open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بهاراتاناتیام

بندانگشتی
**بهاراتاناتیام**  ات‌جور هٮندی سٮما هسته که تامیل نادو منطقه شٮنه که هٮندِ جنوب وَری رواج دارنه. این سٮمایِ ریشه اتا باستونی کٮتاب جه وَرگِردنه که ونه دله تیاتر کا بکردن خَوری بنویشت هسته. بهاراتاناتیام دکّل اتا مذهبی سٮما بی‌یه که زنان هٮندو معابد دله ونجه شه مذهبی آسنی و داستان ره روایت کردنه. تا قرن بیستم معمولاً وه ره بازار دله انجام نِدانه و فقط مذهبی عمل بی‌یه. این سٮما دله زنان شي لینگ ره وَل و وِل کنّه و شه بال ره توو دنّه که آسنی ره پیش بَوِرن.

## منابع

رج:هندی سما
کاتاکالی

بندانگشتی
**کاتاکالی** ات‌جور هٮندی سٮما هسته که کرالا ایالت شٮنه که هٮندِ جنوب‌غرب وَری رواج دارنه. این سٮما مذهبی ریشه دارنه و وه ره رامیانا آسنی و شیوا مذهب ِروایت وسّه کار زونه. این سٮما ره ویشته ریک-ریکا انجام دانه و حتا زنان نقش ره مردها کا کردنه. سٮماکَرون شه دیم ره آرایش کردنه و خدائون و دیوون دسوری شه ره دریاردنه.

## منابع

رج:هندی سما
کاتاک

بندانگشتی
**کاتاک** ات‌جور هٮندی سٮما هسته که عاشقنه شیوه دارنه. کاتاک سٮماکَرون هم تونّه مرد بوئن، هم زن. این سٮما دله لینگ دمتن خله پیچیده هسته و تن ساده-ساده حرکت دارنه. بعضی گدر شه لینگ‌په تال (زنگ) وندنّه که ونه چمر و صدا ره بشنوئن. کاتاکاس اتا حرفه‌ای نویسنده بی‌یه که اینتی سٮما هاکردن ره جا دمبدا. این سٮما ره اوایل معابد دله انجام دانه ولی کم‌کم بازار دکتنه.

## منابع

رج:هندی سما
مانیپوری سما

بندانگشتی
**مانیپوری** ات‌جور هٮندی سٮما هسته که مانیپور منطقه شٮنه که هٮندِ شرق وَری رواج دارنه. این سٮما مذهبی ریشه دارنه و ویشته کریشنایِ آسنی ره روایت کنده. هم زنان و هم مردها اینتی سٮما کنّه؛ زنان ویشته شه دست ره بال‌تو دِنّه و نرم-نرم قِر دریارنه و مردها شه قِد ره سٮراق دِنّه. سٮماکَر تونده شه آواز هم بخونده.

## منابع

رج:هندی سما
کوچیپودی

بندانگشتی
**کوچیپودی** ات‌جور هٮندی سٮما هسته که سٮماکَر ونه آواز هم بخونده. این سٮما ویشته آندرا پرادش منطقه شٮنه و خله تشریفات دارنه چون هندو دین مراسم شٮنه. قدیم ویشته مردها کوچیپودی سٮما کردنه ولی إسا ویشته زنان اینتی رقص کنّه.

## منابع

رج:هندی سما
اودیسی

بندانگشتی
**اودیسی** ات‌جور هٮندی سٮما هسته که اورسیا ایالت شٮنه که هٮندِ شرق وَری رواج دارنه. این سٮما خله قدمت دارنه و ویشته زنان اینتی سٮما کردنه. اودیسی خله پیچیده و دپیت-دپیت حرکت دارنه و ویشته شه بال ره تِک-تِکوم دِنّه که هر حرکتی اتا نمادین معنی دارنه و حدود پنجاه جور نماد این سٮما دله وجود دارنه که آدم ره هٮندی موجستمه‌ئون یاد دِمدٮنه.

## منابع

رج:هندی سما
ودایی سانسکریت

**وٮدایی سانسکریت** اتا باستانی زٮوون بی‌یه که سانسکٮریت زٮوون ِقدیمی لهجه هسته و ونجه هٮندوهایِ کٮتابون ره بنویشت بینه.

## منابع

رج:هندو-ایرانی زوونون
اسماعیلیه

**اسماعیلیه** اتا اسلامی مذهب هستنه که شیعه جؤلگه درنه. وشون گتنه جعفر صادق گتِ وچه اسماعیل بی‌یه و اٮمامت وسّه ونجه ارث برسه. دوازّه اٮمامیون گنّه که این ریکا، اسماعیل، پیش از جعفر صادق بمرده و اٮمام صادق شه ونه جسد سر ره لا بدا. اسماعیلیه أمّا چن دسته بینه؛ ات گروهشون گتنه اسماعیل غیبت دکته و ات روز ورگردنه، اتی‌شون گتنه ونه ریکا جه اٮمامت برسی‌یه و بعضی‌شون ات مردی ره سٮراق دانه و گتنه وه اسماعیل هسته که ظهور هاکرده…

## تاریخ
تاریخ دله اسماعیلیون خله توم قدرت گیتنه. ات گال وشون بحرین وَری خلافت ره هاپیتنه و مکه ره بیتنه و مسجدالحرام ره له بدانه و حجرالاسود ره بدزدینه و بَوردنه شه محله. ات گروه دیگه هم مصر دله خلافت جه درهکتنه و فاطمیون خلافت ره بنا بی‌یشتنه که عباسیون ِگت‌ترین دشمن بَینه. وشون شه دله هم خله اختلافات داشتنه و ات‌خله چله و انشعاب دارنه. حسن صباح اتا از این اسماعیلیون بی‌یه که باته امه اٮمام زمون غیبت بورده و من ونه نایب هستمه و بمو الموت شه وسّه دز بساته و سلجوقیون جه جنگ هکته و شه دشمنون ره ترور کرده و آدم رسنی‌یه که وشون ره بکوشن. وشون هنتا هم درنه؛ آقاخان چاروم اتا اسماعیلی اٮمام هسته که حلا په‌روون دارنه و کاندا دله اٮمامت کنده.

## منابع

* دانشنامه جهان اسلام
* دانشنامه بزرگ اسلامی

رج:تشیع
رج:اسلامی مذاهب
*
مارونی مسیحیت

بندانگشتی|مارونی کلیسایِ رسمی نشون
**مارونی** اتا مسیحیت مذهب هسته که ویشته لبنان کشور دله په‌روو دارنه. وشون گتِ قدیس نوم ره سن مارون گتنه که مذهب اٮسم ره ونه سر جه بیتنه. مارونی کلیسا شرقی مسیحیت و سریانی کلیسائون چله‌بن دره، ولی پاپ و کاتولیک کلیسا جه پشتی کنده.

مارونی‌ها ات‌گال جبل لبنان ویشترین جمیعت ره داشتنه و همینسه فرانسوی‌ها این منطقه ره وشون دَست هدا بینه و لبنان کشور ره وشون وسّه بساتنه. تا سال‌ها لبنان ره وشون اداره کردنه و قدرت وشون دست دیّه تا اینکه جمیعتِ تعادل ره فلسطینی پناهندگون بهم دشنینه و اینتی لبنان دله‌یی جنگ راه هکته که مارونی‌ها ویشته اسراییل وَر ره بیتنه و فالانژ حزب ره بساتنه که مسلمون‌ها دیم-به-دیم هرستن.

## منابع

* لبنان دله‌یی جنگ، دیپ پادکست

رج:لبنان
رج:مسیحیت
دروزی

**دَروزی** اتا مذهبی-قومی فرقه هستنه که لبنان، سوریه و اسراییل دله درنه و اٮسماعیلیه جه سٮوا بَینه. دروزی‌ها خله لبنان اٮستٮقلال سر نقش داشتنه و این کشورِ سیاست دله حلا مهم هستنه. وشون خله شه‌وَری گِج فرقه دارنه که نی‌یلنه خله دیگه گروهون و مذاهب جه پشو بخرن و وشون جه کسی-خِشی هاکنن. وشون دین ِاصول هم همینسه خله راز-رمز دارنه و نی‌یلنه دیگرون دونن که چتی عقیده دارنه. وشون باورون خله مسیحیت، بودایی دین و هندو دین جه پشو بخرده و مثلاً توحید وَر، تناسخ ره هم باور دارنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:اسماعیلیون
رج:مردمون، نژاد په
رج:لبنان
دولور دیجیتال

دِوُلوِر دیجیتال، اینک. (اینگلیسی جه: *.Devolver Digital*',*' Inc*) اَتِ آمریکایی ویدئوکا تنک‌کر کومپانی هسّه کا تگزاسِ استین دله دره و ونه تخصص مستقلِ ویدئوکائون تنک‌کری هسّه.

## منبع

* 21 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

## بریمی لینک‌ئون

* رسمی سایت

رج:ویدئوکا تنک‌کرئون
فنتیژا بین المللی فیلم فستیوال

**فنتیژا بین‌المللی فیلمِ فستیوال** (اینگلیسی جه: *Fantasia International Film Festival*) که وره فنت-ایژا و فنتیژا-فِست نوم جه دی ونگ کاندنه، اتِ ژانر فیلمِ فستیوال هسّه کا 1996 گدر وره په بشتنه و ویشته توم‌ئون کاندا مونترال دله برگزار بونه. هینتا فستیوال دله، کم بودجه دارِ فیلم‌ئون و اونانی که وشون ره دشتِ آدم‌ئون نِنّه هارِشِن و وِشون سلیقه ره نَینه، ویشته وشون نظر دره، کا تونده ترسناک ژانر بوئه یا دونشی-تخیلی و دکل محدودیتی ندارنه. فنتیژا فستیوال تاسا اِتی بی‌یه کا ژولای/آگوست مایِ گدر برگزار بونه. تا 2016 گدر، ونه سال-به-سالِ هارشی‌کرئون 100،00 تنِ جه یور بورد بی‎یه و مونترآل جهونی فیلمِ فستیوالِ هارشی‌کرئون جه دی ویشته بَی بی‌یه.

## منبع

* 21 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

## بریمی لینک‌ئون

* رسمی سایت

رج:فیلم فستیوال
بهره

**بؤهرة** ات گروه اسماعیلی شیعه هستنه که فاطمیون خلافت ره قبول داشتنه و مستعلیه چله جه سیوا بینه. وشون زمونی که مصر حکومت جه کنار بی‌یشت بینه ، سیاست ره رها هاکردنه و تجارت په ره بیتنه. خدی بهرة اتا گوجراتی کلمه هسته که هند دله یعنن تاجر. وشون هنتا هند و پاکستان و یمن دله پچیک جمیعت دارنه و شه میون هم اختلاف دارنه و چندین دسته میون رسد وونه. مثلاً علوی بهره، داوودی بهره، سلیمانی بهره و...

## منابع
* عربی ویکی‌پدیا

رج:اسماعیلیون
رج:اسلامی مذاهب
مستعلیه

بندانگشتی|اسماعیلیه تنک-ترو بین نمودار. سبز نوم دارنه یعنی خلافت ره هم مصر دله برسینه.
**مستعلیه** ات گروه اسماعیلی شیعه هستنه که فاطمیون خلافت گدر شیعیون گت چله بینه. وشون زمونی اتا مستقل چله بینه که المستنصر بالله ارث-میراث سر اختلاف دکته و همین گدر نزار، که خلیفه و اىمام گت ریکا بی‌یه، دکته بمرده. ات سری باتنه نزار غیبت بورده و أی ورگردنه و نزاریه فرقه ره بساتنه ولی المستعل شه ره اىمام و فاطمیون خلیفه معرفی هاکرده و اسماعیلیه دله اتا نو چله بساته. مستعلیه هم شه أی چندین فرقه و مذهب بینه که چنتاشون حلا درنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:اسماعیلیون
رج:اسلامی مذاهب
نزاریه

بندانگشتی|نزاری اسماعیلی برم (1986)
**نزاریة** ات گروه اسماعیلی شیعه هستنه که فاطمیون خلافت ره نزار حق دونستنه که اىمام و خلیفه‌ی گت ریکا بی‌یه ولی همین که ونه پی‌یر دکته بمرده ، ونه سر گوم بیه و ظارا ونه برار المستعل وه ره بىستایی بکوشته. همینسه اسماعیلیون اختلاف دکتنه و ات گروه باتنه نزار لابد غیبت هاکرده و اونتی که جعفر صادق پیش‌پیش گته ، امام زمان هسته و آخرزمان ورگردنه. نزاریه حکومت جه جری بینه و ویشته بمونه ایران وری و حسن صباح وشون رهبری ره بدست بیارده و الموت قلعه دله نزاریه وسه اتا قائم دز بساته.

## منابع
* عربی ویکی‌پدیا

رج:اسماعیلیون
اورگنیک کیمیا

چپ|بندانگشتی|اتا 3D مادل بِنزِن جه . اینتا مادّه اورگانیک کیمیا دله اتا بنی مادّوئه کا خلی  اورگانیک هدی‌بوه‌ئون دله دره و اصلی رول ره دارنه.
چپ|بندانگشتی|فردریش وولر اورگانیک کیمیا پیر بیه
**اورگانیک کیمیا**   یا **عضوی کیمیا** (عربی جه : الکیمیا عضویة) یا **آلی شیمی** (فارسی جه : شیمی آلی) کیمیا دونش چله هسه کا کربون جا اورگانیک هدی بوه‌ئون ره ساجنه و

کاهنه گادرئون مادّه‌ئونی کا گیائی یا حیوونی رخه داشتنه ره اورگانیک گتنه امبا امروجروج بونه کا صنعتی و لابراتوئاری رشون جا دی اینتائون ره بساتن  و وشون ره معدنی مادّه‌ئون کایری جا سانتز هاکردن.

مادّه ئونی کا اورگانیک ممبعئون جه عمل اننه، اتا ویجکی دله امبازش دارننه و اونتا اینتا هسه کا وشون دشت کربون عونصور ره دارننه. دتا گت ممبع که وشون جه اورگانیک مادّه ئون عمل اننه. نفد و ایزگال (سنگ زینگال) هسنه. اینتا دتا مادّه فوسیلی هسنه و کاهنه کانسپت دله حیوون‌ئون و گیائون سوائش (تجزیه) جه عمل بمونه. اتا دیر اشناسش دله بونه کا بوئیم اورگانیک کیمیا، کربون هدی بوه ئون دیر عونصورون جا بویجک هیدروجن، اوکسیجن، نیتروجن، هالوجنئون و دیر نافالزئون مثال وسه گانّیک (گوگرت) و فوزفور و دیر فالزئون مگنزیم، مرس (فالز)، پالادیوم دی بعضه اورگنیک هدی‌بوه‌ئون دله درنه. الکول، اترئون، هیدروکربونئون، آلدهیدیون، کتونئون، آمینئون، فینول‌ئون و ماکرومولکول‌ئون و پلیمیرئون و وشون شیکلی‌ئون دی اورگنیک ماده حیساب اننه.

## ممبعئون
فارسی ویکیپدیا

* اورگنیک کیمیا، هشّمی جلت . نویسا: مک موری
* اورگنیک کیمیا ، یتمی جلت  نویسائون: موریسون و بوید،  وگردان: علی پور جوادی
* اورگنیک کیمیا، دیّمی جلت نویسائون: موریسون و بوید، وگردان: علی پور جوادی
* اورگنیک کیمیا ، نویسا: گراهم. تی. سالمنز، وگردان: سلاجقه، هروی و عبدی اسکویی

رج:شیمی
انجیل دار

**انجیل** (علمی نوم: Ficus carica) اتا دار نوم هسته که خاور میانه و غربی آسیای دله بومی هسه و ونه میوه ره خرنه.

## منابع

رج:میوه‌ئون
رج:قرمز لیست کمترین نگرانی حیوون
اما گلدمن

**اما گُلدمن** اتا جهود و روسی‌تبار آنارشیست فیلسوف و انقلابی بی‌یه که آمریکای متحده ایالات دله گت بیه و اونجه شه عقاید ره تبلیغ کرده. وه خله کارگرون و زنان حق جه دفاع کرده و دوره شی‌یه شهرون مختلف سخنرانی یشته تا مردم چش-گوش ره وا دینگنه.وه زور و خشونت ره انقلاب وسه لازم دونسته و إت‌کش آمریکای رییس‌جمهور ترور جه پشتی هاکرده. وه چند سال تبعید دیه و بورده شوروی ولی شه گته شوروی دیّن جه ناامید بیه و کمونیسم ونه دلوس نیه. اما گلدمن پرستاری یاد بهیته و ات‌گال اینتی شه خرج و زندگی ره پیش ورده. وه ایسپانیای دله‌یی جنگ شروع بیه په ، بورده که آنارشیستون جبهه ره تن دکفه. وه اتا کتاب دئیر، *شه زندگی ره کمبه*، هم بنویشته که معروف بیه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج: آنارشیسم
رج:آمریکا فیلسوفون
روبرت فیکو

**روبرت فیکو** اتا اسلواکیایی سیاستمدار هسته که نخست‌وزیر مقوم سر کته. وه چند-کش پارلمون دله نخست‌وزیر انتخاب بیه. فیکو سال ۲۰۲۴ ترور بیه که گلیله‌زخم بخرده و سالم دربورده.

## منابع

رج:اسلواکی نخست‌وزیرون
رج:اسلواکی سیاستمدارون
اینتر میامی

**اینترمیامی** اتا باشگاه فوتوال هسته که آمریکا کشور شىنه و آمریکای ام‌ال‌اس بازی کننه. بعد از اینکه لیونل مسی بورده جمع اینترمیامی دله اون تیم معروف بیه.

تیم نوم: اینترمیامی

معروف بازیکن: لیونل مسی

مالکون: دیوید بکهام

مربیون: خورخه مارتینو
## منابع

رج:آمریکا فوتوال تیمون
سادیو مانه

**سادیو مانه** ( انگلیسی جه: *Sadio Mane*) اتا سنگالی فوتوالِ بازیکن هسته که النصرِ باشگاه دله بازی کننه.

وه کریستیانو رونالدو همبازی هسته.

## منابع

رج:سنگال فوتوالیستون
النصر

**باشگاه فوتوال النصر** (به عربی: نادی النصر السعودی) یک باشگاه فوتوال در شهر ریاض در کشور عربستان سعودی هسته که در لیگ حرفه‌ای عربستان حضور دانه

این باشگاه در سال ۱۹۵۵ میلادی تأسیس بیه دربی شهر ریاض عربستان بین تیم‌های النصر و الهلال برگزار بونه که مهم‌ترین رقابت باشگاهی در فوتبال عربستان هسته

کریستیانو رونالدو ستاره پرتغالی فوتبال در ژانویه ۲۰۲۳ به این جمع اضافه بیه

مربیون: لوئیس کاسترو

بازیکنان: کریستیانو رونالدو

داوید اوسپینا

ولید عبدالله

نواف العقیدی

سلطان الغنام

محمد فتیل

عبدالله العمری

نواف بوشال

الکس تلس

عزیز بهیچ

محمد قاسم

آیمیریک لاپورته

علی لاجامی

عبدالمجید الصلیهم

سادیو مانه

عبدالله الخیبری

ایمن یحیی

اتاویو

عبدالرحمان غریب

تالیسکا

مارسلو بروزویچ
لی هسین لونگ

**لی هسین لونگ** اتا سنگاپوری سیاستمدار هسته که سال ۱۹۹۱ جه پارلمون عضو بیه و سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۴ مملکت نخست‌وزیر بی‌یه و این گدر ۲۰ سال حکومت په، پارلمون ونه عذر ره بخاسته ولی چه ره خارجه‌ی وزیر هاکردنه. 

## منابع

رج:سنگاپور نخست‌وزیرون
رج:زننه آدمون
هیومن هد استودیوز

**هیومن هد استودیوز, اینک.** (اینگلیسی جه: *.Human Head Studios, Inc*) اتِ آمریکایی ویدئوکا ساجِ کومپانی بی‌یه کا ونه مَقِر ویسکانسینِ مدیسونِ دله دَیّه.

## منبع

* 24 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:ویدئو‌کا ساز کومپانی
پرایا (شهر)

**پرایا** اتا شهر هسته که کیپ ورد ِکشور ره نیشتگا هسته.

## منابع

رج:آفریقا نیشتگائون
رج:کیپ ورد شهرون
۴۰۰ (عدد)

***' یا ***' () اتا حسابی و صحیح عدد هسته. 

## منابع
 
*

رج:صحیح اعداد
سیستانی

** سیستانی‌ها** اتا ایرانی‌تبار مردم هستنه که ویشته ایران جنوب‌شرق بومی هستنه.وشون زوون فارسی و سیستانی لهجه هسته.

## منابع

رج:ایرانی‌تبار مردمون
اورارتو

**اورارتو** اتا باستانی تمدن بی‌یه که وان تا اورومیه دریاچه ره گیته. این تمدن ِمردمون شه مخصوص زوون ره داشتنه که دمبال‌ته ونه نسل هکته. اورارتو اتا حکومتی سلسله هم داشتنه که خله آشوریون جه جنگ کتنه و آخرسر هم وشون دَستی بَینه و ماد که آشور ره شکست هدا، وشون په ره بچی‌یه.

## شاهون
# آرمه (از ۸۵۸ تا ۸۴۴ پیش از میلاد)
# لوتیپری  (۸۴۴ تا ۸۳۴ پیش از میلاد)
# شاردوری اول (۸۳۴ تا ۸۲۸ پیش از میلاد)
# ایشپوئینی  (۸۲۵ تا ۸۱۰ پیش از میلاد)
# منوآ  (۸۱۰ تا ۷۸۵ پیش از میلاد)
# آرگیشتی اول (۷۸۵ تا ۷۵۳ پیش از میلاد)
# ساردوری دوم  (۷۵۳ تا ۷۳۵ پیش از میلاد)
# روسای اول (۷۳۵ تا ۷۱۴ پیش از میلاد)
# آرگیشتی دوم  (۷۱۴ تا ۶۸۰ پیش از میلاد)
# روسای دوم  (۶۸۰ تا ۶۳۹ پیش از میلاد)
# ساردوری سوم  (۶۳۹ تا ۶۳۵ پیش از میلاد)
# اریمنا  (۶۳۵ تا ۶۲۹ پیش از میلاد)
# روسای سوم  (۶۲۹ تا ۶۱۵ پیش از میلاد)
# ساردوری چاروم (۶۱۵ تا ۵۹۵ پیش از میلاد)
# روسای چاروم (۵۹۵ تا ۵۸۵ پیش از میلاد)

## منابع

* دیپ‌کست


رج:ارمنستون تاریخ
رج:ترکیه تاریخ
رج:ایران تاریخ
رج:باستان تاریخ
آرمه

**آرمه** یا **آرامو** اتا اوراتویِ شاه بی‌یه که ۸۵۸ تا ۸۴۴ پیش از میلاد حکومت داشته. بعضی گنّه که ارمنستون و ارمنی مردم نوم ونه اٮسم سر جه بهیت بیّه.

## منابع

رج:اورارتو
ساردوری اول

**ساردوری** یا **شاردوری** اتا اوراتویِ شاه بی‌یه که ۸۳۴ تا ۸۲۸ پیش از میلاد حکومت داشته. وه آشوریون جه جنگ دکته و شلمنسر جه سامون‌سری کالیجار داشته.

## منابع

رج:اورارتو
ایشپوئینی

**ایشپوئینی** اتا اورارتویِ شاه بی‌یه که ۸۲۵ تا ۸۱۰ پیش از میلاد حکومت داشته. وه شه حکومت گدر، شه ریکا منوآ ره خله میدون هدا که ونه وَر حکومت ره همباز بوئه.

## منابع

رج:اورارتو
آرگیشتی اول

**آرگیشتی** اتا اوراتویِ شاه بی‌یه که  ۷۸۵ تا ۷۵۳ پیش از میلاد حکومت داشته. وه منوآ خوردته ریکا بی‌یه ولی ونه گت‌ته‌ته دکته بمرده و پییر وه ره شه جاسر هنی‌شنی‌یه. وه هم آشوریون جه جنگ دکته و ۷۷۴ پ.م. دیم-به-دیم بینه.آرگیشتی دوره مناییون تمدن ره اورارتو کنترل داشته ولی وشون شه خِد ره سٮوا هاکردنه و دیگر وشون دست‌بن نموندستنه.

## منابع

رج:اورارتو
روسای اول

**روسای دوم** اتا اورارتویِ شاه بی‌یه که ۷۳۵ تا ۷۱۴  پیش از میلاد حکومت داشته. وه زمونی که اورارتو ره ارث بیته، مملکت رقد بورد بی‌یه چون شلمنسر پنجم اونجه شهرون ره تش بزو بی‌یه ولی روسای خاسته کشاورزی ره دِباره رونق هاده که سارگون دوم اَی حمله هاکرده و دِباره اورارتو ره تش بدا.

## منابع

رج:اورارتو
ساردوری دوم

**ساردوری دوم** اتا اورارتویِ شاه بی‌یه که ۷۵۳ تا ۷۳۵  پیش از میلاد حکومت داشته. ونه ارث‌برسی مملکت تا سوریه وَری بی‌یه و هیتی و آشوریون جه رقابت داشته. وه خاسته ماد و هیتی ره شه جه یک‌پشت هاکنه که متحد بوون و آشور ره وسط جه بیرن ولی تیگلات پیلسر سوم که آشوریون حکومت ره داشته، هیتی ره حمله هاکرده و کاملاً نابود هاکرده و بعد اورارتو شهرون ره اتا-اتا رِقِد بدا و سکائون که اورارتوِ شمال دیّن جه همپیمون بیّه که دِ وَر جه اورارتو ره پلغ هادن. ساردوری هم بورده کوهستون دله جا بخرد دیّه.

## منابع

رج:اورارتو
منوآ

**مٮنوآ** اتا اوراتویِ شاه بی‌یه که ۸۱۰ تا ۷۸۵  پیش از میلاد حکومت داشته. وه اوایل شه پییر، ایشپوئینی، جه حکومت سر هم‌باز بی‌یه و وقتی ونه پیر بمرده، شه گت‌ته ریکا ره حکومت هم‌باز هاکرده ولی ریکا دکته ونجه زودته بمرده. 

منوآ خله قِد-دار شاه بی‌یه و اورارتویِ حکومت ره خله گت‌ته هاکرده. وه چندین‌کَش سمیرامیس و آداد نراری سوم و شلمنسر چاروم، که آشورون شاهونشاه بینه جه جنگ هکته و ویشته پیروز بی‌یه. منوآ جنوب وَری مناییون حکومت ره هم حمله هاکرده و موساسیر شهر ره بیته که اسا سقز وَری بی‌یه. این شهر جه وه تونسته مستقیم آشور ره نهب بوره و استراتجیک محله بی‌یه.

## منابع

رج:اورارتو
روسای دوم

**روسای دوم** اتا اورارتویِ شاه بی‌یه که ۶۸۰ تا ۶۳۹  پیش از میلاد حکومت داشته.

## منابع

رج:اورارتو
روسای چاروم

**روسای چاروم** اتا اورارتویِ آخرین شاه بی‌یه که ۵۹۵ تا ۵۸۵  پیش از میلاد حکومت داشته و ماد امپراتوری دست نابود بیّه.

## منابع

رج:اورارتو
لوتیپری

**لوتیپری** اتا اورارتویِ شاه بی‌یه که ۸۴۴ تا ۸۳۴  پیش از میلاد حکومت داشته. ونه دوره جه خله اطلاعاتی وجود ندارنه.

## منابع

رج:اورارتو
ثقه الاسلام ساروی

**سید محمد بن فضل الله الساروی** که وه ره **ثقه الاسلام** گتنه، اتا شیعی ملّا بی‌یه که شعر و بنویشت هم دارنه. وه قاجارون دوره دیّه. ونه تبار تبری موسوی خاندان بینه که پهنه کلای ساری جه بینه. وه بورده عراق، که اون گدر عثمانی سامون بی‌یه، اونجه نجف و سامرا حوزه درس خوندسته و میرزای شیرزای دست په دیّه. وه دِتا شعر-کتاب و ات خله فقهی اثر بنویشته که وشون دستنویس هنتا کته.

## آثار
فقه:
* عربی: أنوار الأصول في علم الأصول, romanized: Anwār al-uṣūl fī ʻilm al-uṣūl, five volumes
* عربی: أنوار الأحكام, romanized: Anwār al-aḥkām, three volumes
* عربی: مشارق الأنوار, romanized: Mashāriq al-anwār
* عربی: رسالة في سهو الإمام والمأموم, romanized: Risālat fī sahw al-Imam wa al-Ma'mum
* عربی: رسالة في حكم كثير الشك, romanized: Risālat fī hokm kathir al-shak
* عربی: رسالة في أحكام الجبائر, romanized: Risālat fī ahkam al-Jaba'yir
* عربی: أخبار الأئمة, romanized: akhbār al-aʼimmah
* عربی: أنوار الإسلام في علم الإمام عليه السّلام, romanized: Anwār	al-Islām fī ʻIlm al-Imam ʻalayha al-salām

شعر:
* عربی: مشكاة الأنوار, romanized: Mishkāt al-Anwār
* فارسی: انوار الهدی, romanized: Anwār al-Hudā., 1913 

## منابع

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرون ملائون
رج:مازرون شاعرون
یعسوب‌الدین رستگار جویباری

**یعسوب‌الدین رستگار جویباری** اتا مازرونی ملا هسته که شیعه مرجع تقلید بیه. وه فقیه ولایت نظریه جه مخالف هسته. رستگار اهل سنت جه هم دکّل مشکل دارنه و ات کش وشون فحش-کتره باتن وسّه زندون دکته. وه اتی کتاب هم «مازرون تاریخ، نوح طیفون په» وسّه بنویشته.

## منابع

رج:مازرون ملائون
رج:جویبار گت آدمون
ادگار دگاس

**ادگار دگاس** اتا فرانسه‌ای نقاش، شاعر و موجستمه‌ساز بی‌یه که امپرسیونیسم سبک نقاشی کشی‌یه و این سبکِ اولیه اعضا جه بی‌یه.

## منابع

رج:فرانسه نقاشون
رج: امپرسیونیسم
نو کالدونیا

**نو کالدونیا** اتا فرانسه‌ی جزیره هسته که آروم اوقیانوس میونه کته و شه‌گردون اىداره وونه. ونه بومی مردمون چند کش اىستقلال وسه تلاش هاکردنه ولی جمیعت ویشته رأی ندانه.

## نوم
این جزیره نوم ره اسکاتلند لاتین نوم سر جه بیتنه و اولین اروپایی که اونجه برسی‌یه، اتا اسکاتلندی بی‌یه که وه ره نظر برسی‌یه که شه مله دره.

## منابع

رج:فرانسه جوغرافی
رج: فرانسه مستعمرات
جلفا

**جُلفا** تونده چنتا شهر نوم بوئه:
* جلفا (آذربایجون)
* جلفا (شرقی آذربایجان)
* جلفا (اصفهان)
ابراهیم رییسی هلیکوپتر جر دکتن

بندانگشتی|ونه هلیکوپتر که عکس همون روز شنه
روز ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ ابراهیم رییسی، ایران رییس‌جمهور، بورده آذربایجان جمهوری سامون‌سر که اتا نو سد ره الهام علیف همراه افتتاح هاکنه که وردگردستنی ونه هلیکوپتر میاه دکتی دله گوم بیه و جىر هایته و ونه گرد ِسواره‌ئون بمردنه.

تبریز اىمام جمعه، آل هاشم، و ایران خارجه وزیر، امیر عبداللهیان ، و مالک رحمتی، شرقی آذربایجان اوستاندار، هم این هلیکوپتر دله نیشت بینه و همگی بمردنه. علایده بر وشون، خلبان‌ها و امنیتی آدم هم دیینه.

## منابع
* فارسی ویکیپدیا 

رج:هوایی حوادث
رج:ابراهیم رییسی
ادوارد مانه

**ادوارد مانه** اتا فرانسه‌ای نقاش بی‌یه که امپرسیونیسم مؤسسون جه بی‌یه.

## منابع

رج:امپرسیونیسم
رج:فرانسه نقاشون
امپرسیونیستی موسیقی

**موسیقی ِامپرسیونیسم** اتا هنری رِمبِش بی‌یه که امپرسیونیسم ِنقاشی جه الهام گیته. این سبک که ۱۸۹۰ تا ۱۹۲۵ میلادی دمباله داشته، خاسته رنگ و تمبر ره موزیک دله ویشته کار بزنه. وشون طبیعت صدا ره خاستنه شه اثر دله دیاری هادن. کلود دبوسی این مکتب مؤسس هسته.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا 

رج:امپرسیونیسم
رج:موسیقی
بازار

بندانگشتی|ات ریکا که «بازار روز» دله شه بساط ره تنک کنده
**بازار** اتا اٮقتٮصادی فارسی واژه هسته که معمولی بازارون خَوِری گتنه که ایران، ترکیه، عربی کشورون، آفریقای شمال و هندستون دله وجود داشته. هند دله بازار ره ات مخصوص بارِ خَوِری گتنه و همین مفهوم انگلیسی زوون دله وارد بیّه. 

اٮسلامی کشورون دله بازار اتا محله نوم هسته که شهرِ اتا منطقه دله وجود دارنه و اروپایی‌ها ونه مفهوم ره *[[هزار و یک شو]]* آسنی جه آشنا بَینه. بازارون قدیم فقط روز دله باز بینه و هر *سوق* ات‌چی روتنه. پچیک شهرون دله بازار فقط اتا خیابون بی‌یه ولی گت‌ته شهرون دله بازار تونسته چند کیلومتر راه بوئه. قرن هیودهم ایران و عثمانی دله بازارون ره حٮسابی ساتنه و وشون سر ره سقف ساتنه که هوا جه حفظ بوئه. 

دهه 1990 میلادی اتی اینترنتی بازار بساتنه که همین قدیمی مفهوم جه ریشه گیرنه و خریدار تونده هرکجه جه ای‌بی دسوری سایت جه خرید و فروش هاکنه و سایتون تونّه اتا ویژه بارِ بازار بوئن.

مازرونی زوون، گیلکی و کوردی زوون دله *بازار* کلمه ره شهر معنی استفاده کانّه چون قدیم شهرون اتا میّن‌هاکرد ناحیه بینه که اونجه روستایی‌ها و گالشون سر روز جمع بی‌یه و شه وسیله ره یاردنه و روتِنه یا داد-ستد کردنه و آهنگرون و صنعت‌کرون هم اونجه دینه که شه وسیله ره بَروشن. همین‌سه هر کی خاسته شهر بوره، گته *درشومبه بازار.*

## منابع

رج:ایقتصاد
رج:اصطلاحات
پییر امیدیار

**پی‌یِر مراد اُمیدیار** (اینگلیسی جه: *Pierre Omidyar*) (بزانوم: پرویز مراد امیدیار، بزائۀ: 1967 ژوئن مایِ 21) اتِ فرانسۀ بزایِ، ایرانی-آمریکایی میلیاردر هسّه. اتِ تکنولوجی کار-دیافرین، نرم‌افزارِ موهندس، و خَیِّر. وه ای‌بیِ (Ebay) ره تاسیس‌کر هسّه، و 1998 گدر دا (=تا) 2015 ونه هیئت مودیره یِ رئیس بی‌یه. اُمیدیار و ونه زِنا پامِلا، امیدیار نِت‌وُرک ره 2004 گدری په بشتنه. تا 2023 گدر، فوربز وره جهونِ 245-مین سِرمایه‌دارِ نوم هدائه و ونه سرمایه و پیل خوری بنویشته کا حدودا 8.7 میلیارد آمریکایِ دولار هسّه.

## منبع

* 27 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:زننه آدمون
رج:1967 بزائه‌ئون
رج:آمریکایی میلیاردر‌ئون
رج:ای‌بی
فاطمه مهلبان

**فاطمه مهلبان** اتا مازرونی خونش‌کر هسته که ویشته مازرونی و فارسی زوون ترانه خوندنه ولی ایران دیگه زوونون جه هم بخوندست دارنه.

ونه مازرونی بخونسته‌ئون جه «جان مار»، «طالب و زهره»، «پیرمردی»، «مه نازنین یار»، «دل قرار»، «پر کشمبه» و «دلخاه جان» هستنه.

## منابع

## بریم بگردستن
* ونه تلگرام کانال

رج:مازرون زنا خونش‌کرون
رج:زننه آدمون
عبدالعزیز آل سعود

**عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود** اتا عرب مردی بی‌یه که سعودی عربستون کشور ره بساته. وه پیش‌ته نجد منطقه دله اتا پچیک شخ‌نشین داشته که عثمانی بیرق بِن دیّه ولی جهونی جنگ اول گدر شمشیر دست هایته و بریتانیا کومِک جه هاشمی خاندان ره مکه و مدینه جه درهاکرده و عربستون جزیره‌مونا ره بیته شه میس دله. وه وهابیت مذهب ره هم بال-پر هدا و رسمی دین هاکرده.

## منابع

رج:آل سعود
آیسان اسلامی

**آیسان اسلامی** (بزائه ۱۶ ژانویه ۱٬۹۸۷، چلندر، نوشهر شهرستان) اتا مازرونی اینستاگرام سلبریتی هسته. وه روستایی وچه هسته و محله دله گت بیّه. ونه پییر-مار ۱۰ سالگی سیوا بَینه. ونه پییر بی‌کار و معتاد بی‌یه و ونه مار سر اتی زن بَوِرده. وه درس-مشق ره ول هاکرده و بورده خرید-فروش مسیر دله و امارات و آمریکا کوچ هکشی‌یه و هیوستون دله زندگی دارنه. وه اینستاگرام درون شه جه فیلم گیرنه و گپ زنده. ونه رُک‌گویی طرفدار پیدا هاکرده و اسا میلیونی فالؤر دارنه.

وه شه اینستا-صفحه بی‌سر-بن آدم هسته و فحش-کتره گنه. وه روشن‌فکری جه مخالفت کنده و نخش‌نخش گپ زنده و چون اتا آزاد مملکت دره، مردم ره ونه صادق و بی‌تک‌پاس بی‌ین ره خش انه. وه چند کش زنان حقوق ره کتره هچی‌یه و تجاوز جه دفاع هاکرده.

## منابع

## بریم بگردستن
* ونه اینستاگرام ولگ: https://instagram.com/aisan_eslami
* ونه یوتیوب ولگ: https://www.youtube.com/@Aisaneslami1987
* ونه سایت: https://web.archive.org/web/20240520155459/https://chalandarhome.website/

رج:ایرانی سلبریتیون
رج:زننه آدمون
رج:نوشهر گت آدمون
مدرن آرت

[بندانگشتی|اتا [نئو امپرسیونیسم نقاشی که مودرن دوره شنه.]]
**مودرن آرت** یا **مدرن هنر** (انگلیسی جه: Modern art) اتا اصطلاح هسته که دشت هنری مکتب و رمبش ره شامل وونه. ات‌سری اصلاحات ره اشاره دارنه که نقاشی، معماری، موسیقی، ادبیات و… ره ربع آخر قرن نوزهم میلادی تا ربع آخر قرن بیستم میلادی اثر هاکردنه. امپرسیونیسم، سمبولیسم، پست‌امپرسیونیسم، هنر و صنایع دستی رمبش، آرت نوو، فوویسم، اکسپرسیونیسم و کوبیسم من‌جمله سبک‌هایی هستنه که مودرن آرت جیرچله بشناسی وونّه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:هنر
نئو امپرسیونیسم

[بندانگشتی|«یک‌شمبه ظهرسَری، گراند ژات جزیره دله» اتا معروف نقاشی هسته که [ژرژ سورا شه نئو امپرسیونیسم و پوینتیلیسم سبک جه بکشی‌یه.]]
**نئو-امپرسیونیسم** یا **نو امپرسیونیسم** اتا هنری رِمبِش بی‌یه که فرانسه دله قرن نوزهم میلادی شروع بیّه. این شیوه تجربی رئالیسم واکنش بی‌یه که اوائل امپرسیونیسم جریون ره پیش اینگو و نقاشون شروع هاکردنه که علمی و تئوری سیستم جه ات شیوه پیدا هاکنن که تصویر ره قشنگ‌ته و ململ‌ته دیاری هادن. امپرسیونیسم گدر نقاشون خاستنه طبیعت ره همونتی که هسته بکشن ولی رنگ و نور ره اتی ویار هِدا و وِج بمو کشینه؛ نئو-امپرسیونیسم که بمو، تازه نقاشون سعی هاکردنه که علمِ نورِ اصول جه ترکیب‌بندی ره اتی بساجن که شه اَرمونی هنر جه برسن. ژرژ سورا اولین هنرمندی بی‌یه که نئو امپرسیونیست نوم ره بیته و ونه دمبال‌سر پل سیگناک هم این سبک ره جا دمبدا. سال ۱٬۸۸۴ وشون جمع گت‌ته بئی بی‌یه و اتا انجمن شه وسّه بساتنه و هانری-ادموند کراس، آلبر دوبوآ-پیله، ماکسیمیلیان لوس و تئو ون ریسلبرگ هم نئو امپرسیونیست نقاش بَینه و حتا ات‌گال کامیل پیسارو هم این شیوه ره آزمایش هاکرده.

ژرژ سورا اتا تکنیک بساته که وه ره پوینتیلیسم یا نقطه-نقطه دکشی‌ین گتنه و این سبک دله وسّه رنگ‌هایی که هئی جه مخالف هستنه ره جفت-جفت بی‌یلن تا وقتی فاصله جه اِشنی، این رنگ‌ها واحد شکل ره بساجن و چش ِشبکیه وشون ره اتا تشخیص هاده. دیگه خطی وجود نداشته و تموم تابلو ره این نقاط پر کرده.

## دپیته چرخه‎تو
* پست امپرسیونیسم

## منابع

رج:امپرسیونیسم
رج:نقاشی
پل سیگناک

**پل ویکتور ژولس سینیاک** یا **سیگناک**   (۱۱ نوامبر ۱۸۶۳ - ۱۵ آگوست ۱۹۳۵) اتا فرانسوی نقاش بی‌یه که ژرژ سورا جه عیاق بی‌یه و ونه کنار نئو امپرسیونیسم سبک ره بساته.

## نٮگارخنه

Image:Signac_-_Portrait_de_Félix_Fénéon.jpg| *چهرهٔ فلیکس فنیون.*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۸۹۰.
Image:Signac2.jpg| *صبحانه.*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۸۷۷-۱۸۸۶.
Image:Paul Signac Dimanche.jpg| *یکشنبه.*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۸۹۰-۱۸۸۸.
Image:Paul Signac - The Port of Saint-Tropez - Google Art Project.jpg| *بندر [[سن-تروپه]].*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۹۰۱.
Image:Paul Signac Palais des Papes Avignon.jpg| *[[کاخ‌های پاپ|کاخ پاپ]].*رنگ‌روغن روی بوم، آوینیون، ۱۹۰۹.
Image:Paul Signac Collioure.jpg| *شهر ساحلی، کولیور.*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۸۸۷.
Image:Paul Signac, Grand Canal (Venise).jpg| *کانال بزرگ [[ونیز]].*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۹۰۵.
Image:Paul Signac Femmes au puits 1892.jpg| *زنان کنار چاه.*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۸۹۲.
Image:Signac - La Calanque edit.jpg| *ساحل.*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۹۰۶.
Image:Paul Signac Maison de Van Gogh Arles 1933.jpg| *خانهٔ [[ونسان ون گوگ|ون گوگ]].*آبرنگ، آرل، ۱۹۳۳.
Image:Le vieux port de Marseille par Signac.jpg| *بندر قدیمی [[مارسی]].*مداد و آبرنگ، ۱۹۳۱.
Image:Paysage corse par Signac.jpg| *چشم‌انداز [[جزیره کرس|کُرس]].*مداد و آبرنگ، آژاکسیو، ۱۹۳۵.
Image:Paul Signac Deux stylistes Rue du Caire.jpg| *دو زن کلاه‌دوز در رو دو کر.*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۸۸۵-۱۸۸۶.
Image:Paul Signac Le Pin Saint Tropez.jpg| *صنوبر.*رنگ‌روغن روی بوم، سن-تروپه، ۱۸۹۲-۱۸۹۳.
Image:Paul Signac Port de La Rochelle.jpg| *بندر دو لا روشل.*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۹۲۱.
Image:Paul Signac Lighthouse at Groix.jpg| *فانوس دریایی گروا.*رنگ‌روغن روی بوم، ۱۹۲۵.


## منابع

رده:امپرسیونیسم
رده:فرانسه نقاشون
بیبی ریندر

**بِیبی ریندر**  یعنن ***إشکاری‌کاته*** اتا بریتانیایی کال‌سریال هسته که سال ۲۰۲۴ تنک بیّه. این سریال آسنی ره ریچارد گاد بنویشته و شه ونه اصلی نقش ره هم بازی هاکرده. سریال اتا تل کمدی و هیجانی درام هسته که واقعی اتفاقات جه ریشته گیرنه. نتفلیکس این سریال ره هفت اپیزود جه بساته و هر اپیزود نیم ساعته هسته.

## آسنی
اتا ریکا، «دانی»، که زمونی خاسته کمدین بووشه، إسا إتا کافه‌بار دله مشتری جواب دِنه. إت روز اتا دِمِس زنا إنه بارِ پشت نیشرنه و ونه چش-چش پِت هسته و خال‌کندی برمه ونه موس‌لو جه کَته. ریکا دل ونسه سوجنه و وه ره گپ یارنه. زنا که گنه وکیل هسته، من‌بعد هر روز صبح تا نماشون شونه همونجه نیشرنه و ریکا ره گپ یارنه و ونجه وابسته وونه. کار جایی کشنه که دیگه ریکا ره ات دقه ول نکنده و وه ره تعقیب کنده....

*[اتندچی فقط قسمت اول ِخلاصه هسته.]*

## منابع

رج:بریتانیا سریالون
رج:انگلیسی سریالون
رج:۲۰۲۴ فیلمون
رج:تل کمدی سریالون
ویلیام استیگ

**ویلیام استیگ** اتا آمریکایی و جهود نویسنده هسته که وچون وسه آسنی نویسنه. ونه معروف کتاب نوم *[[شرک!]]* هسته.

## منابع

رج:امریکا نویسندگون
رج:وچون ادبیات نویسنده
الن درو

اِلِن دِرو (اینگلیسی جه: *Ellen Drew*)،(بزانوم: اِستِر لورِتا رِی (***Esther Loretta Ray***)- بزائۀ: 1914 نوامبر مایِ 23- بمردۀ: 2003 دسامبر مایِ 3) اتِ امریکایی فیلمِ کاکر بی‌یه.

## وچگی
درو، 1914 گدر، میزوری یِ کانزاسِ شهر دله دنی بموئه. وه اتِ ایرلندِ بزابَئی می‌کِتا‌کَرِ (=سلمون) کیجا بی‌یه. وه اتِ چلیک‌ته بِرار داشته کا ونه نوم ره گتنه اردن (*Arden*). ونه پرمار 1931 سال دریم دئیر جه سیوا بینه. وه اون توم کا هنتا فیلم کاکری دریم نمو بی‌یه، اَتی دی‌یِر شغل‌ئون دله کایری هاکرده و اَتی جِوانی (=خِجیری) مسابقه‌ئون دله دی دیّه. وه هینتایِ وسّه کا اتِ هالیوودِ اساره بووه شه کوچ ره بورده اونجه، اونجه کا برسی‌یه بورده اتِ بستنی‌ روشی شه وسّه کار بیته و اونجه کایری کرده کا ویلیام دِمارِست (*William Demarest*) که ات کاکر بی‌یه وره وینده و وره کومک کنده تا بتونه فیلمِ کاکری ره دریم بوره.

## میرِش
درو 2003 نوامبر مایِ 3، کالیفورنیایِ پالم دزرت دله، 89 سالگی گدر، اتِ کبدِ ناخشی وسّه بمرده. ونه نَش ره تش بزونه و ونه کلن ره بیتنه و دریو دریم ول هاکردنه.

## افتخارئون
1960 گدری، ونه کایری فیلم‌ِ صنعت وسّه، درو، هالیوودِ واک آو فیمِ دله ات اساره شه وسّه بیته، ونه اساره و نوم، هالیوود بولوار 6901 رسِت کته.

## مردمی فرهنگِ دریم
جیمز الروی (*James Ellroy*) رومان‌ئون دریم؛ پرفیدیا (*Perfidia*) و دیس استورم (*This Storm*) کا 2014 و 2019 گدری تنک بینه، ونه کرکتر سراق هدا بونه امبا آسنیِ دور، راسّی درو جه پِر فرق کنده و هینتا ونه خله-خله خیالی و آسنی ساجی بئی نوسخه هسّه.

## اَتی فیلم‌ئون

* سوفی لنگ پئی هاکرده 1936
* مه آمریکایی زنا 1936
* عکس‌‍ئون جه بکاشتن 1936
* مونگ ره دکوش هاکن 1937
* رازِ شو 1937
* ته و مِن 1938
* مِن اگه شاء بی‌بوم 1938
* دینه دوکتور 1941
* توشمار و کیجا 1941

## منبع

* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:1914 بزائه‌ئون
رج:امریکا بازیگرون
محمد شیاع السودانی

**محمد شیاع السودانی** (عربی: محمد شیاع صبار حاتم السودانی ) اتا عراقی سیاستمدار و نخست وزیر عیراق بیه .  وه قبل از این سمت ، وزیر کار و امور اجتماعی دولت حیدر العبادی دله ره بر عهده داشته . وه اتا سال هم فرماندار استان میسان بیه ( 2009 تا 2010 ) . وه همچنین جریان الفراتین ره تاسیس هاکرده . وه مدتی ائتلاف دولت قانون دله عضو بیه و در آذر 1398 از این پست استعفا بدیه .

= منابع =

رج:عراق نخست‌وزیرون
رج:زننه آدمون
قیز قلعه سی

**قیز قلعه‌سی سد** اتا سد بیه که بر روی ارس رودخانه ی دله و مرز ایران و آذربایجان جمهوری دله قرار دکته . این سد در 30 اردیبهشت 1403 ، توسط ایران رئیس جمهور ( سید ابراهیم رئیسی ) و آذربایجان رئیس جمهور ( الهام علی اف ) افتتاح بیه . ظرفیت تولید این نیروگاه ۴۰ مگاوات بیه .
## منابع

رج:ایران سدها
تحفه المومنین

**تحفة المؤمنین** اتا پزشکی کٮتاب هسته که حکیم مومن تنکابنی قرن یازهم هجری قمری بنویشته. این کتاب دله طبری زوون کلمات هم دره.

## منابع

رج:فارسی کتابون
رج:مازرونی زوون کتابون
حکیم مومن تنکابنی

**محمد مؤمن ابن میر محمد زمان حسینی تنکابنی** مازرونی طبیب بی‌یه که نیمه دوم قرن هیودَهم میلادی دیّه.
ونه معروف کتاب نوم ره تحفه المومنین گنّه که ایرانی، یونانی و هندی منابع سر ره ونه دله جمع هاکرده و سال ۱۶۷۹ میلادی بنویشته و شاه سلیمان صفوی ره هدا.

## منابع

* 

رج:شهسوار گت آدمون
رج:مازرونی طبیبون
رج:مازرون نویسندگون
ناصر حجازی

**ناصر حجازی** اتا ایرانی فوتوالیست و مربی بی‌یه که همتا ویشته استقلال تهران وسه کا کرده و گلر (دروازه‌بان) بی‌یه.

## منابع

رج:استقلال فوتوالیستون
رج:ایران فوتوالیستون
قبرس ماچکل

قبرسِ ماچکل (اینگلیسی جه: *Cyprus Lizard*)، (دونشیجِ نوم: *Phoenicolacerta troodica*) کا وره ترودُسِ ماچکل، ترودسِ کتِ ماچکل، و ترودوسِ چکلِ ماچکل دی ونگ کاندِنه و اشناسنّه. اتِ تی ماچکل هسّه کا راسّی‌ماچکل‌ئون (*Lacertdae*) خونواده دریم دره. هین ماچکل قبرسِ ره بومی هسّه، کا اونجه خله-خله دره و دشتِ جائون هارشی بونه.

## ونه زیوش‌جا
ونه طبیعی زیوش‌جا، مدیترانه‌ئیجِ-تیپِ (دلندئون،دارجار و ویشه‌جار) دارِک‌جار، چکلی جائون، روستایی منطقه‌ئون و بلکوم شهری منطقه‌ئون هسّه.

## ونه خوری
ونه برزی 22 سانتی‌متر جه رسنه، کا نرئون برزی ات کمه ماده‌ئون جه ویشته بونه. ونه دمِ اِنّا (=اِندا) 2 تا 2.3 بِرابر ونه تنِ جه ویشته هسّه.

## منبع

* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:قرمز لیست کمترین نگرانی حیوون
رج:اروپای ماچکل‌ئون
اسماعیل یتم

اسماعیل یَتِّم ( اینگلیسی جه: *Ismael I*)، (پارسی جه: *اسماعیل یکم*)، (بزائۀ: ۱۴۸۷ جولای مایِ ۱۷ -بمردۀ: ۱۵۲۴ می مایِ ۲۳ ) صفوی ایرانِ تاسیس‌کر و ونه یتمین شاءِ  بی‌یه، کا ۱۵۰۱ جه تا ۱۵۲۴ که بمرده شایی هاکرده. ونه شایی ویشتۀ توم‌ئون، مودرنِ ایرانِ تاریخِ شروء بیّن حیساب وونه، و امپراتوری کا وه په بشته ره باروت امپراتوری‌ئون میون حیساب هاکردنه. شاء اسماعیلِ شایی هاکردن ایرانِ تاریخ دله، اتّا خله-خله موهم و پِر اهمیت‌دار دکته‌ئون میون جه هسّه.

## منبع

* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:فارسی شاعرون
رج:1487 بزائه‌ئون
رج:1524 بمرده‌ئون
رج:اردبیل آدم‌ئون
رج:ایران شائون

رج:صفویون
رج:صفویون شائون
رج:ایران تاریخ
رستمیون

**رِستِمیون خاندان** (اینگلیسی جه: *Rustamid dynasty*)، (پارسی جه: *رُستَمیان*) اتِ اباضی ایرانیج و پارسِ خاندان بی‌یه کا ونه مرکز امروجی الجزایر دریم دیّه. هینتا خاندان اتِ قرن و نیمِ قَدِر شه نیشتگا جه تاهرت (کا امروجِ وره تاقدمت ونگ کندنه) یتهّ اسلامی-تئوکراسی دسّوری حوکومِت هاکرده تا اون گدری که اسماعیلی فاطمیون بمونه و وشون حوکومت ره رقد بدانه. رستمیون حوکومت سامون، امروجِ مرکزی و غربی الجزایر جه شروء بی‌یه و تا جنوبی تونس اَتی قسمت‌ئون، نفوسۀ کوهسّون و فزان منطقه‌ئون کا لیبی دریم درنه و زویله منطقه دمباله داشته.

## منبع

* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:رستمیون
رج:رقد بورده کشورون
رج:ایرانیج مسلمان خاندان‌ئون
رج:آفریقا تاریخ
اویری

بندانگشتی|اُویری.
اُویری ( تاهیتایی زوون دله ونه چم الخی بونه)، (اینگلیسی جه: *Oviri*) اتِ 1894 سرامیک جه بسات بئی موجسمه هسّه کا فرانسوی هِنِرمِند پال گوگن وره بساته.

## منبع

* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:پائول گوگن
دنی مور

دِنی مور (اینگلیسی جه: *Dennie Moore*-بزانوم: *Florence Moore*)، (بزائۀ: 1902 دسامبر مایِ 30- بمردۀ: 1978 فوریه مایِ 22) ات آمریکایی فیلم و تیئاترِ کاکر بی‌یه.

وه 1927 تا 1957 گدری کاکری هاکرده.

## منبع

* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

## بریمی لینک‌ئون
 IMDb دله.
رج:آمریکایی کاکرئون
رج:1902 بزائه‌ئون
رج:1978 بمرده‌ئون
رج:امریکا بازیگرون
امریکن ایرلاینز

**امریکن ایرلاینز** اتا هوایی شرکت هسته که آمریکای متحده ایالات شنه. این کومپانی ۳۵۰تا مقصد ره بالون راهی کنده.

## منابع

رج:بالون کومپانیون
رج:آمریکای متحده ایالات کومپانیون
ریان‌ایر

**ریان‌ایر** اتا هوایی شرکت هسته که ایرلند جمهوری شنه. این کومپانی ۲۲۵تا مقصد ره بالون راهی کنده.

## منابع

رج:بالون کومپانیون
رج:ایرلند جمهوری کومپانیون
کره‌ای ایر

**کره‌ای ایر** اتا هوایی شرکت هسته که جنوبی کره شنه. این کومپانی ۱۵۰تا مقصد ره بالون راهی کنده.

## منابع

رج:بالون کومپانیون
رج:جنوبی کره کومپانیون
کی ال ام

**کا ال ام** اتا هوایی شرکت هسته که هلند شنه. این کومپانی ۱۴۵تا مقصد ره بالون راهی کنده.

## منابع

رج:بالون کومپانیون
رج:هلند کومپانیون
اسکاندیناوی ایرلاینز کانکت

**اسکاندیناوی ایرلاینز کانکت** اتا هوایی شرکت هسته که ایرلند شنه و اسکاندیناوی ایرلاینز دست‌بن دره.

## منابع

رج:بالون کومپانیون
رج:ایرلند کومپانیون
هاینان ایرلاینز

**هاینان** اتا هوایی شرکت هسته که چین شنه. این کومپانی ۱۱۰تا مقصد ره بالون راهی کنده.

## منابع

رج:بالون کومپانیون
رج:چین کومپانیون
خطوط ملکیه مغرب

**رویال ایر مراکش** اتا هوایی شرکت هسته که مراکش شنه. این کومپانی ۱۰۲تا مقصد ره بالون راهی کنده.

## منابع

رج:بالون کومپانیون
رج:مراکش کومپانیون
ارتباطات سیار ایران

**ارتباطات سیار ایران** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۷۲ تاسا، مخابرات ِصنعت و مخابرات سیار ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر تهران دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
اسکاندیناوی ایرلاینز

**اسکاندیناوی ایرلاینز** اتا هوایی شرکت هسته که دانمارک و سوئد و نروژ وه ره هم‌باز هستنه. این کومپانی ۱۲۳تا مقصد ره بالون راهی کنده.

## منابع

رج:بالون کومپانیون
رج:دانمارک کومپانیون
رج:نروژ کومپانیون
رج:سوئد کومپانیون
بانک تجارت

**بانک تجارت** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۵۸ تاسا، امور مالی ِصنعت و بانک ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر تهران دله هسته.

**عُضویتِ بانکِ تجارت تو سازمانِ جهانیِ تجارتِ دیجیتالی**

بانکِ تجارت هَداش اینه که تو آسون‌کردنِ مراوداتِ پِئِلّی و بانکداری بازرگانون و فعالونِ اقتصادی نقش داشته بوشه، و به‌عنوان اولین بانکِ ایرانی، عُضوِ رسمیِ سازمانِ جهانیِ تجارتِ دیجیتالی بَیّه.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
پتروشیمی بندرامام

**پتروشیمی بندر امام** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۵۲ تاسا، نفت و گاز ِصنعت و پتروشیمی ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر تهران دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
زرین غزال

**زرین غزال** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۷۸ تاسا، خراک ِصنعت و لبنیات ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر شیراز دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
سازه‌گستر سایپا

**سازه گستر سایپا** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۶۴ تاسا، خدمات ِصنعت و ماشین ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر تهران دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
شرکت سرمایه‌گذاری گروه توسعه ملی

**سرمایه‌گذاری گروه توسعه ملی** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۷۰ تاسا، امور مالی ِصنعت و سرمایه‌گذاری ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر تهران دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
سهامی ذوب‌آهن اصفهان

**سهامی ذوب‌آهن اصفهان** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۵۰ تاسا، مواد اولیه ِصنعت و فلزات ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر اصفهان دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
شرکت سیمان فارس و خوزستان

**سیمان فارس و خوزستان** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۴۲ تاسا، مواد اولیه ِصنعت و سیمان ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر تهران دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
صنایع تولیدی کروز

**صنایع تولیدی کروز** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۶۱ تاسا، تولید ِصنعت و قطعه ساجی ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر تهران دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
اریسل

**کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۴۶ تاسا، حمل‌ونقل ِصنعت و دریایی ِبخش دله فعالیت دارنه و ونه دفتر تهران دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
خورخه لوییس بورخس

**خورخه فرانسیسکو ایسیدورو لوئیس بورخس آسودو** اتا آرجانتینی نویسنده هسته که شه کال آسنی (=کِتا داستان) بنویشتن وسّه اٮسم درهاکرده.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:آرژانتین گت آدمون
رج:آرژانتین نویسندگون
رج:ایسپانیولی نویسندگون
پندیر

**پنیر** یا **پَندیر** اتا لبنی خِراک هسته که وه ره شیر جه گیرنه. پندیر انواع مختلف دارنه و ۱۵ هزار جور پندیر اسا بازار دره. کاله‌دارون ره یلنه ات گوشه کب‌بوئه تا شیر ره باکتری ترش هاکنه و ونه دله اتی پندیرِ مایه (که آنزیم نقش ره دارنه) یا سرکه شندنه که وه شه ره بیره.
## نگارخنه


Wikicheese - Brie de Melun - 20150515 - 015.jpg|پنیر بری
Bleu de Gex.jpg|پنیر آبی
Maccagno (cheese).jpg|پنیر ماکانیو
Berkswell cheese.jpg|پنیر برکسول
Maroilles (cheese).jpg|پنیر مارویل
Mozzarella cheese.jpg|موتزارلا
Queso fresco.JPG|فرسکو کیزو
Smoked Gruyère cheese.jpg|پنیر دودی
Bergader Almkäse Chili 01 WikiCheese Lokal K.jpg|پنیر براگادر آلانکاس
00928 Beskider Käse aus Schafsmilch 2013; Sheep's-milk cheeses from Poland; Northern Subcarpathians.JPG|پنیر شیر گوسفندی از لهستان
Cœurs de Neufchâtel 01.jpg|قلب نوفشاتل
Cowgirl Creamery Point Reyes - Devil’s Gulch cheese.jpg|Devil's Gulch پنیر
Camembert (Cheese).jpg|پنیر نرم فرانسوی
WikiCheese - Saint-Julien aux noix 01.jpg|سن ژولین با گردو
Bavaria blu 03 WikiCheese Lokal K.jpg|پنیر باواریا بلو
SmallEdamCheese.jpg|پنیر اِدم ترکی
Sainte-Maure de touraine 03.jpg|سنت مور دو تورن
WikiCheese - Tentation du Vercors - 20150619 - 001.jpg|وسوسه ورکور
Bleu d'Élizabeth.jpg|الیزابت بلو
Météorite fromage.jpg|Météorite fromage
Ricotta salata e zucchina.jpg|Ricotta
WikiCheese - Rigotte de Condrieu - 20150619 - 001.jpg|ریگوته کوندریو
Parmigiano Reggiano DOP Billa.jpg|Parmigiano reggiano
Chabichou du Poitou 01.jpg|Chabichou du Poitou
Grünschimmelkäse Österkron.jpg|Österkron blue cheese
Reblochon 01.jpg|Reblochon
Pouligny-saint-pierre (fromage) 02.jpg|Saint-Pierre Cheese
Fourme d'Ambert 01.jpg|Fourme d'Ambert
Blue Stilton 02.jpg|Stilton cheese
Langres fromage AOP coupe.jpg|Langres
Emmental (fromage) 01.jpg|Emmental
2014-12-08 Bergkäse mit Antipasta 5713.jpg|Bergkäse
2015-01-25 Tobermory, Isle of Mull Cheese Sgriob-ruadh Farm - hu - 7900.jpg|پنیر جزیره مول
Zacharie Cloutier (fromage).jpg|Fromage Zacharie
Sauermilchkaese diverse.jpg|Diverse Sauermilchkäse sour cheese
Gruyere alpage th wa.jpg|Gruyère
Wikicheese - Brie de Nangis - 20150515 - 018.jpg|Brie de Nangis
Rouelle du Tarn.jpg|Rouelle du Tarn


## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:شیر
رج:لبنیات
رج:بخاردنی‌ئون
گیله‌وا

***'گیله وا*** اتا مجله نوم هسته که گیلکی زوون جه سال ۱۳۷۰ شمسی تاسا چاپ وونه. این مجله هر دِ ماه منتشر وونه و گیلان و مازرون خَوِری نویسنه. ونه گپ هم ویشته هنری، ادبی، تاریخی و فرهنگی موضوعات هستنه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:گیلکی زوون
رج:مازرونی زوون کتابون
رج:مازرون روزنومه‌ئون
سنگ‌روش

[بندانگشتی|اتا ایرانی مینیاتور که ''[هزار و یک شو* دله ات زِنایِ سنگروش ره سراق دِنه.]]
*'سنگروش''' ات‌جور مجازات و آدم بکوشتن راه هسته که بین‌الملل جامعه وه ره اتی وحشی‌کری شکنجه دونه. سنگ‌روش تاریخ باستان دوره جه رسنه و یهودیت و ایسلام وه ره وناکرون وسه لازم دونه.

## منابع

* فارسی ویکیپدیا 

رج:مجازات
رج:قتل
احمد غفاری

**احمد غفاری** مازرونی شاعر هسته. غفاری ۱۳۳۵، بابل بالا احمد چاله دنیا بمو.

وه *هره دار* و *ماه، نا، نن جان* شعر-کتاب ره بنویشته. وه بابلی هسته و بابل ِشعرِ انجمن دله هم دره. وه شلاب همایش بساتن سر هم کومِک هاکرده.

## منابع

رج:بابل گت آدمون
رج:مازرونی‌زوون شاعرون
رج:زننه آدمون
یوسف الهی

دکتر **یوسف الهی** (بزائه‌ی ۱۳۵۳، کاشی کلا) اتا مازرونی پژوشکر هسه. وه بندپی، بابل آدم هسته و آموزش و پرورش دله کار کنده. ونه اولین کتاب سال ۱۳۸۰ «سخنوران بابل» بی‌یه که چاپ بیه و سال ۱۳۸۳ مازرون ادبی انجمن دله عضو بیه. وه بیست و دِتا کتاب مازرون فرهنگ و زوون خوری بنویشته و این‌سه شهرام قلی پور گودرزی جه کایر هاکرده.

یوسف الهی «پژوهش اباختر و بارفروش» و بنیاد انوشه دله هیئت تحریریه عضو هسه. وه بیش از ۱۰۰ مقاله نشریات مختلف دله بنویشته و چن نفر دیگه همرکت، چندین سال شلاب همایش ره برگزار هکرده و مازرون دانشنومه بنویشتن سر هم کل‌کله هکرده.

## منابع

رج:بابل گت آدمون
رج:مازرون نویسندگون
رج:زننه آدمون
پنج‌تا خار امپراتور

**پنج تا خار امپراتور** ره اتا تاریخی دوره خَوِری گنّه که روم باستان دوره شنه و روم امپراتوری این گدر نروا–آنتونی سلسله دست‌په دیّه. این پنج‌تا امپراتور اینان هستنه:
* نروا
* تراجان 
* هادریان 
* آنتونیوس پیوس 
* مارکوس اورلیوس

بعضی تاریخ‌شناسون این دوره ره حتا انسانِ بتترین و طلایی دوران دونّه و وه ره اَرمونی دوره اِشناسنّه. روم این گدر شه ویشترین سامون ره شامل بی‌یه و ویشترین رزق-رفاه ره داشته. این گدر شاهون ارثی بحکومت نرسینه و هر امپراتوری شه وسّه اتا صغیر ریکا ره سرپرستی گیته و جانشین اعلام کرده. پنج امپراتور دوره فلسفه و هنر خله رشد هاکرده.

## منابع

* بریتانیکا

رج:روم تاریخ
رج:روم امپراتوری
تفتان شهرستان

**تفتان شهرستان** اتا شهرستون هسته که سیستان و بلوچستان اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم نوک‌آباد هسته.

## دپیته چرخه‌تو
* سیستان و بلوچستان اوستان

## منابع

رج:سیستان و بلوچستان اوستان شهرستانون
فریدونکنار شهرستان

**فریدون‌کنار شهرستان** اتا شهرستون هسته که مازرون شنه و ونه گت‌شهر نوم فریدون‌کنار هسته. فریدون‌کنار شهرستان جمیعت ۶۰٬۰۳۱ نفر هسته که ویشترشون مازرونی زوون جه گپ زنّه.

## دپیته چرخه‌تو
* مازرون

## منابع

رج:مازرون اوستان شهرستانون
اردبیل شهرستان

**اردبیل شهرستان** اتا شهرستون هسته که اردبیل اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم اردبیل هسته.  .

## دپیته چرخه‌تو

* اردبیل اوستان

## منابع

رج:اردبیل اوستان شهرستانون
ایرانشهر شهرستان

**ایرانشهر شهرستان** سیستان و بلوچستان اوستان ره اتا شهرستون هسته که ونه گت‌شهر ایرانشهر هسته. ایرانشهر شهرستان جمیعت ۲۵۴٬۳۱۴ نفر هسته.

## منابع

رج:سیستان و بلوچستان اوستان شهرستانون
عباس‌آباد شهرستان

**عباس‌آباد شهرستان** که ونه قدیمی نوم ره **لنگا** گتنه، اتا شهرستون هسته که مازرون شنه و ونه گت‌شهر نوم عباس آباد هسته.  عباس‌آباد شهرستان جمیعت ۵۲٬۸۳۲ نفر هسته. این شهرستان بن، سه بخش درنه که مرکزی، کلار و سلمانشهر نوم دارنه.

## دپیته چرخه‌تو
* مازرون

## منابع

رج:مازرون اوستان شهرستانون
برخوار شهرستان

**برخوار شهرستان** اتا شهرستون هسته که اصفهان اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم دولت‌آباد هسته.  .

## دپیته چرخه‌تو
* اصفهان اوستان

## منابع

رج:اصفهان اوستان شهرستانون
دولت‌آباد

کمینتا ره خانّی:
* دولت‌آباد (ساری)
* دولت‌آباد (رضوی خـِراسون)
* دولت‌آباد (اصفهان)
* دولت آباد نیشابور
* دولت‌آباد (مشگین‌شهر)
رفح

**رَفَح** اتا فلسطین ره شهر هسته که غزه باریکه جنوب وَری دَره. این شهر مصر جه گاذر دارنه.

## منابع

رج:فلسطین شهرون
غزه (شهر)

**غزه** اتا شهر نوم هسته که غزه باریکه دله دره و ونه گتِ جمیعتی مرکز هسته. غزه آدمون فلسطینی هستنه و اسراییل وشون ره محاصره دیپت هسته.

## منابع

رج:فلسطین شهرون
کارلوس مانوئل دی سیسپدس

**کارلوس مانوئل دی سیسپدس** اتا کوبایی مردی بی‌یه که ایسپانیایی تبار داشته ولی شه برده‌ئون ره آزاد هاکرده که باعث بیّه جنگ بووشه و دَه سال کوبا شه آزادی وسّه ایسپانیایی‌شون جه جنگ دکته. اسا وه ره اتا ملی قهرمون دونّه.

## منابع

رج:کوبا گت آدمون
رج:لیبرتادورون
رج:کوبا رهبرون
زوریخ

**زوریخ** اتا سوییس ره شهر هسته که زوریخ کانتون نیشتگا هسته. این شهر سوییس دله ویشترین اقتصادی قِد ره دارنه.

## منابع

رج:سوییس شهرون
ملارد شهرستان

**ملارد شهرستان** اتا شهرستون هسته که تهران اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم ملارد هسته.  .

## دپیته چرخه‌تو
* تهران اوستان

## منابع

رج:تهران اوستان شهرستانون
نیمروز شهرستان

**نیمروز شهرستان** اتا شهرستون هسته که سیستان و بلوچستان اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم  هسته.  .
نیمروز اتا قدیمی و باستانی شهر ایسم بی‌یه.
## دپیته چرخه‌تو
* بلوچی زوون

## منابع

رج:سیستان و بلوچستان اوستان شهرستانون
ویلیام ناکس دارسی

ویلیام ناکس دارسی (اینگلیسی جه: *William Knox D'arcy*)، (بزائۀ: 1849 اکتبر مایِ 11-بمردۀ: 1917 می مایِ 1) اتِ بریتانیایی-استرالیایی تاجر  و کسونی جه بی‌یه کا ایران دله نفت و نفت-پتروشیمی صنعت ره په بشته. دارسی امتیازنومه 1901 گدری ایمضا بیّه و دارسی ونه پشتی بتوندسته کا ایران دریم  اُزوکریت (*Ozokerite*)، اِسفالت، طبیعی گاز و نفت ره بروشه، دس یاره و ونه دمبال، چرخ بَیره و پشو بزنه.

## منبع

* 5 وهمنه مایِ 1535 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:اینگلیسی آدم‌ئون
رج:1849 بزائه‌ئون
رج:1917 بمرده‌ئون
فردیس شهرستان

**فردیس شهرستان** اتا شهرستون هسته که البرز اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم فردیس هسته.  .

## دپیته چرخه‌تو
* البرز اوستان

## منابع

رج:البرز اوستان شهرستانون
جعفرآباد شهرستان

**جعفرآباد شهرستان** اتا شهرستون هسته که قم اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم جعفریه هسته.  .

## دپیته چرخه‌تو
* قم اوستان

## منابع

رج:قم اوستان شهرستانون
داورزن شهرستان

**داورزن شهرستان** اتا شهرستون هسته که رضوی خـِراسون اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم داورزن هسته.  .

## دپیته چرخه‌تو
* رضوی خـِراسون اوستان

## منابع

رج:رضوی خـِراسون اوستان شهرستانون
جویم شهرستان

**جویم شهرستان** اتا شهرستون هسته که فارس اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم جویم هسته.  .

## دپیته چرخه‌تو
* فارس اوستان

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:فارس اوستان شهرستانون
تیسفون

**تیسفون** اتا شهر بی‌یه که ساسانیون گدر وشون نیشتگا بی‌یه.این شعر خرابه اسا عراق دله دره و بغداد په کته. عربون ونه نوم ره **مدائن** بشتنه. طاق کسری این شهر مهم بنا هسته.

## منابع

رج:رقد بورده شهرون
رج:ساسانیون
آدولف آیشمن

**آدولف آیشمن** اتا آلمانی سیاستمدار بی‌یه که هولوکاست دله نقش داشته. وه جهونی جنگ دوم تموم بیه په، بورده اتا مله دله جابخرد دیه تا تصمیم بیته کلیسای کومک جه بوره آرجانتین. این گدر اسرائیلی‌ها وه ره پیدا هاکردنه و بستایی بدزدینه و بوردنه شه کشور دله ون‌سه محکمه بشتنه. آیشمن اونجه باته فقط ات مأمور بی‌یه که شه رییس-رؤسا دستور ره اجرا کرده و همین‌سه قتل‌عام ونا ونه گردن نی‌یه. ولی دادگاه وه ره اعدام محکوم هاکرده.

## منابع
* دادگاه آیشمن

رج:نازی آلمان
رج:هولوکاست
امیل آدولف فون برینگ

**امیل آدولف فون برینگ** اتا آلمانی دوکتور بی‌یه. وه سال ۱۹۰۱ میلادی، دیفتری درمون ره پیدا هاکردن وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته. این اولین بار بی‌یه که نوبل جایزه ره دانه و وه اولین طبابتِ نوبل ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:آلمان دوکتور
نیلز ریبرگ فینسن

**نیلز ریبرگ فینسن** اتا دانمارک دوکتور بی‌یه. وه سال  میلادی، لوپوس ولگاریس ره دوا-درمون هاکردن وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:دانمارک دوکتور
کامیلو گلجی

**کامیلو گلجی** اتا ایتالیا دوکتور بی‌یه. وه سال  میلادی، دستگاه عصبی ره دَر بَوِردن وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:ایتالیا دوکتور
شارل لاورن

**شارل لاورن** اتا فرانسه دوکتور بی‌یه. وه سال  میلادی، پروتوزوآ ناخشی ره حالی بیّن  وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:فرانسه دوکتور
نوبل طبابت جایزه

چپ|200px
**فیزیولوجی و طبابت نوبل جایزه**  اتا جایزه هسته که هرسالنه کارولینسکا انستیتو که سوئد شنه، دانشمندون و دوکترهایی که اون سال بتترین نتیجه ره بیتنه ره دِنه. این جایزه اتا از پنج‌تا جوایزی هسته که نوبل جایزه بشناسی وونّه و سال ۱۸۹۵ جه آلفرد نوبل وصیت‌نومه په، هدا وونه.

این جایزه هر سال ۱۰ دسامبر که آلفرد نوبل بمرده‌روز هسته، استکهلم دله تنک وونه.

طبابت نوبل ره سال‌های ۱۹۱۵ تا ۱۹۱۸، ۱۹۲۱، ۱۹۲۵، ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۲ (جمعاً ۹ دوره) هچکی ره ندانه.

## برنده‌ئون لیست

## منابع

## بریم بگردستن

* وبگاه رسمی بنیاد نوبل

رده:انستیتوی کارولینسکا
رده:برندگان جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی
#
رونالد راس

**رونالد راس** اتا بریتانیا و هند دوکتور بی‌یه. وه سال ۱۹۰۲ میلادی، مالاریا ناخِشیِ دلیل که لل بی‌یه ره پیدا هاکرده  وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:بریتانیا دوکتور
رج:هند دوکتور
پل الریخ

**پل الریش** اتا آلمان دوکتور بی‌یه. وه سال  میلادی، آدمِ دفاعی سیستم سر تحقیق هاکردن وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:آلمان دوکتور
آلوار گالسترند

**آلوار گالسترند** اتا سوئد دوکتور بی‌یه. وه سال  میلادی، نور و چشِ چتی هارشی‌ین تحقیقات وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:سوئد دوکتور
ویلیام اینتهوون

**ویلم اینتهوون** اتا هلند دوکتور بی‌یه. وه سال  میلادی، نوار قلب بساتن وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:هلند دوکتور
توماس مورگان

**توماس هانت مورگان** اتا آمریکای متحده ایالات دوکتور بی‌یه. وه سال  میلادی، کروموزوم خاصیت ره کشف هاکردن وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:آمریکای متحده ایالات دوکتور
اتو لوی

**اتو لوی** اتا اتریش و آلمان دوکتور بی‌یه. وه سال ۱۹۳۴ میلادی، عصبی پیغوم‌کَشون شیمیایی واکنش ره بشناسی‌ین وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:اتریش دوکتور
رج:آلمان دوکتور
هاوارد فلری

**هوارد والتر فلوری** اتا استرالیا دوکتور بی‌یه. وه سال  میلادی، پنی‌سیلین اثر ره بفهمستن وسّه، نوبل طبابت جایزه ره بیته.

## منابع
* 
* 

رج:طبابت وسه نوبل بیته‌ئون
رج:استرالیا دوکتور