open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بایشوایتای

**بایشوایتای** اتا مَله نوم هسته که لیجیانگ و خیانگلیال میون، چین دله، دره. اینتای مکون یونان ِاستان ِشمال‌غربی‌وَر وونه. این روستای تراورتنی چشمه‌ئون خله معروف هستنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:تراورتنی دریاچه‌ئون
دریوچه

[انگشتدان|'''[مازرون دریا** گت‌ترین دریوچه هسه که وه ره همینسه [[دریو|دریا]] گانّه.]]
**دریوچه** یا **دریوک''' اتا بنه‌سرِ ئو هسته که که همه وَر جه خاشکی جه راه دانّه. دریوچه آزادِ دریائون و اوقیانوس جه راه ندارنه. دریوچه دره که ونه ئو شیرین هسه، دریوچه هم دره که ونه نمک‌ئو هسه. دنیایِ گت‌ترین دریوچه، مازرون دریا هسته که قدیم‌تاسا انده گت بی‌یه، ونه نوم ره دریا گتنه. دریوچه‌ئون ره بین‌المللی قانون دله کشورون ِدله‌وَری سامون اِشناسنّه و همینسه معمولاً، دریا دستوری، بی‌طرف و آزادِ هدار ندارنه. ویشته دریاچه‌ئون شمالی نیم‌کره دله درنه و ات‌خله وشون جه کانادا دله هستنه.

## دپیته چرخه‌تو
* تراورتنی دریاچه

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:جوغرافی
جیش‌المهدی

**جیش المهدی** اتا شیعی شبه نظامی گروه هسته که ۲۰۰۳ تاوسّون دله اتا جوون ملّا بنوم مقتدی صدر بساته. این جنبش سال ۲۰۰۶ شص هزار نفر عضو داشته. این گروه عراق جنگ دله آمریکای دیم‌به‌دیم هرسّائه.

## منابع
* Who are Iraq's Mehdi Army? By Patrick Jackson BBC News 

رج:عراق حزبون
رج:اسلامی حزبون
یعقوب لیث

**یعقوب لیث** اتا صفاری شا بی‌یه. ونه پارسی نوم **رادمان پور ماهک** بی‌یه. وه طاهریون سلسله ره رقدبدائه و تبرستون علویون جه بجنگسته ولی نتونسته آخرسری گت داعی ره بییره و همینسه تبرستون ونه سامون جه دَربورده.

## منابع

* 
* 
* یعقوب لیث صفاری مقاله ایرانیکا دله

رج:صفاریون
صفاریون

**صَفّاریون** اتا سیستانی سلسله بی‌یه که بتونسته ایران ِبعضی جاهان ره بَییره. ونه نیشتنگاء زَرَنگ بی‌یه و ونه شائون شه ره ساسانیون ِزک‌زا دونستنه. وشون سلسله ِموسس نوم یعقوب لیث بی‌یه که اتبار تبرستونیون جه هم دَرهکته.

## منابع

* معین فرهنگنومه، ج ۳

## نگارخنه

Image:Saffarids 900ad.jpg|
Image:Saffarid soldier.jpg|


## پیوند به بیرون
* صفاریون

رج:صفاریون
رج:سیستان
رج:ایران تاریخ
طاهریون

**طاهریون** اتا ایرانی سلسله بینه که خراسان دله حکومت ره عباسیون وسّه کنترل کاردنه و وشون ِامیر بینه. وشون ات‌خله ایرانی قیوم ره هم سرکوب کاردنه. مثلاً بابک و مازیار قیوم اینان سون بی‌یه. وشون مأمون دستور په حکومت جه برسینه.

## منابع

* «روضة الصفا»، تألیف محمد بن خاوندشاه بلخی، تهذیب و تلخیص از دکتر عباس زریاب، تهران، ۱۳۷۳.

## پیوند به بیرون
* طاهریون
* ایران اسلامی تاریخ - تاریخ اسلام سایت دله

رج:طاهریون
رج:ایران تاریخ
رج:تاجیکستون تاریخ
رج:اوزبکستون تاریخ
رج:ترکمونستون تاریخ
دافنیس

**دافنیس** ، اتا سیسیلی گالش بی‌یه که ادعا کارده هیچ‌گادر عاشق نوونه. اما اروس وه ره نائیس ِعاشق هاکرده. نائیس به اون شرط دافنیس تا ابد ونجه وفادار بائه، ونجه ازدواج هاکرده. دافنیس ره اتا زنا، کسنیا نوم، گول بزوئه و نائیس وه ره پیمون‌بشکستن سَره، کور هاکرده. وه کور بیّن په، لـَله‌وا بییته و بورده صحرا دله شه سه آهنگ زوئه و آخرسری شه ره آناپوس ِدرکا دله غرق هاکرده.

## وابسته جستارون
* یونان اسطوره‌ئون فهرست

## منابع

* 

رج:یونانی اساطیر
ایریس

**ایریس** ، تامائوس و الکترا کیجا بی‌یه. ایریس خدائون ِپغوم‌کش هم بی‌یه و زفوروس (غربی‌وا) جه ازدواج هاکرده. ایریس معنی وونه «رنگین‌کمون».

## وابسته جستارون
* یونان اسطوره‌ئون فهرست

## منابع

* 

رج:یونانی اساطیر
کردسّون بَرِم

300 پیکسل|بندانگشتی|کوردستون ملی پرچم
**[[کوردستون]] برم** (کوردی جه:*Alên Kurdistanê* یا *ئاڵای کوردستان*) سال ۱۹۲۰ گادِر، کوردون استقلال‌خاهونه کشمکشون عثمانی جه، خویبون سازمان (Xoybûn) که اتا آزادخاهونه جنبش بی‌یه دَس جه بساته بیّه. اسا عراق دله، این پرچم ره کوردستون اقلیم رسمی پرچم هاکردنه. 

115 پیکسل|راست|بندانگشتی|کوردستون توتوبَیی پرچم
کوردستون پرچم سه‌تا رنگ دانّه سِرخ شهیدون ِخون ره یادیانّه، اسپه صلح دوستی ره سِراق دنه و سَوز این سرزمین سرسَوزی و زیبایی هسته. ونه وسط هم اتا خورشید دره که بیست و اتا تیشک دانّه که نوروز نشون هستنه.

این پرچم رنگون مادون ملی رنگون جه بَییته بیّه.
این پرچم فقط عراق ِنی‌یه و ترکیه، ایران و سوریه دله ونه استفاده هاکردن ممنوع هسته. این پرچم مهاباد جمهوری پرچم جه هم خله موندسته.

## کوردون چنتی پرچم دیگه

File:Flag_of_kurdistan-1922_1924.svg|کوردستون پادشائی پرچم، ۱۹۲۲ - ۱۹۲۴
File:Flag of the Republic of Ararat (fictitious).svg|آرارات جمهوری پرچم، ۱۹۲۷-۱۹۳۰
File:Flag_of_the_Republic_of_Mahabad.svg| مهاباد جمهوری پرچم
File:Flag of the Emirate of Soran.svg|سوران امارات پرچم, ۱۸۱۶ - ۱۸۳۵
Flag_of_Syrian_Kurdistan.svg|روژاوا پرچم
Flag of Kurdistan 2.gif|پ‌ک‌ک پیشنهادی پرچم، 2012 جه
Kurdishflag.png|اتا کوردی‌گروه ِپیشنهادی پرچم


## وابسته جستارون
* ایرون برم
* کوردستون

## منابع

## پیوند به بیرون
* Flag of Kurdistan , Kurdish	

رج:کوردستون
رج:پرچم
پاندورا

**پاندورا** ، یونانی اسطوره‌ئون دله، اولین زنی بی‌یه که بموئه زمین سر.

هفائستوس وه ره زئوس دستور جه ئو و گِل جا بساته تا پرومتئوس که آدمون جه کا کارده ره مجازات هاکنه. خدائون هرکومتا وه ره ات‌چی هدانه؛ آفرودیته وه ره زیبایی، آپولو وه ره موسیقی، هرمس وه ره دین و و... هدانه؛ همینسه آخرسری هرمس ونه نوم ره بی‌یشته پاندورا یعنی «تموم نعمتون».

پرومتئوس وه ره زئوس جه قبول نکارده، اما ونه برار، اپیمتئوس، ونجه ازدواج هاکرده. پاندروا اتا جعبه ره که بائوت‌بینه وا نکانن ره باز هاکرده و همینسه تموم مصیبتون بنه سر تنک‌تِرو بیینه. فقط امید بموندسته تا آدمیزاد وسّه ات‌تی کومک بائه.

## منابع

* 

رج:یونانی اساطیر
اپیمتئوس

**اپیمتئوس** ، یاپتوس و کلومنه ِوچه بی‌یه. وه پرومتئوس برار هم بی‌یه. پرومتئوس معنی وونه «پیش اندیش» و اپیمتئوس وونه «پس اندیش». ونه برار وه ره هشدار هدائه ولی وه پاندورا جه ازدواج هاکرده.

## وابسته جستارون
* یونان اسطوره‌ئون فهرست

## منابع

* 

رج:یونانی اساطیر
شریل کول

**شریل کول**  (بزائه ۳۰ ژوئن ۱۹۸۳) اتا انگلیسی سماگر، مدل و خونندوئه که اشلی کول زنا هم بی‌یه.

## منبع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:زننه آدمون
رج:بریتانیا بازیگرون
رج:بریتانیا خونش‌کرون
رج:بریتانیا سماگرون
کریستین استوارت

**کریستن جیمس استوارت**  (بزائه ۹ آوریل ۱۹۹۰) آمریکایی بازیگر هسته. وه ویشته فیلمون اتاق پناهگاه، زاتورا، زنان سرزمین دله، وحشی طبیعت و  ورگ و میش وسّه معروف بگردسته.

## زندگینومه
[بندانگشتی|راست|200px|استوارت مراسم [اوسکار جایزه|اوسکار دله]]
استوارت لس‌آنجلس، کالیفرنیا دله دنیا بموئه و همونجه گت بیّه اما بعضی سالون ره کلرادو و لس‌آنجلس میون شی‌یه و ورگردسته. 

*جان استوارت* ِپییر تلویزون ِمدیر صحنه و تهیه‌کننده بی‌یه و فاکس ِکمپانی وسّه کار کارده. ونه استرالیایی مار هم کارگردان بی‌یه. وه اتا گت ِبرار هم دانّه.

## فیلموگرافی

## نگارخنه

Kristen Stewart Comic-Con 2012.jpg
Kristen Stewart, Chris Hemsworth 2012.jpg|کریس همسورس همراهی سال ۲۰۱۲ گادِر
Kristen Stewart by Gage Skidmore.jpg
Kristen Stewart TIFF 2012.jpg
Kristen Stewart 2012.jpg|کریستن استوارت استرالیا دله، سال ۲۰۱۲
Kristen Stewart.jpg
Kristen Stewart 2009.jpg|سال 2009، پاریس دله


## بیرون بگردستن
* 

## منابع

* 

رج:امریکا بازیگرون‏
رج:گت مردمون کالیفرنیا
رج:زننه آدمون
صعده شورش

**صَعده شورش** اتا جنگ نوم هسته که ۱۳۸۳ تاوستون تاسا حسین بدرالدین حوثی یمن شیعیون ِرهبر و یمن ِدولت میون دره انجوم وونه. این درگیریون ویشته صعده استان دلوئه که یمن شمال‌غربی‌وَر هسته.

یمن دولت، شیعیون ره متهم کانده که خانّه اتا شیعهحکومت بسازن و اون ور جه شیعیون، دولت ره متهم کانّه که چچی وسّه دَره شیعیون سَره، دَره «نژادی تبعیض» و سرکوب راه دمدنه. یمن دولت ایران ره متهم دونده که شیعیون ره مالی کومک کارده.

## پیش‌زمینه
*همینتی هارشین: [[یمن تاریخ]]*

شیعیون حدود ۴۰٪ یمن جمعیت ره سازنّه. شمالی یمن و جنوبی یمن ِاتا بیّن په، سال ۱۹۹۰، سنّیون حکومت ره بَییتنه. ایران شیعه‌گری و عربستون وهابیت بی‌ین این گادِر باعث بیّه که وشون اختلاف ویشته هم بواشه.

## پیش از ۲۰۰۴
یمن دولت حسین بدرالدین حوثی ره متهم کارده که وه اتا گروه ره شباب‌المومنین نوم جه بسات‌بی‌یه و ایران ِنقشه‌ئون ره یمن دله اجرا کارده.

## اصلی جنگون
۲۰۰۴ تاوستون دله، یمن ارتش، حمله هاکرده و صعده ره تَش دکشی‌یه. وشون وَلِک حسین بدرالدین حوثی جبهه‌گیریون بی‌یه. یمن دولت پیش از اون بائوت بی‌یه که ۵۵۰۰۰ دلار ونه سَر وسّه جایزه بی‌یشته. جنگ شروع بیّن په، ۳ ماه که بگذشته حسین بدرالدین حوثی جه خَور برسی‌یه که وه شه همراهون پَلی بمرده. این درگیریون ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ نفر جان ره بَییته. 

شیعیون که بدینه وشون سر دره بلا اِنه، شه نوم ره حوثی مبارزون بی‌یشتنه و شه ره سازمان‌دهی هاکاردنه. این گروه رهبری ره عبدالمالک حوثی و یحیی حوثی داشتنه که اونتای ِبرار بینه. وشون اول اتا نومه علی عبدالله صالح وسّه برسنینه و ونجه بخاستنه که انده شیعیون ره اذیت نکانن و مسلمونون میون اختلاف دِمنَدِن. 

این سال بهار دله، اتا ترنه جنگ پیش بموئه و ونه سَره ۱۵۰۰ نفر حوثیون جه بمردنه.. اردیبهشت گادِر یمن ِرییس‌جمهور وشون جه بخاسته که جنگ ره توم هاکنن و دولت وشون ره ونه بَدِل ببخشه؛ ولی حوثیون باتنه که تا زمونی که وشون بخاستنی‌ئون ره ندِن دَس نکشنّه. دولت این گادِر اتا آمار دَربشنی‌یه که گاته ۵۲۲ نفر بمردنه، ۲۷۰۸ نفر زخمی بَینه و ۲۷۰ میلیون دلار هم خسارت بدانه.

سال ۱۳۸۵ بهار دله، یمن ِدولت ۶۰۰ نفر حوثی ره آزاد هاکرده. این سال بهمن‌ماه، حوثیون اتا درگیری دله ۶تا بمرده و ۲۰تا زخمی جه اتا نظامی پایگاه ره بَییتنه. وشون حمله په هم چنتا درگیری دیگه اتفاق دکته. دولت هم ۳۰۰۰۰ نفر ارتشی جه جنگ ره سَر بییته که ونه سَره ۲ هفته دله ۲۰۰ نفر ارتش جه و ۲۶۰ نفر حوثیون جه بمردنه.

## ۱۳۸۶
قطر میونجیگری جه اتا تش‌دَوست پیمون دَوسته بیّه. یمن دولت قراربی‌یشته که مبارزون ره آزاد هاکنه، جنگی مناطق ره دِباره بسازه و متحد ملل سازمان کومک جه آواره‌ئون ره کومک هاکنه.

## ۱۳۸۷
ارتش این سال دله تش‌دَوِست ره بشکسته و حوثیون جه ۶ نفر ره بکاشته و ۲۰تا ره زخمی هاکرده. ۳ روز بگذشتن په، اتا بمب ره نماز جمعه دله بترکانینه. دولت حوثیون ره مقصر بنومسته ولی حوثیون بائوتنه که دولت دره مردم ره گول زنده. در کشمکش‌های این بمب‌گذاری، ۳ سرباز و ۴ تن از مبارزان جان باختند.

## ۲۰۰۹

۲۰۰۹ ِسال دله، درگیریون بالا بَییتنه و شیشومین جنگ شروع بیّه. این جنگ دله عربستون هم وَلِک دربیارده و حوثیون ره سرکوب هاکرده. این جنگ دله آمریکا و عربستون و یمن ِدولت ات‌ور جه و ات‌وَر دیگه جه حوثیون و القاعده و تجزیه‌خاهون همدیگه جه دَکِتنه. این جنگ هم ۱۲ فوریه سال ۲۰۱۰ توم بیّه.

بعضی کارشناسون هم گاتنه که این جنگ ایران و عربستون میون بی‌یه که یمنیون پِشتی ره کاردنه.

## منابع

رج:دله‌یی جنگون
رج:یمن جنگون
یمن جنگ

یمن دله اتخله جنگ اتفاق دَکِته؛ شمه منظور کامین‌تا هسته؟
* **[[یمن جنگ (۲۰۱۰-۲۰۰۹)]]**: دله‌یی جنگ که صعده شورش ِپه بی‌یه.
* **[[یمن جنگ (۲۰۱۵ تاسا)]]**: دله‌یی جنگ و عربستون ِدخالِتون
* *[[شابلون:خاورمیونه جنگون|دیگه جنگون]]*

X
فلسطین دله‌یی جنگ

250px|left|thumb|اسرائیلی سربازون که درنه اتا فلسطینی ره دِوا-درمون کانّه.
**فلسطین دله‌یی جنگ**  یا **فتح و حماس ِجنگ**  یا ** برارون ِجنگ**  فلسطین ِدِتا سازمان دعوائون ره گانّه (فتح و حماس). این درگیریون زمونی شروع بینه که حماس فلسطین مجلس انتخابات ره سال ۲۰۰۶ بَورده. ۵ مه ۲۰۰۷ ِظهری اینتا دعوا اتا جنگ واری بگردسته و ونه اوج ۷ تا ۱۴ ژوئیه ۲۰۰۷ غزه دله بی‌یه که غزه ۲۰۰۷ جنگ ره ونه سَره پیش بیاردنه و حماس این جنگون دله پیروز بیّه. اون گادِر تاسا «غزه» و «اردن ِدرکای غربی‌وَر» میون دِتا حکومت درنه که همدیگه جه سِوانه.

این جنگ دله غزه‌ی مردم خله صدمه بخاردنه. بعضی کشورون ایران ره متهم کانّه که حماس پِشتی ره کارده.

## منابع

رج:فلسطین جنگون
رج:حماس
رج:فتح
رج:فلسطین تاریخ
رج:دله‌یی جنگون
شیخ سعید پیران شورش

**شیخ سعید پیران شورش** اتا شورش نوم هسته که سال ۱۹۲۵ شمالی کوردستون دله کوردون میون انجوم بَییته. وشون شه دلیل ره آتاتورک کارون دونستنه که وشون حقوق ره لینگ‌لو گیته. این شورش مرکز پیران (ترکیه) منطقه دله بی‌یه که دیاربکر (آمِد) شهر پَلی‌ئه.

شیخ سعید پیران آخرسر آتاترک دستور په، دیاربکر میدون دله، شه همراهون جه، اعدام بیّه ولی هنتا هچکی ونه قَور ره دَرنَوِرده ولی‌ بعضی‌ها فكر كانّه كه مسلح نیروئون ِفرماندهی ِستاد ِسران این موضوع جه خَوِر دارنه. 

اتا ترکی تحلیلگر ونه خَوری گانه: «اِما شه مدارس ِتاریخ ِکتابون دله هم دوره راهنمایی و هم دبیرستان، شیخ سعید پیران ره خائن ملی دومبی. ولی دیاربکر دله وه ره قهرمون ملی دونّه و ونسه فاتحه و صلوات رسندنّه.» 

## منابع

رج:کوردستون شورشون
رج:ترکیه دله‌یی جنگون
جنوبی زازایی

thumb|left|جنوبی زازایی تیره آبی رنگ جه|380px
**جنوبی زازایی** (زازایی جه: Zazakiyê Veroci) اتا گویش ِزازایی زوون هسته.

رج:زازاکی
مرکزی زازایی

thumb|left|مرکزی زازایی سرخ رنگ جه|380px
**مرکزی زازایی** (زازایی جه: Zazakiyê Merkezi) اتا گویش ِزازایی زوون هسته.

رج:زازاکی
زازاکی ویکی‌پدیا

thumb|left|زازاکی ویکی‌پدیای نشون|480px
**زازاکی ویکی‌پدیا** (زازاکی جه: **Wikipediya Zazaki,Ensiklopediya Xosere**, *زازاکی ویکیپیدا، دانوشنامه آزاد*) ویکی‌پدیای وب‌گاه ِزازاکی زوون نسخه هسته. زازاکی زوون ۱۹ اوت ۲۰۱۱ گادِر ۱۷،۴۰۰ مقاله جه ویشته داشته و ویکی‌پدیائون رج دله صدُمی بی‌یه.

زازاکی
وپ
شمالی زازایی

thumb|left|شمالی زازاکی آبی رنگ جه|380px
**شمالی زازایی** (زازایی جه: Zazakiyê Zımey) اتا گویش ِزازایی زوون هسته.

رج:زازاکی
کورمیشکان

**کورمیشکانی ِعید** (زازاکی جه: **Roşanê Kormışkan**) اتا زازاکی عیدی‌روز هسته. کورمیشکان تاریخ هر سال مارس ِماه دلوئه. این عيد ره زازایان خله تحویل گرنّه.

رج:زازاکی
رج:عیدون
نیشتگا

**نیشتنگاء**، **نیشتگا**، **کشور ِمرکز** یا **شاهنشین**  هر کشور ِاتا اصلی شهر هستی که معمولاً بقیه شهرون جه گتتره و «وزارت کشور» و بقیه حکومتی نهادون ونه دله درنه.

## وابسته جستارون

* نیشتنگائون فهرست

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا جه


رج:کشوری تقسیمات
میشل دو مونتنی

**میشل دو مونتین**  (بزائه ۲۸ فوریه ۱۵۳۳ - بمرده ۱۳ سپتامبر ۱۵۹۲) اتا تأثیرگذار نویسنده رنسانس دوره دله بی‌یه. 
وه فیلسوف و اخلاقی حکیم بی‌یه و اتا اشرفی خاندون دله کنارهِکِت بی‌یه.

## منابع

* 
* 

رج:گت مردمون پاریس
رج:فرانسه نویسندگون
رج:رونسانس گت آدمون
ترکیه استقلال جنگ

**ترکیه استقلال جنگ** (استامبولی ترکی جه: Kurtuluş Savaşı یا İstiklâl Harbi) متحدین که جهونی جنگ اول دله عثمانی ره بَییتنه، وه ره رِقِد دپاشینه و خاستنه وه ره تیکه‌تیکه هاکنن ولی «ملی‌گرا ترکون» نظامی و سیاسی مقاومت جه وشون دیم‌به‌دیم هرسّانه. وشون مقاومت آتاتورک ره کار سَر بیارده. بعد نظامی عملیات علیه یونان و بجنگستن ارمنیون و فرانسویون جه، ژولای ۱۹۲۳، ترکی انقالبیون اونان ره مجبور هاکردنه که دِتا پیون جا ترکیه ره وِل هاکنن. متحدون بی‌یشتنه که ترکیه ِدولت جمهوری بواشه و دولت بسازه ولی عثمانی ره رِقِد بدانه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا جه

رج:جهونی جنگ اول
رج:عثمانی
رج:ترکیه جنگون
رج:ترکیه تاریخ
زازایی الفبا

** زازایی الفبا** (زازایی جه: Alfabey Zazaki)  اتا یک الیفبا هسته. زازایی الفبا لاتین جه (زازایی نوع,Varyantê Zazaki) بییته بیّه و همینسه 32تا حرف دانّه.

گت حروف:
**A B C Ç D E Ê F G Ğ H I İ J K L M N O P Q R S Ş T U Ü V W X Y Z**

کوچک حروف:
**a b c ç d e ê f g ğ h ı i j k l m n o p q r s ş t u ü v w x y z**

ونگی حرفئون(۸):
**a e ê ı i o u ü**

بی ونگی حرفئون(۲۴):
**b c ç d f g ğ h j k l m n p q r s ş t v w x y z**
زازاستون

**زازاستون** یا **زازاکستون** (زازاکی جه:**Zazaistan**) اتا غیررسمی بخش نوم هسته که ترکیه شرقی قسمت دلوئه و ونه مردِمون زازاکی زوون جه گپ زنّه. این منطقه تاریخ خلوئه؛ وشون اول دیلم و تبرستون جه بوردنه ترکیه‌وَری و ات‌جا ره که ونه نوم زازانا بی‌یه ره شه وسّه بَییتنه و هنتا این منطقه دله درنه. وشون اسا کوردون جه خله نزدیک ِفرهنگ دارنه و وشون منطقه و کوردی‌مناطق خله جاهان مشترک هستنه.
*زازائون ِگتِ شهرون اینان هستنه:
#الازیغ
#بینگول
#تونج‌ایلی
#دیاربکر
نوه مارتی

**نوه مارتی** (زازاکی جه: **Newê Marti**) اتا زازاکی عیدروز هسته. وه ره ویشته تونج الی اطراف جشن گیرنه. نوه مارتی تاریخ هر سال مارس ِماه دلوئه. ونه معنی مازرونی جه وونه «*ترنه مارس*». نوه مارتی اتا بهاری عید هسته.

رج:زازاکی
رج:عیدون
زازانا

بندانگشتی|چپ|اتا پرچم که زازاکی شورشیون قرون معاصر استیفاده کاردنه و ترکیه جه جنگستنه.
**زازانا** (قدیمی پارسی: Zāzāna) ترکیه‌ی شرقی منطقه دله‌ی اتا تاریخی جا هسته. زازانای نوم اول بیستون سنگ‌بنویشته دله بموئه. اسا این منطقه دله زازاکی مردمون زندگی کانّه. این منطقه‌ی جاء اِسا زازاستون ِمقوم هسته.

رج:زازاکی
رج:ترکیه منطقه‌ئون
احمد بن بلا

**محمد احمد بن بلا** (بزائه ۲۵ دسامبر ۱۹۱۸ - ۱۱ آوریل ۲۰۱۲) الجزایر استقلال جنگ ِسیاسی رهبر، اولین نخست‌وزیر و الجزایر اولین انتخاب‌بَیی رئیس‌جمهور بی‌یه که شه کشور ره سوسیالیست‌وَری بَوِرده.

## منابع

رج:الجزایر رییس‌جمهورون
رج:عرب گت آدمون
رج:الجزایر نخست‌وزیرون
رج:شوروی قهرمونون
یافا

**یافا** أتا دار نوم هسه که پرتخال ئو ئونشو واری هسه. ئونه ولگ‌ئون تیزنه ئو ئونه میوه ئونشو واری أتا کم پچک ئو شیرین تر هسه.
خاش

[بندانگشتی|180px|چپ|''خاش'' که اتا معروف تابلو هسته و وه ره [فرانسیسکو هایز دکشی‌یه.]] 
**خاش هاکردن**،**خاش، خِش و یا خوش هدائن** لوی تماس دیگه جای بدن ره گانّه گه معمولاً محبت سِراق هدائن‌سه استفاده وونه.

## نگارخنه

French_Kiss.JPG| فرانسوی خاش
Kiss composite.jpg|خاش هدائن مراحل


## وابسته جستارون

* فرانسوی خاش

## پانویس‌ها
* انگلیسی ویکی‌پدیا جه

رج:بگائستن
فرانسوی خاش

thumb|170px|اتا نمونه

**فرانسوی خاش** یا **عاشقونه خاش** یا **لو بَیتِن** ات‌تی خاش هسته که تحریک کنندوئه ونه سَره زوون و لو جه بنشنه کار بکشی‌ین. معمولاً زوون ره وَرنه طرف ِلو دله.

## نگارخنه


Kuss.jpg
Kiss_Briseis_Painter_Louvre_G278.jpg|اتا یونانی دوری دله
Zlot_2006_Wikipedians_kissing_cropped.JPG
Polish_Wikipedians_JadźQ_and_WarX_kissing_-_20060505.jpg
French_Kiss.JPG
Kiss_Bike_Kiss.jpg


## منبع
* http://www.cdc.gov/hiv/resources/qa/qa17.htm,
Wikipedia contributors, «French kiss,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=French_kiss&oldid=182814527 (accessed January 13, 2008).

رج:بگائستن
کومش

[300px|بندانگشتی|چپ|اتا نقشه که ونه دله قومس ره [تبرستون سامون دله دکشینه.]]
**کومش**، **کومس** یا **قومس** اتا قدیمی سرزمین نوم بی‌یه که ایران فلات دله دیّه، اسا سمنان ِمنطقه ویشته قومس ِدله دره.

قومس سامون خوار ِری تا سبزوار جه بی‌یه و ونه بِن ایران کویر دیّه و ونه شمالی‌وَر هم تبرستون قرار داشته. قومس گت شهرون اتا جاده دله دَیینه که خارسان جه شی‌یه. ونه شائون بعضی گادِر مستقل بینه و بعضی وقتون هم تبرستون یا خراسان ِشائون اونجه ره گیتنه

### قاجاریه و پهلوی
زمون قاجارون، سمنان قومس نیشتنگا بی‌یه. جندق و خور و بیابانک سال ۱۲۴۰ق کومس (سمنان و دامغان) دله دَیینه و سال ۱۳۳۷ق ونجه سِوا بیینه.

سال ۱۳۴۰ شمسی دکتر علی امینی نخست وزیری گادِر، کومس (که سمنان، دامغان، شاهرود، بسطام و سرخه ونه دله دَیینه) و تبرستون ِجنوبی شهرون یعنی سنگسر، شهمیرزاد و وشون روستائون ره سمنان استان اسم بییشتنه و هنتا ونه وضع همینتی بموندسته.

## بن بنویشت

## منابع
* 
* فرهنگنامه کومش
* 

رج:ایران تاریخ
رج:سمنان اوستان
رج:طبرستون
رج:طبرستان
سمهین

**سمهینِ عید** (انگلیسی جه: ***Samhain Festival***) کلتونِ اتا عیدی‌روز هسته. سمهین گادِر هر سال اکتبر ماه دلوئه. اسا این عید ره ویشته نئوپگانیسمون جشن گَرنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:عیدون
رج:سلت
ایمبولک

[thumb|left|ایمبولکی عید؛ [بریتانیا|گت بریتانیا دله|350px]]
**ایمبولک** (انگلیسی جه: **Imbolc**) کلتون ِاتا عیدی‌روز هسته. سمهین تاریخ سال فوریه ماه دلوئه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:عیدون
رج:سلت
سلت

بندانگشتی|200px
بندانگشتی|200px
**سلتـون** یا **کلتـون** حدود ۷۰۰ سال پیش از میلاد، ات‌تی هندواروپایی قبیله بینه که جنگ‌جو بینه، وشون اول مرکزی اروپا دله هنیشتنه و قرن چاروم پ.م بتونستنه «پچوک آسیا» تا «بریتانیا» ره بَییرن.

سلت‌ئون اَی بوردنه پچوک ِآسیای شرقی‌وَر دله، جایی که گالاتاییون معروف بینه و غرب‌وَر جه هم سرزمینون گل، ایسپانیا و بریتانیا ره بَییتنه. قرن سوم پ.م جه کم‌کم ضعیف بَینه و «گل» ِسرزمین ره جولیوس سزار بَییته، وشون استقلال هم کم‌کم رِقِدبدائه بیّه. بریتانیا و ایرلند دله وشون آسته‌ته شه ره بباختنه، ولی وشون آداب و رسوم سیاسی‌چی‌ئون ِپه، رِقِدبورده.

## منابع

*
رج:اروپا تاریخ
نیاایرانی زوون

**نیاایرانی زوون**، نیازوون بازساجی‌بَیی ایرانی زوونون ِچلّه هندواروپایی زوونون دله جه هسته، ایرانی زوونون ِنیا هسته(پارسی، سغدی، زازاکی، مازرونی، کوردی و... واری). احتمالاً هزارهٔ دوم پیش از میلاد دله وشون زننه بینه و معمولاً نیاهندوایرانیان و آندرونوو باستانی حوزه‌ئون و ایران ِفلات جه مربوط وانّه. 

## منابع
* Proto-Iranian language، انگلیسی ویکی‌پدیا، بییته‌بَیی ۲۶ خرداد ۱۳۸۹.

رج:ایرانیج زوون
رج:هندو-ایرانی زوونون
کریسمس

[thumb|350px|إسا خله غیر مسیحی آدمون هم کریسمس ره سال نویِ مناسبت وسه جشن گیرنه. این عکس [جاپون شنه که بابانوئل موجستمه ره بساتنه.]]
**کریسمَس** یا **نوئل** اتا جشن هسته که مسیحیون روزی که عیسی دنیا بموئه، برگزار کانّه. رومی کاتولیکون پروتستان‌ها، کریسمس ره ۲۵ دسامبر روز جشن گرنه و بعضی هم ۲۴ دسامبر روز وه ره برگزار کانّه. ارتودوکسون هم روز بیست و پنجم دسامبر ره مسیح میلاد جشن دونّه. بعضی ارتودوکسی مسیحیون روسیه، اوکراین و مقدس بنه‌وار (اسرائیل دله) و دیگه جائون، یولیانی تقویم وسّه، کریسمس جشن ره روز ۷ ژانویه دونّه. ارمنی‌های کلیسا هم طبق شه سنت، روز میلاد و روز غسل تعمید مسیح ره همزمون روز شیشوم ژانویه جشن گیرنه.

کریسمس و نو سال جشن (که میلادی تقویم اولین روز هسه) هئی جه ات‌که فرق-فصل دارنه. کریسمس دوازّه روز هسته که مسیح ِتولد و بزا-روز جه، ۲۵ دسامبر، شروع وانه و تا ونه درموم ِجشن روز، ۶ ژانویه، دمباله دارنه. اوایل قرن بیستوم میلادی جه دشتِ دنیا دله این جشن رسم بگردسته. کریسمس ره ونه ویژه‌ی آیین‌ها جه اشناسنّه مثلاً کاج دار ره ریسه بشتن، بابانوئل و...

## زازاکستون دله
**گاغاند** (Gağand) اتا زازاکی عیدی‌روز هسته که خصوصاً شهرون تونج الی، کوچگیری، وارتو و گرگر دله وه ره جشن گیرنه. گاغاند تاریخ هر سال ژانویه‌ماه دلوئه. گاغاندی عید اتا نو سالی عید هسته.

## پانویس

## منابع

* Hans J. Hillerbrand, **Christmas**. (2009). In *Encyclopædia Britannica*. Retrieved December 23, 2009, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115686/Christmas
* Penne Restad, "Christmas," Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia 2009
* Linwood Fredericksen, **feast**. (2009). In *Encyclopædia Britannica*. Retrieved December 23, 2009, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/203113/feast/66478/Carnivals-and-saturnalias

## بیرون بگردستن

رج:کریسمس
رج:عیدون
برنهارد دارن

thumb|upright=1.8|left|برنهارد دورن
**یوهانس آلبرشت برنهارد دورن** یا **بوریس آندره‌ئویچ دارن** یا **برنهارد دارن**  (بزائهٔ ۲۹ آوریل ۱۸۰۵ - بمردۀ ۱۹ مه ۱۸۸۱) اتا آلمانی‌تبار روسی خاورشناس بی‌یه.

برنهارد دارن، سید ظهیرالدین مرعشی **طبرستون و رویان و مازندرون تاریخ** کتاب ره تصحیح هاکرده و 1850 میلادی سال دله سن پطرزبورغ دله منتشر هاکرده.

دارن امیر پازواری اشعار دیوان با نوم کنزالاسرار مازندرانی ره میرزا محمد شفیع مازندرانی بندپی یاری جا دِ جلد دله منتشر هاکرده که اولی جلد 1860 میلادی سال دله و دومی جلد 1866 میلادی سال دله منتشر بیّه.

وه 1875 میلادی سال دله **تبرستون ره باستونی روسهای تهاجم تاریخ** کتاب ره منتشر هاکرده.

 

## اتّی کتابون
thumb|upright=1.8|left|طبرستون و رویان و مازندرون تاریخ

* طبرستون و رویان و مازندرون تاریخ، سید ظهیرالدین مرعشی، برنهارد دارن 1850 https://www.google.com/books/edition/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE_%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%88%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%A7%D9%86_%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86/VqRLAQAAMAAJ?hl=fa&gbpv=1

* کنزالاسرار مازندرانی، امیر پازواری، برنهارد دارن، میراز محمد شفیع مازندرانی، اولی جلد 1860 https://www.google.com/books/edition/Beiträge_zur_Kenntniss_der_iranischen_S/tm4-AAAAcAAJ?hl=fa&gbpv=1&dq=کنزالاسرار+مازندرانی&pg=PP1&printsec=frontcover

* کنزالاسرار مازندرانی، امیر پازواری، برنهارد دارن، میراز محمد شفیع مازندرانی، دومی جلد 1866 https://www.google.com/books/edition/Beitr%C3%A4ge_zur_Kenntniss_der_iranischen_S/KQBmkXnDZH8C?hl=fa&gbpv=1

* طبرستون ره باستونی روسهای تهاجم تاریخ، برنهارد دارن 1875 https://www.google.com/books/edition/Caspia/TNVhAAAAcAAJ?hl=fa&gbpv=1

## منبع

Wikipedia contributors, "Johannes Albrecht Bernhard Dorn," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Albrecht_Bernhard_Dorn&oldid=292560658 (accessed May 27, 2009). 

رج:آلمان نویسندگون
رج:روسیه نویسندگون
کارلوس اسلیم

**کارلوس اسلیم**  اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $69.0 بیلیون پول دانّه. وه کشور مکزیک دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 72ساله بی‌یه. وه شه پول ره کارخنه تلمکس، آمریکو موایل، گروپ کاسرو دله جه دَربیارده.

## منابع
* 

رج:پولدار آدمون
رج:مکزیک گت آدمون
رج:زننه آدمون
رج:لبنان گت آدمون
آمانسیو اورتگا

**آمانکیو اورتگا**  اتا مَردی هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $37.5 بیلیون پول دانّه. وه کشور ایسپانیا دله دنیا بموئه و سال ۲۰۱۲، 75 ساله بی‌یه. وه شه پول ره ایندتکس گروه جه دَربیارده.

اورتگا زارای فروشگاهون صاحاب و موسس هسته و حدوداً صدتا برند و فروشگاه دانّه.. اورتگا، شه دومين زنا جه لاکرونیای گالیسیا، ایسپانیا دله زندگی کانده. 

## منابع

* 

رج:پولدار آدمون
رج:ایسپانیا گت آدمون
رج:زننه آدمون
لینا بتنکورت

**لینا بتنکورت**  (2017-1922) اتا زنا هسته که ونه نوم ره فوربس مجله دله، ده‌تا پولدارترینون فهرست دله بنویشتنه. وه حدود $24 بیلیون پول داشته. وه کشور فرانسه دله دنیا بموئه و سال 2017 بمرده بی‌یه. وه شه پول ره لورال کارخنه دله جه دَربیارده.

## منابع
* 

رج:پولدار آدمون
رج:فرانسه گت آدمون
فوربس مجله

[thumb|200px|left|فوربس ِمَقِر، [نیویورک دله.]]
**فوربس** یا **فوربز**  اتا آمریکایی شرکت هسته که انتشارات دله خله نیرو دانّه. فوربسِ مجله هر دِ هفته ات‌بار پخش وونه. فوربسِ گتِ رقیب «فورچون مجله» هسته که وه هم هر ۲هفته چاپ وونه.

فوربس ره سال ۱۹۱۷ اتا اسکاتلندی مهاجر که ونه نوم «برتی چالرز فوربس» بی‌یه، بساته. وه اتا گتِ مقاله‌نویس ایقتیصادی مسائل سَره بی‌یه و «هارست مجله» وسّه نوشته. ونه بمردن په، سال ۱۹۵۴، ونه ریکا «بوروس» ونه مقوم ره بَییته. بوروس هم سال ۱۹۶۴ بمرده و ونه برار، «مالکوم استونسون فوربس» (۱۹۹۰-۱۹۱۷ میلادی) سردبیر و ناشر بیّه. ونه بمردن په هم ونه گتِ ریکا ناشر و سردبیر بگردسته.

## لیست‌های منتشره
فوربس مجله دله هرسال اتا گتِ لیست چاپ کانّه که بعضیا ونه دله خله جالب و مهم هستنه:
* فوربس ۵۰۰
* جهونی فوربس ۲۰۰۰: این لیست دله جهونِ ۲۰۰۰تا گت شرکت نوم ره، با حیساب سرمایه، درآمد و دارایی بیاردنه. این لیست لیست فورچون ۵۰۰ رقیب بی‌یه که شرکتون ره باحیساب درآمد طبقه‌بندی هاکرده.
* فوربس جهون قدرت‌مندترین زنان فهرست

## بیرون بگردستن

* فوربس رسمی سایت

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:مجله‌ئون
رج:ایقتصاد
مایکل فارادی

300px|بندانگشتی|چپ
**مایکل فارادی**  (بزائه ۲۲ سپتامبر ۱۷۹۱ - بمرده ۲۲ اوت ۱۸۶۷) انگلیسی فیزیکدون و شیمیدون که ونه کارون الکترومغناطیس و الکتروشیمی جه ربط داشته و اتا مادی حکیم بی‌یه. وه بونزن چراغ ره هم بساته.

فارادی اتا رساناچی ِوَر ِمغناطیسی میدون خَوری گاته که جریان DC دانّه و همینتی الکترومغناطیس ِپایه‌ئون ره فیزیک دله بساته. وه الکترومغناطیسی القا و برقکافت قانونون ره هم بنویشته. وه اثبات هاکرده که مغناطیسی خاصیت بتونده نور ِشعاع سَر اثر بی‌یله و اتا اساسی رابطه این دِتا میون برقراره.

## نگارخنه


پرونده:Faraday_Michael_old_age.jpg|مایکل فارادی پیری گادِر
پرونده:Faraday-Millikan-Gale-1913.jpg|مایکل فارادی
پرونده:Faraday_Michael_grave.jpg|مایکل فارادی قبر هایگیت گورسون دله
پرونده:Faraday_Michael_Christmas_lecture_detail.jpg|مایکل فارادی کریسمس سال ۱۸۵۶


پرونده:Michael_Faraday_statue_AB.jpg|مجسمه مایکل فارادی در قصر Savoy در لندن اثری از  John Henry Foley


## منابع
رشد دانشنومه

رج:بریتانیا شیمیدون
رج:بریتانیا فیزیکدون
رج:مخترعون
دِ وَری تبرزین

دِ وَری تبرزین که قدیم وه ره **ناچَخ** یا ناشَک گاتنه، ات‌تی تبرزین هسته که دِتیغه یا دِچلّه بوئه.

## نگارسره

Image:Hallebardes-p1000544.jpg|
Image:Bundesschwur Zuerich.jpg|
Image:Wiborada1430.jpg|
Image:Halberds 3.png|
Image:Halberd-axe MBA Lyon E 697a-IMG 0110-0111.jpg|اتا قوچ‌سَری تبرزین، املش تمدن جه
Halberds MKL Bd. 8 1890 (130918270).jpg|اروپایی ناچخ


## منابع

‫

رج:جنگی چیون
املش تمدن

[بندانگشتی|120px|[دِ وَری تبرزین، فرانسه قشنگ هنرون موزه، لیون.]]
[راست|120px|بندانگشتی|اتا گردنی، قرن ۸-۱۰ پس از میلاد، املش، [رحمت آباد، بروکسل قشنگ هنرون رویال موزه، نروژ.]]

**املش تمدن** اتا فرهنگی و باستان شناسی حوزوئه که ونه محدوده دیلم، رانکوه، اشکورعلیا، اشکورشویل و اتا تیکه مازرون‌غرب جه، ره شه دله گیرنه. اینتا تمدن پیدابکارد ِچیون ویشته غیرقانونی هستنه و خارج موزه‌ئون جه بروته وونّه.

## منابع

رج:گیلون تاریخ
توماس استرنز الیوت

**توماس استرنز الیوت** که وه ره **تی. اِس. اِلیوت** گاتنه  (بزائه ۲۶ سپتامبر ۱۸۸۸ - بمرده ۴ ژانویه ۱۹۶۵) اتا آمریکایی-بریتانیایی شاعر، نمایشنومه‌نویس، منتقد و ویراستار بی‌یه که ونه بتترین کتابون نوم «هرز سرزمین» (۱۹۲۲) و «چار کوارتت» (۱۹۴۳) هستنه. الیوت شعر ِنوسازی ِجنبش ره رهبری کارده. وه انگلیسی شعر و ادبیات ِسبک بیان، سرایش و قافیه‌پردازی ره عوض هاکرده. «چار کوارتت» ِکتاب ِمنتشر بیّن په، وه خله معروف بیّه و سال ۱۹۴۸، این کتاب وسّه، «مِریت» ِنشون و نوبل جایزه ره بَییته.

## بن بنویشت

* Page name: T. S. Eliot , Author: Wikipedia contributors, Publisher: Wikipedia, The Free Encyclopedia. Date of last revision: ۲۹ March ۲۰۰۷ ۲۳:۰۸ UTC Date retrieved: ۳۱ March ۲۰۰۷ ۱۲:۳۵ UTC Link: http://en.wikipedia.org/wiki/T.%20S.%20Eliot Page Version ID: ۱۱۸۹۰۳۷۹۱
*Eliot, T.S.  (۲۰۱۰). *Encyclopædia Britannica*. Ultimate Reference Suite.

## بِریمْ بگردستن

* تی.اس.الیوت شعرون
* دِوازه‌تا شعر تی.اس.الیوت جه

الیوت
الیوت
الیوت
خالصتون

بندانگشتی|300x300پیکسل|خالصتون ِغیررسمی پرچم
**خالصتون** (پنجابی جه: *ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ*) اتا سیاسی گروهی و سِوایی‌خاه جنبش نوم هسته هند ِپنجاب دله دره و ونه هدف بساتن اتا سِوای کشور سیکون وسّه هسته. این کشور ره نوم ره وشون خانّه خالصتون بی‌یِلِن. این نوم ره کلمه «خالص» جه بَییتنه که پاک بی‌ین معنی ره هم دِنه. خالصتون جنبش دهه‌ئون ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ هند ِپنجاب دله، شه اوج سَر دَیّه، سیک‌ئون این ایالت دله اکثریت ره دارنه و پنجاب این دین ِنیشتنگا هسته.

## منابع
*Harjinder Singh Dilgeer. "Sikh History" in 10 volumes (volumes 7,8,9). Waremme, Belgium: Sikh University Press, 2010-11.

رج:سیک
رج:سوایی‌خاهون
تالش-مغان شه‌گردون جمهوری

**تالش-مغان شه‌گردون جمهوری** ات‌تی شه‌گردون جمهوری بی‌یه که خله عمر نکارده. ونه ریاست جمهوری ره علی‌اکرم همت‌زاده داشته که ژوئن تا آگوست ۱۹۹۳ (دِ ما) تالش گشتاسبی اداره ره به‌عهده بَییته. این جمهوری آذربایجون ِجنوب‌شرقی‌ترین منطقه دله قرار داشته و آستارا، لریک، لنکران، ماساللی و یاردیملی و جلیلآباد و بیله سوار رایونون جه تشکیل بی‌یه.

حیدر علیف قدرت بییتن په، ده هزار نفر لنکران مردم جه، همت‌اف مقر پَلی تظاهرات هاکردنه و ونه خلع قدرت ره بخاستنه که حوادثی ره پیش بیارده و باعث بیّه که این جمهوری بساته بَواشه.

## منابع
* گیلون فرهنگ، سال پنجم، شماره ۱۷ و ۱۸، وِِهار و تاوسّون سال ۱۳۸۲

## پانویس

رج:شوروی تاریخ
رج:تالش
رج:آذربایجون تاریخ
دازمهر

**دازمهر** یا **داذبرزمهر** (فارسی جه: *دادمهر*) تبرستون دله، گاوباریون اسپهبد بی‌یه. دازمهر، گت فرخان ِگتِ‌ریکا بی‌یه و سال ۷۲۱ تا ۷۳۴ میلادی اسپهبدی هاکرده. ونه فرمونروایی دوره تبرستون ِاوضاع خله آروم بی‌یه. ونه گادِر تبریون وسّه عربون ره باج هادِن ولی اگه ندابائن هم این ِوسّه جنگ نیّه.

## منابع
* رشد دانشنومه، داذبرزمهر

رج:گاوباریون
تالش

**تالِش** اتا منطقوئه که گیلان شمال (ایران دله) دله و آذربایجون ِجنوب‌شرقی دره. ایران ِتالش سه‌تا شهرستون تالش، رضوانشهر و ماسال جه تشکیل بیی‌یه.

## مردم
تالش ِمردِم ِماری‌زوون تالشی هسته ولی این منطقه دله گیلکون، ترکون و تاتون هم زندگی کانّه. اینجه‌ی مردِم ویشته دِوازَّه‌ایمامی شیعه هستنه؛ البته ات‌سری هم شافعی سنی تالش ِمرکز و شمال دله درنّه.

## تاریخ
تالش اون‌گادِر که شوروی، آذربایجون ره ایران جه سِوا هاکرده، دِتیکه‌ی جه سِوا بیّه و هنتا هم اینتی هسته. گیلون سرخ جمهوری گادِر، **جنوبی تالش** ره میرزا پچیک‌خان شه سامون دله داشته و اصلاً ونه جنبش تالش جه شروع بیی‌یه. بعدها، اون‌گادِر که شوروی دَیی رِقِدشی‌یه، شمالی تالش دله «تالش-مغان شه‌گردون جمهوری» کار سر بموئه که دِ ما حکومت سر کبّی‌یه و اَی آذربایجون جمهوری وه ره رِقِدبدائه.

## منابع

*
رج:گیلون استان
رج:تقسیم‌بیی مناطق
الیا کازان

220px|بندانگشتی|چپ|کازان ِعکس
**الیا کازان**  آمریکایی کارگردون  نویسنده و تهیه کننده هسته. وه نیویورک دله اکتورز استودیوق ِآموزشگاهِ موسس هم هسته.

الیا کازان دِبار اوسکار بتترین کارگردانی، چاربار گلدن گلوب بتترین کارگردانی و سه‌بار تونی جایزه ره بَییته. کازان اتا اوسکار هم این سه بَییته که شه عمر ره هنر وسّه صرف هاکرده.

## فیلم‌شناسی
* *نهالی بروکلین دله سُوز وانه* (۱۹۴۵)
* *بندِواش ِدریو* (۱۹۴۶)
* *بومرنگ!* (۱۹۴۷)
* *شرافتمندانه قرارداد* (۱۹۴۷)
* *پینکی* (۱۹۴۹)
* *وحشت، خیابون دله* (۱۹۵۰)
* اتا اتوبوس که ونه نوم هوسه (۱۹۵۱)
* زاپاتا زنده بوو (۱۹۵۲)
* *فرار، آزادی‌وَری* (مردی روی بند، ۱۹۵۳)
* بارانداز سَره (۱۹۵۴)
* بهشت ِشرق (۱۹۵۵)
* *عاروسک وچه* (۱۶۵۹)
* *اتا دیم، جمعیت مئن* (۱۹۵۷)
* *وحشی درکا* (۱۹۶۰)
* بندِواش ِعظمِت (۱۹۶۱)
* *آمریکا، آمریکا* (۱۹۶۳)
* *سازش* (۱۹۶۹)
* *ملاقاتیون* (ملاقات‌کننده‌ها، ۱۹۷۲)
* *آخرین نواب* (۱۹۷۶)

## بیرون بگردستِن

* 

رج:گت مردمون نیویورک
رج:امریکا بازیگرون
رج:امریکا کارگردونا
رج:اوسکار بیته‌ئون
بابی یار قتل عام

**بابی یار** یا **بابی جار** (روسی جه: Бабий Яр. اوکراینی جه: Бабин Яр) اتا درّه نوم کی‌یف ِاوکراین دله و نازیون ات‌سری قتل‌عامون هسته که شوروی سابق دله اتفاق دَکته.

29 و 30 سپتامبر 1941 ات جا که 33،771تا یهودی ات‌جا بکاشته بیّن نوم بابی یار بی‌یه. سرلشکر کورت ابرهارد، جنوبی ارتش ِفرمانده، فریدریش جکلین (اس‌اس فرمانده) و **سی. اتو راش** (سیار فرمانده) ونه دستور ره هدابینه. این قتل‌عام گت‌ترین قتل‌عام هولوکاست بی‌یه.

این کشتار ِبمرده‌ئون ویشته شوروی ِجنگی اسیرون، کمونیستون ِجوگی، اوکراینی ناسیونالیستون و بعضی غیرنظامیون بینه. تخمین بزه وونه که بین 100،000 تا 150،000 بابی‌یار دله بمردنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:هولوکاست
رج:شوروی تاریخ
هولوکاست

**هولوکاست** (یونانی جه: *ὁλόκαυστον*؛ عبری جه: *השואה، شوآ*)، یا «همه‌سوزی»، ات‌تی قتل‌عام و نسل‌کشی بی‌یه که ونه سَره یازَّه میلیون نفر بخصوص شیش میلیون یهودی شه نژاد، مذهب و ملیت وسّه بمردنه. اینان ره جهونی جنگ دوم (۱۹۴۱ تا ۱۹۴۵) دله، نازی آلمان شه بمردنی اردوگاه‌ئون دله بکاشته.

اروپای یهودیون جه دِسوم، هولوکاست جریون دله بمردنه.

اول سال ۱۹۳۳ کمپونی ره، سیاسی مخالفون شکنجه و بکاشتن وسّه نازیون بساتنه. این کمپون بعداً اجباری کار بکشی‌ین یهودیون وسّه سال ۱۹۴۲ استفاده بیّه. آخرسری هم تصمیم بَییتنه یهودیون ره همونجه بکاشِن. 

## نگارخنه

Buchenwald-bei-Weimar-am-24-April-1945.jpg|بعضی یهودی بکاشته‌ئون، اتا اجباری‌کار ِکمپ، آلمان دله
File:Jew_Killings_in_Ivangorod_(1942).jpg
File:Corpses in the courtyard of Nordhausen concentration camp.jpg
پرونده:Nordhausen camp.JPG
Image:At the German concentration camp at Wobbelin.jpg
پرونده:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg
پرونده:KZ Buchenwald Verbrennungsofen 1945.jpg| جسدسوزی کوره‌ئون، آشویتز اردوگاه دله


## منابع


رج:جهونی جنگ دوم
رج:ضد کمونیسم
رج:یهودیت
ان‌جی‌سی ۵۹۵

انگشتدان|300px 
**ان‌جی‌سی ۵۹۵** یا **NGC 595** اتا سه‌سو کهکشونی سحابی هسته که وه ره هنریش لودیگ دآرست  روز ۱ اکتبر ۱۸۶۴ کشف هاکرده.

## منابع
* 

رج:سحابیون
رج:محلی گروه
گیم آو ترونز

***گیم آو ترونز***  یا اختصاراً ***گات***  اتا تِلویزونی سریال هسته آمریکا دله قرون‌وسطای ِفانتزی سبک جه بساته بیّه و ونه سازنده‌ئون دیوید بنیوف و دی.بی.وایس بینه که وه ره اچ‌بی‌او شبکه وسّه بساتنه. این مجموعه‌ی داستان جورج آر. آر. مارتین ِاتا کتاب جه که ونه نوم یخ و تش ترانه بی‌یه، په بساته بیّه.

## داستان
سه‌تا داستان اتا خیالی دنیا دله موازی تعریف وانه که هِدی جه ربط دارنه ولی سیوا-سیوا تعریف وانّه. اتا داستان هفت‌اقلیمِ سامون شنه که پادشاهیون مختلف هِدی جه جنگ کفنّه و قدرت سَره اختلاف دارنه. این سامون دله چنتا گت-گتِ خاندان درنه که رقابت دارنه. اتا داستان دیگه هفت‌اقلیمِ شمالی سامون ره سِراق دنه؛ هفت‌اقلیمِ سامون‌سَر ره اتا دیفار بساتنه تا وحشی قبایل و خیالی موجوداتِ حمله دَم ره بَیره و ات‌سری اونجه پاسبون هستنه. اتا زنازاده به‌نوم «جان اسنو» اتا گتِ خاندان جه داوطلبونه شونه شمال و ونه کاراکتر سَره دومین داستان چرخ گیرنه. سومین داستان اتا کیجا شنه که ونه پییر قدیم هفت‌اقلیم دله شاه بی‌یه و اژدها داشته ولی وه ره بکاشتنه و ونه وچون تبعید دله گت بَینه. این کیجا چنتا اژدها-کاته همراهی خانه وَردَگِرده و شه پییری سامون ره دِباره فتح هاکنه.

## نقد
این سریال دله خله جنسی صحنه‌ئون و خشونت وجود دارنه.

## بن بنویشت

رج:خیالی فیلمون
رج:آمریکایی سریالون
رج:بریتانیایی سریالون
ایسپانیای دله‌یی جنگ

[بندانگشتی|چپ|[گوئرنیکای شهر دله ره روز ۲۶ آوریل ۱۹۳۷، بالون جه بمب کپّل هاکردنه.]]
**ایسپانیای دله‌یی جنگ**  اتا گتِ درگیری نظامی بی‌یه که سال ۱۹۳۶ تا آوریل ۱۹۳۹، کودتای په، انجوم بَیته.

این جنگ دله چپکی (سوسیال) نیروئون ِجناح ِطرفدارون (معروف به «جمهوری‌خاهون») «ملیون» نیرو جه شکست بخاردنه و ژنرال فرانکوی دیکتاتوری دوره ایسپانیا دله سر بییته بیّه که تا ونه بمردِن گادِر (سال ۱۹۷۵ دله) دمباله داشته.

## نگارخنه

España Nov. 1938.PNG|ایسپانیا نوامبر ۱۹۳۸ گادِر، آبی ملی‌گرائون شنه و سِرخ ِجائون جمهوری‌خاهون ِسامونه
Bandera republica batalla ebro.jpg|ایسپانیای دومی جمهوری ِپرچم


## منابع

*
رج:دله‌یی جنگون
رج:ایسپانیا تاریخ
عبدالرحیم کاراکوچ

**عبدالرحیم کاراکوچ** (بزائه ۱۹۳۲ اکینوزو دله – بمرده ۸ ژوئن ۲۰۱۲ آنکارا دله) اتا ترک روزنومه‌نویس، نویسنده و شاعر هسته.

## آثار
* حسن نومه‌ئون  - ۱۹۶۵
* گِل هنیشت ِعقل  - ۱۹۶۵
* گوش بزنگ  -۱۹۶۹
* تیر فرمون  - ۱۹۷۳
* خون بنویشت - ۱۹۷۸
* ئو شیر نَوونه  - ۱۹۸۳
* فصل پنجم  - ۱۹۸۵
* رفخ سه  - ۱۹۹۴
* ممنوعه رویائون  - ۲۰۰۰
* مه آسمونی زیبایی  - ۲۰۰۰
* گردِنی ۱  - ۲۰۰۰
* گردِنی ۲  - ۲۰۰۲
* انگوس رج  - ۲۰۰۲
* وارش بنه جه وارنه  - ۲۰۰۲
* وهار، آناتولی دله  - ۲۰۰۷
* دعوت به صلح  - ۲۰۰۹

## بن بنویشت

## منابع
* 
* 

## بِریمْ بگردستن
* مجموعه اشعار عبدالرحیم کاراکوچ - Antoloji.com

رج:ترکیه شاعرون
احمد خانی

بندانگشتی
**احمد خانی** (بزائه ۱۶۵۱ - بمرده ۱۷۰۷) اتا کوردی شاعر بی‌یه که گت‌ترین کوردی داستان ره کورمانجی گویش جه بنویشته و ونه نوم ره مم و زین بی‌یشته.

## منابع

* ایرانیکا دانشنومه
* ویکی‌پدیای کایرون، "Ehmedê Xanî"، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزادِ دانشنومه. (۲۲ اوت ۲۰۰۶).

رج:کوردستون شاعرون
رج:ترکیه شاعرون
مم و زین

**مَم و زین** اتا عاشقونه منظومه نوم هسته که وه ره احمد خانی، کوردی زوون جه بنویشته. مم و زین ره بتترین کوردی ِادبی قطعه دونّه. اینتا داستان سر جه اتا فیلم هم بساتنه که ونه نوم «مم و زین ِنسوم» هسته. این کتاب ره هژار سورانی جه وردگاردنی‌یه.

## منبع
* 

رج:کوردی ادبیات
رج:کوردی زوون
صلاح‌الدین دمیرتاش

**صلاح الدین دمیرتاش** (بزائه ۱۹۷۳ پالو *(= خارپوت)* الازیغ استان دله) اتا زازاکی هستهکه شمالی کوردستون دله دنیا بموئه.  وه حقوقدون، وکیل، سیاسی-مدنی فعال و حقوق بشر ِمدافعون جه هسته و صلح و دمکراسی حزب ِرهبری و دموکراتیک خلق حزب ِدوره‌یی ریاست ره دانّه. 

وه اولین بار وقتی دبیرستان دله دَیّه حلبچه بمبارون سَره شه کوردی هویت جه آشنا بیّه و بعدها وات آیدین ِبَمردِن سَره اولین بار وسّه اتا اعتراضات دله شرکت هاکِرده. ونه بِرار چن سال بعد دستگیر بیّه و اونجه جه تصمیم بَییته حقوق بَخونده تا وکیل بَواشه و سیاسی زندونی‌ئون ِپرونده ره کمترین دستمزد جه قبول هاکنه. وه شه گانه چن بار خاسته بوره پ‌ک‌ک دله اما نتونِسته موفق بَواشه. وه شه درس ره حقوق ِرشته دله دمباله بَییته و ترکیه‌ی ِحقوق‌بشر ِگروه دله بورده.

وه اول که بورد بی‌یه ترکیه‌ی ِحقوق‌بشر ِانجمن (IHD) دله، عثمان بایدمیر اونجه‌ی ِرییس بی‌یه. وقتی بایدمیر دیاربکر ِنماینده بَیّه، دمیرتاش ونه مقوم ره بَییته و مدتی عفوبین‌الملل جه همکاری کارده. ونه وقت ویشته اینتی گذشته که وه مشکوک ِقتلون سَر تحقیق کارده. 

وه مدت‌ها پ‌ک‌ک ِحقوقی و مدنی نهادون دله فعالیت کارده. این پست پیش از وه ونه گتِ برار، نورالدین دمیرتاش، دَس دَیّه. صلاح‌الدین اولین بار انتخابات سال ۲۰۱۱ میلادی دله، شه ۳۴ سالگی گادِر، ترکیه‌ی ِپارلمون سَره رای بالا جه حکاریِ نماینده بیّه.  وه سال ۲۰۱۴ ترکیه‌ی ریاست جمهوری وسه شه ره نومزه هاکرده. 

وه اتا کورد ِزنا جه ازدواج هاکرده و اسا دِتا کیجا دانّه.  وه بلد نی‌یه کوردی جه گپ بزنه و ادعا کانده که دره این زوون ره آموزش وینده و چون وچگی جه ترکی استامبولی گپ بزو، نتونده رسمی مراسمون دله کوردی هچّی باوّه، البته ونه ماری زوون هم زازاکی هسته، نا کوردی. جالب اینکه دمیرتاش شه ره اتا کوردی ناسیونالیست هم ندونده. وه باغلاما جه خله حرفه‌یی ساز بزوئن ره بَلِدِه.

## منبع
; پانویس

; دیگر منابع
* پیام نیر (پەیامنێر)
* کوردپرس: یک کُرد ناسیونالیست نیستم/ ترکیه دولت کردهای عراق را به رسمیت بشناسد 
* العالم: کارهای ممنوع در روز انتخابات ترکیه

رج:زننه آدمون
رج:کوردستون سیاست مدارون
رج:ترکیه سیاست مدارون
رج:خلقون دموکراتیک حزب
تگزاس جمهوری

**تگزاس جمهوری**  اتا جمهوری نوم بی‌یه که سالون ۱۸۳۶ تا ۱۸۴۵ وجود داشته.

مکزیک سِوا بیّن ایسپانیا جه، باعث بیّه که کَم‌کَمِک تگزاس هم مکزیک جه سال ۱۸۳۶ اعلام استقلال هاکنه. مکزیک استقلال ره قبول ناشته و جنگی قشون ره برسنی‌یه تگزاس دله. ژنرال سانتا آنای مکزیکی سن آنتونیو دله آلامو جنگ ره بَورده و ژنرال ساموئل هیوستون شهر هیوستون دله شکست بخارده و مکزیک ِارتش رِقِدبورده.

سال ۱۸۴۵ تگزاس مجبور بیّه متحده ایالات دله عضو بووئه تا بتونه شه ده میلیون دولاری بدهی ره هاده.

سام هیوستون و میرابو لامار هر دِتا بعنوان تگزاس رئیس‌جمهور خدمت هاکردنه.

## نگارخانه


پرونده:Flag of Republic of Texas (1836-1839).svg|تگزاس جمهوری پرچم
پرونده:Location of Republic of Texas.png
پرونده:The Battle of San Jacinto (1895).jpg|سن یاسینتو جنگ، هیوستون دله
پرونده:Sam Houston by Elisabet Ney,1905.jpg|ژنرال ساموئل هیوستون
پرونده:Santaanna1.JPG|ژنرال سنتا آنای مکزیکی
پرونده:Lizars Mexico & Guatimala 1836 UTA (detail of Texas).jpg
پرونده:Bradford Texas 1838 (Boston) UTA.jpg



## وابسته جستارون
* تگزاس پرچم

## منابع

* http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/mzr02
* http://www.sonofthesouth.net/texas/

رج:تگزاس
رج:آمریکای متحده ایالات تاریخ
رج:آمریکا رقد بورده کشورون
مو یان

**گوان موئه** (ساده‌بََیی چینی جه: 管谟业؛ قدیمی چینی جه: 管謨業؛ پین‌یین جه: Guǎn Móyè)، که وه ره **مو یان**  نوم جه اشناسنّه، اتا معاصر نویسنده چینی هسته که سال ۲۰۱۲ «شه خیره‌کننده رئالیسمی که مردمی و تاریخی قصه‌ئون دله داشته وسّه» نوبل جایزه ره بَییته. ونه بنویشته‌ئون ده‌ها زونن جا ترجمه بَیینه. ونه گت بنویشته نوم هم «سِرخ ِکوئَندِم» هسته.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
رج:چین نویسندگون
پرسپولیس شمال

**سایپا شمال فوتوال تیم** که وه ره **شاهیِ سایپا** یا **قائم‌شهر سایپا** هم گانّه اتا فوتوال تیم هسته که سایپای شرکت ِدَس بِن دَره. این تیم شاهی دله قرار دانّه. 

## عملکرد

## گتِ بازیکنان
*  امیرحسین یوسفی
*  اصغر رامشگر
*  سعید بیگی
*  سعید لطفی
*  داریوش یزدانی
*  محمد گرجی

## قدیمی مربیون
*  حسین مسگر ساروی
*  مجتبی تقوی

## افتخارات
* ایران فوتوال دسته دوم لیگ 
:* *نایب قهرمون (۱)*:۱۱–۲۰۱۰

* ایران فوتوال دسته سوم لیگ 
:* *قهرمون (۱)*:۲۰۱۰-۲۰۰۹

* ایران فوتوال زیرگروه لیگ
:* *قهرمون (۱)

* مازرون لیگ
:* *قهرمون (۱)

## بیرون بگردِستن
* باشگاهِ رسمی سایت
* مربی سایپا شمال قائمشهر: مسئولان مازندران نسبت به این تیم هیچ حسی ندارند (*فارسی*)

رج:مازرون فوتوال تیم‌ئون
روان‌شناسون فهرست

* الکساندر لوریا
* بی اف اسکینر
* اولریک نیسر
* ایوان پتروویچ پاولف
* آلفرد آدلر
* آلکسی لئونتیف
* جیمز رولند آنجل
* دانیل ال-کونین
* سعید شاملو
* محمد نقی براهنی
* غلامعلی افروز
* علی اکبر سیاسی
* محمود منصور
* علی اکبر شعاری نژاد
* علی محمد کاردان
* حسن پاشاشریفی
* حسن احدی
* رضا زمانی
* زیگموند فروید
* آنا فروید(Anna Freud)
* ژان پیاژه
* کارل گوستاو یونگ
* کارن هورنای
* گوردون آلپورت
* لو ویگوتسکی
* هنری والون
* ویکتورامیل فرانکل
* ویکتور فرانکل
* ویلهلم رایش
* جورج کلی
* ریموند بی.کتل
* هانس جی . آیزنک
* رولو می 
* اریک فروم 
* آبراهام اچ . مزلو 
* اروین یالوم
* جیمز مک کین کتل
* ویلهلم وونت
* آلبرت بندورا
* اریک اریکسون
* هانس آیزنک
* لئون فستینگر
* دونالد هب
* کلارک هال
* ویلیام جیمز
* یروم کیگن
* کورت لوین
* ملانی کلاین
* دیوید مک کللند
* جورج میلر
* نیل میلر
* یاکوب مورنو
* ویلفرد بیون
* کارل راجرز
* استانلی اسکاچتر
* هوراکیو اتچه گوین
* ادوارد لی ثرندایک(Edward Lee Thorndike)
* جان واتسون
* آندره گرین
* مایکل ورتایمر(Michael Wertheimer)
* هرمن ابینگهاوس(Herman Ebbinghaus)
* گرانویل استانلی هال(Granville stanley Hall)
* ویلیام مکدوگال(William McDougall)
* گوستاو تئودور فخنر(Gustav Theodor Fechner)
* ادوارد برادفورد تیچنر(Edward Bradford Titchener)
* سر فرانسیس گالتون(Sir Francis Galton)
* جورج الیاس مولر(georg Elias Muller)
* فرانز برنتانو(Franz Brentano)
* کارل استامپ(Carl Stumpf)
* هاروی آ.کار(Harvey A. Car)
* رابرت سشنز وودورث(Robert Sessions Woodworth)
* مارگارت فلوی واشبرن(Margaret Floy Washburn)
* ولادیمیر ام. بختریف(Vladimir M. Bekhterev)
* ماری کوور جونز(Mary Cover Jones)
* ویلیام مگدوگال(William McDougall)
* آلبرت پی.ویس(Albert P. Weiss)
* کارل لشلی(Karl Lashley)
* ادوارد چیس تولمن(Edward Chace Tolman)
* ادوین ری گاتری(Edwin Ray Guthrie)

* کلارک لئونارد هال(Clark Leonard Hull)
* آلبرت بندورا(Albert Bandura)
* ماکس ورتایمر(Max Wertheimer)
* ولفگانگ کهلر
* کورت کافکا(Kurt Kaffka)
* آلفرد آدلر(Alfred Adler)
* آبراهام مزلو
* آلبرت بندورا
* دانیل ال-کونین
* هنری والون
* ویلهلم راش
* ژان پیاژه
* جوزف زوبین
* ناتانیل براندل
* جولیان جینز
* الکساندر لوریا
* لوویگو تسکی
* اروین یالوم
* باربارا دی آنجلیس
* وین دایر
* دیوید ای کلب
* ریموند مودی
* فیلیپ زیمباردو
* اریش فروم
* فیل مک گراو
* هوارد گاردنر
* وودورث
* ویرجینیا جانسون
* پاول واتسلاویک
* نانسی چودروف
* دانیل کاهنمن
* دانیل گولمن
* جان هنری هلند
* روبرت یرکیز
* التون مایو
* مایکل وایت
* دانیل ال-کونین
* شارل ریشه
* ژاک لاکان
* کلاود برنارد
* ژوزف ولپی
* آلبرت کوسل
* امیل آدولف ون برینگ
* اریش فروم
* هرمان ابینگ هاوس
* ویلهلم وونت
* ویلهلم دیلتای
* ویلهلم رایش
* کارل آبراهام
* کورت اشنایدر
* جان فردریش هربارت

رج:روان‌شناسی
بالاورستون

**بالاوَرستون** اتا تاریخی منطقه نومه که پاکستون ِشمالی جائون دره. ونه نوم ره پیش از این  بُلورستان هم گاتنه. این سرزمین جامو و کشمیر دلوئه و سال ۱۳۲۶ (۱۹۴۷) پاکستون په بورده ولی اسا بالاورستون ِملی‌گرائون تجزیه‌بیّن ِخاهون هستنه و گانّه که ونه سِوا بَواشِن.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:پاکستون شهرون
رج:کشمیر
فار کرای ۳

**فار کرای ۳ (اینگلیسی جه: ''3 Far Cry'' )** اتا اول شخص ویدئو کاء (اینگیلیسی جه: *Video Game* ) ره گننه که یوبی‌سافت کومپانی دله درس بییه. اینتا کاء درس هکردن وِسر یوبی‌سافت شعبه‌ئون مونترال و چین و شرکت «یوبی‌سافت رفلکتیو» و «یوبی‌سافت مسیو» همدیگه جا کایری داشتنه و قرار بیه وه ره مایکروسافت ویندوز، ایکس باکس 360 و پلی‌استیشن۳ وِسر بساجن.

اول گتنه اینتا کاء 2012 سپتامبر دله بازار دله ولو بونه که اتا سری دلایل سِر ونه عرضه ره تا 2012 نوامبر آخرا عقب دمبدانه.

اینتا بازی داستون اتا استوایی جزیره‌ی دله اتفاق کفنه، اتا جایی هند و آروم اوقیانوس سامون دله . اینتا کاء گد هدف این هسه که جزیره جا (که چندین جزیره کاء دله دره) و وشون دله‌ی ساکنون دس فرار هکنن و جزیره‌ئون جا شه خده در بَورن.

## منبعون
* اینگیلیسی ویکی‌پدیا

## دَیاءور لینک
* ونه رسمی سایت

۳
رج:کامپیوتری کائون
دونیا ماتور

**دونیا ماتر**(dunia matər) یا **دونیا ماتور** (انگلیسی جا : dunia engine ) اتا ویدئو کاء ماتر هسه که وه ره کیرمان ابوبکر بساته. ونه پایه کرای ماتر هسه که البته یوبی سافت کومپانی فار کرای 2 وسر اتا خله اینتا ماتر دله ره دس بورده ئو ویرایش هکردنه. اتا تازه دگارسته اینتا ماتر جا جیمز کامرون آواتار، اساسین کرید 2 ئو اساسین کرید برادرهود (=برادری) ره بنویشتنه
## ویجگی
* متغیر او ئو هوا 
* تش سرایت هکردن افکت
* افتاب پرتو افکت
* واقعی تش بئیتن
* شوئوروز سیکل کامل هسه
* کاء فیزیک  ( ویشتر کاء اجزائون بتوننه تغییر هدائن و  وه ره حرکت هدائن.) 
* غیر مستقیم نور پرداجی 
* A.I بی ایسکسریپت
## کائون دله کار بوردئون
**دونیا ماتر1**
 
فارکرای 1 (2008)

فارکرای 2 (2009)

**دونیا ماتر 2** 

فار کرای 3 (2012)

## منبعون
ویکی انگلیسی

رج:ویدئوکا
رج:کامپیوتر
رج:رایانه
رج:کامپیوتری کائون
مرعش قتل‌عام

**قهرمان‌مرعش قتل‌عام** که وه ره **مرعش قتل‌عام** هم گانّه اتا قتل‌عام نوم بی‌یه که ونه سَره ۱۰۰ نفر کوردی علوی ره خاکستری ورگون بکاشتنه این کشتار ۱۹ تا ۲۶ دسامبر ۱۹۷۸ میلادی و شهر مرعش ترکیه دله بی‌یه.

## وابسته جستارون
* درسیم قتل‌عام
* خاکستری ورگون
## منابع

رج:نسل‌کشی‌ئون
رج:مرعش
رج:ترکیه جنگون
رج:کوردستون تاریخ
ویدئو کاء

بندانگشتی|عکس ریکاکون ره سراق دنه کا درنّه ویدئوکا ره اته کانسول سر کا کندنه.
**ویدئو کاء** (اینگلیسی جه: *Video game*) اتا جور سرگرمی هسه که اتا الکترونیکی سیستم پرداجشگر دار جا تعامل صورت گینه و ونه دله بشنه اتا موحیط ره شبیه ساجی هاکردن و ونه تصاویره مونیتور دله سراغ هدائن . همین وسر وه ره  گننه ویدئو کا. این جور کائون جوونای میون خله جا دکته و کومپانیون مولتی مدیا کار شون وسر اتا خله سود داینه.
## منبعون

رج:کامپیوتری کائون
رج:رایانه
کوریتیبا

[چپ|بندانگشتی| [http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en&params=25_25_47_S_49_16_19_W کوریتیبا گیاه‌شناسی ِباغ].](https://mzn.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%27JardimBotanico.BotanicalGarden.CuritibaParanaBrasilBrazil.JPG)

**کوریتی** یا **کوریتیبا** (پرتغالی جه: *Curitiba*) اتا شهر نوم هسه که برزیل دله دره.

## منابع

## بیرون بگردستن

* www.curitiba.pr.gov.br
* www.curitiba-brazil.com

رج:پارانا شهرون
هجری شمسی تقویم

**هجری شمسی تِمِنا** (**ایرانی تقویم**) جلالی تقویم سون هسته که ونه مبدأ هجری بوئه. هجری شمسی، اسائه کشورون ایران و افغانستون دله رسمی تقویم هسته.

## مبدأ
هجری خورشیدی مبدأ هجری قمری تقویم واری، اسلام ِپیومبر، محمدِ،هجرت ِسال جه شروع وونه که سال ۶۲۲ میلادی بی‌یه. اون گادِر محمد مکه جه بورده مدینه دله.

هجری شمسی اولین روز جومعه «۱ فروردین سال ۱ هجری خورشیدی» (۲۹ شعبون ۱ سال پیش از هجرت) برابر ۱۹ مارس ۶۲۲ میلادی قدیم (ژولینی) هسته.

## سال، فصل‌ها، ماه‌ها و روزها
این تقویم خورشیدی اعتدالی سال پهه دَره و هرسال ونه ۳۶۵٫۲۴۲۱۹۸۷۸ روز بوئه. که ونه عادی تقویمی سال ۳۶۵ و کبیسه ۳۶۶ روزه گِردِنه که هر چار و یا بندرت پنج سال کبیسه وونه.

وه 12 ماه هسته که ونه شیش ما اول 31 روزنه و شیش مای دوم 30 روزه هستنه که مای آخر سالون غیرکبیسه 29 روزوئه. اسا کبیسه‌گیری تقویم تبری هم ونجه هماهنگ بیی‌یه.

شمسی سال ِماه‌ئون اینان هستنه:
# فروردین: 31 روزه
# اردیبهشت: 31 روزه
# خرداد: 31 روزه
# تیر: 31 روزه
# مرداد: 31 روزه
# شهریور: 31 روزه
# مهر: 30 روزه
# آبان: 30 روزه
# آذر: 30 روزه
# دی: 30 روزه
# بهمن: 30 روزه
# اسفند: 29 روزه، در سالهای کبیسه 30 روزه

## منابع

* گاه‌شماری هجری خورشیدی ویکیپدیا فارسی

رج:هجری شمسی تقویم
رج:تقویم
مرداد

**مرداد** هجری شمسی ره پنجمین ما هَسّه و تبری ۳۰ نوروز ما - ۳۰ فردینه ما جه بِرایری کِنده.

*
رج:هجری شمسی تقویم
۲ مرداد

**۲ مرداد** هجری شمسی، مساوی **۱ فردینه ما** تبری.
----
هر سال ۱ فردینه ما، تبری تقویم ره، اتّا سال اضافه وونه. اسا سال  تبری هسّه. این روز هجری شمسیِ تقویم دله ۲ مرداد جه برابر وونه **۲۴** (گاه ۲۵ و بندرت *۲۳*) جولایِ میلادی تقویم جه همزمون هسّه.

## بزائنی‌ئون

## بمرده‌ئون

رج:مرداد
سرخ اشکاری‌گو

**مارال** یا **سِرخِ اِشکاری‌گو** یا **کویی گو** *(Cervus elaphus)* اتا گتِ اشکاری‌گو نوم هسته که اروپا، پچیک آسیا، غربی آسیا و میونی آسیا و آفریقا بومی هسته. وه ره بنشنه مرکزی و شرقی البرز دله هم پیدا هاکردن.

## نگارخنه


Red_deer_stag_2009_denmark.jpg|نر مارال
Zoo-Dortmund-IMG 5549-a.jpg|ماده مارال
Mating Red Deer.jpg|سِرخِ اشکاری‌گو جفت‌گیری
RedDeerSkelLyd2.png|ونه اسکلت‌وَندی



## چنتی سِرخ اِشکاری‌گو



## منابع

* Wikipedia contributors, "Red Deer," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Red_Deer&oldid=358072320 (accessed April 24, 2010)
* Eskandar Firouz, «RED DEER,» Encyclopaedia Iranica, Online Edition, 20 July 2005
* Lovari, S. , Herrero. J. , Conroy, J. , Maran, T. , Giannatos, G. , Stubbe, M. , Aulagnier, S. , Jdeidi, T. , Masseti, M. Nader, I. , de Smet, K. & Cuzin, F. 2008. Cervus elaphus. In: IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 24 April 2010.

رج:اشکاری‌گو
گنبد قابوس برج

**گنبد قابوس** اتا تاریخی بنائه که سده چارم هجری شنه و گنبد کاووس شهر دله، گلستان استان دله قرار دانّه. ونه معماری سبک شیوه رازی‌ئه.

این بنا بلندترین آجری بنائون جهون جه هسته که اتا خاکی سی ِسر که تقریباً پونزه متر بنه جه بلندتر هسته قرار بَییته. این بنا سال ۳۹۷ هجری قمری و شمس المعالی قابوس بن وشمگیر ِسلطنت ِزمون و جرجان، که زیاریون نیشتنگاء بی‌‎یه، دله بساته بَیی‌یه.

این بنا ره یونسکوی سی و شیشومین اجلاس دله جهونی میراث په ثبت هاکردنه.

## ونه کتیبه‌ئون
ونه کتیبه سَر اینتی بنویشتوئه: 
* بسم الله الرحمن الرحیم 
* هذ القصر العالی 
* الامیر شمس المعالی 
* الامیر ابن الامیر
* قابوس بن وشمگیر
* امر به نبائه فی حیاتی 
* سنه سبع و خمسین و ثلثماته قمریه 
* و سنه خمس و سبعین و ثلثماته 

## په‌نویس

رج:ایران جهونی میراث
رج:زیاریون
رج:گنبد کاووس
رج:برج‌ئون
کاووس زیاری

[چپ|بندانگشتی| [گنبد قابوس برج]]

**ابوالحسن قابوس بن وشمگیر بن زیار** که وه ره گاتنه **شمس المعالی**، اتا زیاری امیر، شاعر و خطاط بی‌یه.
شعره نمونه:

چنین گونه دونا که بَوین هر زونه(دونده)

به گور خِتِه نَخِسه اون کس به خونه

## منابع
* 
* 

## بیرون بگردستن
* آل زیار

رج:زیاریون