open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آشکنی ساک

**آشکنی ساک** اتا خِرِشی نوم هسته که وه ره آشکنی ِسبزی جه پجنّه. اینتا گیاه تابستون درإنه و ونه دله جعفری، تره، امزنا، مرجی، ترش‌هلی، سیر و کچلیک شندینه و بعضی گدر ماهی ره هم سرخ کردنه یا شور یشتنه ونه ور و خِردنه.

## منابع

رج:مازرونی خراک
حافظ

**حافظ** ایرانی شاعر هسته که تیموریون گدر شیراز دله زندگی کرده. ونه دیوان خله معروفی هسته. حافظ شعر ره دِ-پَلی دونّه یعنن هرکس تونده اتی که شه حال دونده اینان ره معنی-تفسیر هاکنه. همین‌سه اتی وه ره صوفی و درویش دونّه و تا ونه شعرون ره مقدس إشمارنّه و اتی دیگر وه ره خراب آدم و مست وینّه.

## منابع


رج:شیراز گت آدمون
رج:فارسی شاعرون
رج:ایران شاعرون
بهرام آریانا

**حسین نخعی** یا **حسین معتمد منوچهری تنکابی** معروف به **بهرام آریانا** مازرونی نظامی و محقق بی‌یه. وه شهسوار آدم بی‌یه و ونه پییر نوم ره عدل‌السلطنه گتنه. وه افسری بورده و فرانسه دله شه تحصیلات ره ادامه هدا و دگرسته ایران. انده ناپلئون جه وه ره خش إمو که وه ره «حسین ناپلئونی» گتنه. وه توده حزب جه بد داشته و وشون سرکوب دله نقش داشته و آریا حزب ره بسات بی‌یه که وشون جه درهکفه. وه محمد مصدق کنار دینگوئن سر هم کودتا دله نقش داشته.

## منابع

رج:شهسوار گت آدمون
رج:مازرون نظامیون
آشوب مازندرانی

**آشوب مازندرانی** که ونه کامل نوم ره **محمدحسین بن مولانا افضل ساروی** گتنه، مازرونی شاعر بی‌یه. وه سورک آدِم بی‌یه و بورده هند دئی‌یه و اونجه ظفرخان احسن دربارِ شاعر بیّه. ونه شعر-کتاب بیش از ده هزار بیت دارنه. ونه کتاب نوم ره *اعجازالبیان* گنّه که چار بحر شعر گته. وه شه کتاب دله شاه جهان و دارا شکوه خَوِری هم بنویشته پس حدود ۱۰۶۷ هجری ونه کتاب ره تموم هاکرد بی بو.

## منابع

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
رج:هند دیی شاعرون
سیبیه خانی

**سیبیه خانی ئوشار** که اردبیل دله دَره، لرد چندکیلومتری هسته و خلخال شهرستان دلوئه. ونه روخنه ِطول 180 متر حدود هسته.
## منابع

رج:ایران ئوشارون
رج:خلخال شهرستان
گالش انگور

**گالش انگور** یا **گالش انگورک**اتا لَم نوم هسته که ونه بلندی ۰.۶ تا ۱.۵ متر وونه و ونه وَلگ دایره‌مونا هسته و هر دِ وَر کرک دارنه و ونه إندا تا ۴ سانت‌متر رسنه. گالش‌انگور ارتفاع ۲۲۰۰ تا ۲۴۰۰ متر درإنه و گدوک و سیاه‌بیشه خوب نوج زنده. ونه گل اردیبهشت دله تی‌تی کنده و تابستون میوه یارنه. ونه میوه دِوا هسته و خاصیت دارنه و ملس مجازون ره خِش إنه.

## منابع

رج:گیاهون
آرم (شهر)

**آرم ** یا **ارم** اتا تبرستون قدیم شهر بی‌یه که ساری وَر دیّه. ابن حوقل گنه که «جبال بادوسبان اتا رئیس دست‌په دره که قریۀ *ارم* نیشته». ابن اسفندیار هم تبرستون قیام گدر، فراشه و وندادهرمز جنگ ره گذارش هاکرده که آرم و کولا وَری اتفاق دکته. استخری هم ونه نوم ره یارنه و گنه ارم دیلم جمع دره. بوسعد هم ارم ره ساریه پَلی گزارش هاکرده.

اتی شهر هم دیّه که وه ره آرم برات گتنه و آبسکون ِجزیره وَریِ محله بی‌یه. ابن اسفندیار وه ره اتا از بیست و هفت تا شهری معرفی کنده که تمیشه بند درون درنه و گتِ مسجد و بازار و... دارنه. 

## منابع

رج:تبرستون رقد بورده شهرون
آغوز حلوا

**آغوز حلوا** اتا مازرونی خِراک هسته که ونه دله هِل‌هاکرد آغوز، بکوئست نیم دونه، شکر و ئو شندنّه. آغوز حلوا ره معمولاً گِره-گِره و پچیک دریارنه.

## منابع

رج:مازرونی خراک
آغوزکنا

[بندانگشتی|اتا مجمع [آب‌دندون، اغوزکنا و ساق عروس.]]
**آغوزکنا** اتا مازرونی خِراک هسته که ونه دله آغوز، نیم دونه و گنّم، کره، مرغنه، پودرقند و پودرهل شندنّه. 

## منابع

رج:مازرونی خراک
شمس آقاجانی

**شمس آقاجانی** اتا مازرونی شاعر و ادبی منتقد هسته. وه ۱٬۳۴۷ سال، فریدونکنار دنیا بمو و ۱٬۳۷۱ دانشگاه وسّه بورده شیراز و مخابرات رشته لیسانس بیته و همین‌گدر رضا براهنی وَر شعر و قصه‌یِ کارگاهون دله شرکت کرده. وه ات‌کَشه شعر-کتاب دارنه.

## منابع

رج:مازرون شاعرون
عسکری آقاجانیان میری

**عسکری آقاجانیان میری** اتا مازرونی خونش‌کر و محقق هسته. وه ۱۳۲۷ سال، بابل ِمیربازار دنیا بمو و شه اجباری ره سپاه دانش دیّه و ۱۳۵۱ سال بورده اصفهان دانشگاه و ادبیات بخوندسته. وه اصفهون دله حسین یاوری و تاج اصفهانی پَلی صداسرهدائن چم ره بیته و سروش ساغری که للـه و تار زوئه جه هم آشنا بیه. أی ۱۳۷۰ بورده تهران دانشگاه آزاد و فوق لیسانس بیته و ۱۳۹۰ باکو شه دکترایِ مدرک موسیقی رشته بیته. 

وه دهه ۶۰ جه دگرسته مازرون و سنتی و ردیفی موسیقی وسه آموجشگاه وا هکرده و ۱۳۸۴ جه انجمن موسیقی مازندران دله هیأت مدیرون عضو بی‌یه و ۱۳۹۰ تا ۹۲ انجمنِ رییس بی‌یه. وه *[[فرهنگ واژگان تبری]]* بنویشتن سَره هم کومِک هاکرده.

## منابع

رج:مازرون نوازندگون
رج:بابل گت آدمون
فردوس آقاگل‌زاده

**فردوس آقاگل‌زاده** اتا مازرونی زوون‌شناس هسته. وه ۱۳۳۵ سال، بابل دنیا بمو و ۱۳۶۳ دانشگاه وسّه بورده تهرون و علامه دانشگاه جه شه لیسانس ره انگلیسی زوون رشته وسّه بیته و أی شه فوق و دکترا ره هم زوون‌شناسی رشته بخوندسته و ۱۳۸۸ جه تدربیت مدرسِ استاد بیّه.

ونه کتابون جه *تحلیل گفتمان انتقادی*، *تحلیل گفتمان رادیو بر پایۀ نظریه‌ها و راهبردهای زبان‌شناسی*، *زبان‌شناسی حقوقی*، *زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی* و *زبان‌شناسی زیست‌محیطی* ره بنشنه نوم بیاردن. ونه اتا کتاب که مازرونی زوونِ خَوِر بی‌یه، ۱۳۹۵ ِبتترین کتاب جایزه ره بیته.

## منابع

رج:مازرون نویسندگون
رج:بابل گت آدمون
رج:ایران زوون‌شناسون
هوشنگ آقامحمدی

**هوشنگ آقامحمدی** اتا نویسنده و دانشمند هسته. وه شاهی دله، ۱۳۱۹ سال، دنیا بمو. دانشگاه وسّه، ۱۳۴۵ سال بورده آمریکا و ۱۳۵۰ سال دله شه لیسانس ره فیزیکِ کاربردی تشعشعات رشته جه بیته. وه شه دکترا ره هم همون آمریکا دله، اتی دیئر دانشگاه جه بیته و ۱۳۵۵ که شه درس ره سرهاکرده، دگرسته ایران و شیراز دانشگاه دله هسته‌ای مهندسی استاد بیه. ۱۳۷۲ سال اتا مجله هسته‌ای پزشکی خَوِری بنویشته که تا پنج سال ونه سردبیری ره داشته. آقامحمدی خله کتابون دارنه.

## منابع

رج:مازرون نویسندگون
رج:قائمشهر گت آدمون
آلوکک

**آلوکک**، **سیاه هلی**، **هَلار**، **هلی کک** یا **هُلدانه** اتا بومی دار هسته که گل سرخ تیره جه و آلبالو جنس جه هسته. ونه دارِ بلندی ۲۵ تا ۳۵ متر و ونه قُطر حدود ۸۰ سانت هسته. آلوکک جایی درإنه که ۳۰۰ تا ۲۴۵۰ متر دریویِ سطح جه ارتفاع داشته‌بوء. ونه دارِ عُمر ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال هسته. پیش از بهار ونه ولگ تی‌تی کنده و ونه میوه گرد و سیو رنگ هسه و بهارِ اواخر یا تابستون دله رَسِنه. ونه میوه دِوایی خاصیت دارنه و دارِ چو هم سازِ وسیله یا مبلمان و کاغذ بساتن وسّه اٮستٮفاده وونه.

## منابع

رج:گیاهون
آلامه‌سر

**آلومه‌سر** یا **آلامه سر** اتا تبرستون قدیمی محله بی‌یه که تریجه وَری دیّه و قرن شیشم هجری، اردشیر باوندی اونجه اتا کاخ شه وسّه بسات بی‌یه.

## منابع
* 

رج:تبرستون رقد بورده شهرون
آلش‌رود

**آلش‌رود** اتا درکا هسته که آمل شهرستان شنه. آلشرود دائمی روخنه هسته و بالاخیابان لیتکوه دهستون دله دره. آلشرود، وردوی کوه و گروم کوه وَر-وَر جه سرچشمه گیرنه و ۲۲ کیلومتری آمل جه رِخ گیرنه و إنه دشت وَری و آخرسر خشت‌سر مَله وَر، کَلِنه مازرون دریا درون. سرجمع ۴۲ کیلومتر درازی و ۴.۲ درصد میونگین شیب داینه.

## منابع

رج:مازرون روخنه‌ئون
رج:آمل شهرستان
ایزابل پرون

**ایزابل پرون** اتا آرجانتینی سیاستمدار زنا بی‌یه که خاسته شه مردی، خوان پرون، جاسر ره بیره ولی نظامیون کودتا جه وه ره بیتنه دکردنه زندون و ونه طرفدارون ره سرکوتن بزونه.

## منابع

رج:آرژانتین رییس‌جمهورون
ابوالحسن علی بن بلال آملی

**ابوالحسن علی بن بلال آملی** اتا زیدیه روحانیون جه بی‌یه که قرن پنجم هجری آمل دله دوی‌یه. وه ابوالعباس حسنی شاگردون جه بی‌یه و المؤیدبالله و ناطق بالحق برارون جه رفخ بی‌یه. وه ابوالعباس نیم‌کاله بموندست کتابون ره سر هاکرده و زیدیون ِتاریخ ره بنویشته.

## منابع

رج:مازرون ملائون
رج:مازرونی تاریخدونا
الفبا

**الفبا** حروفِ ترتیب خوری ره گنه. هر خطی اقلا اتا الفبایی ترتیب دارنه که ونه حروف ره پشت-به-پشت یلنه تا هم وچون یاد بیتن وسه راحت‌ته بوو، هم کاربرد دیگه دارنه (کتابون و اسامی مرتب هکردن دسوری). 

## منابع

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:الفبا
رج:خط
داگ هامرشولد

**داگ هامرشولد** اتا سوئدی سیاستمدار بی‌یه که متحد ملل سازمان دله دومین ریاست ره گردن بیته. وه تا إسا جوون‌ترین کس هسته که متحد ملل ریاست جه برسی‌یه. وه ات‌که فلسطین مردم جه پشتی هاکرده و خاسته کنگو دموکراتیک جمهوری مسأله ره حل هاکنه ولی همون کنگو دله ونه بالون ره هوا دله بزونه و ترور بیه. بعضی منابع گتنه آمریکا و بلجیک ونه بکوشتنِ دستور ره هدانه.

## منابع

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:سوئد گت آدمون
رج:سوئد نویسندگون
استار وارز ۴ - اتا تازه امید

***إستار وارز اپیزود ۴ - اتا نو اُمید*** که در اصل ونه نوم **إستار وارز**  خالی بی‌یه، اتا آمریکایی فیلم هسته که ۱۹۷۷ سال دله بساتنه. اینتا فیلم *[[استار وارز]]* کالکشن دله اولین فیلمی بی‌یه که بساتنه و ونه موفقیت په، جورج لوکاس چندین قسمت دیگر هم همین‌تا عالم دله بساته و دمبال‌تر وه ره چارومین قسمت معرفی هاکرده.

این فیلم اتا خله قدیم سال و اتا خله دیر کهکشون درون شروع وونه. اتا میون‌سیاره‌ای امپراتوری دره که شه شورشیون سرکوتن وسه اتا سیاره‌مونا سلاح بساته که هچکی ونه همالندی نکنه و وه ره حریف نوو. ولی سلاحِ نقشه دکته اتا شازده خانم دست که شورشی هسته. شازده نقشه ره إلنه اتا رؤبوت دله و وه ره کپتل کنده اتا خشک‌هاییت سیاره درون تا پغوم ره اتا درویش و گوشه‌هنیشت راهب دست برسنه....

## منابع

۴
رج:۱۹۷۷ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج: آمریکایی فیلمون
ویشنو

**ویشنو** (विष्णु) که وه ره **نارایانا** و **هاری** لقب هم دنّه، اتا هندو دین ِخدا هسته. ویشنو شه‌سر اتا مذهب دارنه که ویشنوئیسم نوم دارنه و هندو دینِ گتِ مذهب هسته.

ویشنو اتا اصلی خدا محافظ هسته و تریمورتی جمع دله دره که سه‌تا گت‌ته‌ته خدا هستنه. ویشنویِ پرستش‌کَرون گنّه که وه گتِ ارباب بی‌یه که جهون ره بساته، وه ره محافظ هسته و تغییر دنه. تریدوی سه‌تا زن‌خدا هستنه که انرژی و خلقت دله سه‌تا گتِ خدا ره هم‌باز وونّه و کومِک کنّه؛ ویشنویِ هم‌باز، لاکشمی، هم این جؤلگه درون دره. ویشنو اتا از پنج‌تا خدایی هم هسته که سمارتا عبادت دله وشون ره پرستش کنّه.

ویشنو ره هم عصبی کشنّه و هم آرام. وه ره بعضی گدر اتا شیرِ اوقیانوس میانه کشنّه که اتا دایرک سر نیشته که توم نشونه هسه.

هر توم جهون ره شر ، هرج و مرج و رقدکارونِ گند دپوشته، ویشنو اتا آواتار (زمینی دیم) شه تن کنده و إنه تا جهون و دارما ره نجات هاده. *[[داشاواتارا]]* دَه‌تا ویشنویِ اصلی آواتار هستنه که وشون دله راما و کریشنا ره ویشته إشناسنّه.

## منابع

رج:هندو خدائون
بمون تپوری

**حسین صمدی** که شه‌خد ره **بمون تپوری** معرفی کنده، اتا مازرونی پژوهشکر و فعال هسته. وه مازرونِ زوون و تاریخ سر مطالعه داشته. 

ونه چنتا نمونه بنویشته‌ئون جه *[[در قلمرو مازندران]]* ِمجموعه، *کتابنامه مازندران*، *سربوشا سرکو* ِگلکی دل‌بنویش، *تابش خودگردانی در گستره گیل‌ماز* ِمجموعه، نیما یوشیج ِکتاب‌شناسی و *[[فرهنگ واژگان تبری]]* ِهمکاری، هستنه.

بمون تپوری خله توم هسته که سیاسی مسائل وسّه ایران جه بورده و اروپا نیشته. وه اتا آنلاین سایت، «تبرستان» نومی، بساته که مازرون خَوِری منابع ره اونجه اتا-اتا اسکن کنده و همه‌سه یلنه ولی ونه سایت ره چپی دید دارنه وسّه ایران دله فیلتر هکردنه.

## منابع
* تبرستانِ سایتِ گت‌صفحه
* سربوشا سرکو

رج:زننه آدمون
رج:مازرون نویسندگون
رج:قائمشهر گت آدمون
در قلمرو مازندران

***در قلمرو مازندران*** (ت. *مازرون سامون دله*) اتا مجموعه مقالات نوم هسته که سه جلد ونه‌جا تنک بیّه. این مقالات ره ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۴ ِسال، ات‌خله پژوهشکر و نویسنده که مازرون و إسایِ گلستان آدم بینه، بنویشتنه و حسین صمدی (بمون تپوری) تلاش هاکرده و وشون سر ره اتا مجموعه دله جمع بیارده. این کتاب دله، هم مازرونی و هم ترکمونی ِادبیات و فرهنگ خَوِری و تبرستون تاریخ جه ات‌خله بنویشته دره. دمبال‌تر، صمدی اینتا کتاب ره اینترنت دله بار بی‌یشته که همه تونّه ونه سایت دله اینتا کتاب ره پیدا هاکنن و بخوندن.

## منابع
*  در قلمرو مازندران (مجموعه مقالات)

رج:مازرونی زوون کتابون
احد قربانی

**احد قربانی** (بزائه‌ی ۲۱ مرداد ۱۳۳۵، دهنار) اتا مازرونی نویسنده و شاعر هسته.

وه دهنار محله دنیا بمو که دماوند ۱۵ کیلومتری دره و شاهی (قائمشهر) دله گت بیّه. ونه پی‌یر کشاورزی کرده و مال داشته و شاهی خاربار روته و أی ات‌گال نونوایی دله خمیر پنجه کشی‌یه. همین‌سه شاهی و دهنار میون ییلاق-قشلاق کردنه. احد شه درس ره شاهی دله بخونسته.
وه ۱۳۵۴ سال دله تهران دانشگاه قوول بیّه و مهندسی برق رشته درس ره دمباله هدا. اون جوونی‌سال-ماه ات‌گال موسیقی، ممنوع فعالیتون و ورزش په ره هائیته.

ونه کتابون جه اینان ره بنشنه نوم بیاردن:
* *رواداری*
* *دیدار ۱۳۸۱*
* *روئين تنان* (شعر-دفتر)
* *عاشق زندگی، شيفته آزادی، شيدای زيبائی*
* *[[فرامرز نومه]]* - مازرونی زوون شعر (1353-1380)
* *بهارانه‌ها*
* *گلچین ترانه و شعر کودک*
* *نقد ادبی یا اعدام معنوی*

## منابع

رج:قائمشهر گت آدمون
رج:زننه آدمون
رج:مازرونی‌زوون شاعرون
رج:مازرون نویسندگون
اکرم امام‌اوغلو

**اکرم امام اوغلو** اتا ترکیه‌ای سیاستمدار هسته که جمهوری‌خاه خلق حزب دله عضویت دارنه و استامبول شهردار بی‌یه. اکرم امام‌اغلو که رجب طیب اردوغان ِگتِ مخالف بی‌یه، دادستانی دستور جا بند هکته. مردم این خور په هکلستنه بازار و راس بینه. اردوغان‌شون، امام‌اوغلو ره تهمت بزونه که تروریستی گروهون جا رابطه دارنه و رشوه بیته و مالی فساد هاکرده و...

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:ترکیه سیاست
استار وارز ۵ - امپراتوری ضدحمله زنده

***إستار وارز اپیزود ۵ - امپراتوری ضدحمله زنده***  اتا آمریکایی فیلم هسته که ۱۹۸۰ سال دله جورج لوکاس بساته. اینتا فیلم *[[استار وارز]]* کالکشن دله دومین اپیزود (قسمت) بی‌یه که بساتنه ولی بعداً که چن‌سری ونه پیش و پئی ره هم بساتنه په، ونه نوم ره پنجمین اپیزود بی‌یشتنه.

## آسنی
شورشی‌ها اتا دیر-هکت و یخ‌بزه سیاره دله گیر دکتنه و امپراتوریِ سربازون وشون دمبال‌سر چرخه‌تو گیرنه. کاپتان سولو که شازده‌خانم ره خاسته، دیگر ونجه خله امید ندارنه و خانه وه ره سر بی‌یله و بوره که سرصاب وونه وشونِ رفخ، اسکای واکر، به‌چم دکته و شونه وه ره نجات هاده. تا خانه وشون دگردن پایگاه، امپراتوری ارتش سر-رسنه و پایگاه ره توپ وندنه. شورشی‌ها گرد تنک‌ترو وونّه و سىوا-سىوا سیاره جه بریم درإنّه....

## منابع

۵
رج:۱۹۸۰ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج: آمریکایی فیلمون
رنگ پور

***رنگ پور*** اتا بنگلادش ره اوستان هسته که اینتا کشور شمال‌وَر کَته.

## منابع

رج:بنگلادش اوستانون
باریسال

***باریسال*** اتا بنگلادش ره اوستان هسته که اینتا کشور جنوب‌وَر کَته و پچیک‌ترین اوستان هسه.

## منابع

رج:بنگلادش اوستانون
داکا (اوستان)

***داکا (اوستان)*** اتا بنگلادش ره اوستان هسته که اینتا کشور میونه کَته و نیشتگا ونه مرکز هسته.

## منابع

رج:بنگلادش اوستانون
ابوالفتح گیلانی

**ابوالفتح گیلانی** اتا گیلک دانشمند بی‌یه که کیاییون پلی دیّه تا خان احمد خان بمردن په، فرارهاکرد بورده هند و اکبر شاه وزیر بیّه. وه خله اختراعات دارنه که وشون دله قیلون همه‌تا جه معروف‌ته هسته.

## منابع

رج:گیلان گت آدمون
رج:هند ایرانی گتون
رج:ایران دوکتور
جورج لوکاس

**جورج لوکاس** آمریکایی کارگردون، نویسنده و تهیه‌کَر هسته که *[[استار وارز]]* بساتن وسه اٮسم درهاکرده.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:آمریکایی کارگردانون
بالتیمور (مریلند)

**بالتیمور**  اتا شهر نوم هسته که آمریکای متحده ایالات دله دره و مریلند ایالت شنه. این شهر شهرستان دله کـَته و ونه گتی ۲۰۹٫۶ کیلومترمربع هسته و سال ۲۰۲۰ میلادی اینتی که سرشماری گته، ونه جمعیت ۵۸۵٬۷۰۸  نفر بی‌یه.

## منابع

رج: شهرستان (مریلند)
رج:مریلند شهرون
والنتینا ترشکوا

**والنتینا ترشکوا** اتا روس فضانورد بی‌یه که شوروی وه ره راهی هاکرده. وه  اولین زن‌آدم بی‌یه که فضا کپتل بیّه و اولین کسی هم بی‌یه که غیرنظامی بی‌یه و فضا برسندی بیّه.

## منابع

رج:روسیه فضانوردون
یوری گاگارین

**یوری گاگارین** اتا روس فضانورد بی‌یه. وه ره شوروی اولین بار وسّه برسنی‌یه فضا و اولین انسانی هسته که زمین جه بریم‌ در-بورده.

## منابع

رج:روسیه فضانوردون
رج:شوروی گت آدمون
اکمی تاؤن‌شیپ (میشیگان)

**اکمی تاؤن‌شیپ**  اتا شهرک نوم هسته که آمریکای متحده ایالات دله دره و میشیگان ایالت شنه. این شهر گراند تراوس شهرستان دله کـَته و ونه گتی ۶۴٫۸ کیلومترمربع هسته و سال ۲۰۲۰ میلادی اینتی که سرشماری گته، ونه جمعیت ۴٬۴۵۶  نفر بی‌یه.

## منابع

رج:گراند تراوس شهرستان (میشیگان)
رج:میشیگان شهرون
ارمنیج الفبا

بندانگشتی|372x372پیکسل|ارمنیج الفبا
**ارمنیج الفبا** یا **ارمنیج خط** (ارمنیج: Հայոց գրեր) اته خط ارمنیج زوون وسه هسه کا گال به گال اتی زوونون جا استفاده بی بیئه. اینتا خط اته تاریخی خط جنوبی قفقاز چکه جا دره. اینتا خط ره اته زوون اشناس و دونامردی وسه مسروپ ماشتوتس بسات بیه. اینتا خط 36 حرف دارنه و اپره زمونه ئون 39 حرف هداشتنه.

### ونه بگذشتی و توسعه:
اته کلاسیک نقل گنه ماسروپ ماشتوتسۀ پیش پیش ارمنیج الفبا ره فیلو اسکندریه نویشتنه (20 میلادۀ پیش _ 50 میلادی)،وه یونانی فلاسفه مکتوبات ره نویشتنه کا ونه مکتوبات دمالتر ارمنیج زوون وسه دگردان بیه. گننه مسروپ اونگدر تیگراس شائه آسونه دله دیه ونه مکتوبات ره بنگیتنه. هیپولیتوس رومی(170.م_232.م) گنه ارمنیج شون اون گرپه ملت ئونی درنه کا شه خط ره دارننه. 

فیلوسطراتوس کا اته سوفسطا بیئه نویسنه:گننه اته صواحی اته پلنگ ره هیتنه کا ونه گلی دور اته زرین زنجیل دیه و ونه رو ارمنیج خط جا بنویشت بی بیئه:"آرشاس پاتشا نیسیا خادائه وسه."
بندانگشتی|اته کتیبه ارمنیج زوون جا بنویشت بیه.
موسی خورنی ارمنیج مورخ هنمائه بردیصان اته مسیحی عارف (154.م_222.م) بوردنه اته ارمنیج قلا دله کا کماه دله دیه و اوجه وه اته پیش پیشک کشیشۀ کار ره بخوندسنه. اینتا کشیش بنویشت بی بیئه؛ میترائی خط جا ارمنیج معبد دله میهر(ارمنیج:Միհր) بنویشت بی بیئه. میهر ارمنیج شونۀ خادا هسه کا خور و راسیۀ رجه هسه. اینتا کشیشۀ مکتوبات منا، اته رست دره کا چارم تیگراس نوم ره هنمائه. بردیصان شه کشیشۀ مکتوبات ره سریانی وسه دگردانیه و دمالتر یونانی وسه. اتی رجه کا رج دنه ماشتوتسۀ پیش اینتا خط دیه إتی هسه کا باستانی ارامنه اته خادا تیر نوم هداشتنه کا بنویشتن و دونائی خادا هسه. یعنی زارا ارمنیج شون ماشتوتس پیش خط هداشتنه. وارطان آرولتسی 12 میلادی صده دله هنمائه:"ارمنیج خط، پیش پیشک دیه."

#### خلق ماشتوتس وَره
بندانگشتی|ارمنیج کتیبه، گغارد صومعه دله.

ارمنیج خط ره ماشتوتس و ساهاک پارتو شناس هاکردننه(45.م) دله. مین صده منوبع گننه مسروپ جز ارمنیج خط، گرجی خط و آلبانی قفقاز خط ره بساتنه. امثال سلیمان کتوب دله ماشتوتس شه اولین ارمنیج جمله ره بنویشتنه:حکمت و علم بدونسن؛ کلماتۀ بفمسن وسهاپره خطون ارمنیج خطۀ نمونه دینه؛ پهلوی خط بمون کا ارمنیج خطۀ پیش ارمنسون دله استفاده بیئه. اتی خط سریانی خط هسه کا مسیحی شون ونه جا استفاده کردننه. ولی یونانی الفبا خله ارمنیج الفبائه یر هسه؛ اینتا نظر دره کا ارمنیج خط ره یونانی خط رو هیتنه و وشون چمرئون کا یونانی الفبا دله دینه ره ری هاکردننه. اپره حروف هدیۀ موننا هسنه. اتی نظریه اتی هسه کا ارمنیج خط اته خط رو الهام هیتنه کا وه آفریقا دله دیه،ونه نوم گغز خط هسه ولی هنده هچ ارمنیج اشنوس اینتا نظریه ره اَره نائوتنه.

### استفاده اتی زوونون
بندانگشتی|ارمنیج کتوب 1318 میلادی وسه
250 سول وسه 18 صده تا 1950 میلادی، 2000 کتوب جا ویشتر ارمنیج خط جا بنویشت بی بیئه کا وشونه زوون ترکی بیئنه. تینار ارمنیج شون ایشون مکتوبات ره ناخوندسنه ولکه اتی نتاج ئون هم ایشون ره خوندسنه. اولین رمان کا عثمانی سامون دله بنویشت بیه ره وارطان پاشا (Վարդան փաշա) 1851 میلادی دله بنویشتنه. اینتا رمان نوم "آکابی آسنی" هسه کا ارمنیج خط و ترکی زوون جا بنویشت بیه. همتی کوردی زوون وسه ارمنیج خط جا عثمانیۀ گدر استفاده کردنه، همتی شوروی زمونه ئم استفاده بیئه.
رج:خط
بنگال

**بنگال** اتا جلگه‌ای بنه نوم هسته که هند شرق و چین و هیمالیا بن کته. اینتا سرزمین مردم ویشته بنگالی هستنه و د قسمت رَسِد بینه، اتا قسمت هند دله دره که هندو دین دارننه و اتی دیئر بنگلادش کشور هسته که مسلمون هستنه. بنگال دله جه چنتا پر-ئو درکا شونه بنگال دریامونا دله کلنه که اونجه هىوا ره خش دارنه ولی کشاورزی وسه خطر هم یارنه چون خله توم لاهیز کنه و ئو همه‌چی ره ورنه. بنگال دله جمعیت انبسی هم بالا دره.

## منابع

رج:هند جوغرافی
رج:بنگلادش
گیرهارد لیندمان

**گیرهارد هاینریش لیندِمان** (*Gerhard Heinrich Lindemann*، بزائۀ: 1896 آگوست مایِ 2، بمردۀ: 1994 آپریل مایِ 28) ات آلمانی جنرال (Generalmajor) بی‌یه که جهونی جنگ دِیمِ گدری ورماخت دله خدمت کرده، و موزی ولگ دارِ آهنی صلیبِ شوالیهِ صلیب ره نازی آلمان جه افتخار نشون هائیته، که وِنه موفقِ نظامی رهوریِ وسّه بی‌یه.

لیندمان، 1944 جولای مای دله، شه ره شوروی آل ارتشِ تسلیم هاکرده، که اون گدری بی‌یه که آل ارتش لویو-ساندومیژ عملیات ره انجام هدائه. وه ره جنگی جنایت وسه شوروی دله محکوم هاکردنه، و وه شوروی دله زیندانی بی‌یه تا 1955 سال دله که آزاد بهی‌یه. 

گیرهارد لیندِمان 1994 سال دله، 97 سالگی دله بمرده.

## منبع

* 4 ارکه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:نازی آلمان
رج:1896 بزائه‌ئون
رج:1994 بمرده‌ئون
رج:جهونی جنگ دوم
بورگارد (می‌سی‌سی‌پی)

**بورگارد**  اتا مَله نوم هسته که آمریکای متحده ایالات دله دره و می‌سی‌سی‌پی ایالت شنه. این شهر کوپیا شهرستان دله کـَته و ونه گتی ۲٫۴ کیلومترمربع هسته و سال ۲۰۲۰ میلادی اینتی که سرشماری گته، ونه جمعیت ۲۸۹ نفر بی‌یه.

## منابع

رج:کوپیا شهرستان (می‌سی‌سی‌پی)
رج:می‌سی‌سی‌پی شهرون
کردیت رایور (مینه‌سوتا)

**بخش رودخانه کردیت، شهرستان اسکات، مینه سوتا **  اتا شهر نوم هسته که آمریکای متحده ایالات دله دره و مینه‌سوتا ایالت شنه. این شهر اسکات  شهرستان دله کـَته  و سال ۲۰۲۰ میلادی اینتی که سرشماری گته، ونه جمعیت ۵۴۹۳ نفر بی‌یه.

## منابع

رج:اسکات  شهرستان (مینه‌سوتا)
رج:مینه‌سوتا شهرون
رضا ربیعی

**رضا ربیعی** اتا فوتوال مربی هسته که تیر ماه ۱۴۰۳ جه شهرداری نوشهر تیم ره سرمربی هسته. چه پیش از این اکبر میثاقیان ور، ونه کؤمک‌مربی بی‌یه.

## منابع

*  ورزش ۳

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:زننه آدمون
رج:شهرداری نوشهر
آلبرتون (مونتانا)

**آلبرتون**  اتا شهر نوم هسته که آمریکای متحده ایالات دله دره و مونتانا ایالت شنه. این شهر مینرال شهرستان دله کـَته و ونه گتی ۱٫۵ کیلومترمربع هسته و سال ۲۰۲۰ میلادی اینتی که سرشماری گته، ونه جمعیت ۴۵۲ نفر بی‌یه.

## منابع

رج:مینرال شهرستان (مونتانا)
رج:مونتانا شهرون
ساندرز شهرستان (نبراسکا)

**ساندرز** اتا  آمریکای متحده ایالات نبراسکا ره شهرستان هسه. اتا سرشماری ۲۰۲۰ سال گته ونه جمیعت 22,278 نفرهسه. ساندرز مرکز واهو نوم داینه.

## منابع


رج:نبراسکا شهرستانون
کامینگ شهرستان (نبراسکا)

**کامینگ** اتا شهرستون نبراسکا ایالت دله هسته. ونه جمیعت، ۲۰۲۰ سال گدر، ۹,۰۱۳ نفر بی‌یه. این شهرستونِ مرکز نوم ره وست پوینت گننه.

## منبع


رج:نبراسکا شهرستانون
مونتانا شهرون فهرست

مونتانا شهرون رج:

Billings, Montana downtown.JPG|alt=Skyline of Billings|Downtown بیلینگز (مونتانا), Montana's largest municipality by population
Camera A.J 583.jpg|alt=Downtownof Missoula|میزولا (مونتانا), Montana's second largest municipality by population
Panorama Great Falls.JPG|alt=Great Falls, Montana|گریت فالز (مونتانا), third largest municipality by population in Montana
Bozeman MT Downtown.jpg|alt=Downtown Bozeman|Downtown بووزمن (مونتانا), Montana's fourth largest municipality by population
butte uptown.jpg|alt=Uptown Butte|Uptown بوت (مونتانا), fifth largest municipality by population in Montana
Helena capitol.jpg|alt=Montana State Capitol Helena|Montana State Capitol in هلنا (مونتانا), capital city of مونتانا 
Kalispell MT looking toward Glacier National Park from Lone Pine State Park January 27 2010.JPG|کلسپل (مونتانا), looking toward Glacier National Park
Havre Montana RR Station.jpg|هور (مونتانا) railroad station and the sculpture "U.S. − Canada Friendship"
Downtown Anaconda, Montana.JPG|alt=Downtown Anaconda|Downtown انکاندا (مونتانا), the largest city in Montana by land area
Miles city 2008.jpg|alt=Downtown Miles City|Downtown مایلز سیتی (مونتانا), Montana's eleventh largest municipality by population


## منابع
رج:مونتانا
رج:آمریکا شهرون فهرست
باخو لا پییل دل لوبو

**باخو لا پییل دل لوبو**  یعنن ***ورگِ پوستِ بن*** اتا اىسپانیایی فیلم هسته که ۲۰۱۸ سال شىنه.

## آسنی
این فیلم اتا میرشکار ِگالش زندگی ره سىراق دنه. میرشکار خله تینار هسته و أنده که جنگل حیوون‌ها جه دره، آدم نوینده و اىجتىماعی رفتارون وه ره چم نینه. ونه یلاقِ مله آدمون، گِرد شه کوچ ره بَوردنه. وه تیناری زمستون‌دله شونه جنگل و ورگ إشکار زنده؛ أی یارنه پوست ره نزدیک‌ترین مله‌یِ دهیار جه روشِنه. تا این که میرشکار تصمیم گیرنه زن بیره و وچه‌دار بوو ولی...

## منابع
* اسپانیولی ویکی‌پدیا

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:ایسپانیایی فیلمون
رج:۲۰۱۸ فیلمون
رج:درام فیلمون
رج:ایسپانیولی فیلمون
کیانو ریورز

**کیانو ریورز** اتا کاندایی بازیگر هسته. 

کیانو ریورز بیروت، لبنان دله دنیا بمو و تورنتو گت بیه. سینزه‌سالگی ونه پییر وشون ره سر-بی‌یشته بورده و ونه مار وشون ره کینگ کشی‌یه و این‌شهر-اون‌شهر ورده و سیدنی و نیویورک دله هم زندگی هاکرده. ونه خورد-پییر که کارگردون بی‌یه، ونه بال ره دماسته و بورده بازیگری یاد بدا.

وه *[[بیل اند تد اکسلنت ادونچر]]* (۱۹۸۹) سری جه اىسم درهاکرده و اینتا فیلم دمباله‌ئون ره هم بازی هاکرده. ونه اتی فیلم، *[[مای آؤن پرایویت آیداهو]]* (۱۹۹۱) هم منتقدون تشویق ره شه پشت‌سر داشته. این‌صوه اکشن فیلم دله بورده و *[[پوینت بریک]]* (۱۹۹۱) و *[[اسپید (۱۹۹۴ فیلم)|إسپید]]* (۱۹۹۴) دله خار-خار نقش داشته.

این‌گدر وه ره بتترین فیلمونی که سینما دله تماشاکر داشتنه، نقش دانه و کیانو ریورز *[[د دویلز ادویکیت]]* (۱۹۹۷؛ شیطونِ وکیل) و *[[ماتریکس (کالکشن)|ماتریکس]]* ِعلمی-تخیلی و فلسفی سری‌فیلم (۱۹۹۹) دله اصلی نقش ره داشته. *[[جان ویک]]* (۲۰۱۴) کاراکتر ره هم کا بکرده که اتا حرفه‌ای قاتل نقش ره داشته. 

کیانو ریورز علایده بر اینان، موسیقی هم کار کنده و راک موسیقی سبک ونه دلوس هسته. وه دیگر ژانرون دله هم فیلم دارنه؛ *[[ناک ناک]]* یا *[[کنستانتین (فیلم)|کنستانتین]]* دسوری. شه هم اتا فیلم (*[[من آف تای چی]]*) کارگردونی هاکرده.

## منابع

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:کانادا بازیگرون
رج:زننه آدمون
میرشکار

**میرشکار** اتا کار هسته که کسی خَوِر گتنه که پول گیرنه و شکار کنده. میرشکار اتا جور شکارچی هسته ولی حیوونی که زراعت ره صدمه زنده ره کشنه و حرومی بکوشتنِ وسه، مله کشاورزون جه شه مزد ره گیرنه. 

مازرون دله قدیم اتا هندی‌شون زک-زا دئینه که چون زمین نداشتنه، دین و ایمون ره هم خله دربند نئینه و خی و تشی ره خردنه، شینه میرشکار بینه و کم‌کم خله مناطق جادکته که وشون نژاد نوم ره *میرشکار* گتنه.

## منابع

* واژه‌نومه

رج:میرشکار
رج:کار
ول کیلمر

**ول ادوارد کیلمر** (*Val Edward Kilmer*، بزائۀ: ۱۹۵۹ دسامبر ۳۱- بمردۀ: ۲۰۲۵ آپریل مایِ ۱) ات آمریکایی فیلم و تیاترِ کاکر بی‌یه.

## منبع

* ۸ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.
رج:امریکا بازیگرون

رج:۱۹۵۹ بزائه‌ئون
رج:۲۰۲۵ بمرده‌ئون
سید محمد شاء

**چارم محمد شاء** سیم سید دودمونۀ سلار و دهلی سلطون بیئه. محمد شاء شه عموئه په سلطون بیه و ونه گدر شهرون و ولاتی حکام تش راس هکاردننه.

### ونه زندگونی
محمد شاء موارک شائه برارزا بیئه. موارک شائه بمردن په وه سلطون بونه و ونه لقب سلطون محمد شاء بیه. ونه شش ماء حکومتۀ دمدما اته کس کا **سرورالملک** نوم حکومت دله خله قد هداشتنه؛ سرورالملک یا همو **خان جهان**، کانه بگ شون ره کنار بشتنه، بگ شون ره ونه وسه غز هیتنه و وشون تش راس هکردننه. کمال الملک وشونه سلار بیه. اولین لهز بایانا شهر دله پا هیتنه؛ سرورالملک اته کاره رائی هکردنه بایانا تا اته قلا ره هیره و چو بایانائه حاکم یوسف خان احدی سوج هکردنه و سرورالملک ره دوس نداشتنه دسور هدائه اونتا کاره ره بکوشن. سرورالملک ره خور برسیه ونه کاره ره بکوشتننه و اینجه **کمال الملک** دله دکته و وانمائه سرورالملک پشتوون هسه. سرورالملک اعتماد هکردنه و شائی قاشون ره کال الملک هدائه. کمال الملک قاشون ره هیتنه و را دکته تا یوسف خان ره تش او بزنه ولی وه آهر شهر دله اس هکردنه و دمالتر أیار بیه کمال المک پله بکشیه و خیسر شونۀ ور ره هیتنه. کمال الملک خیسر شون جا دهلی ره کوس هدائه و قصد هکردنه سرورالملک ره خلع هکانه.

سرورالملک کا إتی بدیه بوردنه محمد شاء پلی تا وه ره بکوشه، محمد شائه بادیگارد ونه جا دفاع هکردنه و سرورالملک و ونه یارشون ره بکوشتنه و محمد شاء جانبدر بَوردنه. لهز دهلی دله ایموئه و کمال الملک باش بونه، وه ره محمد شاء شه گت وجیر کنه.

محمد شاء اینتا شانس ره هداشتنه کا اته گت امپراطوری هند دله بساجه ولی وه هوجنیه خشگذرونی هکنه و همیسه وه سامون ره شغلدغل هکردنه. همتی محمدشاء شه کاره شون ره کنار بشتنه. اینتا وضعیت ودتر بونه و میوارۀ حاکم جلال خان و همتی محمود خلجی دهلی ره وره هکردننه. محمدشاء نتونسنه شه سامون جا دفاع هکنه همیسه بهلول خان لودی سیرهند حاکم ره خور هکردنه. بهلول خان هله بیموئه و 20000 سواره جا دفاع هکردنه. الجه پا هیتنه ارچه ونه لمربند ایار نیه کا کی باش بیه ولی محمدشاء جلال خان ره پیغوم هدائه کا خانه خون وس دونه. چو جلال خانۀ سامون غرغشی بیه اینتا خون وس ره داهیتنه. بهلول خان ره غز گیرنه چو وه بَوِر هداشتنه تونه الجه ره په هیره؛ بهلول خان اته وی هو هکردنه و محمود خلجی قاشون ره ضرر بزوئه، محمود خلجی ور بیه. همی وی هو بهلول خان ره روشناس هکردنه کا دمالتر وه و شه دودمون کا لودی دودمون نوم دارنه دهلی دله قد هیتنه و سلطون بینه. اونتا وی هو دله بهلول خان «خان خانان» لقب هیتنه.

محمدشاء دمالتر بمردنه و ونه په عالم شاء دهلی سلطون بیه.

رج:سید دودمون
محسن بافنده

**محسن بافنده** (بزائه‌ی ۱۳۶۴، قائمشهر) اتا مازرونی مزقون‌چی هسته که مازرون فیلارمونیک ارکستر(ارکستر فیلارمونیک مازندران) ره بساته. وه ۸۸ سال جه ارکستر ره قائمشهر دله بساته و وه ره رهبری کانده.

## منابع

رج:قائمشهر گت آدمون
رج:زننه آدمون
رج:مازرون نوازندگون
رج:فیلارمونیک ارکستر
عالم شاء

**علاالدین عالم شاء** دهلی سلطون نیش شاء بیئه کا سید دودمون اَل بیئه. وه خله قاشون کشی نکاردنه و شه وخت ره ویشتر قرآن بخوندسنه. 

سلطون عالم شاء ۱۴۱۷ میلادی دله دهلی دله دنیا بیموئه. ونه پر سید محمد شاء سید دودمونه سلار و دهلی سلطون بیئه. عالم شاء شه پره بمردن په سلطون بیه و عالم شاء لقب ره شه خد وسه هیتنه. وه ۱۴۴۸.م حکومت ره وابشتنه و بوردنه بدایون شهر دله و خنه هکاردنه. سه سول دمالتر، بهلول خان لودی دهلی دله قد گیرنه و دهلی سلطون بونه و لودی دودمونه زمونه ره سر هیتنه.

رج:سید دودمون
لیوا (خونشکر)

**لیوا ** (اىسپانیولی جه: *Leiva*) اتا اىسپانیایی خونشکر هسته که راک سبک مزقون زنده.

## منابع

* اسپانیولی ویکی‌پدیا

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:ایسپانیا مردی خونش‌کرون
رج:زننه آدمون
هانس هائوک

**هانس هائوک** (*Hans Hauck*، بزائۀ: 1920- بمردۀ: 2003) ات آفریقایی-آلمانی بی‌یه که جهونی جنگ دِیِم گدری، نازی آلمانِ ورماختِ دله خدمت هاکرده.

هانس 1920 سال و فرانکفورت دله دنیا بموئه. وه اته الجزایری مردی وچه بی‌یه که فرانسه سرباز بی‌یه. اته اس‌اس افسر، هانس ره کومک هاکرده تا وه بتوندسته راه‌آهن دله کار بَیره. 1935 یا 1936 دله هائوک، نازی آلمان نژادی قانون وسّه عقیم ساجی بیّه.

1939 گدری، وه ره اون تومی که بورده ورماختِ مولحق بَیِّن وسّه نوم بنویشته، " لیاقت نار" بخوندستنه. وه پس‌ته 1941 دله اقدام به خاد کشی هاکرده، هائوک 1942 سال دله بتوندسته که ورماخت ره مولحق بوّه. وه شه  نازی آلمانِ گدریِ زنده بموندستن و بِقا ره شه ورماخت دله خدمت هاکردنِ وسّه دونِسته. وه 5 مایِ ورماخت دله خدمت هاکردن په بتوندسته که پرایوت فرست کلس (Private First Class) بوّه. هائوک 5 کَش زخمی بیّه، و 1945 سال دله آل ارتشِ اسیر بیّه کا وره 1949 سال دله آزاد هاکردنه.

هانس هائوک، 2003 سال دریم، 83 سالگی دله بمرده.

## ویشته هارشی‌ین
راینلندِ حِرام-زاده‌ئون (Rhineland Bastards)، نومی بی‌یه که فرانسه‌یِ استعماری سرباز‌ئون و آلمانی زنانِ وَچون ره ونگ کردنه.

## منبع

* 7 ارکه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:1920 بزائه‌ئون
رج:2003 بمرده‌ئون
موارک شاء (سید دودمون)

**دیم معزالدین محمد موارک شاء** کا وه ره موارک خان گتنه، دیمین دهلی سلطون نیش شاء سید دودمون جا بیئه.

### ونه زندگونی
موارک خان خضر خانه ریکا بیئه وه 1378 میلادی (889 طبری)دله دنیا بیموئه. سید دودمون اونگدر شاهرخۀ مطیع دینه، شاهرخ تیمورلنگۀ ریکا بیئه. همیسه خضر خان سلطون عنوان ره شه خد وسه نیتنه. موارک خان اته عبا و تشریفاتی چتر تیموریونۀ نیشتگا هرات جا چک بیاردنه کا نمائه وشون سید دودمون هموگدر هنده تیموریونۀ طابع دینه. موارک شاء شه زمونه دله ناچار بیئه خی سرشون و لهزئون ره تش او بزنه و هندی خوانین جا کا تیمورینۀ وره وسه تش راس هکرد بیئنه جا دپیجه. ونه گت دشمند جسرت خان دیه وه مسلم پنجابۀ حاکم بیئه و بتونست بیئه چن رست دهلی هند سامون جا ره هیره و ونه مراد دهلیۀ فتح بیئه. جسرت خان اته قاشون بساتنه و را دکته دهلی و موارک شاء شه قاشون جا ونه جا دیم بدیم بیه. سرآخر جسرت خان بنه بخردنه و موارک شاء باش بیه. اینتا ظفر جا خله نگذشتنه کا موارک شاء ناخش بیه و 1434 میلادی دله 56 سند دله بمردنه. ونه په محمد شاء بیموئه و دهلیۀ شاء بیه کا موارک شائه برارزا بیئه.
رج:سید دودمون
د ترومن شو

**د ترومن شو**  یعنن ***ترومنِ نمایش*** اتا ۱۹۹۸سال  ره، کؤمدی و فلسفی فیلم بی‌یه که پیتر ویر کارگردونی هاکرده. اینتا فیلم دله جیم کری اصلی نقش ره داشته و اد هریس هم دیّه.

## آسنی

اتا جوون ریکا، *ترومن* نومی(جیم کری نقش)، دره که وه ره اتا سیاره‌ای کمپ دله گت هاکردنه تا ونه زندگی جه لحظه-لحظه فیلم (ریئالیتی شو) بساجن و اتا تلویزیونی کانال دله زنده پخش هاکنن. ریکا شه دکّل سرصاب نی‌یه که بازیگر هسته ولی دشتِ آدمونی که کمپ دله درنه، بازیگر هستنه و وه ره هچی نارنه.

وه خله نشونه وینده که اینان جه سر در نیارنه. مثلاً بعضی گدر پروجکتور که خورشید دسوری، سقف جه تو-تو هسته، کفنه بنه یا مثلاً وینده که دیگر آدمون چرخشی اتا مدار واری بازار دله چرخ-چرخ گیرنه یا شه وچگی ره یاد یارنه که معلم وه ره گته دنیا اتا دَوسته و کشف‌هاکرد سیاره ویشته نی‌یه و وه ره اکتشاف و دنیاگردی جه نهی کرده. وه زمونی سرصاب وونه اینان دلیل چی بی‌یه که اتا بازیگر کیجایِ دل ونه‌سه سوجنه و ونه گوش بن گوش‌مجی کنده که این دنیا دِرو هسته.

وه هر دری زنده که شه ره اینتا کمپ جه در بَوره ولی کارگردون/خدا نی‌یلنه و ونه راه‌دم مانع إلنه. جاده ره وندنه، جنگل ره تش زنده، دریو ره تیفون یارنه و... تا این که ترومن موفق وونه هولی هاکنه و شه ره کمپ دیفار جه برسنه و اونجه فقط اتا دَوسته در کَته.

## منابع

رج:۱۹۹۸ فیلمون
رج:کمدی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج:فلسفی فیلمون
استار وارز ۶ - جدای وردگردستن

***إستار وارز اپیزود ۶ - جدای وردگرستن*** که در اصل ونه نوم **جدای وردگرستن**  خالی بی‌یه، اتا آمریکایی فیلم هسته که ۱۹۸۳ سال دله بساتنه. اینتا فیلم *[[استار وارز]]* کالکشن دله سومین فیلمی بی‌یه که بساتنه و اولین سری ونجه سر وونه. ولی جورج لوکاس أی دمبالته ونه تاریخ و پئی ره هم بساته.

## آسنی
این اپیزود، دومین قسمتِ دمباله ره گیرنه؛ اسکای واکر و ونه رفخون خانه شه اتا رفخ که گیر هکته ره نجات هادن. وشون سر أی جمع وونه و اسکای واکر ورگردنه شه استاد پلی که شه درس ره درست هاکنه ولی استاد کفنه-میرنه. وه مطمئن وونه که ونه دشمن، دراصل ونه پییر هسته و شازده لیا هم ونه تنه خاخِر هسته. إسا تصمیم گیرنه شه پییر ره راقاضی دمبده که امپراتوری جه دگرده و شورشی‌ها ره خدمت هاکنه ولی  امپراتور ونه پییر ره سیو-جادو هاکرده....

## منابع

۶
رج:۱۹۸۳ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج: آمریکایی فیلمون
گت غزل غاز

**گت غزل غاز یا گت فلامینگو** (اینگلیسی جه: *Greater Flamingo*، دونشیج نوم: *Phoenicopterus roseus*) گت ترین و ویشته تنک بئی ترین غزل غاز (=فلامینگو) خونوادۀ تی هسّه. وشونِ دَیِّن قدیمِ جهون دله معمول بی‌یه، وشون آفریقای جنوب صحرا و آفریقایِ شمال (دریو لو منطقه‌ئون)، هند قاره‌مونا (هیمالیایِ جنوب ور)، خاورمیونه، شام، پارسِ دریومونا، عدن دریومونا، آل دریو، و جنوبی اروپایِ مدیترانه‌ای کشورئون ور پی‌دا هستنه.

## منبع

* 11 ارکه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.
رج:قرمز لیست کمترین نگرانی حیوون
رج:پرنده
عزیزم (اد شیران)

**"عزیزم"** (*Azizam*) که ونه معنی مه عزیز بونه، اته آهنگ هسته که اینگلیسی خونشکر اِد شیران (Ed Sheeran) وره بخوندسته. ۲۰۲۵ آپریل مایِ ۴ این آهِنگ ره بریم هدانه، که یتمین آهنگ هسته که ونه هشتمین آلبوم (Play) جه که یور ته تنک بونه بریم بموئه. اینتا آهنگ ره؛ شیران، ایلیا سلمانزاده، جانی مک‌دید و ساوان کوتیشایِ جه بنویشته و تهیه‌کری بهی‌یه. ونه سی‌دی و وِنیل (گرامافون) نوسخه ۲۰۲۵ آپریل مایِ ۳۰ دله بریم اِنه که اونتایِ دله اته دی‌ئر آهنگ دره که جایزه حساب ونه همراکت دره.

## آهنگ‌ساجی خوری
"عزیزم" واجه پارسی زوون جه رخه (=ریشه) هائیته که ونه معنی مه عزیز یا مه عشق بونه. اینتا اهنگ دله ایرانی و فارسی موسیقی جه تاثیر هائیته که ونه بیت (Beat) دله شه ره سراق (=نشون) دنه. ات خله ایرانی و هندی هنرمند‌ئون بمونه و اینتا پروژه دله کایری هاکردنه و سنتور، دف، چکشی دولسیمر، لوت و غَتامِ ساز بزونه.

## بشناسِنّی‌یِن
۲۰۲۵ مارچ مایِ ۱۵ گدری، اد شیران نیوئورلئان دله اته غافلگیرکرِ خیابونی اجرایِ دله "عزیزم" اهنگ ره بخوندسته، ۴ روز یور ته، اته ۳۰ ثانیه قَدِری هینتا آهنگ جه، شه یوتیوب دله بشته.

## موزیک ویدئو
اینتا آهنگ وسه اته موزیک ویدئو بساتنه. اینتا موزیک ویدئو دله که وره ۲۰۲۵ فوریه مایِ میون، لندن جنوب ور فیلم هائیتنه، امید جلیلی کا اته کومدین هسّه دی کایری هاکرده.

## منبع

* ۱۱ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.
رج:اد شیرن آهنگون
رج:۲۰۲۵ آهنگون
رج:انگلیسی آهنگون
کوستا خیتاگوروف

**کوستا لوانویچ خیتاگوروف** (آسی جه: *Хетæгкаты Леуаны фырт Къоста*، لاتینی بنویشتن: *Xetægkaty Lewany fyrt Khosta*، بزائۀ: ۱۸۵۹ اکتبر مایِ ۱۵- بمردۀ: ۱۹۰۶ مارچ مایِ ۱۹)  اوستیایی مردمون اته ملی شاعر بی‌یه که عموما وره اوستیایی ادبیات تاسیس‌کَر دوندِنه. وه نقاشی دله هم خله مِهارت داشته و شه نیکوکاری وسه هم شناسا بی‌یه.

خیتاگوروف اته روستای دله کا ونه نوم نار (*Nar*) بی‌یه دنیا بموئه، هین روستا اسا آلاگیرسکی بخش جا حیساب بونه کا شمالی اوستیا-آلانیا جومهوری دریم قرار دارنه. وه ۱۸۷۱ جه تا ۱۸۸۱ گدری، استاوروپول جیمنازیوم (= اته تی مدرسه) دله درس بخوندسته، و ۱۸۸۱ گدری، سن‌پترزبورگِ هنرِ آکادمی (=دونشجا) بورده اما ۱۸۸۵ سال دله مالی مسائل وسه شه درس ره ول هاکرده، وه پِهی هاکرده بموئه شه دیما و اوستیایِ دله اته نومدارِ شاعر بَیّه، ونه شعر‌ئون آسی زوون جه کتاری-کتاری خله جمندری دشتِ اوستیایی روستا و شهر و مله‌ئون دله دَپیته و تنک بیّه. وه روسی زوون جه دی شعر، آسنی و مقاله‌ئون بنویشته و دِتا روسی زوون روزنومه‌ئون کا ونه اتایِ نوم ره سورنی کَوکاز (*Severny Kavkaz*) گاتنۀ دله تنک هاکرده کا وه اینتا روزنومه دله ۱۸۹۳ جه تا ۱۹۰۲ سال گدری، شه ویراست‌کری کرده، اتی دی‌یر روزنومۀ نوم دی کزبِک (*Kazbek*) بی‌یه. ونه نقاشی‌ئون هم دلوس بَی بی‌یه، ونه اته نقاشی که سینت نینو (*Saint Nino*) جه بی‌یه کا اتا  چاروم قرنِ مسیحی بی ‌یه که گرجستونی‌ئون ره غسلِ تعمید‌ دائه، و گرجستونی آدمون میون دلوس بیّه.

وه روسیه امپراتوری حوکومتِ ره خله نقد کرده و همین تایِ وسّه وره دِ کَش شه دیمای جه تبعید هاکردنه، یتمین کش: ۱۸۹۱ جه تا ۱۸۹۶ و دیمین کش: ۱۸۹۹ جه تا ۱۹۰۲. ونه لمبرین کشِ تبعید ونه سلامتی وسه خله بد بیّه و وه دی‌ئر  نتونسته که شه اجتماعی و ادبی کایری‌ئون ره دِمبال هاکنه. همین تا په خله توم نیّه که خیتاگوروف لابه (*Labæ*) دله که اسا کاراچای-چرکسیا جومهوری دله دره و ۱۹۰۶ سال گدری بمرده.

## نگارخنه

Nar.jpg|کوستا خیتاگوروف سره، نار دله.
Kosta Khetagurov as a student.jpg|کوستا خیتاگوروف دونش اموجی گدر.
1989 CPA 6112.jpg|کوستا خیتاگوروف پستی تمبر که 1989 سال دله و شوروی وسه هسّه.


## منبع

* ۱۲ ارکه مای ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:۱۸۵۹ بزائه‌ئون
رج:۱۹۰۶ بمرده‌ئون
رج:اوستیای گت آدمون
رج:اوستیای شاعرون
رج:شاعرون
آیزاک آسیموف

**آیزاک آسیموف** (اینگلیسی جه: *Isaac Asimov*، بزائۀ: ۱۹۲۰ ژانویه مایِ ۲- بمردۀ: ۱۹۹۲ آپریل مایِ ۶) اته آمریکایی بنویشت‌کر و بوستونِ دونشجایِ بیوشیمی اِستاد بی‌یه. وه شه زیوش گدری، ۳ تا گت بنویشت‌کرئونِ جه قرار هائیته که ساینس فیکشن نویشتنه. دِ تا دی‌ئر کسون؛ آرتور سی کلارک و رابرت آنسون هاین‌لاین بی‌نه که این ۳ تا نویسنده ره "۳ گت" نوم هدا بی‌نه. وه پِر-پِر نویشته و شه زیوش دله ۵۰۰ تا کتاب جه ویشته بنویشته و دچی هاکرده. وه ۹۰ هزار تا جه ویشته نامه‌ئون و پست کارد دی بنویشته. وه ویشته شه زیل (=سخت) ساینس-فیکشن کایری‌ئون وسه نومدار بی‌یه، آسیموف، فانتزی و معما‌دار دی نویشته، وه نا-فیشکن و دونشیج بنویشته‌ئون که ساده زوون جا بائوته بی‌نه دی بنویشته.

## منبع

* ۱۲ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

## بن‌بنویشت
رج:آمریکا گت آدمون
رج:امریکا نویسندگون
رج:جهود گت آدمون
جنوبی اوستیا

**جنوبی اوستیا ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه:** *South Ossetia***، [[آسی]] جه:** *Хуссар Ирыстон***)** اتا خدگردون جمهوری هسه که گورجستون شمال‌وَر دره. وه استقلال مدعی هسه ولی گورجستون و خله کشورون دیگه ونه استقلال ره به رسمیت نشناسنّه. فقط روسیه و آبخازیا و چنتا خورد کشور و جمهوری، ونه استقلال ره به رسمیت بشناسینه. 

## قومی گروه‌ئون جنوبی اوستیا دله (2015 آمار)

اوستی‌ئون 89.94 (89.9%)

گورجی‌ئون 7.41 (7.41%)

روس‌ئون 1.14 (1.14%)

ارمنی‌ئون 0.71 (0.71%)

دی‌ئر‌ئون 0.81 (0.81%)

شرقی ارتدوکس مسیحیت جنوبی اوستیایِ غالب دین هسّه، که اوستی‌ئون، گورجی‌ئون و روس‌ئون ونه په‌رو هستنه.

## منبع

رج:قفقاز
رج:گرجستون مناطق
رج:جنوبی اوستیا
بولدر سیتی (نوادا)

**بولدر سیتی**  اتا شهر نوم هسته که آمریکای متحده ایالات دله دره و نوادا ایالت شنه. این شهر کلارک شهرستان دله کـَته و ونه گتی ۵۳۹٫۴ کیلومترمربع هسته و سال ۲۰۲۰ میلادی اینتی که سرشماری گته، ونه جمعیت ۱۴۸۸۵ نفر بی‌یه.

## منابع

رج:کلارک شهرستان (نوادا)
رج:نوادا شهرون
آپر (نیوجرسی)

**آپر**  اتا شهرک  نوم هسته که آمریکای متحده ایالات دله دره و نیوجرسی ایالت شنه. این شهر کیپ می شهرستان دله کـَته  و سال ۲۰۲۰ میلادی اینتی که سرشماری گته، ونه جمعیت ۱۲٬۳۷۳ نفر بی‌یه.

## منابع

رج:کیپ می شهرستان (نیوجرسی)
رج:نیوجرسی شهرون
توآتارا

**توآتارا ** (انگلیسی جه: Tuatara) اتی مرموشکل نوم هسته که نو زیلند اقلیم دله زندگی کردنه ولی إسا اونجه هم کمته بئینه و محیط‌زیست فعالون کومِک جه انقراض جه دربوردنه و خله وشونِ بقا ره کومِک وونه.

## منابع

رج:خزندگون
سکا گادیف

**سکا گادیف** (آسی جه: *Гæдиаты Секъа*، بزائۀ: ۱۸۵۵/۵۷- بمردۀ: ۱۹۱۵ آگوست مایِ ۳) اتا اوستیایی بنویشت‌کر و شاعر بی‌یه، کا وره آسی زوون کلاسیکِ نثر تاسیس‌کَر و آسی ادبیات کلاسیک نویس‌ئون جه دوندنه.

وه اون گدری که ۱۸ ساله بی‌یه، گورجی زوون جه بخوندستن و بنویشتن ره بِمِسِنّی‌یه و شه روستای گورجی ارتدوکس کلیسایِ دله کایری کرده. وه پس‌ته شروء هاکرده پر-پر بخوندستن، و معاصر گورجی نویسنده‌ئون مختلف بنویشته‌ئون جه آشنا بهی‌یه. وه ویشته توم‌ئون، شه بنویشته‌ئون دله اوستیایی فقیر آدمونِ تراژیک زیوش ره کا اشراف و خان‌ئون دَس بِن سرکوتن بی‌نه ره سراق دائه. ونه بنویشته‌ئون دریم قفقازِ فرهنگِ فولکلوریک و افسانه‌ئون جه امبس-امبس تاثیر هائیته. اَتی ادبی دونا‌ئون وره آسی ادبیات کلاسیکِ نثرِ تاسیس‌کر بخوندستنه.

۱۹۱۵ جولای مایِ ۲۱ (آگوست مایِ ۳ جولیانی تقویم) ونه بمردن په، وره ولادی‌کفکاز میشانسکی (Meschansky Vladikavkaz) قورستون دله که الیاس صومعۀ (Elias Chapel) نزدیکی دیّه چال هاکردنه، اینتا صومعه، یورته کلیسا بهی‌یه. شوروی تمان ونه قور گوم بهی‌یه.

ونه ریکا، سوماک سکایویچ، هم اته شناسا بنویشت‌کر بی‌یه.

## منبع

* ۱۶ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:اوستیای نویسندگون
رج:اوستیای شاعرون
رج:۱۹۱۵ بمرده‌ئون
الفرد دابلیو. پالرد

**الفرد ویلیام پالرد** (*Alfred William Pollard*، بزائۀ: ۱۸۵۹ آگوست مای ۱۴- بمردۀ: ۱۹۴۴ مارچ مای ۸) اته اینگلیسی نومه‌اشناس بی‌یه، وه اینتای وسّه که شکسپیری بنویشته‌ئون دونشی مطالعۀ وسّه اته جور‌ته استاندارد بی‌یشته و ونه دقتِ سطح ره جور بوردۀ وسّه شناسا بَی بی‌یه.

## منبع

* ۱۸ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:۱۸۵۹ بزائه‌ئون
رج:۱۹۴۴ بمرده‌ئون
جر دکته فرشته

بندانگشتی|جر دکته فرشته؛ شی‌طون ره سراق دنه که وره وهشت جا دَر هاکردنه و وه بنه سر نیشته و قزبکرد شه پیش ره اشنه.
**جر دکته فرشته** (فرانسوی جه: *L'Ange déchu*) اته نقاشی هسّه که فرانسوی هنرمند الکساندر کابانل وره دکشی‌یه. وه اینتا نقاشی ره 1847 سال دله و اون گدری که 24 ساله بی‌یه دکشی هاکرده، و ونه دله شی‌طون ره که وره وهشتِ جه در هاکردنه ره سراق دنه. اینتا نقاشی، مون‌پلیه شهر دریم و فابر موزه دله قرار دارنه.

## منبع

* 19 ارکه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:1847 نقاشی‌ئون
رج:الکساندر کابانل نقاشی‌ئون
رج:نقاشی
مطلب حسینی

**سید مطلب حسینی** مازرونی خونشکر هسته که کتولی خوندنه. وه پایتخت ۷ دله شعر بخوندسته.

## بریم بگردستن
* syed_motaleb_hosseini
## منابع

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:مازرون مردی خونش‌کرون
رج:زننه آدمون
الکساندر کابانل

**الکساندر کابانل** (*Alexandre Cabanel*، بزائۀ: ۱۸۲۳ سپتامبر مای ۲۸- بمردۀ: ۱۸۸۹ ژانویه مای ۲۳) اته فرانسوی نقاش بی‌یه. وه تاریخی، کلاسیکال و مذهبی موضوع‌ئون ره آکادمیک سبک جه نقاشی کشی‌یه. وره پرتره نقاش عونوان جه هم اشناسی ‌بی‌نه. وه ناپلئون سیم دلوس نقاش بی‌یه. کابانل، ژروم و میسونر فرانسۀ دیمین امپراتوری ره ۳ تا باش و موفق هنرمند بی‌نه.

## منبع

* ۲۰ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:۱۸۲۳ بزائه‌ئون
رج:۱۸۸۹ بمرده‌ئون
رج:فرانسه نقاشون
لئونید تبیلوف

**لئونید خاریتونویچ تبیلوف** ( آسی جه: *Тыбылты Харитъоны фырт Леонид*، لاتینی بنویشتن: *Tybylty Xarithony fyrt Leonid،* بزائۀ: ۱۹۵۱ مارچ مای ۲۸) اته جنوبی اوستیای سیاست‌کَر هسّه که ۲۰۱۲ جه تا ۲۰۱۷ جنوبی اوستیایِ سیمین رئیس جومهور بی‌یه. وه ۲۰۱۲ جنوبی اوستیای ریاست جومهوری انتخابات دله باش بیّه.

## ونه خوری
لئونید تبیلوف، جنوبی اوستیای ک.گ.ب ریاست ره داشته که اون گدر (۱۹۹۲ جه تا ۱۹۹۸) وه جنوبی اوستیایی امنیتِ وزیر بی‌یه. وه یور‌ته نخست وزیر یتمِ معاون و اته گورجی- اوستی صلح حفظ‌کَر کمیسیون ره اوستی‌ئون ورِ مودیر بی‌یه. وه ۲۰۰۶ جنوبی اوستیایِ ریاست جومهوری دله شرکت هاکرده اما ادوارد کوکویتی باش بیّه وه ۹۸% رای‌ئون ره بیته.

۲۰۱۲ انتخابات نمو په، تبیلوف شه ره پرزیدنت کوکویتی جه فاصله هدائه. بائوته بیّه که تبیلوف روسیه جمع دره و تعهد هدا هسّه که اگه وه انتخابات دله باش بیّه شه دولتِ کابینه دچی‌یِن گدری روسیه جا مشورت هایره.

۲۰۱۲ انتخاب دله، یتمین دور وه ۴۲.۵% رای‌ئون ره هائیته و دیوید ساناکویف جه پیش دکته. وه دیمین دور دله ۵۱.۴% رای‌ئون ره هائیته و رئیس جومهور بهی‌یه.

۲۰۱۵ دسامبر گدری، تبیلوف اشش هدائه که اوستای رسمی نوم ره "جنوبی اوستیا- آلانیا" بهلن که شمالی اوستیا-آلانیا واری بوه که اته فدراسیون روسیه جومهوریون جه هسّه و اینتا اته شاب بی‌یه تا وشون دی فدراسیون دله ادغام بوون. تبیلوف پیشنهاد هدائه که اینتای وسّه اته رفراندوم بهلن و اته دی‌ئر رفراندوم دی بهلن تا جنوبی اوستیا فدراسیون روسیه جا مولحق بووه و اینتی دِ تا اوستیا اته‌سَر بون و اته موتحد "اوستیا-آلانیا" دِرس بووه. ۲۰۱۷ سال گدری اته رفراندوم اوستیای نوم وسّه بشتنه و ۸۰% اون کسونی که شرکت هاکرد بی‌نه، نوم تغییر هدائن جا موافقت هاکردنه. اما ۲۰۱۷ سال گدری، ریاست جومهوری انتخابات ره آناتولی بیبی‌لوف باش بیّه و تبیلوف که رئیس جومهور بی‌یه این کَش رای نیارده. بیبیلوف بائته که الحاقِ رفراندوم ۲۰۱۷ گدری تونده انجام بوه اگرچه ای باته که ممکنه عقب دکفه. روسیه اشش این بی‌یه کا اسا رفراندوم نوه و همینتای وسّه رفراندوم پس دکته و هنتا (۲۰۲۵) ونه توم مین نی‌یه.

## منبع

* ۲۰ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:زننه آدمون
رج:۱۹۵۱ بزائه‌ئون
رج:اوستیای سیاستمدارون
رج:جنوبی اوستیای رئیس جومهورون
خضر خان

**خضر خان** (حکومت: ۱۴۱۴ تا ۱۴۲۱ میلادی) سید دودمونۀ آزنده بیئه. وه تیموریون وره په و تغلق دودمونۀ دکتن په دهلی سلطون نیشۀ سلار بیه. وه هندۀ نسوجر سر حکومت کاردنه و تیموریونۀ مطیع بیئه؛ وه شه خد وسه سلطون هنوان ره نیتنه چو گمون کاردنه اگه شه خد ره سلطون بخونه تیمور وه ره وره کانه، همیسه وه رعیت الله عنوان ره شه خد وسه هیتنه. ونه گدر سکه ئون تغلقی شائونۀ نوم جت ضرب بیئه. وه ۲۰  می ۱۴۲۱ بمردنه و دمالتر ونه ریکا موارک خان دهلی پادشاء بیه.

### ونه زندگونی
یحیی سیرهندی اته میرزا ۱۵ قرن دله نویسنه کا خضرخان موارک شائه پر، پیغومبرۀ تیم و تال بیئه. همیسه وه شه دودمونۀ نوم ره سید هوجیئه. ابراهیم ارالی اینتا نظریه جا مخالف هسه و بور دارنه سید دودمونۀ تیم و تال پیغومبر نرسنه. مورخین گننه خضر خان پنجاب والی بیئه و وه کوکر طایفه جا دیه. وه هندوسونۀ سفیر و دهلیۀ مواشر دیه.

#### ونه حکومت
دمالتر کا خضرخان ره تحت هنشانیئنه ، وه مالک الشرق تحفه ره شه وجیر کانه. مالک الشرق ئم تاج الملوک لقب هیتنه. سید سلیم ره مظفرنگر و سهاران شهر ره و عبدالرحمان ره مولتان و فاتح پور شهر ره هدائنه. ۱۴۱۴ میلادی دله راجا هارسینگه تش را کانه و خاستنه نیمروجی هند سر حکم برانه و جماعت ره شه همپا هکارد بیئه. تاج الملوک وشون ره تش او بزوئنه و راجا نورد دله بنه بخردنه و بوریتنه دامون دله، تاج الملوک دامون ره کوس هدائه و سرآخر راجا ناف بنه بیه و داهیتنه کا خراج هده. ۱۴۱۶.م تاج الملوک أتی قاشون بایانا و گوالیورۀ دیمه رائی هکاردنه و تا دقون شونۀ لهز ره تش او بزنه. ۱۴۱ دله هارسینگه أی دگرسنه و تش راس هکاردنه، تاج الملوک و خضر خان أی اته قاشون هم بیاردننه و وشون ره تش او بزوئنه و نیمروج ره هداشتننه.
رج:سید دودمون
رج:۱۴۲۱ بمرده‌ئون
الگ تزیف

**اُلِگ تزیف** ( *Oleg Teziev*، بزائۀ: ۱۹۴۸ ژانویه مایِ ۱۶) اته نظامی فرمانده و سرباز هسّه که جنوبی اوستیای جمهوری شنه کا قفقاز منطقه دله قرار دارنه و وره ات کمه کشور‌ئون به رسمیت بشناسی‌نه. وه جنوبی اوستیایِ یتمین نخست وزیر بی‌یه.

## منبع

* ۱۶ ارکه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:زننه آدمون
رج:اوستیای سیاستمدارون
رج:جنوبی اوستیای نخست وزیرون
رج:۱۹۴۸ بزائه‌ئون
اجمر

**اجمر** اتا هند ره تاریخی شهر هسته که راجستون ناحیه دله دره.

## منابع

رج:هند شهرون
میارکلا

**میارکلا** روستایی هسته، شهر ساری مازرون که مردم بسیار شریفی دارنه .ویشتر مردم کشاورزودامدار هستنه.چند سال قبل تا اسا خله پیشرفت هاکرده .

طرح مسکن مهر ساری این روستا وری اجرا بیه.اگر به اینتا روستا بئین وِنه مردمای خوبیهاره ویننی .حدوداً 450 خانوار با 1600 نفر هسته.که به  دِ بخش بالا وپایین محله تقسیم بونه.

## منابع

رج:ساری شهرستون روستائون
الیزابت دوم

**ملکه الیزابت دوم**  سابق بریتانیا و شمالی ایرلند پادشاهی ره ملکه بی‌یه. وه جوونی گدر شه پییر جاسر حکومت هنیشته و طولانی‌مدت سلطنت داشته. وه علایده بر بریتانیا، خله مشترک المنافع کشورون ملکه هم بی‌یه؛ کاندا، استرالیا و نو زیلند دسوری.

## منابع

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:بریتانیا شائون
رج:زن شاهون
عباس کاظمی

**عباس وریج کاظمی** (بزائه‌ی ۱۳۵۲)  ایرانی جامعه‌شناس و مدرس هسته. وه چالوس دنیا بمو و شه تحصیلات ره تهران دانشگاه تا مقطع دکتری ادامه هادا.

کاظمی سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۹ این دانشگاه هیئت علمی دله دوی‌یه، ولی ونه قرارداد ره سال ۱۳۸۹ تمدید نکرده و بورده دانشگاه نیویورک و ترینیتی کالج (۱۳۹۰–۱۳۹۲) دله میهمون بوی‌یه.  ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۸ مدیر گروه مطالعات فرهنگی دانشگاه علم و فرهنگ بیه و این اواخر هیئت علمی مقوم ره مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی دله بیته.

## منابع

* آزاد کانال یوتیوب

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:چالوس گت آدمون
رج:مازرون جامعه‌شناسان
رج:مازرون نویسندگون
پاتریارک پئیز

**پاتریارک پئیز** که ونه اصل‌نوم **إل اوتنیو دِل پاتریارکا** هسته،  اتا گابریل گارسیا مارکز ره کىتاب نوم هسته که ۱۹۶۰ دهه دله بنویشته. 

اینتا کىتابِ آسنی (داستان) اتا دیکتاتورِ خوری هسته که خال‌کندی شه دل‌گپ ره نویسنده. این‌دله، نقدهایی دیکتاتور‌ون ره کنده و وشون حکومتِ رایجِ مشکلات ره چش په یارنه.

## منابع

رج:۱۹۷۵ کتابون
رج:ایسپانیولی کتابون
رج:گابریل گارسیا مارکز
روزالیند فرانکلین

**روزالیند فرانکلین** بریتانیایی و جهودِ شیمی‌دون زنا بی‌یه که دی ان ای بشناسی‌ین سر کومِک هاکرده ولی پیش از نوبل جایزه ره بیتن، دکته بمرده و بمرده په، تحقیقات سراق هدانه که وه هم دی‌ان‌ایِ کشف وسر نقش داشته.

## منابع

رج:بریتانیا شیمیدون
رج:جهود گت آدمون
عباس عراقچی

**عباس عراقچی** اتا ایرانی سیاستمدار هسته که حسن روحانی دولت گدر برجام مذاکرات درون دیه و مسعود پزشکیان دولت گدر خارجه امور وزیر بیه.

## منابع

رج:ایران سیاست‌مدارون
رج:ایران خارجه وزیرون
نوکلئیک اسید

بندانگشتی
**نوکلئیک اسید**  زنجیره‌ای و بلندِ مولکولی رشته نوم هسته که اتا یا دِتا رشته داینه و ات‌خله نوکلئوتید جه تشکیل وونه. نوکلئیک اسیدها همهٔ جاندارون بدن دله درنه و زیستی مولکول‌ها جه محسوب وونّه. دی‌ان‌ای و آران‌ای اتی نوکلئیک اسید هستنه.

## منابع

رج:شیمی
رج:زیست
رافینیا

**رافائل دیاز بلولی** معروف به **رافینیا** اتا برزیلی فوتوالیست هسته که بارسلوناسه کا کنده و وینگر پُست دره. 

## منابع

* https://global.espn.com/football/player/_/id/231050

رج: برزیل فوتوالیستون
رج:اسپورتینگ فوتوالیستون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
پله

**پله** اتا برزیلی فوتوالیست بی‌یه که برزیل لیگ دله کا کرده. وه ره فوتوالِ تاریخِ بتترین بازیکنان جه إشناسنه.

## منابع

رج: برزیل فوتوالیستون
رج:سانتوس فوتوالیستون
لوکاس واسکس

**لوکاس واسکِس** اتا اىسپانیایی فوتوالیست هسته که رئال مادریدسه کا کنده و این تیم کاپتان بوه.

## منابع

رج:ایسپانیا فوتوالیستون
رج:رئال مادرید فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
جود بلینگام

**جود بلینگهام** اتا انگلیسی فوتوالیست هسته که رئال مادریدسه کا کنده. وه پیش‌ته بروسیا دورتموند دله دوی‌یه.

## منابع

رج:انگلیس فوتوالیستون
رج: رئال مادرید فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج:دورتموند فوتوالیستون
مهدی طارمی

**مهدی طارمی** اتا ایرانی فوتوالیست هسته که اینتر میلان دله کا کنده. وه بوشهر آدم هسته و پرسپولیس جه مطرح بیه و ات‌گال هم اف‌سی پورتو دله دیه.

## منابع

رج: اینتر میلان فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج: پرسپولیس فوتوالیستون
رج:پورتو فوتوالیستون
رج:بوشهر گت آدمون
رج:شاهین بوشهر فوتوالیستون
سردار آزمون

**سردار آزمون** اتا ایرانی فوتوالیست هسته که شباب الاهلی دله کا کنده. وه گنبد کاووس آدم هسته و ترکمون تبار دارنه.

ونه پییر والیبالیست بی‌یه و وه فوتوال ره سپاهان دله جه شروع هاکرده و بورده روسیه لیگ و اونجه بتترین بازیکنان جه بی‌یه و بایر لورکوزن وه ره بخاسته ولی خله اونجه کا نکرده و قرض هدا بوردهآ اس رم و ات فصل په، بورده متحده عربی امارات لیگ.

## منابع

رج:رم فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج: سپاهان فوتوالیستون
رج: بایر لورکوزن فوتوالیستون
رج:شباب الاهلی فوتوالیستون
رج: گنبد کاووس گت آدمون
رج:روبین کازان فوتوالیستون
رج:روستوف فوتوالیستون
سپیده فارسی

**سپیده فارسی** اتا ایرانی کارگردون هسته که فرانسه دره. وه شه مستندِ فیلمون وسّه بشناسی وونه.

## منابع

رج:ایران کارگردانون
رج:زننه آدمون