open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دین

دین ایزدی یا فراطبیعی موضوعات ره باور داشتن هسه که ایمان ره مبتنی هسه و پرستش ره سبب بونه . خداوند قران دله گنه که : ان الدین عندالله الاسلام.

رج:دین
فلسفه

[thumb|left|380px|''سقراط بمردن'' ِنقاشی، اثر ژاک لوئی داوید. این نقاشی زمونی ره سراق دنه که [سقراط که یونان ِگتِ فیلسوف بی‌یه، دادگاه دله محکوم بیّه و تل‌زهر بخرده و بمرده.]]
**فلسفه** اتی راه هسته که آدمون پیدا هکردنه که شه سؤالات ره جواب هادن. فلسفه فکر هکردن و عقلی هکردن جا، خانه آدمون ِهاپرسی‌سؤال ره جواب هاده. قدیم‌ته که علم دنی بی‌یه، آدمون یا وسّه داستان و ادیان جه کومِک بَیرِن که بعضی اتفاقاتِ دلیل ره متوجه بوون، یا این که وسّه فکر هاکنن و سعی هکنن که اتفاقِ فیزیکی دلیل ره پیدا هاکنن چون اندازه بیتن و آزمایش هکردن جه آشنا نئینه، ویشته استدلال و تیسا-تیسا فکر هکردن جا جواب گیتنه و اینتا روش ره فلسفه گتنه.

فلسفه نوم اتا یونانی کلمه جه اِنه، *Philosophia* یعنن حالی بیّن ره دوست داشتن یا فارسی ِقول «خرد دوستی».
اولین کسی که این کلمه ره کار بزو، پیتاگوراس (فیثاغورث) بی‌یه که ونجه خَوِر هایتنه: «ته دونا آدِم هستی؟» وه جواب هدا: «نا، ولی دونایی ِخاهون (Philosopher) هستمه.»
فلسفه‌ی تاریخ هم یونان جه شروع وونه. تالس ره اولین کسی اشناسمبی که ونه فلسفی بائوته‌ئون تاریخ دله هنتا دره. یونانی‌ها فلسفه‌ی تاریخ دله دِتا اصلی چلّه دارنه: پیشاسقراطیون ِدوره و سقراط ِپه‌روون ِدوره.

فلسفه وقتی علمی روش باب بیّه، شه هدار ره کج هاکرده و اسا فلاسفه خاننه سؤالاتی ره جواب هادن که ننشنه علم جه جواب بئیتن. مثلاً این که اخلاق، حقیقت، عدالت و… چچی‌نه؟ یا زوون و ذهن ِرابطه چتی‌یه؟ یا چتی ونه مطمئن بویم که وجود دارمی؟ و…

رج:فلسفه
مازرون تاریخ بأنویسون

ادمی کارون گذشته ی دله ر پژوهش هاکردن ر تاریخ گن نه . زیاد کتابون مازرون تاریخ وسه بنویشت بهیه مونا : تاریخ طبرستان ابن اسفندیار نوشته , تاریخ طبرستان , رویان , مازندران  سید ظهرالدین مرعشی نوشته , تاریخ مارندران اسماعیل مهجوری نوشته , تاریخ مازندران باستان طیار یزدانپناه لموکی نوشته و... .

رج:مازرون تاریخ
جوغرافی

**جوغرافی** اتا علم نوم هسه که ادمی جامعه و ونه زندگی موحیط ر بررسس کنده . مواردی که جئوگرافی وشون ر بررسی کنده شه مستقل علم ر شامل بونه مونا : زمین شناسی، هواشناسی، زیست شناسی، مردم شناسی و...

رج:جوغرافی
کاتی

**کاتی** یا **کوتی** (چَپِرْ) ر فارسی دله  نردبان و یا نردبام گنِنِه. کاتی ر دار تنه جا  که ونه رو تاتشه ی جا پله تاشینه هم درست کردنه و ونه جا بوم بالا بوردن و نفار بالا بوردن وسه استفاده کردنه.
کاتی اتا ابزار هسِّه که ونه جا بتونِّنه به ارتفاعات بالاتر برسن و شه کار ر انجام هدن.

## انواع کاتی
کاتی‌ها بر اساس موادی و روش آماده بیِّن و نوع کاربرد به دسته‌های مختلفی تقسیم بوننه.
#چویی کاتی
#آلومینیومی کاتی
#آهنی کاتی
#کاتی فایبرگلاس

## منابع

رج:اشیا
وایت استرایپس

**وایت استراپس** اتا امریکایی ره ساز-دسته بی‌یه کا جیک وایت و مگ وایت جا ونه به نه درس بیّه. راک گروه ره سبک مینی‌مالیستی بیه. جیک وایت الکتریک گیتار ره زوئه و مگ وایت دیرام ره.

## خار ایشناسنن ساز ئون
thumb|250px|راست|جیک و مگ اتوبوس دله کنسرت دادنیه.
Seven nation army

Dead leaves and dirty ground

The Hardest Button to Button

## آلبوم ئون

De Stijl

Elephant

Get Behind Me Satan

White Blood Cells

White Stripes

## منبع
* فارسی ره ویکی پِدیا

رج:آمریکا خونش‌کرون
گیتار

frame|left|آکوستیک گیتار
**گیتار** اتا ساز بزوئن وسیله هسته، که شیش‌تا سیم دارنه (سه تا بیس چم و سه تا فلزی یا لاستیکی). وه ره مضراب همراه یا مضراب زنّه.

## انواع گیتار
*آکوستیکا
*الکتریکا
*کلاسیکا
*گیتار عود ژه مشتق بیه و وشون خله خاسگار هدار بایه نن.

رج:زهی سازون
ورزا

[200px|thumb|left|اتا ورزا منطقه جنگلی بلیران [آمل در مازرون ایران.]]
**وِرزا** نر گو ره گانّه.
## ورزا فواید
ورزا خله کارا مردم وسه کنده مثلن زمین شخم بزوئن دله وره استفاده کمی. اتا کار دیگه که کنده اینتا هسته کا منگو ره گائنه و گوکزا ره ساجنه.

## ورزاجنگ
**گت بنویشته ره بَیرین**: ورزاجنگ
ورزاجنگ اتجور بازی‌ئه که قدیما ایران دله انجوم بی‌یه اینتا سر، دِتا ورزا ره همدیگه جا جنگ دم دنّه و این دتا بجنگستن ره اِشنّه.

## نگارخنه

File:BritishMuseumMithras.jpg|میترا اتا ورزا ره قربونی هکرده
Українські_воли_на_Сорочинському_ярмарку_2008.JPG|ورزا ره کشاورزی کار بزوئن
Fresque_Mithraeum_Marino.jpg|اتا دیفار ایتالیا دله که محراب درون دیّه و ونه تنه سَر ورزا و میترا ره دکشی بینه


## منبع

رج:انواع گو
کنگلی

**کَنگِلی مهاز** یا **کَنگُلی ماز** که بعضی لهجه‌ئون وه ره **زِزِم** اِشناسنّه، ات‌جور بئوی نوم هسِّه که چندین جور هسته. ونه مهمترین صفت نیش بزوئن هسِّه. ونه اتی نوع دره که عسل ساجنه دره که اونتا ره زرزم یا عسِل‌ماز یا خِدی ماز گننه و بقیه که عسل نساجنّه ره کنگلی گنّه. ویشتر مازرون (کنگلی، زرزم) زندگی اجتماعی دارننه. وشون گروه‌های منظم دله زندگی کنِّنه.

## منابع

رج:بئو
خی

**خی** یا **خو** (ونه علمی نوم: Sus scrofa domestica هسته) اتا پستانداری (وارنگ‌داری) هسته کا وراز خانواده، جفت‌سمون راسته، او وازون و جفت‌‌سمون بالاراسته دره .

وحشی خی ره وراز گننه. خی ۵ تا ۷ هزار سال پیش جه اهلی بیّه. اینتا حیوون ایسلام دله نجس هسته و ونه گوشت حرام هسته.

## منابع

رج:کاله‌دارون
وراز

**وِراز** ات‌جور الخی (=وحشی) خی ره گنّه. ورازون وارنگ دارون جا به حساب انّه. وراز کشاورزی مزرعه‌ئون ره خراب کنده و کشاورزون شو تا سواحی بیشار موندنه و ونگ و وا کنِّه تا وراز ره فراری هادن. اینتا کار ره گنِّه شوپه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:کاله‌دارون
شوپه

**شوپه** یعنی شوئنه مزرعه سَر بوردِن و ونگ‌وا هاکردن. خی، وراز، تشی و... وحشی حیوانات کشاورزی مزرعه‌ئون ره خِراب کنّه و کشاورزون شو تا سِواحی بیشار موندنّه و ونگ‌وا کنّه تا اینان حیوون‌ها ره فراری هادن.

شوپه‌کر چراغ سو کانده یا تش راست کانده و ات‌خله ونگ‌وا کانده و بعضاً طبل ره ونگ یانّه یا بوق دَس گنّه تا حیوون‌ها مزرعه جه دور بَواشِن. 

## ادبیات دله
شوپه اتا اصیل ِمازرونی واژوئه ولی فارسی ادبیات دله هم بعضی جاهان وه ره توصیف هاکاردنه. فی‌المثل نیما یوشیج اتا فارسی شعر دله گانه:
::*ماه می تابد، رود است آرام…*
::*کار شب پا، نه هنوز است تمام،*
::*می دَمَد گاه به شاخ،*
::*گاه می‌کوبد بر طبل به چوب…*
::*سایه‌ای، این است گُراز…*

شاهنومه دله هم رستم هفت‌خوان سَره ات‌جا فردوسی شوپه جه گپ زنده و گانه که رستم بدی‌یه که شو سَره مردِم شهر پَلی تش روشِن هاکردنه و همینسه سوات (اولاد) جه سوال هاکرده اینان چچینه؛ سوات هم وه ره بائوته که اینجه‌ی ِمردِم هر شو دِبار راست وانّه و این کار ره کانّه:

## منابع
* 

رج:مازرون فرهنگ
مر

**مَر**  (که بعضی جائون *مهر* ونگ بزه وونه)، ( فارسی جه: *مار*) اتا حیوون نوم هسه که خزندگون رج دله جا گیرنه. ونه خراک ویشتر گل هسه. هم ونه زهردار تی (بامشی مر واری)، هم ونه بی‌زهر تی دره (ئو مر واری).

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:خزندگون
مهاز

**مَقِز** یا **مَهِز** یا **مهاز** یا **ماز** یا **کور ماز** بئو (=حشرات) گروهِ گت‌ترین راسته هسته. انواع مهازون معمولا ۱۷ روز زندگی کانّه.

## دپیته چرخه‌تو
* کور مهاز
* کنگلی مهاز

## منابع

رج:بئو
آفریقا

300px|thumb|left|آفریقا
thumb|تصویر ماهواره‌ای مرکب آفریقا
**آفریخا** یا **آفریقا** که سیو قاره نوم جه معروفه، اتا قاره نوم هسته. ونه گَتی ۳۰۳۱۰۰۰۰ کیلومتر مربع وانه. وه عدن تنگه و سوئز کانال جا آسیا جا سیوا بونه. وه ره جبل اطارق ِتنگه اوروپا جا سیوا کنه. ونه گت‌ترین قولّه کلیمانجارو هسه که ۵۸۵۹ کیلومتر ونه بلنّی هسه. ونه درازترین روخنه نیل ِرود هسه و ونه گت‌ترین دریامونا ویکتوریا هسه.

ونه شرق دله اتا بر بمودگی دره که وه ره آفریقای شاخ گنه وه سه تا کشور ره بونه که وشون نوم اتیوپی و جیبوتی و سومالی هستنه.

## تاریخ
دیرین‌شناسی گانّه اوایل آدم ِجمجمه ِآناتومی مشابه به شه نزدیک بستگون بی‌یه ، آفریقایی گت شادیون ، گوریل و شمپانزه. اما نقل و انتقال ثناوی-رجلی اتخاذ هاکردنه و آفریقا جه اولین آدمون بمونه دنیا دله تنک بیینه.


رج:قاره ئون
شمالی امریکا

[300px|thumb|left|شمالی [آمریکا شه آمریکای قاره مئن دره.]]
**شمالی امریکا** شه آمریکا قاره مئن دره. این قاره دِتا کشور ره شامل بونه: متحده ایالات و کانادا. البته بعضی مکزیک ره هم این منطقه دله حیساب کانّه و بعضی دیگه میونی آمریکا ره اتا سیوا قاره نَدونّه و گانّه اون منطقه شمالی آمریکا قاره دله دَره.

رج:قاره ئون
رج:آمریکا
قاره

خله گت بنه ر قاره گن نه . زمین رو پنج تا قاره دارمبی : آسیا , ئوروپا , آفریخا , آمریکا و قوطب جنوب .
رج:جوغرافی
دریو

[[تایلند دریا، خورشید ِماربوردن گادِر|انگشتدان|چپ]]
**دِریو** (پارسی جه: دریا) یَتّا گت پهنوئه که ونه دله شور ئوی جا پر هسه و اوقیانوس یا آزاد ئو جا راه دارنه. بعضی گدر گت دریوچه ره هم دریو گنه.

دریو ره پارسی میونه زوون جه بَییتنه که وه ره drayâb گاتنه. دنیای گت دریوون اینان هستنه: مدیترانه، برینگ، کارائیب، اختسک

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:جوغرافی
*
وارش

left|250px
**وارش** بخاری هسته که بچا بیّه و دِباره ئو دستوری ابرِ جا کَلِنه.

ئو وختی هیوا دله شونه میاهـ واری در انِه و کم کم وارش و ورف و سنگ تریک شکل جه، امه سَر کلنه.

## نوم
«وارش» اتا قدیمی واژه هسته که مازرونی دله کار شونه ولی این زوون دله وارش شه چندین جور تونده بوئه که هرکمین شه سر ایسم دارنه:
* زِلف شِه: وارش انده نرم بزنه که حصار دسوری دیمِ سر هنیشه.
* ستریک: تیفون دله تندِ وارش بزنه.
* شالِ بیلاج یا رگه: تندِ وارش که سریع هرسته و تموم بوو.
* شالِ عروسی: وارش اتا رَگه بزنه ولی آفتاب هم دووشه. باور قدیمی دارنه که اینتی گدر شال ِمارِ عاروسی روز هسته.
* تیم تیم: نم نم وارش
* دم شه: نرمِ وارش که بنه ره شیر هاکنه
* دمه: وارش که وا همراهی بزنه
* رته: وارشی که وا همراهی بزنه و وا وه ره کجکی هاکنه
* شاریم: اتی نرم وارش
* تولومی: امبسِ ابر جه وارش بئه، ونه خوری گننه
* اِسار: وارش ِبِوارِستِن
* شِلاب: وارشی که خله تند بوئه ره گننه
* اُکسی: میاه که انبس بوئه یا سبکِ ابر که ونه دله وارش مشت بوئه
* رز بکشین: وارشی که انده تند بوئه، مل دار چله‌ئون ره بشکنه
* سیانزم یا ازف: وارشی ابرِ خَوری گننه
* دار چپا: دارون سر جه ئو کلنه
* سِراجه: گسفن ِاشنافه که گننه باعث وونه وارش بئه.
* دب خنه: کوهون و صخره‌ئون دله وارش جه سولاخ بوو، خوری گننه
* شه شه: وارشی که ونه وارش‌تیم خله رز-رز بوئه
* نم نم وارش: یواش-یواش وارش بزنه، خور گننه
* لَخّز: وارشی که اگه ات‌که شدیدته بوئه، شلاب وونه. وه کجکی وارنه و وا همراه هسته.
* جخد وارش: وارشی که اول یواش-یواش بزنه و کم‌کم تندته بوو.
* تگرگ: وارش خله تند بزنه، وه ره سنگ تریک جه مقایسه کننه.

## منابع

رج:هواشناسی
باوندیون

باوندیون (اسپهبدون)، 655 تا 1349 ميلادی ، تبرستان دِله، حوکومت هاکردِنه. باوندیون سه‌تا خانواده بینه : کاووسیون، اسپهبدیه و کینخاریه. 
تباره این سلسله باو بیه که کیجا اته ساسانی شهزاده بیه که بعد اسلام  مازرون دله زندگی هاکردنه ، ونه طولانی ترین حکومت کل تاریخ ره داشتنه . مازرون دله خله چیز تاریخی پیدا بییه از ساسانیون حکومته ، ساسانیون اته حکومت پارسی بینه ‌

سلطان محمود غزنوی دس ِ جا، آل باونده ره پناه بیاردِنه. اسپهبدون، تنها سلسله‌ای بینه که ئیران دِله، عربون ِ جِلو هِرِسّانه و عربون نتونسِّنه که وِشونِ ِ سرزمینه ره بَئیرن.

= باوندیون ِ شاهون ِ نوم =

کاووسی‌ون ِ رَج (شاخه) (۶۵۵ تا ۱۰۰۰ میلادی)

باو، شاپور پِشت، کاووس ریکا

سهراب، باو ِ ریکا

مهرمردان، سهراب ریکا

سهراب، مهرمردان ریکا

شروین، سهراب ِ ریکا

شهریار، شروین ریکا

شاپور، شهریار ریکا

قارن، شهریار ریکا

(قارن ِ زمان بیه که حسن بن زید، معروف به داعی، خلیفه جا خِروج هاکرده (۸۶۴ میلادی) و تبرستان و گیلان مردمون، ونهِ طرفدار بوئینه.)

رستم، قارن ِ ریکا

شروین، رستم ریکا

شهریار، شروین ریکا

دارا، رستم ریکا

شهریار، دارا ریکا.

اسپهبدیه رَج (۱۱۱۳ تا ۱۲۰۹ میلادی)

حسام‌الدوله شهریار، کارن ِ ریکا

نجم‌الدوله کارن، شهریار ریکا

فخرالدوله رستم، کارن ریکا

علاء‌الدوله علی، شهریار ریکا

رستم شاه‌غازی، علاء‌الدوله علی ریکا

شرف‌الملک حسن، شاه‌غازی ریکا

اردشیر، حسن ریکا

شمس‌الملوک رستم، اردشیر ِ ریکا.

کین‌خاریه رَج (۱۲۳۸ تا ۱۳۴۹ میلادی)

اردشیر، کین‌خار ِ ریکا

شمس‌الملوک محمد

علاء‌الدوله علی، کین‌خار ِ ریکا

تاج‌الدوله یزدگرد، شهریار ریکا

نصرالدوله شهریار، یزدگرد ریکا

رکن‌الدوله شاه کیخسرو، تاج‌الدوله یزدگرد ریکا

شرف‌الملک، کیخسرو ریکا

فخرالدوله حسن، کیخسرو ریکا

امیرمؤید سوادکوهی

هژبر

رج:باوندیون شائون
رج:مازرون تاریخ
موهندسی

**موهندسی** مجموعه مهارتونی هسّه که با بکار هائیتنه ریاضی معلومات و طبیعی علوم جا و مطالعه و تمرین و تکرار هاکِردِن جا حاصل بونه و إماره کومک کِنده که اولیه مواد و طبیعی منابع جا ایقتیصاد بیتّر وهره بَوِریم تا با امه اینسونی منافع جا نزدیکترا بوّیم. موهندسیه لغوی معنای دِله شه هندسه دون معنا دِنه که البته با ورود بعضی رشته ئون (کشاورزی، محیط زیست، ...) اینتا تعریف کمتر جواب دِنه.
رج:دونش
رج:کاربردی علوم
تبری تقویم

**تبری تقویم** ات‌تی ساسانی تقویم هسته که دِوازّه ما دارنه که وشون همه سی روزونه: فردینه ما، کِرچه ما، هَره ما، تیره ما، مِلاره ما، شروینه ما، میره ما، اونه ما، ا‌رکه ما، دِه ما، وَهمِنه ما و نوروزه ما.

اونه ما و ارکه مای میون پنج روز فاصله دَرِه که ونه نوم **[[پَنجِک]]** یا **پتک** روز جه معروف هَسّه و بِرابِری کِنده خورشیدی سال ِفروردین مای اولین پنج روز ره و اگِر سال کبیسه بوئه ۳۰ اسفند ما ره **[[شیشک]]** گِنّه.

## شروع سال
هرسال روز ۱ فردینه ما تبری تقویم رِه اتا سال اضافه وانه. اسا سال  تبری هسته. اینتا روز ۲ مرداد هجری شمسی یا ۲۴/۲۵ جولای ِمیلادی جه برابری کانده.

تبری تقویم ِسرسال کبیسه‌گیری چارساله وسّه، شمسی تقویم جه ات‌کمه فرق و فَسِل کارده و ات‌کمه خوردته بی‌یه و زمونی که ۲ مرداد ما شمسی جه عیدی برسی‌یه، وه ره شمسی تقویم جه هماهنگ هاکردنه و ونه سرسال ره اتجا اسّانینه.

## شروع بیّن
ساسانیون گدر هر شاهونشاهی که سلطنت نیشت بی‌یه، تقویم ره از سر شروع کردنه و ونه حکومت سالون ره إشمارستنه. قباد اول بحىساب ۴۸۸ میلادی تخت هنیشته. دقیقاً میّن نی‌یه چتی بیه که مازرون دله این سال مبدأ بموندسته. اتا احتمال شاید این بوئه که چون قباد آخرین شاهی بی‌یه که مازرون و گیلان سر مستقیماً و کامل تسلط داشته و ونه په، مازرون دله کیوس که قباد گت ریکا بی‌یه، حکومت بساته، این سال ره دیگه از سر نشمارستنه و ونه دمباله ره داشتنه.

حلا مازرون تقویم ۱۳۲ سال هجری تقویم جه پیش دره؛ یعنن اتندچی پیش از محمد مدینه بوردن (هجرت)، مازرون تقویم شروع بهی بی‌یه. میلادی جه هم ۴۸۸ سال کمته هسته.

## مائون

طبری زوون دله، فصل ر دی ما گننه و فصلها ر اینتی ونگ دننه: وهارْ ما،  تاوسّون، پَئیزِ ما، زمسّون.

هفته های نوم ر دی اینتی گوننه: شَمبه، یِشمبه، دشَمبه، سشَمبه، چارشَمبه، پَنشَمبه، جومه یا جِمه یا اودینه. 

## منابع

رج:مازرون
*
رج:تقویم
فردینه ما

**فردینه** تبری سال ره اولین ما هَسّه و 2 - 31 مرداد ماه هجری شمسی جه بِرایری کِنده.

۱
رج:تبری تقویم
کرچه ما

**کرچه ما**، تبری سال ره اولین ما هَسّه و ۱ - ۳۰ شهریور ماه هجری شمسی جه بِرایری کِنده.

## خور دکتون / xaver daketun

## بزائون / Bezä'un

## بمرده ئون / Bamerde'un

۲
رج:تبری تقویم
ورگان

اسای ورگان ره کوهنه نوم استراباد یا استاره اباد بیه که گلستان استان ره مرکز هسه ئو ونه جمعیت 270000 نفر ره رسنه . کوهنه ورگان که یونانیون وره هیرکانی هم گتنه اسای گنبد کاووس پلی جا داشته بیه ئو تبرستان کشور ره اتا مهم ترین شهرون بیه و گره ی گت داشمندون بیه مونا : میر داماد , میرفندرسکی و عنصرالمعالی کیکاووس که قابوس نامه ره تبری ره بنویشته ئو ونه پس فارسکی دگردون بهیه .

## سیاسی جوغرافیا

## تاریخ

## مردمون

## ایقتصاد

رج:گرگان
رج:مازرون تاریخ
تیره ما

**تیره ما**، تبری سال ره چارّمین ما هَسّه و ۳۰ مهر - ۲۹ آبان ماه هجری شمسی جه بِرایری کِنده.

تیرما سیزده شو این ماه گت محلی مراسم هسته.

## دکته کارون
* ۱۳ تير ما ۱۴۹۳ تبری (۱۲ آبان ۱۳۶۰ شمسی) - آمل جنگ شروء بیّه.

## بزائون
* ۲۲ تير ما ۱۴۰۷ تبری (۲۱ آبان ۱۲۷۴ خارشیدی) - نیما یوشیج ِبزابئی‌ین سالروز هسته.
100px|center
## بمرده ئون
* ۱۰ تير ما ۱۴۹۸تبری (۹ آبان ۱۳۶۵شمسی) - سلمون هراتی، به لنگرود اتا تصادوف دله بمرده.

۴
رج:تبری تقویم
پتک

**پتک** یا **پَنجـِک** اتا پنج روز از سال میون ماه‌ئون ِتبری تقویم هسته.

اونه ما و ارکه ما ره میون پنج روز فاصله دَره که پتک یا پنجک ره معروف هسته و برابری کانده با خورشیدی سال دله اولین پنج روز فروردین ماه دله، و اگِر سال کبیسه بوئه ۳۰ اسفند ما ره **[[شیشک]]** گِنّه.

## منبع

* ایران کشور سالنومه. ممرضا میرزا زمونی. ۱۳۲۹ خورشیدی

۸۱
رج:تبری تقویم
۳۰ اسفند

*شمه منظور شیشک جه ممکنه اینتا بوئه*: **[[شیشک ترازی]]**

**۳۰ اسفند** هجری شمسی، مساوی **شیشک** -روز کبیسه- تبری تقویم.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:اسفند
زیاریون

**زیاریون**، دیلمی بینه و ایران ِ شومال ِ دِله حوکومت هاکِردِنه. اینتا سلسله، ۹۲۸ تا ۱۰۹۰ میلادی ، تبرستان ( گیلون ومازرون و ورگون ) و قزوین و ری و اصفهان و خوزستان دِله فرمانروایی هاکِردِنه.

زیاریون اوایل شیعه حکومتون وسّه کار کاردنه ولی مرداویج اتی ایرانی ناسیونالیستی تفکر داشته و همینسه شه وسّه اتا سیوا حکومت بساته تا ساسانیون حکومت ره دِباره وَر دِگاردنه. مرداویج که بمرده، ونه برار وشمگیر حکومت ره بدست بیارده ولی ونه سامون پچوک بیّه و تبرستون دله فقط سامون داشته؛ همینسه ایران‌گرایی ره ول هاکرده و شه تبری بی‌ین ره مهم‌تر بدونسته. این خاندانِ باقی شائون هم مدام ضعیف‌ته بینه تا این که تاریخ دله جه غـِب بگردستنه.

زیاری شاهون، فرهنگ و ادبیات و علوم ِ پیشرفت ِ وِسّه خَله تِلاش هاکِردِنه و حتا زیاریون ِ جا، دِ نَفِر کیتاب بَنِویشتِنه : قابوس بن وشمگیر و کیکاووس بن اسکندر. قابوس‌نامه،  کیکاووس بن اسکندر ِ شه هَسّه و گِنّه که ونه اصلی کیتاب تَبِری زیوون جا بَنِویشت بَهیّه.

## زیارییون ِ شائون ِ ایسم
این سلسله دله باکالیجار هم حکومت هاکرده که این شجرنومه دله دنی‌یه؛ چون زیاری خانواده جه نیّه.

رج:مازرون تاریخ
رج:زیاریون
بوئیون

**بوئیون** اتا دیلمی سلسله بی‌یه که ۹۳۲ تا ۱۰۵۵ میلادی نا فقط گیلون و تبرستون دِله، که تموم ایران دِله حوکومِت هاکِردِه. ونه مؤسسون سه‌تا برار بینه که اَتّا ماهیگیر ِوَچه بینه که وِنه نوم ابوشجاع بی‌یه. وِشون سه نَفِر، ماکان و مرداویج ِ سپاه دِله، جنگ هاکِرد بینه.

وِشون سه‌تا برار (علی، حسن و احمد)، اَتّا حرکتی بِساتِنه که صد سال ویشتر دوام بیارده و ایران فرنگ و سیاست و مذهب ِسر تاثیر بِیشته.

وِشون، اولین کسانی بینه که خلیفه نیشتِگا، بغداد، ره اشغال هاکِردِنه و خلیفه سر تسلط داشتِنه. 
گِت ِدانشمندون و ادیبونی ابن سینا و رازی و علی عباس و ابوریحان بیرونی واری، وِشونِ نِسومِ (سایه) بِن نوج بَزونه و گَت بَئینه.

## منبع


رج:مازرون تاریخ
خِش نِویسی

خش نویسی اتا هنر هسته که اتا بنویشته ره خار-خار خط جا نویسنّه.

## دپیته چرخه‌تو
خِش نِویسون ، خِش نِویسی ره وسایل ، خِش نِویی ره آموجِش
کیمیا

150px|بندانگشتی|چپ|ساختارون ره بررسی شیمی ِکاربردون جه هسته.
**کیمیا** بیا **شیمی**  اتا بنیادین علمه که ساختار، خواص، ترکیبات و ماده‌ئون ِتغییرات ره اِشِنه و وشون سَر گپ زنده. این علم اَنده مشمول و گت هسته که ونه وسّه اتا جامع تعریف پیدا هاکردن خله سخته.
امامعلی حبیبی

**إمام‌علی حبیبی**(بزائه ۲ وهنه ما ۱۴۴۳ - بمرده‌ی ۲ کِرچه ما ۱۵۳۷ تبری) مازرونی کشتی‌گیر بی‌یه که ایران اولین طلای مدال ره المپیک دله بهیت بی‌یه و وه ره **ببر مازندران** گتنه.
وه اتا از روستائون بابل دنیا بمو. ورزش ره با لوچو شروع هکرده و دمبال‌ته آزاد کشتی فن ره پادگان گرگان دله سال ۱۴۶۴ طبری شروء هکرده و قائم شهر دله زیر نظر اسکندر علی آبادی دنبال گیری هکرده. پس از قهرمونی موسابقه اینتیخابی مازرون دله سال ۱۴۶۵، قهرمونی کیشور مسابقات بورده اصفهان و اونجه چارم بیه. وه اون گدر وزن ۷۲ کیلو کشتی گیته . سال ۱۴۶۶ هم ای مقوم چارم مسابقه جه برسی‌یه ولی سال‌ئون ۱۴۶۷ شیراز و ۱۴۶۸ تهرون دیگه قهرمون بیه و بورده تیم میلی دله و اون سال‌ماه ترکیه که جام جهانی بیّه، وه وزن ۶۷ کیلوگرم دله شرکت هکرده که به موفقیتی نرسی‌یه. 

المپیک ۱۹۵۶ ملبورن دله حبیبی شه کردکار ره هکرد بی‌یه؛ وه این گدر با این که ناخش بی‌یه ، موفق بیّه طِلا ره ۶۷ کیلوگرم دله بیره. ایمامعلی حبیبی موسابقه جهونی تهرون دله موفق بیّه دِتا از گت کشتی‌گیرون جهون (واختانگ بالاوادزه شوروی جه و اسماعیل اوغان تیرکیا جه) ره مجموعا کمتر از سه دقیقه ضرب فنی هکنه. دوران حضورش در عرصه جهونی دله مئروف به سریعترین کشتی گیر جهون بی‌یه و در سال ۱۹۶۱ بوکوهاما دله موفق بیّه بالاته از موروزوف شوروی جه و کانه کو جاپون جه برای دیّمین بار قهرمون جهون بواشه. این سال دله ئیران قهرمون کشتی آزاد جهون بیّه. حبیبی با بیتن میدال طلای موسابقه جهونی تولیدو ِسال ۱۹۶۲ برای همیشه از کشتی کناره بیته. علاوه به ۴ طلای جهون و اولمپیک، وه موفق بیّه میدال طلای بازی‌ئون آسیایی ۱۹۵۸ توکیو وزن ۶۷ کیلوگرم دله ره بیره. در این رقابت‌ئون وه به کازوآبه از جاپون پیروز بیّه.همچنین وه لَقبه ببر مازرونه دارنه.

## دیگه کارون
پس از پایون دوره قهرمونی مودّتی به موربّیگری رو بیارده ولی پس از اون وارد دنیای سیاست بیّه و دوره ئی هم به عونوان نماینده مردم بابل مجلس شورای ملی دله حضور داشته.
امامعلی حبیبی، چهارتا فیلم دله هم بازی هکِرده: اسپه جندِم ،ببر مازندران  ، رام هکردن وحشی ِمردی  ، آدم و حوا .

حبیبی حکومت دکش بیه په سره نشین بیه و جدیدِ حکومت وه ره قدر ندونسته . وه اواخر مریضی داشته و ات‌گال بیمارستان کب‌بی‌یه و آخرسر ۱۴۰۴ شهریور ماه بمرده.

## منابع

رج:مازرون کشتیگیرون
رج:مازرونی بازیگرون
رج:۲۰۲۵ بمرده‌ئون
رج:بابل گت آدمون
رج:۱۹۳۱ بزائه‌ئون
مازرونی أله‌فبا

ئامه ئاله فبا ئینتی هاسسه:

* ئ / ə 

* ا / a 

* ه / e 

* ؤ / o 

* آ / ä 

* ی / i 

* و / u 

* ب / b 

* پ / p
 
* ت / t 
 
* ث / s 
 
* ج / j 

* چ / ç 
 
* ح / h 
 
* خ /x  

* د / d 

* ذ / z  

* ر /r  

* ز / z  

* ژ / zh  

* س / s  

* ش / ş  

* ص / s  

* ض / z 

* ط / t  

* ظ / z  

* غ / q  

* ف / f  

* ق / q 

* ک / k  

* گ / g 
 
* ل / l  

* م / m  
 
* ن / n  

* و / v  

* هـ / h  

* ی / y
رج:مازرونی زوون
رج:خط
ایرانی زوونون

**ایرانیج زوونون** اتا چلّه هندوایرانی زوونون جه هسته. ایرانی زوونون تاریخی هارشا جا سه تا رج دله تقسیم وونّه:
* باستونی ایرانیج زوونون
* میانا ایرانیج زوونون
* ترنه ایرانیج زوونون

باستونی گِدِر که، هخامنشی ره سر تا وه ره انجوم، تقریبا بیستم سده‌ی جا تا حدود چاروم و سوم میلاد جا پیش ره دربرگیرنه. باستونی ایرانیج زوونون جا، چارتا زوون ره اشناس بَیینه: مادی، سکایی، اوستایی و کوهنه فارسی.

ترنه ایرانیج زوونون ایران و افغانستون دله متمرکزنه و شه دِتا رج جه تقسیم وونّه:
# شرقی (خوراسانیج)
# غربی

ترنه ایرانیج زوونون قفقاز، میونی آسیا،چین ترکستون، پامیر، ترکیه، سوریه، عراق و هند قاره‌مونا دله هم گپ بزه بونّه.

### [[شرقی ایرانیج زوونون]] (خوراسانیج)
وشون نمونه:
* پشتویی
* آسی
* پامیری زوونون
* پاشایی
* یغنابی

### [[غربی ایرانیج زوونون]]
شه دتا رج ره تقسیم بونه:
* غربی‌شمالی
* غربی‌جنوبی

غرب‌شمالی ره نمونه‌ئون:
* تالشی 
* تاتی‌تبار زوونون
* '''مازرونی زوون یا تبری
* گلکی
* کوردی زوونون
** سورانی
** کورمانجی
* بلوچی
* زازا-گورانی
** زازاکی
* سیوندی
* دیلمی 
* سیمینی و سنگسری
* ایران میون زوونون

غربی جنوبی ره نمونه:
* فارسی زوون‌ئون گویشون
** فارسی
** لارستونی
** بشاگردی
** کمزاری
* لوری

فارسی زیر چلّه‌ئون سه تا گت رج ره تقسیم بوننه : ایران فارسی، دری فارسی (افغونستون)، تاجیکی فارسی

لری هم رجونی دارنه لری، لکی و بختیاری واری.

کومزاری، مسندام ئومان جزیره‌مونا (شبه جزیره) دله گپ بزه بونه و آران تاتی، باکی‌ئه وَر. وه ره نونه تاتی جا اشتیفا بَییرین.

## ایرانیج زوونون ویکی دله

## دییه پیوندون
* ایرانیج گپشون
* ایرانیکی زوونون
* ایرانیکی زوونون ِدارمونا
* ایران رایج زوونون ِخَورئون

*
آلمازان

thumb|left|200px|پوئرتا د لا بیلا
**آلمازان** یا **آلماسان** (ایسپانیولی جه: Almazán) اتا شهر نوم هسته که سوریای اوستان دله و ایسپانیا میون هسته. تا سال ۲۰۰۶ این شهر جمعیت حدود ۵٫۷۲۷ بی‌یه.

## بن‌بنویشت
رج:ایسپانیا شهرون
محمودآباد

**محمودآباد** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که محمودآباد شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳۱٬۸۴۴ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:محمودآباد شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
ویکی‌پدیا

**ویکی‌پدیا** (انگلیسی جه: Wikipedia) نوم اتا ترکیبی واژه هسّه که **[[ویکی]]** (وبگاه مشارکتی) و انسیکلو**پدیا** (دانشنومه) واژه‌ئون جه بَیيته بيّه.

## ویکی‌پدیا چچی‌یه؟
ویکی‌پدیا اتا دانشنومه‌ای هسّه که داوطلبون ِکایری (=همکاری) جه بنويشته وانه و ونه مقالات ره هر کس تونده دَچینه (=ویرایش هاکنه) یعنی که همه تونّه ونه مقالات ره بنویسن و دَچینن. 

کسونی که این سایت دله نویسنّه درواقع درنه سعی کانّه که شِه هم‌زبونون ره کومک هاکِنن تا اتا جهونی دانشنومه، که گت‌ترین دانشنومه دنیا دله هسته، ره شه زبون جه وردگاردنن (=ترجمه هاکنن).

البته این بنویشته‌ئون و دچی‌یه‌ئون ونه ویکی‌پدیای قوانین په‌روو بائه. هرچی اینجه بنویشت وونه، حکماً ونه بی‌طرفانه و بی کپی‎‌رایت و.. بائن.

گشت بزوئن و چک هاکردن این که دیگرون ات‌موقع سوءاستفاده نکنن یا مقالات ره دست نَوِرِن یا خراب نکنن ره هم، اَی همین داوطلبون انجام دِنّه. البته کارورونی که وشون تجربه ویشته هسته، تونّه کم‌کم دسترسی‌هایی بَیرن که ویکی جه برسی‌ین ره راحت‌ته کنده.

ویکی‌پدیا اتا مشارکت‌پذیر ِپروژه هسته و ونه کارورون سراسر جهون جه هستنه. هرکسی تونده ونه رشد وسّه کومک هاکنه. هیچ اجباری هم داوطلبون وسّه وجود ندانّه که اتا کار ره انجام هادن و همه‌چی ره شه دِلِوِس انجام دِنّه، ولی اگه ات کار هاکنن که قوانین په‌روو نوو، دیگه کارورون تونّه ونه دچی ره په‌دچینن و وردگاردنن.

ویکی‌پدیا دله اون‌چی که دِرِست هسته و ونه درست بی‌ین ثابت بیّه ره انجام دِنّه؛ نا اون‌چی که دموکراسی حکم هاکنه. چون رای‌گیری بتونده اتا فاحش ِاشتباه ره دِرِست سِراق هاده ولی اجماع دله فقط اون‌چی که دِرست هسته، مَیِّن وانه.

## ونه کنترل
ویکی‌پدیای اصلی هاسِت شهر تامپای فلوریدا دله دره. ولی شهرون آمستردام و سئول دله هم کومِکی هاست دره.

## منابع

## بیرون بگردستن
* ویکی‌پدیای گتِ لوش
* ویکی‌پدیای فارسی نسخه


رج:مدیاویکی
رج:سایت‌ئون
کونسکوولا

**کونسکوولا** اتا از دهات لنون (لهستون) ره جنوب‌شرقی دله، جا بیته پولاوی و لوبلین ره میون، کوروف پلی، کوروکا رود کنار هم ونه جائه. ونه دله ۲۱۸۸ آدم نیشتنه. (میلادی ۲۰۰۴ دله، مازرونی ۱۵۱۶ سال)

## نوم
کونسکوولا دگاردی‌یه (=ترجمه) «اسب ره خاسه» بونه، ولی ونه نوم ولا جه بومنه-اتا ده نوم هسه- کونسکوولا ره ۱۴۴۲ تبری دله بائوتنه.

## داییا لینک‌ئون
* Transport list in a Sobibor site
* Końskowola during a war - photos

رج:لهستون شهرون
شرقی آذربایجان اوستان

**شرقی آذربایجان** ایران کیشور ره اتا اوستان هسسه.
اینتا اوستان ایران فلات ره غربی شمال ِگوشه قرار داینه. ارس رود ونه شمالی مرز ره 
آذربایجان جمهوری، ارمنستان و نخجوان خودمختار ایالت جا موشخص کنده. قطور رود و ارومیه دریوچه او ونه غربی مرز رهغربی آذربایجان جا بونه.جنوبِور، رشته کوهون کشیدگی و 
دره ئون و جلگه‌ئون و دشتون موجب بئینه اینتااوستان، آذربایجان غربی و زنجان جا توپوگرافیک پیوستگی داشته بوئه وشرق دله نیز درّه، روخِنه، کوهون سبلان و چهل روز و صائین گردنه اینتا خطّه ره اردبیل جا کنده.

او و هوای اوستان کوللن سرد و خِشک هسه و ونه وسعت ۴۵۴۶۰ مربّع کیلومتر هسه.

ایران ِسه تا رشته کوه موهم و اصلی ، یعنی البرز، زاگرس و مرکزی اینتا منطقه ی دله همدیگر جا رسنه. استان ِمهم‌ترین ارتفاعات سهند است. 

## شهرستانون
  
اینتا اوستان ۱۹ شهرستان، ۴۲ شهر، ۳۸ بخش، ۱۳۳ دیات و ۳۱۴۹ آبادی داینه. 

## مردِم

اوستان جمعیت آخرین سرشماری میون سال ۱۳۸۵ دله برابر بیه با ۳۶۰۳۴۵۶ نفر که موعادل ۵.۱۱٪ کیشورجمعیت هسه(http://www.sci.org.ir). 

اوستان ره اکثر مردمون ترک آذری هستنه و ترکی آذربایجانی زوون جا تکلم کننه. وشون مذهب مسلمان شیعه هسه و عده ای هم علوی یا اهل حق هستنه. افشار ایل ارومیه دریوچه ره شمال دله و شاهسون ایل سبلان و سهند ییلاقون دل کوچ نشیر هستنه.

## طبیعی جاذبه ئون
 
شرفخانه بندر، آق‌گنبد بندر، رحمانلو بندر،قوری‌گل دریاچه و روخنه‌ئون و تالابون و چشمه ئون و جزیره‌ئون و اوشارون متعدد.

## تاریخی بنائون
: تبریز شهرداری کاخ،شاهگلی ساختمون،ربع رشیدی عمارت ، قلعه بذ (بابک دژ)،پشتو ی قلعهٔ،دختر پل،مشروطیت سره، کبود مسجد، صاحب الامر مسجد، علیشاه ارک و ... .

## باستانی جائون
: قدمگاه غار، کندوان دیات، جمال آباد کاروانسرا، کاغذکنان بسوته شهر، پردلیس پل ،و پالته ی مصلی و اتا کم تپه و سنگ نبشته و بازار و مدرسه و مسجد.

## دیه لینک
تاریخ آذربایجان

## منابع

رج:شرقی آذربایجان اوستان
رج:ایران اوستانون
آفریقای شمال

left|250px|thumb|left|آفریقای شومال

**آفریخای شومال** افریخای گت صحرای شمالی قسمت هسه. اینتا سامون وه‏سه دقیق مرز، نه‎شون نهیه. 
آفریخای شومال کیشورون وشونه نه: مصر، لیبی، تونس، الجزایر، مراکش/مه‎راکه‎شون، سودان

رج:آفریقا
سالزبورگ ایالت

**سالزبورگ** () اتا اتریش ره اوستان هسته. این اوستان  گتِ شهر نوم ره زالتسبورگ گنه.

این اوستان سرجمع ۵۵۸۴۱۰ نفر جمیعت دارنه و ونه گتی ۷۱۵۶٫۰۳ ک‌م۲ هسته. 

سالزبورگ قدیما اتا مستقل اسقف‌نشیر روم مقدس امپراتوری دله بی‌يه.

## منابع
* 


رج:اتریش اوستانون
اس‌اس

**شوتزشتافل** *(به آلمانی: Schutzstaffel)* به معنی *حفاظتی گردون* یا به اختصار **اس‌اس** اتا از سازمان‌ئون شبه نظامی اصلی حکومت رایش سوم بی‌یه که توسط هاینریش هیملر بساته بیّه و اداره بی‌یه. این سازمان بین سال‌ئون ۱۹۲۵ تا ۱۹۴۵ فعال بی‌یه. ونه رئیس هاینریش هیملر بی‌یه.

اس‌اس سال ۱۹۲۵ به عنوان گارد شخصی آدولف هیتلر تشکیل بیّه.

وافن اس‌اس، اس‌اس ِاتا اصلی جیرچله بی‌یه.

## منابع

رج:آلمان تاریخ
رج:جهونی جنگ دوم
ويکيپديا

اینجه ویکیپدیای رهای دانشنومه هسه. اینتا دانشنومه مختلف کسون دانش استفاده جا رادکته و اینتا یعنی هر کسی بتونده اینتا دانشنومه ی دله سهیم بوئه و شه دانش ره دیگرون اختیار بلّه. شما هم توندنی به عنوان اتا اج ویکیپدیای دانشنومه ره گت کننده دیگران جا همکاری هاکنین. اگه اتا کم اندیشه هاکنین موتِوجه بونّی که شما هم اطلاعاتی دارنّی؛ شه زندگی محل زمینه ی دله، کاری که بلدنی و یا ونه واری که تونّه اینتا دانشنومه ی گت هاکردن دله کومک هاکنه. همکاری هاکردن اینتا سایت دله ی وسّه نیاز نیه فرم خاصی ره پر هاکنین یا ونه دله عوضو بهووین؛ شما خله آسون بتونّی "ویرایش" گزینه ی رو کلیک هاکردن جا هر مقاله ی سر ونه دله ی مطلبون رو اضافه هاکنین.
ایران اوستانون

ایران کیشور ۳۰ تا اوستان دارنه. 

*ایران ِکشوری تقسیمات ره بگذشتی

## ایرن ِاوستانون ره شهرستانون، شهرون و هارشا (دیدنی) جائون

## منبع
ایران اوستانون ره گیتاشناسی اطلس ، تهران: گیتاشناسی ، ۱۳۸۳خ.
لاریجان بخش

**لاریجان** اتا بخش هسته که مازندران اوستان دله دره و آمل شهرستان شنه.

## جمعیت
اینتا بخش ۸۶۸۴ نفر جمیعت دارنه که ۳۱۳۵ خانوار هستنه. وشون دله ۴۵۳۱ نفر مردی نوم و ۴۱۵۳ نفر زنی نوم هستنه.

## تقسیمات
اینتا بخش دتا شهر داینه:
*رینه 
*گزنگ
 
دتا دیهستون داینه:
*بالا لاریجان
*پایین لاریجان

## منابع

رج:آمل شهرستان بخشون
رج:مازرون بخشون
دابودشت

**دابودشت** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که آمل شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۷۵۸ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:آمل شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
لیتکوه بالا خیابون

لیتکوه بالا خیابون اتا دیهستون نوم هسه آمل مرکزی بخش دله، آمل شهرستون، مازرون اوستان میون.

*جمِیهَت : ۲۲۱۷۶

*مردی نوم : ۱۱۲۲۲

*زنی نوم : ۱۰۹۵۴

*خانوار : ۵۵۳۴
چلاو دهستون

**چلاو** اتا دهستون هسته که مازندران اوستان و آمل شهرستان دله دره و امامزاده عبدالله بخش جیر هسته.

## جمعیت
اینتا دهستون ۴۷۲۰ نفر جمیعت دارنه که ۱۵۴۴ خانوار هستنه. وشون دله ۲۴۶۹ نفر مردی نوم و ۲۲۵۱ نفر زنی نوم هستنه.

## منابع

رج:آمل شهرستان دهستونون
رج:مازرون دهستونون
غربی بندپی بخش

غربی بندپی اتا بخش هسه بابل شهرستون دله،مازرون اوستان میون.

## تقسیمات
* مناطق مختلف:
** شهر خوش رودپی و شهیدآباد
** خوش‌رود دهستون
** شهیدآباد دهستون

## جمعیت
اینجه جمیعتی سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۷۰۷۹ نفر بی‌یه.

## منابع

رج:بابل شهرستان بخشون
رج:مازرون_بخشون
شرقی بندپی بخش

**شرقی بندپی** اتا بخش هسه بابل شهرستون دله،مازرون اوستان میون. سال ۱۳۸۵ اینجه جمعیت با ۳۳۰۰۳ نفر بی‌یه.

## تقسیمات
اینتا بخش اتا شهر داینه:
*گلوگاه (بابل) (گلیا) 
 
دتا دیهستون داینه:
*فیروزجاه
*سجادرود

رج:مازرون بخشون
رج:بابل شهرستان بخشون
گنج‌افروز دهستون

**گنج افروز** اتا دهستون هسته که مازندران اوستان و بابل شهرستان دله دره و بابل مرکزی بخش جیر هسته.

## جمعیت
اینتا دهستون ۲۳۰۲۴ نفر جمیعت دارنه که ۷۶۱۵ خانوار هستنه. وشون دله ۱۱۷۰۴ نفر مردی نوم و ۱۱۳۲۰ نفر زنی نوم هستنه.

## منابع

رج:بابل شهرستان دهستونون
رج:مازرون دهستونون
شهیدآباد (اشرف)

شهیدآباد اتا دیهستون نوم هسه غربی بندپی بخش دله، بابل شهرستون، مازرون اوستان میون.

*جمِیهَت : ۱۰۸۷۹

*مردی نوم : ۵۳۳۶

*زنی نوم : ۵۵۴۳

*خانوار : ۲۹۵۱
پرجا

پِرجا یا فیروزجاه، اتّا دیهستون نوم هسه شرقی بندپی بخش دله، بابل شهرستون، مازرون اوستان میون.

*جمِیهَت : ۳۴۷۳

*مردی نوم : ۱۶۷۱

*زنی نوم : ۱۸۰۲

*خانوار : ۸۶۴

## تاریخ

## مردمون

## ایقتصاد

## گالری

قلعه فیروزجاه.jpg
جاده قلعه تیمور به فیروزجاه.jpg
فیروزجاه به گلیا.jpg


## منابع

رج:بابل شهرستان دهستونون
رج:مازرون دهستونون
درازکلا دهستون

**درازکلای دیهستون** اته منطقه نوم هسته بابلکنار بخش دله، بابل شهرستون، مازرون اوستان میون. درازکلای دیات ونه مرکز هسته و حدود ۷۰۰ خانوار جمعیت دارنه:
*جمِیهَت : ۷۴۴۰
*مردی نوم : ۳۵۷۳
*زنی نوم : ۳۸۶۷
*خانوار : ۲۱۳۸

درازکلای دیات گذشته ی دله دانشمندون و اساره‌اشناسون جا بهرهمند بیه که وشون جا تومبی عبدالقهار گت اساره‌اشناس  قرن ۱۲ هجری شمسی ره اشاره هاکنیم.

درازکلا سال ۱۲۱۸ دله صاحب اته ابتدایی مدرسه بهیه که اون گدر بابل شهرستون دله فقط فقط اتا ابتدایی مدرسه دهییه که ونه نوم شاپور بیه.

رج:بابل شهرستون روستائون
قائمشهر

**قائم‌شهر** یا **شاهی** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته. این شهر قائمشهر شهرستان دله مرکزیت دارنه.

## جوغرافی
قائم‌شهر شهرستان شمال و شمال‌غرب وَر جه جویبار شهرستان و مازرون دریا جه، جنوبی وَر جه سوادکوه، غربی وَر جه بابل شهرستان و شرق جه ساری شهرستان ره هم‌سامون هسته. گذشته فیروزکوه شهرستان و بخش‌هایی از شهمیرزاد، تا سال ۱۳۵۹ سوادکوه و تا سال ۱۳۷۶ جویبار و تا سال ۱۳۹۱ کیاکلا (سیمرغ) این شهرستان دله دَئینه و اسا سیوا بَینه. سرشماری سال ۱۳۹۵ نزدیک به ۲۰۴٬۹۵۳ نفر جمیعت ره قائمشهر دله سِراق دائه. شهرستان قائم‌شهر در ۳۶ درجه و ۲۸ دقیقه عرض شمالی تا ۵۲ درجه و ۵۳ دقیقه طول شرقی واقع شده‌است.

## تاریخ
قدیم الایام این شهر ِموقعیت باستانی شهرون دَئینه و چمنو شهر ره همین منطقه دله دونّه. ولی خادی اسایی قائمشهر ره هفت‌تا مَله‌ی کوچکسرا، کتی‌سر، آب‌بندان‌سر، حسن‌آباد، سیدمحله، بربری‌محله و مجاورمحله (شامل ترک‌محله و کبریت‌محله) جه بساتنه که ونه نوم ره اون گادِر **علی‌آباد** بی‌یشتنه. شهریور سال ۱۳۱۴ ه‍.ش هیئت وزیرون ونه نوم ره  **شاهی** هاکرده، اَی سال ۱۳۵۷ و ایران انقلاب په، شهر نوم اَی عوض بیّه و *قائم‌شهر* رسمیت پدا هاکرده.

پهلوی دوره خله شاهی جه رسینه چون رضا شاه شه این شهرستانِ آدم بی‌یه. اولین شالیکوبی مدرن، اولین کارخنه‌ئون کنسروسازی و نساجی ره این شهر دله بیاردنه و خله مهاجرت شهر جه زیاد بیّه و خله‌ئون این شهرِ کارخنه‌ئون دله مشغول بَینه.

## ورزش
قائمشهر المپیکی طلاکَر، بهداد سلیمی، کسی بی‌یه که جهونی رکورد و مدال دارنه و سنگین وزنِ وزنه‌برداری دله رقیب ناشته. 

شاهی دله نساجی فوتوال تیم هم مازرون ِقدیمی‌ترین باشگاه هسته که نساجی کارخنه‌یِ کارگرون وه ره پیش از انقلاب بسات بینه و هنتا فعالیت دارنه. این تیم سال 96 بورده لیگ برتر و بعد سال‌ها تنها تیمی هسته که مازرون جه لیگ دله دره نساجی تنها تیم مازرون هسه که قهرمان حذفی بیه

## منابع

رج:قائمشهر شهرستان

رده:مازرون اوستان شهرون
کیاکلا

**کیاکلا** که رسماً ونه نوم ره **کیاشهر** و **سیمرغ** بی‌یشتنه، مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که سیمرغ شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸٬۰۴۰ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس


رج:سیمرغ شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
چهاردونگه

**چهاردونگه** اتا بخش هسته که مازندران اوستان دله دره و ساری شهرستان شنه.

## تقسیمات
اینتا بخش اتا شهر داینه:

*کیاسر 
 
سه تا دیهستون داینه:

*پشتکوه
*چهاردانگه دهستون
*گرماب

## مردمون


# علی کردان (وزیر محمود احمدی‌نژاد)
# علی‌اکبر داور (وزیر رضا شاه)
# حسین قدس نخعی ( وزیر محمدرضا شاه)
# سید احمد میرعمادی (نماینده‌ولی‌فقیه‌درلرستان)
# سجاد فولادی قلعه (رتبهٔ نخست کنکور ریاضی ۸۷))
# سید محمدحسین موسوی (رتبهٔ دوم کنکور ریاضی ۹۲)
# محمد شریفی کیاسری (طلای المپیاد ریاضی ۹۶ و طلای جهانی ۹۷)
# ملا محمدصالح مازندرانی
# محمدسعید اشرف مازندرانی
# محمد هادی مازندرانی
# امید عالیشاه
# محسن کریمی بازیکن استقلال
# سید رمضان شجاعی کیاسری
# سید حسن شجاعی کیاسری
# ملا عبدالله کیاسری
# میر عمادالدین
# محسن کریمی کیاسری
# سید عزالدین حسن
# سید رضی‌الدین
# مصطفی‌خان سورتیجی
# میرزا حبیب الله خان سورتیجی
# یاسر خاسب
# مهدی زمانپور
# تقی داداشی
# عطیه‌سادات شفیعی
# نیلوفر شفیعی
# سامی هزارجریبی
# طوفان هزارجریبی
# نشاطی هزارجریبی
# سید حبیب الله ساداتی از تیله بن (مدیر کل حج و زیارت استان مازندران)
# علی‌قاسمی‌تروجنی از روستای قلعه سر(مدیرکل آموزش و پرورش استان مازندران)
# علی بابایی کارنامی (مدیر کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان مازندران)
# سید علی اصغر محمودی از قلعه سر(مدیر کل تامین اجتماعی استان مازندران)
# سید محمدتقی علوی ساداتی (مدیر کل ورزش و جوانان کهگیلویه و بویراحمد)
# علیجان شمشیربند (فرمانده سابق سپاه استان‌های مازندران و سمنان)
# حجت‌الاسلام عبدالحمید عبدالاحد (نخستین فرمانده سپاه استان مازندران)
# علی لیالی (رییس پیشین سازمان حج و زیارت کشور)
# حسینعلی ابراهیمی کارنامی (مدیرکل محیط زیست استان مازندران)
# مهدی احمدی فولادی مدیر کل آموزش و پرورش مازندران در دولت اصلاحات
# سردار حاج کمیل کهنسال(مشاور ارشد فرمانده کل سپاه پاسداران)
# سردار عبدالله ملکی مدیر کل حفظ آثار دفاع مقدس مازندران


## جمعیت
اینتا بخش ۱۷۳۷۶ نفر جمیعت دارنه که ۶۰۳۵ خانوار هستنه. وشون دله ۸۶۵۹ نفر مردی نوم و ۸۷۱۷ نفر زنی نوم هستنه.

## منابع

رج:ساری شهرستان بخشون
رج:مازرون بخشون
د دونگه

**د دونگه** اتا بخش هسته که مازندران اوستان دله دره و ساری شهرستان شنه.

## جمعیت
اینتا بخش ۷۶۵۳ نفر جمیعت دارنه که ۲۸۷۰ خانوار هستنه. وشون دله ۳۷۰۷ نفر مردی نوم و ۳۹۴۶ نفر زنی نوم هستنه.

## تقسیمات
اینتا بخش اتا شهر داینه:

*فریم شهر 
 
دتا دیهستون داینه:

*فریم دهستون
*بنافت

## منابع

رج:ساری شهرستان بخشون
رج:مازرون بخشون
میاندورود

**میاندورود** اتا شهرستون هسته که مازرون شنه و ونه گت‌شهر نوم سورک هسته.  .

## مردمون
*جمِیهَت : ۵۴۱۷۹

*مردی نوم : ۲۷۰۱۴

*زنی نوم : ۲۷۱۶۵

*خانوار : ۱۴۲۳۰

اینتا بخش اتا شهر داینه:

*سورک

دتا دیهستون داینه:

*گت میاندورود

*کوهدشت

## دپیته چرخه‌تو
* مازرون

## منابع

رج:مازرون اوستان شهرستانون
کیاسر

** کیاسر** یا **کیوسر** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته. این شهر ساری شهرستان دله دره و چاردِنگه بخش ِمرکز هم هسته. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۳۸۴ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:مازرون اوستان شهرون
رج:ساری شهرستان
اسفیوردشوراب

**اسپه‌ورد شوراب** اتا دهستون هسته که مازندران اوستان و ساری شهرستان دله دره و ساری مرکزی بخش جیر هسته.

## جمعیت
اینتا دهستون ۲۷۲۹۱ نفر جمیعت دارنه که ۸۶۳۸ خانوار هستنه. وشون دله ۱۴۴۱۳ نفر مردی نوم و ۱۲۸۷۸ نفر زنی نوم هستنه.

## منابع

رج:ساری شهرستان دهستونون
رج:مازرون دهستونون
گرماب

گرماب اتا دیهستون نوم هسه چهاردانگه بخش دله، ساری شهرستون، مازرون اوستان میون.

*جمِیهَت : ۶۹۰۲

*مردی نوم : ۳۲۶۴

*زنی نوم : ۳۶۳۸

*خانوار : ۱۵۵۷
کوهدشت

**کوهدشت** لرستان اوستان ره اتا شهر هسته که کوهدشت شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۰۲٬۹۵۸ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:لرستان اوستان شهرون
رج:کوهدشت شهرستان
پل سفید

**پل سفید** (اسپه پل) مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که سوادکوه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸٬۲۹۴ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:سوادکوه شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
زرگرمحله

**زرگر** یا **زرگر مله** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که بابل شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۹۹۱  نفر جمیعت داشته. این در حالی هسته که سرشماری پیش از وه، سال  گدر، زرگرمحله ۴۲۳ نفر جمیعت جه ثبت بئی بی‌یه.

## په‌نویس

رج:بابل شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
رینه

**رینه** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹۸۲ نفر جمیعت داشته.

رینه شهرستان آمل دله و بخش لاریجان دله قرار داینه. و لاریجان گت‌ترین شهر هسه اما لاریجان مرکز گزنک هسه. اینتا شهر دماوند دامنه سر واقع هسه و زمسّون دله خله سرد بونه. رینه شه آبگرمسه معروف هسه و همچنین کوهنوردون رینه ره اشناسنّه چون که اوهان دماوند بوردنسه گاهی از رینه شوننه و از رینه ایستگاه استفاده کننه.

## جوغرافی
مازندران شهرون دله، رینه خله به تهران نزیک هسه و دو ساعت قاعده تهران جا فاصله داینه. ون فاصله آمل جائی تقریبا هم‌اتی هسه. رینه بوردنسه مردم معمولا جاده هراز جا شوننه و از پلمون یا پلور فرعی دله داخل بوننه و شه راه ره شوننه.

## فرهنگ
رینه فاصله با استان تهران مرز خله نیه اما رینه فرهنگ دکّل مازرونی هسه و ون مردم مازرونی حرف زننه. رینه مردم شه مذهبی بوئنسه معروف هسنه و اینتا شهر اته امامزاده، سه تا مسجد و اته تکیه داینه. لاریجان دله، رینه تکیه ره اشناسنّه و هر سال محرم وقت رینه تکیه اته خله آدمون ره شه خد پلی جذب کنّه. هر سال تابسّون که آمل و تهران گرم بوننه رینه هوا معتدل بونه و اینتا شهر جمعیت خله مَشت بونّه.

## په‌نویس

رج:آمل شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
تاتی تبار زوونون

**تاتی**یا **تاتکی** اتا ایرانیج زوون نوم هسسه. تاتی ِزوون ایرانیج شمالغربی زوون رج دله قرار گیرنه و کاسپینی زوون هسته. وه مادی زوون باز بـَمونـِس هسه.

تاتی گویشون اتا گدر شمال ارس جا تا سمنان گسترده بی‌یه ولی اسا ترک‌زوون و فارس‌زوون بـَئیین منطقه باعث بـَهییه که تاتی گویشون جا تینار جزیره‌ئون واری باقی بـَموندن. وشون میون گت‌ترین تاکستان و بوئین‌زهرای قزوین اوستان هسّه. 

تات‌های این منطقه که به تات‌های جنوب شهرت یافته اند، در شهرها و روستاهای زیر زندگی می‌کنند:
* الموت روار(رودبار)، شهرستان روار، طالقان، زیتون روار ، قصران روار.
*تاکستان شهرستون و اسفرورین بخش.
*بوئین زهرای ِشهرستون،شال, دانسفهان  شهرون و خیارج, خوزنین, خروزان, ابراهیم‌آباد و سگزآباد و … دیاتون.
*منطقه فشگلدره (قزوین اوستان دله) زیاران، صمغ آباد، طیخور، توداران، آقچری، خوزنان، جزمه، آتانک، قاضی کلایه، ابراهیم‌آباد، کهوان، دارالسرور، میان‌کوه و کذلک، و رزجرد، رشتقون، شینقر، اردبیلک، اشنستان، میان‌بر و ... دیاتون واری.
*خلخال، جیرنده، کلور، طارم، عنبران، میناباد، میرزانق، کلش، سروآباد، پیله‌زیر، پیله‌رود، جید، لرد، شاهرود، تولش، عنبران علیا، لنکران و ماسالی آذربایجان جمهوری.
*مرکزی اوستان  دله (منطقه وفس) انی وفس، چهرقان، گورچان و فرک دیاتون.
*اشتهارد کرج.
*شمالی خراسان بعضی شهرون.

## دییه لینکون
*تاتی ِزوونون‌
*تات زونون ِشمال قزوین - رزجرد دیات‌
*رودبار و الموت
*ابیانه
*تات ِقوم
*کجل دیات، تاتی ِ زوون ره وارث

## منابع

رج:کاسپینی زوونون
رج:ایرانیج زوون
گیلکی

**گیلکی** اتا ایرانیج زوون نوم هسسه.  گیلکی ِزوون ایران ِغربی شمال ِزوون رج دله قرار گیرنه. اینتا زوون گیلون اوستان دله گب بزه بونه.

## لهجه‌ئون
گیلکی ِزوون، سه تا لهجه ره شامل بونه: بیه‌پسی (غربی گیلان)، بیه‌پیشی (شرقی گیلان) و گالشی ( گیلان ِجنوب کوهستون ور).

## دییه لینکون

* واژه نومه گیلکی به فارسی و فارسی به گیلکی: https://web.archive.org/web/20061019234207/http://www.gilak.com/
* گیلکی ادبیات و فرهنگ پایگاه اینترنت دله: https://web.archive.org/web/20080204012905/http://www.varg.ir/


رج:ایرانیج زوون
رج:کاسپینی زوونون
تالشی

**تالشی** (تالشی جا: تالشی زَوُن *یا* толышә зывон) اتا اِرانیج زوون نوم هسسه. تالشی زوون ایران غربی شمال زوونون و کاسپی زوونون رج دله قرار گیرنه. گِلان ِشمالی قسمت و اردبیل ِشرقی قسمت ایران دله و آذربایجون ِجنوبی قسمت دله، تالشی جه گپ زنّه.

تالشی زوون مازرون ِدریوی ِکناره ره  گیلکی و مازرونی زِوون جا هم‌ریشه هسسه ولی وشون جا تفاوت دارنه. تالشی زوون گیلکی و ترکی جا همسادا بیه و وشون رو تأثیر بـِشته انی وشون جا تأثیر بَئیته.

تالشون شه چلّه‌ئونی دارنه. شمالی تالش میون پنج‌تا گویش دارمبی آستارایی، لنکرانی، ماسالی، لریکی و عنبرانی. جنوبی تالش دله، آستارای جا تا ماسال ور اتا جور تالشی گب زنّه که ترکی واری‌ئه، اما ماسال جا تا صومعه سرا، فومن، ماسوله و شفت ِدهاتون وَر، اصیل تالشی گب بزه بونه. ترکی زوون که ایرانی تبار جه نی‌یه تالشی میون نفوذ هاکرده و ونه اختلاف گویش ره باعث بیی‌یه.

تالشی مردمون ره تومبی به دتا بخش تقسیم هاکنیم:

# اتا جا نشیر مدومون که سهر و دیات دله درننه و کیشاورزی کننه ره  **تالش** گننه.
# کسونی که کوچ نشیرنه و کوهون دلهدرننه و دامداری کننه ره **گالش** گننه.

اردبیل اوستان تالشون شه زوون خله خار حفظ هاکردنه و عنبران نمین اردبیل دله درننه.

## بن بنویشت

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا
* 
* بر پایهٔ کتاب: تالشان (از دوره صفویه تا پایان جنگ دوم ایران و روس) نوشته حسین احمدی، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی، تهران ۱۳۸۰.

## بِریمْ بگردستن

* تالشون سایت

زوون
رج:ایرانیج زوون
رج:کاسپینی زوونون
ارکه ما

**ارکه ما**، تبری سال ره نهمین ما هَسّه و ۶ فروردین - ۴ اردیبهشت ماه هجری شمسی جه بِرایری کِنده.

## خور دکتون / xaver daketun

## بزائون / Bezä'un

## بمرده ئون / Bamerde'un

۹
رج:تبری تقویم
رج:ارکه ما
فارسی الفبا

**فارسی الفبا** رسم‌الخط یا قواعدی هسه که عربی خط سر بدین‌گونه و ایران مدارس دله آموجش هداهه بونه و فارسی زوون ِرسانه ئون ونه جا استفاده کننه.

رج:فارسی زوون
سوره

**سوره** (بـَوری بییه» ره معنی دنه) اصطلاح دله گروهی مستقل از قرآن آیه‌ئون ره که مستقل گروه هسنه و «بسم الله الرحمن الرحیم» جا آغاز بونه (به جز توبه‌ی سوره) ره گانّه.

قرآن ۱۱۴ سوره داینه. هر سوره اتا یا دتا نوم داینه، که معمولاً اونتا سوره ره اتا کلمه‌ی جا بئیت بیّه. قرآن سوره‌ئون، دتا دسته ره تقسیم بوننه مکی و مدنی.

## وابسته جستارون
* قرآن ِنزول ره ترتیب
قرآن ِنزول ره ترتیب

قدیمی منابع  قرآن ِنزول ره ترتیب سر همدیگر جا اختلافاتی دارننه، اما مهندس مهدی بازرگان وشون ره موضوع رو دسته بندی هاکرده اتا ریاضی مدلی بساته که وشون نزول زمان ره تعیین هاکرده. 

## منبع
*۱-

## دییه لینک
 مهندس بازرگان سایت
فاتحه

left|160px**فاتحه** یا **فاتحه الکتاب** نام نخستین سوره ی نوم قرآن کیتاب دله هسته.
فاتحه از مکی سوره‌ ئون جا هسسه و ۷ تا آیه ی جا تشکیل بهییه.

اینتا سوره ی وسسه ۷۰ جا ویشتر نوم دره. 

۱
.**سوره حمد وشکر**:چون حمد جا شروع بونه و ونه اصلی پیغوم شوکر هسسه.

۲.**فاتحه**: یعنی بوشاینده (گشاینده) قرآن ونه جا بوشا بونه.
۳
.**سبع المثانی**: ۷ تا آیه داینه.

۴.**امّ الکتاب و امّ القرآن**: قرآن ونه جا شروع بونه.

۵.**کنز**: زیرا اینتا سوره ره گنج جا مقایسه هاکردنه.

## منابع




## دییه لینکون

* تفسیر سوره فاتحه الکتاب
* متن آیات الفاتحه

رج:قرآن
بقره

**بقره ی سوره**، (ونه معنی ** تله مار سوره **) کتاب قرآن کتاب ره دومین و گت‌ترین سوره هسسه و ۲۸۶ آیه داینه. اینتا سوره ره ویشتر آیاتون مدینه دله و هجرت جا په نازل بهییه.

## نوم بییـِشتن ِعللت
**بقره** تله مار ره معنی دنه. ونه نوم بییـِشتن ِعللت ، اینتا هسسه که آیات ۶۷ تا ۷۳ اینتا سوره داستان خدای فرمون بنی‌اسرائیل ره داستان هسسه مبنی بر بکوشتن و ذبح هاکردن تله مار.

## سوره ی محتویات
اینتا سوره بحث کنده پیرامون:
# توحید 
# معاد 
# قرآن اعجاز و اهمیت
# آدم و حوای داستان و وشون توبه
# پیامبرون تاریخ 
# اسلام احکام : نماز، روزه، حجو...

همچنین آیه الکرسی آیات اینتا سوره ی دله قرار بئیته.

## وابسته جستارون

* قرآن ِسوره ئون
* قرآن ِنزول ره ترتیب
## منبع




## دییه لینکون
* سوره ی متن
* قرآن کریم ره تخصصی پایگاه
* سوره ی متن با ترجمه
* اتا تفسیر بقره ی سوره ی جا
 

رج:قرآن
آل عمران

اینتا سوره مدینه ی دله نازل بهییه و ۲۰۰ تا آیه‌ داینه.

## وابسته جستارون
* قرآن
* قرآن ِسوره ئون
* مدنی سوره ئون

## منبع




## دییه لینکون
* سوره ی متن
* قرآن کریم ره تخصصی پایگاه
* سوره ی متن با ترجمه

رج:قرآن
انعام

اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۱۶۵ تا آیه داینه .

## وابسته جستارون
* قرآن
* قرآن ِسوره ئون
* مکی سوره ئون

## دییه لینکون
* متن سوره ی متن
* قرآن کریم ره تخصصى پایگاه

رج:قرآن
اعراف

اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۲۰۶ تا آیه داینه .

## وابسته جستار‌ون

*قرآن
*قرآن ِسوره ئون
*مکی سوره ئون

## دییه لینکون
*سوره ی متن
*قرآن کریم ره تخصصی پایگاه
یونوس

thumb|220px|یونس و نهنگ. کلیسای روجینِشیشه رو ره نقاشی هلند دله، بسال ۱۵۶۵ میلادی.
ِ
**یونس**(عبری:יוֹנָה دله ونه معنی کوتر بونه) دوازده تا بنی اسرائیل پچیک پیغومبرون میون پنجمین بیه ، امتای ریکا و زبولون وچه زائون بیه که جت‌حافر دله بزا بهیه، رحبعام دوم پادشاهی گدر زندگی کرده و یهود قوم پیروزی ئون ره پیشگویی هاکرده.(عهدعتیق یونس:۱۱:۴) وه خداوند فرمان جا نینوا مردمون دعوت وسه سرپیچی هاکرده و گت ماهی دیهون دله گرفتار بهیه، اما توبه هاکرده و ماهی بتیم جا بیرون بیمو ، وه اَی دعوت وسه به نینوا دگرسه. این کش نینوای مردمون ، یونس دعوت ره پذیرا بهینه و وشون توبه پذیرفته بهیه.(قرآن ۳۷:۱۳۹)نینوای ویرانی په سال ۶۱۲ ق.م دله یونس کیتاب نگاشته بهیه که اسا عهد عتیق برخی بخشون ره تشکیل دنه.

## منبع
رج:یهودیت
رج:پیومبرون
یوسف

ا**یوسف**(عبری:**יוֹסֵף** *یوسِف* در عربی **یوسف** ، ونه معنی « وه زیاد کنده» هسته) تنخ یهودی و عهد عتیق انجیل دله ی شخصیتون هسته و جزو پیغومبرونی هسته که ونه نوم قرآن دله هم ذکر بهیه. 
یهودیون،مسیحیون،مسلمانون ونه پیغومبری موعتقد هستنه..
رج:پیومبرون
روم (سوره)

thumb|روم سوره که اتا آبی زمینه سر بنویشتوئه و متروپولیتن دله وه ره دارنه.
اینتا سوره مکه دله نازل بیّه و ۶۰ تا آیه داینه.

## وابسته جستار‌ون

*قرآن
*قرآن ِسوره ئون
*مکی سوره ئون

## دییه لینکون
*سوره‌ی متن
*قرآن کریم ره تخصصی پایگاه

رج:قرآن
آلاشت

**آلاشت** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که سوادکوه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱٬۱۹۳ نفر جمیعت دارنه.

آلاشت شهری هسته که رضا شاه اونجه دنیا بموئه و ونه پییری سره هنتا آلاشت دله دست‌نخرد کته و موزه بیّه.

## په‌نویس

* نفوس و مسکن عمومی سرشماری (۱۳۹۵)

رج:سوادکوه شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
اخلاص

اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۴ تا آیه داینه. ونه معنی **خالص هاکردن** هسسه.

## وابسته جستار‌ون

* قرآن
* قرآن ِسوره ئون
* مکی سوره ئون

## دییه لینکون
* سوره ی متن
* قرآن کریم ره تخصصی پایگاه

رج:قرآن
جهانگیر نصری اشرفی

**جهانگیر نصری اشرفی** اتا مازرونی موسیخی‌دون هسته که مازرونی ۱۴۶۸ سال بهشهر دله دنیا بمو.

وه ره تبری فرئنگ‌نومه بنویشتن وسّه، خله خار اشناسنّه. اسا وه ایران ره مله‌یی سازئون کار کُنده و همینتا وسه گیلون و مازرون ساز وسه خاله وخت بی‌یشته، وه ۱۵۱۸ سال بائوته کی تا ات سال دیگه خله مله‌یی سازون، امی فرئنگ جه شوننه کی ونه ارشاد جه حمایت بوه.

وه شعر هم گانه، این بـِن اتا ونه دِ بیتی ره ویندِنی:

## پیوند به بیرون
* جهانگیر نصری اشرفی ایران‌کتاب دله
* جهانگیر نصری اشرفی بیپ‌تونز دله
* جهانگیر نصری اشرفی شرکت نسیم مهرآوا دله

## منابع

رج:مازرونی‌زوون شاعرون
رج:مازرون موسیقی
رج:بهشهر گت آدمون
ئوته‌رزهن

ئوته‏رزه‏ن هاسه ئه‏تا شاهر آلمان ده‏له، هامبورگ ناهه ده‏له. وه‏نه ده‏له داره‏نه نیشته‏نه ۱۷۸۶۵ آده‏م ئو خاله خار ئه‏شناسه‏نه وه ره رؤز باغ وه‏سه.

## بریمی لینک‌ئون
thumb|left

رج:آلمان شهرون
گگه

اونتا مردی یا ریکایی دیگری ره **گگه** یا **گگا** یا **برار** وانه که ونه جا، اتا پی‌یر و مار یا کم‌دس(=حداقل) اتا مار یا اتا پی‌یر جا بائن.

## بن‌بنویشت
عبس

اینتا سوره مکه ی دله نازل بهییه و ۴۲ تا آیه دارنه .

## وابسته جستار‌ون

*قرآن
*قرآن ِسوره ئون
*مکی سوره ئون

## دییه لینکون
*سوره ی متن
*قرآن کریم ره تخصصی پایگاه
شرشردره

خوامبه شما ره با شرشره دره اشنا هکنم. خله خواره جا هسته. همه چی خار خار هسته.

اینتی قشنگ خواره. روستای گرجی محله بهشهر که بورین همه ونه جا ره دوندنه. اینتی خواره جنگل هسته.

ونه بسته ره رد هکنی. اث کم که بوردی رسنی. اسا بعدن ونه عکسا ره شماره سراغ دمبه.
مازرون ِ بَبـِر

مازرون ِ بَبـِر که ونه علمی نوم **Panthera tigris virgata** هسسه مازرون جنگلون دله زندگی کرده ، آخرین باری که وه گـِلستون جنگل دله بدی‌یه بَیّه ۱۳۳۸ خورشیدی سال بی‌یه. مردم وه ره **سـِرخ شیر** گاتنه.

مردم ره کار نِداشته|right|200px|thumb
thumb|200px|راست|اتا از پوستای پیدابیّه دهه چهل شمسی که موزه دارآباد دله وه ره دارنه
مازرون بَبـِر ، بنگال بَبـِر جا روشن تر بیه ، ونه رنگ نارنجی مایل به سـِرخ بیه . ونه بدن می بنگال بَبـِر جا بـِلِند تر و سیبری بَبـِر جا کِتا تر بیه . ونه هیکل هم بنگال بَبـِر جا گت تر و سیبری بَبـِر جا خورد تر بیه.

مازرون بَبـِر مارال ٬ وراز ٬ شوکا ٬ آغو ٬ پرنده ئون ٬ خزنده ئون وحشی بامشی ره اشکار کرده . اون گدر که وشنا بیه و کمبود غذا داشته تلمار و گومش و سایر اهلی حیوونون ره خـِرده . 
 
ونه نسل ، اشکار بی‌رویه و زیست ِموحیط ره نابود هاکردن وسّه از بین بوردنه. وه دلیلم این بیه که مازرونه ببر در نیزارها وه وچیله ره دنیا بیارده و زندگی هاکردنه اوجه.به مرور زمان که نیزار ها و جنگل نزدیک ساحلشونه از بین بشینه این موجود مجبور بویه به سمت جنگل بوره که توجه خرس و پلنگ وه سر مزاحمت ایجاد هاکمینه و وچیله ره خورمینه.بنابراین این ببر انقدر شکار بویه که به مرور زمان نابود بویه.

## منابع

رج:بامشی‌مونائون
رج:مازرون
گو

گو اتا اهلی حیوون نوم هسته کا مازرون دله اته خله دره. فارسی دله وه ره گننه: «گاو». گو سم‌ دارنه و نشخوار کنده چار تا معده دارنه و وشون نوم :۱-سیرابی ۲-نگاری ۳-هزارلا ۴-شیردون
و دتا خالی شاخ هم دارنه. جفت سمون راسته ی جه و گوسانون خانواده ی جه هسته. کشاورزی دله هم ونه جا کار کشننه.

## گو امه فرهنگ دله
گو مازرونی فرهنگ و زبوون دله خله ریشه دار هسته،گو بعضی نومون ((ورزا)) واری، مازرونی جا فارسی دله بوردنه . ورزا نره گو ره معنی دهه. همچنین مازرون دله هر گویی شه نوم ره دارنه و وشون کاربرد همدیگر جا فرق دارننه: اته روزه گوکزا، دِه روزه گوکزا، اته هفته گوکزا، اته ماهه گوکزا، شیرخوار گوکزا، گوکزایی که ونه مار شیر ننه، بالغ گو، اوستن گون، گویی که خوانه بزائه، گوکزایی که خله سخت بزا بهییه، پیر گو و ... همگی مازرونی زوون دله شه نوم ره دارننه.

## په‌نویس

رج:انواع گو
رج:مازرون فرهنگ
رج:کاله‌دارون
بلی

**بَلی** (فارسی جه: خایه) مَردهای ِتیم ره گانّه. اینتا عضو شه جه اسپرم دِنه.

## منبع
فارسی ویکیپدیا

رج:بدن
رج:بگائستن