open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کوری (کتاب)

***کوری*** اتا داستانی کتاب هسته که ژوزه ساراماگو، سال ١٩٩۵، بنویشته و ونه زوون پرتغالی هسته. این کتاب وسه، ساراماگو ادبیات نوبل جایزه ره بیته. *کوری* اتا سمبلیک و نمادین آسنی (= داستان) هسته. سارامگو این کتاب دله هیچ کاراکتری وسه نوم نی‌یشته. وه هیچ نقطه و ویرگول دیگر علامتی هم نی‌یشته و بعضی جا میّن نی‌یه دقیقاً کمین کاراکتر دره گپ زنده. کوری ِکتاب ره خله زوون‌ها جه دگاردنینه و ونه سر جه اتا آمریکایی فیلم هم بساتنه. ونه دمباله هم اتی کتاب هسته که بینایی نوم دارنه و ونه اصلی کاراکترون اونجه هم درنه.

## آسنی
آسنی اتا چراغ راهنمایی پشت شروع وونه؛ اتا تاکسی راننده فرمون پشت نیشته که وقتی چراغ سبز بیه، شونگ و واویلا سر دنه و گنه که هچی نویمبه. مردم جمع وونه و وه ره کومک کنه که ماشین ره راه‌سر جه بیره تا ترافیک نوو. اتی مردی وه ره تن اِنه و فرمون پشت نیشرنه تا تاکسی راننده ره سره برسنه. د به د شونه راننده‌ی سره و مردی که کومک بمو، آخرسر وسوسه وونه که تاکسی ره بدزده. این دزد مردی هم تا شو نئی، کور وونه. ات‌جور هم کور وونّه که همه چی ره اسپه وینّه؛ نا سیو. خال کندی همه چی سر شیر بشندی بوئن.

دزد فردا_صِوی شونه چشم‌پزشکی، دکتر پلی. اسا دکتر مطب دله هم ات‌خله مریض انتظاری کشنه که وشون نوبت بوو. نویسنده اینان ره هم اتا-اتا معرفی کنده و بعدا وشون کور بین آسنی ره هم تک-تک گنه. ولی اسا اینجه دزد شونه دکتر پلی و شه مریض بیّن خوری هرچی دونده ره گنه. دکتر شو شونه سره و تا سحر هرچی کتاب دره ره خوندنه ولی نتیجه نئیرنه. وه متوجه وونه که اینتا مریضی جدید هسته. روزهای بعد مریض‌های دیگه هم همین علامت‌ها جه اِنه دکتر پلی. دکتر مسئولان ره خور کنده که اتا جدید ِناخِشی دکته که مُسری هسته. 

حکومت هرکس مریض بينه و وشون اطرافیان که وشون جه ارتباط داشتنه ره جمع کنده و گرد ره ورنه اتا رقد بورده ساختمون دله قرنطینه کنده. ساختمون په هم سرباز یلنه که وشون در نشوئن. هر روز وشون وسه خراک هم یارنه. خدی دکتر هم کور بیه و وه ره هم گیرنه. دکتر زنا با این که مریض نیه، شه شی همراهی انه و تنها کسی هسته که ساختمون دله مریض نی‌یه. وه مقار ننه و تا آخر ساختمون دله دره. 

ساختمون دله کم‌کم مردم شرایط جه عادت کندنه. اتی گروه زورگو آدمون سیوا وانه و بقیه جه دزدی کانه و زنان ره تجاوز کانه. دکترِ زنا باقی زنان ره یک‌پشت کنده و زورگو آدمون رئیس ره کِشِنه. ساختمون بریم (=بیرون) هم وضع دره تغییر کنده و کم‌کم شهر مردم گرد کور بَینه. این گدر ساختمون وسه خراک ننه و سربازونی که پاس دانه، تنک‌ترو بینه. چن نفر ساختمون جه در انّه و شهر دله دیکون‌ها ره غذا پیدا هاکردن وسه چرخه‌تو زندنه. آخرسر وارش انه و همه ره شفا دنه. 

## منابع

* کوری، ژوزه ساراماگو. مینو مشیری فارسی دگارست. 

رج:پرتغالی کتابون
رج:١٩٩۵ کتابون
شهسوار شهربانی عمارت

**شهسوار شهربانی عمارت** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ رضا شاه دوره جه رسنه. شهسوار شهربانی عمارت مازرون استان و شهسوار شهرستون دله دره. ونه آدرس تنکابن، خیابان امام، چشمه‌کیله پل په، خیابان دکتر فاطمی هسته. این بنا، ۱۵۲۲ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۵۳-۰۷-۰۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:تنکابن تاریخی جائون
ترکیه پارلمون

**ترکیه پارلمون** مِیلِسی هسته که ترکیه کشور دله قانون یلنه و ونه نماینده‌ئون ره مردم انتخابات دله انتخاب کنّه. ترکیه‌یِ پارلمون اولین کش سال 1923 بساته بیّه که آتاتورک دوره شنه. نخست‌وزیر ره همیشه ترکیه دله پارلمون انتخاب کنده. پیش از رجب طیب اردوغان، ترکیه‌یِ رییس‌جمهوری اتا تشریفاتی مقوم بی‌یه که پارلمون انتخاب کرده و اختیاراتی نداشته ولی اردوغان اساسی قانون ره عوض هاکرده تا جای نخست‌وزیر، رییس‌جمهور همه کاره بوو و اینتی قدرت ره حفظ هاکنه.

## تاریخی دوره‌ئون

## نگارخنه

File:TBMM.jpeg|پارلمونی که اسا ونه دله نیشرنه
Ankara asv2021-10 img73 Republic Museum.jpg|قدیمی پارلمون بنا
TBMM açılışı 23 Nisan 1920.jpg|قدیمی بنایِ بالکن
TBMM, August 2022.jpg|پارلمون ِمیتینگِ سالن
Atatürk is entering to the Grand National Assembly of Turkey, 1936.jpg|آتاتورک عکس که در شونه پارلمون دله
Süleyman Demirel Funeral 1.jpg|رییس‌جمهور دمیرل تشییع جنازه
The Garden of 2nd Turkish Grand National Assembly, late 1940's (16230096284).jpg|جدید پارلمونِ باغ
TBMM miniaturk.JPG|جدیدِ پارلمونِ ماکِت
Anap Grup Başkanvekili Pertev Aşcıoğlu 1987.jpg|دهه‌ی 1980 میلس بحث
Ottoman Parliament Dec1908.jpg|عثمانی پارلمون که ترکیه‌یِ پارلمونِ اساس و پِی بی‌یه
SPRY(1895) p733 - THE OTTOMAN PARLIAMENT, 1877.jpg|عثمانی پارلمون، سال 1877


## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:ترکیه سیاست
رج:پارلمون‌ها
گزنفون

**گزنفون** اتا یونانی تاریخ‌نویس، فیلسوف و نظامی آدم بی‌یه. گزنفن زمونی که پچیک کوروش خاسته هخامنشیون ِحکومت جلو هرسته، بورده ونه لشکر دله دیّه و زمونی که پچیک کوروش بمرده، یونانی سربازهایِ رهبر بیّه و وشون ره راهنمایی هکرده که دَگِردِن یونان. وه زمونی که اسپارت قِد داشته و ایرانی‌ها جه جنگ کته، اسپارت ِطرفدار بیّه و همینسه آتن جه وه ره تبعید هاکردنه. گزنفون تبعید دله شه زندگی ره ادامه هدا و اسپارتیون جه نزدیک بمونسته. ونجه کتابونی دره که خله یونان و جهونِ تاریخ و فلسفه بشناسی‌ین وسّه مهم هستنه.

## منبع
* بریتانیکایِ گزنفون مقاله

رج:سقراطی فیلسوفون
رج:یونان تاریخ‌نویسون
هرودوتوس

**هِرودوت** (Ἡρόδοτος) اولین کسی هسته که تاریخ ِآسنی ره بنویشته و ونه کتاب هنتا دره. وه حدود سال ۴۲۵ قبل از میلاد شه کتاب ره بنویشته. وه این کتاب دله ایران و یونان جنگ خَوِری نویسنه و ونه نوم ره «historie» بی‌یشته که یعنن «تحقیق» ولی اسا این کلمه اروپایی زوون‌های دله «تاریخ» معنی کنده. هرودوت ره «تاریخ پی‌یر» دونّه. وه هالیکارناس شهر دله دنیا بموئه که اون گدر هخامنشیون دست دیّه ولی شه کوچ ره بَوِرده ایتالیایِ امروزی که اون زمون یونانی‌ها مستعمره بسات بینه. هرودوت شه کتابِ اول صفحه بنویشته که ونه هدف این هسته که یونانی‌ها و بربری‌ها (غیریونانی بی‌تمدن مردم) ِهاکردی‌ئون ره تاریخ یاد نکانه و وشون ِدرگیریِ دلیل میّن بوو. وه برعکس دیگر یونانی نویسنده‌ئون، شه خَوِری هچّی ننویشته.

## منابع
* Rollinger, Robert (2003). "Herodotus". Encyclopædia Iranica (به انگلیسی). Retrieved 2 April 2023.

رج:یونان تاریخ‌نویسون
۱۸۹۶ تابستونی المپیک

**آتن ۱۸۹۶ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the I Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که اول کش یونان دله برگزار بیّه. این مسابقات ۶–۱۵ آوریل ۱۸۹۶ ِتاریخ دله برگزار بیّه و شاه جورج اول مسابقاتِ افتتاح ره اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۹ ورزش و ۱۰ رشته وجود داشته و ۲۴۱ نفر، ۱۵تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، امریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته. 

## منابع

آتن
۱۹۰۸ تابستونی المپیک

**لندن ۱۹۰۸ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the IV Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که چاروم کش بریتانیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۷ آوریل تا ۳۱ اکتبر ۱۹۰۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره ادوارد هفتم اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۲ ورزش و ۲۵ رشته وجود داشته و ۲۰۰۸ نفر، ۲۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، بریتانیای کبیر کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* لندن، ۱۹۰۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

لندن، ۱۹۰۸
۱۹۱۲ تابستونی المپیک

**استکهلم ۱۹۱۲ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the V Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که پنجم کش سوئد دله برگزار بیّه. این مسابقات ۶–۲۲ جولای ۱۹۱۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره گوستاو پنجم اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۴ ورزش و ۱۸ رشته وجود داشته و ۲۴۰۷ نفر، ۲۸تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، امریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* استکهلم، ۱۹۱۲. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

استکهلم، ۱۹۱۲
۱۹۲۰ تابستونی المپیک

**آنتورپ ۱۹۲۰ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the VII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هفتم کش بلجیک دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۴ آگوست تا ۱۲ سپتامبر ۱۹۲۰ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره آلبرت اول اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۲ ورزش و ۲۹ رشته وجود داشته و ۲۶۲۶ نفر، ۲۹تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* آنتورپ، ۱۹۲۰. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

آنتورپ، ۱۹۲۰
۱۹۲۴ تابستونی المپیک

**پاریس ۱۹۲۴ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the VIII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هشتم کش فرانسه دله برگزار بیّه. این مسابقات 5 تا 27 جولای 1924 میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره گاستون دومرگی، فرانسه‌یِ رییس‌جمهور، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۷ ورزش و ۲۳ رشته وجود داشته و ۳۰۸۹ نفر، ۴۴تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، امریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* پاریس، ۱۹۲۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

پاریس، ۱۹۲۴
۱۹۲۸ تابستونی المپیک

**آمستردام ۱۹۲۸ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the IX Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که نهمین کش هلند دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۸ جولای – ۱۲ اوت ۱۹۲۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره دوک هنری مک‌لنبورگ-شورین اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۴ ورزش و ۲۰ رشته وجود داشته و ۲۸۸۳ نفر، ۴۶تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* آمستردام، ۱۹۲۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

آمستردام، ۱۹۲۸
۱۹۰۰ تابستونی المپیک

**پاریس ۱۹۰۰ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the II Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که دوم کش فرانسه دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۴ می – ۲۸ اکتبر ۱۹۰۰ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره المپیک کمیته اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۹ ورزش و ۲۰ رشته وجود داشته و ۱۲۲۶ نفر، ۳۰تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، فرانسه کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* پاریس، ۱۹۰۰. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

پاریس، ۱۹۰۰
۱۹۰۴ تابستونی المپیک

**سنت لوییس ۱۹۰۴ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the III Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که سوم کش امریکا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱ جولای تا ۲۳ نوامبر ۱۹۰۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره دیوید آر. فرانسیس اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۶ ورزش و ۱۷ رشته وجود داشته و ۶۵۱ نفر، ۱۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* سنت لوییس، ۱۹۰۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

سنت لوییس، ۱۹۰۴
۱۹۳۶ تابستونی المپیک

**برلین ۱۹۳۶ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XI Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که یازدهم کش نازی آلمان دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱–۱۶ اوت ۱۹۳۶ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره آدولف هیتلر اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۹ ورزش و ۲۵ رشته وجود داشته و ۳۹۶۳ نفر، ۴۹تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آلمان کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* برلین، ۱۹۳۶. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

برلین، ۱۹۳۶
۱۹۴۸ تابستونی المپیک

**لندن ۱۹۴۸ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XIV Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که چاردهم کش بریتانیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۹ جولای تا ۱۴ اوت ۱۹۴۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره جورج شیشم اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۷ ورزش و ۲۳ رشته وجود داشته و ۴۱۰۴ نفر، ۵۹تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* لندن، ۱۹۴۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

لندن، ۱۹۴۸
۱۹۵۲ تابستونی المپیک

**هلسینکی ۱۹۵۲ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XV Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که پونزهمین کش فلاند دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۹ جولای تا ۳ اوت ۱۹۵۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره یوهو کوستی پاسیکیوی اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۷ ورزش و ۲۳ رشته وجود داشته و ۴۹۵۵ نفر، ۶۹تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* هلسینکی، ۱۹۵۲. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

هلسینکی، ۱۹۵۲
۱۹۵۶ تابستونی المپیک

**ملبورن ۱۹۵۶ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XVI Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که شونزهمین کش استرالیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۲ نوامبر تا ۸ دسامبر ۱۹۵۶ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره فیلیپ، ادینبورگ دوک اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۷ ورزش و ۲۳ رشته وجود داشته و ۳۳۱۴ نفر، ۷۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* ملبورن، ۱۹۵۶. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

ملبورن، ۱۹۵۶
طبری نو سال

**طبری نو سال** یا **طبری نوروز** یا **فردینه ماه شو** یتا نو سال جشن هسه که تبری مردمون استانون مازرون، گلستون، سمنان، تهرون، البرز و طالقون دله وره جشن گیرننه که تبری تقویم دله اولین روز طبری سال که فردینه ماه نام دارنه و برابر دوم مرداد هجری شمسی هسه نواحی طبری نشین دله برگزار وونه. نصرالله هومند گنه طبریون چهار هزار سال قدمت دارننه و قدیمی ترین قوم شمال ایرون هسنه که قبل اینکه آریاییون ایرونه دله بین طبریون (تپورون) ایرونه دله دَوینه. دوم مرداد ماه هر سال، برابر با یکم فردینه ماه طبری هسه که طبریون وره به عنوان آغاز نوسال طبری جشن گیرننه. ماهون طبری ایتی نوم دارننه: فردینه ماه، کرچه ماه، هره ماه، تیره ماه، ملاره ماه، شروینه ماه، میره ماه، دونه ماه، ارکه ماه، ده ماه، وهمنه ماه و نوروز ماه هسه. مظفرگنابادی، یتا منجم دربار شاه عباس صفوی دله بیه که جشن تیرماه سیزده کوه‌نشین‌ون طبرستون (مازرون) ره نوروز طبری قید هاکرده. طبری مردمون جشن تیرماه سیزده شو ره جشن نوروز طبری جا سوا دوننه و جداگانه جشن گیرننه.

## منابع

رج:مازرون
*
رج:تقویم
۱۹۶۰ تابستونی المپیک

**رم ۱۹۶۰ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XVII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هیودهمین کش ایتالیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۵ اوت تا ۱۱ سپتامبر ۱۹۶۰ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره جیووانی گرونچی اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۷ ورزش و ۲۳ رشته وجود داشته و ۵۳۳۸ نفر، ۸۳تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* رم، ۱۹۶۰. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

رم، ۱۹۶۰
۱۹۶۴ تابستونی المپیک

**توکیو ۱۹۶۴ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XVIII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هیژدهمین کش جاپون دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۰تا۲۴ اکتبر ۱۹۶۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره امپراتور هیروهیتو اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۹ ورزش و ۲۵ رشته وجود داشته و ۵۱۵۱ نفر، ۹۳تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* توکیو، ۱۹۶۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

توکیو، ۱۹۶۴
۱۹۶۸ تابستونی المپیک

**مکزیکوسیتی ۱۹۶۸ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XIX Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که نوزهمین کش مکزیک دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۲تا۲۷ اکتبر ۱۹۶۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره گوستاوو دیاز اورداز اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۱۸ ورزش و ۲۴ رشته وجود داشته و ۵۵۱۶ نفر، ۱۱۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* مکزیکوسیتی، ۱۹۶۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

مکزیکوسیتی، ۱۹۶۸
۱۹۷۲ تابستونی المپیک

**مونیخ ۱۹۷۲ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XX Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیستمین کش آلمان دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۶ آگوست تا ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره گوستاو هینمن اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۱ ورزش و ۲۸ رشته وجود داشته و ۷۱۳۴ نفر، ۱۲۱تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

این دوره اتا گتِ حاشیه هم داشته که اتا فلسطینی گروه، که وشون نوم «سیو سپتامبر» بی‌یه، بوردنه اسراییلِ ورزشکارون ره مونیخ دله گروگان بیتنه. آلمان پلیس هرچی قِد داشته، کار بزو که هرچی سریع‌ته ماجرا ره هم بیاره. آخر  ۱۱ نفر اسرائیلی  کاکرون و ۵تا فلسطینی چریک و چنتا آلمانی کماندو بمردنه تا قائله دخاته. این آسنی جه چنتا فیلم و کتاب هم بساتنه.
## منابع

* مونیخ، ۱۹۷۲. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

مونیخ، ۱۹۷۲
۱۹۷۶ تابستونی المپیک

**مونترال ۱۹۷۶ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXI Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و یکمین کش کاندا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۷ جولای تا ۱ اوت ۱۹۷۶ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره ملکه الیزابت دوم اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۱ ورزش و ۲۷ رشته وجود داشته و ۶۰۸۴ نفر، ۹۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* مونترال، ۱۹۷۶. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

مونترال، ۱۹۷۶
۱۹۸۴ تابستونی المپیک

**لوس آنجلس ۱۹۸۴ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXIII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و سومین کش آمریکا متحده ایالات دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۸ جولای تا ۱۲ اوت ۱۹۸۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رونالد ریگان اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۱ ورزش و ۲۹ رشته وجود داشته و ۶۸۲۹ نفر، ۱۴۰تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکای متحده ایالات کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* لوس آنجلس، ۱۹۸۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

لوس آنجلس، ۱۹۸۴
۱۹۸۸ تابستونی المپیک

**سئول ۱۹۸۸ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXIV Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و چارومین کش جنوبی کره دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۷ سپتامبر تا ۲ اکتبر ۱۹۸۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رو تائه وو اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۳ ورزش و ۳۱ رشته وجود داشته و ۸۳۹۱ نفر، ۱۵۹تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* سئول، ۱۹۸۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

سئول، ۱۹۸۸
۱۹۹۲ تابستونی المپیک

**بارسلون ۱۹۹۲ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXV Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و پنجمین کش اسپانیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۵ جولای تا ۹ اوت ۱۹۹۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره خوآن کارلوس اول اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۵ ورزش و ۳۴ رشته وجود داشته و ۹۳۵۶ نفر، ۱۶۹تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، «متحد تیم» ویشترین طلا ره بَیته؛ متحدِ تیم در واقع شوروی ِتیم بی‌یه که این گدر وشون کشور دله انقلاب بئی بی‌یه و کشورهایی که سیوا بَینه، اتا پرچم ِبـِن تورنمنت درون شرکت هکردنه و اتفاقاً ویشترین طلا ره هم بدست بیاردنه.

## منابع

* بارسلون، ۱۹۹۲. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

بارسلون، ۱۹۹۲
۲۰۰۴ تابستونی المپیک

**آتن ۲۰۰۴ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXVIII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و هشتمین کش یونان دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۳ تا ۲۹ اوت ۲۰۰۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره کنستانتینوس استفانوپولوس اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۸ ورزش و ۴۰ رشته وجود داشته و ۱۰۶۲۵ نفر، ۲۰۱تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* آتن، ۲۰۰۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

آتن، ۲۰۰۴
۲۰۰۸ تابستونی المپیک

**پکن ۲۰۰۸ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXIX Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و نهمین کش چین دله برگزار بیّه. این مسابقات ۸ تا ۲۴ اوت ۲۰۰۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره هو جینتائو اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۸ ورزش و ۴۱ رشته وجود داشته و ۱۰۹۴۲ نفر، ۲۰۴تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، چین کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* پکن، ۲۰۰۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

پکن، ۲۰۰۸
رج:چین ورزش
۲۰۱۲ تابستونی المپیک

**لندن ۲۰۱۲ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXX Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که سی‌اُمین کش بریتانیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۷ جولای تا ۱۲ اوت ۲۰۱۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره ملکه الیزابت دوم اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۶ ورزش و ۳۹ رشته وجود داشته و ۱۰۷۶۸ نفر، ۲۰۴تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* لندن، ۲۰۱۲. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

لندن، ۲۰۱۲
۲۰۲۰ تابستونی المپیک

**توکیو ۲۰۲۰ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXXII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که سی و دومین کش جاپون دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۳ جولای تا ۸ اوت ۲۰۲۱ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره امپراتور ناروهیتو اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۳۳ ورزش و ۵۰ رشته وجود داشته و ۱۱۶۵۶ نفر، ۲۰۶تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

توکیویِ المپیک کورونا همه‌گیر بیّن وسّه تأخیر بخرده و خله دیر برگزار بیّه. این مسابقاتِ سال ۲۰۲۱ برگزار بیّه ولی ونه نوم همونتی که وسّه بوشه، بمونسته.
## منابع

* توکیو، ۲۰۲۰. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

توکیو، ۲۰۲۰
۲۰۲۴ تابستونی المپیک

**پاریس ۲۰۲۴ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXXIII Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت هسته که سی و سومین کَش فرانسه دله برگزار وونه. این مسابقات ۲۶ جولای تا ۱۱ اوت ۲۰۲۴ میلادی برگزار وونه و ونه افتتاح ره امانوئل مکرون اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۳۲ ورزش و ۴۸ رشته وجود دارنه و حدود ۱۰۵۰۰ نفر خانه مسابقه هدان. 

## ورزشکارون
این دوره روسیه و بلاروس ورزشکارون حق ندارنه شه کشور پرچم جه کا بکنن چون روسیه-اکراین جنگ وسّه این دِ کشور ره المپیک کمیته محروم هاکرده. حتا خله ورزشکارون که ولادیمیر پوتین جه عیاق بینه ره کمیته محروم هاکرده.

### ایران جه
ایران  کاروان، ۲۰۲۴ تابستونی المپیک دله ۴۰ نفر بینه که یک‌پنجم مازرون آدم هستنه. ۳۱ اوستان کشور جه، ۱۵ اوستان المپیکی ورزشکار دارنه که مازندران ویشترین سهم ره دارنه و ونه پشت‌سر تهران و خوزستان درنه.
هانیه رستمیان در تیراندازی ، حسن یزدانی، امیرحسین زارع و رحمان عموزاد در کشتی آزاد ، محمدهادی ساروی در کشتی فرنگی، نیما و نوشاد عالمیان در تنیس روی میز و محمدنبی رضایی در قایقرانی، مازرونی ورزشکارون هستنه که درشونه پاریس. ساری، خلیل‌مله، جوبار، آمل، بابل و بابلسر ۶ شهری هستنه که نماینده دارنه. 

علایده بر اینان، آزاد کشتی ۷۴ کیلوگرم وسه دتا ایرانی کشتی‌گیر شرکت کانه. یونس امامی رسماً ایران نماینده وونه ولی ایمان مهدوی که ساری وچه هسه، پناهندگون المپیکی تیم دله دره. علی ارسلان هم که صربستون کشور وسّه کا کنده، خاسته همین وزن دله شرکت هاکنه که نیّه و وه ره المپیک سهمیه چک نیته.

مهدی الفتی که گرگان آدم هسته و تنها کسی بی‌یه که گلستون اوستان جه بمو پاریس المپیک دله شرکت هاکنه، اولین بار وسّه ایرانِ نمایندگی ره جیمناستیک رشته دله دارنه و همینسه وه ره ایرانِ کاروانِ پرچمدار بی‌یشتنه.

ایران نهایتاً سه‌تا طلا بیته که اتاشون محمدهادی ساروی بی‌یه.

## ورزش‌ها

## نتیجه

## منابع

* پاریس، ۲۰۲۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

پاریس، ۲۰۲۴
رج:۲۰۲۴
۱۹۹۶ تابستونی المپیک

**آتلانتا ۱۹۹۶ المپیک** (رسمی نوم:  Games of the XXVI Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و شیشمین کش آمریکای متحده ایالات دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۹ جولای تا ۴ اوت ۱۹۹۶ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره بیل کلینتون اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۶ ورزش و ۳۷ رشته وجود داشته و ۱۰۳۱۸ نفر، ۱۹۷تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* آتلانتا، ۱۹۹۶. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

آتلانتا، ۱۹۹۶
تابستونی المپیک

بندانگشتی|المپیک نماد که پنج‌تا متصل حلقه هستنه، پنج قاره‌یِ مردمون ره سراق دنه.
**المپیکِ تابستونی کائون** (به فرانسوی: Jeux olympiques d'été) اتا ورزشی تورنمنت هسته که هر چار سال ات‌بار برگزار وونه. اولین کَش، سال ۱۸۹۶ آتن، یونان دله این مسابقات ره برگزار هاکردنه و آخرین بازی‌ها سال ۲۰۲۱ توکیو، جاپون دله برگزار بیّه. المپیک بین‌المللی کمیته (IOC) اینتا مسابقاتِ مسئول هسته که سازماندهی و نظارت ونه گردن دره. سال ۱۹۰۴ تاسا کسایی که المپیک دله مقوم یارنه ره مدال دِنّه. نفر اول طلا، دوم نقره و سوم برنز مدال گیرنه. المپیک اتی چله هم دارنه که زمستونی المپیک نوم دارنه و تابستونی المپیکِ دستوری بساته بیّه.

المپیکِ مسابقات مدام گت‌تر وونه؛ اولین دوره فقط ۲۵۰ نفر مَرد، که چارده‌تا کشور جه بمو بینه، المپیک دله شرکت هکردنه ولی اسا بیش از یازده هزار نفر، که نصف-به-نصف زنان هم درنه، مسابقه دنّه و تقریباً تموم کشورون جه این تورنمنت دله درنه. المپیک تا اسا نوزده‌تا کشور دله برگزار بیّه که پنج‌تا قاره دله دَینه. آمریکای متحده ایالات پنج کش (۱۹۰۴، ۱۹۳۲، ۱۹۸۴، و ۱۹۹۶)، بریتانیا سه دفعه (۱۹۰۸، ۱۹۴۸، و ۲۰۱۲)، یونان دِ بار (۱۸۹۶ و ۲۰۰۴)، فرانسه سه کَش (۱۹۰۰، ۱۹۲۴ و ۲۰۲۴)، آلمان دِ بار (۱۹۳۶ و ۱۹۷۲)، استرالیا دِ دفعه (۱۹۵۶ و ۲۰۰۰) و جاپون هم دِ بار (۱۹۶۴ و ۲۰۲۰) میزبان بَینه و کشورون دیگه هرکمین ات صوه میزبانی هکردنه: سوئد (۱۹۱۲)، بلجیک (۱۹۲۰)، هلند (۱۹۲۸)، فلاند (۱۹۵۲)، ایتالیا (۱۹۶۰)، مکزیک (۱۹۶۸)، کاندا (۱۹۷۶)، شوروی (۱۹۸۰)، جنوبی کره (۱۹۸۸)، ایسپانیا (۱۹۹۲)، چین (۲۰۰۸) و برزیل (۲۰۱۶)

فقط پنج‌تا کشور درنه که تموم المپیک‌های دله شرکت داشتنه: استرالیا، فرانسه، بریتانیا، یونان و سوییس. استرالیا و فرانسه و بریتانیا هر دوره اقلاً اتا مدال ره بَیتنه و تنها کشوری که تموم دوره‌ها طلا داشته، بریتانیا هسته. آمریکایِ متحده ایالات بیشترین مدال و بیشترین طلا ره داشته و ویشترین دوره اول بیّه. آمریکایِ په شوروی، بریتانیا و چین درنه.

## تابستونی المپیک میزبانون

## منبع
* 

رج:المپیک
دزدان دریایی بین‌المللی حزب

**دزدان دریایی بین المللی احزاب** (PPI) اتا غیر انتفاعی و غیر دولتی و بین المللی سازمان هسته ونه مَقِر بروکسل، بلجیک دله هسته. این سازمان ره سال 2010 بساتنه و وه اتا ماره‌حزب *(= حزب مادر)* هسته که کشورون مختلف دله، دزدهای دریایی ِحزبون ونه دله عضویت دارنه و تا اسا 39 عضو که 36 کشور دله درنه، اروپا، آمریکا، آسیا، آفریقا و استرالیا قاره‌ئون جه، این سازمان دله عضو بئینه. دریویی دزدهایِ احزاب درواقع اتی آزادی بیان ِفعال هستنه که جای اکتیویسم، خانّه سیاسی چارچوب جه استفاده هاکنن که شه گپ ره بزنن.

## په‌نویس

رج:حزبون
رج:دریایی دزدون
آتن المپیک

**آتن المپیک** دِ دوره جه تونده اشاره داره:
* ۱۸۹۶ تابستونی المپیک که اولین کش بی‌یه المپیک گیتنه
* ۲۰۰۴ تابستونی المپیک که بیست و هشتمین دوره بی‌یه
پاریس المپیک

**آتن المپیک** سه دوره جه تونده اشاره داره:

* ۱۹۰۰ تابستونی المپیک که دومین دوره بی‌یه
* ۱۹۲۴ تابستونی المپیک که هشتمین دوره بی‌یه
* ۲۰۲۴ تابستونی المپیک که هنتا برگزار نیّه.
لندن المپیک

**لندن المپیک** سه دوره برگزار بیه. کمین‌تا شمه مد نظر هسته؟

* ۱۹۰۸ تابستونی المپیک
* ۱۹۴۴ تابستونی المپیک (جنگ وسّه، برگزار نیه)
* ۱۹۴۸ تابستونی المپیک
* ۲۰۱۲ تابستونی المپیک

رج:لندن
لوس آنجلس المپیک

**لوس‌آنجلس** چن صوه میزبان بیّه:

* ۱۹۳۲ تابستونی المپیک
* ۱۹۸۴ تابستونی المپیک
* ۲۰۲۸ تابستونی المپیک
توکیو المپیک

**توکیو** دِ کَش **المپیک** میزبانی ره داشته:
* ۱۹۴۰ تابستونی المپیک: جهونی جنگ دوم باعث بیّه که برگزار نوو.
* ۱۹۶۴ تابستونی المپیک
* ۲۰۲۰ تابستونی المپیک: ات سال دِمبال‌ته برگزار بیّه چون کورونا دکت بی‌یه.
آلمان المپیک

شمه منظور کمین المپیک هسته؟

* ۱۹۱۶ تابستونی المپیک: جهونی جنگ اول ره باعث هاکردنه که برگزار نوو.
* ۱۹۳۶ تابستونی المپیک: هیتلرِ حکومت گدر، برلین دله برگزار بیه
* ۱۹۷۲ تابستونی المپیک: آلمات اتحاد په، مونیخ دله برگزار بیّه.
۱۹۲۴ زمستونی المپیک

**شامونی ۱۹۲۴ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: I Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که اولین کش فرانسه دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۵ ژانویه تا ۵ فوریه ۱۹۲۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره گاستون ویدال اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۶ ورزش و ۹ رشته وجود داشته و ۲۵۸ نفر، ۱۶تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، نروژ کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* شامونی، ۱۹۲۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

I
۱۹۲۸ زمستونی المپیک

**سنت موریتز ۱۹۲۸ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: II Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که دومین کش سوییس دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۱–۱۹ فوریه ۱۹۲۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، ادموند شولتس، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۴ ورزش و ۸ رشته وجود داشته و ۴۶۴ نفر، ۲۵تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، نروژ کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* سنت موریتز، ۱۹۲۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

II
۱۹۳۲ زمستونی المپیک

**لیک پلاسید ۱۹۳۲ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: III Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که سومین کش امریکا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۴–۱۵ فوریه ۱۹۳۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره فرماندار، فرانکلین روزولت، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۴ ورزش و ۷ رشته وجود داشته و ۲۵۲ نفر، ۱۷تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* لیک پلاسید، ۱۹۳۲. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

III
۱۹۵۶ زمستونی المپیک

**کورتینا دامپتزو ۱۹۵۶ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: VII Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هفتمین کش ایتالیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۶ ژانویه تا ۵ فوریه ۱۹۵۶ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، جیووانی گرونچی، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۴ ورزش و ۸ رشته وجود داشته و ۸۲۱ نفر، ۳۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* کورتینا دامپتزو، ۱۹۵۶. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

VII
۱۹۶۰ زمستونی المپیک

**اسکو ولی ۱۹۶۰ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: VIII Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هشتمین کش آمریکا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۸ تا ۲۸ فوریه ۱۹۶۰ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور معاون، ریچارد نیکسون، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۴ ورزش و ۸ رشته وجود داشته و ۶۶۵ نفر، ۳۰تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* اسکو ولی، ۱۹۶۰. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

VIII
۱۹۶۴ زمستونی المپیک

**اینسبروک ۱۹۶۴ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: IX Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که نهمین کش اتریش دله برگزار بیّه. این مسابقات ۲۹ ژانویه تا ۹ فوریه ۱۹۶۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، آدولف اسچارف، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۶ ورزش و ۱۰ رشته وجود داشته و ۱۰۹۱ نفر، ۳۶تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* اینسبروک، ۱۹۶۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

IX
۱۹۶۸ زمستونی المپیک

**گرونوبل ۱۹۶۸ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: X Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که دهمین کش فرانسه دله برگزار بیّه. این مسابقات ۶ تا ۱۸ فوریه ۱۹۶۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، شارل دوگل، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۶ ورزش و ۱۰ رشته وجود داشته و ۱۱۵۸ نفر، ۳۷تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، نروژ کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* گرونوبل، ۱۹۶۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

X
۱۹۸۰ زمستونی المپیک

**لیک پلاسید ۱۹۸۰ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XIII Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که سیزهمین کش آمریکا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۳ تا ۲۴ فوریه ۱۹۸۰ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهورِ معاون، والتر موناله، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۶ ورزش و ۱۰ رشته وجود داشته و ۱۰۷۲ نفر، ۳۷تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شوروی کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* لیک پلاسید، ۱۹۸۰. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XIII
۱۹۸۴ زمستونی المپیک

**سارایوو ۱۹۸۴ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XIV Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که چاردهمین کش یوگسلاوی دله برگزار بیّه. این مسابقات ۸ تا ۱۹ فوریه ۱۹۸۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، میکا شپیلیاک، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۶ ورزش و ۱۰ رشته وجود داشته و ۱۲۷۲ نفر، ۴۹تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، شرقی آلمان کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* سارایوو، ۱۹۸۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XIV
۱۹۹۲ زمستونی المپیک

**آلبرت‌ویل ۱۹۹۲ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XVI Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که شونزهمین کش فرانسه دله برگزار بیّه. این مسابقات ۸ تا ۲۳ فوریه ۱۹۹۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، فرانچویس میتراند، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۶ ورزش و ۱۲ رشته وجود داشته و ۱۸۰۱ نفر، ۶۴تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آلمان کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* آلبرت‌ویل، ۱۹۹۲. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XVI
۱۹۹۴ زمستونی المپیک

**لیلهامر ۱۹۹۴ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XVII Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هیودهمین کش نروژ دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۲ تا ۲۷ فوریه ۱۹۹۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره شاه هارولد پنجم، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۶ ورزش و ۱۲ رشته وجود داشته و ۱۷۳۷ نفر، ۶۷تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، روسیه کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* لیلهامر، ۱۹۹۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XVII
۱۹۹۸ زمستونی المپیک

**ناگانو ۱۹۹۸ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XVIII Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که هیژدهمین کش جاپون دله برگزار بیّه. این مسابقات ۷ تا ۲۲ فوریه ۱۹۹۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره امپراتور آکیهیتو اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۷ ورزش و ۱۴ رشته وجود داشته و ۲۱۷۶ نفر، ۷۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آلمان کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* ناگانو، ۱۹۹۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XVIII
۲۰۰۲ زمستونی المپیک

**سالت لیک سیتی ۲۰۰۲ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XIX Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که نوزهمین کش آمریکا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۸ تا ۲۴ فوریه ۲۰۰۲ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، جورج واکر بوش، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۷ ورزش و ۱۵ رشته وجود داشته و ۲۳۹۹ نفر، ۷۸تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، نروژ کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* سالت لیک سیتی، ۲۰۰۲. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XIX
۲۰۰۶ زمستونی المپیک

**تورین ۲۰۰۶ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XX Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیستمین کش ایتالیا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۰ تا ۲۶ فوریه ۲۰۰۶ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، کارلو آزگلیو کیامپی، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۷ ورزش و ۱۵ رشته وجود داشته و ۲۵۰۸ نفر، ۸۰تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آلمان کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* تورین، ۲۰۰۶. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XX
۲۰۱۰ زمستونی المپیک

**ونکوور ۲۰۱۰ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XXI Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و یکمین کش کاندا دله برگزار بیّه. این مسابقات ۱۲ تا ۲۸ فوریه ۲۰۱۰ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره گتِ فرمون‌دار، ژنرال میشائیل جین، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۷ ورزش و ۱۵ رشته وجود داشته و ۲۵۶۶ نفر، ۸۲تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، کاندا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* ونکوور، ۲۰۱۰. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XXI
۲۰۱۴ زمستونی المپیک

**سوچی ۲۰۱۴ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XXII Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و دومین کش روسیه دله برگزار بیّه. این مسابقات ۷ تا ۲۳ فوریه ۲۰۱۴ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، ولادیمیر پوتین، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۷ ورزش و ۱۵ رشته وجود داشته و ۲۸۷۳ نفر، ۸۸تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، روسیه کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* سوچی، ۲۰۱۴. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XXII
۲۰۱۸ زمستونی المپیک

**پیونگ چانگ ۲۰۱۸ المپیک** (رسمی انگلیسی نوم: XXIII Olympic Winter Games) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که بیست و سومین کش جنوبی کره دله برگزار بیّه. این مسابقات ۹ تا ۲۵ فوریه ۲۰۱۸ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره رئیس‌جمهور، مون جائه این، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۷ ورزش و ۱۵ رشته وجود داشته و ۲۹۲۲ نفر، ۹۳تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، نروژ کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته.

## منابع

* پیونگ چانگ، ۲۰۱۸. IOC، هارشی‌یه ۲ آوریل ۲۰۲۳.
* 

XXIII
زمستونی المپیک

**زمستونی المپیک کائون** ات‌سری ورزشی تورنمنت هسته که هر چار سال ات‌بار، برگزار وونه و ورزشونی ره شامل بونه که یخ‌سر یا زمستون دله ونه کا هاکنن. این المپیک ره تابستونی المپیک دستوری بساتنه و وه ره هم المپیک بین‌المللی کمیته (IOC) اجرا کنده.

## تاریخچه
زمانی که المپیکِ کمیته ره سال ۱۸۹۴ بساتنه، اتا ورزش که پیشنهاد هدانه المپیک دله بی‌یلن، یخ‌سر اسکی بی‌یه که تا سال ۱۹۰۸ المپیک دله دنی‌بی‌یه. این ورزش ره اولین کش، المپیک ۱۹۰۸ لندن دله رسماً مسابقات دله بی‌یشتنه.

سه سال دمبال‌ته، اتا ایتالیایی شازده، اوجنیو برونتا دوسیو، پیشنهاد هدا که یک هفته از ۱۹۱۲ تابستونی المپیک، که استکهلم دله برگزار بی‌یه، ره کنار بی‌یلن تا زمستونی ورزش‌ها ره انجام هادن اما مسئولین قبولی نیّه.

چار سال بعد، ۱۹۱۶ المپیک دله که برلین میزبان بی‌یه، اَی این پیشنهاد ره هدانه که این صوه کمیته قبول هاکرده و سرعتی اسکی، نمایشی اسکیت (پاتیناژ)، یخ سر هاکی و پرشی اسکی ره کا بکردنه.

۱۹۲۰ المپیک که آنتورپ (بلجیک) دله بی‌یه، اولین المپیکی بی‌یه که بعد از جهونی جنگ اول برگزار بیه. این المپیک وسه زمستونی هفته نی‌یشتنه ولی یخ‌سر اسکیت و یخ سر هاکی داشتنه.

این صوه دور، ۱۹۲۴ تابستونی المپیک دله، فرانسه زمستونی هفته بی‌یشته که ونجه مردم استقبال هاکردنه و همینسه سال بعد، کمیته تصمیم بیته که من‌بعد اتا سیوا المپیک بیره که فقط زمستونی ورزش ونه دله دوو و فرانسه‌یِ المپیک ره اولین زمستونی المپیک نوم جا برسمیت بشناسی‌یه.

## ورزش‌ها

Note 1. نمایشی اسکیت ۱۹۰۸ تابستونی المپیک و ۱۹۲۰ تابستونی المپیک دله هم دیه.
Note 2. ۱۹۲۰ تابستونی المپیک دوره یخ سر هاکی دیّه.

## دوره‌ها

## په‌نویس

* 

رده:زمستونی المپیک
رج:المپیک
اِشتِر

**شِتِر** اتا کاله‌دار حیوون هسته که آدمون وه ره اهلی هاکردنه و کار کشنّه. شتر بیابون دله راحت دووم یارنه و ونه پشت ات-دِ تا کول دارنه که ونه درون ئو جمع بونه. شترِ گِر (شیر) و گوشت و پوست ره آدمون استفاده کنّه. 

سه جور شتر اسا وجود دارنه:  ات کول‌دار شتر که ۹۴ درصد شترون ره شامل وونه. د کول‌دار شتر ۶ درصد شترونِ جمعیت هستنه. د کول‌دار وحشی شتر که خله کم هستنه و در منقرض وونّه. ات‌سری شترمونا هم جنوبی آمریکایِ قاره دله درنه، لاما و آلپاکا دستوری، که وشون پشت کول ندارنه.

## منابع

رج:شتر
ات کپون شتر

**ات کَپّون شِتِر** یا **عربی شتر** (فارسی جه: شتر یک کوهانه) ات‌جور شتر نوم هسته که ونه پشت اتا کول یا کپّون، ویشته ندارنه. این جور شتر ویشته خاورمیونه و شمالی آفریخا دله پیدا وونه. ویشتر شترونی که درنه، اینتی‌چی هستنه.

## منابع

رج:شتر
د کپون شتر

**دِ کپّون شتر** یا **مغولی شتر** (فارسی جه: شتر دو کوهانه) ات جور شتر نوم هسته که ونه پشت دِتا کول یا کپّون دارنه. این شترون ویشتر میونی آسیا و آسیای شرق و خاورمیونه دله درنه و شترونِ جمیعتِ شیش درصد ره شامل وونه.

## منابع

رج:شتر
د کول‌دار وحشی شتر

**د کول الخی شتر** یا **وحشی شتر** (فارسی جه: *شتر دو کوهانه وحشی*) اتی شتر نوم هسته که چین وَری درنه و ونه نسل در بزه وونه. این شترونِ تعداد خله کم هسته.

## منابع

رج:شتر
کانگرو

**کانگِرو** یا **کانگورو** اتا کاله‌دار حیوون هسته که ویشته استرالیا و نو گینه دله دره. این حیوون شه لینگ سر تونده تا ۹ متر جور بپّره. ونه دم خله کلفت هسته و عضله دارنه. کانگرویِ چلیک خله نَرِسی دنیا اِنه و دِ سانتی‌متر قد ویشته ندارنه؛ همینسه مادیون ِکانگورویِ کَش اتا کیسه دارنه که وقتی وَچه زنه، چلیک ره یلنه شه کشِ‌کیسه درون تا اونجه شیر بخره و گت بوو. دِ جور اصلی کانگرو، قرمز و کلین‌رنگ هستنه.

استرالیا دله کانگرو ره آدمون گیرنه و پرورش دننه ولی الخی *(= وحشی)* کانگرو ره شکار کنّه چون کشاورزون ره ضرر زندنه. استرالیایِ دولت گته اینتا کشور دله، مردم تا سال ۲۰۱۱ حدود ۳۴ میلیون کانگرو ره پرورش دانه. کانگرویِ گوشتِ چلبی کم هسته و همینسه آدمِ وسّه خار خِراک تونده بوئه.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:کاله‌دارون
لاما

**لاما** ات‌جور شتر مونا و کاله‌دار حیوون هسته که جنوبی آمریکا دله دره. اینتا حیوون اهلی هسته و وه ره، ونه گوشت و پشم وسّه پرورش دنّه. لامایِ پشم رنگ‌رنگ هسته و تونده سیو، اسپه، خِری (=قهوه‌ای) و… بوئه. لامایِ لامیزه و کتار و ونه لینگ خله شترون ره موندنه ولی ونه پشت کول ندارنه. لاما بلندی ۱۱۰ تا ۱۳۰ سانتیمتر هسته و ونه معمولی وزن ۱۲۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم جه رسنه و تونده تا سی کیلو بار ره هکشه.

گواناکو ات‌جور لاما هسته که اهلی نی‌یه و الخی هسته. آلپاکا هم اتی لاما نوم هسته که ونه گوش و پشم ات‌که معمولی لاما جه فرق دارنه.

## منابع
* ویکی‌زیست

رج:شتر
رج:کاله‌دارون
تاسمانی ورگ

**تاسمانی ورگ** اتا گوشت‌خار و الخی حیوون بی‌یه که تاسمانی جزیره دله دیّه. اینتا حیوونِ کَش، کیسه داشته و کیسه‌دارون ِرج دله جا گیرنه. تاسمانی ورگ اسا منقرض بیی هسته و ونه آخری ره سال ۱۹۳۳ زنده بیتنه و تا ۱۹۳۶ باغ‌وحش دله داشتنه و اونجه بمرده. تاسمانی ورگ ره اروپایی استعمارکَرون منقرض هکردنه. تاسمانی ورگِ دیم ات‌که ورگ ره موندنه و ونه اشکم و پشتِ راه‌راهِ خط هم ببر جه شباهت دارنه، ولی هیچ‌کمینِ خانواده جه نیّه و شه سیوا-سیوا وشون دستوری تکامل پیدا هاکرد بی‌یه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:کاله‌دارون
بیَفرو

جایگزین=Flag_of_Biafra|بندانگشتی
 

بندانگشتی|جایگزین=بیفرو برم
**بیّفرو** (انگلیسی جه : ***Biafra***) اتا کشفر بیه کا نیجریا کشفر دله بیه ، اینت کشفر شه نوم ره بیفرو هندئو(خلیج) جه بیته وه .
regionبیافرا
continentبیافرا
countryبیافرا
گابون ، هاییتی ، کوتدازور ، تانزونیا و زامبیا وه ره دوجوو رسمیت اشناسینه. امبا دفاکتو ایسرائیل ، فرونسه ، پورتغال ، رودزیا ، جنوبیج افریقا و واتیکون وه جه حمایت کاردنه .

## ممبعئون
پیل

چپ|بندانگشتی|380x380پیکسل|۲۵ بانی - (۳۹ × ۵۱ mm)<br />رومانی خرد پیل  کا وشون کاغوذی منات (سکه) دی گاتنه . ونه سر دی رومانی اولی فردینوند دیم ره بزونه .**پیل** اتا چی هسه کا آدمیزائون شه راحتی سه کا راحت تر بروشن و هائیرن اینتا جه استفاده کاندنه. قدیمندیمون پیل مردم ور همون وسائل بینه و هدی جا تبادل کاردنه . بهدتر زر و نوقره وشون جه ره بیته. اسا دی اکثر پیلئون فیات هستنه و وشون کونترول دره حکومتئون دس.

ویشتر دونیا کشفرئون د تی پیل دره، منات (سکه) و اسکناس ف امبا امرجه روج اسکناس ویشتر کار شونه.
## ممبعئون

رج:ایقتصاد
رج:پیل
رج:پیل یکائون
باج کاک

**باج کاک** یا **اَسمَک** یتا حشره هسه که متعلق به راسته باج کاکون هسه. باج کاک جز قدیمی ترین بئوئون قرار گیرنه که هلا وجود دارننه. باج کاک شه پشت دتا جفت گت لینگ دارنه و شه گت لینگ جا چند متر پرنه.

## منابع

رج:بئو
پخر

رج:بدن
**شونئون هسه**  که وه ره قدیم گتنه**شُنه خَر** یا **پِخِر** و ونه انگلیسی نوم **اِسکَپیولا**  هسته، آدمیزائون دله اتا پهن هسه‌کا سه‌کل (سه گوش) و صاف هسه و قفسه سینه د ور دره .

## آلبوم

## ممبئون:

* ریچارد درک، وین وگل، آدام میچل (۱۳۸۸)، آناتومی گری ۲۰۱۰ برای دانشجویان (جلد دوم)، ترجمهٔ دکتر محمد بربرستانی، دکتر محمد اکبری، انتشارات خسروی
* رادیوآناتومی. درسنامه دستگاه اسکلتی - عضلانی
* استخوان کتف. فصل اول.
* این مقاله در بردارندهٔ بخش‌هایی از صفحه page 202   چاپ ۲۰ام آناتومی گری (۱۹۱۸) است که در مالکیت عمومی قرار دارد.
باج کاکون

**باج کاکون** یتا جوندار چله (راسته) بندپه ئون جا هسه. باج کاکون رده بئوئون قرار گیرنه و راسته راست بالون قرار دارنه.

## منابع

* 

رج:بئو
سِندَل

**سندل**  اتا جو پاوجار هسه کا وی سر وشاردست (واز) هسته و ونه سنگینی دی معمولا پریک (کم) هسه . سندلئون چونکا خلی سبوک و راحت هسه ، گهرم جه ئون دله خلی بخاسنی هسه.

## آویشکه
کوهنه ترین سندل کا دیار هاکردنه   امریکا اورگن دله بیه کا 1000 سال قدمت داشته.

قدیمیج یونون دله دی کمدینئون و آکتورئون و فیلسوفئون  وه ره په کشسنه .

## ممبئون
[//en.wikipedia.org/wiki/Sandal ویکی‌پدیای انگلیسی]
رج:سندل
سَوَتون

سَوَتون  اتا تکّه شوبالیئون زرَه هسه کا اشون لینگ و په ره پوشانّنه.
رج:قرون وسطی
فوتَو

بندانگشتی
اتا تی چینیج کولا بیه (کوهنه چینیج جه: 幞頭;) چین قدیمون گادر اینتا سرپوشن خلی اهمیت داشته اشونه سه هزار سال جه ویشتر قدمت داینه. اینتا کولا پرلین (=اولین) کش، ایمپراتور وو گادر تن کاردنه .

## ممبئون:

# انگلیسیج ویکی پدیا
رج:پمتی
رج:چینی پمتی
رج:چین فرهنگ
بندلینگون

**بندلینگون** یتا گت شاخه بی‌میرکائون (بی‌مهرئون) هسنه. بندلینگون شامل بئو، بتو، آجیک، مهرسیسی و سخپوس وونه. بندلینگون هسکا ندارننه بلکه پوسه سخت بیرونی دارننه.

## منابع

* Wikipedia contributors, "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Arthropod&oldid=567916312 Arthropod]," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed August 14, 2013).

رج:زیست
*
آجیک

**آجیک** یا **اَجیک ** یتا حیوون هسه که جز بندلینگون و بی میرکائون *(بی مهره‌ئون)* هسه. آجیک یتا دراز تن دارنه. آجیکون هسکا ندارننه و وشونه تن نرم هسه.

اجیک ره مازرون دله لهجه‌ئون مختلف آجیک، انجیک، اژیک یا جیک هم گننه. این نوم اژدهایِ نوم جه هم‌ریشه هسته و باستانی ایرانیج زوونون دله مر نوم هم ونه دستوری بی‌یه.
## منابع

رج:حیوون
موس

thumb|150px|مقعد ِساختار
راست|thumb|150px|موس یتا زنا که وه پپش هم مشخص هسه

**موس**، **خید**، **نشین**، **هره** یا **مَقعِد** زنده جاندارون بدن دله، گوارشی سیستم آخرین بخش هسته. کنگ وسط اتا سولاخ دره که ونه نوم ره موس گننه و غذائون ِایضافه چی‌ئون ونجه بریم درزنده.

## جستارهای وابسته

* موس
* مقعدی بگائستن

## منبع
* ویکی‌پدیای انگلیسی.

موس
رده:بگائستن
مهرو احمدی

**مهرو احمدی** اتا ایرانی مدل هسته که قشنگترین کیجائون مسابقات دله دیه و 2022 سال، ایران نماینده اینتا رقابت درون بی‌یه

## منابع

رج:زننه آدمون
رادیو رنگین کمان

**رادیو رنگین کمان رادیوی** همجنس گرائون، دوجنسگرائون، ترنس‌ها و تمام جامعه دگرباشان هسته که به زبان فارسی وموج کوتاه رادیویی ۴۱ متر برابر با فرکانس ۷۶۱۰ کیلوهرتز برنامه پخش کانده.

 

## کارکنان
میدا ملک

آرتمیس اکبری 

شایا گلدوست 

فریمان کاشانی

زینب پیغمبر زاده

## منبع

رج:رادیو
رج:همجنسگرائون
مارشال پلن

**مارشال پلن** یا **مارشالِ طرح**  که ونه رسمی نوم **اروپایِ بازیابیِ برنومه** (ERP) بی‌یه، اتا پروژه بی‌یه که آمریکای متحد ایالات اجرا هکرده تا هیوده‌تا اروپایی کشور اقتصاد ره از نو بساجه. این پروژه‌یِ هدف این بی‌یه که اروپایِ غربی و جنوبی کشورون بتونن شه شرایط ره باثبات هاکنن تا شه دموکراتیکِ نهادها ره حفظ دارن.

بندانگشتی|کشورونی که مارشال پلن جه پول بیتنه. قرمز ستون سراق دِنه که هرکمین چنده پول گیتنه.
آمریکایِ سیاستمدارون ترسینه که جهونی جنگ دوم ِعواقب باعث بوو که فقر، بیکاری و مهاجرت انده زیاد بوون که غربی اروپایِ مردم کمونیسم جه دِل دَوِندِن.  ۵ ژوئن ۱۹۴۷، آمریکایِ خارجه‌یِ وزیر، جورج سی. مارشال، بورده هاروارد دانشگاه دله شه طرح خَوِری گپ بزو و این طرح جا صحبت هاکرده: «حقیقت که اروپایی‌شون تا سه یا چار سال آینده انده خله کمبود دارنه و ام‌جه خِراک و کشاورزی محصولات ونه بَیرن که نتونّه ونه پول ره هادن. اسا یا ونه وشون ره ویشته کومِک هکردن یا ونه اقتصادی و اجتماعی عواقب ره هارشی‌ین. که سیاسی رِقِد دپاتن ره باعث وونه که خله نخاش هسته»

۳ آوریل ۱۹۴۸ هری ترومن، آمریکای رییس‌جمهور، اینتا طرح راقاضی دکته و وه ره قانون هاکرده. اینتی بیّه که اتا کمیته بساتنه که اروپایی کشورونِ اقتصاد ره کومِک هاکنن. اوائل آمریکا خاسته که این طرح جا تموم اروپایی‌ئون ره کومک هاده ولی شوروی شه ره کنار بکشی‌یه و اَی شه متحدِ کشورون ره هم مزراب دینگوئه که پول قبول نکانن. همینسه کشورونی که کمونیستی نئینه مارشال طرح جه پول گیتنه:  اتریش ، بلجیک ، دانمارک ، فرانسه ، یونان ، ایسلند ، ایرلند ، ایتالیا ، لوکزامبورگ ، هلند ، نروژ ، پرتغال ، سوئد ، سوئیس ، ترکیه ، انگلیس و غربی آلمان.

اتا اداره (ECA) بساتنه که پل جی. هافمن ونه رییس بی‌یه و بیش از ۱۳ میلیارد دلار پول، که اسا حدود ۱۱۵ میلیارد دلار (سال ۲۰۲۱) قایده ارزش داشته، ره کشورون میون رَسِد هاکرده. این پول ره وسط دینگونه که اروپایی مملکتونِ کشاورزی و صنعت ره از سر بساجن، مالی ثبات برقرار هاکنن و تجارت ره ویشته هاکنن. این پول، ویشته بلاعوض کومِک بی‌یه و آمریکا دیگه انگار اینتا پول ره هاکرد بی‌یه ولی بعضی کومِک‌ها ره هم بصورت وام دائه.

اروپایی‌ها که خاستنه بتتر این پول ره کار بزنن، اتا کمیته بساتنه که فرانسه و انگلیس ونه سردمدار بَینه و اتا چار ساله طرح بی‌یشتنه. اول شونزده‌تا کشور بینه و اَی غربی آلمان هم بمو وشون جمع دله و هیوده‌تا بَینه. این کمیته که ونه په ره دچینه، بعداً اروپای اقتصادی کایری سازمان (OEEC) جه جایگزین بیّه.

مارشال پلن خله بدردی بی‌یه و خار-خار جواب هدا. غربی اروپا دله کشورها 15 تا 25 درصد شه GNP ره بالا بکشینه. شیمیایی صنایع، مهندسی و فولاد هم خله رشد هاکردنه. سال ۱۹۴۹ آمریکای رییس‌جمهور این طرح ره گسترش هدا و چارتا نقطه برنامه ره هدا که تموم دنیایِ اقتصاد ره کومِک هاکنن.

## منبع
* 

رج:آمریکا قانون
رج:اروپا تاریخ
رج:آمریکا تاریخ
رج:ایقتیصاد تاریخ
رج:جهونی جنگ دوم
میِرسه

رج:بریتانیا تاریخ
**میرسه**(قدیمی اینگیلیسج جه : Miercna rīce) یتا  آنگلو-ساکسون کیائیج وه. ونه نوم  قدیمیج اینگیلیسج دبه : *Mierce* بیا *Myrce* که ونه معنا  «مردمون مرز» وه.
File:Saint Alban's cross (corrected blue).svg

اینتا کیایی ترنت روآر  و ونه چلئون  گزر (منطقه) دله دیه ،ونه نیشتنگا دی تموورت وه .

## دین
میرسیه ، اولین گادرون کا بنا بویه اتا مشرک و پاگانیست وه ، امبا ونه کیا پیدا ۶۵۶ سال دله مسیحی بوه و میرسیه رسمی دین ره مسحیت هاکرده وه .  

## ممبعئون:
نرف آمبریا

رج:بریتانیا تاریخ
**نرف آمبرییا کیائی** اتا دولت وه کا  آنگلئون نجاد  بینه . اینتا کیایی میونییج صدئون دله ، اسایی انگلند نسوجریج گزرئون (منطقئون) دله بیه . اینتا دولت آزّات(سرانجوم)   اتا ایرلهنیش دولت بویه کا اینگیلیستون متحد کیایی بویه .  
بندانگشتی

## ممبئون :
-فارسیج  ویکیپدیا 

- اینگیلیسی ویکیپدیا
* Higham, N.J. , (1993) *The Kingdom of Northumbria AD 350–1100* 
* Rollason, D. , (2003) *Northumbria, 500–1100: Creation and Destruction of a Kingdom* 
* 
* Adams, M. , (2013) *The King in the North the life and times of Oswald of Northumbria*
هِویچّه

**هویتچه** اتا قبیله ایج دولت بیه کا آنگلو-ساکسون بینه . اینتا دولت577 بنا بویه . اینتا 628 بعدتر وه اتا پچیک قسمت بویه کا میِرسه کیایی دله وه .

## ممبئون
اینگیلیسیج ویکیپیدیا

رج:بریتانیا تاریخ
پشت‌مرزی

**پشت مرزی** یا **مین تنبور** (فارسی جه: *ستون فقرات*) ات‌خله جاندارون ِاسکلت میونه هسته. تموم جاندارونی که میرکادارون ِجیرچله دله قرار گیرنه، پشت‌مرزی دارننه. پشت‌مرزی تکامل دله رسن‌دارون بدن دله بوجود بمو و اتا رسن که نوتوکورد (طناب پشتی) نوم دارنه، میرکادارون ِبدن دله تبدیل به هسکا بیّه. پشت‌مرزی دله ات‌خله میرکا (مُهره) دره که وشون وسط دیسک جه سیوا-سیوا وونه. نخاع این میرکائون ِوسط جه گذرنه تا هسکا نخاع جه محافظت هاکنه و اینتی کمتر آسیب بَوینه.

حدود ۵۰٬۰۰۰ جور حیوون پشت‌مرزی و میرکا دارنه که وشون دله آدمون پشت‌مرزی سر خله تحقیق بیّه.

## منابع

رج:بدن
بی میرکائون

**بی میرکا جانورون** (فارسی جه: *بی‌مهره‌ها*) اتا جیرچله هستنه که حیوون‌هایی ره شامل بونه که وشون بدن میون میرکا و پشت‌مرزی ندارنه. ویشته جانورون و تموم گیاهون این گروه دله قرار گیرنه. 

## منابع
* دانشنامهٔ رشد 
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:حیوون
آفتاب‌پرست

**آفتاب‌پرست** اتا حیوون هسته که خزندگون رج دله قرار دارنه. آفتاب‌پرستون چندین جور هستنه و وشون بلندی ۱٫۵ سانتی‌متر تا ۶۸٫۵ سانتی‌متر تونده بوئه. آفتاب‌پرستون ِدِتا چش هئی جا سیوا هستنه و همینسه ونه دیدِ بازه خله زیاد هسته. این حیوون تونده شه رنگ ره عوض هاکنه و اینتی شه خد ره چو و سنگ و ولگِ رنگ در یارنه تا شکار نوو. آفتابپرست خله لَس هسته و یواش حرکت کنده. ونه دم کلفت هسته و تونده شه خد ره دم جه توتو *(= آویزون)* هاکنه و تو بخره. ونه زوون خله دماسا *(=چسبناک)* هسته و وه شه بلندِ زوون جه لل و بتو شکار کنده. 

## په‌نویس

رج:خزندگون
ارک مرک

**اَرِک مَرِک**  اتا حیوونِ خانواده هسته که ۷۳ جور مختلف دارنه و خزندگون رج دله قرار گیرنه. ارک‌مرک و ماچکل و کومودی اژدها هم‌تبار هستنه.

ارک مرکِ گس دراز و کلفت هسته و ونه دم و کاب قوی هستنه و عقبی لینگون ره قِد دره. ویشته این حیوون بنه سر زندگی کنده ولی اتی ارک مرک هم درنه که دار سر شونّه یا ئو دله درنه. وشون ویشته گوشت‌خار هستنه ولی فیلیپین وری چن‌تی ارک مرک درنه که فقط میوه خرنه. ارک مرک مرغنه کنده و هر کش ۷ تا ۳۷تا مرغنه کال ره خاک بن چال کنده یا دار لاب دله یلنه. ارک مرکِ دلوس خِراک هم دیگر حیوون‌هایِ مرغنه هسته. وشون بلندی  ۲۰۰ تا ۳۰۰ سانتی‌متر هسته و جز چنتا جوره که استرالیا دله پیدا وونه، اکثراً گت‌گتِ قایده دارننه.

## په‌نویس

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:خزندگون
داروگ

**دار وَگ** یا **دار وَک** جانورونِ اتا گتِ گروه هستنه که وک راسته دله درنه. دار وکون دار سر زندگی کننه و بلند-بلند شاپ زننه و حرکت کننه..
میلیون‌ها سال وک‌ئون یکجور تکامل داشتنه که باعث بیّه بعضی داروگون که هئی جه هم‌ریشه نینه هم ات‌جور قیافه دارن. داروک بلندی۲ تا ۳٫۵ سانتی‌متر هسته. داورگِ رنگ سبز یا قهوه ای مایل به سبز هسته و وشون تن بعضی گدر خال‌خال دارنه که باعث وونه دارِ ولگ و چله واری بوئن. بعضی‌شون توندنه شه رنگ ره عوض هکنن و آفتاب بن کم‌رنگ‌ته بوون و بچانه، تیره‌تر بوون.. 

## خانواده‌ئون
داروگ شه چن جور خانواده میون رسد بونه:
* صحرای داروگ
* بوفیس داروگ
* جگن داروگ
* شیشه‌ای داروگ
* راستکی داروگ

## فرهنگ دله
مازرون قدیمی باور دره که گنه دار وگ هر گدر صدا کنده، هوا خراب وونه و وارش اِنه. نیما یوشیج شه اتا نو شعر دله این باور جه اشاره کنده و دار وگ ره سمبلی درست کنده که ونجه وارش خَوِری سؤال پرسنه و اینتی شه انتقادی گپ ره زنده که کِی بونه مملکتِ وضع خار بوو. 

## نگارخنه

Gray Tree Frog (Hyla versicolor) (8716723960).jpg |کلین‌رنگ داروک، شمالی آمریکا 
Polyp leucom M 050408 041 ipb.jpg|معمولی داروک، آسیایِ جنوب تا شرق 
Cochranella pulverata 02.jpg|شیشه‌ای داروگ، هندوراس تا اکوادور 
Boophis albilabris 01.jpg|روشندِ چش و اسپه لو داروک، ماداگاسکار 
PedostibesTuberculosus3.jpg|دار وزغ، هند
Red-eyed tree frog Lapa Rios.JPG|سرخ چش دار وگ، کاستاریکا 
Gladiator frog Osa.JPG|روزنبرگ یا گلادیاتورِ داروگ، کاستاریکا
Hyla arborea hun.jpg|اروپایی دار وگ


## منابع

رج:وک
رج:خزندگون
غشنیک

**غشنیک** یا **غشنیگ کلاج** اتا پرنده نوم هسته که کلاج خانواده جه هسته. دانشمندون هنتا کلاج و غشنیکِ تکاملی مسیر ره سر نکتنه. غشنیک چندین جور هسته که رنگ‌های مختلف دارننه و وشون صدا بلند و نخش هسته.

## منابع

رج:پرنده