open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بابر

**بابُر** «ونه مُک نوم: ظهیرالدین محمد» گورکانیون دودمونۀ آزنده هسه. ونه تیم و تال شه پر ور، گورکانی تیمور رسنه و شه ماره ور چنگیزخان. ونه پسانوم دمالتر "فردوس مکانی" بیه. وه اندیجان دله دنیا بیموئه و وه عمر شیخ میرزائه گت ترین ریکا بیئه. ونه پر فرغانه اوره سَر بیئه. بابر دوازده سند بداشتنه کا ونه پر بمردنه و اخسیکت شهر دله تخت هنیشتنه. ده سول دمالتر وه سمرقند ره گیرنه اِما هموگدر فرغانه اور ره بباجنه؛ وه فلاش هدائه تا فرغانه اور ره پس بیره اما باش نیه و سمرقندم بباتنه 1501 میلادی دله، وه اَی فلاش دنه کا سمرقند و فرغانه ره پس بیره و تونه شه خد ره صفویون جا دس بن هاکنه. وه شه خد ره شاء اسمائیل جا دس بن کنه و انه سر تونه اتکم تورکسون پرکن شون ره بیره.

دمالتر سمرقند ره ای گیرنه اما پرتوم اوجه نمونه چو آل شیبان اونتا شَر ره وره ایارنه و ونه جا گیرنه. سیم کش سمرقند ره بباتنۀ په، بابر هندۀ قصد هکاردنه و عثمانیون و صفویونۀ کایر بتونستنه ابراهیم لودی دهلی حاکم ره بنه بزنه. وه پانی پت الجه دله ابراهیم لودی بابر جا پلی گیرنه و بابر تونه هند درو بوره. دمالتر بابر میوار شائی جا جنگنه؛ میوار شائی سَر، رانا سانگا بیئه. ونه شائی زَبر ترین شائی هندۀ شمال دله بیئه. سانگا پریفویراج چوهانه دمالتر بتونستنه راجپوت تبارون ره جم هکانه تا بابر جا دپیجن.
راست|بندانگشتی|خانوا نورد
اینتا نورد راجپوت تبارون و بابر قاشون ره خنوه الجه گننه. اینتا حال جا کا راجپوت قاشون لمباره ویشتر بیئنه اما بابر قاشون چو تیفنگ و کچکه تب بداشتنه باش بینه. خانوا نورد تعیین هکان ترین نورد بیئه گورکانیون رانا سانگائه بنه بزوئن جا هند دله رزمی زبر بوننه. 

### ونه دین و سیاست و خانمون
بابر سنی مسلمون بیئه. اوائل دین دله پل پل زوئه اما دمالتر لس تر بونه. وه دیر دین ئون ره دابیتنه و وشون ره شه سمان دله بداشتنه، دمالتر ونه چَله په الهیات و تاریخ و جغرافی بونه. ادب و شاعری ونه کاخ دله ارج بداشتننه. بابر دپات بپات ازدواج هکاردنه و ونه زاکون نوم: «همایون،کامران میرزا،هندل میرزا،معصومه سلطون بیگم و گول بدن بانو» بیئه. بابر 1530 دله بمردنه و ونه ریکا ونه بمرد په تخت رو نیشنه. بابر آگره دله دفن بیه، بابر اوزبکون و دیر هندیون وسه ارج دارنه. بابر اته کتوب دارنه کا بابر نومه ونه نوم هسه. اینتا کتوب چغتای زفن جا بنویشت بیئه. چغتای زفن اونتا زفن بیئه کا تیموریون ونه جا سَوِد کاردننه.

## منابع

رج:گورکانیون شاهون
۲۰۲۵

**۲۰۲۵** یا **2025** میلادی تقویم ِدله اتا سال هسته.

## دکته‌ئون

### خورون
* ژانویه
* فوریه
* مارس
* آوریل
* مه
* ژوئن
* ژوئیه
* آگوست
* سپتامبر
* اکتبر
* نوامبر
* دسامبر

## منابع

رج:میلادی سال
پانی پت الجه

بندانگشتی|انگاره پانی پت نورد جا
اینتا الجه 21 آپریل 1526 میلادی دله بابرۀ وِشنا وِرگ(مهاجم) قاشون و ابراهیم لودی دهلی سلطون مینا شمال هند دله کار دکته. بابرۀ قاشون تیفنگ ئون و تب ئونۀ جا ابراهیم لودی ره بنه بزوئنه. اینتا الجه اولی الجه بیئه کا تیفنگ ره هند دله بیاردنه. اینتا نوردۀ سرباش گورکانی سلسله ره هند دله انگاره بیتنه. 

### ونه پِی:
1504 دله بابر سه قصد ره هکاردنه کا سه سامون ره گن هکانه. دمالتر وه سه سامون ره کابول جا تا غزنی بکشیه. ونه خِرِنه (حریف) محمد شیبانی بیئه کا غربی شمال سامون ره بداشتنه. بابر همی وسه قصد هکاردنه شه سامون ره جنوبۀ دیم اِلار هکانه همیسه بوردنه پنجاب و پنج روچاک زیار ره وِره بیاردنه. 1529 دله وه تا چناب هَیلا برسیه. اونگدر شمال هند ره لودی سلطونی خانمون بداشتننه و ابراهیم لودی وشونه کیا بیئه. این حال جا، وه شه وزرا و خِدی ئون جا هی بخرد بیئه. هموگدر دولت خان لودی پنجابۀ سَر بیئه و بابر ره توصیه هکاردنه کا بوریجه ولی بابر لاهورۀ دیم راء دکته؛ دمالتر ابراهیم قاشون 1524 دله دولت خان ره در هکاردنه و بابر شَر ره وره بیاردنه ولی بنه بخردنه. بابر کلانور ، سیالتوک و دیپال پول ره بیتنه. بابر علم خان (ابراهیم لودیۀ عامو) ره دیپال پولۀ سِلِر هکاردنه و دگرسنه کابول. 1525 دله بابر شمال هند دگرسنه و سِند هیلا ره یور هکاردنه. وه پنجاب ره اَی وره هکاردنه و راء کفنه دِهلیۀ دیم؛ بابرۀ قاشون پانی پات پرکن دله ابراهیم لودیۀ قاشون جا چش 

چش بوننه و هموجه وشونه جا دپیجنه.
راست|بندانگشتی|اته کتیبه کا ابراهیم لودیۀ نوم ره رج دنه

#### اِلجه:
ابراهیمۀ قاشون گتنه ونه سِلاتئون اشمار 50000 تا 70000 بیئنه و 1000 فیل بداشتنه ولی بابرۀ قاشون تیفنگ و تب بداشتنه. اپره ونه پیاده قاشون دسکم کبریتی تیفنگ بداشتنه و بابرۀ قاشون زارا 15 تا 20 تب شه جا بداشتنه و سواریون کموندار بیئنه. بابر چن واگن ره هم پلی رج کنه اونسفه شه تیفنگ دارون ره وشونه رو اِلنه و تب ئون ره وشونه پلی کد النه. وه شه چپ بالۀ هدار بداشتنه کا پانی پات شَره قاشون اینتا باله ره وره نیارن. 

ابراهیم اول وره ایارنه ولی ونه تابری ئون ناتوننه بابرۀ خط ره بشکنن و بابرۀ تب ئونۀ چِمِر فیل ئون ره رم دنه و ابراهیم قاشون پس هنیشتنه. هزارون تن اینتا نورد دله بمردننه.

### فردایه کار:
پانی پات نورد اته قاطع سرباشی بابر وسه بیئه. ولی بابر هنده شه تابری ره سرجم ستیر نکاردنه و دمالتر وه میوار دولت جا کا رانا سانگا ونه شاء بیئه جنگنه. کا اونتا الجه ره خانوا الجه خوننه. اینتا الجه هنگز بونه گورکانیون امپراطوری هند دل دله پا بیره کا 200 سول هند رو سِلِری هکاردنه. ابراهیم لودیۀ شائی تالون بَیه و رز دکته.

## منبع

رج:گورکانیون
خوزه رائول مولینو

**خوزه رائول مولینو** اتا پانامایی سیاستمدار هسته که ۲۰۲۴ سال جه مملکت ره ریاست کنده. ونه دوره دونالد ترامپ پاناما ره تهدید هاکرده.

## منابع

رج:پاناما گت آدمون
رج:زننه آدمون
بهروز برومند

**بهروز برومند** (۱۳۱۹ شاهی دله)ایرانی پزشک،استاد دانشگا و سیساتمدار هسه. وه رییس ایران دانشگا بی‌یه و چند دوره  جبهه ملی دله عضو بی‌یه و ملی گرا هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:ایران دوکتور
رج:قائمشهر گت آدمون
رج:زننه آدمون
رج:ایران سیاست‌مدارون
چندیری نورد

چندیری نورد یا چندیری دوره اته نورد 1527 دله بیئه کا گورکانیون و راجپوت اعتلافۀ مینا کار کفنه. اینتا نورد خانوا نورد په هسه و گورکانیون اینتا نوردۀ دمالتر بتنسنه شه دودمون ره شمال هند دله ستیر هاکانن. 

خورئون بیموئنه کا رانا سانگا درنه اته قاشون ساجنه تا اتی کش بجنگه و همی بسته بابر قصد هاکاردنه وره هاکانه و راجپوت شون ره غافل هاکانه. بابر بوردنه چندیری قله تا اوجه اته سانگائه سلر جا کا مدینی رای نوم بداشتنه هیره. چندیری قلا ملوا دله دیه و مِلوا شه ملوائه شائی نیشتگا بیئه. 1527 دله بابر چندیری قله یر برسییه و مدینی رای ره توصیه هاکاردنه کا وه ره شمس آباد ره هدن تا چندیریۀ کوس هدائن جا وا هده ولی مدینی رای دا نیته و الجه پا هیتنه. بابر کا بدییه ناتنه شمس آباد ره چندیری جا دگش هاکانه؛ شو دله وره هاکاردنه و قلائه سرا ره هیتنه و سوائی غافل هاکاردنه و قله دیفال ره هیتنه. اونگدر دیفال ره هیتنه راجپوت شون بفهمسنه کا الجه ره بباتننه و همیسه مدینی رای دسوره هدائه کا جوهار مراسم ره صور هاکانن. اینتا رسم دله راجپوت زن وچون شه خد ره تش زننه تا دشمند سلاتئون وشونه اُج ره هیرن. اپره سلاتئون بوردنه مدینی رای ئه سره و اوجه شه کوشی هاکاردنه. بابر وشونه راجب شه کتوب دله بابرنومه سود ناکاردنه کا رج دنه اینتی کارئون وه ره میم نکانه. سرآخر مدینی رای الجه دله بمردنه و بابر سرجم چندیری قلا ره گیرنه و دمالتر وشونه کاچ سر جا اته بورج ساجنه.

رج:گورکانیون
گورکانی امپراتوری

**گورکانیون** اتا امپراتوری نوم هسته که هندستون دله حکومت داشتنه. گورکانیون شه تیمور زک‌زا بینه و چون شه تیر-تبار ره چنگیزخان جا وصل کردنه، وشون ره **مغول امپراتوری** هم گننه و خصوصاً غربی کشورون دله اینتا نوم جه وشون ره إشناسنّه.

گورکانیون شه توم، دنیایِ غنی‌ترین و گت‌ترین امپراتوری بوینه. وشون گردِ هندِ ممالک ره ات-پشت هاکردنه و بجز جنوب ِاتی شَر، هندِ باقیِ مناطق ره باش بئینه. گورکانیونِ ثروت تجارت و پارچه بوئفتن جا خله بهی بی‌یه و دنیا درون نظیر ناشتنه.

گورکانیونِ امپراتوری اسلام و تسنن په‌روو بینه ولی وشون مردمون ویشته هندو دین ره په‌رووی کردنه و خله مختلف دین و آیین داشتنه. وشون درباری زوون هم فارسی بی‌یه ولی عادی مردم زوون جور-وا-جور بی‌یه و اکثراً فارسی نندستنه.

## شاهون
بابر اولین شاهی بی‌یه که تیمور زک‌زا جه بورده هند وَری. وه اوائل میونی آسیا دله دوی‌یه و إسایِ اوزبکستون وَری شه‌سه تاج-تخت داشته.

ولی ونه ریکا همایون شاه همه چی ره باد هدا و فرار هاکرده-بورده صفویون پلی پناه بیته و وشونِ کومِک جه دَگرسته و هند ره سوری امپراتوری جه پس بیته.

سومین شاه نوم اکبر شاه هسه که گورکانیون امپراتوری ره ولار هدا و ونه دوره گورکانیون شکوه و رفاه مثال‌بزه بی‌یه. اکبر شاه خله علوم، هنر و فلسفه ره خِش داشته و اینان عالمون ره شه دور جمع داشته. اکبر اتی دین بساته که وه ره دین الهی گننه و خاسته هندو مردمون و محلی ادیان ره مسلمونی حکومت جه نزدیک‌ته هاکنه و وشون ره یارده دربار دله مقوم دا. حتا ونه زنا راجپوت شازده بی‌یه.

اکبر په، ونه ریکا که شه نوم ره بشته جهانگیر شاه، حکومت بیته. جهانگیر دوره هم هند خله خار وضع داشته و دنیایِ بتترین نقاشون، معمارون، شاعرون، دانشمندون، پیشه‌ورون، ملائون و عالمون سر هند دله جمع بی‌یه.

شاه‌جهان آخرین شاهی بی‌یه که اوج شکوه ره هند دله داشته. وه تاج محل ره شه زنایِ قَور سر بساته و اتا کتاب ره هدا بنویشتنه که ونه هر اتا ولگه إسا ات‌کاجه دنیایِ بتترین موزه‌ئون دله کته. شاه جهان سه تا ریکا داشته که هئی جا رقابت داشتنه. ونه ولیعهد که دارا شکوه بی‌یه، اواخر که شاه‌جهان مریض بیه و دس‌هکت بی‌یه، ونه پلی دیه و وه ره سرور گیته. ولی ملائون که امپراتور جه راضی نئینه، ونه خوردته برار ره راقاضی دمبدانه که شورش هاکنه و حکومت ره هاپه.

اورنگ زیب شاهی بی‌یه که ملائون گپ ره بیته و شه برارون ره بکوشته و سیک دین ایمامون جه جنگ دکته. ونه دوره جه گورکانیون کم‌کم سرجیر دکتنه. ونه په‌یِ شاهون انده قدرت نداشتنه و محمد شاه گورکانی گدر بی‌یه که نادر شاه بمو و هند ره بیته. کم‌کم اروپایی کشورون لینگ هم این وری وا بیّه و بریتانیای راج آخرسر گورکانیون ره شه میس دله بیته و وشون ره حکومت جا کنار دینگو.

## منابع
* بریتانیکا دانشنومه 

رج:گورکانیون
رج:هند تاریخ
رج:پاکستون تاریخ
رج:بنگلادش تاریخ
سیک دین

بندانگشتی|جایگزین=سیکِ نماد|سیک نماد
**سیک** اتا دین نوم هسته که هند دله و خصوصاً پنجاب بنه‌وار خله په‌روون دارنه. سیک آیین زمونی که گورکانی امپراتوری دئینه هند دله حکومت کردنه بساته بیّه. ونه باورون خله اسلام و هندو دین پشو-بزه ره مونه. وشون بصتینکلا ات خدایی ره مسلمون‌ها دسوری باور دارنه ولی مدیتیشن، تناسخ، کارما و خله آیین دیگه ره هم هندِ باقیِ ادیان جه ارث بهیتنه.

سیک دین اون توم شروع بیه که وشون پیغمبر سال ۱۴۶۹ میلادی دنیا بمو؛ ونه نوم ره گورو نانک گننه. ونه بمردن په، دَه نفر دیگه هم گورو مقوم ره داشتنه. یازهمین گورو که ونه نوم ره گورو گوبیند سینگ گننه، وصیت بشته که دیگر هچکی ونه جانشین نووشه و فقط گورو گرانت صاحب (که وشونِ مقدس کتاب نوم هسته) سیکِ په‌روونِ راهنما بمونده. این زمونه، إسا سیک دین ۲۵ ملیون په‌روو دارنه و دنیایِ پنجمین گتِ آیین هسته.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:هندی دینون
براهما

**براهما** (سانسکریت جه: ब्रह्मा)  اتا هندو دین ره خدا هسته که وه ره «خالق» إشناسنه و تریمورتی جمع دله دره که وشونِ سه‌تا گت‌ته خدا هستنه و دِتا دیگر نوم ره  ویشنو و شیوا گننه. براهما ره ویشته خلقت، دانش و  *[[ودائون]]* جه ربط دنّه. براهما نوم خله خلقت آسنی دله تکرار وونه. «پورانا» کتابون دله اتا آسنی بنویشت هسته که گنه براهما حتا شه‌خد نطفه ره اتا طلایی جنین دله دَوِسته که ونه ایسم ره هیرانیاگاربها گتنه.

براهما اتا ودایی خدا هسته که پراجاپاتی هسته. ودایی دوره‌یِ په، برهما اتا گت و بالاکلسی خدا بی‌یه و ونه فرقه ره بساتنه که وه ره پرستش کردنه. با این حال، قرن هفتم میلادی، وه شه اهمیت ره از دست هدا و این گدر جه ویشنو، شیوا و تریدیوی ویشته‌ته بخاستی بَینه. و همین‌سه براهمایِ خلقت نقش هم کم بهی‌یه و آسنی بنویشتنه که براهما ره اتی خدائون خلق هاکردنه.

براهما ره معمولاً اتا سِرخ‌دیم مردی جه سراق دنّه که چارتا دست و دیم دارنه. ونه چارتا کلّه یعنن ودا کتابون چارتا هستنه و چار جهت (شمال، جنوب، شرق و غرب) بساته. وه اتا کَکّی سر نیشت بی‌یه و *[[واهانا]]* (کوه) دله دوی‌یه. اینتی که کتابون دله گتنه، براهما و ساراسواتی هئی جه زن-شی بینه و شه وچون ره شه ذهن دله بوجود بیاردنه.

إسا، معاصر هندوئیسم دله، گننه که براهما ره خِش نِنه که وه ره عبادت هاکنن و همین‌سه وه ره شیوا و ویشنو دسوری پرستش نکنه. براهما إسا شه وسّه مخصوصِ فرقه ندارنه ولی مقدس کتابون دله خله اهمیت دارنه. چنتا پچیک‌ته معبد ونه وسّه بساتنه که مثلاً اتاشون راجستون دله کَته. یا اتی معبد که بانکوک دله دره و تایلند ِبودایی‌ئون وه ره اونجه پرستش کننه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:هندو خدائون
رج:خلقت خدائون
جوزاف عون

**ژورف خلیل عون** (, بزائه‌ی ۱۰ ژانویه ۱۹۶۴) اتا لبنانی جنرال هسته که  ۹ ژانویه ۲۰۲۵ جه، رسماً لبنان ِچاردهؤمین رییس‌جمهور انتخاب بیّه. وه ۲۰۱۷ سال جه لبنان ِارتش ره هم فرماندهی کنده.

## منابع

رج:لبنان رییس‌جمهورون
رج:زننه آدمون
هانری دو تولوز لوترک

**آنری ماری رمون دو تولوز-لوترک-مونفا**  اتا فرانسه‌ای نقاش و گرافیست بی‌یه که گوگن، سزان، و ون گوگ دسوری پست امپرسیونیسم مؤسسون جه حیساب إنه.

## وچه‌سالی
ونه پییر-مار اتا اشرافی خانواده جه بینه که سال ۱۵۲۷ جه فرانسه دهینه. لوترک وشون اولین وچه به. ونه خوردته برار همون یکسالگی دکته-بمرده و ونه پییر-مار همینسه طلاق بیتنه و سیوا بینه. لوترک ره اتا لَـله گت هاکرده. لوترکِ پییر-مار فامیل بینه و همینسه وه مادرزادی مریض هکته و ونه قد پچیک بی‌یه.

هشت سالگی بورده پاریس و شه مارِ وَر دیّه و اونجه مدرسه دله کاریکاتور کشی‌یه. ونه مار مخبر بیّه که چتی استعداد دارنه و وه ره رنه پرینستو پلی هنرِ کلاس برسندی‌یه.

## نگارخنه

Lautrec Yvette Guilbert.jpg|*[[ایوت گیلبر]] دلبر*۱۸۹۴ م. موزه پوشکین
Henri de Toulouse-Lautrec 056.jpg|Vincent van Gogh (1887)
Lautrec equestrienne (at the cirque fernando) 1887-8.jpg|At the Circus Fernando (1888)
Lautrec gabrielle 1891.jpg|*Portrait of Gabrielle* (1891)
Toulouse-Lautrec - La Goulue arrivant au Moulin Rouge.jpg|*La Goulue arriving at the Moulin Rouge* (۱۸۹۲)
Lautrec at the moulin rouge 1892.jpg|*At the Moulin Rouge* (1892)
Lautrec at the moulin rouge two women waltzing 1892.jpg|*At the Moulin Rouge: Two Women Waltzing* (1892)
Toulouse-Lautrec - Quadrille NGA.jpg|*Quadrille at the Moulin Rouge* (۱۸۹۲)
Henri de Toulouse-Lautrec Jane Avril.jpg|*Jane Avril* (۱۸۹۲)
Lautrec jane avril dancing 1892.jpg|*Jane Avril Dancing* (1892)
Lautrec in bed 1893.jpg|*In Bed* (1893)
(Albi) Au Salon de la rue des Moulins - Henri de Toulouse-Lautrec 1894 MTL.inv180( small).jpg|*Salon at the Rue des Moulins* (1894)
Lautrec rue des moulins, the medical inspection 1894.jpg|*The Medical Inspection* at the Rue des Moulins Brothel (1894)
File:Lautrec moulin rouge, la goulue (poster) 1891.jpg|*[[مولن روژ (کاباره)]] – [[La Goulue]]* (1891)
Henri de Toulouse-Lautrec 003.jpg|*[[Aristide Bruant]] in his cabaret* (1892)
Henri de Toulouse-Lautrec 002.jpg|*Ambassadeurs – Aristide Bruant* (1892)
Lautrec reine de joie (poster) 1892.jpg|*Reine de Joie* (1892)
(Albi) Le Divan japonais 1893 lithographie - Toulouse-Lautrec MTH.A3.jpg|*Divan Japonais* (1892-1893)
Jane Avril by Toulouse-Lautrec.jpeg|*Avril* (Jane Avril) (۱۸۹۳)
Lautrec the photographer sescau (poster) 1894.jpg|*The Photographer Sescau* (1894)
Lautrec babylone d'allemagne (poster for 'the german babylon') 1894.jpg|*The German Babylon* (1894)


## منابع
* 
## بریم بگردستن

* نمایشگاه مجاری آثار لوترک

رده:پست امپرسیونیسم
رده:فرانسه نقاشون
ژرژ براک

**ژرژ براک** (فرانسوی جه: Georges Braque) ‏ اتا فرانسوی نقاش، موجستمه‌ساج و چاپکر بی‌یه که وه ره کوبیسم مؤسسین جه إشناسنّه. وه فوویسم جه خله تأثیر بیته و پیش از این که پیکاسو کوبیسم اولین آثار ره بساجه، وه چنتا نقاشی این سبک جا دکشی بی‌یه.

## منابع

رج:کوبیسم
رج:فرانسه نقاشون
ختولی نورد

خَتولی نورد اته نورد بیئه کا 1527 میلادی دله ابراهیم لودی دهلی سلطون و رانا سانگا راچپوت تواری سرۀ مینا کار دکته. ونه لمربند دهلی سلطون بنه بخردنه و پس هنیشتننه.

### نورد:
اونگدر سکندر لودی رفتگار بییه، ابراهیم لودی ونه گت ریکا تخت هنیشتنه ولی وه مخالفین لمباره داشتنه و پابَس بییه وشونه جا دپیجه. وشونه مخالفین ویشتر ونه گت مردیون بیئنه. راناسانگا کا راجستون بیم رو نظر داشتنه و اونگدر اسائی ملوا دولت ره بنه بزو بیئه،  شه قاشون جا کا راجپوت جنگی مردیون جا بسات بی بیئه را کفنه راجستونۀ دیمه. ابراهیم لودی آجیر بییه کا رانا سانگا راجستون سامون یر دره، اته قاشون هم ایارنه و رائی بونه شه سامونۀ دیمه. هر دِ قاشون ختولی دِۀ دله دیم به دیم بوننه و الجه پا گیرنه. رانا سانگا اول شه سوارنظوم جا وره هاکاردنه و بتنسنه ابراهیم لودیۀ رج دله ره کوچه هاکنن. ابراهیم لودی بفهمسنه کا مداری تئاوری ره ندارنه و همی وسه پس هنیشی دسوره ره هدائه. ابراهیم لودیۀ قاشون پس هنیشتنه و میوار دولتۀ سامون جا در بیموئنه. اینتا پس هنیشی دله اته لودی شازده  گایاسودین نوم، رانا سانگائه پابَن بونه ولیکن دمالتر وه ره لار کاننه. همیتا نورد دله رانا سانگا شه بال گردن ره ول آئین ضرب جا بباتنه و تیر ونه لینگ رو چک گیرنه و تبش بونه وه تا شه زندگونی لمربند شلک بوئه. 

## فردای کار
ابراهیم لودی کَل کِتِنی بنه بخردنه و همیسه رانا سانگائه جا دله گیر بونه. وه خاستنه اینتا ناکومی ره جبران هاکانه. اَتی توم اسلام خان ابراهیم لودیۀ براوری تش را کانه و ابراهیم لودی ونه اولِک وسه اته قاشون ساجنه و وه ره تش او زنه. دمالتر وه شه قاشون جا اَی میوار دولتۀ سامونۀ دیمه رائی بونه. راناسانگا اَتی قاشون ساجنه و ابراهیم لودیۀ الجه شونه کا دهولپور نورد انه سر پا گیرنه.
## منابع

رج:لودی دودمون
رج:میوار
رج:هند جنگون
دهولپور نورد

دهولپور نورد اته نود رانا سانگا میوار دولتۀ سر و ابراهیم لودی سلطون نیش دهلی سرۀ مینا پا هیتنه. ابراهیم لودی سرآخر بنه بخردنه و میوار دولت هاجرا بونه و گت بونه.

ختولی نوردۀ په ابراهیم لودی کا کل کتنی بنه بخرد بیئه قصد هکاردنه انتقام هیره و همیسه شه قاشون جا رائی بییه میوار دولتۀ سامون. ملوار دولت و میوار دولت وشونه براوری اس هاکاردنه و سرآخر رانا سانگا بتنسنه ابراهیم لودی ره بنه بزنه و شه تابری ره راجستون بیم دله زبر هاکانه. راجپوت سوارنظوم خله خار ابراهیم لودیۀ تابری ره پرس هدائنه.

### نورد:
ابراهیم لودی شه قاشون جا رانا سانگائه سامون درو شونه و ماهارانا آجیر بونه کا ونه قاشون یر درنه. ماهارانا اته قاشون ساجنه تا وشون ره پرش هده. ده قاشون دهولپورۀ یر پا هیتنه. سعید خان و حاجی خان ابراهیم قاشونۀ راس بالۀ سلر بوننه و دولت خان دل دله و الله داد خان چپ بال. ابراهیمۀ قاشون خاستنه وره هاکانن ولیکن رانا سانگائه سوارنظوم دله بیموئنه و وشونه قاشون ره هتوشتنه. ابراهیم لودی ای پلی هیتنه و ناچار بونه پس هنیشه؛ راجپوت سوارنظوم ابراهیم لودیۀ قاشون ره تا بایانا پس هنشائنه. 

## فردایه کار
نوردۀ فردایه کار ملوار سامون کا دویسا صاحب خان ونه حاکم بیئه و دمالتر ابراهیم لودیۀ پر سکندر لودی اوجه ره هیتنه. نورد په رانا سانگا اوجه ره گیرنه و همیتی ماهارانا چندیری ره گیرنه و دمالتر وه ره مدینی رای وسه سلمانه دنه. همیتی گوالیور قلا ئم فتح بونه. ابراهیم لودی هاپتنه کا رانتامبور و اجمر ره کوس هده ولیکن نتنسنه و ناچار بونه دگرسه دهلی.

## منابع

رج:لودی دودمون
رج:میوار
رج:هند جنگون
کوبیسم

[بندانگشتی|''[گوئرنیکا* (۱۹۳۷)، [[پابلو پیکاسو]].]]
*'کوبیسم''' اتا نقاشی ره تأثیرگذار سبک بی‌یه که قرن بیستم میلادی، پابلو پیکاسو و ژرژ براک وه ره پاریس دله، بین سال‌های ۱۹۰۷ تا ۱۹۱۴ شکل هدانه. کوبیسم سبک، تأکید دارنه که تابلویی که ونه سر نقاشی هکشی هسه، د بعدی هسته. اینتا سبک دله دیگر قدیمی سنت‌هایی که پرسپکتیو ، پچیک‌ساجی ، مدل‌سازی و کیاروسکورو دسوری، خاستنه طبیعت ره عیناً بکشن، رد وونه و کوبیست ِنقاش نخانه فورم، بافت، رنگ و فضا ره تقلید هاکنه؛ وه خانه درعوض اتی جایگزین و نو واقعیت ره نقاشی دکشه.

## سبک
«کوبیسم» نوم ره لویی واکسل که اتا منتقد بی‌یه، این سبک ِسر بشته. وه خاسته اینتا کلمه جه ژرژ براک ِاتا نقاشی ره ریک هچینه. براک و پیکاسو خله اوائل پل سزان جه اقتباس کردنه و ونه نقاشیون دسوری ره شه سبک-سیاق جه کشینه. فی‌المثل براک «له‌استاک سره‌ئون» نقاشی دله سره-خانه‌یِ إندا، دارونِ استوانه‌ای فورم و رنگ‌هایی که ویشته قهوه‌ای-سَوز چم دارنه، مخاطب ره سزانِ منظره‌ئون یاد یارنه. یا مثلاً پیکاسو سال ۱۹۰۷ پنج‌تا لختِ زنان ره «آوینیون ِکیج-کیجا» نقاشی دله کشنه که بشکسته و زاویه‌دار خط-خط دارنه و جای اینکه پرسپکتیو ره رعایت هاکنه، قرمز و آبی جه گرمی و سردی ره سراق هدا و گرم‌تر یعنن جلوتر دره و کهو-رنگ یعنن عقب‌تر إستا.

کوبیسم ۱۹۱۰ جه تا ۱۹۱۲ رِمبِش دکته. این گدر أنده براک و پیکاسو نقاشی هئی ره موندنه که ننشنه تشخیص هدائن کمین‌تا تابلو ره کمین‌تا نقاش دکشی‌یه. وشون فورم ره تجزیه-تحلیل کردنه. وشون راستِ خط جه نقاشی کشینه و همین‌سه بعضی گدر وشون نقاشی ویشته موجستمه‌سازی ره مونه. وشون رنگ‌آمیزی ره هم تغییر دانه و ویشته گدر فقط اتا طیفِ رنگ جه کار زونه تا مخاطب ویشته فورم جه دقت هاکنه و رنگ ره دربند نوو. مثلاً «ماندولین‌زن کیجا» دله، پیکاسو فقط قهوه‌ای و کلین‌رنگ و ات‌که سایه دله سوز-کهو کار بزو. تک‌رنگ نقاشی باعث بی‌یه دپیت-دپیت طرح بتتر دکشی بوه. وشون خاستنه جای این که نقاشی دله‌طرفی جولی پیدا هاکنه و پرسپکتیو انگار تابلو دله‌وری بوره، اتی بکشن که نقاشی خال کندی تابلو درون جه در-بزنه و بریم بئه. همین‌سه وشون نقاشی دله وسط خله امبس هسته و هرچی کناره إنه تنک‌ته وونه.

۱۹۱۲ جه مردم ویشته کوبیسم ره توجه هاکردنه و وشون آثار هم ات‌که تغییر هاکردنه. این مرحله ترکیب یا سنتز ره نقاشی دله بکار بیاردنه. رنگ ره ویشته کار بزونه و تک‌رنگی حالت جه خارج بئینه. وشون نقاشی حلا تیکه-تیکه و دِ بعدی بی‌یه ولی گت‌ته-گت‌ته بینه و شه‌خد ره ویشته قراب‌بدا دیاری دانه. وشون حتا کاغذ-تیکه و روزنومه-پاره ره گیتنه تابلو سر ماسنینه و وه ره گتنه کلاژ. اینتی خاستنه هاپرسن که واقعیت و توهمِ فرق چچی‌یه؟

## هنرمندون
پیکاسو و براک اینتا رمبش ره راه دینگونه و معروف‌ترین نقاشیون ره کوبیسم سبک دله بکشینه؛ ولی فرناند لژر، رابرت دلونه، سونیا دلونه، خوآن گریس، راجر دلا فرسنای، مارسل دوشان، آلبر گلیز و ژان متزینگر دسوری نقاش هم درنه که این سبک دمباله ره بیتنه. کوبیسم حتا نقاشی جه یور بورده و موجستمه‌سازی و معماری دله وارد بیه. الکساندر آرچیپنکو، ریموند دوشان و ژاک لیپچیتز موجستمه‌ئون ره کوبیستی دونّه. لوکوربوزیه هم این سبک جه معماری و بنا بساتن دله استفاده هاکرده و ونه آثار إسا یونسکو جهونی میراث دله ثبت هستنه.

## منابع

* 


رج:هنر
پوینتیلیسم

[بندانگشتی|[جورج لمن ِاتا نقطه‌دچی نقاشی]]
**پوینتیلیسم** یا **نقطه‌دچی** اتا نقاشیِ سبک بی‌یه که نئو امپرسیونیسم ِرِمبِش دله وجود داشته. این سبکی نقاشون حٮساب-کٮتاب کردنه که رنگ-رنگی نقطه ره چتی ور-ور دچینن تا ونه قشنگی ویشته بوو. این روش دله ریاضیات جه هم کومِک گیتنه.

## منابع

* بریتانیکا دانشنومه.

رج:پست امپرسیونیسم
رج:نقاشی
دسک دولت

**دسک دولت** یا **دس‌هکتِ مملکت**  هر دولتی ره گتنه که اتا شه‌جه گت‌ته دولت یا امپراتوری ره ارباب-رعیتی سیستم دله خدمت کرده. این اصطلاح ویشته اروپای قرون وسطی جه ورگردنه ولی پیش از وشون هم بین النهرین، مصر، هیتی و میتانی و حتا چین باستان دله هم رواج داشته.

این که دس‌هکتِ دولت و گت‌ته دولتِ رابطه چتی تنظیم بی‌یه، بستگی داشته که وشون سیاستون و توافقات چتی بی‌بو. ولی خراج هدائن و لشکر راهی هاکردن معمولاً دس‌هکتونِ وظیفه بی‌یه. إسا دیگه ضعیف‌ته کشورون ره دس‌هکت یا *Vassal* نارنه و ونه جا بصتینکلا گنّه: إقماری دولت (satellite state)، عاروسکی دولت (puppet state)، توک‌هدا دولت (protectorate, client state) و...

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:سیاست
خیا تزار ره داره!

خیا تزار ره داره (اوروس جه:Боже, Царя храни!) اوروس امپراتوری میلّی سورود بیه.

اینتا ترونه اَتا مسابقه دله  1833 دله  انتخاب بوه‌بیه و اتّومین کش  1833 دسومبر دله ایجرا بیه. اینتا سورود ره الکسی لووف کا ویالونزن بیه بساته.  وونه شعر ره آن توسط  واسیلی ژوکوفکی بنویشته. اینتا سورود تا  1917اوروس میلّی سورود بیه و بلشویدون کا انقلاب جا باش بئینه اینتا سورود ره دگش هاکردنه.

رج:ملی
رج:سورود
رج:ترانه
رج:موزیک
رج:موسیقی
رج:مزقون
سان‌لوئی

**سان‌لوئی**  اتا شهر هسه کا کناری(بندری ) هسه . میسوری ایالت  دله امریکا دله دره و اده کانزاس دمالی ، اینتا ایالت گتترین شهر بیه.

پرونده:B-2 Spirit 060810-F-6701P-004.jpg|یک فروند بمب‌افکن ب-۲ بر فراز مرکز شهر سنت لوییس. شرکت مک‌دانل داگلاس در این شهر مستقر است.
File:Climatron, Missouri Botanical Gardens.jpg|موزه گیاهشناسی
File:StLouisBalloonGlowFireworks2.jpg


## منبع
رج:میزوری شهرستانون
رج:امریکا
رج:ایالات
رج:آمریکا
ابراهیم نبوی

**ابراهیم نبوی** ایرانی نویسنده و هنرمند بی‌یه که جمهوری اسلامی ره نقد کرده. وه ات‌گال دولتی مقوم داشته و اصلاحاتی روزنومه دله نوشته ولی وه ره زندون دینگونه و مزارب بشتنه که کشور ره سردینگنه و مهاجرت هاکنه. نبوی خله سال آمریکا دوی‌یه و خارجه ماهواره‌ای کانال دله شی‌یه. وه آخرسر شه‌خد جان ره دی ۱۴۰۳ بیته و غریب‌شر بمرده.

## منابع

رج:ایران نویسندگون
رج:گیلان گت آدمون
مدینی رای

بندانگشتی|اته نقش برجسته چندیری دوره راجب. جور: زناکون و مردیون دعا بخوندسن حال دله میون: نورد انگارۀ جر: زناکون تش دله
**مِدینی رای** (بمرد سال ۱۵۲۸ میلادی) رانا سانگا سیسودیا کیائه دَسِّک (واسال) بیئه. وه مالوا بیمۀ وشترۀ سر رانا سانگائه نظارت بن حکم رانیه. مدینی رای رانا سانگائه بسته تابری هیتنه و چندیری سر کا اونگدر نیشگا بیئه حکومت هاکاردنه. 

اون توم مالوار شائی رانا سانگائه دس بن دکتنه، لودی دودمون وِر بینه و همیسه سلسله نوردئون پا هیتننه و مدینی رای وشون سرجم دله دیه.  وه راجپوت شونۀ اعتلاف دله همبازی هاکاردنه و خانوا نورد دله دیه. رانا سانگا چندیری ره وه ره هدائه و مدینی رای چندیری سر حکومت هاکاردنه. چندیری دوره دله مدینی رای سور هرسائه اینکا جا بابر وه ره گپ هدا بیئه کا تسلیم باوره؛ ولیکن وه تسلیم نییه و بجنگسنه و نورد دله بمردنه. وه و شه سلاتون تا نوردۀ لمربند سور هرسائنه و سرآخر وشونه سرجم بمردننه.

## منابع

رج:هند تاریخ
دیوید لینچ

**دیوید کیث لینچ** (اینگلیسی جه: ***David Keith Lynch***) (بزائۀ: 1946 ژانویه مایِ 20- بمردۀ: 2025 ژانویه مایِ 16) اتِ آمریکایی فیلمساج، موزیسین و کاکر بی‌یه.

## منبع

* 28 شروینه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:پیوندهای وی‌بک الگوی بایگانی اینترنت
رج:1946 بزائه‌ئون
رج:2025 بمرده‌ئون
رج:آمریکایی کارگردانون
سلطون ابراهیم لودی

**ابراهیم لودی**(1480 میلادی _ 1526 میلادی) سلطون نیش دهلیئه سلطون بیئه. وه شه پرۀ په سکندر خان لودی سلطون بونه. وه آخرین دهلی سلطون بیئه و 9 سول شمال هند سر حکم برانیئه. لمربند وه پانی پت الجه دله بابرۀ جا پلی هیتنه و همو الجه دله بمردنه. ونه بمردن په لودی دودمون تالون بینه و گورکانیون هند شمال سر تابری هیتننه.

### ونه زندگونی
سلطون ابراهیم خان لودی 1480 میلادی دله دهلی شهر دله دنیا بیموئه. وه شه پرۀ بمرد په تخت رو هنیشتنه و دهلی سلطون بونه ولیکن ونه گت برار جلال خان لودی وه ره سلطون ندنسنه و ونه مخالف بییه. بِگ شون و گت مردیون ویشتر ابراهیم لودیۀ مخالف بیئنه چو ابراهیم لودی نتنسنه شه پر مسان شائی هاکانه، همیسه ابراهیم لودی قصد هاکاردنه سِلِر شون و سردارون ره دگ هاکانه. وه پیر سلر شون ره در بیاردنه و جوون سلر شون وشونه جه بشتنه کا ونه سه وفادار بوئن. 

#### الجه [[رانا سانگا|رانا سانگائه]] جا:
نا فقط ابراهیم لودی شه دودمون جا دکش بکش داشتنه بلکه میوار پادشائی جا کا وشونه شاء رانا سانگا بیئه الجه داشتنه. وه راجستون بیم دله رانا سانگائه جا دپیتنه ولیکن ختولی نورد دله کل کتنی پلی هیتنه و اَتی نورد دهولپور نورد دله ئم ای بنه بخردنه و رانا سانگائه تابری ونه جنوبی سامون سَرا گت بییه. خصوصا راجستون بیم کا رانا سانگا ونه جنوب ره سرجم هیتنه و هم توم مالوا شائی و گجرات شائی ره پلی هاکاردنه.

#### جلال خان لودیئه تش راس هاکاردن:
1520 میلادی دله ابراهیم لودیئه گت برابر جلال خان لودی ونه براوری تش راس هاکاردنه، جلال خان اته قاشون هم بیاردنه و جونپور جا را دکتنه دهلی. ونه خَوَر ابراهیم لودیئه وسه برسیه و ابراهیم گرمه رج شه برارون اسلام خان لودی،حسین خان لودی،دولت خان لودی و محمد خان لودی ره هنسا دِز دله زنّونی هاکاردنه. وه اوده شهر دیمه قاشون بکشییه و شه برابر قاشون جا دیم به دیم بییه و وه ره پلی هاکاردنه. دمالتر ابراهیم لودی شه برابر جلال خان ره بخشینه و وه ره جنپور و لکهنوئه حاکم کانه.

#### پانی پت الجه:
1526 میلادی دله بابرۀ قاشون پانی پت بیم دله برسینه و ابراهیم لودی شه قاشون جا وشونه براوری سور هرسائه.

ابراهیمۀ قاشون گتنه ونه سِلاتئون اشمار 50000 تا 70000 بیئنه و 1000 فیل بداشتنه ولی بابرۀ قاشون تیفنگ و تب بداشتنه. اپره ونه پیاده قاشون دسکم کبریتی تیفنگ بداشتنه و بابرۀ قاشون زارا 15 تا 20 تب شه جا بداشتنه و سواریون کموندار بیئنه. بابر چن واگن ره هم پلی رج کنه اونسفه شه تیفنگ دارون ره وشونه رو اِلنه و تب ئون ره وشونه پلی کد النه. وه شه چپ بالۀ هدار بداشتنه کا پانی پات شَره قاشون اینتا باله ره وره نیارن. ابراهیم اول وره ایارنه ولی ونه تابری ئون ناتوننه بابرۀ خط ره بشکنن و بابرۀ تب ئونۀ چِمِر فیل ئون ره رم دنه و ابراهیم قاشون پس هنیشتنه. هزارون تن اینتا نورد دله بمردننه.

### ونه [[سر روزه]]
ونه سر روزه ره اشتباها شیش قُپّه دله لودی لکّا دله گاننه ولیکن ونه اصلی سر روزه پانی پت بیم دله بوعلی قلندر آسونۀ یر دییه. 1866 میلادی انگلیسیون خاستنه اته راء بساجن انه سر ابراهیم لودی سر روزۀ جاجوآ ره دگش هاکاردنه و ونه سر روزۀ پلی اته کتیبه دییه کا ونه بمردنۀ راجب بنویشت بی بیئه. ابراهیم لودی جا اته بنا بمونسنه. ابراهیم لودی شه زندگونی دله اته سر روزه بناهاکاردنه کا خواجه خضر سر روزه نوم دارنه و سونیپات شهر دله دره.
پرونده:Quarter Tanka during the period of Ibrahim Lodhi.jpg|ابراهیم لودیئه سکه
پرونده:Delhi-Topra Nagari inscription of 1524 CE.jpg|اته کتیبه کا ابراهیم لودیۀ نوم ره رج دنه
پرونده:Ibrahim Lodhi Rest in Peace.jpg|ابراهیم لودی سر روزه



رج:لودی دودمون
ناچ

**ناچ**  اتا جه هسه تن دله دره کا ناچ‌ون جا رویانی گادر دله زکدون دله وصل هسه و ونه بروین سه دتا مقاش(پنس) ره کار گیرننه و ونه جا ویرننه . اتا مقاش مونا وننه کا چند روز پس تر وه ره گیرننه.
رج:پزشکی
رج:طب
رج:دکتر
رج:بدن
رج:تن
پرنسس نپسی بزوئن

***پرنسس نپسی بزوئن*** (ژاپنی: ひるね姫 〜知ら هないワタシの物語〜,اتا جاپونی انیمه هسه کا 2017 دله وه ره منتشر کاردنه.

## ممبعئون
1-فارسی ویکیپدیاء
رج:۲۰۱۷ فیلمون
رج:انیمه
رج:فیلم
نپسی

**نپسی ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Nap'')** اتا کل خو هسه کا ویشته روج دله انجام گیرنه و شوئی خو جا تفاوت دارنه .

## ممبعئون
1-فارسی ویکیپدیاء
رج:خو
رج:استراحت
رج:ادم
رج:انسانی علوم
واکینگ دد

**د واکینگ دِد** یعنن **راه‌شو بمرده‌ئون** (the walking deads) اتا آمریکایی سریال نوم هسته که ۲۰۱۰ سال جه شروع بیه و تا یازده سیزن دمباله داشته و ونجه چنتا اسپین آف هم بساتنه. واکینگ دد اتا آینده‌ی روزگار هسه که زامبی‌شون دشت مملکت ره بیتنه و اونان آدمونی که زنده بمونستنه، شه بقا و زندگی وسه رقابت دارنه.

## منابع

رج:آمریکایی سریالون
رج:۲۰۱۰ سریالون
رج:انگلیسی سریالون
رج:زامبی سریالون
قدیس استپان

بندانگشتی
 
**قدّیس استپان** (آشوری زوون جه:ܦܠܓ ܕ ܩܕܝܫܐ) ترسائونء اتّئمین گوا (=شهید) هسه کا رسولانءاعمال نومه دله، وه اتا عیساء پیشو بیه کا جهودشون وه ره سنگسار هاکردنه و بکوشتنه وه ره. 

## ممبعئون
فارسی ویکپدیاء
رج:مسیحی قدیسون
رج:مسیحیت شهیدون
رج:مسیح
رج:ادیان
رج:دین تاریخ
جک ننس

**ماروین جان ننس** (اینگلیسی جه: ***Marvin John Nance***)،(بزائۀ: 1943 دسامبر مای 1943- بمردۀ: 1996 دسامبر مایِ 30) کا وره جک ننس نوم جا اشناسینه، اتِ آمریکایی فیلم و سریال کارکر بی‌یه. وه دیوید لینچ جه ات خله کایری هاکرده و ونه یتیمن فیلم دله اریزرهِد (*Eraserhead*) اصلی نقش ره داشته.

## منبع

* 10 میره مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:امریکا بازیگرون
رج:1943 بزائه‌ئون
رج:1996 بمرده‌ئون
شا(سرنوم)

**شا اتا ایرونی  واجک هسه که کسی که مردم سر حکومت کننه، اینتا واجک ر ونه نوم سر النه.**  ایتا سرنوم  ر خله شانشاییون شه حکومت نوم سر کار زونه، شروانشائون، عثمانیون، گورکانیون و شیبونی دولت و هندیون سون و دیئرون کار زونه.  

شاه ویشتر محلی حاکم ر گننه و امپراتور ر پاشا گننه، هرچن این دتا سرنوم هدی جا کار شونه. ایی ارباب و حاکم کا شاه و پاشاتون وشون جگاه بجر دره ره کیا گننه.  پسون شا ر اتا کس دونسنه کا خدا جا این سرنوم ر بهیته و مردم سر سلار بونه.  ایرون ته‌ن شا ممضا پالونی بیه کا  ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ جا بر ایرون سر سلار بیه.
رج:تاریخ
که‌نگ په‌جه

**که‌نگ په‌جه** (طبری الفبا جه: که‌ڠ ݐه‌جه ، چینی: 孔夫子 کونگ فو زه) که هیفدهم سدک دله فرانسویون کا چین دله دینه کونگ فو زه ر کنفوسیوس تلفظ هاکردنه و تاسا خله زوونای دله وه ره اتی تلفظ کننه. که‌نگ په‌جه اتا چینیج حکیم و فیلسوف هسه کا 551 سال مسیح بزا پس جه لو اوستان دله زیوش کرده، ونه خنوادگی نوم کنگ(کونگ) و ونه نوم چی‌یه(چیو) بیه. په‌جه(فوزه) اتا چینی سرنوم هسه به معنای گرومی حکیم هسه. اتا دین دره کا ونه بوورون جه بساته بیه.

## زیوش
که‌نگ په‌جه خنواده دس خالی بینه امبا اشرافی خنواده بینه. سه ساله که بیه ونه پئر بمرده و ونه مار وه ره گت هاکرده. شه نوجوونی دله موسیقی و کمونگیری ر بمسندیه و پونزه سالگی سر بورده کا علم ودونش ر بمسنده. نوزده سالگی دله اتا کیجا جا که اشرافی بیه ویلاج بیته و اتا سال دیئر وچه دار بیه. بیت سالگی دله بینج‌جارون مسئول بیه. شه بیسوسه سالگی دله ونه مار بمرده و سه سال ونه وسه عزا بهیته.همون سالون دله شه حکومتی منصب جه کنار بورده و ه عمر تحقیق و دونش دله صرف هاکرده.

## نومه‌ئون
ونه نومه‌ئون یا کتابون 5تا هسه کا به عنوان که‌نگ په‌جه‌ئیکون کیش منابع دی استفاده بونه:

# شو جینگ (تاریخ نومه)
# شی جینگ (کتاره نومه)
# یی جینگ (دگش نومه)
# لی جی (دب نومه)
# چون چیو (پَئیز و وهارِ سالنومه)

یائو (مزقون نومه): این نومه ر بقیه نومه‌ئون سر حساب نکنه.

رج:چین گت آدمون
رج:فیلسوفون
راجا مان سینگه تومار

**ماهاراجان مان سینگه تومار**، گوالیور شهرۀ توماری شاء بیئه. وه 1486 میلادی (997 طبری) دله تخت هنیشتنه. وه سکندر خان لودی جا تکش بکش بداشتنه و خله بتجسنه تا گوالیور ره بداره.

### ونه زندگونی
ماهاراجان مان سینگه تومار، راجا کالیانمال ریکا بیئه. وه سی سول گوالیور سر شائی کردنه و سلطون نیشت دهلی جا الجه داشتنه. وه اته گورجار زنا هیتنه کا ونه نوم مریگنایا بیئه، سنگه تومار اته عمارت دمالتر ونه وسه بساتنه و ونه نوم ره گوجار محل بشتنه. سینگه تومار موسیقی ره خله دوس داشتنه و همتی جنگجاورئم بیئه.

#### الجه سلطون سکندر خان لودی جا:
بهلول خان لودیۀ گدر مان سینگه تومار تخت هنیشتنه، سینگه تومار وسه فرم دنیه کا بهلول خان جا دپیجه انه سر بهلول ره 800000 تاکا هدائه. اینتا پیل بهلول دس بیئه هنتا سکندر خان 1000تبری دله سلطون بونه. 1011 طبری دله ماناسیها اپره دابو کسون کا سکندر خانۀ مخالف بیئنه ره شه پلی جا هدائه. همی سکندر خان وسه اولک بیه تا سکندر خان وره هاکنه و سینگه تومار قاشون ره انقلاب هاکنه و شه سامون ره الار هاکنه. سکندر خان الجه ره جار بزوئه و اول قاشون بکشیه دهولپور و 1020 طبری دله اوجه ره هیتنه. دهولپور حاکم بوریتنه پوالیور و پرس هیتنه. سکندر خان قاشون بکشیه گوالیور ولیکن چامبال هیلا یور هاکردن په، اته اِپیدمی ونه قاشون دله کار دکتنه و ونه وسه وه ناچار بیه اس هاکنه. سینگه تومار چم بیاردنه و شه ریکا ره سلمانه ئون جا رائی هاکردنه سکندر خان پلی. سکندر خان سلمانه ئون ره داهیتنه و اته پیمون وشون جا دوستنه و شه قاشون جا دگردنه دهلی و دهولپور ره سینگه تومار وسه پس هدائه؛ ونه دگش سینگه تومار دابو شون ره برسته سکندر خان پلی. 

دمالتر  (1023.ط دله) سکندر لودی أی قاشون بکشیه گوالیور؛ اول ماندرایال دز ره هیتنه و تا گوالیور شرق سر هاجرا بیه، دمالتر وه ماندرایال دز سرا ره چپو هاکردنه و قاصد بداشتنه قشون بکشه گوالیور کا أی اته اپیدمی پا هیتنه و وه ره زور هاکردنه اس هکانه و أی دگره دهلی.

دمالتر سکندر خان شه اردوگا ره ترنه شهر دله (آگره) بنا هاکردنه، چو گوالیور جا یر تر دیه. سکندر لودی ایی کش جهاد جار بزوئه و قاشون هم بیاردنه و وره هاکردنه و دهولپور سر هاجرا بیه. 1024.ط دله سکندر خان گوالیور ره کوس هدائه و ونه سرا ره چپو هاکردنه ولیکن خله نیه کا ناتنستنه گوالیور درو بوره؛ سینگه تومار و شه سلات شون سَوَر هرسائنه و نشتنه وشون درو باون. همتی بگذشتنه تا تیساتمیری سکندر خان قاشون دله دکتنه، سکندر خان ناچار بیه شه قاشون ره پس هنشائه. سکندر خان شه قاشون جا دگرسنه آگره ولیکن راء په سینگه تومار وی هو هاکردنه و لمباره کسون ره بکوشتنه. سکندر خان ناتنستنه گوالیور ره هیره ولیکن دهولپور و ماندرایال ره بداشتنه. 

0126.ط دله سکندرۀ قاشون اودیت نَگَر دز ره هیتنه و راء دکتنه ناروار. سکندر خان ناروار دز ئم هیتنه و اته سال اوجه بمونسنه. 1027.ط دله سکندر لودی نخشه بکشیه تا اینکش گوالیور ره هیره. ونه نخشه مک بی بیئه ولیکن وه ناخش بونه و ونه نخشه صورت نیتنه. هموگدر 1516 میلادی یا  1027 طبری دله راجا مان سینگه تومار میرنه. اته سول دمالتر (1028.ط / 1517.م) سکندر خان همو ناخشی وسه رفتگار بونه.

رج:هند تاریخ
آقا خان پنجوم

شازده رحیم الحسین آقا خان (بزائۀ: 1972 اکتبر مایِ 12) کا وره آقا خان پنجوم نوم جه اشناسنّه، نزاری اسماعیلیون ره 50‌مین ایمام هسّه. وه شه  پی‌یرِ آقا خان چاروم، چار تا وچون دله دِیِمی هسّه و 2025 فوریه مایِ گدر که ونه پِر بمرده شه پی‌یر ره جانشین بیّه. وه سوئیسِ ژنو دله زندگی کنده.

## منبع

* 22 میره مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:زننه آدمون
رج:اسماعیلیون
بوگن ویل

**بوگن ویل** یا **شمالی سلیمان**  اتا پاپوآ نو گینه دله‌ی اتا شه‌گردون اوستان هسته که خانه سىوا کىشور بوو. بوگن ویل جزیره، سلیمون جزایر دله همه‌تا جه گت‌ته‌ته هسته و ونه شمالی قسمت کته. بوگن‌ویل مردم اتا رفراندوم دله قریب به جمع بخاستنه که مستقل بوون و قرار بیه که ۲۰۲۷ سال کىشور بساجن.

## منابع

رج:بوگن‌ویل
رج:پاپوآ نو گینه
رج:اوقیانوسیه کشورون
دکف، دپوشن

بندانگشتی|مدرسه وچون ره اینان ره یاد دنه.
**دَکِف - دَپوشِن ** (Duck and cover) اتا شعار هسته که گنه زمونی که اضطرار دکته، چتی ونه آدم شه‌خد جه محافظت هاکنه. این شعار ره اول‌بار زمونی که هسته‌ای جنگ راه هکت بی‌یه و شوروی تهدید کرده که آمریکا ره بؤمب زنده، مدرسه دله یاد دانه. 

إسا هلال احمر این شعار ره ات‌که تغییر هدا و زلزله وسه آموزش دنه که **دکف - دپوشن - دِماس**: زلزله که بمو، بنه له بورین، بعد شه سر ره پوشش هادین و مثلا میز بن بورین، آخرسر هم اته‌چی که قائم هسته ره دماسین-بیرین. این روش ره انگلیسی زوون دله DCH گننه.

## منابع

* انگلیسی ویکیپدیا 
* «دادرس»، هلال‌احمر بوروشور

رج:هلال احمر
رج: زلزله
هلال احمر

**سرخِ صلیب** که اتی **هلال احمر** گنه، اتا جهونی سازمان هسته که داوطلبون گرد وونه و هرکجه مردم ره بد کار دکته - جنگ‌دکتون، زلزله‌دکتون، سیل‌دکتون دسوری - ره کومِک کنه.

## تاریخ
سرخ صلیب ره اول‌بار هانری دونان که سوئیسی تاجر بی‌یه، پیشنهاد هادا. وه وقتی بورد بی‌یه اتا جنگ‌دکته شهر ره بدی‌یه، زخمی و بی‌جان آدمون ره دی‌یه که در مردنه و وه شه خاطرات ره کىتاب هاکرده و مردم جه بخاسته هئی ره بال بزنن و اتا سازمان بساجن که اینتی گدر مردم جان ره در بورن.

اولین کمیته ۱۸۶۳ سال بساته بوه و چندین اروپایی کشورِ نماینده سر جمع بیه و سوییس پرچم رنگ ره پشتدیم هاکردنه و شه علامت هاکردنه. زمونی که اسلامی کشورون دله این سازمان باب بیه، عثمانی پرچم ره پشتدیم هاکردنه و ونه مسیحی نوم ره دکش هاکردنه و هلال احمر که اسلامی ریشه دارنه، بشتنه.

إسا ۱۹۱ کشور این سازمان درون عضو هستنه.

## برنومه
هلال احمر هفت‌تا اصل داینه:
# انسان‌دوستی: ونه اولین و اصلی پایه انسانیت هسته که ونه دور سازمان چرخ گیرنه
# تبعیض نداشتن: هرکس ره جدای این که چه دین و ایمون و کشور و تفکر دارنه یا زن و مرد و سیو و اسپه و... هستنه، ات‌جور وینه و همه ره کومِک کنده.
# بی‌طرفی: جنگ دله هچکی ور ره نییرنه و اتا ور ره کومِک نکنده یا صدمه نزنده 
# استقلال: کشورون جه کومِک گیرنه و کومک دنه ولی وشون اداری مسائل سىوا هسته و کشورون جه دستور نییرنه.
# داوطلبی: هچکی پول وسه کار نکنده و همه داوطلبون هستنه که کار ره پیش ورنه.
# اتحاد: هر کشوری فقط اتا هلال‌احمر سازمان تونده داره.
# جهونی بی‌ین: همه کشورون تونه هلال‌احمر دارن و این چله‌ئون هئی جه برابر هستنه و همه جا ره پوشش دنه.

وشون شه هدف ره هم چار مرحله باتنه:
# آدمون درد و رنج ره کم‌ته هاکردن
# آدمون وسه حرمت بشتن
# آدمون زندگی و سلامت ره نجات بدائن
# تلاش هاکردن که کشورون و مردمون میونه صلح و دوستی دوو

## منابع

* محمدحسین نامی، *کتاب دادرس* (۱۳۹۸)، هلال‌احمر.

*
بهلول خان لودی

بهلول خان لودی (بمرد روز: 12 جولای 1489 میلادی / 29 نوروز ماء 1000 طبری) وه لودی دودمونۀ سلار بیئه. لودی دودمون اته اُغان توار دودمون بیئه. وه لودی دومون آزنده بیئه و دمالتر ( 19 آپریل 1451.م / 25 ارکه ماء 962.ط) دله دهلی سلطون بیه. 

## ونه زندگونی:
بهلول خانۀ گت پر ملک بهرام خان بیئه، ملک بهرام پانی توارۀ سلار بیئه کا دیره اسماعیل خان شهر دله دینه. بهرام خان دمالتر اته مولتان والی وسه پهمد هاکردنه. بهرام خان پنج ریکا داشتنه؛ ونه گت ریکا ملک سلطون شاء لودی (بهلول خانۀ عامو) بیئه. ملک سلطون شه پرۀ جه ره هیتنه و سیّد دودمون وسه پهمد هاکردنه. اونگدر سید دودمونۀ شاء خضر خان دیه. ملک سلطون درجه هیتنه و اسلام خان لقب هیتنه. 1419 میلادی دله وه سرهند شهرۀ والی بیه. بهلول خان ملک سلطون شائه برارزا بیئه کا ونه زوما بیه و ونه دتر جا ازدواج هاکردنه. بهلول شه جوونی گدر دله اسپ روشی کردنه، سلطون محمد شاء سید دودمونۀ شاء ونه جا اسپ خرینه. هاموا هاموا بهلول خان امیر لقب ره هیتنه. ملک سلطون خانۀ بمرد په بهلول خان توارۀ سلار بونه و دمالتر وه سرهند والی بیه. اته سفر مالوا سلطون محمود خلجی، سید شائی سامون ره وره بیاردنه و محمدشاء بهلول خان جا پش بنی بخاستنه. بهلول شه قشون جا محمد شاء ره کایری هاکردنه و بتونسنه خلجی قشون ره بنه بزنه؛ ونه وسه وه ره محمد شاء (خان خانان) لقب هدائه.

(1443.م/954.ط) بهلول دهلی ره وره بیاردنه إما باش نیه. 958.ط دله سید دودمونۀ دمالین سلطون؛ سلطون عالم شائه گدر، بهلول دهلی ره وره هاکردنه و أی پلی هیتنه. عالم شاء اته سول دمالتر عالم شاء دس هدائه و بدایون دله وا هنیشتنه. عالم شائه وزیر حمید خان بهلول ره دعوت هاکردنه کا دهلی ره هیره؛ بهلول بیموئه و دهلی دله نوروزماء 962.ط دله تخت هنیشتنه. بهلول (شاء غازی) لقب هیتنه. علم شاء بدایون دله خنه هاکردنه و هموجه جولای 1478.م یا همو نوروزمائه 989.ط رفتگار بیه. 

#### ونه ازدواج:
بهلول خان ده سفر ازدواج هاکردنه:

شمس خاتون، ملک شلطون شائه دترکا ونه عامو دتر بونه.

بی بی امبه، اته هیندو دم کلفتۀ دتر بیئه.

### سلطنت:

پادشائی په بهلول خان حمید خان ره خلع درجه کنه، ونه برار زن ملک محمود خان، بوردنه و حمید خان ره پابن هاکردنه. حمید خان جلدی زنونی بونه. 990.ط دله بهلول خان جونپور سلطون ره بنه بزوئنه؛ وه جونپور شهرۀ هیتن په اته دز ونه دله ساجنه کا قصبه نوم دارنه. قصبه دز چن مچد و مدرسه دارنه. بهلول گدر اته لهز کار دکتنه کا بهلول وه ره تش او بزوئنه و دابوشون ره پابن هاکردنه. بهلول شه تابری ره جونپور و اوتار پرادش سر ستیر هاکردنه.

بهلولۀ زمونه دهلی نیشتگا بمنسنه و 997.ط وه شه ریکا باراک خان ره جونپورۀ والی هاکردنه. همیگدر ونه دییم ریکا نظام خان ( سکندر خان لودی ) ونه وارص بونه و 1000 طبری بهلول رفتگار بیه.

#### ونه سر روزه:

بهلول خان قیرسانی جاجوآ هنده داچاشت نیئه. هندۀ کانه اشناسی موسسه اته روشناس صوفی قدیسۀ قیرسانی ره وارسی هاکردنه و ونه یر اته مله بنگیتنه کا (چراغ دهلی) نوم دارنه و بور دارنه بهلول اوجه چال بیه. اپره دییر مورخین بور دارننه شیش گنبد دله ونه سر روزه دره.

لودی دودمون
محمود علی یوسف

**ممدعلی یوسف** اتا جیبوتی سیاستمدار هسته.

## منابع

رج:جیبوتی گت آدمون
کنکلاو

**کانکلیو** اتا ۲۰۲۴ سال فیلم هسته که معمایی آسنی دارنه. اتا شورا یلنه که پاپ جانشین ره پیدا هاکنن ولی هرکی کاندید هسته، اتی مشکل دارنه و وه ره قضاوت کنه.

## منابع

رج:۲۰۲۴ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
لهز

[بندانگشتی|268x268پیکسل|ملکه میدون لهز 1831.م/1342.[تبری تقویم]]
**لَهِز** ، **شورش** (انگلیسی دله: Riot) یا جکه جاهل تندیه (انگلیسی دله: Mod Violence) اته جور مدنی شَغِلدَغِل هسه کا جماعت دله تش پشه کفنه و معمولا اته گرپه جماعت جا وره کننه و خون جوری را گوئننه. وشون لهزئون توننه مقامات،اموال یا مردم براوری راء دنگوئه. طبق معمول لهزئون عمومی و شخصی اموالۀ هلمبستن جا همپا درنه؛ اهزئون زورن مخالفت و ناهمپائی بسته کار کفنه و تاریخی نظر جا ونه تپش نِداری،أجونی،زارخاری زندگونی هسه. ارچه اپره کسون بتتنه لهزئون ره برانن ولی معمولا لهزئون تُخلپُخل گرپه ئون جا اشکل گیرننه کا ( زورن شغلدغل هسنه و خون جوری رفتار دارننه).

سور هرسائن لهزۀ براوری زورن اته دشواره أمر بلیش وسه هسه، همیسه لهزۀ بلیش بساتنه؛ لهزۀ بلیش اته رست بلیش تابری جا هسه کا ونه کار تش او بزوئن هسه. لهزۀ بلیش بالوئون جا کا منیک تر خونی هسنه، اسری اور بغ و اس سی بغ بسان. گال به گال وشون باتون و ساچمه ئی تیفنگ جا کار گیرننه تا دابوشون ره ضرب بزنن و وشون ره جرو هاکنن تا لهز ره تش او بزنن.

## واجه اشنوسی
اینتا واجه (لهز) طبری هسه.( فارسی دله ظغیان / ظعیان آب ) معنی بونه.

رج:سیاسی علوم
محمد مطیع

**ممدمطیع (20دی1322-درگذشته 29 اسفند 1397)**

اتا مردی که بازیگر سینما تئاتر و تلویزیون بیه

## ونه زندگی ونه هکرده کارا

محمد مطیع شه کارشناسی(لیسانس) تئاتر ره دانشکده هنرهای دراماتیک جا بیته. وه تئاتر ره 1346 دله شروع هکرده

و سینمای دله هم از 1351 شه کار ره اغاز هکرده ونه اولین فیلم (رضا هفت خط) بیه که اینتا فیلم کارگردان حسین ترابی بیه 

وه ده 50 60 دله ات خله فیلم بازی هکرده که و از ونه بهترین فیلما بتومی ایان ره اشره هکنیم«صیادان»، «پیش پرده»، «بازرس» و «سیرک باشکوه جهانی»، مجموعه‌های «هزاردستان»، «سلطان و شبان»، «امیرکبیر» و «کوچک جنگلی» و فیلم‌های «کلاغ»، «دایره مینا»، «بازداشتگاه»، «آوار»، «گردباد» و «روزهای انتظار»

مطیع از وضعیت سیاسی امه کشور راضی دنبیه و 1365 دله بعد از اینکه وکیل اول فیلم دله بازی هکرده سرشته بورده سوئد. د سه ماهی استکهلم دله دیه ولی بعدش بورده گوتنبرگ(یوتبری). اینتا بشر 1387 دگرسه به ایران و تلویزیون و سینمای دله دباره بازی هکرده.

## مرگ
چن ساعات کار داشته تا 1397 در باوه شه سره دله در یوتبری سوئد بمرده و وره همونتا شهر دله دفن هکردنه

## آثار

### سینما

* ۱۳۵۱ - رضا هفت خط در نقش ممل
* ۱۳۵۶ - کلاغ
* ۱۳۵۷ - دایره مینا
* ۱۳۵۷ - تکیه بر باد در نقش اسی
* ۱۳۵۹ - گفت هرسه نفرشان
* ۱۳۵۹ - آقای هیروگلیف
* ۱۳۵۹ - سلندر
* ۱۳۶۰ - رسول پسر ابوالقاسم
* ۱۳۶۲ - بازداشتگاه
* ۱۳۶۴ - گردباد
* ۱۳۶۴ - آوار
* ۱۳۶۵ - وکیل اول
* ۱۳۶۵ - روزهای انتظار
* ۱۳۷۸ - تهران روزگار نو
* ۱۳۸۷ - تردید
* ۱۳۸۹ - قبرستان غیرانتفاعی

### تلویزیون

## منابع

* محمد مطیع بازیگر قدیمی در سوئد درگذشت کیهان لندن

## پیوند به بیرون

* 
* محمد مطیع در بانک جامع اطلاعات سينماى ايران
* «محمد مطیع». وبگاه ایران تئاتر. دریافت‌شده در ۶ خرداد ۱۳۹۲. پیوند خارجی در |ناشر= وجود دارد (کمک)
خارجی بازیکنان لیگ برتر ایران

اینتا مقاله دله خامی بازیکنان خارجی امه لیگ برتر ره بوینیم. اینتا مقاله شامل بازیکنایی هسه که از سال 2001 به بعد بیمونه ایران دله بازی هکردنه. اینتایی درنه که ایران دله بدنییی هسنه که ایران دله بدنیا نیمونه و امه تیم ملی وسه بازی نکردنه

## آمریکای جنوبی شون

#### تاجیکیه شون

#### عمان
[بندانگشتی|274x274پیکسل|سرور جباروف با [استقلال تهران 1396 دله]]

#### سوریه

تاریخ به روز رسانی: ۱۷ دی ۱۴۰۳

#### کویت

تاریخ به روز رسانی: ۷ آذر ۱۴۰۳

#### لبنان

#### ترکمنه مردم

#### کره(پایین محله)

تیمور شرقی

#### ژاپن(نارنگی ژاپنی اما اینتا کشوره ربطی ندارنه)
بندانگشتی|297x297پیکسل|کیم گوی هیان 95 دله (اینتا عکس نفت ابادان دله هسه)

#### عراق

#### قرقیزستان

#### یمن

#### پاکستان

#### فلسطین

#### قطر

#### جمهوری آذربایجان

#### فیلیپین

#### افغانستان

#### اردن

#### قزاقستان
بندانگشتی|341x341پیکسل|عبدالکریم حسن پرسپولیسه دله(1403)

#### هلند

## اقیانوسیه قاره

#### اوسترالیا

#### نیوزلند

## اروپا قاره

#### سوئد

#### صربستان

#### لیختن‌اشتاین
 

#### ازبکی شون

#### اسپانیا

#### پرو

#### جمهوری ایرلند

#### آلمان

#### مونته‌نگرو

#### ترینیداد و توباگو

#### غنا

#### جمهوری دموکراتیک کنگو
بندانگشتی|241x241پیکسل|کوین یامگا 1400 دله با استقلال(ونه چش شل بیه)

#### نیکاراگوئه
[بندانگشتی|213x213پیکسل|مارکوس نویمایر با [استقلال تهران|استقلال 97دله]]

#### آلبانی

#### مولداوی

#### رومانی

#### انگلیس

#### بلغارستان

#### ترکیه

#### اسکاتلند

#### مالت

#### قبرس
بندانگشتی|288x288پیکسل|لی اروین تراکتور دله(97)

#### جمهوری چک

#### کوزوو

#### مجارستان

#### لیتوانی

#### فنلاند

#### اسلوونی

#### ارمنی شون

#### اتریش
بندانگشتی|238x238پیکسل|آنتونی استوکس 1399پرسولیس

#### توگو

#### برزیل
   

#### اروگوئه

#### گابن
[بندانگشتی|200x200پیکسل|جی‌لوید ساموئل با [استقلال تهران|استقلال (1392)]]

#### کلمبیا
بندانگشتی|238x238پیکسل|هانسل زاپاتا آلومینیوم همراء(1401)

#### پرتغال

#### پاراگوئه

#### بولیوی

## آمریکای شمالی و مرکزی قاره

#### هندوراس

#### پاناما

#### کنیا
[بندانگشتی|285x285پیکسل|مایکل اومانیا با [پرسپولیس (1394)]]

#### مارتینیک
[بندانگشتی|230x230پیکسل|ایسما با [استقلال تهران|استقلال۱۳۹۸]]

#### کاستاریکا
بندانگشتی|241x241پیکسل|ایوب العملود (پرسپولیس)(1403)

#### سنگال

#### تونس

#### سورینام

## آفریقای قاره(کاکا سیاه شون)

#### نیجریه

#### کامرون
[بندانگشتی|280x280پیکسل|دورگ کوئه‌ماها با [فولاد خوزستان در سال ۱۳۹۵(اینتاره حال ناشتمه مازنی بنویسم)]]

بندانگشتی|230x230پیکسل|مامه تیام (1397) اینتا ونه شادی گل هسه

#### آنگولا

#### مراکش

#### کنگو

#### گامبیا

#### سودان

#### الجزایر

#### لیبریا

#### اوگاندا

#### کیپ ورد
[بندانگشتی|284x284پیکسل|آیاندا پاتوسی با [استقلال تهران در سال ۱۳۹۷]]

### وشون لیست

* هارش: اینتا جدول دله بازیکنانی بنویشتنه که کم کم 20 تا گل بزه دارننه
* اتاچی دیگه بوم: ایانی که وشون نوم پررنگ بنویشت بیه هندره درنه امه لیگ برتر دله بازی کننه

### بیشترین گل زده اتا فصل دله

* هارش اینتا لیست دله فقط بازیکنانی درنه که اتا فصل دله 15 تا گل ره بزه دایننه
* اتا چی باوم ایانی که وشونه نوم طلایی رنگ هسه اقای گل بینه
* اتا چی دیگر باوم مهند مهدی النداوی هشتیم دوره جام ازادگان دله 15 تا گل بزو

* نکته: بازیکنانی که نامشان طلایی نوشته شده موفق به آقای گلی در آن فصل شده‌اند.

به روز رسانی: تا پایان بیست و سومین دوره لیگ برتر - فصل ۰۳–۱۴۰۲
مسعود ریگی

بندانگشتی
بندانگشتی
**مسعود ریگی** (زادهٔ ۳ اسفند ۱۳۶۹) بازیکن فوتبال  ایرانی هسه که در پست  هافبک دفاعی باشگاه فوتبال پرسپولیس  لیگ برتر خلیج فارس بازی کنه

وه شه دوران بازی دله پیام مخابرات، فجر سپاسی، بادران، شهر خودرو، استقلال، سپاهان و پرسپولیس سه بازی هکرده

## ونه باشگاهی چی تی هسه؟

### پدیده(شهرخودرو)
ریگی قبل از اینکه بیه پدیده دله فجرسپاسی و بادران  وسه بازی هکرد بیه و بعد ازاینکه مسئولان پدیده ره بدیه راضی بیه که بیه وشون تیم سه بازی هکنهو قرارداد یه سال برای لیگ برتر ۹۸–۱۳۹۷امضا هکرده. ونه اولین بازیپرسپولیس رودررو بیه که پدیده بازی ره یک هیچ بباخته.و اتا گل نفت مسجدسلیمانجلو بزو و بازی ره پدیده سه هیچ بورده

### استقلال
ریگی بعد ازاینکه  شهرخودرو دله بدرخشیه استقلال 2 تیر 1398 ون جا اتا 2ساله امضا هکرده 

### سپاهان
ریگی ۶ شهریور ۱۴۰۰ دله سپاهان جا 2ساله امضا هکرده 

### پرسپولیس
وه 15 تیر 1402 2 سال بنویشته باپرسپولیس تا یاغی بوه

ریگی پرسپولیس جا همون اولین فصل دله قهرمان بیه تا رگی اولین و مهم ترین جام شه عمر ره بوره. ریگی هفته های اخر دله نقش مهمی ره بازی هکرده و هفته بیست و نهم دله شمس آذر رو به رو گل بزو تا پرسپولیس بازی ره بوره و صدرره حفظ هکنه

## آمار باشگاهی

* **آمار پاس گل**

## افتخارات

### باشگاهی

#### [[استقلال تهران|استقلال]]

* **[[لیگ برتر خلیج فارس]]**
** نایب‌قهرمان (۱): ۱۳۹۹–۱۳۹۸
* **جام حذفی ایران**
** نایب‌قهرمان (۲): ۱۳۹۹–۱۳۹۸، ۱۴۰۰–۱۳۹۹

#### [[سپاهان]]

* **[[لیگ برتر خلیج فارس]]**
** نایب‌قهرمان (۱): ۱۴۰۲–۱۴۰۱

#### [[پرسپولیس]]

## منابع

رج:پرسپولیس فوتوالیستون
رج:شیراز گت آدمون
رج:زننه آدمون
امرداد (هفته‌نومه)

**اَمُرداد** اته خوری وبگاه و مستقل فرهنگی هفته‌نومه هسّه که 1387 (1999 میلادی) سال دله وره په بشتنه. این هفته‌نومه و وبگاه، فارسی زوون جه بنویشت و تنک بونه و ویشته ایرونِ تاریخ،تمدن و فرهنگ خوری هسّه. اَمُرداد ایرانی زرتشتیونِ اته نشریه هسّه و اینتا وسّه زرتشتی دین خوری دی خله تمرکز دارنه.

## منبع

* 7 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ فارسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیه.

رج:ایرون هفته‌نومه‌ئون
کارما

بندانگشتی|ات کاریکاتور که کارمایِ روش ره سراق دنه.
**کارما** (سانسکریت جه: कर्म) اتا دینی باور هسته که گنه آدمون هکردی، وشون ره همین دنیا دله ورگردنه و طبیعت وشون هاکردی ره جواب دنه. اینتا باور ویشته هندی دین‌شون شنه ولی إسا غربی کشورون دله هم ات‌که په‌روو پیدا هاکرده.

## منابع

رج:هندو دین
آستان ارونوف

**آستان رستم‌اوغلی ارونوف** (به ازبکی: *Oston Rustam oʻgʻli Oʻrunov*؛ زادهٔ ) اتا بازیکن فوتبال هسه که  ازبکستانی هسه . وه هافبک و وینگر هسه . اینتا مردیباشگاه فوتبال پرسپولیس  وسه امه لیگ برتر خلیج فارس دله و تیم ملی ازبکستان بازی کنه.

اورونوف اولین بازیکون پرسپولیس هسه که المپیکدله ازبکستان سه بازی هاکرده.

## منابع

* آستان ارونوف در Soccerway
* آستان ارونوف در National-Football-Teams.com 
* آستان ارونوف در FootballDatabase.eu 
* آستان ارونوف در وبگاه transfermarkt.de (انگلیسی)
رج:پرسپولیس فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
هنری (توآتارا)

بندانگشتی|هنری نیوزلند دله.
هنری (اینگلیسی جه: ***Henry***) (مرغنه جه دَربِموئِن: ۱۸۹۰−۱۹۱۰) اتا توآتارا (اته تی خزنده) هسّه که نیوزلند، اینورکارگیل (*Invercargill*) شهرِ دله زیوش کنده. وه شه مرغنه جا استفنز آیلند (*Stephens Island*) دله بیرون بموئه، که ساف آیلند (*South Island*) شمالِ ور دره، وره پس ته بوردنه سافلند موزه بشتنه و وه ۱۹۷۰ جه تا ۲۰۱۴ اونجه دیه و زندگی کرده. ونه تن اته سرطانی تومور دیه که ۲۰۰۸ سال گدری ونه تن جه در بیاردنه. وه ۲۰۰۹ سال گدر،۱۱۱ سالگی دله یتمین کَش وچه دار بیّه که اینتا خور جهونی بیه و خله رسانه‌ئون ونه خوری گپ بزونه. ۲۰۱۴ سال دله،داشتنه سافت‌لندِ موزه ره رقد ایاردنه و اَی ساتنه کا همینتا وسّه، هنری و ۱۶ تا دیر توآتارائون ره اونجه جه بیتنه و بورده کوئینز پارک (*Queens Park*) دله‌ی اته رسد بشتنه. ونه نوم ره، هنری هشتم، اینگلیس شاءِ جا بیتنه. 

## منبع

* ۸ اونه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگی اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:حیوون
رج:خزندگون