیه. وه فیروزجاه گت‌ترین خان بیه و ونه دوره فیروزجاه خله پیش بورده. ونه وردست اتا ملا بیه که ونه نوم حاج ملا حسن بیه.
## حاجی ممد آقا فیروزی
وه عنایت خان ریکا بیه. حاجی فیروزی اتا گت آدم بیه اینتا سر که خله سرمایه داشته. وه با کشور بزرگون هنیشت و پرسا داشته. وه شرقی بندپه پیش بوردن سر خله زحمت بکشیه. وه گلیا درمونگاه بساته که اولی بهداشتی و درمونی نیشته گاه بیه شرقی بندپه دله. وه بعد زلزله ۱۴۶۹ مازرونی سال فیروزجاه دباره بساتن سر خله زحمت بکشیه. وه زمونی که محمد رضا شاه پهلوی ارضی اصلاحات کرده اتا از خانونی بیه که پا پیش بشته و شه املاک ره کشاورزون ره بروته.

رج:مازرون شاهون
اسکندرون دریامونا

**اسکندرون دریا** مونا آسیا قاره دله دره.اینتا دریا مونا تورکیه کشور شه نه.وهمدیترانه دریا او پیش بموئن جا درست بیه. اسکندرون دریا مونا تورکیه شرقی جنوب دله اسکندرون اوستان دله جا بیته. اسکندرون بندر ونه پلی دره.
## منابع

رج:دریامونا
رج:مدیترانه
رج:ترکیه جوغرافی
عدن تنگه

**باب المند** یا **عدن** تنگه عربستون جزیره مونا و اتیوپی میون دره. وه سرخ دریا ره به عدن دریا مونا وصل کنه.
رج:تنگه
بافین دریامونا

**بافین دریا** مونا شمالی آمریکا دله دره. وه میون گرینلند و کانادا جا دارنه. وه شمالی یخ بزه اوقیانوس پیش بموئن جا درست بیه. اینتا دریا مونا شه نوم ره ویلیام بافین جا که ونه پیدا کر بیه  بیته.

## منابع

رج:دریامونا
رج:کانادا جوغرافی
بریستول دریامونا

**بریستول دریا** مونا اوروپا قاره دله جا بیته. اینتا دریا مونا اینگلیس جنوب دره. بریستول بندر که اینگلیس اتا از گت‌ترین بندرون هسه ونه پلی دره.وه اطلس اوقیانوس او پیش بموئون جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:بریتانیا جوغرافی
بنگال دریامونا

**بنگال دریا** مونا آسیا قاره دله دره. وه هند و میونمار و بنگلادش میون دره. وه شه نوم ره بنگال طایفه جا که بنگلادش کشور دله درنه بیته. وه هند اوقیانوس او پیش بموئن جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:بنگلادش
بونتی دریامونا

**بونتی دریا مونا** اوروپا قاره دله جا دارنه. وهفنلاند و سوئد میون دره. وه بالتیک دریا او پیش بموئن جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:اسکاندیناوی
بیسکای دریامونا

**بیسکای دریا مونا** اورپا قاره دله دره.وه فرانسه غرب دله جا دارنه. وره **گاسکنی** دریا مونا هم گنه. وه اطلس اوقیانوس او پیش بموئن جا درست بیه.

## منابع

رج: دریامونا
رج:فرانسه جوغرافی
تریست دریامونا

**تریست دریا مونا** اوروپا قاره دله دره. وه ایتالیا کشور دله جا بیته.وه آدریاتیک دریا او پیش بموئن جا درست بیه. تریست ِشهر این خلیج ِشمال قرار گیرنه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:ایتالیا جوغرافی
اوسلو دریامونا

**اوسلو** دریا مونا اوروپا قاره دله دره. وه نروژ کشور دله جا دارنه. اوسلو دریا مونا شمال دریا او پیش بموئن جا درست بیه. ونه کرانه اوسلو شهر نرووژ پایتخت دره که همینتا سر وره اوسلو گنه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:نروژ جوغرافی
آلاسکا دریامونا

**آلاسکا** دریا مونا شمالی آمریکا دله دره. اینتا دریا مونا آلاسکا ایالت دله دره که اینتا ایالت اتا از موتحده ایالات ایالت هسه. آلاسکا دریا مونا آروم اوقیانوس او پیش بموئن جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:شمالی آمریکا جوغرافی
رج:آلاسکا
تونکن دریامونا

**تونکن دریا مونا** آسیا قاره دله دره. وه چین و ویتنام میون جا بیته. اینتا دریا مونا چین جنوبی دریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:آسیای جوغرافی
سنت لورن دریامونا

**سنت لورن دریا مونا** شمالی آمریکا منطقه دله دره. وه کانادا کشور دله جا بیته. سنت لورن درکا وره رزنه.سنت لورن دریامونا اطلس اوقیانوس او پیبش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:کانادا جوغرافی
سوئز دریامونا

**سوئز دریامونا** آفریقا قاره دله دره. وه مصر کشور دله جا بیته. سوئز دریا مونا سرخ دریا او پیش بموئون جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:سرخ دریا
شارک دریامونا

**شارک دریا مونا** اوقیانوسیه قاره دله دره. وه اوسترالیا کشور دله جا بیته. وه هند اوقیانوس او پیش بموئن جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:اوسترالیا جوغرافی
عدن دریامونا

**عدن دریا مونا** آسیا قاره غربی جنوب و آفریقا قاره شرق دله جا بیته. اینتا دریا مونا یمن و سومالی میون دره. وه هند اوقییانوس او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
عقبه دریامونا

**عقبه دریا مونا** آسیا قاره غرب دله دره . وه  عربستون و یمن میون جا دارنه.اینتا دریامونا سرخ دریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
فرانکلین دریامونا

**فرانکلین دریا مونا** شمالی آمریکا منطقه دله دره.وه کانادا کشور شه نه. اینتا دریا مونا یخ بزه اوقیانوس او پیش بموئن جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:کانادا جوغرافی
سدرا دریامونا

**سدرا دریا مونا** آفریقا قاره شمال دله دره.وه لیبی کشور دله جا بیته.ونه اتا دیگه نوم **سرت** هسه.وه مدیترانه دریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:لیبی
رج:مدیترانه
ریو د لا پلاتا

**ریو د لا پلاتا** اتا درکا هسته که دریامونا واری وانه تا اطلس اوقیانوس جه وصل بوو. این روخنه جنوبی آمریکا قاره دله دره. وه آرژانتین و اوروگوئه میون جا بیته. اینتا دریامونا کرانه پلی دِتا نیشتگا درنه : اولی **[[بوینس آیرس]]** که آرژانتین پایتخت هسه و دومی **[[مونته ویدئو]]** که اوروگوئه پایتخت هسه. گت درکایی که وره رزنه پارانا نوم دارنه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:آرجانتین درکائون
رج:اروگوئه درکائون
فنلاند دریامونا

**فلاند دریامونا** اوروپا قاره شمال دله دره. وه میون سه تا کشور روسیه،فنلاند و استونی جا دارنه. اینتا دریا مونا بالتیک دریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:اسکاندیناوی
کارا دریامونا

**کارا دریا مونا** اوروپا قاره شمال دله دره. اینتا دریا مونا روسیه کشور دله جا بیته. وه بارنتزدریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:روسیه جوغرافی
کوچ دریامونا

**کوچ دریامونا** آسیا قاره جنوب دله دره. اینتا دریا مونا هند کشور شه نه و هند اوقیانوس او پیش بمئون جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:هند جوغرافی
کوره دریامونا

**کُره دریا مونا** آسیا قاره شرق دله دره. وه کره جزیره‌مونا و چین میون جا دارنه. اینتا دریامونا زرد دریا او پیش بموئن جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:کوره
گدانسک دریامونا

**گدانسک دریا مونا** اوروپا قاره دله جا بیته.اینتا دریا مونا لهستون کشور شه نه. اینتا دریا مونا پلی گدانسک بندردره.وه بالتیک دریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:لهستون
قابس دریامونا

**قابس دریا مونا** آفریقا قاره شمال دله دره.وه تونس کشور دله جا دارنه.اینتا دریا مونا مدیترانه دریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:تونس
رج:مدیترانه
قره بوغاز دریامونا

**قره بوغاز دریا مونا** میونی آسیا دله دره. وه تورکمنستون کشور دله جا بیته. اینتا دریا مونا مازرون دریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:ترکمونستون
رج:مازرون دریا
گینه دریامونا

**گینه دریا مونا** دنیا اتا از گت‌ترین دریامونا ئون هسه. اینتا دریا مونا آفریقا قاره غرب دله جا بیته.کشورونی که ونه کرانه پلی درنه وشون نوم هسه:عاج کرانه،غنا،توگو،بنین،نیجریه،اوستوایی گینه و گابون. سائوتوئومه و پرنسیب هم اتا جزیره ای کشور هسه که ونه دله دره. اینتا دریا مونا اطلس اوقیانوس او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:آفریقا جوغرافی
لیون دریامونا

**لیون دریا مونا** اوروپا قاره دله دره. اینتا دریا مونا فرانسه کشور شه نه.اینتا دریا مونا مدیترانه دریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:فرانسه جوغرافی
مکزیکو دریامونا

**مکزیکو دریامونا** (ئه‌سپانیکی:*Golfo de Mexico*) دنیا دله گت‌ترین دریامونا هسه. اینتا دریامونا شمالی آمریکا منطقه دله، مکزیک و موتحده ایالات میون دره.ونه نفت خله دره و وه کارائیب دریا او پیش بموئن جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:مکزیک
Mirzá keçik xán

**Mirza kəçik xan cəngəli** ata az Iran re azatixahun denia biamu 1389 Taberi taqvim Raşt dele. vene pər num Mirza bəzerg bie. ve raşt dele şəru hakərde mazhabi drsbaxunəsən re. vali itəfaquni ke kəşvar dele dakəte baes baie ve dars u madrese re vel hakəne bure pai siaaət.ve Maşrute inqəlab dele inqəlbiun ca həmkari daşte.ve baad mandali şa kudeta Mamməd vali xan tunəkabuni səpa re mulhəq baie.ve cəhani avel cang dure ke Rusie, gilun re dakələse Cəngəl nəhzət re derest hakərde.cəngəliun rus şun ca cang hakərdəne u baad inke vəşun gilun ca birun burdene Mirza gilun dele cemuri derest hakərde vali bulşuvikuni ke şuravi re həvadar bine kudeta hakərdne mirza şe rafəxun həmra debare pəi hakərdene cəngəl dele u Mirza kam kam tinar baie u vaxti ke şe Almani rafəx həmra daşte şie xəlxal varf u sərma zir bamərde.

## منابع

* Farsi Wikipedia je.

رج:گیلان گت آدمون
رج:سوسیالیستون
دموکراسی

بندانگشتی|400px|

**دموکراسی** اتا یونانی وآزه هسه که معنی مازرونی بونه *مردم سالاری*. دموکراسی یعنی ات‌چی رای گیری جه انتخاب هاکردن. دموکراسی دله اکثریتِ هارشا اجرا وانه و اقلیتون شه بخاستی جه نرسنّه.

دموکراسی نظام اتا حوکومت ره بوت بونه که ونه دله مردمِ رای جا حوکومت‌گرون انتخاب بونّه. اسا ویشتر دنیا کشورون وشون حوکومت *مردم سالاری* هسه.

## معایب
دموکراسی اتا گتِ مشکل دارنه که وه ره اکثریت دیکتاتوری گانّه؛ این مشکل وقتی پیش اِنه که اکثریت بخائِن اقلیتونِ حقوق ره لینگ‌لو هاکنن.

اتا مثال یارمی: طبق دموکراسی همه چی ونه اکثریت هارشا جه تصمیم‌گیری بَوائه، پس اگه اتا جمع دله همه رأی هدانه که ات‌نفر (بدون دلیل یا با دلیل) حق رای نداره، اون کسِ رأی باطل وانه؛ یا مثلاً اگه اتا سِره دله همه رأی هادن که خنه‌یِ تمومِ کارها ره ات نفر انجام هاده، اون نفر ونه اکثریتِ نظر ره احترام بی‌یله!

همینسه کارشناسون گانّه اجماع همیشه ونه دموکراسی یا همون رای‌گیری جه اولویت داره و این راه بتـّر هسته. راه‌حل دیگه‌یی که وجود دارنه این هسته که ات‌سری حقوق اولیه تعیین هاکنیم؛ مثلاً دموکراتیکِ کشورون دله اساسی قانون، شهروندی حقوق و یا حقوق بشر نتونّه رای‌گیری جه نقض بَوون.

اتا مشکل دیگه این هسته که مردم شاید جمع دله پوپولیسم و دماگوژی ِگرفتار بَوون. همینسه بعضی کشورون دله دِتا مِیلس سازنّه که اتا مردمون رای جه انتخاب وانه و اتا دیگه (سنا) اعضا ره کسایی که وشون کار سیاستمداری هسته، انتخاب کانّه؛ اینتی سنایِ اعضا خـُبره‌ئون وانّه.

## منابع

رج:سیاسی نظریه‌ئون
تهران اوستان

**تهران اوستان** که تهران شهر ونه مرکز و ایران نیشتگا هسته، شمال ور مازرون اوستان، جنوب ور قم اوستان، غرب جنوب ور مرکزی اوستان، غرب ور قزوین اوستان و شرق ور سمنان اوستان جا محدود هسته. ونه جمیت سال دله۲۰۰۷، ۱۳ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر تخمین بزه بییه. کرج، ری، شمیرون، اسلام‌شهر، ورامین، شهریار اوستان ره گت شهرون هستنه.

## منبع

رج:ایران اوستانون
آسیا

thumb|280px|آسيا، جيهان ره هارشه (نقشه) سبز رنگ دره .
thumb|280px

**آسیا** گت ترین هه ریم (منطقه) ئون دره، وه شه ۶۰٪ دنیا ره جمعیت ره داره نه.

## جوغرافیا
آسیا را از اروپا کوههای اورال و دریاچه‌های خزر، سیاه و ازوف جدا کانه، مرز بین آسیا و افریقا همانا کانال سوئز بیه، آمریکای شمالی را از آسیا تنگه برینگ جدا کانده. آسیا در بین دو دریای بزرگ یخ بسته شمال و هند موقعیت دارنه. بلندترین قله جهون اورست به ارتفاع ۸٬۸۴۸ متر و گودترین دریاچه‌ای دنیا آمور به عمق ۱٬۶۲۰ متر هم در قاره آسیا قرار دارنه.

۴/۳ قاره آسیا را کوههای بلند و تپه‌ها تشکیل دهنه، بلندترین رشته‌کوه‌های این قاره عبارت وانه از هیمالیا، قراقروم، پامیر، تیانشان، هندوکش، قفقاز بزرگ، و التای. همچنین سلسله کوه‌های نسبتاً کمتر در این قاره واقع بونه که مهم‌ترین آنها را رشته‌کوههای تبت، ایران، ارمنستان، و آسیای صغیر تشکیل وانه. قاره آسیا در کنار اروپا هسه. بیشتر جمعیت آسیا را چین وهند تشکیل دنه.فلات‌های اسیا از غرب به شرق عبارت‌اند از اناتولی ایران تبت و مغولستان ناهمواریهای اسیا ۱ فلاتها:شامل فلاتهای بلند با ارتفاع زیاد و فلاتهای کم ارتفاع قدیمی ۲ سرزمینهای پهناور و پست جلگه ای در شمال و جنوب اسیا ۳ سرزمین‌های دارای کوه‌های اتش فشونی
## اطلاعات آماری

مساحت: ۴۳،۴ میلیون کیلومتر مربع (همراه جزایر).
تعداد کشورهای آسیا: ۴۸ کشور مستقل و همچنان مستعمره پرتغال و انگلیس نیز وجود دارنه.
ارتفاع متوسط از سطح دریا: ۹۶۰ متر.
بلندترین نقطه: اورست ۸٬۸۴۸ متر.
گودترین نقطه جهان: دریاچه مرده (بحرالمیت) به عمق ۲۰۰ متر پایینتر از سطح دریاهسه.
متراکم‌ترین نقطه زمین از نظر جمعیت جزیره جاوه در کشور اندونزی هسته.
شابلون:کتاب جغرافی سال دوم راهنمایی و ویکی پدیای پارسی.
جمعیت قاره آسیا حدود یک سوم جهان را در بر گنه.

## تاریخ
معروف هسته کا اولین تمدنها آسیا دله پیدا بیننه هنته:سومر واری

## مردمون
ایتا قاره خله تنوع نژادی دارنه ونه شرق دله همه زردپوستنه و ونه غرب دله عرب و ترک و فارس هسته و ونه جنوب هندی دره و ونه شمال مردمون سیبریایی هستنه البته قابل کر دره کا این نژادها فرهنگ نزدیک دارننه

## ایقتصاد

## دیائی لینک
رج:قاره ئون
ماراکایبو دریامونا

**ماراکایبو دریامونا** جنوبی آمریکا منطقه دله دره. اینتا دریا مونا ونزوئلا کشور دله جا بیته.مارکایبو کرانه پلی مارکایبو بندر ( اتا از ونزوئلا گت بندرئون ) دره. اینتا دریا کارائیب دریا او پیش بموئن جا درست بیه.

## منابع

رج:دریامونا
رج:ونزوئلا
مارتابان دریامونا

**مارتابان دریامونا** آسیا قاره دله رده.اینتا دریا مونا میونمار کشور شه نه وآندامان دریا او پیش بموئن جا درست بیه.
## منابع

رج:دریامونا
رج:میانمار