عیراق

**عیراق** اتا کشور نوم هسه که آسیای ِقاره و خاورمیونه دله دَره. اینتا کشور گتی ۴۳۸۰۰۰کیلومتر مربع هسه. ونه نیشتنگا *(=پایتخت)* نوم هم بغداد هسه. عراق عربستون، کویت، اردن، سوریه، ایران و ترکیه جه هم‌سامون هسته. این کشور عرب اتحادیه دله هم عضو هسته. عراق دله دِتا روخنه، دجله و فرات نوم، دَرنه که وشون ِبین ره بین‌النهرین گانّه. بین‌النهرین دِنیای ِقدیمی‌ترین جائون جه هسته.

اینتا کشور ۳۲٬۵۸۵٬۶۹۲ نفر جمعیت دارنه. عراق مردم ویشته عربی‌زوون جه گپ زنّه و ایسلام دین په‌روو هسنه. ولی وشون میون اتی کورد درنه که کوردی زوون جه گپ زنّه. عربون ۷۵٪-۸۰٪، کوردها ۱۵٪–۲۰٪، ترکمونا، آشوریون و بقیه سرجمع ۵٪ ره تشکیل دِنّه. حدود ۶۰٪-۶۵٪ درصد تشیع، ۳۲٪-۳۷٪ درصد تسنن و ۳ درصد مسیحیت په‌روو هستنه.

اینتا کشور حوکومت جمهوری هسه. وشون ِکشور ِپول ِیکای ِنوم دینار هسه. ونه ایقتصادی نیشتنگا نوم بصره هسه. عیراق ِقدیمی تمدن‌ها جه بابل، آشور و سومر بینه. وه ره «تمدن گَره‌ئون» جه دونّه. اینتا کشور شه معاصر ِدوره دله خله جنگ بَدی‌یه. این کشور ایران، کویت، آمریکا، داعش و… جه جنگ هاکرده و ات‌خله دله‌یی جنگ هم داشته.

## تاریخ
عراق ِمنطقه ات‌خله قدیمی تمدن و فرهنگ داشته. سومریون، اکدیون و آشوریون هزارون سال پیش ونه بین‌النهرین و دیگه قسمتون دله دَیینه. این مناطق بعداً هخامنشیون، سلوکیون، اشکانیون، ساسانیون و روم امپراتوری دله دَکِتنه. اسلام ِبموئن په عراق عباسیون ِنیشتنگا بَیی‌یه و عربون این مناطق دله ساکن بَیینه تا اونکه موغولون بمونه و بغداد ِحکومِت سقوط هاکرده. قرون دهم تا سیزدهم شمسی، عراق بارها ایران و عثمانی میون تَب‌بَزه‌کا بی‌یه. عراق قبل جهونی جنگ اول، عثمانی دله دَیی‌یه. این جنگ په عثمانی رِقِدبورده و عراق ره بریتانیا بَییته شه وسّه. عراق سال ۱۹۱۹ بریتانیای ِکولونی بیّه و ۱۹۳۲ اتا سیوا کشور بیّه.

عراق ِاستقلال په، اتا پادشائی وه ره کنترل کارده. 14 ژوئیه 1958 عبدالکریم قاسم اتا کودتا جه جمهوری بساته و شائون ره کنار بَزوئه. اَی په‌یی‌ته عبدالسلام عارف و بعدش عبدالرحمان عارف هِدی سَر کودتا هاکردنه و سرآخر بعثیون، بتونستنه کشور ره شه میس دله بَیرِن.

بعث حزب عراق دله صدام حسین ره رییس‌جمهور بنومسته و صدام ایران جه هشت سال جنگ هاکرده. وه کویت ره هم حمله هاکرده و این جنگ‌ها په متحده ایالات آمریکا وه ره محکوم هاکرده که نَوِسته کشتارجمعی سلاح جه استفاده هاکنه و همینسه ونه حکومت ره حمله هاکرده و جورج بوش گادِر وه ره بَکاشتنه. ونه بوردِن په چندین سال آمریکا دَیی‌یه القاعده و بعثیون ِباقی‌بموندسته‌ئون جه جنگسته.

ژوئن ۲۰۰۳ میلادی که هَنتا متحده ایالات آمریکا دَر القاعده و صدام حسین جه جنگ کارده، موقتی دولت عراق ِکنترل سَر تشکیل بیّه. این دولت اساسی قانون بنویشته و وه ره مردِم اتا رفراندوم دله قبول هاکردنه. اولین دولِت هم مردم ِرأی پِشتی انتخاب بَیینه و نوری المالکی که اتا شیعی حزب جه بی‌یه، حکومِت سَر قِرار بَییته.

## مردمون
180px|بندانگشتی|راست|عراق ِقومی-مذهبی نقشه
عراق دله عربون، کوردون، ترکمونون، آشوریون، کلدانیون، منداییون و صابئین و... دَرنه. کوردون گتترین اقلیت هستنه و عراق ِشمال و شمال‌شرقی دله زندگی کانّه. وشون سال ۱۹۹۱ تاسا شه وسّه اتا سیوا دولت دارنه که ونه نوم کوردستون اقلیم هسته. عراق مرکزی قسمتون سُنّی عربون، ونه جنوبی شهرون شیعیون دَرنه. غیر این سه‌تا قِسمِت پچوک‌پچوک ِاقوام و ادیان هم دَرنه که وشون ِدله‌دله دَرنه. اکثراً کوردها سُنی هستنه و فقط «فیلی کوردها» این میون شیعه هستنه.

## سیاست
[150px|بندانگشتی|چپ| [کوردستون پرچم]]
عراق دله اتا شه‌گردون (=خودمختار) ِحکومِت دَره که وه ره کوردستون اقلیم گانّه. این کشور پارلمونی جمهوری هسته و ونه دله نخست‌وزیر اصلی قدرت ره دانّه ولی وشون اتا رییس‌جمهور هم ونه دارِن. وشون اتا قانون بی‌یشتنه که نخست‌وزیر حتماً ونه شیعه بائه و رییس‌جمهورون این کشور دله سنی هستنه. مجلِس ِرییس هم ونه کوردی بائه. 

## تقسیمات

240px|چپ|Numbered map of Governorates of Iraq|نقشه تقسیمات کشوری عراق
عراق ۱۸ استان دانّه:

## وابسته جستارون
* آمریکا جنگ، عراق دله
* ایران و عراق جنگ
* صدام حسین
* داعش

## منابع


رج:آسیایی کشورون
رج:عرب کشورون
رج:اوپک
رج:عربی‌زوون کشورون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:اسلامی کشورون