open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یمن

**یَمَن**  اتا عربی کشور هسته که آسیای ِجنوب‌غربی و عربستون جزیره‌مونای ِجنوب، خاورمیونه دله دَره. ونه نیشتنگا (= پایتخت) نوم صنعا هسته. یمن ۵۲۷٬۹۶۸ کیلومترمربع گتی (=مساحت) دانّه. یمن ِدِتا وَر سرخ دریا و عرب دریا دَرنه که خله استراتژی مکان هَستنه. سقطره و حنیش هم دِتا جزیره نوم هستنه که این دِتا دریا دله دَرنه و یمن ِشِنه.

## تاریخ
اینتا کشور کوهنه نوم سبا هسه. وه اتی مدت ایسلام پیش پیدا بین جا ایران دَس دَیّه. وه موعاصر دوره دله بریتانیا کولونی بیّه که مازرونی ۱۴۷۹ سال دله اتا سیوا کشور بیه. اینتا کشور سیوا بین په دِتا تیکه بیّه که اتا دله شایی حوکومت و ات دیگه دله جمهوری حوکومت دیه. وشون بعدن اتا کشور بینه.

یمن تا قبل سال ۱۹۹۰ میلادی دِتا سِوا کشور بی‌یه: **یمن عربی جمهوری** (اختصاراً شمالی یمن) و **یمن دمکراتیک جمهوری** (اختصاراً جنوبی یمن). سال ۱۹۹۰ اتا پیمون بنویشته بیّه که این دِتا کشور متحد بَیینه و یمن ِجمهوری ره بساتنه. سال ۱۹۹۴ اتا جنگ وشون میون دَکِته که شمالی‌ها ونه دله پیروز بَیینه و پیمون‌نومه دَس‌نَخارد بَموندِِسته.

این کشور دله مذهبی جنگ هم خله زیاد هسته. صعده شورش و ۲۰۱۰ و ۲۰۰۹ دله‌یی جنگ دله شیعیون که حوثیون ِنوم جه وشون ره اِشناسِنّه، مرکزی حکومِت جه درگیر بَیینه. این اتفاقات ِپه عربی بهار پیش بِمو و وقتی که یمنیون بَدینه اتخله عربی کشور ِدله انقلاب بَیّه، این کشور ِرییس‌جمهور، علی عبدالله صالح، ره بریم هاکِردنه ولی شیعیون این انقلاب جه هم راضی نَیینه و دِباره سال ۲۰۱۴ شورش هاکِردنه. این شورش کم‌کم گت بیّه و کشور ره بَییته و سال ۲۰۱۵ باعث بیّه رییس‌جمهور کشور جه فِرار هاکِنه. عربستون شه متحدون ِکومِک جه همین سال دَکلِسته یمن دله و یمن ِ۲۰۱۵ ِجنگ اینتی شروع بَیّه.

## مردمون
یمن ِجمعیت ۲۲ میلیون نفر هسته که این میون اکثریت ره سُنی‌ها دارنه ولی ۴۲ درصد هم شیعه هَستنه. این شیعیون ویشته زیدی‌مذهب هَستنه. «حوثیون یا انصارالله» اتا گروه ِنوم هسته که زیدیون ونجه په‌رووی کانّه. این کشور عرب اتحادیه‌ی ِفقیرترین کشورون جه هسته.

## تقسیمات
یمن ۲۰ استان و اتا نیشتنگائی محدوده دارنه:
400px||thumb

# عَدَن
# عَمران
# اَبیَن
# ضالع
# بیضاء
# حُدَیده
# جَوف
# مَهره
# مَحویت
# صَنعاء
# ذَمار
# حضرموت
# حَجّه
# إب
# لَحِج
# مأرب
# رَیمه
# صَعده
# شبوه
# تَعِز

## منابع


رج:عرب کشورون
رج:عرب اتحادیه
رج:عربی‌زوون کشورون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:آسیایی کشورون
رج:اسلامی کشورون
مارکا (پول)

250px|بندانگشتی|ات مارکا
**مارکا** اتا پیل یکا نوم هسه که کوهنه زمون‌ئون دله فنلاند پیل یکا نوم هسه. اسا یورو ونه جا ره بیته.
رده:پیل یکائون
رج:فلاند
موغولستون

**موغولئون** اتا کشور نوم هسه که آسیا قاره دله دره.

## جوغرافی
اینتا کشور گتی565/1میلیون کیلومتر موربع هسه.اینتا کشور4/2 میلیون نفرجمعیت دارنه.ونه نیشته‌گا نوم اولان باتور هسه.
## فرهنگ
ونه مردم ویشترموغولی زوون ره گپ زنه‌نه ئو بودایی دین ره په‌روو هسه‌نه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جوموری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم توگریگ هسه.
## تاریخ
اینتا کشور ره چنگیزخان شه کشوربیتن جا دنیا ره بشناسونه‌نیه.وه اتا دوره چین بیه تا ایکه مازرونی 1479 سال دله اتا سیوا کشور بیه.اینتا کشور بعد روسیه دوومی کشوری هسه که شه حوکومت ره کومونیستی هکرده.
## دپت چرخه‌توئون
* چنگیزخان
* تاتار
* هون

رج:موغولئون
رج:آسیایی کشورون
آنگولا

**آنگولا** اتا کشور هسته که آفریقای ِجنوب غربی وَر دَره. آنگولا نیشتنگا نوم لوآندا هسته و این کشور ِپول ِیکا کوانزا هسته.

آنگولای ِمردِم مسیحیت په‌روونه و ویشته رومی کاتولیک په دَرنه ولی پروتستان هم شه طرفدارون ره دانّه. وشون ِرسمی زوون پرتغالیه و ۱۸ و نیم میلیون نفر جمعیت دارنه. اکثریت سیوپوست هَستنه و وشون تِبار بانتو جه هسته که ۳۶ درصدشون اوویمبوندو ِقوم جه، ۲۵ درصد آمبوندو قوم جه و بقیه دیگه اقوام جه رَسِنه. آنگولای ِمردمون ِنژاد اسا اتی اروپاییون و بومیون ِترکیب جه هَسته

اواخر قرن پونزهم جه آنگولا پرتغال مستعمره بی‌یه. قرن بیستم دله، بیگاری بکشی‌ین، سنگین مالیات و تبعیض باعث بیّه آنگولاییون ِناسیونالیستی احساسات بوجود بِئِن. پرتغال هر شورشی که پیش اِمو ره سرکوب کارده و این باعث بیّه اتا چریکی جنگ سال ۱۹۶۱ بوجود بِئِه. وقتی آنگولا سال ۱۹۷۵ شه استقلال ره بَییته، سه‌تا چریکی جنبش رقیب بَیینه تا حکومِت ره شه میس دله بَییرِن و اتا دله‌یی جنگ اینتی شکل بَییته. خلق ِجبهه که شوروی و کوبا ونه پِشتی ره کاردنه، آگوستینو نتو ِرهبری جه، پیروز بیّه و بتونِسته جنوبی افریقا دیم‌به‌دیم هم هِرِسته. دهه ۱۹۸۰ دله، کوبای ِسربازون خلق ِجبهه ره کومِک هاکِردنه تا یونیتای ِجنبش جه جنگ هاکنه. یونیتای ِرهبری ره جواناس ساویمبی داشته و جنوبی آفریقا این گروه ِپشتی ره کارده. ۱۹۹۰ خارجیون ِمداخله تموم بیّه و سال ۱۹۹۱ آتش‌بس اعلان بیّه. سال ۱۹۹۲ اتا انتخابات دله یونیتا ادعا هاکِرده که رقیبون تقلب هاکِردنه و اینتی جنگ دِباره از سر شروع بیّه تا بهار ۲۰۰۲ که این جنگ دِباره تموم بیّه.

آنگولا نفت ِتولیدکَرون جه هَسته و بیش از ۶۰ درصد شه دِله‌یی ِناخالص ِتولید ره نفت بَروتِن جه تأمین کانده. آنگولا بهار ۲۰۰۲ اتا دله‌یی جنگ (= جنگ داخلی) ره ۱۵ سال په تموم هاکِرده و اسا آفریقا دله نفت ِدومین تولیدکَر (نیجر په) هسته آنگولای ِاقتصاد آفریقای ِصحرای ِجنوب دله جنوبی آفریقا و نیجریه په سومین اقتصاده و همینسه ونه آینده ره خجیر دونّه. آنگولا قدیم پرتغال ِمستعمره بی‌یه و اسا که پرتغال ِاقتصاد ضعیف بیّه، خله کارشناسون ره اون کشور جه یانّه.  آنگولا اسا آفریقا اتحادیه، متحد ملل سازمان و آفریقای ِتوسعه‌ی ِهماهنگی ِکمیته و پرتغالی‌زوون کشورون کمیته دله عضو هَسته.

## تقسیمات
چپ|200px|

آنگولا ۱۸ استان دانه که اینان دله اتا استان کابیندا نوم هم دَره که آنگولای ِاصلی سامون جه سِوا هسته. این منطقه شمال‌غرب آنگولائه و کنگو جمهوری وشون ره سِوا کانده. این منطقه دله اتی تجزیه‌خائون هم درنه که خانّه کابیندا اتا مستقل ِکشور بائه و همینسه آنگولای ِدولِت جه جنگ کانّه.

آنگولای استان‌ها نقشه سَر جه اینان هستنه:

## نگارخنه

## منابع

*Wikipedia contributors, "Angola," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Angola&oldid=506927319 (accessed August 13, 2012). 


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:پرتغال قدیمی مستعمرات
رج:پرتغالی‌زوون کشورون
بوزرجمهر

**بُزُرْگْمِهْر بُخْتَگان** یا اونتی که عربون ونه نوم ره عوض هاکردنه، **بوزرجمهر** اتا ایرانی دانشمند بی‌یه که ونه پییر نوم بُختَگ بی‌یه. وه انوشیروان ساسانی ِوزیر بی‌یه و قدرت زیادی داشته. وه هندی‌شون جه داستانی دارنه که معروف هسته؛ این داستان دله وه شطرنج معنی ره شه فکر هاکردن جه فهمنه و تخته نرد ِکا ره سازنه. ونجه جملات و داستان‌ئون خوبی جا بموندسته.

بعضی وه ره مازرونی آدِم دونّه. درویشعلی کولاییان گانه ونه تِبار هند جه بمو بینه مازرون دله و همینسه وه هندی‌شون جه مذاکره کارده.


## lätin xat je
**Bezergmehr** yä **buerjamher** attä Mäzerun gat e ademun jä bye. ve Şirvun (Säsäni şun e selsele gat e şä) vazir bye. vere narde kä ders kar ham dunenen. ve Heniyun jä xale Şatranj sar gap bazu. ve 102 säl e dele bamerde. barxi gene vere xosrupaviz där bazu.


## منابع

رج:مازرون گت آدمون
رج:ایران وزیرون
رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه
میونی آفریقا

**میونی آفریقای جمهوری**  اتا خشکی‌دکت کشور هسته که آفریقا قاره دله دره. ونه شمال چاد، شمالشرقی سودان، شرق جنوبی سودان و جنوب کنگو دموکراتیک جمهوری و جنوبغربی کنگو جمهوری و غربی‌وَر کامرون کشورون درنه که ونجه هم‌سامون هستنه. میونی آفریقا ۶۲۰ هزار کیلومتر مربع گتی و ۴،۷ میلیون نفر جمعیت دانه. ونه گت شهر و نیشتگا نوم بانگی هسته. رسمی زوون این کشور دله سانگو و فرانسوی هستنه. این کشور دله اتا دینی حکومت که مسیحیت په‌روو هسته، حکومت دارنه و قدرت ره شه میس دله دارنه و کشورِ اقتصادی وضعیت خله نخاشه هسته.

میونی افریقا ۱۳ اوت ۱۹۶۰ فرانسه جه استقلال بَیته. اولین بار که اتا واقعی انتخابات بی‌یشتنه سال ۱۹۹۳ بی‌یه که آنژ-فلیکس پاتاسه ریاست‌جمهوری سه انتخاب بیه. وه ره سال ۲۰۰۳ ژنرال فرانسوا بوزیزه اتا کودتا جه کنار بزو و تا  ۲۰۱۶ که فاوستین-آرچانگه توادرا ریاست‌جمهوری جه برسی‌یه، قدرت داشته.

حدود ۱۱ هزار نیروی حافظ صلح سعی کانه کشورِ اوضاع ره آرام دارن ولی قومیتی و دینی اختلافون خله‌ها ره کوچ هدا و مردمون هدی جا درگیری دارنه.

## منابع


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
آکرد

**اکرد** اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و نکا شهرستان ِهزارجریب بخش دله دره.

آکرد تا نکا جه ۶۰ کیلومتر جنوب ور جا بئیته و هزارجریب سامون جه بونه.
شغل عمده وشون کشاورزی و دامداری (گاو و گوسفند) هسّه.

## جمعیت
اینتا روستا، زارم‌رود دهستون شِنه و اینتی که ایران آمارِ سرشماری دله باتنه، سال ۱۳۹۵ ونه جمیعت ۳۰۰ نفر (۱۰۴خانوار) بی‌یه.

## منابع

اکرد
الجزایر

**الجزایر**  اتا کشور هسته آفریقای ِشمال، مراکش و تونس میون، دَره. ونه نیشتنگا (= پایتخت) نوم الجزیره هسته. الجزایر ِمردم عربی و بربری هستنه و وشون ِرسمی دین اسلام و وشون مذهب تسنن هسته. الجزایر ِگَتی (= مساحت) ۲۳۸۱۷۴۱ کیلومترمربع و سال ۲۰۰۹ سرشماری سَره ونه جمعیت ۳۵۳۶۹۰۰۰ نفر هسته. الجزایر رسمی زوون عربی هسته ولی فرانسوی و بربری هم خله این کشور دله رواج دارنه.

## تاریخ
اولین بار بربریون این منطقه دله بمونه. قرن دوازهم پیش از میلاد جه هم فینقیه جه ات سری این منطقه دله ساکن بَیینه. بعداً کارتاژی‌ها ونه شرقی نواحی ره تصرف هاکردنه. رومی‌ها، که کارتاژ ره رِقِدبدانه، این سرزمین ره بَییتنه. واندال‌ها ۴۳۰ بعد ِمیلاد، رومی‌ها ره دَر هاکِردنه.

الجزایر ِمردمون اوایل قرن هشتم میلادی که عربون حمله هاکِردنه، اسلام ره قبول هاکِردنه و سال ۷۴۷ جه امویون این منطقه دله دَیینه. فاطمیون، که مصر دله دَیینه، الجزایر جه خراج گیتنه. وشون اتا سلسله که ونه نوم زیریون بی‌یه ره شه بَدِل بی‌یِشتنه تا تونس و الجزایر دله خراج بَیره و مصر جه بَرِسِنه ولی این پچوک ِسلسله شورش هاکرده و شه مذهب ره تسنن هاکرده. فاطمیون سعی هاکِردنه که چنتا عربی قبیله ره بَرِسِنِن اونجه تا منطقه عربی‌هِنیشت بَواشه و وشون ِگپ اونجه ویشته اثر هاکِنه. این گادِر دِ تا بربری سلسله مرابطون و موحدون روی کار بمونه و بعد هم چندین سال جنگ سلسله‌ئون مختلف میون صورت بَییته. قرون پونزهم و شونزهم دله، ایسپانیا این منطقه ره حمله هاکرده و چنتا اینجه مَله بساته. سال ۱۵۱۷، الجزایر ره خیرالدین و ونه برار بَییتنه و عثمانی سامون دله قِرار هِدانه.

این دوره الجزایر اتا مستقل ِحکومِت داشته که ونه ریاست ره ات نفر داعی ِلقب جه داشته. این کشور سه‌تا استان داشته و هر استان دله اتا «بای» حکومِت ره اداره کارده. این روند تا زمونی که فرانسه این کشور ره استعمار هاکِنه دمباله داشته. تا ۵ ژوئیه ۱۹۶۲ الجزایر ره فرانسوی نیروئون داشتنه و این روز دله الجزایر دِباره اتا مستقل کشور بیّه. الجزایر سِوا بیّن وسّه خله فرانسویون جه جنگ هاکِرده.

## اقتصاد
الجزایر دله مردمون ویشته هنتا کشاورزی کانّه. شمال گندم و جو دکاشته وونه. این کشور هر سالِنه ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تُن آهن، ۷۰۵٬۰۰۰ تُن فسفات، ۲۸۰٬۰۰۰ تُن زغال و... تولید کانده و ونه جنوب و جنوب شرقی جه نفت هم تولید وانه.

## تقسیمات
الجزائر ۴۸تا استان دانّه که همه‌ی ِنوم وشون ِمرکز جه اتّائه.
نام استان‌های الجزائر به قرار زیر است:
بندانگشتی|250px|چپ

## مردمون
الجزایر جمعیت ۳۵/۳۶۹/۰۰۰ نفر (۲۰۰۹) هسته که ۸۵۰۰۰۰ نفر فرانسوی، ایسپانیایی، ایتالیایی، مالتی و بقیه الجزایری هستنه. ۹۹/۸٪ این جمعیت عربی-بربری هستنه و اروپاییون ۱٪ کمته هستنه. عربی رسمی زوون هسته ولی فرانسوی و بربری کاربرد دارنه. ۹۹/۱٪ جمعیت مسلمون سنی مذهب و ۰/۶ اباضیه هستنه و بقیه عمدتاً مسیحی و کلیمی‌نه. الجزایر ِمسلمون‌ها ویشته تسنن و مالکی ِمذهب ِپه‌روونه.

## وابسته جستارون

* الجزایر دله‌یی جنگ
* رستمیون

## منابع

* روحانی، حسن: *آشنایی با کشورهای اسلامی*. جلد: ۱، نشر مشعر، تهران، ۱۳۸۸.


رج:عرب اتحادیه
رج:بربری کشورون
رج:آفریقایی کشورون
رج:اسلامی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:اوپک
رج:جی پونزه
رج:عرب اتحادیه
رج:عرب کشورون
رج:عربی‌زوون کشورون
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:فرانسه قدیمی مستعمرات
اوگاندا

**اوگاندا** اتا کشور هسته که ویکتوریا دریاچه پَلی آفریقای ِشرق دله دَره. ونه همسایه‌ئون جنوبی سودان، کنگو، روآندا، بوروندی، تانزانیا و کنیا هستنه. ونه نیشتنگا کامپالا هسته.

اوگاندا سال ۱۸۹۴ تحت‌الحمایه بریتانیا اتا کشور بیّه و قِرار بی‌یه اتا پادشائی حکومِت داره. اوگاندا سال ۱۹۶۲ شه استقلال ره بریتانیا جه بَییته و اتا جمهوری بیّه. 

میلتون اوبوته میون سال‌های ۱۹۶۶ تا ۱۹۷۱ میلادی اوگاندای ِرئیس جمهور بی‌یه کودتا دله عیدی امین که اتا ارتشی بی‌یه، وه ره کنار بَزوئه. سال ۱۹۷۱، هنگامی که میلتون اوبوته خارج دَیّه، عیدی امین کودتا هاکرده و ونه حکومِت ره شه وسّه بَییته. معمر قذافی (لیبی ِرهبر) جزء اولین کسایی بی‌یه که امین جه حمایت هاکرده. تانزانیای ِحکومِت سال ۱۹۷۹ عیدی امین ره برکنار هاکِردنه و اوگاندا وشون ِنیروئون جه اشغال بیّه. عیدی امین شه حکومِت گادِر هزاران نفر ره بَکاشت بی‌یه. بعد اینکه تانزانیا کومِک هاکِرده که وه ره کِنار بَزنِن، هشت سال شه نیروها ره اوگاندا دله داشته.

اون موقع تاسا یووری موسوینی این کشور ِرهبری ره دانّه. اوگاندا اسا فقیرترین کشورون جه هسته و ونه بعضی مناطق دله‌یی جنگ و شورش دَره که مردمون ره آواره هاکرده. بومی اقوام هَنتا بعضی جائون قدیم واری زندگی کانّه و هَنتا شهرنشینی ره قبول نکاردنه.

اوگاندا متحد ملل سازمان، عدم تعهد جنبش، مشترک‌المنافع کشورون اتحادیه و آفریقا اتحادیه دله عضو هسته. این کشور دله ۸۴٪ مسیحیت و ۱۲٪ اسلام په‌روونه.

## دپیته چرخه‌توئون
* عیدی امین
* جوزف کانی

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:سواحلی‌زوون کشورون
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:اسلامی کشورون
بوروندی

** بوروندی** یا **بروندی** اتا پچوک ِکشور ِنوم هسه که آفریقای ِقاره دله دره.

## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۲۷۸۳۴ کیلومترمترموربع هسه.اینتا کشور ۶ میلیون نفر جمعیت دارنه. ونه نیشتنگا نوم بوجومبورا هسه.

## فرهنگ
بوروندی دله فرانسوی رسمی زوونه و مردمون ویشته مسیحیت په‌روونه.

## سیاست
اینتا کشور حوکومت جمهوری هسه.

## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم فرانک هسه.

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/Burundi


رج:آفریقا اتحادیه
رج:بلژیک قدیمی مستعمرات
رج:آلمان قدیمی مستعمرات
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:آفریقایی کشورون
بورکینافاسو

**بورکینافاسو** (فرانسوی جه: Burkina Faso) اتا کیشور غرب آفریقا دله هسّه که از شمال و باختر با مالی و از خاور با نیجر و از جنوب با بنین، توگو، غنا و ساحل عاج همسایه هسّه. بورکینافاسو نیشتگاء واگادوگو هسّه و حدود ۲۰٫۸ ملیون تَن جمعیت دانّه. بورکینافاسو کهن نوم *[[ولتای علیا]]* دَویه. ۶۰ درصد مردم اینتا کیشور موسلمون هسّنه، ضمن این که ۲۳ درصد مسیحی و بقیه پیرو ادیون بومی هسّنه؛ رسمی زوون اینتا کیشور، فرانسوی هسّه.

## تاریخ
پیش از اون‌که استعمارکَرون بِئِن بورکینافاسو دله، این منطقه ات‌گادِر مالی امپراتوری دله دَیّه و بعد موسی پادشائی این منطقه دله حکومت داشته.

بورکینافاسو وقتی اروپاییون دَکلِستنه آفریقا دله، فرانسه مستعمره بیّه. این مستعمره جه فرانسه بعنوان اتا انسانی منبع استفاده کارده و هرگادِر شه دیگه مستعمرات دله انسانی نیرو کم یارده، اونجه جه کومِک وَرده.

بورکینافاسو سال ۱۹۶۰ فرانسه جه سِوا بیّه و اتا مستقل کشور بیّه. این کشور ِمعاصر ِتاریخ دله ات خله کودتا انجام بیّه.

اتا کودتا ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵ انجام بیّه که نظامیون اتا انتقالی دولِت تشکیل هِدانه و حکومت‌نظامی اعلام هاکردنه. اَی ژانویه ۲۰۲۲ هم کودتا بیّه و اتا نظامی قدرت بیته.

## جوغرافی
این کشور خله فقیر هسته و صحرای ِجنوب دَره. کشوری هسته که دریو جه راه نِدانّه و ونه سامون دله خار ِگیاهی پوشش دنی‌یه.

## مردمون
150px|بندانگشتی|راست|گتترین مسجد دنیا دله، اتا بورکینوفاسویی مسجد هسته
بورکینوفاسوی ِمردمون ویشته مسلمون هستنه و سال ۲۰۰۶ گادِر 60.5% اسلام په‌روو بینه که اکثراً تسنن ِمذهب شِنه. بعضی بومی عقاید اینتا کشور دله هَنتا وجود دانّه. احمدیه هم ات‌که طرفدار دانّه.

این کشور دله 69تا زوون گپ بَزه وانه البته چل درصد مردمون موسی زوون ره بلدنه. رسمی زوون هم فرانسوی هسته که ادارات، رسانه‌ئون و مدارس ونجه ویشته استفاده کانّه.

## تقسیمات

راست|400px
* Boucle du Mouhoun
* Cascades
* Centre
* Centre-Est
* Centre-Nord
* Centre-Ouest
* Centre-Sud
* Est
* Hauts-Bassins
* Nord
* Plateau-Central
* Sahel
* Sud-Ouest

## منابع


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:فرانسه قدیمی مستعمرات
تونس

**تونِس** اتا آفریقایی و عرب ِکشور هسته که آفریقای ِشمال و مدیترانه‌ی ِجنوبی وَر دَره. ونه غرب الجزایر و ونه شرق و جنوب لیبی دَرنه. این کشور ِنیشتنگا نوم هم تونس هسته.

## مردمون
تونس دله ۹۹% عربی جه گپ زَنّه ولی ژنتیکی تحقیقات گانّه این مردم ِنژاد ات‌جور نی‌یه و وشون ِنژاد آسیاییون، آفریقاییون و اروپاییون جه قاطی بَیی‌یه. شمال ِمردمون ویشته بربری (آمازیغون)، فینیقیون و کارتاژون، رومیون، وندال‌ها، الان‌ها و عرب‌ها جه هستنه. ولی درونی و جنوبی بخشون ویشته بربری‌تِبارِنه. هَنتا بعضی شهرون دله بربری‌زوون‌ها هم دَرنه.

طبق آماری که ژوئیه ۲۰۰۵ اعلام بیه، تونس ۱۰،۱۰۲،۰۰۰ نفر جمعیت دانه و هر کیلومترمربع ۶۲ نفر زندگی کانه. تونسیون ویشته اسلام و تسنن ِپه‌روو هَستنه. تونس ِادارات دله عربی ِاستاندارد لهجه کاربرد دانّه ولی مردمون اتا مخصوص ِلهجه شه وسّه دارنه که مالتی جه نزدیک هسته. فرانسوی هم این کشور دله هنتا کاربرد دانّه. ۶۳.۶٪ مردمون معادل ۶.۳۶ میلیون نفر بتونّه فرانسوی گپ بَزنِن..

## تقسیمات
راست|200px|تقسیمات
تونس ۲۴ *ولایة* دانه:

## بن بنویشت

## منابع

* آفتاب
* مشرق‌زمین دانشنومه (انگلیسی)
* دائرةالمعارف اسلامی (فارسی)
* عربی ویکی‌پدیا.

* Wikipedia, the Free Encyclopedia. 
* Encyclopedia Americana, by Americana Corporation, Published 1962, Volume 27, Page 148. 
* Abigail Hole, Daniel Robinson, Tunisia, Lonely Planet, 2007, ISBN 1-74059-920-9, Pages 24-25, Google Books.
* André Corvisier, John Childs, A Dictionary of Military History and the Art of War, Blackwell Publishing, 1994, ISBN 0-631-16848-6, Page 110, Google Books.
* Walter Joseph Woods, Walking With Faith: New Perspectives on the Sources and Shaping of Catholic Moral Life, Liturgical Press, 1998, ISBN 0-8146-5824-5, Page 143, Google Books.


رج:آفریقایی کشورون
رج:عرب اتحادیه
رج:عربی‌زوون کشورون
رج:عرب کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:فرانسه قدیمی مستعمرات
رج:اسلامی کشورون
توگو

**توگو** اتا آفریقایی کشور هسته که این قاره‌ی ِغربی قسمتون دله دَره. این کشور که قدیم فرانسه ِکولونی دله دَیّه، اسا آفریقای ِپچوک‌ترین کشورون جه هَسته. توگو کشورون ِغنا، بنین و بورکینا فاسو جه هم‌سامون هسته. ونه جنوبی قسمت هم ات‌کمه گینه خلیج ره چـِک گَنّه.

این کشور جمعیت ۷ میلیون نفر و ونه نیشتنگا (=پایتخت) لومه هسته. وشون رسمی زوون فرانسوی و پیل ِیکا فرانک سی‌اف‌ای هسته. توگو سال ۱۹۶۰ فرانسه جه سِوا بَیه. ۵۱ درصد توگویی‌ئون شه بومی اعتقادات ره باقی دارنه و ۲۹ درصد مسیحی و ۲۰ درصد مسلمون هستنه.

## تقسیمات

File:TG-Regions.png|150px|راست|A clickable map of Togo exhibiting its five regions.

rect 9 23 102 62 ساوان (توگو)
rect 69 325 181 370 پلاتو (توگو)
rect 75 140 130 172 کارا
rect 82 230 167 264 سانترال (توگو)
rect 94 439 188 476 ماریتیم

desc bottom-left



توگو ۵تا منطقه دانه که هرکامین سی استان دارنه. این مناطق ِنوم وشون ِجوغرافیایی آب‌وهوا ره سِراق دِنه.

## وابسته جستارون
* امانوئل آدبایور

## پانویس

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Togo&oldid=184148905 - Wikipedia contributors، «Togo،» Wikipedia, The Free Encyclopedia(accessed January 14, 2008)]


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:فرانسه قدیمی مستعمرات
بوتسوانا

**بوتسوانا ** اتا کشور نوم هسه که آفریقا قاره دله دره.

## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۵۸۲ هزار کیلومترمترموربع هسه. اینتا کشور ۵/۱ میلیون نفر جمعیت دارنه. ونه نیشتنگا نوم گابرون هسه.

## فرهنگ

## سیاست
اینتا کشور حوکومت جمهوری هسه.

## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم پولا هسه.

## بن بنویشت


رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:آفریقا اتحادیه
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:آفریقایی کشورون
بنین

** بنین**  اتا کشور نوم هسه که آفریقا قاره دله دره.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۱۱۲۶۲۲ کیلومترمترموربع هسه. اینتا کشور ۵/۵ میلیون نفر جمعیت دارنه. ونه نیشتنگا نوم پورتونوو هسه.
## فرهنگ
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جمهوری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور ِپیل ِیکا نوم فرانک هسه.
## تاریخ
این کشور فرانسه ِکولونی دله دیی‌یه و ونه نوم داهومی بی‌یه.

## تقسیمات

بنین ۱۲تا استان دانه:

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/Benin 


رج:آفریقا اتحادیه
رج:فرانسه قدیمی مستعمرات
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:آفریقایی کشورون
علویه

**علویه** اتا مازرونی زنا بیه که شعر گته. وه باهائی دین ره په‌روو بی‌يه. وه هر چن شه دوره اتا گت زنا بی‌یه ولی ونه خانواده جه چکوت‌دونون خله ندونّه. وه مافروجک مله، شاهی و ساری میون، دینا بمو. ونه شی نوم الجان مافروجکی بی‌یه. الجان اتا ملا بی‌یه که بعد ایکه باب شه کار ره سر بیته وه ره مولحق بیه. علویه هم شه مردی هم‌کت بابی بیه. مازرونی ۱۳۹۴ سال دله که بابیون ره دستگیر کردنه و کشتنه الجان دستگیر بیه و وه ره خله زجر بِدانه تا ایکه تهرون وه ره گردن بزونه و ونه تن ره تیکه-تیکه هکردنه. علویه شه مردی بمردن گدر تا ونه عُمر سر بوو، باهائی دین ره تبلیغ کرده.وه ایران خله جائون ره بورده و مازرونی ۱۴۱۴ سال دله بورده عکا. اونجه عبدالبها وه ره **اﻤﺔ البها** خرش دِنه.وه عبدالبها جا مأمور بونه که بوره یزد و اونجه مردم ره باهائی دین ره دعوت هکنه. وه ره أتا بار خاستنه بکوشن ولی وه بتونسه که در بوره. وه مازرونی ۱۴۳۴ دله بمرده و ونه جسد ره ساری دفن هکردنه.

## منابع

رج:مازرون شاعرون
رج:گت مردمون بهایی
رج:ساری گت آدمون
رج:مازرون زنا شاعرون
عکا

عکا (هه‌بری:עַכּוֹ) ئه‌تا شاهر نوم هاسه که ئه‌سرائیل ده‌له داره.

رج:اسرائیل شهرون
روآندا

**روآندا** اتا پچوک کشور هسته که آفریقای ِمرکزی قسمت درون دَره. ونه نیشتنگا نوم کیگالی هسته. روآندا، اوگاندا، بوروندی، کنگو دموکراتیک جمهوری و تانزانیا جه همسایه هسته.

## تاریخ
حدود ۷۰۰ سال پیش اتا قبیله حامی (کوشی) ِنژاد جه اتیوپی و سومالی جه سمت سودان کوچ هاکردنه و نهایتاً رواندا و بوروندی و اوگاندای فعلی دله ساکن بَیینه این افراد دام‌دار بین. هوتویی بومیون هم اتی قبیله بینه که غرب جه اِمونه. وقتی استعمارکرون بمونه منطقه دله این دِتا قبیله درگیری نخاش بیّه و دِبار قتل‌عام پیش بیموئه که سال ۱۹۹۴ آخرین قتل‌عامی هسته که اتفاق دکته. این آخرسری قتل‌عام دله هوتوی ِرییس‌جمهور ره ترور هاکردنه و همین مسئله سَره قتل‌عام انجام بیه. دِنیای ِمختلف کشورون هم بِستا بَموندِستنه و هِچّی نائوتنه. 

## تقسیمات کشوری
بندانگشتی|راست

## مردمون
این کشور جمعیت ۱۱٬۶۸۹٬۶۹۶ نفر میانگین سِنی ۷/۱۸ سال جه هسته. ۸۴ درصد هوتو و ۱۵ درصد توتسی هستنه. ۵۶ درصد ِمذهب کاتولیکی مسیحیت و نزدیک پنج درصد مسلمون هستنه.

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/Rwanda


رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:آفریقایی کشورون
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:سواحلی‌زوون کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:فرانسه‌زوون کشورون
رج:آلمان قدیمی مستعمرات
رج:بلژیک قدیمی مستعمرات
زئیر

**کنگو دموکراتیک جمهوری** یا کشور **دموکراتیک ِکنگو**  که وه ره **کنگو کینشاسا** یا **زئیر** هم گانّه اتا کشور هسته که مرکزی آفریقای ِدله دره. ونه نیشتنگا نوم کینشاسا هسته. کنگو ِدموکراتیک ِجمهوری دومین گت کشور آفریقا دله هسته و یازدهمین گت کشور جهون دِلِئه. ونه جمعیت هم بیش از ۷۱ میلیون نفره و نوزدهمین کشور جهانه. این کشور پرجمعیتترین کشوری هسته که ونه رسمی‌زوون فرانسوی‌یه.

این کشور جنوبی سودان، میونی آفریقا، اوگاندا، روآندا، بروندی، آنگولا، زامبیا و کنگو جمهوری جه همسایه هسته. این کشور اطلس اوقیانوس جه هم ۴۰ کیلومتر ساحل گیرنه. این کشور ِمنابع خله زیادنه ولی مردمون خله فقیر بموندستنه. ۹۶ درصد مردم مسیحی هستنه و ۲۵۰ قوم جورواجور سیوپوست جه تقسیم وانه.

این کشور ۳۰ ژوئن ۱۹۶۰ بلژیک جه سیوا بیّه. سال ۱۹۷۱ تا ۱۹۹۷ ونه نوم *زئیر* بی‌یه. وه ره تاریخ دله **کنگو کینشاسا**، **کنگو لئوپولدویل**، **کنگو بلژیک** و **آزاد کنگو** هم گاتِنه. 

## تاریخ
این کشور ره اتا بلژیکی کشف هاکرده و تا سال ۱۹۶۰ بلژیک این کشور ره شه استعماری سامون دله داشته. سال ۱۸۸۵ این کشور لئوپولد دوم ِشخصی مِلک بیّه ولی ۱۹۰۸ شاه مجبور بیّه وه ره اتا مستعمره بنومه.

این کشور بعد اونکه بلژیک جه مستقل بیّه و کشور بگردسته، اختلافات و دله‌یی جنگ‌های زیادی بدی‌یه و دیکتاتورونی ونه حکومت سَر بمونه. پاتریس لومومبا این کشور ِملی قهرمون هسته که خاسته بلژیک جه استقلال ره بَییره اما وه ره وحشیانه بَکاشتنه.

## منابع
* Wikipedia contributors, "Democratic Republic of the Congo," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Democratic_Republic_of_the_Congo&oldid=494695373 (accessed June 2, 2012). 
* نرجه، کامران: کوتاه از کشورها: بازارشناسی آفریقا/ جمهوری دمکراتیک کنگو (زئیر): بخش بیست و نهم. در: «نامه اتاق بازرگانی». تیر ۱۳۸۳ - شماره ۴۳۵.

رج:کنگو

رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:سواحلی‌زوون کشورون
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:بلژیک قدیمی مستعمرات
زامبیا

**زامبیا**  اتا کشور هسته که آفریقای جنوب دره و کنگو دموکراتیک جمهوری، زیمباوه و آنگولا جه هم‌سامون هسته. ونه نیشتنگا (= پایتخت) لوساکا هسته. زامبیای ِگَتی (= مساحت) ۷۵۲٬۶۱۸ کیلومتر مربع و ونه جمعیت نزدیک ۱۳ میلیون نفر هسته. این کشور ِجمعیت ویشته لوساکا و ونه اطراف و «مس ِکمربند ِاستان» دله که شمال‌غرب هستنه متمرکز بَیی‌یه.

قرن سیزّهم جه زامبیا دله بانتو‌ها دَرنه. این کشور اواخر قرن نوزّه جه بریتانیا مستعمره بَیی‌یه و ونه شائون ره لندن دله انتخاب کاردنه. زامبیا ۲۴ اکتبر ۱۹۶۴ اعلام استقلال هاکرده. سال ۲۰۱۰ جهونی بانک، زامبیا ره کشوری اعلام هاکرده که سریع‌ترین اقتصادی اصلاحات ره اجرا کانده. مقر آفریقای شرق و جنوب همبازی بازار (COMESA) لوساکا دله هسته.

## تاریخ
سال ۱۸۸۹ و سسیل رودز و لوانیکا امپراتوری ِحکومِت گادِر، سیسیل رودز موفق بیه که اجازه بَییره که بریتانیا جه نیرو بیاره تا معادن جه استفاده هاکنه. این منطقه اون گادِر بریتانیای ِجنوبی آفریقای ِکمپانی  چلّه بِن دَیّه. سال ۱۹۲۴ جه رسماً زامبیا بریتانیا مستعمره بیه. 

سال ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۴ میلادی شمالی رودزیایِ فدراسیون که اسا «زامبیا» بَیی‌یه، جنوبی رودزیا که اسا «زیمباوه» هسته و نیاسالند که اسا «مالاوی» هسته، تحت عنوان «رودزیا و نیاسالند ِفدراسیون» متحد بَیینه. ۲۴ اکتبر ۱۹۶۴ شمالی رودزیا رسماً این فدراسیون جه سِوا بیه و «زامبیا» نوم جه اعلام استقلال هاکرده.

## تقسیمات
زامبیا ۱۰ استان دانه:
راست|thumb
* مرکزی
* کاپربلت
* شرقی
* لوآپولا
* لوساکا
* موچینگا
* شمالی
* شمال غربی
* جنوبی
* غربی

## مردمون
۹۸٪ نژاد آفریقایی سیو و ۱٪ اروپایی تشکیل دِنه، زامیبایی‌ها دله ۸۷٪ مسیحی، ۱ ٪ مسلمون و باقی بومی هستنه.  زامبیای رسمی زوون، انگلیسی هسته ولی بیش از ۷۰ نوع زوون و لهجه زامبیا دله رایج هسته. 

## پانویس

## منابع
* 


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
زیمبابوه

**زیمبابوه** اتا کشور آفریقای ِجنوب ِوَر دله هسته. ونه نیشتنگا (= پایتخت) هراره هسته. این کشور ۱۲٬۵۲۱٬۰۰۰ نفر جمعیت دانه و انگلیسی، شونا و سیندبله ونه رسمی زوون‌ها هستنه.

این کشور قرن نوزهم دله بریتانیای ِکولونی دله دَیی‌یه. سال ۱۹۶۵ جه کم‌کم استقلال‌خائون رُش دَکِتنه و سال ۱۹۷۰ رسماً زیمبابوه‌ی ِجمهوری اعلام موجودیت هاکرده و اتا سِوا کشور بیی‌یه. 

کشاورزی حدوداً کار ِنیروی ِدو-سوم ره دَربَر گیرنه. تنباکو، شَکِر، پَمبه، گَندِم و کوئَندِم (= ذرت)، ونه صادرات جه هستنه.

## تاریخ
اینتا کشور کوهنه نوم جنوبی رودزیا هسه. وه قدیم بریتانیا کولونی بی‌یه.

حدود سی سال رابرت موگابه این کشور دله حکومت ره شه میس دله داشته تا این که سال ۲۰۱۷ اتا کودتا دله ارتش وه ره دستگیر هاکرده.

## مردمون
این کشور جمعیت ۱۲٬۵۲۱٬۰۰۰ نفر هسته که وشون سِنی میونگین ۲۰٬۱ سال هسته. اداری زوون زیمبابوه دله انگلیسی هسته ولی سرجمع شونزه‌تا رسمی زوون (شونا و سیندبله واری) هم دارنه.

## اقتیصاد
زیمباوهِ پول خله بی‌ارزش بی‌یه، آتی که دِ سال دله ۲۲تا صفر ره ونه جا حذف هاکردنه. بالاترین اسکناسی که زیمباوه دله دیی‌یه ۱۰۰ تریلیون دلاری بی‌یه که ونجه فقط بَنشِسته اتا تیکه نون بَخری‌ین.

سال ۲۰۲۴ وشون اتا نو پولِ یکا بساتنه که زیمبابوه طلا نوم دارنه و وشونِ ملی طلا و خارجی ارزِ خزانه این پولِ پشتیبون هسته.

## تقسیمات

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا.


رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:آفریقایی کشورون
رج:جی پونزه
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
اوستوایی گینه

**استوایی گینه** اتا کشور نوم هسته که آفریقایِ غربی وَر و بیافرا خلیج پَلی، کامرون و گابون وسط قرار دارنه. این کشور گتی اَندا ۲۸٬۰۵۱ کیلومتر مربع هسته و ونه نیشتگا نوم مالابو هسته. این کشور سابق ایسپانیا کولونی دله دیّه و میون ۱۷۷۸ تا ۱۲ اکتبر ۱۹۶۸ این کشور مستعمره بی‌یه و ونه رسمی زوون هنتا ایسپانیولی هسته.

200px|بندانگشتی|راست| اوستوایی گینه‌یِ جوغرافی نقشه
اوستوایی گینه اواسط دهه ۱۹۹۰ آفریقایِ گتِ تولیدکَرونِ نفت جه بی‌یه. این کشور که تنها ۶۲۲ هزار نفر (برآورد ۲۰۱۲) جمعیت دانّه و با حیساب دله‌یی ناخالص تولید ِمیزون، آفریقایِ بتترین کشور هسته ولی طبقاتی اختلاف خله این کشور دله زیاد هسته. ات‌جور که ۲۰ درصد وچونی که دنیا انّه، تا ۵ سالگی میرنه و نصف مملکت ئو ندارنه که بخارِن.

این کشورِ حاکمون ره خله نقد کانّه که دیکتاتوری بساتنه. تئودور اوبیانگ رئیس‌جمهوری هسته که سال ۱۹۷۹ تاسا حکومت دارنه و روزنومه‌ئون و منتقدون جه خله جَری هسته. این کشور آدمون قاچاق ِمبدأ هسته و خله آدمون ره اونجه جه گیرنه، وَرنه، روشنّه.

## مردمون
۸۳ ٪ مردم اتا قبیله، فانگ ِنومی جه، هستنه و ۱۰ ٪ ره بوبیان گانّه. ۸۵ درصد مردم کاتولیک، ۷ درصد پروتستان، ۲ درصد مسلمون و پنج درصد بقیه آنیمیست، بهائیت و دیگر ادیان جه هستنه.

## تقسیمات
راست|380px|بندانگشتی
اوستوایی گینه ۷تا استان دارنه:
# آنوبون (Annobon)
# بیوکو نورته (Bioko-Norte)
# بیونیققیییور (Bioko-Sur)
# سنترو سور (Centro-Sur)
# کی انتم (Kie-Ntem)
# لیتورال (Litoral)
# وله انزاس (Wele-Nzas)

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/Equatorial_Guinea


رده:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رده:پرتغالی‌زوون کشورون
رده:فرانسوی‌زوون کشورون
رده:آفریقایی کشورون
رده:آفریقا اتحادیه
رده:اوپک
رده:پرتغال قدیمی مستعمرات
رده:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
گینه بیسائو

**بیسائو گینه ** اتا کشور نوم هسه که آفریخا قاره  دله دره.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۳۶۱۲۵ کیلومترمترموربع هسه.اینتا کشور۱/۱ میلیون نفرجمعیت دارنه.ونه نیشته‌گا نوم بیسائو هسه.

## فرهنگ
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جوموری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم پزو هسه.
## تاریخ
اینتا کشور قدیم دله پرتغال کولونی بی‌یه و اسا پرتغالی‌زوون کشورون انجمن دله دره.

## دپت چرخه‌توئون
# گینه دریامونا

## منابع


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج: پرتغال قدیمی مستعمرات
رج:پرتغالی‌زوون کشورون
سائوتومه و پرینسیپ

**سائوتومه و پرینسیپ** یا ** سائوتومه و پرنسیب ** اتا کشور هسته که گینه خلیج دله و آفریقای ِغربی قِسمت دَره. سائوتومه ونه نیشتنگا (=پایتخت) هسته. این کشور دِتا جزیره جه بساته بیّه که اولی سائوتومه و دومی پرینسیپ هستنه و گابون جه ۲۲۵ کیلومتر فاصله دارنه. سائوتومه و پرینسیپ اتا دموکراتیک ِجمهوری دانّه و ۹۵۸ کیلومتر مربع گتی و ۱۰۰۰۰۰ نفر جمعیت جه سیشل ِپه، کم‌جمعیت‌ترین کشور آفریقای ِقاره دله هسته. همین‌جور پچوک‌ترین پرتغالی‌زوون ِکشور دِنیا دله و پرتغالی‌زوون ِکشورون ِکمیته دله هسته.

این دِتا جزیره پیش از پرتغالی‌ها تا سال ۱۴۷۱ خالی بینه. اون سال به این وَر این جزیره‌ئون دله پرتغال شه وسِّه پایگا بِساته. سائوتومه و پرینسیپ تا سال ۱۹۷۵ مستعمره بینه.  وشون ۱۲ ژوئیه ۱۹۷۵ پرتغال جه سیوا بَیینه و وشون ِاساسی قانون ره ۵ نوامبر ۱۹۷۵ بنویشتنه و ۱۵ دسامبر ۱۹۸۲ وه ره تصویب هاکردنه.

## مردمون
این کشورِ رسمی زوون پرتغالی و ونه مردمونِ دین مسیحیت هسته و 71.9% کاتولیکنه. مردمون ِتِبار هم اقوام سرویکایس، تونگاس، فوروس، انکولارس، مس تیکوس و اروپائیون جه هسته. این کشور دله دانشگا ندانّه و سرجمع ۹۰۰ نفر ونه دله نظامی هستنه.

## اقتصاد
سائوتومه و پرینسیپ ِپولِ یکا دوپارا هسته. وشون اقتصاد کشاورزی جه بَنده و زمین‌ها اکثراً دولِتِ شِنه و کاکائو تولید کانّه.

## تقسیمات
انگشتدان|راست
این کشور سه‌تا گت ِشهر دانّه:
* سانتو آنتونیو
* ترینیداد
* سائوتومه

## منابع

* Tony Hodges & Malyn Newitt, São Tomé e Príncipe: From plantation colony to microstate, London: Westview, 1988
* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:پرتغال قدیمی مستعمرات
رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:گینه خلیج
رج:پرتغالی‌زوون کشورون
سنگال

**سنگال** اتا آفریقایی کشور هسته که این کشور ِغربی‌وَر دَره. ونه نیشتنگا *(=پایتخت)* داکار هسته. سنگال ۱۹۶۱۹۰ کیلومترمربع جه اطلس اوقیانوس پَلی و بیسائو گینه و موریتانی ِوسِط دَره و گامبیای ِکشور این کشور ِسامیون دَرون قِرار دانّه.

فرانسوی‌ها اولین‌بار سال ۱۶۵۹ سنگال دله اتا بندرگاه بساتنه و ونه نوم ره سن لوئی بی‌یشتنه. این کشور سال ۱۹۶۰ فرانسه جه سیوا بیّه و اتا دمکراتیک ِجمهوری بیه. سنگال اتا کشور هسته که ونه ۹۰ درصد اسلام ِپه‌روو هستنه.

این کشور، که خله هم گت نی‌یه، آفریقای ِسیاستون دله خله مهم ِکشور هسته. سنگال بیش از ۸۰ حزب دانه و ونه مجلس ۱۵۰ کرسی دانه که نماینده‌ئون ۹۰ کرسی سَره مردم ِرای جه انتخای وانّه. رییس‌جمهور ره هم مردم انتخاب کانّه و وه ونه نخست‌وزیر ره معرفی هاکنه. این کشور آفریقا اتحادیه و فرانکوفونی دله هم دَره.

## منابع

* https://web.archive.org/web/20021011175419/http://www.icdt.org/cgi-bin/ts.asp
* IMF, World Economic Outlook-Focous on Transition Economic (October 2000)


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:اسلامی کشورون
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:فرانسه قدیمی مستعمرات
رج:جی پونزه
رج:بربری کشورون
سودان

**سودان** اتا کشور هسته که آفریقای ِشمال‌شرقی دله دَره و ونه نیشتنگا خرطوم هسته. سودان ۳۰ میلیون و ۸۹۴ میلیون نفر جمعیت دانه، ونه پول ِیکا پوند هسته.
بیش از ۹۷ درصد این کشور دله مسلمون هستنه. پیش از سال ۲۰۰۵ عربیسودان ِتنها رسمی زوون بی‌یه و اسا انگلیسی هم این مقوم ره دانّه. 

تا سال ۲۰۱۱ این کشور آفریقا و عربی کشورون ِمیون، گت‌ترین کشور بی‌یه ولی این سال گادِر جنوبی سودان اتا سِوا کشور بَیی‌یه و این دِتا مقوم ره سودان از دس هِدائه.

## تاریخ
بندانگشتی|راست|توپوگرافیک نقشه
سودان نوم عربی زوون جه انه که وه ره گتنه «بلاد السودان» یعنن «سیو آدمونِ مِلک». سودانِ گتِ شهر و نیشتگا، «خارطوم» هسته که کهو نیل و اسپه نیل اینجه هئی جه رسنه و سودانِ تجارت و دولتِ مرکز اینجه بنه هایته. قدیم‌تاسا سودانِ منطقه جایی بی‌یه که آفریقایی و مدیترانه‌ای فرهنگون هئی جه رسینه. سودانِ شمال عربی و اسلامی فرهنگ غالب بیّه ولی ونه جنوب وَری آفریقایی فرهنگ باقی بمونسته. 

سودان عربی دله سیوئون ِسرزمین معنی ره دِنه. سودان سال ۱۹۵۶ شه استقلال ره بریتانیا جه اعلام هاکرده. این کشوور دله همیشه دله‌یی جنگ (= جنگ داخلی) وجود داشته.  خله حکومتون سعی هاکردنه اسلام ره سفت-سخت بیرن که سودان دله اتحاد بساجن و اینتی وحدت بووشه ولی جنوبی مردم مخالفت کردنه و ات‌که سکولاریسم طرفدارون هم وشون پشت درإمونه. میون ۱۹۵۵ تا ۱۹۷۲ میلادی اینتا مملکت جنگ داشتنه و ویشته جنوب جنگ بی‌یه و شمال ره هم چک گیته. ۱۹۷۲ سال دله آدیس آبابا دله اتا پیمون بنویشتنه که جنگ ره درست هاکنن و تا ۱۹۸۳ صلح بی‌یه ولی اَی جنوب مردم که وَشنی دئینه، شورش هاکردنه. تا ۲۰۰۵ جنگ دمباله داشته و شمالِ اسلامی دولتون دست برنمو که جنوب ره یک‌دست هاکنن و این سال اتا پیمون بنویشتنه که قرار بیّه جنوب اتا شه‌گردون حکومت دارن و شیش سال دیگر، اتا رفراندوم بلن که سیوا کشور بوون یا نا. این‌طرزی بیّه که ۲۰۱۱ سال دله جنوبی سودان کشور رسماً سیوا بیّه.
سودان دِ تیکه بیّن هم جنگ ره درست نکرده. حسن عمرالبشیر حکومت که دِپاته، ونه فرماندهون هئی سر-تِک ره جونه که کمین گروه حکومت ره شه میس بَیرن. 

## مردمون
مسلمانان ۹۷ درصد، و ۳ درصد باقی ره آنیمیست و مسیحیون و قبطی‌ئون تشکیل دنّه. سودان مسلمون‌ها اکثراً مالکی‌مذهب و هستنه و این کشور دله تشیع و تصوف هم په‌روونی دانّه.

سودان مردم ویشته مسلمون هستنه و اکثراً اهل تسنن هستنه ولی وشون طریقت هئی جه فرق-فصل دارنه. قادریه طریقت دره که قرن شونزهم میلادی جه اونجه تنک بیّه و خاورمیونه جه ریشه گیرنه. خاتمیه یا میرغانیه هم دره که قرن نوزهم همون سودان دله محمد عثمان المیرغانی وه ره بنا هاکرده و ویشترین طرفدار ره دارنه. مهدیه هم اتی طریقت هسته که گنّه وشون رهبر مصر و عثمانی جه جنگ دکت بی‌یه و  ۱۸۸۴ تا ۱۸۹۸ سودان ره اتا مستقل مملکت دسوری اداره کرده و شه‌خِد ره مهدی معرفی کرده. زمونی که بریتانیا بمو و سودان ره بیته و حتا زمونی که سودان اَی دِباره سیوا کشور بیّه، مهدیه طرفدارون سیاست دله مهم و اساسی نقش داشتنه و تا ۱۹۹۸ سال حکومت ره گاردنینه.

## تقسیمات
thumb|راست|225px|

## منابع

* 


رج:آفریقایی کشورون
رج:اسلامی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:عرب اتحادیه
رج:عرب کشورون
رج:عربی‌زوون کشورون
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
اسواتینی

**اِسواتینی** یا **سوازیلند** (eSwatini) اتا سلطنتی کشوری هسته که آفریقای ِجنوب میون دَره و ونه نیشتنگا لوبامبا هسته، البته اداری مرکزیت ره مبابانه ِشهر دانّه.

این کشور فقط جنوبی آفریقا و موزامبیک جه هم‌سامون هسته. موزامبیک ِسامون ونه شرقی مناطق ره گیرنه و سه‌وَر دیگه جنوبی آفریقای سامون هسته.

## نوم
بریتانیایِ کولونی دله این منطقه نوم ره سوازیلند بی‌یشت بینه و این کشور چن قرن همین نوم جه بشناسی‌یه بی‌یه. سوازیلند نوم سال ۲۰۱۸ عوض بیّه و من‌بعد ونه نوم اسواتینی هسته. مسواتی سوم، وشون پادشاه، بائوته این کشور ونه دِباره شه قدیمی نوم جه بنومسته بوائه. اسا اسواتینی آخرین مطلقه سلطنت هسته که افریقا دله بموندسته. 

## تاریخ
بانتو ِنژاد قرن ۱۶ میلادی بمونه جنوب غرب سمت و موزامبیک ِمنطقه جه مهاجرت هاکردنه، تعدادی هم قرن ۱۸ میلادی دِباره شه کوچ ره بَییتنه و سوازیلند جه بَرسینه. قرن ۱۹ میلادی، بانتو ِخاندان شه دفاع وسّه اتا قبیله‌یی سازماندهی بساته تا زولو ِخاندان جه بجنگه. وشون بریتانیا جه هم کومِک بخاستنه و سال ۱۸۸۱ بریتانیا سوازیلند ِاستقلال ره تضمین هاکرده. سوازیلند میون سالهای ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۹ جنوبی آفریقای تحت‌الحمایه بی‌یه، بوئر جنگ ِپه، سال ۱۹۰۲، سوازیلند ره بریتانیا بَییته و عاقبت روز ۶ سپتامبر ۱۹۶۸ سوازیلند بریتانیا جه اعلام استقلال هاکرده. 

## مردمون
سوازیلند دله مردِم ِدین ۶۰ % مسیحیت، ۱۰ % اسلام و ۳۰ % انگلیکان، بهاییت، مورون و یهودیت هسته.

این کشور دله انگلیسی و سوازی رسمی زوون هستنه.

این کشور دله ایدز ویشترین درصد ره همه کشورون میون دانّه.

## تقسیمات
راست
سوازیلند چارتا ناحیه دانه:
#هوهو: Hhohho 
#لوبومبا: Lubombo 
#مانزینی: Manzini
#شیسلونی: Shiselweni

## پانویس

* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:سلطنتی کشورون
رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:آفریقایی کشورون
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
سومالی

**سومالی** اتا کشور هسته که آفریقایِ شرق دَره. ونه نیشتنگا (= پایتخت) موگادیشو هسته. این کشور ساحلی هسته و آفریقای شاخ دله قرار بَییته. این کشور اتیوپی، جیبوتی و کنیا جه هم‌سامون هسته و ونه شمال عدن خلیج و ونه شرق هند اوقیانوس دَرنه. این کشور دله اسا اتا قانونی و عمومی دولت دَنی‌یه و جنگ و جدال فراوونه. این کشور ِحاکمیت سومالی‌لند، پانت‌لند، اسلامی دیوان گت شورا و انتقالی دولت میون تقسیم بیی‌یه. 

## تقسیمات
سومالی هیژده منطقه («گوبولوداً، مفرد»گوبول") دانه که هر منطقه باز شه رسد وانه. 

بندانگشتی|راست|330px
۱ آودال۲ باکول۳ بنادیر۴ باری۵ بای۶ گالگودوود۷ جدو۸ هیرران۹ جوبادا ذکسه۱۰ جوبادا هووز۱۱ ماداگ۱۲ ناگال۱۳ ساناگ۱۴ شابیل لاها ذکسه۱۵ شابیل لاها هووز۱۶ سوول۱۷ تاگدهییر۱۸ وکوویا گالبید

## منابع


رده:عرب اتحادیه
رده:آفریقا اتحادیه
رده:عرب کشورون
رده:شاخ آفریقا
رده:عربی‌زوون کشورون
رده:فدرال کشورون
رده:مناطق تقسیم‌شده
رج:آفریقایی کشورون

ّّ
سیرالئون

**سیرالئون**
(انگلیسی جه: *Sierra Leone*) اتا کشوری افریقای غرب میون هسته که ونه گت ِشهر نوم فری‌تاون هسته. سیرالئون ِجمعیت ۶ میلیون نفر و ونه رسمی زوون انگلیسی هسته. این کشور پول ِیکا نوم لئون هسته.

این کشور دله مردمون شونزَه‌تا قوم جه تشکیل بَیینه که هرکامین شه زوون و رسوم ره دارنه. دِتا قوم که همه جه گتته هستنه، تنمه و منده نوم دارنه. بین ۶۹ تا ۷۰ درصد مردم سیرالئون دله مسلمون و ۲۰ تا ۳۰ درصد مسیحی هستنه.

پرتغالیون سال ۱۴۶۱ این منطقه ره کشف هاکردنه. سیرالئون ِنوم پرتغالی زوون دله «شیرون ِکوه» ره معنی دِنه. این منطقه قدیم بَرده بَییتِن وسّه کار بَزه بی‌یه. اسا با اون‌که این کشور ِطبیعی منابع خله هسته، ۷۰ درصد مردمون فقیرنه.

## تاریخ
برده‌ئون ِتجارت وسه سیرا لئون اتا گت ِمنبع بی‌یه و هزارون آفریقایی ره استعمارکرون اینجه جه راهی کاردنه که بورِن دیگه مناطق دله. فری تاون سال ۱۷۸۷ جه بعنوان شهری بساته بیّه که آزاد بَیی برده‌ئون که وَردِگِردست بینه، ونه دله زندگی کاردنه.

سیرالئون روز ۲۷ آوریل ۱۹۶۱ انگلیسی جه مستقل بیّه و اتا سیوا کشور بگردسته. این کشور دله سال‌ها جنگ بی‌یه تا اون‌که سال ۲۰۰۲ ناتو کومِک هاکرده که جنگ توم بَواشه و بیش از ۱۷ هزارتا خارجی سرباز ده‌ها هزار شورشی ره خلع سلاح هاکردنه.

## پانویس


رج:آفریقا اتحادیه
رج:آفریقایی کشورون
رج:اسلامی کشورون
رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:پرتغال قدیمی مستعمرات
سیشل

**سیشل** (Sesel) اتا جزیره‌ای کشور هسته که هند اوقیانوس دله دره و اتا آفریقایی کشور حیساب وانه. ونه نیشتنگا نوم ویکتوریا هسته و اتی مجمع‌الجزایر هسته که ۱۱۵تا جزیره جه تشکیل وانه که حدود ۱۵۰۰ کیلومتر آفریقای ِبنه جه فاصله دارنه. این جزایر ماداگاسکار ِشمال شرقی وَر دَرنه. سیشل ۸۶٫۵۲۵ نفر جمعیت جه کمترین جمعیت‌ها ره آفریقا دله دانّه اما ولی ونه انسانی توسعه شاخص بالاترین‌ها میون دره.

سیشل آب‌وهوا استوایی هسته و توریستون وسّه خجیره و ونه یک‌سوم اشتغال توریسم جه درآمد دریارنه. یک‌سوم جزایر، سیشل دله مسکونی هستنه و ۹۰ درصد جمعیت اصلی جزیره که ونه نوم «ماهه» هسته، دله دَرنه. ماهه جزیره ۲۷ کیلومتر درازی و ۳ تا ۸ کیلومتر پهنا دانه و ویکتوریای ِشهر ونه دله دره.

این جزایر میونه‌ئون قرن هیژدهم فرانسه مستعمره بیّه و سال ۱۸۱۴ بریتانیا ره واگذار بیّه و سال ۱۹۷۶ اتا سیوا کشور بگردسته. این کشور اسا مشترک‌المنافع کشورون اتحادیه دله دره.

## مردمون
سیشل بومی ندانّه و ونه مردمون ویشته فرانسه‌یی، آفریقایی، هندی و چینی مهاجرون جه تشکیل وانه. فرانسوی و انگلیسی رسمی زوون هستنه و مردمون اکثراً مسیحی و کاتولیک مذهبنه.

## تقسیمات
راست|thumb
سیشل ۲۵تا اداری منطقه دانّه.

## منابع

Wikipedia contributors, "Seychelles," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Seychelles&oldid=489727196 (accessed April ۲۹، ۲۰۱۲).


رده:آفریقا اتحادیه
رده:آفریقایی کشورون
رده:جزیره ئون
رده:مشترک‌المنافع کشورون
رده:انگلیسی‌زوون کشورون
رده:فرانسوی‌زوون کشورون
رده:فرانسه قدیمی مستعمرات
رده:بریتانیا قدیمی مستعمرات
گت آلفرد

**گت آلفرد** (متولد ۸۴۹ - دربگذشت ۸۹۹میلادی)، ۸۷۱ تا ۸۹۹ میلادی سال، وسکس شاء، انگلستان جنوب غربی دله بیه.

وه اتلولف وچه بی‌یه. پیش از وه، ونه برابر اتلرد، انگلوساکسون‌ئون شاء بی‌یه.

گت آلفرد وسکس و ونه کناری حکومت‌ئون اتحاد داشتن وسه خله زحمت بکشی‌یه. ۸۷۱ میلادی سال گدر، وه بتونسه دانمارکی‌ئون حمله جلو ره بیره.

انگلیسی‌ئون وه ره فروتن و صبور حاکم دونسنه و ونه وسه احترام قائل بینه. بعد ونه بمردن، انگلیس اوضاع دباره آشفته بیه.

## منبع

* 
آلفرد
جیبوتی

**جیبوتی** اتا عرب کشور هسته که آفریقای شاخ دله دَره. این کشور ِنیشتنگا *(= پایتخت)* جیبوتی ِشهر هسته که ۴۰۰٬۰۰۰ نفر جمعیت دانه. جیبوتی سابقاً فرانسه ِکولونی دله دَیّه و ۲۷ ژوئن ۱۹۷۷ این کشور جه سیوا بیّه و اسا آفریقا اتحادیه و عرب اتحادیه دله عضو هسته.

جیبوتی ۲۳ هزار کیلومتر مربع گتی دانّه و ۸۱۸٬۱۵۹ نفر جمعیت دانه و اینتی ونه بائوتِن از آفریقای ِپچوک‌ترین و کم‌جمعیت‌ترین کشورون جه هسته. ۹۴ درصد جیبوتی ِمردمون مسلمون و اصل تسنن هستنه. رسمی زوون این کشور دله فرانسوی و عربی هسته ولی مردمون ویشته شه مَله‌یی زوون‌ها جه هِدی جه گپ زَنّه. نزدیک ۸۳٫۱ درصد جیبوتی دله شهری هستنه.

## تقسیمات
راست|220px
جیبوتی ۵ استان دانه:

#علی سبیح (Ali Sabih)
#دخیل (Dikhil)
#جیبوتی (Djibouti)
#اوبوک (Obock)
#تاجورا (Tadjoura)

## منابع

* 


رج:عرب اتحادیه
رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:آفریقا شاخ
رج:عربی‌زوون کشورون
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:عرب کشورون
رج:اسلامی کشورون
آلاسکا

**آلاسکا**  اتا ایالت نوم هسته که متحده ایالات امریکا دله دره. این ایالت غربی ِمنطقه دله دره و ونه نیشتنگا جونو هسته. این ایالت ۷۳۱۴۴۹ نفر جمعیت دانّه و ونه گتی ۱۷۲۳۳۳۷ کیلومترمربع هسته. این ایالت تاریخ ۳ ژانویه ۱۹۵۹ دله، متحده ایالات آمریکایِ ایالت بگردسته و اسا ونه گت‌ترین شهر انکوریج هسته. 

آلاسکا اتا جزیره‌مونا هسه که آمریکای قاره شمالی وَر کَته. آلاسکا متحده ایالات ِگت‌ترین ایالت هسه ولی ونجه زمینی راه ندانّه.

## منابع

* 
* 

## بیرون بگردستن

* آلاسکا ِرسمی سایت 

رج:آمریکای متحده ایالات ایالتون
*
رج:آمریکای غربی ایالتون
رج:جزیره مونائون
آناتولی

بندانگشتی|اتا نقشه سال ۱۹۰۷ جه که آناطولی ره سِراق دِنه
**پچوک ِآسیا** یا **آناتولی ** اتا جزیره مونا نوم هسه که تورکیه دله دره. اینتا جزیره مونا گتی ۵۰۶ هزار کیلومترموربع هسه.

قدیم این ناحیه دله یونانیون و رومیون دَیینه ولی عثمانی وشون ره اینجه جه دَرهاکرده و اون گادِر تاسا تورکون این ناحیه دله دَرنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:جزیره مونائون
رج:ترکیه منطقه‌ئون
اوگوئیا

** اوگوئیا** اتا پیل یکا نوم هسه که موریتانی پیل یکا هسه.
رده:پیل یکائون
ایتالیا جزیره‌مونا

**ایتالئون جزیره مونا ** اتا جزیره مونا نوم هسه که ئوروپا جنوب ور دره.اینتا جزیره مونا گتی ۳۰۱۲۰۰ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره مونائون
رج:ایتالیا
ایسکاندیناوی

**ایسکاندیناوی ** اتا جزیره مونا نوم هسه که ئوروپا شمال ور دره.اینتا جزیره مونا گتی۷۷۰۰۰۰  کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره مونائون
بالکان

بندانگشتی|250px|بالکان

** بالکان** اتا جزیره‌مونا نوم هسه که اروپا شرقی جنوب وَر دَره. اینتا جزیره‌مونا گتی (= مساحت) ۵۶۰ هزار کیلومترموربع هسه و شصت میلیون ونه دله زندگی کانّه. 

بالکان ِشرق سیو دریا و اژه دریا؛ غرب یونان دریا و آدریاتیک دریا؛ جنوب مدیترانه دریا و شمال آلپ قرار دارنه. بالکان کوهون هم این منطقه ره پـِر کانّه.

بالکان دله اینان کشورون دَرنه:
* 
* 
* 
* border|22px بوسنی و هرزگوین
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (اروپایی بخش) 

## پانویس


رج:جزیره مونائون
بوگوتا

**بوگوتا ** أتا شهر نوم هسه که کلمبیا نیشتگا هسه.

## خاخِربخوندست شهرون

## منابع

رج:جنوبی آمریکا نیشتگائون
رج:کلمبیا شهرون
بولیوار (پیل یکا)

**بولیوار** اتا پیل یکا نوم هسه که ونزوئلا ِپیل یکا هسه. اینتا پیل یکا سیمون بولیوار نوم جا بئیت بیه.

رج:پیل یکائون
رج:ونزوئلا
رج:سیمون بولیوار
ایبری

بندانگشتی|300px|چپ|ونه مکون
**ایبری ** اتا جزیره مونا نوم هسه که ئوروپا غربی جنوب ور دره.اینتا جزیره مونا گتی ۵۸۱۰۰۰ کیلومترموربع هسه. ایسپانیا، پرتغال، آندورا و جبل‌الطارق ونه دله قِرار گیرنه و فرانسه‌ی ِجنوبی مناطق هم ونه دله جا گیرنه 

رده:جزیره مونائون
بیر

** بیر** اتا پیل یکا نوم هسه که اتیوپی پیل یکا هسه. این پیل ِایزو کُد ETB هسته.

## منابع

*Pick, Albert (1994). Standard Catalog of World Paper Money: General Issues. Colin R. Bruce II and Neil Shafer (editors) (7th ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-207-9.

رج:پیل یکائون
رج:اتیوپی
مازرون زرتشتیون

زرتشتیان سراسر ایران دِله زندگی کِنِنه که به ترتیب در تهران ، یزد، کرمان، شیراز، کرج، اصفهان، اهواز، زاهدان، مازندرون، گیلان و... ویشتِر سکونت دارننه.
مازرون دِله هم خانواده‌ئون زرتشتی زندگی کِنِنه که در بابل ، آمل  سکونت دارِننه.

رج:زرتشت
رج:مازرون فرهنگ
فلسفه تش کیش زرتشت دله

اَتّا چی که شایع بَی یه این هَسه که زرتشتیان تَش پَرَستِنه، ولی اِتی نی یه بلکه تَش گَت‌ترین پاک کِنِنده و نورانی‌ترین عنصر هَسّه، تَش ر ِ رمز و سمبل اهورامزدا دونِنّه. فردوسی اینتا مطلب ِ خَو ِر اِتی گِنه:

                   نگویی که آتش پرستان بدند                        پرستنده ی پاک یزدان بدند

زرتشت تَش ر ِ بعِنوان شه کیش ِ نشونه انتخاب هاکِرده تا بَوّه:

۱-تَش ِ جور پاک بوئین.

۲-هَم تی که تَش ِ شعله جور شونه، شِمه هم جور بورین، روحانیت، انسانیت و ترقی و تعالی ِ سو بورین.

۳-هَم تی که تَش ِ شعله جِر نِنه، شمه هم تلاش هاکِنین تا گرفتار نفس نَوّین و گَت ِ اَرمون ر ِ مد نظر دارین.

۴-هَم تی که تَش ناپاکون ر ِ پاک کِنّه و شه آلوده نَبونه شِمه هم بدی یه جا نبرد هاکِنین بدون اینکه شه آلوده بَوّین.

۵-تَش هر چی یه جا برخِرد هاکِنه و ر ِ نیز شه جور درخشان کِنّه، پس زرتشتی هم و ِنه پس از برخورداری از دانش و بینش، دیگران ر ِ از فروغ نیکی اَشا(بهترین – پاکی نظام هستی) بهره مند هاکِنه.

۶-تَش زیبا هَسه، حیات دارنه و بیقِراره و تا آخرین لحظه که رووشِن هَسّه شه حرکت ر ِ تِمام نَکِنّه و فعالیت دارنه.انسان هم و ِنه هَم تی فعال بوئه و بی قِرار دَوّه. تَشی هم که آدِم ِ درون ر ِ از آلودگی پاک کِنّه چیزی جز اَشا نی یه و و ِنه با رعایت سه اصل:خار فکر هاکِردن، خار گَپ بَزوئن، خار رفتار هاکِردن(اندیشه نیک، گفتار نیک، کردار نیک) بدست بی یه.

آتشکده ها، ایران ِ باستان ِ د ِله فقط جای عبادت دَ نی بی یه، بلکه و ِشون د ِله دادگاه،درمانگاه و دبستان هم بی یه.آتشکده د ِله موبدان دادرسی کِرد ِنه و بیماران روحی و روانی هم اونجه شفا پیدا کِرد ِنه، کتابخانه جامع هم دَی یه که وَچون ر ِ آموزش هادِن.
رج:زرتشت
آرش

[200px|بندانگشتی|آرش موجستمه [سعدآباد دله]]
**آرش** معروف به **کمونگیر**، اتا از ایران باستونی پهلوون‌ها بی‌یه که تیراندازی سَره خله جیر بی‌یه. وه بعد ایرانیون شکست تورانیون جا دتا کشور سامون تعیین هاکردن وسّه اتا تیر آمل ِکوه (دماوند) جه، کپّل هاکرده. آرش تیر چن روز په اتا آغوز دار که جیحون ِروخنه پلی دیّه بخارده و هِرِسّائه. ایران و توران سامون این طرزی تعیین بیه اما آرش جنازه، که همه‌ی نیروی خادش ره اون تیر وسّه بی‌یشت بی‌یه پاره-پاره بیه.چکامه از آن گویند آرش را کمانگیر که از آمل به مرو انداخت یک تیر ره فخرالدین اسعد گرگانی بسراییه

## منبع
* آرش جزیره دانش دله
* پیرنیا، حسن ،داستان‌های ایران قدیم ۱۳۰۶

رج:آمل گت آدمون
رج:ایران اسطوره‌ئون
رج:شاهنومه
السالوادور

**اِلسالوادور** (El Salvador) اتا کشور هسته که آمریکا قاره‌یِ میونی قسمت دره. اینتا کشور هندوراس و گواتمالا جه هم‌سامون هسته و آرام اوقیانوس په دره. ونه نیشتگا شهر سان سالوادور هسته که کشورِ گتترین شهر هم وانه. سال ۲‌۰۲۱ آمار جه السالوادور جمیعتی ۶,۸۲۵,۹۳۵ نفر بی‌یه.

این کشور ره قدیم اتی سرخ‌پوست اقوام داشتنه و مایائون بنه بی‌یه. بعد که ایسپانیا وارد بیّه، اونجه ره مستعمره هاکرده و آمریکایی کشورون استقلال گادِر مکزیک اونجه ره بَیته. ات‌که بگذشته په چنتا ولایت که اونجه دَینه متحد بَینه و مرکزی آمریکای متحده ایالات ره بساتنه که اسا تیکه-تیکه بیی هسته و چنتا هم‌سایه کشورون میون رسد بیّه.

## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۲۱۳۹۳ کیلومترمترموربع هسه و گواتمالا و هندوراس جه خشکی راه دارنه و ونه جنوب وَری آرام اوقیانوس کناره هسته. اینتا کشور حدود هفت میلیون نفر جمعیت دارنه و ونه نیشتگا نوم ره سان سالوادؤر گننه.
550px|بندانگشتی|هیچ|السالوادور چندین دپارتمان میون رسد بیه

## فرهنگ
ونه مردم ویشتر ایسپانیولی زوون ره گپ زننه و مسیحی دین ره په‌روو هسنه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جوموری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم کولون بی‌یه ولی ویشته آمریکای دولار جه استفاده کانّه. سال ۲٬۰۲۱ السالوادور اولین کشوری بیّه که بیت کوین ره اتا رسمی پول واری، برسمیت بشناسی‌یه. این کشور اقتصاد خله شه کوچ‌هاکرد مردمون جه وابسته هسته و ویشته آدمونی که السالوادور جه بوردنه، شه پول ره رسندنه شه خانواده وسّه.

## تاریخ
اینتا کشور مازرونی ۱۳۳۳ سال دهله أتا سیوا کشور بیه. وه قبل سیوا بیّن، ایسپانیا کولونی بی‌یه.

## منابع




رج:آمریکا کشورون
رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
میون‌رودون

**میون‌رودون** أتا سرزمین هسه میونی آسیا دله که اسا عراق نوم ئِشت بونه. اینتا سرزمین ره کهن دله اینتا نوم جا خونِسِنه. میون‌رودون دله خله کهن تمدن‌ها، بابِل، سومر، آشور و آکد دستوری، دئینه. این منطقه چون دجله و فرات ئو جه سِرئو بی‌یه و ونه دله کشاورزی خجیر بی‌یه، دنیایِ کهن‌ترین تمدن‌ها ره شه درون داشته.

رج:آسیا تاریخ
رج:میون‌رودون
پاریس

**پاریس** (فرانسوی جه: *Paris*) أتا شهر نوم هسه که فرانسه نیشتنگا هسه. اینتا شهر دنیای دله أتا از قشنگ‌ترین شهرون هسه. ونه دله خله هارشینی جائون دره که أتا وشون جا که خله وه ره اشناسنه ایفل برج هسه. پاریس شهر سن درکا پلی جا بیته. اینتا شهر دیگه هارشینی جائون جه ورسای کاخ هسته که کشورِ سیاسی مرکزی ساختمون هسته و لوور موزه که دنیایِ گتترین و پرهارشاترین موزه هسته.

## وابسته جستارون

* پاریس رجه سَر

## منابع


رج:اروپا نیشتگائون
رج:فرانسه شهرون
پرس

**پرس** ئیران کوهنه نوم هسه.اینتا واژه پارس جا انه.اونجه جا که وﻩشون ئیران دله قدیم خله قد داشته‌نه (مونه‌ند هخامنشیون شون دوره) ئوروپاییون ئیران ره ویشتر اینتا نوم جا اشناسه‌نه.

رده:ایران
بیزانس

**بیزانس** یا **شرقی روم ِامپراتوری** أتا امپراتوری نوم بی‌یه که وسطا قرون دله أمروزی ترکیه و یونان ره شامل بی‌یه. اینتا امپراتوری نیشتگا ایستامبول بی‌یه که وشون وه ره *کنستانتینوپول* یا *قوسطنطنیه* گِتِنه.

اینتا امپراتوری ره کنستانتین اول بساته. وه چون خاسته ایران و شام جه نزدیک‌ته دَواشه، شه نیشتگا ره بیارده بسفر تنگه پَلی ولی سالِ ۳۹۵ میلادی تئودئوس اول، روم ِامپراتور، تصمیم بَییته تازه نیشتگا ره شرقی روم ِکشور هاکنه تا روم شهر غربی روم ِنیشتگا بمونده. وه دِتا ریکا داشته که هرکامین ره اتا کشور هِدائه.

این کار باعث بیّه مسیحیون وسط اختلاف دَکفه. بیزانس یونان و ارتدکس کلیسای ِنماینده بیّه و یونانی خط و سیریلیک ره رسمی هاکرده.

بیزانس آخرسر تُرکون دَس جا نابود بیّه و عثمانیون وشون جا ره بَییتنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:روم
رج:اروپا رقد بورده کشورون
رج:استامبول
رج:ترکیه تاریخ
رج:یونان تاریخ
پکن

**پکن ** أتا شهر نوم هسه چین دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر چین شرق دله دره.اینتا شهر چین نیشتەگا هسه.

## تاریخ
اینتا شهر أتا چین کوهنه شرین جم هسه.۲۰۰۸ اولمپیک ونه دله برگوزار بیه. 
## فرهنگ
اینتا شهر مردم ویشتر چینی زوون ره گپ زننه.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:چین شهرون
پولا

**پولا ** اتا پیل یکا نوم هسه که بوتسوانا پیل یکا هسه.
رده:پیل یکائون
جاکارتا

**جاکارتای مخصوص ناحیه** (Daerah Khusus Ibukota Jakarta) اتا اندونزی ره نیشتگا هسته. این گت‌شهر جاوا منطقه دله دره و ۶۶۱ ک‌م۲ ونه گتی هسته و تا سال ۲۰۲۲ آمار، ۱۰,۶۸۰,۰۰۰ نفر اونجه زندگی کردنه.

## دپیته چرخه‌تو
* اندونزی

## منابع

*

رج:اندونزی اوستانون
رج:آسیا نیشتگائون
رج:اندونزی شهرون
حبشه

انگشتدان|اتا حبشی نقاشی
**حبشه** اتیوپی ِکوهنه نوم بی‌یه. قدیم اینتا کشور ره اینتا نوم جا خوندستنه و کسونی که ونه جا بینه ره **حبشی** گاتنه.

رج:آفریقا رقد بورده کشورون
رج:اتیوپی تاریخ
رج:اتیوپی
دکن

**دکن ** اتا منطقه نوم هسه که هند جنوب و میونه ور دره. اینتا جلگه گتی ۲۰۸۸۰۰۰ کیلومترموربع هسه.
رده:هند جوغرافی
دوپارا

** دوپارا** اتا پیل یکا نوم هسه که سائوتومه و پرینسیپ پیل یکا هسه.
رج:پیل یکائون
رج:سائوتومه و پرینسیپ