open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
هندوکش

بندانگشتی
**هندوکش** کوهستونی هسته که افغانستان وَری دره و ایران فلات ِشرقی سامون هسته.

## منابع

* افغانستان اطلس.

رج:کوهون
رج:افغانستون
میشل بلومبرگ

**میشل بلومبرگ** اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $94.5 بیلیون پول دانّه. وه کشور آمریکا دله دنیا بموئه و شه پول ره بلومبرگ ال.پی. دله جه دَربیارده.

## منابع
* 

رج:پولدار آدمون
رج:آمریکا گت آدمون
رج:زننه آدمون
ایلیاد

***ایلیاد*** اتا شعر کتاب هسته که یونان باستان گدِر هومر وه ره سوت دَوِسته. این کتابِ آسنی و داستان، تروی جنگ خَوِری هسته. ایلیادِ آسنی خله یونانی خدائون و افسانه‌ئون و وشونِ تاریخ جا پشو بخرد هسته. ایلیاد کتاب خله ادبیات و هنرِ تاریخ سر تأثیر بی‌یشته و مهم کتاب بشناسی وونه.

## آسنی
این کتاب ِآسنی اینتی شروع وونه که خدائون که هرکمین منافعی دارنه، زد-و-بند کنّه که چتی بوو… اتا تروی شازده که ونه نوم پاریس هسته، شونه یونان و اونجه اتا شی‌دار زنا، هلن نومی، جه وه ره خِش اِنه و وه ره گیرنه شه همرکت یارنه. یونانی‌ها (که آخه قبیله جه بینه) اول پغوم-پسغوم کنّه تا کیجا ره پس بیرن و وقتی وینّه که نوونه، چندین دولت یک‌پشت وونّه که تروی ملک ره بَیرن. لوتکا سوار وونّه و کفنّه دریو. تروی ِنیشتگا اتا شهر بی‌یه که دریا کناره دیّه ولی دروازه و برج-بارو داشته و ننشسته راحتی وه ره بیتن. همینسه یونانی‌ها شهرِ وَر کمپ بزونه و چن کَش وشون و تروی‌شون میونه درگیری هم بیّه ولی نتونستنه شهر ره بیرن.

اتا یونانی سرباز که ونه نوم ره آکلیس یا آشیل گتنه، خله وه ره قِد دیّه (چون خدائون وه ره غسل هدا بینه). وه شونه دروازه پشت و انده شونگ و واویلا کانده و حریف خانه که آخر تن-به-تن جنگ راه دمدنه و ترویِ گت‌تر شازده، هکتور، ره جنگ دله کشنه. چن وقت گذرنه و یونانی‌ها که بدینه نتونّه شهر ره جنگ جه بَیرن، شه لوتکا ره خراب بدانه و ونجه اتا گت ِاسب بساتنه که وه ره بصتینکلا هدیه هادن.

ترویِ مردم که بدینه چن‌کش هسته یونانی‌هایِ جا خَوِر نی‌یه، بوردنه هارشن چتی بَینه. بدینه اسب ساحل کناره کته و وشونِ لِک و لا جمع بئی هسته و هچکی کمپ درون دنی‌یه. باتنه لابد وشون خسته بینه و دگرستنه و اینتا اسب ره هم جنگِ غرامت وسّه بی‌یشتنه که مثلاً اِما ره هدیه هادن. خِشحالی جه پر هایتنه و اسب ره بکشینه و بَوِردنه شهر دله که جشن بَیرن. غافل که یونانی‌ها بوردنه اسب ِموجستمه دله جا بخردنه و خف نیشتنه که شهر دله پیاده بوون.

اینتی بیّه که یونان مردم ترویِ دروازه ره رد هاکردنه و شهر ره بیتنه و غارت هاکردنه.

## دپیته چرخه‌تو
* *[[اودیسه]]*

## منابع

رج:یونانی کتابون
رج:تروا
اسپارت

**اِسپارت** اتا قدیمی شهر هسته که یونان شنه و پلوپونز منطقه دله دره.

اسپارت یونان باستان دوره جه خله تاریخ دارنه و اون گدر اتا مهمِ *[[دولت-شهر|پولیس]]* بی‌یه که نظامی‌کَری جه مشهور بی‌یه. اسپارت دله اتا نظامی حکومت دیّه و خانواده نهاد وجود نداشته. وشون شه وچون ره جمیعتی گت کردنه و وچون که گت بینه په، وسّه سرباز بوون. وشون شهر اتا گتِ پادگان‌مونا بی‌یه و اینتی باقیِ شهرون ره راحت گیتنه و ثروت بدست یاردنه. شهرهایی که اسپارت ره تسلیم بینه یا وشون جه شکست خردنه وسّه انده کشاورزی هاکنن که اسپارتِ نیاز ره هم برطرف هاکنن. شهری که اسپارت جه خله رقابت داشته آتن بی‌یه که دموکراسی جه اداره بی‌یه و ونه دریایی نیرو قِد خله بی‌یه. اسپارت و آتن چن‌کَش متحد بینه و مثل هخامنشیون ره هئی جا شکست هدانه ولی اَی این صوه دشمن بینه و هِدی ره حمله کردنه که پلوپونزی جنگ معروف هسته، ولی وشون قِد نرسی‌یه طرف‌مقابل ره کامل از بین بَوِرِن. اسپارت دمبدال‌ته شه قدرت ره از دست هدا و سال‌ها روم و بیزانس و عثمانی مستعمره بی‌یه تا اَی جهونی جنگ اول سال‌ها بی‌یه که یونان اَی شه اتا سیوا کشور بیّه.

## دپیته چرخه‌تو
* *[[سیصد فیلم]]*

## منابع

* ویل دورانت تاریخ کتاب، یونان باستانِ جلد.

رج:یونان شهرون
رج:یونان تاریخ
کلینتس

**کلینتس** یا **کلئانتس** (؛ ۳۳۰-۲۳۰ پیش از میلاد) اتا یونان باستان فیلسوف بی‌یه که رواقیون استاد بی‌یه و آتن دله زنون رواقی جانشین بیّه. وه پیش از این اسوس شهر دله بوکسور بی‌یه ولی بمو آتن و فلسفه بخونسته و زنون په‌روو بیّه. وه شو-شو شی‌یه مردم وسّه میرآبی کرده تا پول دربیاره. زنون که سال ۲۶۲ پیش از میلاد بمرده، مکتبِ مُرشد بیّه و ونه جاسر هنیشته (۲۶۴ تا ۲۳۹) و این پست ره مدت ۳۲ سال داشته. کلینتس اون‌چی زنون یاد دائه ره مردم وسّه گته و علاوه‌برین، شه هم رواقیونِ فیزیک سر چنتی نو مبحث اضافه هکرده. وه رواقی تفکر ره ماده‌باوری و پولی تئیسم جه تطبیق هدا. ونه شاگرد کریسیپوس ای ونه جاسر هنیشته.

## منابع

* 

رده:رواقیون
گلغوزک

**گلغوزک**  یا **گلاغوزک** یا  **گل اغوزک**  یتا گلغوزکی میوه هسه ما گرداله هسه و ونه برزی 15-25 میلی متر هسه و ونه قوطر 10-15 میلی متر هسه . 

تجارت دله گلغوزک خلی کشفرون تجارت دله نخش دارنه و ویشترین گلغوزک تولید ره تورکیه ، ایتالیا ، یونون ، گارجستون ، اسپونیا  دارننه.

ایرون دله مازرون دله سخسر(رامیر) اشکورات دله خلی بکاشته بونه. گیلون دله دی رودسر دله خلی بکاشته بونه و قزوین استون دله دی روبار و الموت دله خلی بکاشته بونه.چپ|بندانگشتی|250x250پیکسل|گلغوزک ( بخوندسن: Gela''ɣuzek) تصفیر''

## جئان دله گلغوزک گت تولیدکرئون
گلغوزک گت تولیدکرون فائو 2021

رج:میوه‌ئون
گوتفرید لایبنیتز

**گوتفرید لایبنیتز** اتا آلمانی ریاضیدون بی‌یه.

## منابع

رج:آلمان ریاضیدون
رج:آلمانی فیلسوفون
سنخدار

بندانگشتی|300x300پیکسل|اتا سنخدار تصفیر
**سنخدار** یا **سندخچی** یا **کشیر**  اتا که هسه کا ونه شغل اینتی هسه کا  وسائل پیل ره هائیر جه گیرنه . اگم دی هائیر پیل زیاد بوئه ونه بقیه ره دنّه. علاوه سنخدار هائیتنون بیجک ره دی دنّه هائیر ره.

## کر جه و مکون
راست|بندانگشتی|158x158پیکسل|سنخ موهمترین افجاری کا کر شونه سنخداری وسه

* زنجیلی بروشجه ئون (فوروشگائون)
* دکنون
* سوپرمارکت دار بینزین پمپئون

## افجارئون

* پیل
* سنخ
* کمپیوتر
* بارکدخان ماشین

## ممبعئون

رج:پیل یکائون
رج:پول
رج:ثروت
رج:بانک
رقمدون

**رقمدون** یا **متمتیکن** (فارسی جه : ریاضیدان) اتا که هسه کا شه تجشئون دله رقم دونش جه استفاده کنده  و ویجک رقم مسئلئون حل هاکردن وسه . وشون  اغلب  اشمارکون، هادائون(دیتائون) ، سختار، فضاء، مادل ئون،تغییرئون هسنه.

## ممبعئون

* 
* Paul Halmos. *I Want to Be a Mathematician*. Springer-Verlag 1985.
* Dunham, William. *The Mathematical Universe*. John Wiley 1994.

فارسی ویکیپدیا
رج:ریاضیدونا
رج:ریاضیات
رج:علم
جوکی‌ئون جنّت دیم درنه

***جوکی‌ئون جنت دیم درنه*** (روسی جه : Табор уходит в небо) اتا دراما ، رومنتیک و میوزیکال فسلمه کا ونه دارکتر امیل لوتیلنو هسه . اینتا فیلم 1975 دله مونتشر بویه . اینتا فیلم ره کولی‌ئون ملکه نوم جا دی اشناسنّه.

## ممبعئون

* 
رج:۱۹۷۶ فیلمون
رج:جوکی
رج:کولی
رج:روسی فیلمون
دربی

**دربی** امریکایی اینگیلیسی جه ) اتا موسابقه هسسه کا دتا همشهری تیم میون برگزار بونه. الوته علاوه بر اینتا، اگم دِ تا تیم کا هر دِ خلی موهم هسنه دی هدی جا کا هاکنن، اونتا ره دی دربی گننه.

## ممبعئون

رج:فوتبال
رج:ورزش
اجنده

بندانگشتی|اتا اجنده فارسی شعر نقاشی دله
**اجنده ا جند** یا **ازمابهترون**  اسلومی اساطیر و عامیونه باورئون دله اتا چی هسه کا ونه جینس بوغ یا تش هسه کا هوشدار هسه و آدمیزائون وشون ره نویننه و وشون توننه شه دیم ره دگش هاکنن. وشون توننه گت گت و سخت کار انجوم هادن . قرئون دله دی اتا سوره دره کا ونه نوم جن هسه کا همون اجنده معنی ره دنّه.

## اجندون و سلیمون پیغومبر
اسلوم دله ، سلیمون اتا موهم پیغومبر هسه . اسلوم گنه سلیمون داوود وچه بیه کا  خدا وه ره حکمت هادائه . وه خدا اذن جا دشت جونورن ره مسلط بیه . وه وا ره دی مسلط بیه و خدا اذن جا وه اجندون ره دی مسلط بویه .

## ممبعئون

رج:جن
رج:شیطون
رج:اسلام
رج:اساطیر با حیساب جوغرافی
سپهر خلسه

**سپهر شهابلو** که وه ره **سپهر خلسه** نوم اِشناسنّه، اتا فارسی رپر هسته. وه ۱۷ مرداد ۱۳۶۷ (۸ آگوست ۱۹۸۸)، تهران دنیا بمو. وه محصل که بی‌یه، خانواده همرکت بورده کاندا و اونجه میکروبیولوژی رشته جه فوق لیسانس بیته. ۲۲ سالگی گدر سروش هیچکس پَلی رپ بخوندستن ره شروع هاکرده و سال ۹۴ شه اولین آلبوم، *یادگاری*، ره بخونسته و همین سال دلهوردگرسته ایران. وه پئی‌ته زدبازی باند جه پشو بخرده و وشون جه همکاری هکرده. وه اتا کیجا، نیلوفر نومی، جه ازدواج هاکرده و اسا کاندا دره.

## منابع

رج:ایرانی رپ
رج:ایران مردی خونش‌کرون
وینگومی

isccnameبادمجانی
بندانگشتی|اتا اروپائیج وینگوم

**وینگومی** (Aubergine یا Eggplant) اتا رنگ هسه کا خلی ونوش ره موننه و ونه رنگ وینگوم پیس ره موننه.

## ممبعئون

رج:رنگون
سه چمبلی

انگشتی|دِ زن و ات مردی (FMF)
انگشتی|ات زن و دِ مردی (MFM)
**سه چمبلی** یا **تری‌سام**  ات جور جنسی رابطه ره گنه که ونه دله سه نفر هئی بوون. این سه نفر جنسیت اسا تونده هرتی بوئه.

## گالری


Threesome (one man and two women).jpg
Vivian Schmitt & Jenna Jane @ Salon Mutzenbacher 2010 05.jpg
Sebastian Barrio Melissa Lauren Ian Scott.jpg
Strap-on pegging 2.jpg|مقعدلیسی و پگینگ


## منابع

* 

* 

رده:سکس پوزیشن
رج:بگائستن
درو-زن پارادوکس

**دِرو زن پارادوکس**  اتا پارادوکس هسته که یونان باستان دوره جه منطق‌دون‌ها ونجه سر-کلّه زونه. وه ره شکل‌ها مختلف زوون یاردنه.

مثلاً فرض هاکنین ات نفر داد کشنه: «من دِرو زمبه»؛ اسا شمه نظر وه راست ره گنه یا دِرو گِنه؟ اگه باوّیم راست گِنه، پس چون گنه که دِرو زنده، ونه جمله نتونده راست ره باوّه و وه ممکن نی‌یه. اگر هم دره دِرو زنده پس ونه حرف که گنه دِرو زمبه، دِرو هسته و وه راست گنه که دِرو زنده که باز هم ممکن نی‌یه.

یا اتی دیگه: «جمله بعدی راست هسته. جمله قبلی دِرو هسته.»؛ این دِتا هیچ جوره نتونّه هر دِ صحیح بوئن و هئی جه پارادوکس دارنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:منطق
رج:پارادوکس
کابالا

کابالا (عبری دله: קַבָּלָה، کباله) (عربی دله: قبّاله یا قابالا) اتا عرفانی کیش هیه جهودی کیش میون. 

کابالا لغت دله از ماده قبل انه کا ونه چم قبول هاکردن هسه، سنت و قوانین و احکام خدا ر قبول هاکردن. اما ویردارون و دونائون ونه اصطلاحی تعریف دله بمونسنه، اتا رسته گوننه هر جهودی سنت رازدار معبد دیم پس جه تاسا بونه کابالا و مرکابا و حسیدی ونه اول و آخر هسنه اما اتی دیگر گوننه نا کابالا اونتا میونی سنت هسه کا مرکابا ره به حسیدیسم وندنه.
رج:یهودیت
باستیل

**باستیل** اتا زندون ایسم بی‌یه که فرانسه دله دره. این زندون فرانسه گت انقلاب گدر جایی بی‌یه که مخالفون ره وندستنه و همینسه انقلاب دله، مردم اونجه ره حمله هاکردنه و شه زندونی‌ها ره دله جه دربیاردنه و این اتفاق فرانسه تاریخ دله اتا مهمِ دکتی بی‌یه. 

## منابع

رج:فرانسه تاریخی جائون
رج:زندون
رج:پاریس
بتر کال سائول

***بتر کال سائول*** که یعنن ***بتتر هسته که سائول‌سه زنگ بزنی*** اتا آمریکایی سریال بی‌یه که بریکینگ بد په بساتنه و همون دنیا دله ونه آسنی گذشته. این سریالِ اصلی کاراکتر اتا وکیل هسته که ونه نوم «سال (سائول) گودمن» بشناسی وونه. سریال دله سائول و ونه کیجا-رفق زندگی و ونه کاری سرگذشتِ آسنی ره تعریف کندنه.

## منابع

رج:آمریکایی سریالون
ممنتو

**ممنتو**  اتا فیلم هسته که کریستوفر نولان سال ۲۰۰۰ بساته و روانشناسی داستان و آسنی دارنه. این فیلم دله دِ تا زمان دره پیش شونه که اتا رنگی و اتی دیگر ابلق *(سیو-اسپه)* هسته. اونان که رنگی هسته، پشت به پئی یا برعکس دَره تعریف وونه ولی اونان که ابلق هستنه، بترتیب دره پیشی انّه و این دِ خط فیلم ِسر بیّن گدر بهم رسنّه.

ممنتو اتا گِجِ آدِمِ آسنی هسته که شه گنه مریضی دارنه و همه چی ره زود، چن دَقه سر، یاد کنده. وه چون نخانه همه چی ره یاد هاکنه، همه ره عکس گیرنه یا دفترچه درون نویسنه یا شه تن خال کوبی کنده که یاد نکنه. وه اتا داستان ره فیلم میونه تعریف کنده که ات مردی خاسته بیمه‌یِ شرکت ره تِخ بزنه و الکی باوه من مریض هستمه ولی انده شه مریضی ره خار-خار سراق دائه که ونه زنا هم باور کنده وه مریض هسته و حتا شه هم شه خد ره گول زنده و کار ات جا کشنه که اون مردی داستان دله شه زنایِ بمردنِ باعث وونه. فیلم که دَر سر وونه، مخاطب ونه این نتیجه جه برسه که فیلمِ اصلی نقش درواقع همون مردی هسته (وگرنا چتی یاد نکنده که همه چی ره زود یاد کنده؟)

## منابع

رج:کریستوفر نولان
رج:۲۰۰۰ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:روانشناسی فیلمون
اینسپشن

**اینسِپشِن**  اتا فیلم هسته که کریستوفر نولان سال ۲۰۱۰ بساته. نولان شه زنا همراکِت این فیلم ره بساته و گنه که ۱۰ سال داشته اینسپشنِ فیلم سر فکر کرده تا وه ره اواخر بساته. این فیلم دله لئوناردو دی کاپریو اصلی نقش ره دارنه. 

## آسنی
فیلم اینتی هسته که اتا حرفه‌ای دزد که آمریکا دله تحت تعیقب هسته، شونه مردمِ فکر و ناخِدآگاه ره عوض کنده تا وشون رأی ره بزنه. وه تونده ات روش جه، بوره مردمِ خو دله. اینتی وشونِ ناخِدآگاه ره دست-دستو هاکنه و اونچی خانه ره وشون مغز و ذهن دله دِکاره. اتا چینی وه ره استخدام کنده که اتا پروژه انجام هاده و اتا پولدار جوون مغز ره همینتی بشوره. وه و ونه رفقون و اتا نوآموج کیجا شونّه پول‌دار ریکایِ خو دله. هر خو تونده شه درون اَی ات مرحله دیگه خو بوره و هرچی ویشته مرحله‌ئون اضافه بون، زمان یواش‌ته گذرنه. اگه خله وشون خو مراحل جوول بوو، شاید دیگر هوش نئن. اگر طرف اتا قائم تکوم بخره یا مثل بلندِ آهنگ قطع/وصل جه، بنشنه وه ره خو جه هرستنی‌ین.

وقتی پولدار مردیِ خو دله درنه، اصلی دزدِ قدیم‌هاکرده‌ها باعث وونه که وشون ِکار دله اشکال پیش بئه. اواسط میّن وونه که این مردی ظارا قبلاً شه زنایِ ناخِدآگاه ره هم بازی هادا که باعث بیّه ونه زنا دیگر زندگی و خو فرق ره تشخیص نده و همینسه خِدکشی هاکنه و بمیره. اسا وه ونه مشکلات ره اتا-اتا حل هاکنه و پولدار مردی فکر ره ات جور تغییر هاده که وقتی هوش بمو، شه پی‌یری ارث ره بَروشه.

## منابع

رج:کریستوفر نولان
رج:۲۰۱۰ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:هیجانی فیلمون
اینتر استلار

**اینتر استلار**  اتا فیلم هسته که کریستوفر نولان سال ۲۰۱۴ بساته. این فیلم فیزیک و نجوم موضوع ره دارنه.

## آسنی
ونه زمونه موقعی هسته که دنیا دله آفِت دکته و مردمون ناخِشی جه کور-کاشم بَینه و خِراک ندارنه بخرن. حکومت مردم ره گنه که نونه تکنولوجی و مهندسی په بورن و ونه کشاورزی ره تن هادن. ولی خف و بستا، اتا فضایی آزمایشگاه دره سعی کنده که دیگر سیارات دله جایی پیدا هاکنه که مردم نسل ره نجات هادن. اتا خلبان پیش کفنه که بوره چنتا احتمالی سیاره که شاید قابل زیستن بوشِن ره پشو بزنه. وه دِتا وچه هم دارنه و ونه پچیک کیجا ونجه وابستوئه. وه شه ساعت ره یادگاری ونه وسّه یلنه و دِتا زنا-مردی همراکِت شونه فضا. وشون اتا سیاره وینّه که ونه دله زمان خله کُند گذرنه و هر ثانیه اونجه دوون، چن سال طول کشنه. دِ نفری شونّه سیاره دله ولی لاهیز دله تله کفنّه و تا خانه سیاره تون در بئن، دَه سال کشنه. مردی شونه این سال‌هایی که دنی بینه‌یِ پغوم‌ها ره چک هاکنه که وینده ونه پچیک کیجا اتی گتی زنا بیّه و خال کنده که ونه پی‌یر وشون ره سر بی‌یشته بورده و حکماً تااسا دیگر بمرده. اتی دیگر سیاره دله اتا فضانورد که قبل‌تر فرود بمو، وشون ره پغوم دِنه که مه وَری بئین و وشون شونّه ولی وینّه مردی چون گیر دکته و نخاسته تیناری بمیره، وشون ره تا اونجه بکشی‌یه و اونجه هچی دنی‌یه. ورگردنّه ولی مجبور وونّه که سیوا سفر هاکنن تا وشون شونس ویشتر بوو. نهایتاً زمونی که ونه بخت در سر وونه، راهی پیدا کنده که زمان ره پشو بزنه و قدیم و جدیدِ دوران ره دستکاری هکنه. وه اینتی همون یادگاری ساعت که شه کیجا ره هدا دله اتا مورس کد یلنه که فیزیکِ اصلی قانون ره ونه دله جا بدا دارنه. اینتی ونه کیجا که هنتا شه دل دله پی‌یر جا اومید دارنه، قانون ره کشف کنده و آدمونِ نسل ره نجات دِنه و زمونی که دیگر پیرزنا بیّه، شه جوونِ پی‌یر ره فضایِ اتا نو سیاره دله وینده.

## منابع

رج:کریستوفر نولان
رج:۲۰۱۴ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:علمی-تخیلی فیلمون
گنجه

**گنجه** اتا شهر هسته که گنجه-داشکسن اوستان دله، آذربایجون کشور شنه. 

## منابع

رج:آذربایجون شهرون
کانفیوجن

بندانگشتی|کانفیوجن
**گج و مات بوین** یا **کانفیوجن**  اتا جور گجی حالت هسه کا فرد شه جه و کافه (=هویت) ره ندونه و ناخش هشداری پریک (=کم) بویه امبا ناخش کوما دله نیه. گاگداری ناخش واتوره گنه. اگم خله شدتدار بووشه وه ره دلیریم گننه .

## ممبعئون

* 
رج:ناخشیون
رج:روانپزشکی
تش هادائن دجیکری

بندانگشتی|تشسوجی کا اتا پرومانیایی سبب بویه
**تشکری دجیکری** یا **پرومانیا**  یهنی کا تش بکشین مکرر کا هدف دی دارنه. اینتا اختلال ویجکیئون : تنس احساس تش هادائن قبلتر، تش وسه کنجکاوی داشدن، تش ره خلی جذب بوین،  لذت بوردن تش الوئون و تش هایتن بدین جه لذت بوردن  و .. ونه ویجگیون هسه.

## ممبعئون

* راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی ۲۰۱۳
* علوم رفتاری / روانپزشکی بالینی. کاپلان و سادوک. ویراست ۲۰۰۷
رج:روان‌پزشکی
رج:ناخشیون
رج:مریضیون
آمیبا

**آمیبا**  اتا گرپّه  یوکاریوتیک اتاسلولی هسنه کا شه الکی لینگئون جا بتوندنه  حرکت هاکنن. اینتا پروتیستئون اغلب ونج خاک و ئو دله زیوش کننه.

## زیوش جه
وشون شور ئو و زال ئو دله زیوش کننه ، ونج خاکئون دله دی خله درنه .

## ممبعئون

* کتاب زیست‌شناسی دوره پیش دانشگاهی
* 
* 
* https://en.wikipedia.org/wiki/Amoeba

رج:ات سلولی
کریستوفر نولان

**کریستوفر ادوارد نولان** (انگلیسی جه: Christopher Edward Nolan؛ بزائه‌ی ۳۰ جولای ۱۹۷۰) اتا بریتانیایی کارگردان و فیلم‌ساز هسته. وه شه هالیوودی و پرفروش فیلم‌ها وسّه بشناسی وونه که معمولاً دپیت-دپیت (پیچیده) روایت دارنه. نولان قرن بیست و یکم پیشروترین فیلم‌ساجون جُلگه دله دره. ونه فیلم‌ها تاسا قریب شیش میلیارد دلار جهون دله بروته بَینه. وه خله طرفدار دارنه و ونه فیلم‌ها ره منتقدون خار-خار نمره دنّه و هشت کَش اوسکار جایزه وسّه، نُه صوه بفتا جایزه وسّه، و شیش بار گولدن گولوب ره کاندید بیّه و سال ۲۰۱۹ هم وه ره بریتانیا دله شوالیه‌کَری مدال هدانه.

نولان جوونی تاسا شه فیلم‌ساجی علاقه ره ویشته‌ته هاکرده. وه اول انگلیسی ادبیات رشته ره یونیورسیتی کالج لندن دله بخوندسته و پیش از این که بخائه بلندِ فیلم بساجه، چنتا کِت-کِتا فیلم بساته و ونه اولین راستکی فیلم نوم *[[فالؤینگ]]* (۱۹۹۸) بی‌یه. ونه دومین فیلم *[[ممنتو]]* (۲۰۰۰) باعث بیّه که ونه شهرت جهونی بوو و اولین کاندیداتوری ره اوسکار دله داشته. وه شه سومین فیلم ره دیگر مستقل نساته و استودیو جه قرارداد هاکرده تا *[[اینسومنیا]]* (۲۰۰۲) ره بساجه. ونه دمبال‌سر ''دارک نایت'' سه‌گانه (۲۰۰۵–۲۰۱۲) ره بتمن خَوِری بساته و پئی‌ته *[[پرستیژ]]* (۲۰۰۶) و *[[اینسپشن]]* (۲۰۱۰) ره کارگردانی و نویسندگی هاکرده. اینسپشن فیلم وسّه هم چندین جایزه‌یِ کاندید بیّه. دمبال‌ته، وه*[[اینتر استلار]]* (۲۰۱۴)، *[[دانکرک]]* (۲۰۱۷)، *[[تنت]]* (۲۰۲۰) و ''اوپنهایمر'' (۲۰۲۳) فیلم‌ها ره هم بساته. وه *اوپنهایمر* سر دِتا اوسکار (بتترین کارگردونی و بتترین تصویر جایزه)، دِتا بفتا و اتا گولدن گولوب جایزه بَیته.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:آمریکایی کارگردانون
رج:تهیه‌کننده‌ئون
رج:آمریکایی فیلم‌نومه‌نویسون
مالهالند درایو

**مالهالند درایو**  اتا فیلم هسته که دیوید لینچ سال ۲۰۰۱ بساته. بی‌بی‌سی وقتی «۱۰۰ فیلم برتر قرن ۲۱» لیست ره هدا، این فیلم ره این قرنِ بتترین فیلم دونسته. فیلمِ آسنی ات‌که گج‌گجی و اجی-مجی هسته و فرا-واقعی اتفاقات کفنه و ونه سبک نئو نوآر هسته.

## منابع

رج:دیوید لینچ
رج:۲۰۰۱ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
خون بپا وونه

**دِر ویل بی بلاد** یعنن **خون به‌پا وونه**  اتا درام فیلم هسته که پائول توماس اندرسون سال ۲۰۰۷ بساته و ونه اصلی کاراکترِ نقش ره دنیل دی لوییس کا کنده. این فیلم اتا اقتباسی آسنی دارنه که ونه رمان ره آپتون سینکر بنویشت بی‌یه.

## منابع

رج:۲۰۰۷ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:درام فیلمون
خاویر میلی

**خاویر خراردو میلِی** (Javier Gerardo Milei) اتا آرژانتینی اقتصاددون و سیاستمدار هسته که شه دست راستی و افراطی کارون و پوپولیسم وسّه بشناسی وونه. وه سال ۲۰۲۳ انتخابات دله ویشترین رأی ره بیارده و رییس جمهور بیه. پیش از این انتخابات، باته چنتا وزارت‌خنه ره وَندِنه تا بودجه ویشته بوو، بهداشت و آموزشِ بودجه ره قطع کنده، ات خله کارمند ره اخراج کنده، سقط جنین ره ممنوع کنده و... وه پاپ فرانسیس ره هم فحش و کتره باته و گنه که پاپ اسا کمونیستون وَر ره گیرنه.

## منابع

رج:آرژانتین رییس‌جمهورون
رج:زننه آدمون
مالیخولیا

چپ|بندانگشتی|244x244پیکسل|اتا مالخولیایی نقاشی
**مالیخولیا** (از یونانی: μελαγχολία به معنی: اندوه) اتا جور دپرسی (افسوردگی) هسه کا ونه اصلیترین ویجگیئون اوی لذت بین و روونی- حرکتی و اوی ونئی و گوناه احساس هسه.

قدیمئون  مالیخولیا واجک ره  ذهنی اختلالئونی کا امروجروج وشون ره مالیخولیا ندوننه وسه دی کار شومبیه ،کا امروجروج  اسکیزوفرنی  بیا  دپرسی مانیک یا دقوطبیونگ کننه وه ره ، ره دی گتنه. بمالیخولیا واجک یونونی هسه و ونه معنی وینونی دله بونه سیو زاله( صفرا).

## درمون
مالیخولیا ره بونه کا آنتی-دپرشینگ دوائون جا درمون هاکردن مثال وسه فلوکستین ، سیتالوپرام،پاروکسیتین .الوته دوائون دیر جورئون دی استفاده بونه مثلا افکسورئونی ونلافاکسین واری  و .... ‏

## ممبعئون

رج:روان‌شناسی
رج:افسردگی
رج:طب
رج:مالیخولیا
رج:ناخشیون
بوی‌هود

**بوی‌هود** یعنن **ریکا بی‌ین**  اتا فیلم هسته که ریچارد لینکلیتر سال ۲۰۱۴ بساته. این فیلم دله اتا ریکا وَچه زندگی ره سِراق دنه. فیلم که پیش شونه، ریکا هم گت وونه و درواقع واقعاً ریکایِ سرگذشت هسته که ویمبی. ونه بساتن دوازده سال طول بکشی‌یه.

## منابع

رج:۲۰۱۴ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
زودیاک (فیلم)

رده:مقاله‌های فیلم که متغییر فروش دارند
وبگاهزودیاک (فیلم)
وبگاهزودیاک (فیلم)

***زودیاک***  اتا معمایی و هیجانی فیلم هسته که دیوید فینچر کارگردانی هاکرده. ونه آسنی ره رابرت گری‌اسمیت کتاب جه بیتنه و جیمز وندربیت ونه فیلم‌نومه ره بنویشته. 

فیلم اتا حرفه‌ای قاتل داستان ره گنه که بتونّه ونه سرنخ‌ها ره حل هاکنن و وه ره تله دمبدن...

## منابع

رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:۲۰۰۷ فیلمون
پریکلس

**پریکلس** اتا آتن ِسیاستمدار بی‌یه که یونان باستان دوره شهرت داشته. ونه مقوم «استراتاگوس» (استراتژیست) بی‌یه و دراصل اتا نظامی رهبر بی‌یه. وه آتن ره اتا گتِ امپراتوری تبدیل هاکرده و ونه دوره اینتا شهر هخامنشیون و اسپارت جه سرشاخ بینه. وه دموکراسی ره گت‌ته هاکرده و تموم آتنِ مردهایی که آزاد بینه ره رأی برابر هادا. وه حتا باته ونه روستایی‌ها که آتنِ دور-وَر جه شه کار و زراعت ره ول کنّه و انّه تا میلس دله شرکت هاکنن و سیاست ره تن انّه ره حق ایاب-ذهاب هدائن. حتا ونه دوره یارانه دانه که فقیر آتنی مردمون وشنی نمیرن و اختلاف طبقاتی کمته بوو.

پریکلس شه اولین زنا جه دِتا ریکا بیارده که هر دِ پیش از وه طاعون بیتنه و بمردنه. وه اتا زنا غربتی، آسپاسیا، جه رابطه داشته که ونجه هم اتا ریکا داشته ولی قانونی که شه قبلاً بی‌یشت بی‌یه، باعث بیّه که ونه این اتا ریکا ره شهروند ندونن. زمونی که پریکلس هم طاعون بیته و دَر-مِرده، ونه سربالا مردم حاضر بینه و رأی هدانه که استثناً ونه اتا ریکا ره شهروند هاکنن.

## منابع

رج:گت مردمون آتن
رج:یونان شاهون
پی اس

**پی‌اس** (اینگلیسی جه: *Pro Evolution Soccer*) (مخفف انگلیسی: *PES*) اتا کامپیوتری کا هسته که ونه دله فوتوال ره شبیه‌سازی هکردنه. این کا ره کونامی اسپورت کمپانی بساته و هرسالنه اتا نو (ترنه) ورژن ونجه درکنده. پی.اس. و فیفا دِ تا رقیب هستنه که هرکمین سیوا، شه وسّه فوتوال ِکامپیوتری مسابقات ره سال به سال ساجنّه.

## منابع

رج:کامپیوتری کائون
رج:فوتوال
اترنال سانشاین آو د اسپاتلس مایند

**اِتِرنال سانشاین آف دِ اِسپاتلِس مایند** یعنن **اتا پاکِ ذهنِ همیشکی سو بدائن**  اتا عاشقانه فیلم هسته که میشل گوندری سال ۲۰۰۴ بساته. این فیلم دله اتا زنا-مردی، که کیت وینسلت و جیم کری وشون بازیکر هستنه، خانه هئی ره یاد بکنن و شه مغز و خاطرات ره شُرنه ولی اَی دِباره هئی ره وینّه و همدیگر ره عاشق وونّه.

## منابع

رج:۲۰۰۴ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:رومانتیک فیلمون
پرستیژ

**پرستیژ**  اتا دل‌توآر و مهیج فیلم هسته که کریستوفر نولان سال ۲۰۰۶ بساته. کریستوفر نولان این فیلم‌نومه ره شه برار، جاناتان نولان، همراکِت بنویشته و ونه آسنی ِکتاب ره کریستوفر پریست بنویشت بی‌یه.

این فیلم بودجه ۴۰ میلیون دلار بی‌یه و سرجمع دنیا دله ۱۰۹ میلیون دلار بروته بیّه. این فیلم اوسکار جایزه دله دِتا قسمت ره کاندید بیّه ولی جایزه نَوِرده.

## آسنی
دِ تا تردست، هیو جکمن و کریستین بیل کا، ملکه ویکتوریا دوره گدر اتا استاء وَر درنه تردستی یاد گیرنه که اتا اتفاق کفنه و هیوجکمنِ زنا اتا نمایش سر میرنه و وه کریستین بیلِ نقش ره مقصر دونده.

اینجه جه وشون هئی جه رقابت پیدا کنّه و هرکمین خانّه سراق هادن که بتترین تردست هستنه و همدیگر رو ره کم هاکنن.

نهایتاً هیو جکمن شونه نیکولا تسلایِ اتا عجیب-غریب اختراع ره خرینده که ونجه شعبده هاکنه؛ هر گدر وه دستگاه جه استفاده کنده، ونجه اتا کوپی نسخه بساته وونه ولی چون نخانه همزمان دِ نفر بوئه، دستگاهِ بِن اتا چال کندنه که نسخه اولیه اجرا په، بمیره و فقط ونه کوپی زنده بمونده که اجرا و نمایش ره تموم هاکنه.

کریستین بیلِ شخصیت هم آخر میّن وونه که ظارا دِ تا دِگلی (دوقلو) برار بینه که تموم شه عمر ره این شعبده سر بی‌یشتنه و نوبتی اجرا دارنه و اتی دیگر اتا لالِ پیشخدمت نقش ره کا کنده.

این مسیر که دِتا شخصیت شونّه، هر دِ زندگی ره خِراب کنده و وشون هر دِ، شه کارِ وسّه شه زندگی جه خیر نوینّه.

## منابع

رج:کریستوفر نولان
رج:۲۰۰۶ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:دل‌توآر فیلمون
نو کانتری فور اولد من

**نو کانتری فور اولد من** یعنن **پیرمردها وسّه هیچ‌کجه جا دنی‌یه**  اتا جنایی و هیجانی فیلم هسته که کوئن برارون سال ۲۰۰۷ بساته.

## منابع

رج:۲۰۰۷ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:هیجانی فیلمون
تایتانیک فیلم

***تایتانیک*** اتا تاریخی-رومانتیک فیلم هسته که سال ۱۹۹۷ جیمز کامرون بساته. این فیلم دله لئوناردو دی کاپریو و کیت وینسلت اصلی نقش دارنه. فیلمِ آسنی (داستان) اتا کشتی خَوِر هسته که ونه نوم ره تایتانیک گتنه و خله خدم-حشم داشته و پیل‌کسون ره سوار هاکرده بی‌یه ولی اوقیانوس دله غرق وونه. این فیلم، تاریخِ پرفروش‌ترین فیلم‌ها جه هسته.

## منابع

رج:تایتانیک
رج:۱۹۹۷ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:رومانتیک فیلمون
رج:تاریخی فیلمون
دیوژن کلبی

**دیوژن** اتا کلبیون فیلسوف بی‌یه که سک دستوری زندگی کرده. وه مثال مشهور هسته که گنّه اسکندر دوره دیّه؛ زمونی که اسکندر گردِ کشورون ره بیته، بورده دیوژن پلی و ونه سربالا هرستا. دیوژن شه خد ره جمع و جور هم نکرده و همونتی له بورده وه ره اِشائه. اسکندر وه ره باته «دنیا جه چچی خانه که ته ره هادم؟» دیوژن هم باته «خورشیدِ نور ره خله دوست دارمه، ات‌که پئی‌ته بور. ته سایه مه ره اذیت کنده.» اسکندر اونجه شه همراهون ره باته که «اگه اسکندر نیی‌بوم، مه دل خاسته دیوژن بوئم»

## منابع
* مهران نوری. «دیوگنس کلبی». دایره المعارف بزرگ اسلامی.

رج:کلبیون
رج:یونانی فیلسوفون
الیت (سریال)

**اِلیت** (ایسپانیولی جه: Élite‎، سمبل: E L I T Ǝ) اتا مهیج و درام سریال هسته که ایسپانیا شنه و نت‌فلیکس بساته. این سریال اتا دبیرستان دله گذرنه که پولدار وچون ویشته ونه دله درس خوندنّه و چنتا بورسیه هم درنه که فقیر خانواده جه بمونه وشون‌ها جمع دله. این سریال جه، تا اسا، ۶ سیزن (فصل) بساتنه و ونه هفت و هشت ِسیزن ره هم خانه بساجن. ونه داستان جنایی هسته و هر سیزن، اتا پولیسی معما ونه دله حل وونه. بازیگرون اکثراً وچه‌سال و نوجوون هستنه و این سریال دله جنسی صحنه هم خله دارنه.

## بازیگرون

پرونده:Miguel Bernardeau.jpg
پرونده:María Pedraza in 2019.jpg
پرونده:Premios Goya 2020 - Jaime Lorente (cropped).jpg
پرونده:Premios Goya 2020 - Ester Expósito (Cropped).jpg
پرونده:Danna Paola Samsung ZFlip.jpg
پرونده:Georgina Amorós, 2020 (cropped).jpg
پرونده:Álvaro Rico at the Festival CiBRA in 2021.png
پرونده:Premios Goya 2019 - Andrés Velencoso.jpg
پرونده:Valentina Zenere en 2017.png
پرونده:Martina Cariddi.jpg
پرونده:Diego Martín at Premios Goya 2017 (cropped bis).jpg


## منابع

رج:ایسپانیولی فیلمون
رج:ایسپانیایی سریالون
آنا نیکول اسمیت

**آنا نیکول اسمیت** آمریکایی بازیگر و سماکَر هسته.

## منابع

رج:امریکا بازیگرون
اد هریس

**اِد هَریس (اینگلیسی جه:** *Ed Harris***)** آمریکایی بازیگر هسته.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:گولدن گلوب بیته‌ئون
رج:امریکا بازیگرون
کیلرز آو فلاؤر مون

**کیلرز آف دِ فلاؤر مون** یعنن **گل ماهِ قاتلون**  اتا جنایی و وسترن فیلم هسته که سال ۲۰۲۳، مارتین اسکورسیزی بساته. این فیلمِ آسنی ره واقعیت جه بیتنه. ونه بازیگرون جه لئوناردو دی کاپریو، رابرت دنیرو، لیلی گلدستون و... هستنه. فیلم سرخ‌پوستون تاریخ ِ ات‌شر ره روایت کنده.

## آسنی
اوکلاهاما دله، جایی که دولت هدا بی‌یه سرخ‌پوست‌هایی که اوریجن قبیله جه بینه ره، نفت پیدا بیّه و قرار بیّه که دولت نفتِ پول جه اتا سهم ره هاده وشون ره. ولی چن کَش بگذشته په، قانون بی‌یشتنه که سرخ‌پوستون ونه اتا قیّم دارن که اسپه بوئه تا وشون وسّه حیساب-کیتاب هاکنه. این گدر داستان دله چن نفر اسپه درنه که خانّه این قانون جه سوءاستفاده هاکنن و سرخ‌پوست‌های ثروت ره بالا بکشن و همینسه وشون ره بستایی کشنّه و وشون مال ره صاحاب وونّه.

## منابع

رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:وسترن فیلمون
رج:مارتین اسکورسیزی
رج:جنایی فیلمون
رج:۲۰۲۳ فیلمون
ابونصر فارابی

**ابونصر محمد بن محمد فارابی ** اتا مسلمون فیلسوف بی‌یه که قرن سوم و چاروم هجری نو افلاطونی فلسفه و اسلامی باورون ره سعی کرده تطبیق هاده و وشون میونه ره وصل هکنه. وه خله ارسطو جه په‌رووی کرده و همینسه ونه لقب ره **معلم ثانی** بی‌یشت بینه. ونه کتابون جه *الجمع بین الرایین*، *اغراض مابعدالطبیعه*، *فصوص الحکمه* و *احصاء العلوم* هستنه.

## منابع

رج:ایرانی فیلسوفون
رج:اسلامی فلسفه
رج:قزاقستون گت آدمون
رج:افغانستان گت آدمون
رج:نو افلاطونی
جمشیدکوش

**جمشیدکوش** (تلفظ: Jemšidkuš) اتا جور سوزک(گیا) هسه کا ویشتر دلندئون (جنگلئون) دله درانه و نوج کنّه. اینتا گیا شوبیکرئون  دسه جه هسه .

اینتا گیا سهمی هسه و ونه سهم خارخسی نیم گرداله(کوره) دله قویترین سهم دارنه و اگم کسی ونه معرض دله دبو امکون دارنه مسموم ببوئه و واتوره دی بوئه و .................

= آلبوم =
بندانگشتی|ونه عکس
متی بن یونس

**ابی بشیر متی بن یونس** اتا عرب و مسیحی فیلسوف بی‌یه که قرن نهم و دهم میلادی زندگی کرده. فارابی ونه شاگردون جه هسته.

## منابع

رج:نو افلاطونی
فوروزجه

**فوروزجه** یا **فروزجه** یا **بالانجه** یا **ایرپورت** (فارسی جه : فرودگاه   (دری): میدان هوایی ) اتا جه هسه کا ونه دله بالونبشوبرو کننه ، فوروزجهئون جورباجورنه مثلا رایی بری فوروجه دارمی ، کارگو فوروزجه دارمی امبا برخه فوروزجئون دی درنه کا چنتا تجش ره دمال کننه. 
کلهم بشنه بوتن کا اتا جه هسه کا بالانئون راس بوین و فوروز بموئن وسه کاروری داینه و بساته بویه . فروزجئون اغلب امکاناتی ره دارننه مثلا : سوخت بیتن وسه  و بالانئون لیگلاج هاکردن وسه و وشون بداشتن وسه ، کنترول برج ، پرهائیتن (پرواز) هپائی و....   راس بوین و فوروز بموئن باند اصلی رکن هسه فوروزجه ئون دله . فوروز -راس باند گت و پچیک(کشکک) فوروزجئون دله تفاوت کنّه ، پچیکئون دله ونه درازی 2 کیلومتر جه ویشتر نبونه امبا گت فوروزجئون دله حتی امکون دارنه 10 کیلومتر ره دی ویشتر ببوئه.

* **جئانی فوروزجه :** فروزجئونی ره گننه کا خارجه و فرنگی پرهایتنون ره دی انجوم دننه و گاگداری امکون دارنه تینار خارجه پرهایتنئون ره سرویس هادنن و گاگداری امکون دارنه داخله ئون ره دی سرویس هادنن.
* **دلئیج فوروزجه:** اینتا فوروزجئون تینار داخلی پرهایتنئون ره سرویس دننه .
* **اسپَئیج فوروزجه :**  فوروزجئونی ره گننه کا تینار اسپه و نظومی بالانئون  و هلیکوفترئون ره سرویس دننه.

* جایگزین=دوبی فوروزجه عکس|بندانگشتی**بندیلی فوروزجه(کارگو فوروزجه):** فوروزجه ئونی ره گننه کا تینار کارگو وسه سرویس دارننه.    

**واجک رخه:**

**فوروزجه** ده هسّه(قسمت) جه بساته بویه . اول فوروز کا یعنی جیر بموئن و بنه سر هنیشتن کا اینگیلیسی دله وره لندینگ گننه و دیمین قسمت مهنا بونه جه کا مکان معنی ره دنه یهنی اونتا جئی کا ونه دله فوروز اننه بالانئون . امبا **بالانجه**  د قسمت جه بساته بویه اول بالان کا اینگیلیسی دله وه ره ایرپلین و فارسی دله طیاره (هواپیما) گننه  و دیم جه کا یهنی مکان ونه مهنا بونه جئی کا ونه دله بالان دره.
رج:فوروزجه
جئآنی فوروزجه

**جئآنی فوروزجه** یا **دنیئیج فوروزجه** یا **اینترنشنال [[فوروزجه]]**  (اینگیلیسی جه : International Airport) )(فارسی جه :  فرودگاه بین المللی ، میدان هوایی عالمی) اتا تی فوروزجه هسه کا خارجه و جئآنی پرهایتنئون ره سرویس دنه ، گاگداری اینتا جور فوروزجئون دله  لاردکین(فیریشاپپ) دره و  هتل دره ، کیلینیک دره و .... . اغلب دی اینتا جور فوروزجئون گت هسنه .
جایگزین=سانفرانسیسکو جئآنی فوروزجه|بندانگشتی|سنفرانسیسکو جئآنی فوروزجه تصفیر
رج:فوروزجه
اسپه اجاره

**اسپه اجاره** (لاتین الفبا جا: ***Espe ajàre***) یا **اسپه گزر** (لاتین الفبا جا: ***Espe Gazar***)  اتا جور اغلب پتشخوارگر سامون دله درانه ایرون دله . فارسی دله وه ره **شقاقل** گننه . اینتا گیا چتریون فامیل جه هسه.

خلی لزمیون(کشفرئون) دله ونه کاروری زباد هسه. 
بندانگشتی

## بن‌بنویشت
رج:گیاهون
آهیپا

بندانگشتی
**آهیپا** (نام علمی: *Pachyrhizus ahipa*) تبار فازئولآ تبار اتا جور نوم  هسه.
رج:بخردنی ریشه ها
بریتانیکا

**بریتانیکا دانشنومه**  اتا دانشنومه هسته که انگلیسی زوون جه بنویشتنه. این دایرة‌المعارف گت‌ترین دانشنومه‌ای بی‌یه که کتاب بیّه و پیش از ویکی‌پدیایِ بموئن، دنیایِ گت‌ترین دانشنومه بی‌یه و هنتا هم خله اعتبار دارنه و ونه آنلان نسخه ره هم بساتنه.

## منابع

رج:دانشنومه‌ئون
رج:بریتانیکا
رج:علمی کتابون
رج:انگلیسی کتابون
گایش

گایش اتا کار هسه کا این کار میون ات نفر اتی ر گنه. انگلیسی دله وه ره گوننه Sex و عربی دله بونه جماع یا مقاربة ، اَی فارسون گوونه کامش امبا محاوره دله سکس گوننه، همخوابگی و عشق بازی دی گوننه.
بندانگشتی|اتا مردی اتا زنا ره دره لت سر گنه

اینتا کار فقط آدمون نکننه و حیوونای دله دی دره، اونتا حیوونی کا ونه تش جورکفنه و به اصطلاح بالا زنده ر گوننه فَل دکت، اینسه حشری آدم ر دی گوننه فَل دکته. این کار دله آدم یا حیوون شه کیر ره پتی کنده اَتی حیوون سولاخ دله. اینتا عمل چندجور متصور بونه:

# اتا مرد و اتا زن هدی جا گایش هاکنن و مردی شه کیر ر دکنه زنای پپوس دله و ونه موس.
# دتا مرد که اتا شه کیر پتی هاکنه اَتی مردی موس دله کا اونتایی ره کا دنه ر گوننه موسی.
# دتا زنا هدی پپوس ر همالننن.
# دتا حیون ، سه‌تا قبلی سون هدی جا کار دکفن.
# اتا آدم اتا حیوون جا بخسه.

البته اگر آدمی اتا آدم دیگه ر نگه و فقط کش و خش هادن هدی ر وه ر گایش ننه و عشق وازی هسه.

رج:بگائستن
نو هارد فیلینگز

***نو هارد فیلینگ‌ز*** که یعنن **شه ره سخت نی** (انگلیسی جه: No Hard Feelings) اتا آمریکایی کومدی فیلم هسته که سال ۲۰۲۳ جین استوپنیتسکی بساته. این فیلم دله جنیفر لارنس و اندرو بارت فلدمن اصلی نقش دارنه.

## آسنی
اتا کیجا که بی‌بند-بار آدم هسته، شه ماشین ره از دست هادا و خانه هر تی هسته، پول جمع هاکنه که ماشین بیره. وه اتا آگهی وینده که اتا پول‌دار زنا-شی خانّه شه ریکا وسّه اتا کیجا-رفخ استخدام هاکنن. وه شونه وینده این ریکا خله خجالتی آدِم هسته و ونه پییر-مار خانّه ات کیجا ونه وسّه تور هاکنن که دانشگاه نشی په، اقلاً ات کش گایش هکنه. وشون این کیجا ره استخدام کانّه و شرط کنّه که اگر وشون ریکا جه بخته، اتا ماشین وه ره مِزد دِنّه.

کیجا خله تلاش کنده که ریکا ره لا دله بکشه و وه ره تن هاده ولی هر صوه ات چی باعث وونه که وشون کار عقب دکفه تا این که ریکا سرصاب وونه که ونه پییر-مار اینتی چی هاکردنه و ناراحت وونه. ولی این میونه، کیجا دل ونه وسّه سوجنه و ونجه وه ره خش اِنه و اینتی دِباره سعی کنده که ونجه این صوه واقعی، رفخ بوو...

## منابع

رج:۲۰۲۳ فیلمون
رج:کمدی فیلمون
رج:تینیجری فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رد اسپارو

***رِد اِسپارو*** که یعنن **سرخِ میشکا** (انگلیسی جه: Red sparrow) اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۲۰۱۸ شنه و فرانسیس لارنس وه ره بساته. این فیلم دله جنیفر لارنس اتا دِ وَر سود جاسوس نقش ره کا کنده که کا گ ب دله آموزش وینده.

## منابع

رج:۲۰۱۸ فیلمون
رج:جاسوسی فیلمون
رج:روسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
پسنجرز

***پَسِنجِرز*** که یعنن **مسافرون** (انگلیسی جه: Passengers) اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۲۰۱۶ شنه و مارتین تیلدوم وه ره بساته. این فیلم دله کریس پرات و جنیفر لارنس اصلی بازیکر هستنه.

## آسنی
فیلم اتا فضاپیما دله هسته که ونه مسافرون وسته زمونی که اتا خارِ سیاره جه برسینه، خو جه هِرستن و هوش بئن. ولی اتا مسافر زودته ویشار وونه که شه هم ندونده چی وسّه. وه تیناری خله عذاب کشنه و همینسه ات کیجا که بخاتوئه ره ویشار کنده که تک-تینار نمونده. این کیجا ونجه نزدیک وونه و وقتی فهمنه وه ره ریکا ویشار هاکرده، نارحت وونه. وشون دِتا فهمنّه که فضاپیما دَر رقد شونه و وه ره هرتی هسته تعمیر کنّه.

## منابع

رج:۲۰۱۶ فیلمون
رج:فضایی فیلمون
رج:رومانتیک فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
مادر!

***''مار!*** (انگلیسی جه: Mother!) اتا آمریکایی ترسناک فیلم هسته که سال ۲۰۱۷ شنه و فرانسیس لارنس وه ره بساته. این فیلم دله جنیفر لارنس اصلی کاراکتر هسته. وه اتا شاعر نقش ره دارنه و شه شی همرکت اتا بُسته سِره دله درنه که چن نفر سر-کله پیدا وونه و وشون زندگی ره خراب کننه.

## منابع

رج:۲۰۱۷ فیلمون
رج:ترسناک فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
سیلور لاینینگز پلی‌بوک

***سیلوِر لینینگز پلی‌بوک*** که یعنن **امیدبخش دفترچه**  اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۲۰۱۲ شنه و دیوید او. راسل وه ره اتا رومان سر جه بساته. 

## آسنی
پاتریزیو سولیتانو (بردلی کوپر نقش) تیمارستان کته که ونه مار وه ره یارنه سِره و وه خانه اتا نو زندگی ره از سر بساجه. وه زمونی دکته تیمارستان که ونه اتا همکار بورده ونه زنا ره بگا و وه هم مردی ره چک-روش هاکرده؛ اسا وه خانه شه زنا ره اَی بدست بیاره. وه اتا کیجا، تیفانی (جنیفر لارنس نقش) جه آشنا وونه که تازگی ونه مردی دکته بمرده و وشون دِتا خانه اتا سما مسابقه دله شرکت هاکنن.

## جوایز
* جنیفر لارنس بتترین زن ِبازیگر اوسکار و گولدن گلوب جوایز ره بیته
* بتترین فیلم‌نومه وسّه بفتا جایزه ره بیته
* بردلی کوپر و جنیفر لارنس «قشنگ‌ترین خِش هدائن» جایزه ره هم ام تی وی جه بیتنه

## منابع

رج:۲۰۱۲ فیلمون
رج:رومانتیک فیلمون
رج:کمدی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
گاد فادر

**دِ گادفادِر** که یعنن **پدرخانده**  اتا گانگستری فیلم هسته که فرانسیس فورد کاپولا سال ۱۹۷۲ بساته و تاریخ ِمعروف‌ترین فیلم‌ها جه حیساب انه. اینتا فیلم شه سه قسمت داشته.

## آسنی
اولین قسمت دله اصلی نقش «دون ویتور کورلئون»، مارلون براندو نقش، کسی هسته که اتا ایتالیایی گانگستر گروه ِرهبری ره آمریکا دله بعهده دارنه. وه دِتا ریکا دارنه که اتا ره ونه دِشمنون کشنّه و دومی، که «میشل» هسته و آل پاچینو ونه نقش ره دارنه، دِ قسمت بعدی گروهِ ریاست ره بعهده گیرنه و شه پییر جاسر نیشرنه و ونه خطرات جه دیم-به-دیم وونه.

## منابع

رج:گانگستری فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:ایتالیایی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:۱۹۷۲ فیلمون
رج:فرانسیس فورد کاپولا
سرپیکو

**سرپیکو**  اتا آمریکایی فیلم هسته که سیدنی لومت سال ۱۹۷۳ بساته. این فیلم دله آل پاچینو اصلی نقش ره دارنه که اتا جوونِ پولیس هسته که نیویورک دله دره و نخانه فساد دله نقش داره و سعی کنده خراب ِپولیس‌ها جه فاصله بیره و وشون جه همدست نوو ولی سیستم ره مزارب إلنه و ونه کار جایی رسنه که ونه همکارون باعث وونّه که تیر بخره. این فیلم ِآسنی واقعی هسته.

## منابع

رج:پولیسی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:۱۹۷۳ فیلمون
کچ می ایف یو کن

**کَچ می، ایف یو کَن** که یعنن **اگه توندی مه ره بَی**  اتا آمریکایی فیلم هسته که استیون اسپیلبرگ سال ۲۰۰۲ بساته.

## آسنی
فیلم اتا جوون ریکا خَوِری، «فرانک آباگنال جونیور» (لئوناردو دی کاپریو نقش)، هسته که مدرسه دله خله شر-شور هسته و وه ره مدرسه جه درکنّه. وه خانواده دله هم مشکل دارنه و کمبود محبت دارنه. ونه مدرسه ره عوض کنّه ولی نو مدرسه دله، اتا معلم که خَور-دار بیّه دیگه ننه جا ره گیرنه و کلاس وچون ره گانه که من فلان معلم هستمه و چن کش همه باور کنّه تا گندش در انه و وه ره ای اخراج کنّه. وه شونه دزدی په و جعل مدرک و سند جه خله پولدار وونه.
این میون اتا پولیس (تام هنکس نقش) هم دره که خانه وه ره بَیره ولی ریکا همش وه ره اتا شاپ پیش اِستا...

## منابع

رج:جنایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:کمدی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:۲۰۰۲ فیلمون
رج:استیون اسپیلبرگ
رج:بیوگرافی فیلمون
طاهر ذوالیمین

**طاهر بن حسین** اتا طاهریون امیر بی‌یه که مأمون وَر دیّه و مأمون وه ره خراسون امیر هاکرده و اینتی اولین ایرانی حکومت ره اسلام بمو په، وه بساته.

## منابع

رج:طاهریون امیرون
کوکاکولا

بندانگشتی
**کوکاکولآ** یتا  گازدار اوسو (=نوشابه) هسه کا شکر و کفئین جا خار بونه. 1886 دله یتا داروساج کا امریکائی بی‌یه وه ره  اولین کش بساته کا ونه نوم جان پمبرتون بی‌یه. امرزوجه دی خلی طرفدار دارنه .
رج:کوکاکولا
آپوستولیکو کاخ

**آپوستولیکوم پلازا** (لاتین: Palatium Apostolicum ; ایتالیایی: Palazzo Apostolico) قصری هسته که پاپ اونجه دره. این کاخ واتیکان شنه و وه ره سیکتوس پنجم بساته.

## منابع

رج:واتیکان
رج:ایتالیا خجیر جائون
باسیلیکا د سن پیترو

**سن پیترویِ باسیلیکا** (لاتین: Basilica di San Pietro) اتا مهم کلیسا هسته که واتیکان میونه کته و رونسانس گدر شنه. دوناتو برامانته، میکلانجلو، کارلو مادرنو و جان لورنتسو برنینی این بنا ره طراحی هکردنه. وه ۲۰۰ هزار متر مربع زیربنا دارنه و دویست سال بکشی‌یه تا وه ره بساتنه.

## منابع

رج:واتیکان
رج:کلیسائون
باسای

**وَسس** یا **بسی** اتا تاریخی معبد هسته که یونان دله دره و یونسکو جهونی میراث دله دره. این بنا ره قرن پنجم قبل از میلاد بساتنه تا آپولون ره پرستش هاکنن.

## منابع

رج:یونان جهونی میراث
دلفی

**دلفی** اتا تاریخی معبد هسته که یونان دله دیّه و یونسکو جهونی میراث دله دره. این بنا پیشگویی وسّه معروف بی‌یه و تمومِ یونان باستان جه مردم شینه اونجه که شه آینده جه خَوِر بَیرِن. دلفیِ پیشگو هم وشون ره دپیت-دپیت گپ زو که هر تی بیّه، ونه پیشگویی درست در بئه.

## منابع

رج:یونان جهونی میراث
رج:پیشگویی
آکروپولیس

**آکروپولیس** اتا تاریخی ناحیه هسته که یونان دله دره و یونسکو جهونی میراث دله دره. وه اول اتا سی/کِتی *(تپه)* بی‌یه که دفاعی کاربرد داشته ولی کم‌کم مذهبی قداست پیدا هاکرده و آتنا الهه ره آتن مردم اونجه پرستینه. اسا این بنا آتن ِمیونه کته و ونه ور آکروپولیس موزه ره هم بساتنه.

## منابع

رج:یونان جهونی میراث
اپیداروس

**اِپیداروس** اتا تاریخی شهر هسته که یونان دله دره و یونسکو جهونی میراث دله ثبت هسته. این شهرِ تاریخ دله اتا فرقه دَئینه که طبابت و پزشکی ره په گیتنه و وشون ِخدا طبابتِ خدا بی‌یه. این شهر اتا خار آمفی تیاتر هم دارنه که سالم بمونسته.

## منابع

رج:یونان جهونی میراث
رج:یونان رقد بورده شهرون
تناسخ

**تناسخ (اینگلیسی جه:** *Reincarnation***)** یا **سَمساره** یا **نوزایش** اتا فلسفی یا دینی بوور هسه کا  ونه دله ات نفر کا میرنه، پس ونه مرگ جه اَی زیو بونه و نو زیوش ر شروع کنده یعنی اتی تن دیگه خانه انسون بوئه یا حیوون یا دار و سوزی بوئه اَی بزا بونه اینسه گوننه نوزایش. نوراسش و اَئی راس بیین کا وه ره رستاخیز دی گوننه دی نوزایش و تناسخ واری هسه کا اَتی کیشون وه ره بوور دارنه فقط یتا فرق دارنه کا اینکه اینتا دله روح همون تن کا قبلا گور دله بپیسه اَی زیو بونه.  خله ها بوور دارنه کا روح هچ گدر پتکا ننه و این تن هسه که پتکا بونه.  مرگ پس جه، روح اَی اتا نوزاد یا حیوون تن دیگر بزا بونه.  اصطلاح انتقال و جابجا بیین، روح این تن اَتی تن جه جابجا بیّن چَم هسه.
رج:فلسفه
رج:دین
ورسای کوشک

**ورسای کوشک** (فرونسوی جه: Château de Versailles)،کوشکی مجموعه هسه کتا اتا شهر کا ونه نوم ورسای هسه و پاریس ور دره دله هسه و

اینتا کوشک قبلا یتا ده دله دویه کا ونه نوم ورسای بیه امبا . 1683-1789 کا انقلابیشون کیائیج فامیل (سلطنتی خنواده ) ره جبر هاکردنه کا بوئرن پاریس دله زیوش هاکنن ، اینتا کاخ فرونسه امپراطورون سره بیه.

## ممبعئون

* وبگاه رسمی کاخ ورسای https://web.archive.org/web/20231119054641/http://www.chateauversaille.fr/en/index.php
* کتاب لویی چهاردهم شاه خورشید، بخش ساخت کاخ ورسای، انتشارات بلومزبری، لندن ۲۰۰۶
* داستان ورسای http://www.gotenberg.org/etext/14857
* ویکی‌پدیای انگلیسی http://en.wikipedia.com/palace_of_versailles
رج:فرانسه جهونی میراث
رج:ناپلئون
رج:فرانسه تاریخی جائون
دونت لوک آپ

**دونت لؤک آپ!** که یعنن **بالا ره نِش!** (انگلیسی جه: Dont look up) اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۲۰۲۱ شنه. این فیلم دله لئوناردو دی کاپریو و جنیفر لارنس اصلی نقش کا هکردنه و دِتا دانشمند رول ره بازی کنّه که بصتینکلا اتا شهاب‌سنگ ره کشف هاکردنه که تا چن کَش دیگر زمین ره خِرنه و دنیا ره از بین وَرنه. وشون سعی کنّه که مردم ره سرصاب هاکنن ولی رسانه‌ئون اول قضیه ره شوخی گیرنه و این صوه پولدار آدمون سعی کنّه که این شهاب جه پول دربکشن و اینتی وونه که آخرسر شهاب بنه ره خِرنه و همه میرنه و فقط اتا فضاپیما قایده آدم درشونّه.

## منابع

رج:۲۰۲۱ فیلمون
رج:علمی-تخیلی فیلمون
رج:کمدی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
گوت‌ئون

**گوت‌‌ئون** اینگیلیسی جه : (The **Goths**)  اتا  خارتوئی جرمنی قبلیه بینه کا سیّم و دیّم سدکئون دله زیوش کاردنه. پنشم وشیشم سدکونی دله د چله بوینه:

اتا چله خارتوئیج گوت‌ئون ( آسترو گوتئون) و اتا چله دی خارختیج گوت‌ئون .
بندانگشتی|250x250پیکسل|خارختیج گوتئون کوچکری نخشه

## ممبعئون

رج:ژرمنی زوونون
رج:گوتیک
رج:اروپا
رج:تاریخ
خارختئیج گوت‌ئون

بندانگشتی|اتا تاج کا ویزیگوتئون(خارختئیج گوت‌ئون) وسه هسه و مادرید دله دیار بویه.
بندانگشتی|250x250پیکسل|خارختیج گوتئون کوچکری نخشه
**خارختئیج گوت‌ئون** یا **ویزگوتی‌ئون** یا (لاتین جه : Visigothi) (فرونسوی جه : Wisigoths)  اتا چله گوت‌ئون جه بینه . وشون خارختیج گوت‌ئون همرا روم امپراتوری ره کوچکری دوره دله آشوفته هاکرده بینه.

## ممبعئون

* نویسندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، Visigoths. (نسخه ۳ ژوئن ۲۰۰۷)
* دائرةالمعارف تاریخ - ویلیام گاند - متن انگلیسی
* آندلس یا تاریخ حکومت مسلمین در اروپا
* تاریخ فتوحات مسلمانان در اروپا - شکیب ارسلان
رج:ژرمنی زوونون
رج:تاریخ
رج:اروپا
خارتوئیج گوت‌ئون

**اوستروگوت‌ئون** یا **خارتوئیج گوت‌ئون**  اتا چله گوتئون جه بینه کا جرمنی قومیتئون جه بینه و گوتی زوون جا گپ کاردنه .

بندانگشتی|وشون نخشه سر

## ممبعئون

* 
* دانشنامه بریتانیکا
رج:ایتالیا تاریخ
رج:ژرمن
رج:اروپا
رج:تاریخ
کیوکس

بندانگشتی|اتا کیوکس جاپون دله
**کیوکس** (فارسی جه : کوشک  فرونسوی جه : Kiosque) اتا واجه هسه کا اولین تمن فارسی جه بورده تورکی دله و تورکی جه بورده فرونسوی دله . ونه معنا فارسی دله کلافرنگی هسه امبا فرونسوی دله ونه معنا تغییر هاکرده . کیوکس اتا محصور جا هسه کا ونه دله خلی کارئون ره انجوم دننه . اغلب روجنومک روشی کیوکس خلی رائج هسه .

## ممبعئون

رج:معماری
کیلر (۲۰۲۳ فیلم)

**دِ کیلر** که یعنن **قاتل** (انگلیسی جه: The Killer) اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۲۰۲۳ دیوید فینچر بساته. این فیلم دله مایکل فاسبندر اتا حرفه‌ای قاتل و تک‌تیرانداز ره کا کنده که ات‌صوه ونه تیر خطا شونه. ونه صاحاب‌کار چن نفر ره رسننده که ونه سِره حمله هاکنن و اونجه ونه زنا ره کشنّه و وه این گدر دمبال کفنه که انتقام بیره و تا آخر، تک-تک سِراق ره گیرنه و همه ره کشنه تا آخرسر اصلی مشتری ره پیدا کنده.

## منابع

رج:۲۰۲۳ فیلمون
رج:دیوید فینچر
رج:جنایی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:نتفلیکس فیلمون
تماته

چپ|بندانگشتی|270x270پیکسل|تماته قطّی
**رب**  یا **تماته** اتا  امبس ئومونا هسه کا اروس‌بانگان جه خار بونه و بپتن دله کارشونه . تماته بساتن وسه اول اروس‌بانگانئون پیس ره گیرننه  و وشون تیمئون ره دی گیرننه ، چند ساءت اوی-هوائی (خلاء) دله وه ره پجندنه. ادی وی امبسی ره  پریکتر(کمتر) کندنه و ادی پجندنه تا یتا غنی کونساتره حاصل ببوشه.

## تماته نوم رخه
تماته  سرخپیستئون زوون جه طبری دله بموئه و چون کا سرخپیستشون اروس‌بانگان  ره توماتوتا گتنه ، تمنی کا برسیه طبری زوون دله ونه شکل تماته بویه الوته بعضه لهجئون دله وه ره تومات دی گننه..

## ممبعئون

*
بهیلی

**بهیلی** اتا غربی هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور ِغرب‌میونه وه ره گپ زنّه. وه شه چن جور گنش دارنه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
سرائیکی

**سرائیکی** اتا هندو-آریایی زوون هسته که پاکستون ِکشور دله وه ره گپ زنّه و ات‌که پنجابی ره موندنه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
میواری

**مواری** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور دله وه ره گپ زنّه و راجستونی چله بن دره.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
رج:میوار
روهینگیا

**روهینگیا** اتا هندو-آریایی زوون هسته که میانمار و بنگلادش ِکشور دله وه ره گپ زنّه و ونه مردمون مسلمون هستنه. میانمار وشون ره اجنبی دونده و وشون سر بلا یارنه. روهینگیا بنگالی جه نزدیک زوون هسه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
اودهی

**اَوَدهی** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور ِشمالی شهرون دله وه ره گپ زنّه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
اروس‌بانگان

**اروس‌بانگان**، **پمبه‌دور** یا **پامادور**  کا وه ره فارسی دله *گوجه فرنگی* گننه، (دونشی نوم: *Solanum lycopersicum*) اتا آل (قرمز) سوزی هسه و خش‌بی و اودار  هسه. اینتا گیا لاتین امریکا بومی هسه و ونه نوم دی خلی زبونون دله سرخپیستشون زبونون جه بموئه مثلا (عربی: طماطم، En: Tomato  و….)، الوته طبری زوون دله دی بعضی بوئشئون دله اروس‌بانگان رب ره **تماته** گننه.

## منابع

رج:گیاهون
سی جبار

**سی جبّار** اتا مجمع بی‌یه که اسپارتی‌ها، زمونی که پلوپونزی جنگ دله آتن ره بیتنه و جنگ ره بَوِردنه، بساتنه تا این شهر ره شه میس دله دارن. سی جبار خله آتن دله کشتار و غارت هاکردنه و خله‌ها ره تبعید هاکردنه و شهر جه بریم برسنینه. همین تبعیدی‌ها بوردنه ات شر دیگه دله ارتش بساتنه و وردگرستنه آتن ره پس بیتنه. این دوره خله یونان فرهنگ و فلسفه سر تأثیر بی‌یشته.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:یونان تاریخ
بودو

**بودو** اتا چینی-تبتی زوون هسته که نپال، بنگلادش و هند ِکشور دله وه ره گپ زنّه و بودولند و آسام دله رسمی زوون هسته.

## منابع

رج:چینی-تبتی زوونون
مانیپوری

**مانیپوری** اتا چینی-تبتی زوون هسته که هند ِکشور و مانیپور ایالت دله وه ره گپ زنّه. مانیپور مردم زمونی که هندستونِ منطقه خاسته بریتانیا جه سیوا بوه، تصمیم بیتنه جای میانمار، هند دله دوون.

## منابع

رج:چینی-تبتی زوونون
آنگیکا

**آنگیکا** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور و بیهار، جارکند و غربی بنگال ایالت دله وه ره گپ زنّه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
کوروخ

**کوروخ** اتا دراویدی زوونون جه هسته که هند ِکشور دله وه ره گپ زنّه.

## منابع

رج:دراویدی زوونون
لپچا

**لپچا** اتا هیمالیایی زوون هسته که هند و سیکیم دله وه ره گپ زنّه.

## منابع

رج:چینی-تبتی زوونون
دوگری

**دوگری** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور و جامو ایالت دله وه ره گپ زنّه و پاهاری زوونون جه هسته.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
ناگپوری

**صدری **یا** ناگپوری** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور دله وه ره گپ زنّه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
سیکیمی

**سکمی** یا **بهوتای** اتا چینی-تبتی زوون هسته که نپال و بوتان و هند ِکشور و سیکیم ایالت دله وه ره گپ زنّه.

## منابع

رج:چینی-تبتی زوونون
بگهلی

**باگهلی** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور دله دره.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
باگری

**باگری** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور بیش از یک میلیون گنشکر دارنه. وه هاریانوی و راجستونی و پنجابی میونجی لهجه هسته.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
هاریانوی

**هریانوی** اتا هندو-آریایی زوون هسته که پاکستون و هند ِکشور دله وه ره گپ زنّه و هر دِ خط عربی و دیواناگری جه بنویشت وونه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
کنگری

**کنگری** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور و هیمالیا و پنجاب وَری وه ره گپ زنّه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
لامبادی

**لبانکی **  یا** لمبادی** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور دله وه ره گپ زنّه و ونه رج‌وَندی خله دقیق میّن نی‌یه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
باجیکا

**باجیکا** اتا هندو-آریایی زوون هسته که نپال و هند ِکشور و بیهار ایالت دله وه ره گپ زنّه و ماهیتلی ره موندنه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
مالوی

**مالوی** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور و مالوا منطقه دله وه ره گپ زنّه و راجستونی زوونون چله بن دره.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
واگدی

**واگدی** اتا هندو-آریایی زوون هسته که هند ِکشور دله وه ره گپ زنّه و بهیلی ره موندنه و ونه اتا لهجه هسته.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
گندیماک

چپ|بندانگشتی|200x200پیکسل|اتا گندیماک پیلک سر
بندانگشتی|میونی انگوس دتا گندیماک  ویروس، کا اسدئون هدی باخرد(ترکیب) جا خوشهاچی بننه.
**گندیماک** یا **گندیما** (علمی نوم: *Verruca* - فارسی جه: زگیل)، اتا گوشتی تکه هسه کا بال و لینگ و... سر رشت کنّه. درمون وسه یا وشونه ره سوجننه و یا اسید جا گیرننه وشون ره .

گندیماکئون اغلب پچیک .و زیبر هسه و  گلکلم ره موننه گاگداری .. گندیماکئون عمومی هسنه و ویروسونی په ایجاد بننه. بویجک (HPV) فامیل ویروسئون ، کا واگبردار هینه .

## گندیماك جورئون:
اونتا جور گندماک‌ئونی کا تاسا بشناسینه:

* **عادّی گندیماک**
* **پهنه گندیماک**
* **پنجه ای گندیماک**
* **کاب گندیماک**، 
* **خنه خنه** ، 
* **چوکی-پپوسی گندیماک (تناسولی)**،

## ممبعئون

* [//en.wikipedia.org/wiki/Wart زگیل - ویکی‌پدیای انگلیسی]
* وبگاه دکتر فامیلی
* ترجمه پزشک خانه شما[پیوند مرده]
* دکتر احمد حبیب الهی و محمود حبیب الهی. راهنمای جامع گیاهان دارویی. چاپ هشتم. قم:ابتکار دانش، ۱۳۹۴
رج:ویروسی بیماری‌
رج:ناخشیون
رج:مریضیون
هونّاق

**هونّاق** یا **دیفتریا** (اینگیلیسی جه : Diphtheria) یا **خُنّاق**،اتا بکتریایی ناخشی هسه کا تروکی سیستم ره درگیر کنده. یتا  چابی(کاذب) غشاء قورت و گلی دله بنه. ونه عارضه‌ئون گلی درد ،تو ، کِلکِل و ... هسه و اگر دی وخیم ببوئه وردیک و دیل  ره دی امکون دارنه اسیب بزنه و  بال و لینگ ره فلج هاکنه .

## ممبعئون

رج:ناخشیون
رج:باکتری
مورچه خورت نَوِرد

اتا نَوِرد نادرشا و اشرف افغان لا بییه کا ونه فرجام نادرشاه و تهماسب دِیُم شاء باش بَینه و اشرف افغان و ونه متحد عوثمانیون بِنه هَیتِنه.(شکست بخردنه)
وسط|بندانگشتی|531x531پیکسل|اتا نگاره ابتدا نورد جا کا نادر ره اسپ سوار نشون دنه کا سپاء ره فرمن زنه

= ونه انگاره(زمینه) =
اشرف افغون بنه هیتن سَفِر دامغون دله؛ اشرف ونه سپائیون جا اصفهون دگردنه و عثمانیون وره دس هدائن کا اتی دگه کَش نادر جا دپیته.

نادر ناخاستنه شاء ره شه جا بیاره و شاء ره بائوته کا بایِس نییه الجه دله بوئه. شاء چن ونه سربازون جل تهرون بمونسه و نادر شه سپائون جا اصفهون بوردننه و اونجه ره باخاستنه کوس هَدِنه(محاصره هکنه). اشرف ونه انتظار ره داشتنه کا نادر اصفهون وَره اورنه، شه کمر ره الجه سه خار دوسه و عوثمانی ام وره دس هدائه.

= نورد آچِّک(نورد میدون) =
13 نوامبر 1729 یا 22 آبان 1108 خورشیدی. سوایی نادر سپائون اصفهونِ لوئیر نزدیکی برسینه اِما اشرف افغان و شه سپا وشونه وسه گرم بینه و نورد انگاره بیته(آغاز بیه). تهماسب قلی خان، خار گدر نادر سپائون برسیه و الجه انگاره دله(در آغاز جنگ) نارد سپاء وشونه رو وَره بیاردنه و زنبورک ئونِ آتاری مدار هکردنه و وشونه جا فراخود بکوشتنه. اشرف شه بمونسه سپاء جا بوریتنه(در بوردنه) اصفهون. گِتِنه چارهزار کس اشرف سربازون جا کوشته بَینه.

= اِلجه لَمِّربِن(جِنگِ پایان) =
شو دله اشرف اصفهون دله بوردنه و همون جه بمونسه. افغونون سربازون امید نداشتنه و چن اصفهون لوئیر جا تش راس هکردنه و اشرف شهر ره دینه باد دائه. اشرف کا شه بنه هیتن جا تَشی بَیه و تونِ سه (برای تاوان) سلطون حسین شاء ره بکوشتنه. نادر سوایی اصفهون وَره بیاردنه و اصفهون ره بیته و افغنون ره هوزِنیه(بیرون هکرد).

رج:افشاریون