open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
باکتری

**باکتری** اتی زنده موجود نوم هسته که دنیایِ اتا از اولین موجودات بینه که بوجود بمونه. باکتری‌ها خله مهم هستنه و خله هم تنوع دارنه. وشون قایده *(=اندازه)* ره میکرون جه اِندا-وَ-اِندا *(=سنجش، مقیاس)* کننه. باکتری‌ها خله‌شون حیوون، گیاهون، گوشکون و آغازیون جا همزیستی دارنه و اگه باکتری‌ها دنی بی‌بوئن، دنیایِ زیستی وضع، اینتی نیّه.

باکتری دِ دسته دله جا گیرنه که: اتوتروف و هتروتروف نوم دارنه. وشون ره قیافه‌په هم رج‌وندی کننه که سه‌گروه وونه: کُره‌مونا، میله‌مونا و پیچ‌پیچ‌بخرد هستنه. باکتری‌های تولید مثل غیرجنسی هسته؛ اتا مارِ باکتری، زمونی که ونه وضعیت خار هسته و شرایط ره محیا وینده، شه خِد ره دِ تیکه کنده (Fission) و دِ تا خاخِر باکتری اینتی بسات وونّه. چن کش باکتری هم درنه که ناخِشی ره آدمون دله بوجود یارنه و مریضی حیساب اِنّه: وبا، سیفیلیس، سیاه‌زخم، جذام، طاعون، سینه پهلو و سل. با این‌که خله مناطق دله اینتی مریضی‌ها ره دوا-درمون جه ریشه‌کن هکردنه، ولی هنتا آفریقایِ بعضی جائون سالی چن میلیون آدم ِجان ره سل دستوری مریضی گیرنه.

## منابع

رج:باکتری
رج:زیست
گیاهون

**گیاهون** زنده‌موجوداتِ اتا گتِ دسته هستنه که شه دار، واش‌، چماز، وگ‌لیز‌، کاکتوس و ساکولنت‌ها ره شامل وونّه. گیاهون ِطبقه‌بندی، چندسلولی ِموجوداتِ رج دله دره که یوکاریوت‌ها قلمرو دله قرار گیرنه و اکثراً فتوسنتز پشتی زندگی کننه. گیاهِ بدنه ونه بیخ *(=ریشه)*، انباره *(=ساقه)* و ولگ *(=برگ)* داره و همینسه مثلاً گوشکون دسته، گیاهون ِجیرگروه حساب ننه. گیاهونی که فتوسنتز کنّه، باعث وونّه که اکسیجن تولید وونه و زمینِ درصد زیادی از اُکسیجن ره گیاهون تأمین کنّه. دکّل بعضی گیاهون هم درنه که شه نتونّه فتوسنتز پشتی زنده بموندن و شه نیاز ره انگل واری بدست یارنه و اتی موجودِ تن ماسنّه تا ونجه شه خِراک ره هکشن؛ البته گیاهونِ اینتا دسته هم شه میوه، تیم و گول دارنه ولی وشون بیخ ِشکل اتی بیّه که انگل دستوری اتی گیاهونِ خِراک ره بدزده. بعضی گیاهونِ تولید مثل جنسی هسته و بعضی‌شون غیرجنسی هستنه. گیاهون ره بعضی گدر وشون ِعُمرِ جا رج‌وَندی کانّه؛ بعضی‌شون یک‌سال، بعضی دِ سال و اتی هم چندساله عُمر دارنه.

سرجمع، حدود ۴۲۰۰۰۰ جور گیاه دنیا دله درنه که اکثراً تیم‌دارون جیردسته درنه و شه زنده‌بی‌ین گدر، تیم یلنه تا تکثیر بوون. اکثراً گیاه نتونده حرکت هاکنه و آزادِ اراده ندارنه. گیاهون دنیایِ اصلی پایه‌ئون جا هستنه. آدمی‌زاد شه خِراک، شه دِوا و خله مواد ره گیاه وَر جه عمل یارنه.

## جیر بخشون

## نگارخنه

پرونده:Borassus flabellifer.jpg|نخل پالمیرای آسیایی
پرونده:Chestnut in Guntur.jpg|The fruits of Palmyra Palm tree, نخل پالمیرای آسیایی (locally called Thaati Munjelu) sold in a market at Guntur, India.
پرونده:Turmericroot.jpg|Turmeric rhizome
پرونده:Starr 050407-6233 Ipomoea batatas.jpg|Sweet potato, *Ipomoea batatas*, Maui Nui Botanical Garden
پرونده:Pandan wangi.JPG|*Pandanus amaryllifolius*
پرونده:California Papaya ID.jpg|California Papaya
پرونده:Papaya sunset.jpg|*Carica papaya*, cultivar 'Sunset'
پرونده:Prepared lemon grass.JPG|*Cymbopogon citratus*, lemon grass, oil grass
پرونده:Bangkuang 070612-056 stgd.jpg|*Pachyrhizus erosus* bulb-root. Situgede, Bogor, West Java, Indonesia.
پرونده:KIKU brak-ontree.JPG|Fuji (apple)
پرونده:SauropusAndrogynus.jpg|Sprouting shoots of *Sauropus androgynus*
پرونده:Ilaneer.jpg|*Cocos nucifera*
پرونده:Solenostemon scutellarioides, Jardín Botánico, Múnich, Alemania 2012-04-21, DD 02.JPG|Solenostemon scutellarioides''


## منابع

رده:زیست
فک (حیوون)

**فوک**، **فُک** اتا حیوون هسته که کاله‌دارون رجه دله قرار گیرنه و سک راسته جه هسته ولی ویشته ئو دله دره. فک ِاصلی خِراک ماهی هسته. مازرون دریای فک اتی فک نوم هسته که مازرون دریا دله دره و ونه نسل در بزه وونه.

## منابع

رج:کاله‌دارون
رج:سگ‌مونائون
پروفسور (کتاب)

***پروفسور*** اتا انگلیسی رومان هسته که شارلوت برونته بنویشته. زمونی که شارلوت خاسته این کتاب ره چاپ هاکنه، هچ انتشاراتی ره قبولی نیه که وه ره نشر هاده. شارلوت بمرده په، ونه شی کتاب ره بیته ات‌که دچی‌یه و چاپ هکرده.

پروفسور این کتاب دله اتا فرانسوی واژه هسته که  «معلم» معنی ره دنه. داستان اتا انگلیسی معلم هسته که شونه فرانسوی‌زوون منطقه و اونجه اتا مدرسه دله معلم‌سرخانه وونه و اونجه اتا مدیر زنای عاشق وونه. این آسنی (داستان) دله کاراکترهای مذهبی تعصبات و ملّی شه‌وری‌گجی ره بنشنه هارشی‌ین.

## منبع
* کتاب متن.

رج:انگلیسی کتابون
رج:شارلوت برونته
قوش

**قوش** یا **باز** شکاری پرنده‌ئون ِاتا سررجه نوم هسته که جول، واشه، قرقی و… جه شباهت دارنه. قوش شه انواع مختلف دارنه.

این جور پرنده‌ئون ره قدیم آموزش دانه که وشون جه شکار بیرن و نیمچه‌اهلی بینه. ایرانی‌ها، عرب‌ها و ترک‌ها این هنر ره خار-خار پیشرفت هدا بینه و ون‌سه کتاب‌ها بنویشت بینه. وشمگیر، تبرستون شاه، اتا کتاب *[[شکره نومه]]* اسم، بنویشته که طبری زوون جه بی‌یه و ونه چن صفحه بمونسته.

## په‌نویس

رج:پرنده
یوز پلنگ(حیوان)

**یوز پلنگ** اتی بامشی‌مونا هسته که سرعت خله بالا دره. یوز قدیم تموم آفریقا و آسیایِ غرب تا جنوب دیّه ولی اسا فقط آفریقا دله ونه زک‌زا زیاد بمونستنه و آسیا دله ونه نسل در بزه وونه.

## منبع

رج:بامشی‌مونائون
شیر، جادوگر و اشکاف

***شیر، کمد و جادوگر*** (انگلیسی جه: *The Lion, the Witch and the Wardrobe*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۵۰ میلادی، سی. اس. لوئیس وه ره فانتزی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۸۵ میلیون جلد ونجه فروش بورده. این کتاب نارنیا سری دله اولین قسمت هسته. ونه سر جه فیلم هم بساتنه. آسنی اینتی شروع بونه که چنتا وچه شونّه کمد دله جا خِرنه و کمدِ دله‌وَری که شونّه، اتا مخفی دنیا جه سر در یارنه که خله اتفاقون اونجه وشون سر کفنه.

## پانویس

* 

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
رج:نارنیا
واردی والا گوندا

***واردی والا گوندا*** (هندی جه: *वर्दी वाला गुंडा*) اتا هندی کتاب نوم هسته که سال 1992 میلادی، ود پراکاش شارما وه ره کاراگاهی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۸۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 

رج:هندی کتابون
رج:کتابون مقالات
داوینچی کد

***داوینچی کد*** (انگلیسی جه: *The Da Vinci Code*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۲۰۰۳ میلادی، دن براون وه ره معمایی و دل‌توآر سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۸۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
هری پاتر اند د چمبر آو سکرت

***هری پاتر و راز خِنه*** یا ***هری پاتر اند د چمبر آو سکرت*** (انگلیسی جه: *Harry Potter and the Chamber of Secrets*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۹۸ میلادی، جی. کی. رولینگ وه ره فانتزی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۷۷ میلیون جلد ونجه فروش بورده.این کتاب، هری پاتر ِمجموعه‌یِ دومین کتاب هسته.

## پانویس

* 

رج:کتابون مقالات
رج:هری پاتر
کیجا: اتا ماجراجویی تاریخ

***کیجا: اتا ماجراجویی تاریخ*** (انگلیسی جه: *She: A History of Adventure*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۸۸۷ میلادی، اچ. رایدر هگرد وه ره ماجراجویی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۸۳ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
کیمیاگر

***کیمیاگر*** (پرتغالی جه: *O Alquimista*) اتا پرتغالی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۸۸ میلادی، پائولو کوئلیو وه ره فانتزی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۶۵ میلیون جلد ونجه فروش بورده. 

## پانویس

* 

رج:پرتغالی کتابون
رج:کتابون مقالات
د کچر این د رای

***د کچر این د رای*** (انگلیسی جه: *The Catcher in the Rye*) که وه ره فارسی دله ***ناطور دشت*** نوم جه دگاردنینه، اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۵۱ میلادی، جی. دی. سالینجر وه ره تینیجری سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۶۵ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
مدیسون کانتی پل

***مدیسون کانتی پل*** (انگلیسی جه: *The Bridges of Madison County*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۹۲ میلادی، رابرت جیمز والر وه ره عاشقونه سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۶۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
پینوکیو آسنی

***پینوکیو آسنی*** (ایتالیایی جه: *Le Avventure di pinocchio*) اتا ایتالیایی کتاب نوم هسته که سال ۱۸۸۱ میلادی، کارلو کلودی وه ره فانتزی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۳۵–۸۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 

رج:ایتالیایی کتابون
رج:کتابون مقالات
صد سال تیناری

***صد سال تیناری*** (ایسپانیایی جه: *Cien años de soledad*) اتا ایسپانیایی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۶۷ میلادی، گابریل گارسیا مارکز وه ره سور رئالیسم سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده. گابریل گارسیا مارکز معروفترین کتاب، همینتا هسته. وه اینتا کتاب بنویشتن وسه نوبل ادبیات جایزه ره بیته. 

آسنی (=داستان) اتا پچوک مله ، که ونه نوم  «ماکاندو» هسته، دله شروع وونه. اتا خانواده که وشون فامیلی  «بوئندیا» هسته، تا شیش نسل وشون داستان ره نویسنده تعریف کنده. بوئندیایِ تبار هرکمین اتی سرگذشت دارنه و بعضی‌شون ات‌دقسی غیب وونه یا بی‌خِد میرنه.

این رومان دله کاراکترها واقعی هستنه و کتاب تخیلی پِی ندارنه ولی اتفاقونی کفنه که دنیای علت-معلولی قواعد ره رعایت نکنه و همینسه وه ره اتا نو سبک اشناسنه که نویسنده بساته و وه ره جادویی رئالیسم گننه.

## پانویس

* 

رج:ایسپانیولی کتابون
رج:کتابون مقالات
رج:گابریل گارسیا مارکز
لولیتا

***لولیتا*** (انگلیسی جه: *Lolita*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۵۵ میلادی، ولادیمیر نابوکوف وه ره عمومی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

ونه آسنی و داستان اتا مردی خوری هسته که اتا پچوک کیجا (لولیتا) ره خانه. کیجا وچه خله ونه توم خوردته هسه. مردی ونه بیوه مار ره ورنه، ولی مار که این مردی ره دل دَوست‌بی‌یه سرصاب وونه و همین گدر تصادف دله میرنه. مردی هم شونه کیجا ره گیرنه و وه ره شهر-به-شهر شهر همرکت دارنه. تا اونجه که کیجا ونه دست فرار کنده...

این آسنی خله منتقدون ره شونگ بیارده و زنای محارم ونه دله عیان بی‌یه. استنلی کوبریک هم اتا فیلم این آسنی سر جه بساته.

## پانویس

* 

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
هایدی

***هایدی*** (آلمانی جه: *Heidi*) اتا سوییسی کتاب نوم هسته که سال ۱۸۸۰ میلادی، یوهانا اشپیری وه ره وَچِگونه سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده. هایدی ِآسنی سر جه اتا انیمیشن هم همینتا نوم جا بساتنه.

## پانویس

* 

رج:آلمانی کتابون
رج:کتابون مقالات
وچه و چلیک داشتن عقلی کتاب

***وچه و چلیک داشتن عقلی کتاب*** (انگلیسی جه: *The Common Sense Book of Baby and Child Care*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۴۶ میلادی، بنیامین اسپاک وه ره نظام‌نامه سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* *The Top 10 of Everything 2002* by Russe Ash

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
آنه آو گرین گیبلز

***آنه آو گرین گیبلز*** (انگلیسی جه: *Anne of Green Gables* یعنی «سبزِ مزرعه‌یِ آنه») اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۰۸ میلادی، لوسی ماد مونتگومری وه ره عمومی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* Reuters  on *Anne of Green Gables*: ""Anne of Green Gables" has sold more than 50 million copies and been translated into 20 languages, according to Penguin." (19 March 2008)

رج:انگلیسی کتابون
قشنگ سیو

***قشنگ سیو*** (انگلیسی جه: *Black Beauty*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۸۷۷ میلادی، آنا سیول وه ره وَچِگونه سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* The Times  on *Black Beauty*: "Fifty million copies of Black Beauty have been sold in the years since Anna Sewell's publisher paid her £20 for the story." (29 February 2008)

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
بن هور: اتا مسیحی آسنی

***بن هور: اتا مسیحی آسنی*** (انگلیسی جه: *Ben-Hur: A Tale of the Christ*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۸۸۰ میلادی، لو والاس وه ره تاریخی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
توندنی شه زندگی ره شفا هادین

***تونی شه زندگی ره شفا هادین*** (انگلیسی جه: *You Can Heal Your Life*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۸۴ میلادی، لوییز هی وه ره خِدیاری سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
سرخ گل نوم

***سرخ گل نوم*** (ایتالیایی جه: *Il Nome della Rosa*) اتا ایتالیایی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۸۰ میلادی، اومبرتو اکو وه ره تاریخی و معمایی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* Library Journal 

رج:ایتالیایی کتابون
رج:کتابون مقالات
واترشیپ دؤن

***واترشیپ دون*** (انگلیسی جه: *Watership Down*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۷۲ میلادی، ریچارد آدامز وه ره فانتزی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* BBC News – Watership Down author Richard Adams criticises homes plan  on *Watership Down*: "Watership Down sold more than 50 million copies." (13 December 2011)

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
هایت ریپورت

***هایت ریپورت*** (انگلیسی جه: *The Hite Report*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۷۶ میلادی، شر هایت وه ره سکس‌شناسی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* Then & Now: Shere Hite, sexologist, *The Irish Times*. "The report went on to sell more than 50 million copies".

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
شارلوت وب

***شارلوت وب*** (انگلیسی جه: *Charlotte's Web*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۵۲ میلادی، ئی.بی. وایت وه ره وچه‌گونه سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* Pocono Record  on *Charlotte's Web*: " It has sold over 50 million copies, been translated into 23 languages, and shown in three major movie versions." (06 July 2007)

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
گینجر من

***گینجر من*** (انگلیسی جه: *The Ginger Man*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۵۵ میلادی، J. P. Donleavy وه ره رومان سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۵۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* Sunday World  on *The Ginger Man*: "Donleavy, who lives near Mullingar, has previously rejected repeated attempts by Hollywood to make a film version of his book, which has sold 50 million copies worldwide and been translated into 18 languages." (5 August 2008)

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
دتا شهر آسنی

***دِتا شهرِ آسنی*** یا ***دِ شهرِ داستان*** (انگلیسی جه: *A Tale of Two Cities*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال 1859 میلادی، چارلز دیکنز وه ره تاریخی رومان سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۲۰۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 

* 
*
*
*
*

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
پچوک شازده

***پچیک شازده*** (فرانسوی جه: *Le Petit Prince*) اتا فرانسوی کتاب نوم هسته که سال 1943 میلادی، آنتوان د سانت اگزوپری وه ره رومان سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود 200 میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* 
*
*

رج:فرانسوی کتابون
رج:کتابون مقالات
هری پاتر اند د فیلسوفرز استون

***هری پاتر و فیلسوفِ سنگ*** یا ***هری پاتر اند د فیلسوفرز استون*** (انگلیسی جه: *Harry Potter and the Philosopher's Stone*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۹۷ میلادی، جی. کی. رولینگ وه ره فانتزی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۱۲۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده. این کتاب، هری پاتر ِمجموعه‌یِ اولین کتاب بی‌یه و ویشترین مخاطب ره داشته.

## پانویس

* 
* 
* 

رج:کتابون مقالات
رج:هری پاتر
د هابیت

***هابیت*** (انگلیسی جه: *The Hobbit*) اتا انگلیسی کتاب نوم هسته که سال ۱۹۳۷ میلادی، جی آر آر تالکین وه ره فانتزی سبک جه بنویشته. این کتاب ره خله‌ها بخوندستنه و حدود ۱۰۰ میلیون جلد ونجه فروش بورده.

## پانویس

* 
* 
* 
* 

رج:انگلیسی کتابون
رج:کتابون مقالات
رج:تالکین
م. راما

**محمد امینی لاهیجی** که ونه هِنِری نوم **م.راما** بی‌یه (بزائه‌ی ۲۳ دی ۱۳۲۶، لاهیجان) اتا گیلانی شاعر و سیاسی زندونی بی‌‍یه. وه اتا متوسط خانواده دله دنیا بموئه و شه مدرسه ره لاهیجان دله تموم هکرده. سال ۱۵۳۵ یا ۱۵۳۶ شه اولین شعر ره «پیام ملی» روزنومه دله چاپ هکرده.

م.راما کنکور دله تبریز دانشگاه دله آبیاری مهندسی وسّه قبول بیّه و سال ۱۵۴۳ بورده اونجه. این گدر، کمابیش شه شعرون ره «خوشه» و «فردوسی» مجلات دله نوشته. وه سیاسی فعالیت وسّه اتا تابستونی شو، که شه پی‌یری سِره دله نیشت بی‌یه، ساواک ِدَس دستگیر بیّه و هشت سال زندون دله بمونسته و اونجه شه گیلکی شعر باتِن ره ادامه هدا و خله این دوره‌یِ شعرون ره سیاسی و چپی تفکرات جه گته.
بهمن ۱۳۵۷ انقلاب بیّه په، وه ره آزاد هکردنه و م.راما شه شعرون ره اونتی که ونه دل وسته، سه سالی چاپ هاکرده تا این که اَی سیاسی فضا دَوِست بیّه.

وه انگلیسی و فرانسوی بلد بی‌یه و این گدر بورده شه آبیاری رشته دله کار بیته و تهرون دیّه و اونجه زن بَوِرده.

اتا تابستون روز وه شه تبریزی رفقون ره بیارد بی‌یه کلاچای که هولی هاکنن، دریو طیفون وونه و وه شونه که رفقون ره ئو دله جه بریم بیاره که شه هم کفنه ئو دله میرنه.

## آثار
* مشت و درفش (فارسی دیوان)
* خون شطرنج (فارسی دیوان)
* غزل‌های بند (فارسی دیوان)
* اؤجا (گیلکی دیوان)
* جمهوری دموکراتیک سازها (فارسی وچه‌گونه آسنی)
* شکست ناپذیران (فارسی رۊمان)
* آسوده خاطر (وگردون)
* سران و سلاطین (وگردؤن)
* انقلاب در انقلاب (وگردؤن)

## په‌نویس


## ویشته بخونستن
* شصت‌سالگی م.راما. میرعماد موسوی
* یادی از م.راما، محمد امین لاهیجی
* جریان/چهره ها

رج:گیلان گت آدمون
رج:ایران شاعرون
علمی نوم

**علمی نوم** که وه ره **دِ بخشی نوم** یا **لاتین نوم** هم گننه، ات‌جور نوم‌بی‌یشتن ِشیوه هسته که زیست‌شناسی دله کار بزه وونه. اینتا شیوه ره کارل لینه اولین کَش بکار بی‌یارده و خله حیوون‌های نوم وسّه وه علمی نوم بساته. اواسط قرن نوزهم جه این شیوه شه مخصوصِ قوانین ره هم پیش هایته که رعایت وونّه.

هر تی حیوون سَر، اتا دِ تیکه اسم یلنه که لاتین زوون سر جه بئیت وونه؛ اولین کَش سررجه نوم ره گنه و دومین کَش تی (گونه) نوم ره سررجه په یارنه. انگلیسی زوون دله معمولاً علمی نوم ره ایتالیک (کج) نویسنّه و اولین کلمه که سررجه ره سِراق دِنه، حتماً ونه کپتال (گتِ حرف) جه شروع بوو. مثلاً *[[هومو ساپینس|Homo sapiens]]* اِما آدمونِ تی هسته. حیوون‌هایی که جیر تی (زیرگونه) دارنه، وشون نوم سه‌کلمه‌ای وونه و جیر تی ِخاص ِنوم ره ونه تی ِنوم په یارننه؛ *Anthus hodgsoni berezowskii* واری.

دانشمندون گننه که حدود ۳۰ میلیون جور گیاه و حیوون و زنده موجود دره که فقط ۱٫۷ میلیون‌شون ره تاسا نوم بی‌یشتنه.  نوم ره دانشمندون خله چیزها توم گیرنه؛ بعضی‌شون اتا مکان یا آدم ِاسم ره یلنه یا حتا طنز بکار ورنه. این نوم ویشته گدر لاتین هسته یا اگه یونانی یا محلی زوون جه بوئه، وه ره اتی تغییر دِنّه که لاتین دستوری بوو. 

## منبع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:زیست
رج:لاتین زوون
پرلا

**پِرِلّا** (تلفظ: Perella) اتا ئو دله مرغ نوم هسته که سیو رنگ دارنه و ونه سر و گِس قراب‌بدا هسته و ونه چکوم و سووال‌سر اسپه هسته. ونه دیم ات‌که سیکا ره موندنه.

## منابع

* 

رج:پرنده
گومش

**گو مِش** (Gu mesh) اتا کاله‌دار حیوون هسته. گومِش اهلی‌هکرد حیوون هسته و آسیایِ جنوبی و شرقی کشورون وه ره دنیا دله تنک هکردنه. گو مش چن جور هم درنه که وحشی گومش نوم دارنه و اهلی نینه. 

## منبع

رج:کاله‌دارون
رج:انواع گو
تراکوتا قاشون

**تراکوتایِ سفالی ارتش** اتا مجموعه نوم هسته که هزارون سرباز موجستمه ره شامل وونه. اینتا مجموعه ره چین شی هوان بساته که چین دله اولین امپراتور بی‌یه و  ۲۲۰ پیش از میلاد حکومت کرده. این مجموعه شی‌آن شهر وَر کشف بیّه که اون گدر چین نیشتگا (پایتخت) بی‌یه. تراکوتایِ سپاه، دنیایِ مهمترین تاریخی کشفیات جه هستنه و وشون دله هنری بکار بورده که اون زمونه وسّه عجیب بنظر اِنه.

## منابع

رج:چین تاریخ
رج:موجستمه
دریایی وراز

**دِریایی وِراز** یا **شیرماهی** اتا کاله‌دار و وچه‌زا حیوون هسته که دریو پَلی زندگی کنده و ئو جه بریم هم اِنه و اکثراً یخ‌تیکه سر دره. دریایی وراز ویشته شمالی قطب وَری دره و اجتماعی جونور هسته. دریایی وراز دریایی خی‌ئون خانواده دله قرار گیرنه و ونه وزن تا ۲ تُن جه رَسِنه. دریایی ورازون ِتِک عاج دارنه و وشون شارب بلند وونه.

## منابع

رج:کاله‌دارون
امامزاده قاسم (آمل)

**امامزاده قاسم** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. امامزاده قاسم مازرون استان و آمل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش دابودشت، روستای هشل علیاء هسته. این بنا ۳۴۸ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۲۱-۰۳-۲۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* فهرست آثار ملی ایران

## په‌نویس

رج:آمل تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون امامزاده‌ئون
ویکی‌قالزم

**ویکی قالزِم**  اتا پروژه هسته که ویکی‌مدیا وه ره بنه هاکرده تا کتابون و بنویشته‌ئونی که پایه هستنه و وشون سر جه دیگر کتابون و مقالات ره نویسنّه ره کپی بَیره و زوون‌های مختلف جه گرد هاکنه و بعضی ره دیگر زوون‌ها جه دِگاردنه. این بنویشته‌ئونی که ویکی‌قالزم دله درنه، ونه کپی‌رایت جه رها بوئن و خله‌شون قدیمی و تاریخی کتابون هستنه.

## نوم و لوگو
این پروژه خله گوتنبرگ پروژه جه موندنه و دکّل ونه نوم اوائل *Project Sourceberg* بی‌یه که گوتنبرگِ نوم دستوری بی‌یه و همینسه ونه لوگو ره هم «یخ ِکوه»  بی‌یشت بینه که هنتا هم همونتی بمونسته. یخِ کوه اتا انگلیسی ضرب‌المثل ره هم یاد یارنه که گنه فلون‌چی ِتِک فقط ئو سر میّن هسته ولی ونه بِن خله ریشه دارنه و ونه جولی میّن نی‌یه.

مازرونی زوون دله ونه نوم ره *ویکی قالزم* بی‌یشتمی چون ونه لوگویِ مفهوم جه خوندنه. ضمناً قالزم هم تونده «منبع» ِمعنی ره یاد یاره که عربی دله «چشمه» جه برابری کنده.

فارسی زوون دله وه ره «ویکی‌نبشته» نوم جه دگاردینه؛ درحالی‌که اتی ویکی نوم ویکی‌کتاب (Wikibooks) هسته.

## بریم بگردستن

* انگلیسی ویکی‌قالزم
* فارسی ویکی‌قالزم

رده:سایت‌ئون
رده:مدیاویکی
ایران ملی آثار

[375px|بندانگشتی|سندی که اولین کش ات‌جا ره ثبت هکرده: [سلیمان‌تپه (ایلام)]]
**ایران ملّی آثارِ فهرست** (فارسی جه: *فهرست آثار ملی ایران*) ات‌سری تاریخی بنائون ِلیست هسته که ایران دله درنه و مِیلِس ِقانونِ په، وشون ره ملّی ثبت هکردنه. اوائل فقط تا آخر زندیه دوره‌یِ بنائون ره ثبت کردنه ولی اَی تصمیم بیتنه که قاجاری و پهلوی مکان ره هم لیست دله جا بدن.

## منابع
* وب سایت سازمان میراث فرهنگی. صنایع دستی و گردشگری ایران
* سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
* 

رده:ایران ملی آثار
امامزاده قاسم (بابل)

**امامزاده قاسم (بابل)** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۹ ق جه رسنه. امامزاده قاسم (بابل) مازرون استان و بابل شهر دله دره. این بنا ۳۴۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۲۱-۰۳-۲۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## نگارخنه

CH-NB - Persien, Babol- Gebäude - Annemarie Schwarzenbach - SLA-Schwarzenbach-A-5-06-078.jpg| اتا پیته عکس که آلمانی توریست بهیته 
Imamzadeh Qasem, Babol 02.jpg| آقا سرِ سقف
2021.R.15-31.1.jpg| عبدالله قاجار بهیته عکس (۱۸۹۴ م)


## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بابل تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله

رج:مازرون امامزاده‌ئون
مقریکلا تکیه

**مقریکلا تکیه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ زندیون و قاجارون دوره جه رسنه. مقریکلا تکیه مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بابل، بخش‌بند پی غربی بابل، دهستان خوش رود، روستای مقریکلا هسته. این بنا ۱۰۹۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۴-۰۶-۱۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بابل تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله

رج:مازرون تکیه‌ئون
بابل موزه

**بابل موزه** یا **بابل گنجینه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پهلوی دوره جه رسنه. بابل موزه مازرون استان و بابل شهرستان درون دره و ونه بنا، بابلِ مرکز شهر هسته. این بنا، ۱۵۲۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۴-۰۵-۰۸ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.

بابل اولین شهری بی‌یه که مازرون ِاستان دله موزه بساته. بابل موزه اسا تنها مجموعه‌ای هسته که مازرون دله مردم‌شناسی ِموزه دارنه.

این بنا ره سال ۱۳۰۷ بساتنه و پیش‌تر بابل ِشهرداری یا بلدیه‌یِ عمارت بی‌یه. سال ۱۳۷۴ میراث فرهنگی وه ره بیته شه وسّه و یک سال دمبال‌ته، وه ره نوساجی هکرده و بعنوان موزه، کاربری ره تغییر هدا. سال‌های ۱۳۷۹ و ۱۳۸۲ هم چن کَش وه ره مرمّت هکردنه و بخش‌هایی موزه سر اضافه بیّه.

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بابل تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون موزه‌ئون
امامزاده حسین (فیروزکلا)

**امامزاده حسین (فیروزکلا)** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۸ و ۹ ق جه رسنه. امامزاده حسین (فیروزکلا) مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش کجور، دهستان زانوس رستاق، روستای فیروز کلا هسته. این بنا ۱۱۵۳۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳-۱۲-۲۴ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بابل تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله

رج:مازرون امامزاده‌ئون
بابل سلطنتی کاخ

**بابل شاهونه کاخ** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پهلوی دوره جه رسنه. مجموعه کاخ بابل مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس میدان کارگر، بالاتر از خیابان کارگر، جاده گنج‌افروز هسته. این بنا ۲۹۹۹۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۹-۰۹-۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

اینتا کاخ پهلوی دوره شنه و اسا وه ره علوم پزشکیِ دانشکده هکردنه. بابلِ سلطنتی کاخ دِ طبقه یا دِ-دِله هسته و ونه گچ‌بری و سنگی نما خله قشنگ هستنه. کاخ وَر، اتا برج هم داینه که هشت‌ضلعی و دِ-دله هسته.

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست
* بابل علوم پزشکی دانشگاه سردر
## په‌نویس

رج:بابل تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
مکرمه قنبری موزه

**مکرمه قنبری موزه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. مکرمه قنبری سره مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان فیضه، روستای دریکنده هسته. این بنا ۳۲۰۹۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

مکرمه قنبری، که وه ره ننه مکرمه گتنه، اتا روستایی زنا بی‌یه که سلیقه داشته و نقاشی کشی‌یه و شه خنه‌یِ در و دیفار ره عکس کشی‌یه و ونه سِره ره بمرده په، موزه هکردنه.

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بابل تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون موزه‌ئون
بزرودپی قلعه بن

**قلعه بن بزرودپی** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ عصر حجر جه رسنه. قلعه بن بزرودپی مازرون استان و بابل شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش بندپی غربی، دهستان بزرودپی، روستای بزرودپی هسته. این بنا ۳۱۳۶۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۴-۰۹-۲۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

این مجموعه وسّه سال 97 ات کش بودجه بیتنه و ونه در-بیاردی‌ها ره برسنینه که خارجی محققون بررسی هاکنن و تخمین بزونه که پنج هزار سال قدمت دارنه. دمبال‌ته، اتا ژورنالی مقاله بنویشتنه که گنه قلعه بن تاریخ تا عصر مس و عصر حجر اواخر جه رسنه و هزارۀ چهارم پیش‌ازمیلاد و عصر مفرغ (3300 تا 1450 پیش از میلاد) آدمونی اینجه دئینه ولی اواخر مفرغ و اوایل عصر آهن این منطقه ره ول هکردنه و بوردنه.
## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بابل تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
جزین سقانفار

**جزین سقانفار** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. جزین سقانفار مازرون استان و بابلسر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش فریدونکنار، دهستان امامزاده عبدالله، روستای جزین هسته. این بنا ۱۶۶۴۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۵-۱۰-۰۳ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بابلسر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:سقانفارون
گت تپه کش

**گت تپه کش** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ دو هزار سال پیش از میلاد جه رسنه. گت تپه کش مازرون استان و بهشهر شهرستان دله دره. ونه آدرس ۳ کیلومتری غرب بهشهر، روستای کوهستان هسته. این بنا ۷۴۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۴۶-۰۱-۲۳ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بهشهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
شیخ علی‌زاده حسینیه

**شِخ علی‌زاده حسینیه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. شِخ علی‌زاده حسینیه مازرون استان و بهشهر شهرستان دله دره. ونه آدرس رستم کلای شهرِ جنوب هسته. این بنا ۵۴۱۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۰-۱۲-۲۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بهشهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون تکیه‌ئون
رامسر هتل قدیم

**رامسر هتل قدیم** یا **رامسرِ قدیمی هتل** اتا تاریخی هتل هسته که ونه تاریخ پهلوی دوره جه رسنه. رامسرِ هتل‌قدیم مازرون استان و رامسر شهرستان دله دره. ونه آدرس رامسر، هتل جدید وَر هسته. این بنا ۱۵۲۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۲-۰۴-۳۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:رامسر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
مرمر کاخ (رامسر)

**مرمر کاخ** اتا تاریخی قصر هسته که ونه تاریخ پهلوی دوره جه رسنه. مرمر کاخ مازرون استان و رامسر شهرستان دله دره. ونه آدرس رامسر گتِ هتل غربی وَر هسته. این بنا ۲۳۲۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۷۸-۰۲-۱۹ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 
اینتا کاخ ره رضا شاه دستور هدا که سال ۱۳۱۶ بساتنه و تا پیش از انقلاب، شاهِ خانواده ونجه استفاده کردنه. ونه باغ شصت هزار مترمربع گتی دارنه و ایرانِ اولین اصلاح‌نژاد پرتخال و بعضی دیگه میوه‌ئون ره اونجه دکاشتنه. محمدرضا شاه و ملکه ثریا شه ماه‌عسل ره این کاخ دله دَینه.

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:رامسر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون موزه‌ئون
انبارسر

**انبارسر** یا **امبارسر** اتا تاریخی محوطه هسته که ونه تاریخ اسلامی دوره جه رسنه. انبارسر مازرون استان و جویبار شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش گیل خوران، دهستان چپکرود، ۳۰۰ متری شمال روستای انبارسر هسته. این بنا ۱۰۲۶۴ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۲-۰۷-۰۱ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:جویبار تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
کلار تپه

**گل گمبه** یا **کلار تپه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ دِ هزار سال پیش از میلاد تا اسلامی دوره جه رسنه. کلار تپه مازرون استان و چالوس شهرستان دله دره. ونه آدرس دهستان کلاردشت، ۵۰۰ متری سراب محله هسته. این بنا ۴۸۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۴۴-۰۹-۱۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* کلاردشت جام
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:چالوس تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
دوآب پل

**دوآب پل** یا **کلانتری پل** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. دوآب پل مازرون استان و سوادکوه شهرستان دله دره. این پل مازرون راه‌آهن پل‌های فهرست دله قرار دانه و ونه بنا ۸۸۰۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۲-۰۳-۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست
* مازرون راه‌آهن پل‌های فهرست

## په‌نویس

رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:سوادکوه راه‌آهن پل
کندوان کاروانسرا

**کندوان سنگی کاروانسرا** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ صفویون دوره جه رسنه. کندوان کاروانسرا مازرون استان و چالوس شهرستان دله دره. ونه آدرس جاده کرج چالوس، بعد از تونل کندوان هسته. این بنا ۳۰۷۴۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۰-۱۰-۰۸ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. این کاروانسرا که صفوی دوره شنه، سنگ جه بساته بیّه و ونه معماری اتا چار ضلعی ره موندنه که گنبد-گنبد دارنه و ونه پنج‌تا گنبد هنتا سالم بموندستنه.

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:چالوس تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون کاروانسرائون
بلبل

**بِلبِل** اتا پچیک پرنده نوم هسته که ونه خِشِ خونِش معروف هسته و ادبیات دله ونجه خله نوم وَرنه.

## منبع

رج:پرنده
امامزاده محمدرضا (ساری)

**امامزاده محمدرضا** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ اسلام تازه بمو پیشی دوره جه رسنه. امامزاده محمدرضا مازرون استان و ساری شهرستان دله دره. ونه آدرس ملا مجدالدین خیابون دله هسته. این بنا ۱۵۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۱۰-۱۰-۱۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:ساری تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون امامزاده‌ئون
تجن پل

**تجن ِپــِل** یا **پل‌تجن** اتا تاریخی پـِل هسته که ونه تاریخ پهلوی دوره جه رسنه. تجن ِپل مازرون استان و ساری شهرستان دله دره و تجن ِروخنه سر جه گذرنه. ونه آدرس شهرِ شرقی وَر، تجن روخنه سر هسته. این بنا ۱۵۳۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۴-۰۵-۰۸ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:ساری تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون پل‌ها
گمبذ

**گُمبـِذ **یا** شاطر گنبدان** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۹ هجری قمری جه رسنه. گمبذ یا شاطر گنبدان مازرون استان و ساری شهرستان دله دره. ونه آدرس ساری، بخش مرکزی، دهستان کلیحان رستاق سفلی، روستای پائین دزا هسته. این بنا ۱۶۷۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۶۴-۰۵-۲۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## نگارخنه
عکس‌ها ره تونّی ورق بزنین و هارشین:

Shater_dome_20190512_11.jpg
Davood_Zand_18.jpg
Shater_dome_20190512_02.jpg
Shater_dome_20190512_01.jpg
Shater_dome_20190512_04.jpg
Shater_dome_20190512_03.jpg
Shater_dome_20190512_06.jpg
Shater_dome_20190512_05.jpg
Shater_dome_20190512_07.jpg
Shater_dome_20190512_09.jpg
Shater_dome_20190512_10.jpg
Shater_dome_20190512_13.jpg
Shater_dome_20190512_12.jpg
Shater_dome_20190512_15.jpg
%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%D8%AC_%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%B1_%DA%AF%D9%86%D8%A8%D8%AF.jpg
Shater_dome_20190512_20.jpg
%D8%A8%D8%B1%D8%AC_%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%B1_%DA%AF%D9%86%D8%A8%D8%AF.jpg
Shater_dome_20190512_21.jpg

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:ساری تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
میرگتی سره

**میرگتی سره** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجارون دوره جه رسنه. میرگتی سره مازرون استان و ساری شهرستان دله دره و نو امبار ِمحله دله، کلبادی سره جه جلوتر، قرار دارنه. این بنا ۳۲۰۹۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۹۶-۱۱-۱۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

بنایِ قدمت حدود ۲۰۰ سال پیش شنه که قاجارون دینه و ونه مالک «سید اسداالله میر گتی» نومی بی‌یه که ونه کیجا-زا اسا مالک هسته. اولی و دومی ساختمون قاجاری دوره شنه و دِ طبقه و دیم-به-دیم بساته بینه و ات طبقه دیگر ره هم محمدرضاشاه دوره ونجه اضافه هاکردنه.
این بنا ره چو، آجر، سفال و خشت جه بساتنه. ونه اورسی پنجره‌ئون و ونه حیاط قشنگی خاصی داشتنه.  

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:ساری تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
شاپور پل

**شاپور پل** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ صفویون دوره یا پهلوی دوره جه رسنه. شاپور پل مازرون استان و شمالی سوادکوه شهرستان دله دره. ونه آدرس به فاصله ۹ کیلومتری شمال شیرگاه، جنب جاده سواد کوه، قائمشهر هسته. این بنا ۳۶۶۱ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۷۹-۱۲-۲۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

اینتا پل سر ماشین نشونه. ونجه برسی‌ین وسّه ونه قائمشهر-سوادکوهِ جاده دله، اتا دوربرگردون کار دارنه که شیرگاه جه برسی، دور بزنی و زیرگذر ِدله کنار هکشی و اونجه شاپور پل ره پیدا کاندنی. این دوربرگردون ِوَر به وَر پلیس ِراهنمایی ِکانکس هم کته.

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:شمالی سوادکوه تاریخی جائون
رج:مازرون پل‌ها
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
جهان‌نما کاخ

**جهان‌نما** اتا تاریخی کاخ هسته که ونه تاریخ شاه عباس دوره (حدود ۱۰۲۵ قمری) جه رسنه. جهان‌نما مازرون استان و ساری شهرستان دله دره. این بنایِ خرابه اسا فرح آباد مجموعه دله کته. چون ونه معماری دله هم شرقی و هم غربی هنر بکار بزونه، وه ره جهون‌نما نوم هدانه. اینتا کاخ ره قزاقون رقد بدانه.

## نگارخنه


کاخ جهان‌نما از رودخانه تجن - فرح آباد ساری.jpg
پایه کاخ جهان‌نما در رودخانه تجن - فرح آباد ساری.jpg


## دپیته چرخه‌تو
* فرح‌آباد

## په‌نویس

رج:ساری تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:فرح آباد
چهل‌در قلعه

**چهل‌در قلعه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۶ و ۷ هجری جه رسنه. چهل‌در قلعه مازرون استان و سوادکوه شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان راستوپی، روستای ورسک، جنب پل راه‌آهن هسته. این بنا ۱۱۳۴۵ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۳-۱۱-۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:سوادکوه تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
سرتپه راه‌آهن پل

**سرتپه پل** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. سرتپه پل مازرون استان و سوادکوه شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش شیرگاه، دهستان غرب و شرق شیرگاه، محله سرتپه هسته. این بنا ۱۳۰۸۶ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۴-۰۵-۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* مازرون راه‌آهن پل‌های فهرست
* ایران ملی آثار فهرست
## په‌نویس

رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:سوادکوه راه‌آهن پل
شاه عباسی پل (سوادکوه)

**شاه عباسی پل** یا **پل سفیدِ پل** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ صفویون دوره جه رسنه. شاه عباسی پل مازرون استان و سوادکوه شهرستان دله دره. این پل که تلار سر جه گذرنه، پل سفید ِقدیمی پل هسته و این شهرِ نوم ونه سر جه بئیت بیّه. ناصرالدین شاه و رضا شاه شه سفرنومه دله اینتا پل که شاه عباس بساته، جه اشاره هکردنه. 

این پل ره ۲۹۵۴۹ شماره جه ثبت هاکردنه و ۱۳۸۹-۰۹-۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:سوادکوه تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون پل‌ها
قراخیل شال کتی

**قراخیل شال کتی** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد تا اسلامی دوره جه رسنه. قراخیل شال کتی مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان بالا تجن، روستای قراخیل هسته. این بنا ۱۴۱۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۶-۰۲-۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:قائم‌شهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
طالقانی تپه

**طالقانی تپه** یا **قلعه‌کش** یا **کفشگرکلا تپه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره دوم و اول پیش از میلاد جه رسنه. طالقانی تپه مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس قائم شهر، ابتدای خیابان تهران، کوچه طالقانی هسته. این بنا ۱۹۵۴ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۷۶-۰۹-۱۶ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

این کِتی ره اولین‌کش موسی درویش روحانی و حسن رضوانی سال ۱‌۳۵۶ پشو بزونه. سال ۷۶ یزدان نورانی کوتنایی ونه سر مطالعه ره شروع هاکرده و همین سال دله ثبت ملی بیّه. دهه هشتاد حسن رضوانی وقتی خاستنه ونه وَر جه خیابون بکشن، بورده و چن جا ره بکندسته و باستانی اشیاء و آدمونِ قَور ره دربیارده. اتا سک هم قَور دله پیدا بیّه که خاص بی‌یه. خنجر، سوزن، سرنیزه، میرکا، النگو، دستبند، گوشواره، دوک، سفال و غیره هم پیدا بیّه. این بنایِ وضع خله بد هسته و جاده بساتن و برقِ دَکل بی‌یشتن وسّه وه ره خراب بدانه. 

## دپیته چرخه‌تو
* شاهی
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:قائم‌شهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
سیز نوا

**سِیزَ نِوا** یا **سید محمد زرین‌نوا امامزاده** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن نهم هجری قمری جه رسنه. سید محمد زرین‌نوا امامزاده مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس شمال بخش مرکزی، دهستان نوکنده کا، روستا ی چمازکتی هسته. این بنا ۳۳۲۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۷۹-۱۲-۲۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

این بنا قرن نهم هجری شنه که مرعشیون و تیمور قدرت داشتنه. ونه پلان مربعی هسته و هشت‌کَشِ گنبد دارنه و اتا صندخ‌چو کتیفه هم اونجه کته که ونه سر تزئین هکرد هسته.
## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:قائم‌شهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون امامزاده‌ئون
جمنان گردکوه تپه

**جمنان گردکوه تپه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ خله سال جه رسنه. جمنان گردکوه تپه مازرون استان و قائم‌شهر شهرستان دله دره. ونه آدرس جنوب شرقی شهر قائم شهر هسته. این بنا ۸۸۰۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۲-۰۳-۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

این مجموعه سه تا تپه یا سی جه تشکیل وونه که ۱۰ تا ۳۰ متر بلندی دارنه و سرجمع ۵۰ هکتار هسته. وه ره اولین‌کش موسی درویش روحانی دهه ۵۰ شمسی شناسایی هاکرده و منوچهر ستوده هم ونه خَوری همون سال‌ها بنویشته دارنه. با این چنین تا سال ۸۷ هچکی هیچ‌کار نکرد بی‌یه و این گدر وه ره پش-پشو بزونه و آثاری بدست بیاردنه که اسلامی دوره شنه. سال بعد اَی میراث‌فرهنگی اونجه چرخه‌تو بیته و باته که عصر آهن تا تیموریون دوره اینجه مردم دیینه.
## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:قائم‌شهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
دین تپه (دینه‌سر)

**دین تپه (دینه‌سر)** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ خله سال جه رسنه. دین تپه (دینه‌سر) مازرون استان و کیاکلا شهرستان دله دره. ونه آدرس شهرستان سیمرغ یا کیاکلا، روستای دینه سر هسته. این بنا ۱۰۲۷۵ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۲-۰۷-۰۱ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:کیاکلا تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
قادیکلا سقانفار

**قادیکلا ** تونده دِ تا مله نوم بوئه:
* قادیکلا سقانفار (بابل)
* سقانفار قادیکلا (قائم‌شهر)
علی‌آباد سقانفار

**علی‌آباد سقانفار** تونده اتا از اینان بوئه:
* علی‌آباد سقانفار (بابلسر)
* علی‌آباد سقانفار (محمودآباد)
شومیا حموم

**شومیا حموم** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجاریون دوره جه رسنه. شومیا حموم مازرون استان و محمودآباد شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، روستای شومیا هسته. این بنا ۲۹۵۴۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۹-۰۹-۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. رج:مازرون حموم‌ئون

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

## بریم بگردستن
* شومیا حمومِ اینترنتی تور
رج:محمودآباد تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
امامزاده طاهر مطهر

**امامزاده طاهر مطهر** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پادوسپانیون دوره (قرن ۹ هجری) جه رسنه. امامزاده طاهر مطهر مازرون استان و نوشهر شهرستان دله دره. ونه آدرس کجور، روستای هزار خال هسته. این بنا ۱۶۷۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۶۴-۰۵-۲۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. این امامزاده ره ملک کیومرث اول بنا هاکرده و ونه وسّه کتیفه بنویشته. وقتی که ملک کیومرث بمرده، وه ره همینجه چال هکردنه.

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:نوشهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون امامزاده‌ئون
قلعه کوتی (کجور)

**قلعه کوتی** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ هزاره اول پیش از میلاد تا اسلامی دوره جه رسنه. قلعه کوتی مازرون استان و نوشهر شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش کجور، دهستان زانوس رستاق، روستای کوشکک هسته. این بنا ۸۷۸۳ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۲-۰۳-۱۰ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:نوشهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
پادوسپانی استندارون مزار (کمررود)

**پادوسپانی استندارون مزار (کمررود)** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ پادوسپانیون دوره جه رسنه. پادوسپانی استندارون مزار (کمررود) مازرون استان و نور شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش کمررود دهستان شیخ فضل‌الله نوری روستای کمر هسته. این بنا ۷۸۳۸ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۱-۱۲-۱۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:نور تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:پادوسپانی اسپهبدون مزار
جمشید کیا سلطان مزار

**جمشید کیا سلطان مزار** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۹ قمری جه رسنه. جمشید کیا سلطان مزار مازرون استان و نور شهرستان دله دره. ونه آدرس شهر رویان، خیابان مسجد جامع، جنب مسجد جامع، گلزار شهدا هسته. این بنا ۱۰۲۷۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۲-۰۷-۰۱ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. وه اتا پادوسپانیون ِاستندارون جه بی‌یه که رویان وَری حکومت داشته.

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:نور تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:پادوسپانی اسپهبدون مزار
شهریاری سره

**شهریاری سره** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قاجارون دوره جه رسنه. شهریاری سره مازرون استان و بهشهر شهرستان دله دره. ونه آدرس شهرستان بهشهر، بخش یانه سر، دهستان شهداء، روستای یانه سر هسته. این بنا 7844 شماره جه ثبت بیّه و ۸ مـارس 2003 تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بهشهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
محدثین مسجد

**محدثین** اتا گتِ مسجد نوم هسته که بابل دله کته. این مسجدِ قِدمِت افشاریون دوره جه رسنه. ملا نصیر بارفروشی که این مسجد ره بساته، همونجه چال بیّه و بعداً ناصرالدین شاه ِدوره، ونه قَورِ سَر اتا بنا هم بساتنه. سنتی آسنی وجود دارنه که گنه این مسجد ره مهدی، شیعه‌یِ غیب‌بئی امام، دستور هدا که بساتنه. 

## په‌نویس

رج:بابل تاریخی جائون
رج:مازرون مسجدون
تلار

**تِلار** (Telar) اتا روخنه نوم هسته که مازرون استان دله جه گذرنه. تلار البرز کوهون جه چشمه گیرنه و شه ئو ره ۱۸۰ کیلومتر مسیر په، شَنِنده مازرون دریا درون. تلار نوم شه اسم ره گالشون سِره نوم جه بَیته که جنگل دله ساتِنه.

## مسیر و سرچشمه
تلار رود ارتفاعات ۳ هزار و ۷۰۰ متری البرز و خرونرو جه سرچشمه گیرنه که سوادکوه ِورسک، گدوک، خطیرکوه و شلفین دله درنه و چنتا اینتی درکا هئی انّه و سوادکوه جه شونّه قائمشهر ِشهر وَر جه گذرنه و اونجه جه هم شونّه کیاکلا و آخرسر خزر جه رسنّه. سوادکوه مسیر دله مازرون راه‌آهن په جه هم رد بوننه.

## زیستی مشکلات
thumb|راست|تلار په که آشخال کوت بیه
خطیرکوهِ شن و ماسه‌یِ معادن باعث هستنه که همیشک تلارِ ئو ره تیلند کنّه. تِلارِ سر سد هم بساتنه که ونه ئو ره کم هکرده. مسافرون رفت-رُش هم این مسیرِ جاده دله باعث هسته که ونه دله آشخال هم علاج نوونه.

## منابع

رج:مازرون روخنه‌ئون
خزر

شمه منظور کمین‌تا هسته:
* خزر قوم: اتا تورک و یهودی قوم که قفقاز کوه دله دینه.
* مازرون دریا: اتا گتِ دریاچه که ایران ِشمال دره.
لار روخنه

**لار** اتا روخنه نوم هسته که مازرون و تهران اوستان میون کته. این روخنه ئو دماوند نزدیکی جه سرچشمه گیرنه و دشت لار جه انه تا لار سد پشت جمع وونه و ونه سرریز شونه هراز روخنه دله و اینتی مازرون دریا دله کلنه.

بندانگشتی|راست|لار عکس پیش از انقلاب، پول سر کب‌بی‌یه.
لار روخنه پرآب بی‌یه و ونه سرچشمه کلون‌بستک (ارتفاع ۳۰۰۰ متر) بی‌یه که لواسون دله دره. اتی چلّه‌ئون هم اینتا روخنه تن وصله خِرنه که دلی‌جوی، آب باران و سفیدآب نوم دارننه.

## منابع

رده:مازرون روخنه‌ئون
رده:لار
سیاهرود

**سیاهرود** اتا روخنه نوم هسته که قائمشهر و جویبار جه گذرنه و مازرون دریا دله بشندی وونه.جویبار خشتی پل اینتا روخنه سر بساته هسته.

## منابع

رده:مازرون روخنه‌ئون
امامزاده هاشم (تیرتاش)

**امامزاده هاشم (تیرتاش)** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ تیموریون دوره جه رسنه. امامزاده هاشم (تیرتاش) مازرون استان و گلوگاه شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش کلباد، دهستان کلباد شرقی، تپه جنوب روستای تیرتاش و لمراسک هسته. این بنا ۱۷۷۹۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۵-۱۲-۱۴ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:گلوگاه تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
چشمه کیله

**چشمه‌کیله** یا **مزر روخنه** اتا روخنه نوم هسته که تنکابن شهرستان دله دره و این شهرستونِ گتِ رود هم هسته.

چشمه‌کیله دوهزار، منطقه تخت سلیمان و الموت ارتفاعات جه سرچشمه گیرنه. چشمه‌کیله دِتا اصلی چله دارنه: ونه اولین چله دوهزار روخنه هسته و دومین چله نوم سه‌هزار روخنه هسته. این دِتا چله هئی جه **چالدره** سر رسنّه و ۲۴ کیلومتری جنوب شهسوار بهم خِرنه.

این روخنه‌یِ اوائل که یلاق وَری دره ره **چشمه‌کیله** گننه و ونه جلگه وَری طرف ره **مزر** نوم یلنه. چشمه کیله ئو مشت هسته و سال دله خشک نبونه و ونه جولی متوسط حدود ۱٫۵ متر هسته و عرض میون ۳۰ تا ۳۵۰ متر و گاهی هم تا ۴۰۰ متر تغییر کنده. شهسوار ِبازار دله اتا پل دره که وه ره چشمه‌کیله پل گننه و اینتا روخنه سر جه شونه. روخنه په ات‌خله کانال هکشی هسته که کشاورزی وسه ئو بیرن: کانال قلعه گردن، کانال کشکو، کانال شاغوزکوتی، کانال‌های غربی و شرقی.

## مسیر
ونه مسیر اینتی هسته: کوه‌های ترم‌پشته - گوهردره بزرگ و کوچک - سیاه‌بن - سیالان – گاوپشته‌سر – گته‌چال – مازوکله – کنس داربن – سفیدچال – بندپی - سیاه‌کوه – کشدان – میان‌لات – قبله‌کلایه – نوشا – سرگل – موشل – لیلال – خشچال – و عبور از آبادی‌های دوهزار با نام اشتوج بالا و پایین – سید قاسم – نوشا – میانکوه – کلیشم – یالاش – گلستان – محله یاغدشت – برسه – اشکور محله – عسل‌محله – هلو کله – ترس – توسا کلام – قلعه گردن – کشکوه – آغوزکله – شهسوار.

## منابع

* رزم‌آرا، علی: جغرافیای نظامی ایران: گیلان و مازندران. تهران: چاپخانه ارتش: ۱۳۲۳

رده:مازرون روخنه‌ئون
رج:تنکابن شهرستان
نکارود

**نکا رود** اتا روخنه نوم هسته که نکا بازار دله جه گذرنه.نکارودِ سرچشمه البرز شاهکوه هسته که گرگان دله دره و ونه آبریز حوضه حدود ۱۹۲۲ کیلومتر مربع هسته.

نکا دله دِ تا پل دره که این روخنه سر جه شونه. اتا آزادگانِ پل هسته که سال ۱۳۹۷ بساتنه و ونه طول ۱۰۰ متر با ارتفاع هفت متر و با هزینه حدود ۱۲ میلیارد تومان بساته بیّه. اتی پل هم سال ۱۳۶۷ که ایران و عراق جنگ تموم بیّه، بسات بینه.

نکا رود ویژگی‌های زیستی و فیزیکی و شیمیایی مناسب دارنه که ونه دله ماهی وچه بزنه و سالانه ۲۴۳ تن ماهی این روخنه دریم تولید وونه.

## منابع

رده:مازرون روخنه‌ئون
رج:نکا
امامزاده عبدالله (اطرب)

**امامزاده عبدالله (اطرب)** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ قرن ۹ ق جه رسنه. امامزاده عبدالله (اطرب) مازرون استان و نکا شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش مرکزی، دهستان قره طغان، اطرب مله دله هسته. این بنا ۱۶۶۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۶۴-۰۵-۲۷ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:نکا تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
مارندین تپه

**مارندین تپه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ خله سال جه رسنه. مارندین تپه مازرون استان و نکا شهرستان دله دره. ونه آدرس شمال سمت راست جاده نکا به زاغمرز دریا، روستای ولاشد هسته. این بنا ۵۴۱۹ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۰-۱۲-۲۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:نکا تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
مازرون راه‌آهن پل‌های فهرست

**مازرون راه‌آهن پل‌های فهرست** شامل ات‌سری پل هسته که وشون سر ریل هکشی هسته و قطار گذرنه. ویشترشون ایران ملی آثار فهرست دله ثبت بئی هستنه. وشون معروف‌ترین پل‌ها ورسک پل و سه خط طلا هستنه. این مجموعه ره رضا شاه گدر بساتنه و ونه وسّه اروپایی مهندسون خله بمونه و بوردنه تا آخرسر موفق بَینه که مسیر ره کامل هاکنن. 

## نگارخنه

Iran, Mazandaran (4015294418).jpg|سه خط طلا
پل ورسک مازندران ایران.jpg|ورسک پل
Crossing the Alborz Mountains on a private train (28082371037).jpg|
Crossing the Alborz Mountains on a private train (41141181750).jpg|


## منابع

رج:سوادکوه راه‌آهن پل
رج:سوادکوه تاریخی جائون
پل ۳۱۲

**پل ۳۱۲** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. پل ۳۱۲ مازرون استان و سوادکوه شهرستان دله دره. ونه آدرس بخش شیرگاه، دهستان شرق و غرب شیرگاه، محله سرتپه هسته. این بنا ۱۳۰۹۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۴-۰۵-۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. اینتا پل مازرون راه‌آهن پل‌ها جه هسته که سوادکوه منطقه دله درنه.

## دپیته چرخه‌تو
* مازرون راه‌آهن پل‌های فهرست
* ایران ملی آثار فهرست
## په‌نویس

رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:سوادکوه راه‌آهن پل
سه خط طلا

**سه خط طلا** قسمتی از مازرون راه‌آهن پل‌ها ره گننه که فیروزکوه جاده دله یک‌پشت بنظر رسنّه. این سه‌تا پل نوم اینان هسته:
* پل ۲۳۵
* پل ۲۳۸
* پل ۲۳۰ (تیر ۲)

رج:سوادکوه راه‌آهن پل
جمهوری کتاب

***جمهوری*** اتا فلسفی و نمایش‌نومه‌ای کتاب هسته که افلاطون، حدود ٣٧٠ سال پیش از میلاد، بنویشته. اینتا کتاب دله افلاطون ساده زوون جا شه تفکرات ره توضیح دنه. ونه داستان هم ساده هسته و د نفر آدم درنه که درنه گپ زنه و اصطلاحاً دیالوگ دارنه. اتاشون سقراط هسته که افلاطون شه دل‌گپ ره ونه تک جه در هاکرده. اتی هم سوفسطایی مردی هسته که افلاطون وه ره تحقیر کنده و ریک چینده. 

## آسنی
جمهوری ِاصلی بحث این هسته که  «عدالت» چچی‌یه؟ سوفسطایی مردی عدالت ره همون قانون دونده و گنه چون بدبخت مردمون نتونه حاکمون دستوری ظلم هاکنن و همیشک وشون سر ظلم وونه، شه وسه عدالت مفهوم ره بساتنه که باون حاکمون نخش هستنه و امه مظلومیت بحق هسته ولی ای همین وشون اگه حاکم بوون، ظلم کننه. پس اتفاقأ ظلم خار هسته که همه ونه دمبال درنه و عدالت هسته که بده. سقراط دکّل ونجه موافق نی‌یه. سقراط شروع کنده اتا ارمونی شهر شه فکر دله سازنه و وه ره توصیف کنده تا باوّه دراصل ونه دنیا چتی کار هاکنه. این ارمونی شهر دله سقراط میّن کنده هرکس ونه چتی کار هاکنه و تموم مردمون وظیفه ره اتا-اتا یاد یارنه. آخرسر سقراط گانه که اینتی دنیای درون قانون خله خوب هسته و عدالت ونه اینتی چی بوئه.

## منابع

* جمهوری کتاب ترجمه‌ی متن. 

رج:افلاطون
رج:یونانی کتابون
رج:فلسفی کتابون