open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایرانی پیتزا

**ایرانی پیتزا** به اتا پیتزا و ونه مخلفات بائوت بونه که ایران دله یا جامعه ایرانیان خارج دله سرو بونه. این اتا پیتزا ویشتر ذاعقه ی ایران مردمون جا منطبق بهییه. ونه دله ویشتر ادویه های ایرانی جا استفاده بونه.

## منابع
*مشارکت کنندگان ویکی پدیا. «پیتزای ایرانی» ویکی پدیای انگلیسی. (آخرین بازیابی 19 آگوست 2016)

رج:ایران
رج:بخاردنی‌ئون
نظامی ره آذربایجون ملی شاعر سراق هدائن کالیجار

**کارزار نشون هادائن [[نظامی گنجوی]] به عنوان شاعر ملی کیشور [[آذربایجون|آذربایجان]]** یا **آذربایجانی سازی** نظامی اتا واقعه سیاسی و ایدئولوژیک فرهنگی-نژادی هسته که ویشتر به پان-ترکیست و کیشور های پسا-شوروی هویت ره مربوط وونه.

نظامی گنجوی آثارون همه فارسی هسته و شعر ترکی ندارنه ولی دولت کیشور حمهوری آذربایجان سالها تلاش هاکرده که شعرون نظامی قونوی اتا شاعر دوران عثمانی ره به عنوان آثارون نظامی گنجوی نشون هاده تا وره ترک بخوندن که با مخالفت تاریخدانون و شرقشناسون برجسته همراه بی‌سه.

## ایران واکنش
محمد علی نجفی رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی ایران اتا نومه دله به رئیس یونسکو از این واقع به عنوان پارسی‌زدائی یاد هاکرده و خواستار توقف وه بهییه.

## منابع
*مشارکت کنندگان ویکی پدیا «:fa:کارزار نمایاندن نظامی به عنوان شاعر ملی آذربایجان». ویکی پدیای فارسی. (آخرین بازیابی 20 آگوست 2016)

## بیرونی لینکون
* تحریف نوم خلیج فارس
* ادعاهای دیگران درباره میراث فرهنگی و معنوی ایران

رج:آذربایجون تاریخ
رج:پان-ترکیست
رج:ایران
رج:شوروی
اچ‌دی‌آی

**انسانی توسعه‌یِ شاخص** یا **HDI** اتا عدد از 0 تا 1 هسته که کشورون ِکیفیت ره با حیساب وشون سه‌تا پارامتر رج‌وندی کانده: مردمونِ سالم بی‌ین و وشون طول عُمر، دسترسی به دانش و علوم و مردمِ زندگی ِسطح.

## ۲۰۲۵ سال آمار

راهنما:
*سوز جائون (): صعودي روند داشتنه
*سرخ جائون (): سقوطي روند داشتنه
*کئو جائون (): وشون اچ‌دي‌آي ثابت بموندست بي‌يه


## منابع

رج:ایقتصاد
رج:توسعه
جی‌دی‌پی

230px|بندانگشتی|GDP سال ۲۰۰۵
**دله‌یی ناخالص تولید** یا **Gross Domestic product - GDP**  اتا اندازه‌گیری واحد هسته که ارزش اون‌چی که کشور دله ظرف ات سال بساته وانه یا خدماتی که ارائه وانه ره مَیـِّن کانده. 

این آمار اون تولیداتی که *ماره* هستنه (یعنی اَی وشون جه ات‌چی دیگه سازنْه) ره شامل نَوانه و فقط نهایی محصولات که مردم مستقیماً استفاده کانّه ره حیساب کانده.

## محاسبه
این فرمول جه دله‌یی ناخالص تولید ره حیساب کانّه. این فرمول دله خصوصی مصرفون (C)، تموم سرمایه‌گذاریون (I)، مصارف دولتی (G)، صادرات و واردات ِمابه‌تفاوت (*X – M*) کار بزه وانه:

\text{GDP} = C + I + G + (X - M)

## منابع

رج:ایقتصاد
رج:توسعه
جرسی

**جرزی** بریتانیایِ کولونی هسته که فرانسه‌یِ نرماندی پَلی و مانش دریا دله دره.

بندانگشتی|راست|300px

## دپیته چرخه‌تو
* نیوجرسی

## منابع
* ویکی‌پدیای انگلیسی-بازدید در ۲۶ اوت ۲۰۰۹:

## پیوند به بیرون

* وب‌گاه رسمی
* بی‌بی‌سی جرزیy
* جرزی در *[[کتاب واقعیت‌های جهان]]*


رده:مانش
رده:جزیره ئون
رده:بریتانیا مستعمرات
میلان

**میلان** یا **میلانو**  اتا شهر هسته که ایتالیایِ شمال‌وَری دَره و این کشور ِدومین گتِ شهر هسته. این شهر لومباردی دله گت‌ترین شهر و نیشتنگا هسته.

میلان جمعیت سال ۲۰۰۶ میلادی ۴٬۲۸۰٬۸۲۰ نفر بی‌یه. میلان دله مُد و لباس ِبتترین شرکتون وجود دارنه آرمانی، ورساچه، پرادا، دولچه و گابانا، میو میو و ری بن این شهر دله درنه و همینسه میلان ره «مُدِ نیشتنگا» دونّه.

میلان خجیر جائون جه دل دوئومو میدون، دوئومو کلیسا، تئاتر دلا سکالا ، شام آخر ِنقاشی (لئوناردو داوینچی جه) هستنه.

## ورزش
میلان دله ۲تا فوتوال تیم بنوم آث میلان و اینتر میلان درنه که وشون داربی معروف هسته. این دِتا تیم اتا فوتوال‌زمین دله کا کانّه که ونه نوم سن سیرو یا جوزف ماتزا هسته.

## منابع


رج:لمباردی
رج:ایتالیا شهرون
ناپولی

**ناپل**، **ناپول**، **ناپولی** یا **ناپلی**  حدود ات‌میلیون نفر جمعیت جه، ایتالیایِ سومین گتِ شهر هسته. شهر ناپل کامپانیا و ناپولی استان ِمرکز هسته و ایتالیایِ جنوب‌وَری شهرون دله اقتصادی-فرهنگی مرکزیت دارنه و بین ۳ الی ۴٫۴ میلیون نفر ونه دله-دریم زندگی کانّه.

این شهر ره اوایل یونانیون نئوپولیس نوم جه بساتنه و بعدها روم امپراتوری اینجه ره بَییته. از اواخر قرون وسطی تا قرن ۱۸ این شهر اوپا دله گتِ جا بی‌یه و همه وه ره اشناسینه. بعدها این شهر ایتالیایِ تاریخ دله چنتا سلسله‌ی نیشتنگا بی‌یه و هَنتا ونه قدیمی سِره‌ئون باستانی معماری جه درنه. ييطبقاتی اختلافةة خله شهر دله اسا زیاد هسته و دزدی و جنایت همینسه خلوئه.

تشفشونی که پمپی ره کلین بـِن چال هاکرده ناپول پَلی دره و ونه ات‌ور دیگه ناپولی خلیج کته.

ناپول دله مردم خله لهجه دارنه. وشون‌ها زندگی ویشته کشتی‌سازی و توریسم جه پیش شونه.

## خاخربخوندسته شهرون
* ، قفصه
* ، سیگتو مرمتسیه
* ، کلرش
* ، نابلوس
* ، بوداپست
* ، مایورکا
* ، آتن
* ، سانتیاگو د کوبا
* ، نوسی به
* ، کاگوشیما
* ، باکو
* ، سالوادور
* ، سارایوو
* ، کلکته

## منابع


رده:ایتالیا شهرون
رده:کامپانیا
رده:یونسکو میراث ایتالیا دله
جینی شاخص

بندانگشتی|چپ|450px|جینی ضریب نقشه
**جینی** (Gini coefficient) اتا شاخص هسته که مَیِّن کانده کشور دله ثروت چنده تَنِک یا انبس هسته. این شاخص هرچنده بالاته دَوائه، اون کشور دله اختلاف طبقاتی و نابرابری ویشته هسته.

جینی ِآمار درصدی هستنه. این آمار دله نشنّه که چنده کشور جمعیت هسته یا ونه اقتیصادی وضع چتی‌ئه و ونه جی دی پی چندوئه. 

سال ۲۰۱۴، سوئد کمترین ضریب جینی ره داشته که ۲۵ بی‌یه. اکراین اون گادر نمره ۲۵٫۶ و نروژ نمره ۲۵٫۸ داشتنه. ایران اون گادِر نمره ۳۸٫۳ داشته که ۱۳۶ کشور دله ۶۸اُمین کشور بی‌یه.

## منابع

رج:ایقتصاد
فارو

**فارو جزایر** (فارویی جه: *Føroyar*، دانمارکی جه: *Færøerne*، که ونه معنی وانه: *گاسفِنِ جزیره‌ئون*) ات‌سری جزیره نوم هسته که دانمارک شِنه و هیژده‌تا جزیره جه تشکیل وانه.

## تاریخ
این مجمع الجزایر سال ۱۸۱۴ نروژ جه سیوا بیّه و سال ۱۹۴۸ جه دانمارک ِاتا شه‌گردون ایالت بَگِردسته. فقط قوه قضایی، نیروی دفاعی و خارجی امور وسّه دانمارک ِوابسته هستنه و باقی ِمسائل دله شه استقلال دارنه.

فارو شه اطرافِ کشورون و جزیره‌ئون جه خار ِارتباط دارنه. ایسلند، شتلند، اورکنی، بریمی هبرید و گرینلند این مناطق جه هستنه ولی فارو اروپا اتحادیه دله عضو نی‌یه.

## اقتصاد
تنها ۶ درصد مناطق کشاورزی انجام وانه و سبزیجات جه محدود هسته. صنایع دستی و ماهی‌گیری و دامداری ویشترین اشتغال ره دارنه.

## منابع


رج:دانمارک
رج:نروژ قدیمی مستعمرات
رج:جزیره ئون
رج:نوردیک کشورون
تورینو

**تورین** یا **تورینو** (ایتالیایی جه: Torino ) اتا شهر هسته که شمال غربی ایتالیا دره و پیدمونت ِمرکز هسته. تورین میون سال‌های ۱۸۶۱ تا ۱۸۶۵ ایتالیایِ نیشتنگا (=پایتخت) بی‌یه. تورین جمعیت ایتالیا دله سوم و ونه اقتصاد چاروم هسته.

تورین نوم ایتالیایی زوون دله دِتا بخش *تورو* یعنی ورزا و *اینو* بمعنی پچوک جه بساته وانه و همینسه تورینو نوم مازرونی زوون دله **[[جینکا]] یا جوندکا** معنی ره دِنه.  

دِتا تیم یوونتوس و تورین این شهر دله درنه که اولی ِطرفدارون پولدار آدمون هستنه و دومی ِهوادرون فقیرون هستنه. این شهر دله تورین ِباشگاه ویشته طرفدار دانّه ولی دِنیا دله همه یوونتوس ره اِشناسنّه و ونه طرفدارون دنیا دله دَکلِستونه.

## منابع


رده:پیمونت
رده:ایتالیا شهرون
خلیج فارس (موشک)

**خلیج فارس** اتا ایرانی موشک ضد کشتی هسته. این اتا موشک تک مرحله ای پرتاب وونه. موشک خلیج فارس اتا موشک هسته که سوخت جامد جه کار کنده و مخصوص سطح آب دله ی اهداف هسته.

## منابع
* مشارکت کنندگان ویکی پدیا. «Persian Gulf (missile)» ویکی پدیای انگلیسی. (آخرین بازیابی 31 آگوست 2016)

رج:فارس دریامونا
جیمی ولز

**جیمی ویلز** (بزایی 1475 تبری) اتا آمریکایی نویار(=مخترع) هسته. وه ویکی پدیا دونشنومه ره پا هاکرده.

## دین
ویلز بائیته نا خدا ره قبول دارنه نا هیچ دینی ره. وه بائیته: من اتا کامل کافرمه.

## لینگ‌بنویشته

رج:گت مردمون آمریکا
رج:اینترنت
رج:ویکی‌پدیا
FATF

**اف‌ای‌تی‌اف**، **FATF** یا **مالی کارون ِمخصوص ِگروه** اتا سازمان هسته که G7 وه ره بساتنه تا پولشویی دَم ره بَیره و هارشه کشورون دله اقتصادی قوانین چتی هستنه. این سازمان کم‌کم گت‌ته بیّه و یازده سپتامبر اتفاقات په، وظیفه پیدا هاکرده کشورونی که تروریسم ِپـِشتی ره کانّه ره شناسایی هاکنه و اتا سیو لیست بسازه که این کشورون، که سرمایه‌گذاری وسّه مناسب نینه، ره معرفی هاکنه.

## کشورون
این سازمان ِاعضا شه بخاستنه که این سازمان دله بئن و عضو بوون.
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
#
# عربی خلیج کایری شورا
# (originally joined under the designation  in 1991)
#
#
#
#
#
#
#
# (comprises , ,  and )
#
#
#
#
# 
#
#
#
#
#
#
#
#
#

## منابع
* فرارو: اف ای تی اف به زبان ساده

رج:اف‌ای‌تی‌اف
رج:بین المللی سازمان‌شون
مسعود جعفری جوزانی

**مسعود جعفری جوزانی **(بزائه۱۸ آذر ۱۳۲۷، ملایر، ایران دله) اتا کارگردون، فیلم نومه نویس و تهیه کننده ی ایرانی هسته. وه کارشناسی ارشد خدش ره از دانشگاه ایالتی سن فرانسیسکو سال 1977 دله بهیته. جوزانی شه پروژه ی جدید دله به دنبال بساتن  کوروش کبیر سرگذشت فیلم هسته.

## منابع
* 
* مشارکت کنندگان ویکی پدیا. «Masoud Jafari Jozani». ویکی پدیای انگلیسی. (آخرین بازیابی 3 سپتامبر 2016)
رج:زننه آدمون
گرینلند

**گرینلند** اتا جزیره هسته که قطبی ناحیه دله دره و دنیایِ گتترین جزیره‌ئون جه هسته. این جزیره دله پنجاه هزار نفر ویشته دنینه چون ونه هِوا خله سرد هسته. اکثریت انده جمعیت هم جزیره‌یِ جنوب وَری زندگی کانّه و ونه شمالی جائون بی‌آدِم هستنه. این جزیره‌یِ جمعیت انبسی خله پایین دَره و کمترین انبسی ره دنیایِ کشورون و مناطق دله دارنه.

سال 1950 جه بفهمستنه که گرینلند سه‌تا سیوا جزیره جه بساته بیّه که یخ باعث وانه وشون هِدی جه دِماسِن و اتا جزیره بنظر بئن.گرینلند دله هیچ جنگلی وجود ندارنه و فقط ات‌که پچوک-پچوک دار دره.

## تاریخ
گرینلند ره قدیم اتا مَردی که اسکاندیناوی جا تبعید بَیی بی‌یه، بعنوان اتا مسکونی جا تأسیس هاکرده. وه اینجه نوم ره گرینلند بی‌یشته که ونه معنی «سَوز ِوطن» هسته و اینتی فقیر مردمون ره هوس اینگوئه که بئن و اونجه ونه پَلی زندگی هاکنن.

اسا این منطقه جزو دانمارک سامون هسته ولی شه‌گردونی دارنه و سیوا اداره وانه.

## مردمون
اتا زوون بنوم گرینلندی وجود دارنه که نوردیک کشورون ِزوون ره موندنه. دانمارکی هم رسمیت دانّه و مردم وه ره بلد هستنه.

## تقسیمات
250px|بندانگشتی|راست|تقسیماتی نقشه
این سامون دله 20تا کامون وجود دارنه:

* Nanortalik
* Qaqortoq
* Narsaq
* Ivittuut
* Paamiut
* Nuuk
* Maniitsoq
* Sisimiut
* Kangaatsiaq
* Aasiaat
* Qasigiannguit
* Ilulissat
* Qeqertarsuaq
* Uummannaq
* Upernavik
* Ammassalik (District Tunu)
* Ittoqqortoormiit (District Tunu)
* Qaanaaq (District Avannaa).

## منبع

رج:دانمارک
رج:نوردیک کشورون
رج:اروپایی کشورون دیر سامون
رج:نروژ قدیمی مستعمرات
بابل برج

چپ|300px|بندانگشتی|معروفترین نقاشی که این برج جه بکشینه.
طبق اونچی مسیحیون و یهودیون ِمقدس کتاب دله بموئه، آدمون نوح ِطوفان توم بیّه په، فقط بابِل دله زندگی کاردنه و چون وشون ِجمعیت انبسی خله بَیی‌بی‌یه و این شهر وشون وسّه پچوک بی‌یه، ات‌سری بائوتنه ونه تنک‌تِرو بوائیم ولی بعضی دیگه که خاستنه آدمون شه اتحاد ره حفظ هاکنن، پیشنهاد هدانه که برج بسازن. وشون اتا گتِ برج بساتنه و گاتنه که خانّه این برج ره اتنده بلند هاکنن تا بهشت جه وَرِسِن ولی خدا این طرح جه مخالفت هاکرده و وشون ِغرور ره بشکستن وسّه البسو جه این برج ره رِقِد هدائه و تموم آدمونی که بابِل دله دَیینه، دنیا دله تنک بَیینه و زوون‌ها و گِنِشون مختلف پیدا هاکردنه و جوغرافی وشون قیافه‌ئون و اخلاقون سَره تأثیر بی‌یشته.

اسا این برج ِرِقِدبدا پـِی ره بغداد ِ90کیلومتری و فرات ِدَم پیدا هاکردنه و دونّه وه اتا 90*90متری و چارگوش برج بی‌یه.

## منبع

* civiltect

رج:بابل تمدن
رج:برج‌ئون
رج:معماری
رج:عراق تاریخ
عباس کیارستمی

**عباس کیارستمی ** (۱ تیر ۱۳۱۹ تهران - ۱۴ تیر ۱۳۹۵ پاریس) اتا کارگردون، تدوینگر، تهیه کننده، گرافیست، نقاش، شاعر و فیلم نومه نویس تحسین شده ایرانی هسته. عباس کیارستمی شه سه گانه ی کوکر اسه مشهور بهییه که هر سه فیلم در شمال ایران اوستان گیلان دله فیلم برداری بهییه. کیارستمی شه فیلم طعم گیلاس وسه طلایی نخل کن جشنواره ره بورده . طبق امار صدتا بیتترین فیلمون بی بی سی، عباس کیارستمی فیلم ده (2010) رتبه 98 دله و کپی برابر اصل رتبه 22 بیتترین فیلمون درنه . 

## منابع
* مشارکت کنندگان ویکیپدیا. «Abbas Kiarostami» ویکیپدیای انگلیسی . (آخرین بازیابی 10 سپتامبر 2016)

رج:تهران گت آدمون
رج:ایران کارگردانون
آرتساخ جمهوری

بندانگشتی
**جمهوری آرتساخ** یا **ناگورنو-قره باغ جمهوری** (ارمنی جه: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն Lernayin Gharabaghi Hanrapetut’yun) اتا جمهوری با اکثریت ارمنی قفقاز جنوب دله هسته.  که تنها توسط سه کشور غیر عضو سازمان ملل، به رسمیت شناخته بهییه. 

قره باغ سالها هسته که محل مناقشه بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان هسته. 

سرژ سرکیسیان اتا از رئیس‌جمهوران ارمنستان جمهوری قره‌باغ متولد هسته. 

شهر استپاناکرت جمهوری آرتساخ مرکز هسته.

## منابع
* مشارکت کنندگان ویکیپدیا. «Nagorno-Karabakh Republic». ویکی پدیای انگلیسی. (آخرین بازیابی 10 سپتامبر 2016)

رج:قره‌باغ
رج:ارمنستون
رج:غیررسمی منطقه‌ئون
رج:رقد بورده کشورون
رج:رقد بورده جمهوریون
دوران سرطانی

**دوران سرطانی** اتا سینمایی فیلم بی‌یه که ونه تهیه‌کنندگی، نویسندگی و کارگردانی ره حسین شهابی بعهده داشته و سال ۱۳۹۲ وه ره بساته.

## خلاصه
کشور ِگتِ نویسنده این فیلم دله سرطون گیرنه و ونه زنا انده کار کانده که زندگیِ پول ره دربیاره.

## بازیگرون
* پیام دهکردی
* مرضیه وفامهر
* فرشین طهماسب
* محمد اکبری
* محمد کارهمت
* ندا مقصودی
* بهدخت ولیان
* پیمان مفذمی
* مریم سرمدی
* گیتی قاسمی
* مریم الهامیان
* احمد شهابی
* دریا مقبلی
* طوفان مهردادیان
* کرامت رودساز
* آیدین پدری
* ساغر شکوری
* یوحنا حکیمی

## سایر عوامل
* مشاور پزشکی: دکتر حسین دانشور
* تحقیق و پژوهش: مریم الهامیان
* مشاور هنری: بهاره انصاری
* مدیر فیلم‌برداری: مجید گرجیان
* صدابردار: سعید بحنوردی
* طراح گریم: محمدرضا قومی
* تدوین: سیاوش شهابی
* طراح صحنه: سعید آهنگرانی
* موسیقی: حسین شهابی

## منابع
دوران سرطانی به پایان رسید (بانی فیلم) 

دوران سرطانی ( خبرگزاری مهر) 

دوران سرطانی خبرگزاری ایسنا 

دوران سرطانی ( مشرق نیوز ) 

رج:فارسی فیلمون
رج:ایرانی فیلمون
مهدی‌شهر

**مهدی‌شهر** یا **سنگسر** اتا شهر نوم هسته که سمنان اوستان دله دره. مهدی‌شهر پیش از انقلاب، سنگسر نوم داشته و هَنتا مردِم این نوم جه استفاده کانّه. این شهر ِمردمون اتی زوون دارنه که خله مازرونی زوون ره موندِنه و البته ات‌که گرامر سَره فرق کانده؛ این زوون ره سنگسری هم بنومِستنه.

سنگسر دله قدیم کوچ‌هنیشتن و گالش‌کَری رونق داشته و وشون ِگاسفن هم هَنتا معروفترین نژادون جه هسته که ونه تن خله گوشت دَره.

## جمعیت
این شهر جمعیت ۱۴۵۰۰ نفر سال ۱۳۲۹ جه برسی‌یه به ۹۱۰۱ نفر سال ۱۳۳۵ و سال ۱۳۳۵ سومین شهر پرجمعیت استان سمنان بی‌یه که کم‌کم ونه جایگاه جیر بمو و اسا پنجمین شهر هسته. این آمار سِراق دِنه که سنگسری مردمون شه شهر جه کوچ ره وَرنه جا دیگه و اصطلاحاً مهاجرت کانّه. این روند کم‌کم صنعتی بیّن جه دَره بتتر وانه و سال ۱۳۸۵، جمعیت ۳۶٬۸۷۵ نفر شهرستون و ۲۱٬۰۰۶ نفر شهر دله دَیینه.

نتایج سرشماری‌های مهدی‌شهر در سال‌های مختلف:





## بن بنویشت


رده:سمنان اوستان شهرون
کیانا نیشابوری

**کیانا سادات حسینی** (2009-2016) که وه ره رسانه‌ئون دله **کیانا کوچولو** و **کیانای [[نیشابور|نیشابور]]** هم گاتنه، اتا هفت‌ساله کیجا بی‌یه که ۲۵ شهریور ۱۳۹۵/ ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۶م پنج‌شنبه صِوی وه ره بلند هاکردنه و وه ره تجاوز هاکردنه. حمله‌کرون ونه خانواده جه بینه. ونه قاتل ره دِ-سه هفته بعد ملأعام دله دار بزونه.

## منابع
* ویکی‌پدیای فارسی

رج:ایران گت آدمون
شیلی پزو

**شیلی پزو** (نماد:$؛ ایزو: CLP) شیلی ِکشور ِپول یکا هسته. پزو ایسپانیولی کشورون دله اکثراً رسمی پول ِیکا هسته.

رج:شیلی
رج:پزو
ملحم برکات

**مِلحِم بَرَکات**  ملقب به **ابو مَجد** (۱۵ اوت ۱۹۴۵ – ۲۸ اکتبر ۲۰۱۶) لبنانی موسیقی‌دان، خونشکر، آهنگساز و بازیگر هسته که پنجاه سال موسیقی سر فعالیت داشته و ۱۳ آلبوم و بیش از ۱۰۷ آهنگ ره بخونسته و تنک هکرده. 
## منابع

ب
دونالد ترامپ

**دونالد ترامپ** اتا تاجر بی‌یه که جمهوری‌خائون حزب وسّه سال ۲۰۱۶ کاندید بیّه که رییس‌جمهور بوائه. وه هیلاری کلینتون جه رقابت هاکرده و الکترال آراء جه انتخابات دله برنده بیّه و آمریکایِ رییس‌جمهور بیی‌یه. وه این انتخابات سَره گپونی بزوئه که خله عجیب-غریب بینه؛ توهین جه بَی تا قول مکزیکِ سامون ره دیوار بکشی‌ین و برجام ِقَوول نَکاردن. سال ۲۰۲۰ وه انتخابات دله جو بایدن جه کمته رأی بیارده و نتیجه ره اوّل قبول نکرده و ونه هوادارون بوردنه که اسپه کاخ ره اشغال هاکنن. وه اَی ۲۰۲۴ انتخابات دله کاملا هریس (بایدنِ معاون) جه رقابت دکته و وه ره شکست هدا و دومین‌کش رییس جمهوری جه برسی‌یه.

## منابع

ترامپ
رج:زننه آدمون
ترامپ
اسپ

**اسب** اتا کاله‌دار هسه که خله قدمال و سریع هسه. اتا عادی اسب حدود ۵۰۰ کیلوگرم وزن داینه و ۲۵ تا ۳۰ سال عمر کنه. ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد آدمون بتتنه اینتا حیون ره رام هاکنن ولی هلا بعضی گونه اسب درنه که اِلخی (وحشی) هسنه (شوالسکی اسب دسوری). اسب حواس آدم جه قوی تر هسه. اسب خشکه‌ی کاله‌دارون دله گت‌ترین چش ره داینه.

## خِراک
بندانگشتی|راست|اسب ره چوگان دله هم کار زننه.
اسب کل روز دره چینه و ونه خراک واش هسه. اتا ۴۵۰ کیلوگرمی اسب روزی ۷ تا ۱۱ کیلو خراک و ۳۸ تا ۴۵ لیتر او خینه.

## منابع
«فارسی ویکی پدیا» اسب
رج:کاله‌دارون
مهدی عبوری

ساریِ قبلی شهردار، مهدی عبوری| انگشتدان|300px
**مهدی عبوری** (بزائه ۱۳۶۱ - ساری، ریشتاً تلوباغ) ساری شهردار بی‌یه. وه مدیریت رشته دله دکترا مدرک دارنه.

۱۳۹۱ خرداد دله، شورای شهر اعضا، سید علی حجازی ره بعد از پنج سال تصدی منصب شهرداری استیضاح هاکاردنه و بدین ترتیب سید عادل رضویان تا ۴۰ روز ساری شهرداری سرپرست بـــیّه. همون سال ۲۵ تیر شورای شهر اعضا، رای گیری هاکاردنه و ۷ رای جه، مهدی عبوری که معاون صدا و سیمای مازندرون بی‌یه ره بعنوان شهردار انتخاب هاکاردنه.

۱۴ ماه دنبال‌تر، وقتی شورای شهر جدید (چهارم) خاش کار ره شروع هاکارده، دِواره عبوری رای بیارده و تازه اعضای نظر جه شهردار بـــیّه.

وه چهارشنبه ۵ اسفند ۱۳۹۴ ، دِ روز پیش از انتخابات مجلس، استعفا هاکارده (ونه سخنرانی لغو بیه په) که شورا قبولی نیه.

وه ۲۹ فروردين ۱۳۹۸ معاونت وزیر راه و شهرسازی جه برسی‌یه و همین‌سه ساری شهرداری جه استعفا هاکارده و چند ماه که بگذشته په، عباس رجبی ونه جایگزین بیّه. وه ات‌گال غدیر هؤلدینگ دیه و اونجه جه ۱۴۰۴ بهمن‌ماه، بورده اهداف کؤمپانی درون.

## بن‌مایه

رج:ساری گت آدمون
رج:ساروی سیاستمدارون
میثم ابراهیمی

**میثم ابراهیمی** (بزائه ۸ شهریور ۱۳۶۴ - تهران) ئه‌تا ایرانی پاپ خونش‌کر هسته.

اونتی گه خادش گونه اولین جایی گه ون صدا بطور جدی بشناسته بیّه اون گادر بیه گه وچه بیه و خاش پــیِــر همراه بعنوان مکبّر شیه مسجد.

ونه ورود به موسیقی اینتی بیه گه سال ۸۶ ئه‌تا تِــرَک با آهنگسازی آرش ملک (آمین) بخوندسته گه نهایتا «خانهٔ فیروزه‌ایِ» تیتراژ بیّه. سال ۹۱ هم «امرو هنو تموم نیّه» تیتراژ ره بخوندسته. همچنین تــرک «تِن حس» (حس تو) ره «عقیق برنامه» وه بخوندسته. میثم ابراهیمی دِ تا سریال وه هم آهنگ بخوندسته: سریال عظیمِ دردسرئون (آهنگ خاش چشم ره دَوِستمه) و سربه‌راه (آهنگ عشق).

## همخونی‌ئون
* خستومه (خسته‌ام) - محمد علیزاده پلی - ۹۵ عئید
* تریک (تگرگ) - مازیار فلاحی پلی
* احيس منظومه (منظومه احساس) عرفان خاكي

## آلبوم‌ئون
* نبض
* تگرگ
* تیک

## بن‌مایه
* 
* 


رج:زننه آدمون
رج:تهران گت آدمون
رج:ایران مردی خونش‌کرون
روفیا رحمانی

روفیا رحمانی تبرستون شبکهٔ مجری| انگشتدان|300px

**روفیا رحمانی** (بزائهٔ ۱۳۵۶) تبرستون شبکهٔ مجری‌ هسته. نماشون برنامه ونه ئه‌تا معروف کار بشمارده وونه. ونه اصلی شغل، رفاه بانک کارمندی هسته.
## برنامه ئون
**تلوزیون:**
* مازرونی شو

* نماشون

**رادیو:**
*صدای تعاون

*روستا در مازندران

*موج ورزش

*گلبانگ ساحل

*برنامه عصرگاهی خورشید ولایت

*صبح بخیر مازندران 

*نماشون رادیویی

## وابسته جستارون
* تبرستون شبکه هنرمندون

## بن مایه
*

رج:مازرونی مجریون
پلاسکو عمارت

بندانگشتی
**پلاسکو عمارت** یا **پلاسکو برج** اتا پونزه طبقه ساختمون بی یه که وه ره سال 1962 تهران دله بساتنه و 19 ژانویه 2017 تش بَییته و کاملاً رِقِد بورده. این حاثه گدر ات خله آتشنشون هم بمردنه. 
## منابع

رج:تهرون کاخون و عمارتون
رج:برج‌ئون
۲۰۱۷

**۲۰۱۷** میلادی تقویم دِ هزار و هیودهمین سال هسته.

## دکته‌ئون
* حسن روحانی دومین بار وسّه ایران انتخابات دله رای بیارده و اَی رییس‌جمهور بموندسته.
* فرانچسکو توتی، رم فوتوال تیم ِاسطوره، فوتوال جه خداحافظی هاکرده.
* رئال مادرید دومین سال پشت هم چمپیونزلیگ دله قهرمون بیّه و این رکورد ره شه اسم ثبت هاکرده.
* عربستون و ونه متحدون شه رابطه ره قطر جه قطع هاکردنه و علیهش تحریمونی وضع هاکردنه.
* داعش ایران ِمِیلِسِ ساختمون ره حمله هاکرده و چن نفر این قضیه دله بمردنه.
* موصل ره عراقیون سه سال په، داعش دَس جه دربیاردنه.
* نیمار گرونترین خرید دنیا بیه و بارسلونا وه ره  222 میلیون یورو جه، پاریس سن ژرمن جه بروته.
* کاتالونیا و عراق کوردستون دله استقلال ِرفراندوم برگزار بیّه و با این که هر دِ تا ره مردم اکثریت موافقت هاکردنه، ولی وشون دولت‌ها نی‌یشتنه استقلال پـِدا هاکنن.
* سعد حریری بورده سعودی عربستون دله و باته شه جان جه ترسنه که حزب‌الله و ایران وه ره بکاشن و همینسه استعفا کانده.
* زمیبابوه کودتا بیّه و رابرت موگابه برکنار بیّه.
* آمریکا شهر اورشلیم ره بعنوان اسرائیل ِنیشتنگا برسمیت بشناسی‌یه.
* ایران ِخله شهرون دله سراسری اعتراضات راه دکته و هر روز وه شدیدته گِردِسته.
### خورون
* ژانویه
* فوریه
* مارس
* آوریل
* مه
* ژوئن
* ژوئیه
* آگوست
* سپتامبر
* اکتبر
* نوامبر
* دسامبر

## بمرده‌ئون
* مریم میرزاخانی، ایرانی دانشمند
* جلال طالبانی، عراقی سیاستمدار
* علی عبدالله صالح، یمنی سیاستمدار

## منابع


رج:میلادی سال
شلفین

شلفین اتا انتشارات نوم هسته که مازرون ِادبیات، تاریخ و... خَوِری کتاب چاپ کانده. این انتشاراتِ مدیر نوم فریده یوسفی زیرآبی هسته. 

## نوم
این انتشارات ِنوم شروین ِنوم جه بَییت بیّه که اتا کوهِ نوم هسته که سوادکوه دله دَره. شروین چنتا مازرونی اسپهبدون نوم هم بیئه.

## منابع
* فارس
* مازندنومه

رج:مازرون انتشارات
کسی ایرانی بامشی‌ئون خبر ره ندارنه

**کسی ایرانی بامشی‌ئون خبر ره ندارنه **(پارسی جه: کسی از گربه های ایرانی خبر نداره) اتا ایرانی فیلم بساته ی بهمن قبادی و به تهیه کنندگی وایلد بانچ هسته که سال 2009 میلادی دله اکران بهی‌یه. فیلم دورنمایی از ایران دله  و ونه وچونای فعالیت های زیرزمینی ره نمایش دنه.

اینتا فیلم جایزه ی ویژه ی هیئت داورون جشنواره فیلم کن ره قسمت نویی نگاه جه بورده.

## پلات
فیلم دِتا جوونای موسیقیدون زندگی ره دنبال کانده و همینتی که وشون خواننه بورن اتا گروه موسیقی تشکیل هادن تصمیم گیرن‌نه که ایران دله جه در بورن، درست زمونی که اتی توم بهی‌یه و وشون زندون دله جه آزاد بهی‌نه.

## بازی
* حامد بهداد
* اشکان کوشان‌نژاد
* نگار شقاقی

## منابع
* مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا. ویکی‌پدیای فارسی. «کسی از گربه‌های ایرانی خبر نداره». (آخرین بازیابی 1 آگوست 2017).

رج:ایرانی فیلمون
رج:فارسی فیلمون
بروتن‌کر (فیلم)

***فروشنده *** اتا سال 2016 میلادی جه فیلم ایرانی بساته اصغر فرهادی نویسنده و کارگردون ایرانی هسته. فروشنده محصول موشترک ایران و فرانسه هسته که جشنواره فیلم کن دله موفق بهی‌یه که جایزه ی بترین فیلم‌نومه اصغر فرهادی سه و بترین کاکر مرد شهاب حسینی اسه ورنده بووه. وه همچنین بترین فیلم کن ره نومزه بی‌یه. فیلم فروشنده موفق بهی‌یه جایزه بیترین فیلم خارجی زوون *انجمن منتقدون فیلم آمریکا* ره ورنده باووه.

فروشنده جشنواره گلدن گلوب دله نموزه ی بهترین فیلم بهی‌یه که اتا فیلم فرانسوی به نوم *الی* اینتا جایزه را بورده.

همچنین فیلم فروشنده بتونسته به نومزئون نهایی جایزه آکادمی اسکار را پیدا هاکنه و ونه پنج نومزه ی نهایی دله دووه.

## پلات
فروشنده داستان اتا زنا مردی هسته که وشون بر اثر ریزش ساختمون مجبور بونه شه آپارتمون ره ول هاکنن و شه رفق آپارتمون دله مستاجر باوون. اینتا آپارتمون دله اتا زنا زندگی کارده که اتا مردی دیگه جا رابطه عاشقونه داشته. اتا روز وقتی *عماد* که ونه مردی نوم هسته، دیر انه خنه، وه اشتباهی در ره روی اون اتا مردی وا کانده. مردی هم اول فک کانده که وه همون اتا زنائه. وقتی انه وینده که زنای وچه دچرخه همون ونه سرجا کته. وه وقتی فهمنه که اتا زنا حموم دله دره با فکر همون زنا شونه دله که بعد به حریم شخصی وه تجاوز کانده. وه بعد از اینکه موتوجه بهی‌یه وه *آهو* نی‌یه و اتی دیگه زنا هسته (رعنا)، باز هم شه کار ره ادامه دنه تا اینکه زنا جیغ کشنه و همساینون ره خبر دار کنده. *عماد* هم شونه شه زنای انتقوم ره بهی‌ره و مردی ره پیدا هاکنه.

## کاکرون
* شهاب حسینی نقش عماد دله
* ترانه علیدوستی نقش رعنا دله
* بابک کریمی نقش بابک دله

## پذیرش
فیلم فروشنده نظرات منتقدین ره جذب هاکرده. وه موفق بهی‌یه که نظرات مثبت منتقدین ایرانی و خارجی ره جذف هاکنه. همچنین چندین جایزه معتبر سینمایی از جمله جشنواره کن، گلدن گلوب، مونیخ، اسکار، انجمن منتقدین آمریکا ره یا نومزه بووه و یا ورنده.

## منابع
* 
* مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا. ویکی‌پدیای فارسی و انگلیسی. «فروشنده (فیلم ۱۳۹۴)». (آخرین بازیابی 1 آگوست 2017)

رج:فرانسه فیلمون
رج:ایرانی فیلمون
رج:فارسی فیلمون
کانادای ایرانیون

**ایرانیان کانادا **(پارسی جه: ایرانی-کانادایی‌ها، انگلیسی جه: Iranian-Canadians) کانادا شهروندون هستنه که وشون ریشه و یا تبار و شهروندی اولیه ایرانی هسته و یا دارای شهروندی دِگانه هستنه.
بندانگشتی|ویرایشی تیم هفته نومه شهروند، تورنتو دله، گت‌ترین روزنومه پارسی کانادائه دله.

بندانگشتی|رضا مریدی سیاستمدار ایرانی-کانادایی.
رج:ایران
آمریکای ایرانیون

**ایرانیان آمریکا **(پارسی جه:ایرانی-آمریکایی‌ها، انگلیسی جه: Iranian Americans or Persian Americans) آمریکای شهروندونی هستنه که وشون تبار ایرانی هسته و یا دارای تابعیت دِگانه هستنه. آمریکا ویشترین ایرانی‌ موهاجرون ره شه دله جا هدا.

رج:ایران
آتش‌کش

بندانگشتی|چپ|آتش‌کش
**آتش کش ** ئه‌تا وسیله هسته گه خاک و آشغالا ره سازه کومک جا ون دله شندنّه و از محل دور کانّه.

## بن‌مایه
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «خاک‌انداز»، فارسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۹ بهمن ۱۳۹۵).
رج:اشیا
کالی

thumb|270px|left|
**کالی ** یا **کِلی** حیوون های سره هسته گه معمولا بشکسته چله و ولگ جه بساته وونه. 
## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «لانه»، فارسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۲۵ بهمن ۱۳۹۵).

رج:پرنده
سرپیش

**سرپیش ** یا **سره پیش ** یا **سرا مله ** اتا تکه زمین هسته که سره‌ی جلو دره و ون دله ساخت و ساز انجام نوونه بلکه ویشتر گال و گیاه دکاشته وونه.

## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «Yard»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۲۶ بهمن ۱۳۹۵).

رج:معماری
اینتا فیلم نی‌یه

**اینتا فیلم نی‌یه** (پارسی جا: این فیلم نیست انگلیسی جا: This Is Not a Film) اتا ایرانی مستند فیلم به کارگردونی و نویسندگی جعفر پناهی هسته. اینتا فیلم دله مجتبی میرطهماسب مستندساز هم حضور داشته. *اینتا فیلم نی‌یه* سبتامبر ۲۰۱۱ فرانسه دله انتشار پیدا هاکرده؛ که توسط *کانیبال فیلمز دیستروبیوشن* پخش بهی‌یه. فیلم ممنوعیت و بازداشت پناهی و ونه سرگذشت در جریان اعتراضات ریاست جمهوری ۸۸ ره تعریف کانده.

## منابع
*مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا. ویکی‌پدیای انگلیسی. «This Is Not a Film». آخرین بازیابی ۲۴ فوریه ۲۰۱۷.

رج:ایرانی فیلمون
رج:فارسی فیلمون
رج:۲۰۱۱ فیلمون
شیرزاد پیک حرفه

**شیرزاد پیک حرفه** (بزائه: ۳ اسفند ۱۳۵۸، رشت) اتا فیلسوف، نویسنده، استاد دانیشگا و مترجم ایرانی هسته. وه فلسفه اخلاق جا فعالیت کانده و عضو هیئت علمی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی هسته.

پیک حرفه تاسا دِتا کیتاب و دِتا ترجمه چاپ هاکرده، که ونه آثارون عموما حیطه فلسفه اخلاق دله قرار گیرنه.

پیک حرفه تا‌اسا دتا کیتاب فلسفه اخلاق زمینه دله، چاپ هاکرده که مرزهای اخلاق(تهران:نی، ۱۳۹۰) و فایده‌گرایی (تهران:نگاه معاصر، ۱۳۹۴) نوم دارننه.
## منابع
*مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا. ویکی‌پدیا دانشنامه آزاد. ویکی‌پدیای فارسی. «شیرزاد پیک حرفه». آخرین بازبینی ۱۴ مارس ۲۰۱۷.
رج:ایران نویسندگون
رج:ایران حقوق بشر مدعی‌ئون
زوندی

بندانگشتی|
**زوندی ** یا **زندی** ئه‌تا از تن اعضا هسته که رون ره به لنگ پیوند دنه.
## بن‌مایه
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «knee»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۲۴ اسفند ۱۳۹۵).

رج:بدن
فرشوادگر

چپ|بندانگشتی|350x350پیکسل|فرشوادگر نقشه
**فرشوادگر** یا **پتشخوارگر ** یا **پتشوارگر ** یا **پدشخوارگر ** یا **پذشخوارگر ** یا **فدشخوارگر ** یا **فدشوارگر **اتا تاریخی نوم هسته که درهٔ خوار ری تا سوادکوه و دماوند و البرز تا رودبار قزوین و سمنان و وشون شمال‌وَر ره گاتنه.  پتشخوارگر ونه پهلوی تلفظ هسته که سه کلمه جه ترکیب وانه. پتش یعنی پیش، خوار اتا منطقه نوم هسته و گر یعنی کوه.

البرز ره دورهٔ ساسانی دله پتشخوارگر گتنه.

## بن بنویشت

## منابع
حقیقت، عبدالرفیع، تجلی تاریخ ایران، مجموعه مقاله‌های تاریخی و جغرافیایی. تهران: انتشارات کومش ۱۳۷۰

رج:مازرون تاریخ
ولیلا

**ولیلا** اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و سوادکوه شهرستان ِزیرآب بخش دله دره.

## جمعیت
اینتا روستا، کسلیان دهستون شِنه و اینتی که ایران آمارِ سرشماری دله باتنه، سال ۱۳۹۵ ونه جمیعت ۹۱ نفر (۳۵خانوار) بی‌یه.

## منابع

ولیلا
ماساچوست هنر و طراحی کالج

**ماساچوست هنر و طراحی کالج** (که همچنین با نوم مس آرت یا MassArt هم شناخته وونه) اتا دانیشگاه هنرئون تجسمی و هنر کاربردی با بودجه عمومی هسته که  سال ۱۸۷۳ دله تاسیس بهی‌یه. این دانیشگاه اتا از قدیمی‌ترین دانیشگاهون هنر ایالات متحده آمریکا  ، قدیمی‌ترین دانیشگاه هنر بوستون هسته. اینتا کالج اعتباردهی بهی توسط انجمن کالج هاو مدارس نیوانگلند و انجمن ملی مدارس هنر و طراحی هسته. اینتا کالج اتا از اعضای انجمن دانشکده های مستقل هنر و طراحی و کالج های فنوی ( که اتا کنسرسیوم دانشگاهی منطقهٔ پزشکی و علمی لانگ وود دله هسته) هسته.

## منابع

رج:دانشگائون
رج:آمریکا دانشگائون
رج:آمریکا
رگ

**رِگ** ئه‌تا دوره هسته گه ون دله زنون رحم خونریزی کانده.

این کلمه فارس اوستان دله هم کاربرد دارنه. با اینکه این کلمه، «رگل» فرانسوی ره موندنه ولی احتمالا بنشنه وه ره ئه‌تا وارداتی کلمه بشماردن و ونـــه وه ره جزء مشترک کلمات بدونیم.

## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «قاعدگی»، فارسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۹ فروردین ۱۳۹۶).

رده:بدن
توتندی

**توتندی** (فارسی جه: تشنج-تب تند) اتا فعالیت مغزی دنبال رخ دنه که غیرطبیعی و زیاد از حد هسته. توتندی معمولا همراه با لرزش هسته. 

## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «تشنج»، فارسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۲۳ فروردین ۱۳۹۶).
ولادیمیر ناباکوف

**ولادیمیر ولادیمیروویچ ناباکوف **(انگلیسی جا: *Vladimir Vladimirovich Nabokov*، روسی جا: *Влади́мир Влади́мирович Набо́ков*) نویسنده شهیر روسی-آمریکایی بی‌یه. وه ویشتر شه رومان لولیتا وسه جهان ادبیات دله مشهور بهی‌یه. لولیتا داستان اتا معلم ادبیات به نوم هامبرت هامبرت هسته که اتا پچیکِ کیجائه عاشق بهی‌یه، که اینتا کیجا ونه ناتنی وچه هسته. لولیتا شه هنجارشکنی استه مشهور بهی‌یه. اینتا رومان ره اتا راوی نامطمئن روایت کنده.بندانگشتی|ناباکوف دهه 1960 دله
بندانگشتی|ناباکوف سال 1973 دله

## منابع
Boyd, Brian (1993). Vladimir Nabokov: The Russian Years. Princeton University Press. . .
* Schiff, Stacy. Véra (Mrs. Vladimir Nabokov). New York, NY.: Random House, 1999. .

رج:امریکا نویسندگون
رج:روسیه نویسندگون
مرغانه

بندانگشتی|مرغانه
**مِــرغانه** یا **مِــرغِــنه** سلول نطفهٔ مادهٔ کرک هسته که تولید مثل وه بی‌یشته وونه. مرغانه بعضی موجودات زنده وه منبع غذایی بشمارده وونه. مرغانه ونه با راغون بپت بوو و یا ونه گرم اویی دله آبپز بوو

البته اکثر غذاهایی دله هم مرغانه بکارشونه

## بن‌مایه
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «egg as food»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۲۶ فروردین ۱۳۹۶).

رج:پرنده
رج:بخاردنی‌ئون
اسری

[بندانگشتی|خورد کیجا دره [برمه کانده و ون چشم جه اسری کَــلّنه]]
**أسری** اتا تپه او هسته که چشم جه کلّـِــنه.

## بن‌مایه
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «tears»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۲۶ فروردین ۱۳۹۶).
رده:بدن
کلبادی سره

**منوچهر خان کلبادی سِره** اتا عمارت هسته که قاجارون گادر شِنه و ساری ِنو انبار مَله دله قرار دارنه. این اثر تاریخ ۹/۸/۱۳۷۷ شماره ثبت ۲۱۴۸ جه ایران ِملی آثار ِلیست دله قرار بَییته.

## تاریخچه
انگشتدان|چپ|عمارتِ سردر؛ موزه بَیی‌یه په.
حدود صد و سی سال قبل سردار جلیل که مازرون ِارتش دله ریاست داشته، این کاخ ره شه وچه، امیر نصرت شکوه نظام، وسّه بساته و ونه نوم ره بی‌یشت بینه **امیریه**.امیر نصرت جوون‌مرگ بیّه و سردار این عمارت ره هدائه ونه وچه منوچهر ره. اتا سره دیگه هم نادر ِخیابون دله دره که هنتا همون سردار جلیل نوم هسته.

منوچهرخان کلبادی ساری ِنماینده بی‌یه و مجلس شورای ملی دله دیّه. وه سال ۱۳۶۲ بمرده و این بنا سال ۱۳۷۰ برسی‌یه سازمان میراث فرهنگی دَس.

این اواخر عمارت ره تبدیل به موزه هاکردنه و بعضی حتی وه ره «ساری ِموزه» نوم جه اشناسنّه.

منوچهر خان کلبادی ِکیجا، ماندانا کلبادی، این عمارت ره هدائه سازمان میراث فرهنگی ره .

## آرشیکت
راست|انگشتدان
این ساختمونِ معماریِ سبک قاجاری تکیه‌ئون ره موندنه. دِتا بخش بریمی و دریمی (= بیرونی و درونی) دارنه. دریمی قسمت شه دِ طبقه و ات زیرزمین هسته و هر طبقه اتا شاه‌نشین و اتاق‌های دِ وَری دارنه.

دومی طبقه‌یِ شاه‌نشین قشنگ‌ته هسته و تزئین‌کاری دارنه. مصالح ونه چو و آجر بینه و ونه بوم شیروانی و سفال‌پوش هسته. 

اتا حموم این عمارت پَلی هم دیّه که وه ره وزیری حموم نوم جه اشناسنّه و عمارت ِدور-و-بر خله تاریخی جائون دیگه هم درنه.

## گالری

Kolbadi sere 01.jpg
Kolbadi sere 08.jpg
Kolbadi sere 09.jpg
Kolbadi sere 10.jpg
Kolbadi sere 11.jpg
Kolbadi sere 12.jpg
Kolbadi sere 17.jpg
Kolbadi sere 21.jpg


## وابسته جستارون

* نوانبار
* فاضلی سره
* سردار جلیل سره
* وزیری حموم

## منابع

رده:مازرون موزه‌ئون
رده:ساری تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
ادیوس

**ادیوس **اتا نرم‌افزار دچی‌ین و ویرایش هاکردن ویدئو هسته. اینتا نرم‌افزار دارای اتا خله امکانات هسته که شه کارورون ره اجازه‌ دنه که شه فیلمون ره به راحاتی ویرایش هاکنن. 

## منابع
* Edius. (2014, November 14). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 11:56, December 15, 2014, from http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Edius&oldid=633805116

رج:نرم‌افزارون
سردار جلیل سره

سردار جلیل سره ساری دله قرار دارنه و قاجارون گدر شنه. این سره خیابون نادر (= جمهوری) و کوچه سردار دله دره و کم‌کم دره رقد شونه و مسئولین ونجه توجهی نکانّه. این خنه سردار جلیل بساته بی‌یه که مازرون ِسه‌تا قدرت جه بی‌یه. سردار جلیل اون گادر مشروطیت هواخاه بی‌یه و اولین مدرسه ره مازرون دله وه بساته. اسا این خنه اتا شخصی مالک شنه. 

این سره شماره ثبت ۵۴۰۱ جه ایران ملی آثار دله دره.

## منابع

رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:ساری تاریخی جائون
صفر گلردی

**صفر گلردی** (بزائه ۱۳۵۲، نور ، واز علیا - بمرده ۲۱ شهریور ۱۴۰۳، آمل) اتا مازرونی زوون خونش‌کر به.

ونه بعضی آهنگ‌ها جه اینان بینه: *جان دلبر* ، *ای دل بنال تی بمیرم* ، *مازندران*، *لیلا خانم*، *آ می دلا* ، *آنا* ، *اتا امروز دتا فردا نوونه* ، *پریسا جانا*، *دتر*، *چلچلا* ، *بهار وقت کوهی دا* ، *ککی بمیره* ،نوری ریکا تی هیاهویی قربون، *تی ور مستی*،من اتا کهنه زخم بی دوامه، *عشق من*، *گیسو طلایی*، *لـله‌چی*، *دنیا همینجوری نمونه*، *شکارچی*، *نیسون آبی*، *پاییز هوا*، *دانه-دانه* و...

## منابع

رج:نور گت آدمون
رج:مازرون مردی خونش‌کرون
رج:مازرون پاپ خونش‌کرون
قارنلی

علیرضا گالش|انگشتدان|300px
**قارنلی** یا **قربانعلی** (بزائه ۱۳۶۴ - کردکوی) گه ونه اصلی نوم **علیرضا گالش** هسته ئه‌تا مازرونی زوون هنرمند هسته گه گلستان صدا و سیما دله مشهور بیه و مازندرون دله هم خله طرفدار دارنه. وه بعد معروف بیّن بورده عموپورنگ وَر، تلویزونِ برنامه‌کودک دله چنتا نقش ره کار هکارده.

## بن مایه

رده:مازرونی بازیگرون
آمازون

**آمازون** دنیایِ گتترین وارشی جنگل هسته که جنوبی آمریکای دله قرار بیته و ونه ویشته سامون برزیل و پرو دله هسته. نصف وارشی جنگلون دنیا این جنگل شنه. آمازون گتی ۵٫۵ میلیون کیلومتر مربع هسته که بین ۹ کشور رَسِد بیّه. این کشورون برزیل (۶۰ درصد)، پرو (۱۳٪)، کلمبیا (۹٪)، ونزوئلا (۵٪)، بولیوی (۵٪)، گویان (۳٪)، سورینام (۲٪)، اکوادور (۱٫۵٪) و فرانسه‌ی گویان (۱٫۵٪) هستنه.

برزیل دله اتا درکا به همین نوم هم گذرنه. آمازون ِنوم ره اتی افسانه‌یی جنگجویانِ گروه نوم جه بَییتنه که یونان باستون گادر وشون جه اعتقاد داشتنه. این گروه زنان جه تشکیل بی‌یه و هیچ مردی وشون دله نشی‌یه.

## گالری

Hoatzins in Brazil.jpg|گندمرغ
Avicularia-geroldi-subadult.jpg|رتیل
Purus Red Howler Monkey.jpg|میمون جیغ‌کش
Heliconia aemygdiana (14551077262).jpg|*[[گل خرچنگی]]*
Manuel Antonio (43).JPG|تنبل گلوقهوه‌ای
Emperor Tamarin (EXPLORE) (9714001143).jpg|تامارین امپراتور
Dendrobates azureus (Dendrobates tinctorius) Edit.jpg|قورباغه نیزه سمی آبی
Junior-Jaguar-Belize-Zoo.jpg|جگوار
Uakari male.jpg|یوآکاری گر
Isulas (8583611782).jpg|نیش مورچه گلوله به‌شدت دردآور است.
Many parrots -Anangu, Yasuni National Park, Ecuador -clay lick-8.jpg|طوطی‌ها در حال لیسیدن گِل در پارک ملی یاسونی، اکوادور


رج:آمازون
رج:جنگل
رج:برزیل
اشکان آبرون

**اشکان آبرون** (بزائهٔ ساری) ئه‌تا ایرونی نوازنده و تنظیم‌کر هسته. 
## همکاری‌ئون


* فرزاد فرزین
* رضا صادقی
* اشوان
* رضایا
* اردلان طعمه
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 



## بن‌مایه

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرون نوازندگون
رج:ایرانی تنظیم‌کرون
کالش

بندانگشتی|
**کالش یا کِلِش ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه:** *Cough***)** ئه‌تا واکنش هسته گه ماهیچه ئون تنفسی جه بریم اِنه. این واکنش بتونده در برابر محرکهای گوناگونی بوئه. برای نمونه هر گادر گلی دله خلط دَووئه، کالش خلط ره بریم شندنه.

## بن مایه
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «Cough»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی).

رج:ناخشیون
رج:فیزیولوژی
ویکتور هوگو

**ویکتور ماری هوگو**   شاعر، داستان‌نویس و نمایشنومه‌نویس که رومانتیسم ِسبک جه په‌رووی کارده و فرانسوی جه کتاب نوشته. وه ره فرانسه‌ی بتترین نویسندگون جه دونّه. ونه آثار دله سیاست، هنر و تاریخ خَوِری گپ بزه وانه. ونه بتترین کتابون جه *[[بینوایان]]، [[گوژپشت نتردام]] و [[مردی که می‌خندد]]* هستنه.

## منابع

رج:فرانسه‌ی_نویسندگون_قرن_نوزدهم_میلادی
سینا شعبانخانی

**سینا شعبانخانی** (بزائه ۱۳۶۷ - تهرون) ئه‌تا ایرونی خوننده هسته.
## سالشِمار
* ۱۳۸۵ پیانو بزوئن ره شروع هاکارده

* ۱۳۸۸ شروع جدی کار موزیک

* سال ۹۰ آشنا بَیّن حامد برادران جه و اولین همکاری.

*مهر ۱۳۹۲ جادوی خاص ره حامد برادران تنظیم جه بخوندسته

*۱۳۹۴ شهریور دله «کاجه شونی» (کجا میری) آهنگ ره محمد علیزاده وه بساته. 

*کل ۱۳۹۵ خونندگی ره کنار بیِــشته تا مجوز صادر بوو.

*سال تحویل ۱۳۹۶ بخوندستن آهنگ مست چشمون شبکه سه دله (هنو ارشاد ون مجوز ره صادر نکاردّیه)

*اردیبهشت ۱۳۹۶ کسب مجوز و دِ واره پی هائیتن موسیقی

## تورج شعبانخانی
سینا شعبانخانی و تورج شعبانخانی هدی فامیلنه. سینا، تورجِ عموپسرِ وچه هسته.

## بن‌مایه

رج:تهران گت آدمون
رج:ایران مردی خونش‌کرون
اپسالا دانشگا

**اوپسالا** اتا پژوهشی دانشگا نوم هسته که سوئد دله دره و اسکاندیناوی قدیمی‌ترین دانشگائه. این دانشگا سال ۱۴۷۷ بساته بیه. این دانشگاه حدود ۲۳۰۰۰ دانشجوی تمام وقت، و ۲۲۰۰ دانشجو دکترا دارنه. این دانشگا اولین دانشگائی بی‌یه که مازرونی زوون کورسی ره بساته و این زوون ره تدریس هاکرده.

## بِریمْ بگردستن
* ونه رسمی سایت
* مازرونی خوری
رج:سوئد
رج:دانشگائون
رج:مازرونی رسانه‌ئون
پس ته کویی؟

**پس ته کویی؟** اتا دکلمه‌یی آلبوم نوم هسته که کیوس گوران ونه دله شه شعرون ره خوندنه. 

این آلبوم دله شعرون میون ات‌که موسیقی هم پخش وانه که ابوالحسن خشرو و پرویز دشتی آهنگون جه انتخاب بیینه.

## شعرون

## منابع

رج:کیوس گوران
یاد اون روزا بخیر

**یاد اون روزا بخیر** اتا دکلمه‌یی آلبوم نوم هسته که کیوس گوران ونه دله شه شعرون ره خوندنه. نسیم مهر آوا این آلبوم ره مجوز 94-8951 تنک هاکرده و ملی کتابخنه‌ی دله شماره‌ی 16539 ثبت هاکرده. 

## شعرون
این آلبوم دِ تا ترک ویشته ندانّه: «من و مش جان برار و وچه‌زا» و «خاسگاری» اولی 32:55 و دومی 25:06 زمون گیرنه.

## منابع

رج:کیوس گوران
سیدکاظم حسینی

دِ نفر مازرون دله درنه که وشون نوم سید کاظم حسینی هسته و معروف آدم‌نه:
* **[[سید کاظم حسینی (بازیگر)]]**: بازیگری که مازرون دله نوروز ِنقش جه وه ره اشناسنّه.
* **[[سید کاظم حسینی (خونش‌کر)]]**: بابلی خونش‌کر که جان مار و ونگ‌وایِ آلبوم‌ها ره بخوندسته.
ارسلان طیبی

**ارسلان طیبی** (بزائه: 1 دی 1345) مازرونی نوازنده و خونش‌کر هسته. وه استاد حسین طیبی وچه هسته و سال 1356 جه شه پییر همراکت نوازندگی ره شروع هاکرده. وه لله وا ره پییر جه یاد بییته و من‌بعد همه جا ونه همراهی دیّه.

وه سال 1376 شواش گروه که احمد محسن پور بسات بی‌یه، دله عضو بیّه و اکثر کارهایی که این گروه هاکرده، دله دیی‌یه. ارسلان طیبی سال 1383 و 1387 شواش همراهی آلمان دله هم اجرا داشته. دِتا آلبوم مازنی خونش و کلک چو ره این گادر بساتنه.

وه بعداً که شواش جه سیوا بیّه ماه تی تی گروه ره سال 1382 بساته و مختلف مراسم دله اجرا داشته. این گروه دله فریدون طیبی ( نقاره )، بهشاد طیبی ( دو تار ) علی باکویی ( دوتار ) هنرمندی کانّه. 

## بن بنویشت

رج:مازرون نوازندگون
رج:مازرون مردی خونش‌کرون
رج:شواش گروه
محمد ابراهیم عالمی

**محمد ابراهیم عالمی** (بزائه:  چهارشنبه, ۲۲ ارديبهشت ۱۳۴۴، میانای دودانگه) اتا مازرونی خونش‌کر و پژوهش‌کر هسته. وه سال ۱۳۷۰ جه مازرون فرهنگخنه دله شعر و شاعری پئی بورده و سال بعد شواش گروه دله عضو بیّه و  بهارانه ، ماه تی تی ، دودوک تیکا ، گل گلون ، روجا ، مم زمون ، گل مازرون ، تتی وا، رج خونی، آسمان ساری ، منور و درویش دله خونش‌کری هاکرده.

وه اتا کتاب مازرونی ضرب‌المثلون جه دارنه و «نغمه‌های سرزمین بارانی» سَره هم کایری داشته و کتاب «جستاری در موسیقی و ترانه های مازندران» ره شه بنویشته و کتابون سرواد و شواش ره هم بنویشته که هنتا چاپ نینه.

## آثار
* مم زمون
* گل مازرون
* تی تی وا

## منابع
* مهرآوا

رج:مازرون مردی خونش‌کرون
سید کاظم حسینی (خونش‌کر)

**سید کاظم حسینی** (بزائه: ۱۳۳۵، بابل) مازرونی خونش‌کر هسته. وه سال 1352 آموزش و پرورش دله استخدام بیّه و تا سال 1382 معلمی کرده. از سال 1362 هم دیلمان گروه جه شه هنری فعالیتون ره داشته.

## آثار
ونگ‌وا، جان مار و شب نما ره شعرون خانم مرضیه بابایی و آهنگ‌سازی رجبعلی رمضانی جه اجرا هاکرده. ونه آخرین آلبوم آهومونا نوم دارنه که اشعار کیوس گوران، شعبان نادری، وحید دانا و عیسی یدالهی جه خانه تنک بوو. 

## پانویس

رج:مازرون مردی خونش‌کرون
رج:بابل گت آدمون
محمدرضا اسحاقی

**استاد محمدرضا اسحاقی گرجی** (بزائه  ۱۴ آبان ۱۳۲۶) مازرونی خونش‌کر و نوازنده هسته که گرجی‌مله اشرف آدِم هسته. وه یازّه سالگی گادر تنبک بزوئن ره حسن طبال جه یاد هایته و شه مار جه داستان بائوتن یاد هایته و للـه، دِ تار و تعزیه‌خونی ره هم امتحان هاکرده. زمونی که وه دِ تار ره یاد بییته، این ساز دیگه دَیّه منقرض بی‌یه و اسا وه مازرون ِتنها نقالان و دِ-تارچی‌ئون جه هسته. استاد اسحاقی شه هم ساز و کمونچه ساته و نقالی و مقامی موسیقی ره هم دمبال کارده. مقومی و دِ-تاری موسیقی اتی ساز و آهنگ هسته که ترکمونی ساز و خراسونی ساز جه نزدیکی دارنه و مازرون ِشرقی‌وَری وه ره قدیم استفاده کاردنه و اسا در یاد هاکرد وانه.

استاد گرجی سال ۱۳۶۵ مشتاق حسن گروه ره بساته که موسیقی فجر ویشتر مراسمون دله دره و خله جایزه‌ئون اونجه بَوِرده. سال ۱۳۹۰ این گروه ترکمنستون ِنوروزی جشن دله بعنوان سفیر فرهنگی مازندران شرکت هاکرده. 

## بن بنویشت

رج:مازرون نوازندگون
رج:مازرون مردی خونش‌کرون
رج:بهشهر گت آدمون
رج:گت تپوری آدم‌ئون
توران آرام

**توران آرام** (بزائه‌ی ۱۳۲۲، برنت ساری) مازرونی شاعر هسته که گلکی و فارسی جه شعر وندنه. وه شه بعضی گلکی/مازرونی شعرون ره دکلمه هاکرده و بازار دله تنک هاکرده. 

توران آرام شعر باتن ره ۱۳۷۴ جه شروع هاکرده و ونه *[[گوش مجی]]* ِآلبوم خله معروف هسته. *[[چلچلای سفری ]]* و *[[مهربونی]]* هم ونه اسم‌درهاکرد آثار جا هستنه.

توران موسیقی جه هم علاقه داشته که معلولیت وسّه نتونسته ونه په ره بَیره.  ونه خله شعرون ره اکبر رستگار بخوندسته.

## بن بنویشت

رج:مازرون شاعرون
رج:ساری گت آدمون
رج:مازرونی‌زوون شاعرون
رج:مازرون زنا شاعرون
زهرا جوانمرد

زهرا جوانمرد| انگشتدان|300px
**زهرا جوانمرد ترکامی** تبرستون شبکهٔ ئه‌تا مجری‌ هسته. نماشون برنامه ونه اتا معروف کار بشمارده وونه. بپت و جذاب صدا، ونه هنرمندی اصلی شاخصه هسته.

## وابسته جستارون
* تبرستون شبکه هنرمندون

## بن مایه

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرونی مجریون
محمود طالبی

**[[محمود طالبی]] زرین کمر** معروف به **مازرون شاه** (بزائه ۱۳۶۲ - بمرده ۱۳۹۶) اتا بابلی شرور نوم بی‌یه که شه جه اتا کلیپ بساته و وه ره اینترنت دله تنک هاکرده و اینتی معروف بیّه. ونجه فیلم‌هایی تنک بَیینه که ونه فحاشی، کوری بخونستن، قلدری و جشن هاییتن ره سِراق دانه.

پلیس وه ره اراذل و اوباش اعلام هاکرده و وه ره بَییتنه و شهر دله مردم میون چرخ هدانه که عبرت بوو ولی برعکس عمل هاکرده و وه ره معروف‌ته هاکردهوه خله. آخرسری ونه وسّه شونزه سال حبس بَورینه. 

وه شه حبس بکشی‌ین گادِر ۲۵ اردیبهشت‌ ۱۳۹۶ زندون دله ایست قلبی هاکرده و بمرده.

## بیوگرافی
وه سال 1362 بابل شهرستون دله دنیا بموئه و آخری وچه بی‌یه. اوائل ورزشکار بی‌یه و لوچو گیته و آزاد کشتی سَره تا تیم ملی پیش بورد بی‌یه. ولی درس سَره قوی نیّه و تا دیپلم ویشته درس نخوندسته و مجرد بی‌یه. آخر سر هم مفت بمرده

## کلیپ بساتن
وه شه گانه که تازه زندون جه آزاد بیی بی‌یه و بورد بی‌یه جوبار، دیّه تمرین که ورگردستنی ات‌سری وه و ونه رفقون ره حمله کانّه و تفنگ جه وه ره تهدید کانّه ولی وقتی خاستنه وه ره بکاشن، تفنگ تیر نکارده و وه و ونه رفقون مردی ره مسلح بی‌یه ره بیتنه و خاستنه هارشن کی وه ره اجیر هاکرده که وه ره بکوشه.

وه اتا فیلم این اسیر مردی جه بییته و شه رقیبون ره تهدید هاکرده و فیلم تنک بیّه. این فیلم دله وه مردی قمه جه ونه تن ره خط‌خط کشنه. 

## منابع

## بریم بگردستن

* مهران قربانی

رج:اشرار
رج:مازرون اشرار
رج:مازرونی کشتی‌گیرون
امانوئل ماکرون

**امانوئل ژان-میشل فردریک مَکْرون** (; ؛ بزائه ) فرانسوی سیاست‌مدار هسته که بانکدار سرمایه‌گذاری بی‌یه و اسا فرانسه رئیس‌جمهور هسته.

وه آمیان آدِم هسته و فلسفه درس بخوندسته. سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۹ سوسیالیست حزب دله دیّه و سال ۲۰۱۴ والس ِدولت دله وزیر اقتصاد، صنعت و امور دیجیتال بیی‌یه. وه ۳۰ آگوست ۲۰۱۶، بعنوان اتا لیبرال اجتماعیانتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۷ وسّه کاندیدا بیّه و وزارت جه استعفا هدائه. مکرون ۱۶ نوامبر ۲۰۱۶ شه وسّه اتا مستقل جزب بنوم ان مارشه ! بساته. وه دور دوم انتخابات اتا افراطی‎دست‌راستی زنا جه انتخابات ره بَوِرده.

## منابع

* 

رج:زننه آدمون
رج:فرانسه رییس‌جمهورون
رج:فرانسه سوسیالیستون
کاسپینی زوونون

**کاسپینی یا کاسپی زوونون** یا **شمالی زوون‌ئون** ات‌سری زوون هستنه که ایرانیج رجه شامل وونّه. این سری زوون‌ها ره اکثراً ایران ِشمالی‌وَر و آذربایجون ِجنوبی‌وَر گپ زنّه و شامل سه گروه اصلی گیلکی، مازرونی (تبری/طبری) و تالشی وانه و بعضی زوون‌های دیگه سمنانی، سنگسری، دیلمی، گالشی و تاتی واری هم درنه که این رج دله قرار گیرنه. اینان هیچ‌کامین هچ‌کاجه رسمی زوون نینه.. 

## ویشته بخوندین
* زازاکی

## پانویس

رج:ایرانیج زوون
رحمان قدمی

بوردکا مسابقه.|انگشتدان|300px
**رحمان قدمی** ئه‌تا از تبرستون شبکهٔ مجری‌ئون هسته. مسابقه *بوردکا* و *[[عاق والدین]]* از کارهای معروف وه بشمارده وونه. وه برنامه‌ها و مراسم‌های خارج از صداوسیما ره هم اجرا کانده. 

رحمان قدمی شه کار ره تیاتر جه شروع هاکرده و مازرون ِاستانی رادیو و تلویزون دله فعالیت کانده. وه رادیو جه ویشته کَشِنه و بوردکایِ مسابقه ره هم اول اونجه مجری‌کری کارده. آقای قدمی نسبت به شبکه‌تبرستان ِباقی مجری‌ئون ویشته مازرونی زوون جه تسلط دارنه. 
## وابسته جستارون
* تبرستون شبکه هنرمندون
## منبع

رج:جویبار گت آدمون
رج:مازرونی مجریون
فنی

**فِــنی** یا **دِماغ** دتا سولاخ هسته که هدی‌پلی ، دیم دله دره.
## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «Nose»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۶)

رج:بدن
پیتنک

**پیتنک ** یا **پتنیک** (لاتین: Pitenek/Petenik) اتا گیا نعنایون خانواده جه هسته.
## منبع
*ویکی‌پدیا کایری‌کرون، «Mentha pulegium»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۶).

رج:بخاردنی‌ئون
رج:گیاهون
می

بندانگشتی|زنون می معمولا بلند هسته
**می** اتا پوشش هسته گه کاله‌دارون دله، پوست دیم در انه که بتونده خله کارکردها داره از جمله خاش‌گِــلی و خجیری یا عایق واری عمل هاکاردن.

## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «Hair»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۶)

رج:بدن
دیم

بندانگشتی|اتا کیجای دیم
**دیم** آدم کلّهٔ جلو هسته گه سیال جه تا چنه ادامه دارنه. البته جانورون دیگه هم دیم دارنّـــه.
## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «Face»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۶)

رج:بدن
چو

بندانگشتی|چو
**چو** ماده‌ای هسته که پوست جه دپوشیه بـــیّه و دار تنه، چله، ریشه و... ره تشکیل دنه.
## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «wood»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱ خرداد ۱۳۹۶)

رج:گیاهون
تاتی اران

[350px|بندانگشتی|چپ|اتا تاتی کتیبه که وه ره [داغستون ِدربند دله پیدا هاکردنه. ونه سَر یهودی بنویشته‌ئون دَره.]]
**تاتی اران** یا **شمالی تاتی** اتی ایرانیج زوون هسته که آذربایجون ِکشور دله گپ بزه وانه. این زوون قدیم خله گنش‌کر داشته ولی اسا فقط چنتا مله‌ملا دله گپ بزه وانه و ونه مردمون ِکم بَیینه. اران و ایران ِتاتون فرق کانّه. 

قدیم ارانی تات‌ئون یهودیت په‌روو بینه و خزرون جه تأثیر بَئیت بینه. وشون زوون کتابت داشته و داغستون و اران و جائون دیگه‌ی قفقاز گنش بی‌یه.

## منابع

رج:ایرانیج زوون
کورمانجی

**کورمانجی**، **کرمانجی** یا **شمالیه کوردی** (کوردی جه: Kurmancî) اتا کوردی و ایرانیج زوون ِگِنِش هسته که ترکیه، ایران، عراق، سوریه و  ارمنستون دله گپ بزه وانه. ویشتر کوردها این زوون جه گپ زنّه. کورمانجی و باقی ِکوردی زوونون هِدی گپ ره مشکل دَربَوِرِن و فقط چون فرهنگ و اسم مشترک دارنه، وشون همه ره «کورد» گانّه وگرنا کورمانجی ره زوون‌شناسون اتی سیوا زوون دونّه.   

کورمانج‌ها خله تنک-تِرو هستنه. وشون ِوطن چارتا کشور ِسامون میون رَسِد بَیی‌یه: ایران، ترکیه، عراق و سوریه. غیر از کورمانج‌هایی که کوردستون ِاصلی منطقه دله دَیینه، ات‌سری‌شون کوچ هاکردنه و مناطق مختلف درنه. مثلاً شمالی خراسون دله اکثریت کورمانج هستنه ایران آذری ولایات یا خادی شمال دله روستائونی درنه که وشون مردم کورمانجی گپ بزوئن ره هنتا یاد نکاردنه. ارمنستون دله کورمانجی بعنوان اتی اقلیتی زوون برسمیت بشناسی‌یه وانه و روسیه دله اتا کورمانجی شهر وجود دارنه.

## بن بنویشت

* فارسی ویکی‌پدیا جه.

رج:کوردی زوون
رج:ایرانیج زوون
انگوست

بندانگشتی| آدم انگوس پنج تا هسته
**انگوس** بال و لنگ دنباله در انه. این عضو، هم آدم و هم جونورن دیگهٔ دله بَــدیه وونه. آدم هر دس و لنگ دله پنج‌تا انگوس دارنه. لنگ انگوس دس‌تون کتا تر هسته.

## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «Finger»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۶)

رج:بدن
لیلم

200px|بندانگشتی|جشنواره‌ی لوگو
**لَیلِم** اتا جشنواره نوم هسته که مازرون ِموسیقی خـَوِری کار کانده. این جشنواره سایت www.lilemfest.com هسته که شرکتکننده‌ئون اونجه جه ثبتنوم کانّه.

این فستیوال ِمجری سابقاً دولتی بینه ولی اسا مهرآوا وه ره بعهده بیته. این مراسم هرساله تابستون برگزار وونه تا توریست جذب هاکردن وسِّه هم اقدام هاکنه. 

لیلم اولین دوره ۲۸ تا ۳۱ تیرماه ۹۵ سه بخش گروه‌نوازی، تک‌نوازی و تک‌خونی دله برگزار بیی‌یه و نفرات اول تا سوم هر بخش جایزه بَوِردنه.

## منابع

رج:فستیوال
رج:مازرون موسیقی
قاسم قاسمی

**قاسم قاسمی** نفر اول انتخابات ساری اسلامی شورا (۱۳۹۶) هسته. تعداد وِن رأی ۴۲۷۸۰ بیه. قاسمی، مهدی عبوری خارزا هسته. 

## بن‌مایه

رج:ساری گت آدمون
رج:ساروی سیاستمدارون
کاردیف

**کاردیف** ولز پرجمعیت‌ترین شهر هسته و این منطقه‌ی نیشتنگا حیساب انه. کاردیف نزدیک ۳۱۷٬۵۰۰ نفر جمعیت دارنه. کاردیف دله ولزی‌ئون شه وسه پارلمون و دولت دارنه ولی بین‌المللی مسائل سَره بریتانیا عضو هستنه. 

## بن بنویشت

رده:ولز
رده:بریتانیا شهرون
رده:ولز شهرون
رده:نیشتنگائون
مائو

**مائو تسه تونگ** اتا سیاستمدار بی‌یه که چین دله جنگ سرد گِدر انقلاب هاکرده و کمونیستی حکومت ره سر کار بیارده. ونه روش حکومت ره مائوئیسم گانّه. مائو حکومت گادِر خله‌ها وشنی وسّه بمردنه تا کشور بتونه شه اقتصاد ره قوی هاکنه و چین ِحکومت دنیا دله مقوم پیدا هاکنه. مائو برعکس خله از کمونیستون بعدی استالین جا پشتی هاکرده و ونه حکومت ره قبول داشته.

## منابع

رج:چین رییس‌جمهورون
رج:چین سیاستمدارون
تیتو

**یوسیپ بروز تیتو** (اسلاوی جه: Јосип Броз Тито؛ بزائه ۷ مه ۱۸۹۲ - بمرده ۴ مه ۱۹۸۰) یوگوسلاوی کمونیست رهبر بی‌یه. وه جهونی جنگ دوم گادِر چریکی جنگ کارده و جنگ په یوگوسلاوی کشور ره بساته. وه شه ره کمونیست دونسته ولی شوروی واری حکومت هاکردن ره قبول نداشته و شرقی بلوک دسوری ورشو پیمون عضو نگردسته و در عوض غیر متعهد کشورون جنبش مؤسسین جا بی‌یه. تیتو کرواتی بی‌یه و اون گدر که ۸۸ سالگی دله بمرده، یوگوسلاوی مردم این کشور ره تیکه-تیکه هاکردنه.

## منابع

* 

رج:یوگوسلاوی
رج:کرواسی گت آدمون
رج:صربستون تاریخ
رج:فدرال سوسیالیست یوگسلاوی رییس‌جمهورون
فرانچسکو توتی

**فرانچسکو توتّی** (ایتالیایی جه: Francesco Totti) (بزائه ۲۷ سپتامبر ۱۹۷۶ ، رم) اتا ایتالیایی فوتوالیست بی‌یه که تموم شه کا هاکردن دوره ره آ. اس. رم وسّه بازی هاکرده و این تیم ِاسطوره‌یی کاکر حیساب انه. وه 1992 رم دله عضو بیّه و سال 2017 شه آخرین کا ره رم وسّه انجام هاده. وه مهاجم و هافبک‌هجومی کا کارده.

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/Francesco_Totti
رده:زننه آدمون
رده:رم فوتوالیستون
رده:ایتالیا فوتوالیستون
ولگ

250px|بندانگشتی|ولگ
**ولگ، چَرده** یا** گِلام، [[انباره|انباره‌]]<nowiki/>یِ (**ساقهٔ) جانبی زوائد هسته که ساقهٔ تک در انه.
## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «Leaf»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۰۸ خرداد ۱۳۹۶)

رج:گیاهون
کاب

بندانگشتی| لِــنگِ انتها، کاب هسته
**کاب ** بخش دنبالی لنگ هسته گه ونه استقون گَــد و کالفت هسته و تکیه اصلی ره ونه سر کانّــه.
## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «heel»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۰ خرداد ۱۳۹۶).

رج:بدن
لنگ

بندانگشتی|

**لنگ** یا **لینگ** یا **چک** تن اونتا قسمت هسته گه راه بوردن وه استفاده وونه و همچنین تن ره بنه‌تون بالاتر دارنه. اتا آدم شه عمر دله دوتا کره زمین دور قاعده شه لینگ جا راه شونه و اگه وه ره خار داره بتونه تا آخر عمر شه لینگ ره کار بزنه. آناتومی دله لینگ ایان قسمتها ره داینه: لگن، گارم (رون)، زوندی، پیشتیک (ساق)، مچ، کاب، انگوست و لینگ بن.
بعضی گدر جانورون ره تعداد لینگ جا تقسیم‌بندی کننه. مثلا اتاچکی، دوتا چکی، شیش‌تا چکی. بعضیایی ۱۰۰ تا لینگ ویشتر دایننه.

## هستکا
لینگ ونه تن وزن ره داره تا اما بتونیم هرسیم؛ همینسه ونه هسکائون بال‌تون گت‌تر و قددار تر هسنه.
لینگ سه تا دراز هستکا داینه. رون و تیبیا و فیبولا. ونه مچ هفت‌تا هستکا و ونه انگوستون هرکدیم سه‌تا هستکا دایننه جز شست که دو‌تا داینه

## منبع
*ویکی‌پدیای همکاری‌کانندگون، «leg»، انگلیسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه (بازیابی ۱۰ خرداد ۱۳۹۶)

رج:بدن