open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بگذشتی

بگذشتی ره شه عربی "تاریخ" اشناسنه نن، همینتا وسه مازرون بگذشتی بیاردمی.

## [[مازرون بگذشتی]]
* هوتو در بیاردی ها (همونتا غار رِ وِنه قدمت ۷۰ هزاره ر تونده بیش بوئه)
* آریایی ئون پیش بیَموئن، که اونجه بیه ؟
* مازِرون چتی اینتا نوم، ایشناس بایه؟
* تاپوری ئون ره
* آماد ئون ره
* ماد دولت
* هیرکانیا ره ایالت
* زادراکارتا (یونانی وشون اینتا نوم ره هدائنه)

## [[ایران ره بگذشتی]]
* جیرفت تمدن
* بابل تمدن
* ایلام تمدن

## [[دن یا ره بگذشتی]]
* یونان
** یونان ره گت مردیون
*** ارسطو
*** افلاطون
*** هرکول
** یونان ر که لا ئون
*** متروپولیس
*** آتن
* روم
* چین
* پروس
* ایران

## کیتاب ایشناختن
* History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies. Moscow: KomKniga, ۲۰۰۶. ISBN ۵-۴۸۴-۰۱۰۰۲-۰
## دایا لینک ئان

رج:تاریخ
کایری

**کایر** یکی از سنتهای اصیل مازرونی و یکی از کارهای خوبی که صورت گیرنه . 

کایر روزمره کارون یا سخت کارون دله انجوم وونه از جمله این کارون کمک کشاورزی کارون دله هسته مازرونی فرهنگ و آداب دله این نوع کمک ره *کایر* گانّه و ات‌تی خاص آداب تابع هسته کایر مخصوصاً موقع برنج دکاشتن ویشتر انجوم وونه.

[بندانگشتی|[آمریکای متحده ایالات|آمرییکایی سربازون هِدی ره کمک کاننه و گت‌چو ره ورننه.]]

کایر منظور اینتا هسه گه هدی جه کار هاکنیم و اتا بیتتر نتیجه جه بَرِسیم.
## نگارسره
## منبع
* مازرون قلمرو دله، به سرپرستی حسین صمدی.

رج:مازرون فرهنگ
کارن

کارن توئه نه اینا بوئه:
* کارن سوخرا
* کارن باوند
* کارن کارنودیون
* کارن (مازرونی نوم)
* کارن (کوه)
مازیار

**مازیار** اتا از شائون کارنوندیون بی‌یه. وه عربئون جا جنگ هکرده تا وشون ره مازرون جا در بکنه ولی  موفق نیّه. وه ایسلام ره مازرون دله بیارده.
## تبار
مازیار کارن وچه بیه. کارن پر نوم وندادهرمز بیه. وه اتا از شائون مازرون بیه. وه سوخراوند خانواده جا بیه. سوخرا اتا از پارس بزرگون بیه که انوشیروون دوره مازرون اسپهبد بیه. اینتا مقام ونه نسل دله بمونسه. بعد اینکه عربئون ایران ره بیتنه وشون اینتاسر که مازرون ره البرز ایران جا سیوا کرده نتونسه مازرون ره بیرن.مویون هرچی سعی هکردنه تا مازرون ره بیرن موفق نینه. ولی عباسیون موفق بینه. وشون ونداهرمز دوره مازرون ره حمله هکردنه و اونجه ره بیتنه. ولی مازرون مردمون  ایسلام و عربئون سلطه ره قبول نکردنه. وندادهرمز هم که فرار هکردبیه دباره مازرونیون شه دور جمع هکرده تا عربئون ره مازرون جا دربکنه. وه شه په رون جا پیمون دوسه که هر مازرونی اتا عرب مازرون دله بدیه وره بکوشه.اینجوری مازرون اتا روز سر عربئون جا خالی بیه. بعد وندادهرمز ونه ریکا کارن (قارن) مازرون شاء بیه و بعد کارن هم که ونه ریکا مازیار مازرون شاء بیه.

## شائی دوره
مازیار شائی دوره برابر بیه با مامون خلافت دروه وه مازرون ره حمله هکرده و ونه حمله موفق هم بیه و مازرون ره عربئون دباره بیتنه. مازیار هم دستگیر بیه و وره راهی هکردنه بغداد و وه اونجه زندونی بیه. وه زندون دله ایسلام دین جا آشنا بونه و مسلمون بیه. وه بعد اینکه مسلمون بیه زندون جا آزات بیه و عباسی دستگاه دله کار بیته و خله زود مامون ایعتماد بیته و مقام بالا بیته. مازرون مردمون بعد اینکه مامون اونجه ره بیته عباسیون فرستادگون ره فرمون گردن نیتنه. همینتاسر مامون مازیار ره مازرون حاکم هکرده تا نافرمونی‌ها ره از میون بوره. مازیار بعد اینکه دباره مازرون ره برسیه عباسی خلیفه علیه شورش هکرده وه عباسیون سرباز ره مازرون جا دربکرده.وه خواسه که دباره مازرون اتا آزات کشور بوو.وه اتا خشن آدم بیه. همینتا سر ونه زیر دستون خله ونه جا راضی نینه.عباسیون هم سعی کردنه که دباره مازرون بیرن. وه ایسلام ره مازرون رسمی دین هکرده.

## بمردن
عباسیون رستم بن شروین اتا از شاهون دیگه مازرون ره گرم هکردنه تا مازیار جا جنگ هکنه و وره کومک هم هکردنه. رستم بتونسه مازیار اتا جنگ دله شکست هده.مازیار بعضی افراد هم وره خیانت هکردنه. مازیار ره دباره دستگیر هکردنه وره بوردنه بغداد دله زندونی هکردنه و اونجه وره بکوشتنه. مازیار تبرستون سردار خرش دنه. اسا ساری دله اتا خیابون ونه نوم هسه.

رج:کارنوندیون
هوتو

**هوتو** اتا غار نوم هسه که بهشهر حاشیه قرار بئیته.
ونه دله اولیه آدمون آثار پیدا بهیه.
کارشناس گِرو پنسیلوانیا دانشگاه کارشناسی گروه اینجه ره بررسی هاکردنه.

## هوتو در بیاردی‌ها
سال ۱۹۵۱ م. اتا گت ِچال بکندسته بیّه. از پائین‌ترین نوقطه اینتا چال به سنگ‌ریزه‌ئون **دوره یخچال** وَر‌بخاردنه. اینتا چال طبقونی از **دوره آهن** تا **نئولیتیک** و ونه تَه آثار **پالئولیتیک** بدی‌یه وانه. ات چاله طبقه‌ئون **دورون یخبندون** بکندسته بیّه که شامل سنگ‌ریزه‌ئون سیوه بی‎یه. میون فاصیله هر اتا ماسه و لای دَیّه. ات‌کم پاین‌ته چَنتا رَج از سنگ‌ریزه‌ئون قرمز دکلِس‌بَیی (=قاطی) با ماسه و پایین‌ته از وه رج‌ئونی از سنگ‌ریزه‌ئون قرمز دکلِس‌بَیی (=قاطی) با ماسه و خاک رُس بدی‌یه بیّه. اینتا رج‌ئون دله چیز‌ئونی از **[[سنگ چخماق]]** دَست‌بیَموئه که مربوط به **دوره پالئولیتیک** هسته. ات رج دیگه دله که این طبقه دله بی‌یه ***ایسکیلت ۳تا اینسون*** پیدا بیّه.

## بریم بگردستن
* تبرستون پارسی

رج:بهشهر تاریخی جائون
رج:مازرون تاریخ
رج:غارون
تهران

**تهرون**، ئیرون ره نیشتگا هسه، وه هم ئیرون ره دب، ایقتصاد، سیاست گت شهرستون وونه. این شهرستون قاجارون دوره جه ئیرون ِمرکز بیّه و هنتا نیشتگا هسته. تهرون حدود ده میلیون جمیعت دارنه و ونه وَر چندین شهرستون دیگه هم بساته بینه که حاشیه نقش ره دارننه.

## منابع


رج:تهران اوستان شهرون
رج:آسیا نیشتگائون
ساز

**ساز** ئه تا هنر ره قسمت وونه که میون ونگ و سکوت دخالت کانده، ساز ره بتونده نن همه جور وسه بازوئن، تونن ئه روسی سر، تیلویزیون سر و دیگه چیزون کار واندن، وه فرهنگ تا فرهنگ و ملت تا ملت فرق کانده.

## تعریف
::*گت بانویشتی: ساز ره تعریف*
::*هارشین هم: ساز دسته*
گت‌ترین تعریفی که بتومی ساز ره هاکانیم ای وونه که وه ئه تا جور ارتعاش هه سه.

## در بی یاردی
### انجوم هکاردن
### ئه تایی ئو دسته ونگیدن
## ساز ره نوت
## به تر هکاردن، دگاردن، جور هکاردن
::*گت بانویشتی ئون: [[ساز وار جور هکاردن]]، [[ساز وار به تر هکاردن]]*
### جور هکاردن
### بارسی ین ئو ایشتوندن
::*گت بانویشتی: ایشتوندن*
## تیکنولوگی
## یاد هدائن
### ساز، عمومی یاد هدائن ره ئه تا قسمت
### یاد بایتن
## درمان ره کار بابردن
## بانویشتی ایشناختان
* Harwood, Dane (۱۹۷۶). "Universals in Music: A Perspective from Cognitive Psychology", Ethnomusicology ۲۰, no. ۳:۵۲۱-۳۳.
* Johnson, Julian (۲۰۰۲). Who Needs Classical Music?: Cultural Choice and Musical Value. Oxford University Press. ISBN ۰-۱۹-۵۱۴۶۸۱-۶. 
* Kertz-Welzel, Alexandra. "Piano Improvisation Develops Musicianship." Orff-Echo XXXVII No. ۱ (۲۰۰۴): ۱۱-۱۴. 
* Kertz-Welzel, Alexandra. "The Singing Muse: Three Centuries of Music Education in Germany." Journal of Historical Research in Music Education XXVI no. ۱ (۲۰۰۴): ۸-۲۷. 
* Kertz-Welzel, Alexandra. "Didaktik of Music: A German Concept and its Comparison to American Music Pedagogy." International Journal of Music Education (Practice) ۲۲ No. ۳ (۲۰۰۴): ۲۷۷-۲۸۶. 
* Kertz-Welzel, Alexandra. "General Music Education in Germany Today: A Look at How Popular Music is Engaging Students." General Music Today ۱۸ no. ۲ (Winter ۲۰۰۵): ۱۴-۱۶. 
* Molino, Jean (۱۹۷۵). "Fait musical et sémiologue de la musique", Musique en Jeu, no. ۱۷:۳۷-۶۲. 
* Nattiez, Jean-Jacques (۱۹۸۷). Music and Discourse: Toward a Semiology of Music (Musicologie générale et sémiologue, ۱۹۸۷). Translated by Carolyn Abbate (۱۹۷۹). ISBN ۰-۶۹۱-۰۲۷۱۴-۵. 
* Owen, Harold (۲۰۰۰). Music Theory Resource Book. Oxford University Press. ISBN ۰-۱۹-۵۱۱۵۳۹-۲. 
* Woodall, Laura and Brenda Ziembroski, (۲۰۰۲). Literacy Through Music. 
----
## هاریشین


رج:موسیقی
رج:هنر
بامشی

**بامِشی** یا **پیچا** مازرونی زوون (تبری) دله اتا حیوون نوم هسه. ونه نوم دتا نوم جا ده‌ره‌س بییه بام + شی.
بامشی ۶ تا ۷ ماهگی جه گت بونه و تونه تولید مثل هکنه ، ما‌ئون تا ۸ سالگی ئو نرئون تا ۱۰ سالگی به‌تونده‌نه شه وسه جفت هایرن، ونه اوستنی دوره هم ۶۱ تا ۶۸ روز بین (متوسط ۶۳ روز) هسته.

## گتی
راست|thumb|پارسی بامشی
بامشی ئون وزن معمولی ۲.۵ تا ۷ کیلوگرم بونه، هرچند بعضی گونه‌ئون دله بامشی سنگینی تا ۱۱.۳ کیلوگرم رسنه. بامشی ئون هم دئینه کا دلیکیسّه تا ۲۳ کیلوگرم وزن داشتنه.

## هِستکا وندی
thumb|بامشی بتیم دله|250px
بامشی هم اکثر کاله‌دارون واری ۷ گردنی مهره, ۱۳ صدری مهره(سینه پشت مهره‌ ئون, که انسان ۱۲ مهره اینتا نوع جا دارنه), ۷ کمری مهره(که انسان ۵ مهره اینتا نوع جا دارنه), ۳ خاجی مهره (مهره‌ ئونی که بدن انتهایی قسمت دله قرار بئیتنه که انسان هرسائن وسه ۵ مهره اینتا نوع جا دارنه) و به جز "مانکس بامشی" ۲۲ یا ۲۳ دمی مهره‌ (که انسان ۳ تا ۵ مهره اینتا نوع جا دارنه) دارننه.

## لینگ
بامشی هم سگ واری شه پنجه جا راه شونه(پنجه شو دره!). بامشی ئون راه بوردن سر خله دقت کننه. این ئه‌تا بامشی سانان ره ویژگی جه هسته .

 
## بامشی به‌نه‌وارئون
* پارسی بامشی
* بنگال بامشی 
* تورک بامشی 
* راکون بامشی 
* سیامی بامشی 
* حبشی بامشی 
* برمه‌ای بامشی 
* مشرقی بامشی 

رج:بامشی‌مونائون
تیرنگ

**تیرنگ** اتا نوع پرنده نوم هسه.

## ویجگی‌ئون
اینتا پرنده‌ی نر ونه ماء جه خِجیر تر هسه و ونه دِم‌ئم خله نوعِ ماء جه بِلَندتر هسه. درکل نر و مای اینتا پرنده خله هدی‌جه فرق دارننه. نرِ تیرِنگ شه وچون تربیت‌ هاکردن دله نقش دارنه. وشون جنگل دله لم و تلی دله زندگی کننه. تیرنگ خراک دونه‌ئون‌ و حشره‌‌ئون هسِّنه.

## ونه نوم
اینتا پرنده ره کوهنه فارسی‌دله *تورنگ*، عربی‌دله *تذرو* و تورکی‌دله *قرقاول* گاننه.
## منبعون

رج:پرنده
ئو

thumb|250px|ئو (آبشار)

**ئو (اینگلیسی جه: ''Water'')** مازرونی زبون ده‌له معنی آب ره دنه . بعضی گادر دریو و اوقیانوس ر هم معنی دنه .
ئو ، فراوون ترین ماده مرکب زمین دله هسته و مایه حیاته. بدون ئو حیات شکل نیرنه. همین اندازه باویم که سه چهارم امه تن و بدن، ئو هسته!
70 درصد سطح زمین ئوئه ولی چون ونه اکثر نمک دارنه، کمتر از 2 درصدش ره تومی بخریم (تازه ویشتر آب شیرین هم یخ بزه هسته).
رج:ئو
سواد کوه

سواد کوه ئه تا مازرون ره دیار ئون وونه. وه ره نیشته جا ( پایتخت ) پل سفید ره هه سه.
تبری

**تبری** بتونده به نه لینک ئون ره وند وونه:
* تبری تقویم
* تبری زیوون (مازرونی زیوون)
* طبری‌خونی
* تبری به نه وار
* تبری ساز
* تبری فرئنگ
* تبری هه نر
۲۰۰۶

**۲۰۰۶** دِ هزار و شیشمین میلادی تقویم ِسال هسته.

## دکته‌ئون

## بمرده‌ئون

رج:میلادی سال
رج:۲۰۰۶
عیسای راستین کلیسا

**عیسی ره حقیقی کیلیسا** ئه تا زهائه کیلیسا چین ره دله هه سه که سال ۱۹۱۷ وه پا بایته؛

هیسا وه یک ئو نیم تا دو ئو نیم میلیون ۴۰ کشور هجه عضو داره نه.

## ده باور اصلی کلیسا عبارت‌اند از:
### روح‌ القدس
بئیتن روح‌ القدس توسط زوونون بئوت بونه و امه تایید علامت هسه بر اینتا که اما بهشت وارثون هسمی .
### غسل تعمید
غسل تعمید با ئو اتا از دینی آیینون بئیتن بخشش گناهون سر و احیای دباره هسه. غسل تعمید ونه جاری اوی شون دله انجام بوو، روخنه ئون و دریائون یا چشمه ئون دسوری. تمعیدکر کسی هسه که شه قبلا غسل تعمید هکرد بو و مقدس اوی جا قبلا تعمید هکرد بو و اینتا کار ره به نوم عیسی مسیح انجام دنه. و کسی که غسل تعمید بونه ونه کاملا اوی دله قرار بیره و سر و دیم ره دیما پایین جر بوره . 
### پاشویی
دینی آیین بشسن لینگ که فرد ره توانا کننه که اتا دم با عیسی ‘خدا داره. همین اتی وه اتا همیشگی یاد به شمار شونه که فرد ونه عشق و تقدس و پاکی و خضوع و گذشت و شه یاری ره به همیشه به یاد داره. هر کی که غسل تعمید بوو ونه شه لینگون ره عیسی مسیح سر بشوره بشسن دجانبه ممکن هسه که اتا مناسب زمان دله به جا بیارد بوو 
.

### عشای ربانی
آیین عیشای ربونی موقدس ایینی هسته موقدس که آدِم ره یاد یانّه که عیسی مسیح بمردوئه. این کار باعث وانه که ونه پیروون ، جسمانیت و خون خِدا ره آیین عشای ربونی دله اتا بوّن و وشون پیروون به زندگی همیشگی برِسِن و روز قیامت دله زنده بواشن.. این آیین ره بونه هر وقتی انجوم هدائن و فقط ات تیکه نون و ات کم انگور خانه .

### روز تعطیلی (یکشنبه)
روز استراحت(روز استراحت یهودیا)، هفتومین روز هفته ( شنبه )، اتا تعطیل مذهبی و مقدس ِروز از طرف خِدائه، معمولاً این روز دله این آیین ره به پا کانّه .

### عیسی مسیح
کلمه‌ئی که جسم بشری دله فرو شونه ، صلیب سر بمرده تا ونه گوناه کم بوائه ، روز سوم زنده بیّه و آسمون دله بورده. وه تنها نجات دهنده مردمون هسته ، آفریدگار آسمون‌ئون و بنه ، و اتا جدی ِخِدا
.

### کتاب مقدس (انجیل)
شامل وصیتای مسیح و ونه کاره‌ئون و تنها کیتاب خدایی و درست .

### رستگاری
رستگاری توسط خداوند رحمت و بخشایش؛ دین طریق جا بدست انه. وشون اعقاد دارننه که مومنین ونه روح القدس ره تکیه هاکنن تا تقدس و خداوند و بشر دوستی ره برسن .

### کلیسا
کلیسای حقیقی عیسی توسط عیسی مسیح تأسیس بیّه و از طریق روح القدس زمون «آخرین وارش» بساته بیی‌یه.

### حکم نهایی
«آمدن مسیح برای بار دوم آخرالزمون انجوم وانه؛ زمونی که وه بهشت جه برای داوری دربارهٔ جهون جِر انه و پرهیزگارون زندگی جاودانه پیدا کانه ولی گوناهکاره‌ئون برای همیشه محکوم وانه .

## پانویس

‎

## منبع
* ده باور اصلی

رج:مسیحیت
۲۰۰۷

**‎۲۰۰۷** دِ هزار و هفتمین میلادی تقویم ِسال هسته.

## دکته‌ئون

## بمرده‌ئون

رج:میلادی سال
رج:۲۰۰۷
میچکا

**میچکا** یا **میشکا** یا **جیکا** یا ** چوچک** یا **ملجه** اتا پچوک پرندوئه که شرقی نیم‌کوره دله خله پیدا وونه. مازرون دله اتا رسم دره که وه ره میچکا سو گانه و ونه گادِر میچکای چِش ره سو جه زنّه و ونه است‌هاکردنِ په، تِفِنگ یا نیما جه وه ره کاشنّه.

## [[مرغانه|مرغنه]] کری
میچکا اتا فصل مرغنه کری دله دتا تون (2)کمتر مرغنه نلِّنه و 5 تا تون هم بیشتر نیه.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا
روسی ویکی پدیا

رج:پرنده
کرک

**کرک** یا **کرگ** اتا اهلی مرغ هسته که وه ره ویشتر ونه گوشت و مرغنه وسه گت کننه.

کرک ِنر و ما فرق کنده و ونه نر جنس ره تلا گننه. ونه نوم تونده نسبت به سنّی که دارنه عوض بوه.ونه وچه ره مثلاً چیندکا گننه.

## گونه‌ئون وحشی
* گالوس-گالوس 
*:سِرخ کرک جنگلی واری
* گالوس – لافایتی 
*:کرک جنگلی سیلان واری
* گالوس سونراتی 
*:کرک جنگلی خاکستری واری
* گالوس – واریوس 
*:کرک جنگلی کَئو و سبز واری
رج:پرنده
Messih var

right|frameless|upright


**Messih var** hesse etta baprestresh re din ke ve re bene hesse Isa Messih re zendegi, ke biyemoa terne peyman re dele. Messihvaran dundenen isa messih re homa re rika. ve re wese gap baotene kohna peyman dele ke enne ve etta rez. ۲۰۰۱ re sal takhmin bazuene ke ۲.۱ billion adem hessen ve re asheq, messih vari hesse jihan re pile o gat din. messih vari pa bayte ekemin gharn re, messih vari bemoondeste islam o yehud vari ke hesse etta avrahimij din. "Christian" re num (Yunanij Χριστιανός Strong's G۵۵۴۶) vand baye etta shagerd wese Antioch re derun, iv ke sabt baye ۱۱:۲۶ re derun. 

## Messihvari re tikkan
### Katolik Var
### Perotiztan Var
### Ortodokz Var
## Bavaran
### Isa Messih
### Bamerden o devare enen
### Piruz boen
### ۳ Jurian
### ۳ Jurian nabven
### Injil
### Itiqadat
### Parediz o Jehenem

## Baprestien
### Messih Vari Buen

## Hareshin Hem
* Isa Messih
* Kilisa
## Kitab Ishnaxten
## Andi Bexunden
* From Jesus to Christ Perspectives on Jesus and early Christianity from various academics. 
* Asia is becoming one of the largest Christian populations in the world in the next ۳۰ years. 
* Christianity. Religion & Ethics. BBC. Retrieved on ۲۰۰۶-۰۴-۱۲. 
* The Bible And Christianity - The Historical Origins An essay by Scott Bidstrup. 
* Gillian Clark, Christianity and Roman Society, Cambridge University Press, ۲۰۰۴, ISBN ۰-۵۲۱-۶۳۳۸۶-۹ 
## Daya Linkan
* **[http://www.biblegateway.com/ Injil re Beli]** Injil re online baxunden.

رج:دین
رج:مسیحیت
رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه
زوون

200px|بندانگشتی|قسمتونی که آدمون عقل جه زوون ره بند وونه.
Mallati ka vand vune ziwan wese re aql re dele.
**زٮوون ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه:** *Language***)** (ونه تلفظ لهجه-لهجه تونده زِوون، زوان، زبون، زیوان و... بوئه) اتا سیستم هسه که تماس بیتن وسه، وه ره کار وندنه. زٮوون ات دسته کلمات و واجه دارنه و اتی گرامر یا دستور هم دارنه که کلمات ره هئی جه وندنه و جملات ره ساجنه تا کلمات وَر-وَر جمله دله هنیشن و اتا معنی ره برسنن.

**ziwan** hesse etta sistem, Kar vandenen temas bayten re, Darne etta deste del sar xas nemayan u etta deste ghevanin (ye Grammar) ke vand dene iv deste nemayan re. Tuenen jem baven u maeni haden.

## منابع
* Crystal, David (۱۹۹۷). The Cambridge Encyclopedia of Language. Cambridge, Cambridge University Press. 
* Crystal, David (۲۰۰۱). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge, Cambridge University Press. 
* Gode, Alexander (۱۹۵۱). Interlingua-English Dictionary. New York, Frederick Ungar Publishing Company. 
* Katzner, K. (۱۹۹۹). The Languages of the World. New York, Routledge. 
* McArthur, T. (۱۹۹۶). The Concise Companion to the English Language. Oxford, Oxford University Press. 
* Kandel ER, Schwartz JH, Jessell TM. Principles of Neural Science, fourth edition, ۱۱۷۳ pages. McGraw-Hill, New York (۲۰۰۰). ISBN ۰-۸۳۸۵-۷۷۰۱-۶ 
## بریم بگردستن

* Jihan re ziwanan project
* Jihan re gat baoteni ziwanan
* yat bayrin Ispiranto
* Ishtunden Jihan re Ziwanan


رج:فرهنگ
رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه
جده

**جده** ، اتا شهر هسته که عربستون غربی‌وَر دره و این کشور ِتجاری مناطق جه هسته. این شهر  سرخ دریا پلی دره و توریستی و تجاری شهر هسته.

جده جمعیت طبق سرشماری سال ۲۰۰۴ میلادی، برابر ۲٫۸ میلیون نفر بی‌یه که ۵۲٪ سعودی تابعیت داشتنه.

## دَدَبخوندست شهرون

## نگارخنه

Jeddah map.png|
|
|
Jeddah-seaport-saudiarabia.PNG|
Naseef House.jpg|



## منابع

رج:عربستون شهرون
رج:سرخ دریا
سما

[انگشتدان|[باله اتا معروف سِما هسته.]]
انگشتدان|اتا نقاشی که سما خَوری هسته.
**سِما** بیا **دانس** کا فارسیج دله وه ره رقص گنه هماهنگ حرکاتی هسه که ادم حالت بیان وسه به کار شونه . سما تونده اتا اجتماعی , روحانی یا اجرائی محیط دله انجام بئیره . همچنین سما دیگر معنی , اشیا و جاندارون موزون حرکات هسه , ولگون رقص واری . مازرون دله هم انواع محلی سمائون وجود دارنه که وشون دله نومدارترین چکه سما هسه .که مازرون دله عاشق سما هاکردن هسنه صداقت


Sema (Ingiliki: Dance, ferensik: Dancier) kollen vand vune adem re degel hekarden.
Chetti Sema hekarden re vand vune fereng u mardum u hener u qeshengi re.

## Sema re piyer u tarix
## Saz u Sema
## Sema, benevaran u diyaran
### Mazeran
:*[[Mazeruni sema]]*
* چکه سما
## Sema ishnaxten
## Sema re destean
## Hareshin hem
## Vishter dunden
* Adshead-Lansdale, J. (Ed) (۱۹۹۴) Dance History: An Introduction. Routledge. ISBN ۰-۴۱۵-۰۹۰۳۰-X 
* Carter, A. (۱۹۹۸) The Routledge Dance Studies Reader. Routledge. ISBN ۰-۴۱۵-۱۶۴۴۷-۸ 
* Cohen, S, J. (۱۹۹۲) Dance As a Theatre Art: Source Readings in Dance History from ۱۵۸۱ to the Present. Princeton Book Co. ISBN ۰-۸۷۱۲۷-۱۷۳-۷ 
* Charman, S. Kraus, R, G. Chapman, S. and Dixon-Stowall, B. (۱۹۹۰) History of the Dance in Art and Education. Pearson Education. ISBN ۰-۱۳-۳۸۹۳۶۲-۶ 
* Daly, A. (۲۰۰۲) Critical Gestures: Writings on Dance and Culture. Wesleyan University Press. ISBN ۰-۸۱۹۵-۶۵۶۶-۰ 
* Dils, A. (۲۰۰۱) Moving History/Dancing Cultures: A Dance History Reader. Wesleyan University Press. ISBN ۰-۸۱۹۵-۶۴۱۳-۳ 
## Daya linkan
* Sema re kaya banvishtian

رج:هنر
رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه
آلبرت اینشتین

**آلبرت اینشتین**  (۱۴ مارس۱۸۷۹ - ۱۸ آوریل۱۹۵۵) آلمانی و جهود فیزیک‌دون بی‌یه. وه ویشتر به خاطر نسبیت تئوری و خصوصاً جرم و انرژی فرمول (*E*=*mc*۲) وسّه ایسم در هاکرده. وه علاوه بر اینان، کوانتوم تئوری و مکانیک آماری دله هم خله مهم شخصیت بی‌یه. اینشتین نوبل فیزیک جایزه ره سال ۱۹۲۱ شه کارها وسّه بَیته. وه شه هکردی وسّه، دنیایِ گت‌ترین فیزیک‌دون‌ها جه بشناسی وونه و ونه آی کیو مثالی بیّه.

## نگارخنه


image:Albert_Einstein_at_the_age_of_three_(1882).jpg|وچگی دله
image:Niels Bohr Albert Einstein by Ehrenfest.jpg|اینشتین و نیلز بوهر دهه ۱۹۲۰ دله بر سر نظریه کوانتم اختلاف داشتنه.
image:



## پانویس

رج:فیزیک وسه نوبل بیته‌ئون
رج:آلمان فیزیکدون
رج:آمریکا فیزیکدون
رج:سوئیس فیزیکدون
رج:آلمان شیمیدون
رج:آمریکا شیمیدون
رج:سوئیس شیمیدون
رج:جهود گت آدمون
Hemraver

Hemraver (Dundenen ve re: Izdivaj, Eroosi, Shi Hekarden, Jeniya Baberden)
Rika o Kija she hemraver vunen Izdivaj re nikah. 
Izdivaj ellat iv hesse ke gat hakonen vachun re, gat hakonen mellat re iqtisad re, ya qanooni hakonen kija o rika re ertibat.

رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه
رج:مازرون فرهنگ
کارل مارکس

راست|بندانگشتی|180px
180px|راست|بندانگشتی
**کارل هاینریش مارکس**  اتا آلمانی فیلسوف بی‌یه که اولین نظریات مارکسیستی، سوسیالیستی و کمونیستی ره وه پایه بی‌یشته. وه ره گت‌ترین متفکر تموم دوره‌ئون تاریخ دونّه.

وه فردریش انگلس همراهی جه کمونیست مانیفست کتاب ره سال ۱۸۴۸ منتشر هاکرده. وه بعداً کتاب دیگه‌یی ره تیناری بنویشته که ونه نوم سرمایه هسته که اساءِ چپ‌گرائون میون خله مهمه. وه اتا معروف جمله دانه که گانه: «همه جائون ِتاریخ تاسا، طبقاتی مبارزه‌ئون تاریخ بی‌یه.» این جمله ره ونه اولین کتاب ِخلاصه بیی جمله دونّه.
## پانویس

## منابع

* مارکس ِفلسفه
* کارل مارکسِ سرگذشت

رج:آلمان گت آدمون

رج:آلمانی فیلسوفون
رج:ایقتصاددونا
گسفن

**گاسفن**، **گِسفن**، **گسِّن** یا **گِسپِین** اتا اهلی کاله‌دار هسته که ونه گوشت و پشم و هِستِخون جه اىستىفاده ورنّه. ونه خِراک علف و بندواش هسته.

## منبع

رج:کاله‌دارون
هولار (کوردوئون)

**هولار** یا **اربیل** کوردستون ِگت‌ترین شهر و عراق کوردستون ِنیشتگا *(=پایتخت)* هسته.

## منابع

رج:کوردستون شهرون
رج:عراق شهرون
رج:آسیا نیشتگائون
سیکا

**سیکا** یا **بِلی** (فارسی جه:مرغابی، اردک) اتا نوم هسته که معمولاً Anatidae خانواده‌ئون وِسه به کار شونه. سیکائون چندین زیرخانواده جه سِوا وونّه. اینان هم دریوی ئو دِله و هم شیرین ئو دِله زندگی کانّه و وِه ره خَله هولی جه خاش اِنه.

## نگارخنه

Aix_galericulata_(male_in_all_his_glory).jpg|هولی گادِر
Cairina_moschata's_head_-_Mellat_Park_-_Tehran.JPG|اسراییلی سیکا
Aix_galericulata_Luc_Viatour.jpg
Whistling_duck_flight02_-_natures_pics-edit1.jpg|پرواز گادِر
Mallard_flying.jpg|اتا نر ِسَوزکلّه سیکا


## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا
رج:پرنده
شوکا

**زردِ شوکا** ات جور اشکاری‌گو هسته که اروپا، ‌پچیک آسیا و مازرون دریایِ وَر زندگی کانده.
## منبع

رج:اشکاری‌گو
تلا

left|thumb|230px
left|thumb|230px
**تِلا** (فارسی دله:خروس) اتا اهلی پرنده نوم هسه که کرکِ ره نر ِجنس هسته. این پرنده شه جا *قوقـولی قوقـو*ی صدا ره در یارنه که وه ره مازرونی زوون دله **تِلاونگ** گنّه. ونه بهره هوشی کرک جا ویشتر هسته.

تِلائون معمولاً چنتا کرک جا همزمان جفت‌گیری کنّه و چون نتونّه همه جا محافظت هاکنن شه وسّه منطقه میِّن کِنده و اون منطقه جا مواظبت کنده که دیگه تِلائون ونه سامون دله نیِّن. تِلا همینسه اتا بلندی سَر نیشرنه و همه جا ره اِشنه تا خطرون ره شه صدا جا اطلاع هاده. خله نوع دارنه ولی اتا نوع که جنگی هسه رِه لاری گننه فارسی دله.

غرب مازرون دله تَلا گوننه، شرق گیلان خصوصا لنگرود تَله گوننه و برخی مناطق گیلان دله گوننه سوکوله. 

## مازرون دله
مازرونی فرهنگ دله **اسپه تِلا** صاب‌خنه وسّه خوش‌شانسی و روزی یارنه و **سیو تِلا** قاربونی هاکردن وسّه خله مناسب هسته. این دِتا خوردِ فرهنگ ره بعضی هنری آثار دله استفاده هاکردنه. مثلاً نیما یوشیج شه کتاب روجا دله چنتا شعر مئن اسپه تِلا جا شعر خوندنه:

## نگارخنه

File:Coq Belle-Ile.jpg|
File:The Rooster.jpg|
File:Rooster 1 AB.jpg|
File:Naked neck rooster.jpg|
File:Roosters preparing to fight.jpg|تلا جنگی
FIle:Mosaic in Madaba.jpg|اتا باستانی نقاشی پارچه سَر که مادبای اردن دله پیدا بیّه


## منابع

* Wikipedia contributors, "Rooster," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rooster&oldid=180251787 (accessed December 31, 2007).
* احسان مقدس، اطلس رنگی نژادهای ماکیان، انتشارات دانش نگار وکتاب محمدی، تهران ۱۳۸۶، *فارسی جه*.

رج:پرنده
رج:کرگ
جونیکا

**جونیکا**، ورزا یا گوبزا گو وچه خوه گننه. فارسی دله: گوساله
ونه گوشت خله خشمزه تر هسه و اسا کواب وسه وره استفاده کننه.
رج:انواع گو
اش

*ارش وسه اینجه اننی. شاید شمه منظور اینتا بی‌بائه: [[آرش]]*
 
اَش یا اَرش ئه‌تا حیوون نوم هه‌سه که فارسی دله وره خرس گنّه‌.اش هم گیاه خورنه هم گوشت . ویشته مازرون کوهستانی مناطق دله زندگی کنده.خله کم آدمون ره حمله کنده. اگر شما ره حمله هاکرده جـِروری در بورین جور نشوئین چون ونه دس کِتاه هسه خله تیج جور شونه.
## بن‌بنویشت

رج:کاله‌دارون
رج:سگ‌مونائون
کوروف

200px|thumb|کوروف نشون
left|250px|thumbg
**کوروف** (لهستونی جه: Kurów) ات روستای جنوب‌غربی لهستون هسته که ۲۸۱۱ نفر جمعیت دانّه و ونه گتی ۱۱٫۳ کیلومتر مربع هسته.

## منبع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لهستون شهرون
لیسک

**لِسِک**، **لِسِگ** یا **لیسک** یا **راب** اتّی نرم‌تن هسته که اِشکم‌پائون رجه دله دره. اینتا حیوون ِبِن (ونه اِشکم) ره ونه لینگ هم دونّه چون لیسک ونجه راه شونه.

thumb|راست|ات‌تی لکّایی لسک|150px
لیسکون تقریباً همه جاهان بتونّه دَواشِن. ولی دریا یا شیرین ئو یا لکـّای دله زندگی کنده و انوائ گیاهون جا تغذیه کانده. خادی لیسک ِانواع هم خله زیادنه و دانشمندون چن‌هزارجور لیسک ره تاسا بشناسینه. 

## ویشته بخوندین
* لیسه

## منبع
* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:حیوون
ئونه

ئونه (اینگلیسی جه: *Legend*) مازرون ره زیوون، ئه‌فسانه ره گه‌نه‌ن که فارسی درون گه‌نه‌ن.
رج:ئونه
رج:مازرون فرهنگ
سمنان

**سمنان** یا **سمنون** اتا شهر نوم هسه که سمنان شهرستان مرکز هسته و شرق ور جا با دامغان و شمال ور جا با ساری و سواد کوه و غربی شمال ور جا با فیروز کوه و غرب ور جا با گرمسار و جنوب ور جا با اصفهان استان همساده هسه.

سمنون شهر سمنان استان مرکز هسه ونه جمعیت تقریبا 200 هزار نفر هسه. ونه بئوریم که چندین روستا ره ولوپی سوادکوه جا مثل چاشم و تنگه روزیه و ... و چندین روستا  ره هم دودانگه ساری جا مثل پرور و ... مازرون جا بوتنه وسمنون ره هدانه . به جز وشون مازرونیهای زیادی این چند سال دله سمنون ره مهاجرت هاکردنه . شهمیرزادیون زوون مازرونی اتا گویش هسه .

## دپیته چرخه‌تو
* کومش

## منابع

رج:ایران_اوستانون_ره_نیشتگاهون
رج:سمنان اوستان شهرون
فزیک

**فزیک** یا **فیزیک**  اتا یونانی کلمه هسه که طبیعتِ دانش ره معنی دِنه که ونه عامیانه‌ی صورت تعریف اینتی بونه: «*فیزیک ماده و ونه حرکت علم هسه.*» علمی که انرژی، نیرو، جرم و الکتریکی بار اصول جا سر و کار دارنه. ونه تخصصی تعریف اینتا هسه: «*طبیعت عمومی تحلیل کومک کنده تا یاد هائیریم که امه دنیا رفتارون چه‌تی هسه.*»
انرژی

انرژِی اتا یونانی واژو ئه که ونه معنی کاری و فعال هسه . فیزیک و سایر علوم دله اینتی معنی بونه : انرژی اتا نرده ای کمیت هسه که اشیا و اشیا ی سیستم مشخصو ئه که طبیعت جا حفظ بونه(پایستگی انرژی قانون).

رج:فیزیک
نیرو

[200px|thumb|چپ|نیرو تونده از پدیده‌ئون [فیزیکی موختلفی به وجود بئه، مثل گرانش، مغناطیس، یا هر اثر دیگه‌یی که به جسمی شتاب دِنه.]]
نیرو فیزیک دله اینتی تعریف بونه : نیرو حرکت یا انرژی ای هسه که باعث بونه اتا جسم که ونه جرم m هسه a شتاب جا حرکت هاکنه.

رج:فیزیک
جرم

**جرم** اتا مهم فیزیکی کمیت هسه که شهودی هارشین جا اینتی تعریف بونه : *اتا جسم جرم ونه دله ی موجود مقدار مادو ئه* . گرانش میدان دله جرم وزن واری احساس بونه، عورف دله وزن ره جرم جا استفاده کندنه که اشتفا ئه.

رج:فیزیکی کمیتون
الکتریکی بار

الکتریکی بار اتا کوانتمی کمیت هسه که تنها به صورت منفی و مثبت صحیح مضربون اتا بار جا وجود دارنه . ونه یکا کلون c هسه .

رج:فیزیک
رقم

**رَقِم** یا **ریوضی** عربیج جه ک (ریاضیات) شه اتا طبیعی علم نی‌یه که به اصطلاح وه ره محض یا طبیعت جم جدا گنه. طبیعی علوم فیزیک واری شه مسائل ِحل هاکردنِ وسّه ونه جا کومک گیرنه. ریاضی ره دانش کمیت، ساختار، فضا و تغییر تعریف کندنه.



رج:ریاضی
معماری

**آرچیتکت** یا **معماری** اتا علم و هنر هسه که طراحی ساختمون، شهر و انواع سازه‌ئون و همچنین تاریخی بنائون بازسازی وسه استفاده بونه.

*
رج:هنر
تکنولوژی

تکنولوجی اتا یونانی واژوئه که ونه معنی هنر علم هسه و اینتی تعریف بونه : روش بساتن و  به کار بوردن ابزار , دستگاه , ماده , دستگاه و فرایندونی هسه که ادمی راه ر گره بوشاگر هسنه .
دونش

اتا دیدگاه جا هر دانش و فعالیت سیستماتیک علم هسه. دیگر دیدگاه جا  سیستم به دست بیاردن دانش، علمی روشون جا ره علم گنه.
بندانگشتی|آتِنا یِ پیت کله، غربِ جِهون ره اتا دونشِ سمبول هسّه.
ورزش

[thumb|left|250px|اتا زنان [راگبی تیم اوسترالیا دله ]]
**ورزش** اوئان کارایی ره گننه که تن جا انجام بونه و شه قوانین ره داینه و کا و قدآزمایی ونه ارمون هسه. ورزش تعریف ونه هدف و منظور ره بستگی دارنه. مثلن هوزی‌هاکردن اتا سردپوشننی استخر دله که قانون داینه اتاجور ورزش حساب بونه. ولی هوزی‌هاکردن دریای دله یا اتا کچیک و معمولی استخر دله اتا تفریح حساب بونه. اتا خله ورزشی رشته دره و مردم اتا خله زمون و هزینه ره ورزش هارشین یا انجوم هدائن سر خرج کننه. ورزش و ورزش هکردن اسا اتا تفریح جا به دیم اتا حرفه و کار در بمو و اتا خله ورزشکار ورزش هکردن جا پیل در ایارننه. وه ورزش اتادیگه خصوصیت هسه.امروز زنان ورزش هم خله مهم بهیه. 

رج:ورزش
رج:ورزش
کاشتی

:*شاید شِمه منظور کشتی جه چیز دیگه بی‌یه ، اگه واقعأ اینتی‌یه صفحه [[کشتی (گجگجی بایری)]] ره هارشین.*
[200px|thumb|left|موجستمه دِتا موبارز [پانکریشن.]]
[200px|thumb|left|اتا کشتی '''([پانکریشن)** یونان باستون دله.]]
[[پرونده:ločo.jpg|200px|thumb|left|[[لوچو]]، [[مازرون]] دله.]]
**کشتی*' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: *Wrestling'') ات‌جور ورزش هسته که ونه دله دِتا آدِم با ات‌دیگر پیچنّه و بنه‌بزوئن یا بی‌تعادل هاکردن حریف وسّه تلاش کانّه.
کشتی اتا از قدیمی‌ترین و فراگیرترین ورزش‌ئون دنیا هسته و احتمالا دورون ماقبل تاریخ با تغییر شکل جنگ‌ئون تن‌به‌تن و جایگزین هاکردن بمردن یا صدمات شدید با اتا پیروزی نمادی ایجاد بی‌یه. شواهد خله‌یی از حضور کشتی تمومی تمدن‌ئون آغازین بشری وسّه وجود دانّه. البته اولین بار یونان باستون دله به اتا ورزش واقعی تبدیل و سال ۷۰۴ پ.م وارد المپیک بیّه. المپیک باستون دله قهرمون کشتی پس از قهرمون پرتاب دیسک موهمترین پهلوان یونان بی‌یه. داستان رقابت اودیسه و آژاکس که هومر، ایلیاد دله روایت هاکرده از قدیمی‌ترین و باشکوه‌ترین داستان‌ئون مربوط به کشتی هسته.
سبک‌ئون متنوعی از کشتی کشورون مختلف دنیا دله تمرین وانه. از موهمترین سبک‌ئون ملی و محلی کشتی بنشنه به انواع کشتی با کمربند شامل گلیما در ایسلند، شوینگن در سوئیس، گوراش در آسیای میانه و سومو و جوجیتسو در ژاپن، سامبو روسیه دله، کشتی حرفه‌یی آمریکا دله، کشتی لوچو و چکه‌دَس مازرون و گیله‌مرد گیلون اشاره هاکردن.
تقریبا تموم کشورون دنیا دِ سبک المپیکی کشتی یعنی کشتی فرنگی و کشتی آزاد ره دارنه تفاوت این دِتا این موضوع هسته که کشتی فرنگی دله که ویشتر ئوروپای دله محبوب هسته بیتن پائین کمر و استفاده از لینگ جه ممنوع هسته اما کشتی آزاد دله کشتی‌گیرون تونّه این کارون ره هم هاکنن. موسابقات این دِتا رشته زیرنظر فدراسیون بین‌المللی کشتی فیلا برگوزار وانه.

## منابع

* فیلای سایت
* wrestling. Answers.com. The Columbia Electronic Encyclopedia, Sixth Edition, Columbia University Press., 2003.

رج:ورزش
رج:کشتی
فوتوال

[thumb|left|150px|اتا درونی فوتبال کا [مکزیک دله که داور قرمز تیم سر اتا آزاد ضربه بیته.]]
**فوتبال (اینگلیسی جه: ''football'')** اتّا تیمی ورزش هسه که ونه دله دِتا یازده نفره تیم همیدگه جلو کا کننه و ویشتر وه ره پرطرفدارترین ورزش دنیای دله دوننه. اینتا ورزش اتا مستطیل شکل زمین دله که مصنوعی یا طبیعی چمن جا دپوشننی هسه برگوزار بونه ونه دتا انتهای دله دتا دروازه دره. هدف اینتا هسّه که توپ بوره حریف دروازه دله. دروازه بان تینار کس اینتا کای دله هسه که توننه شه دس جا توپ بیتن و کنترل هکردن سر ایستفاده هکنه. تیم دیگه اعضا ونه لینگ یا تن دیگه عضوون جا توپ ره کنترل هکنن. هر اتا تیم که تونه ویشتر گول بزنه برنده هسه. اگه گل شون تعداد مساوی بوئه اون وخت کای نتیجه مساوی اعلام بونه یا به اضافه وخت بکشی بونه که اگه ای مساوی بیه ونه پنالتی ضربه ئون برنده ره معلوم هکنه. امروزی فوتبال انگلئون دله پا بیته. فوتبال رسمی نهاد فیفا هسه. گت‌ترین و معتبرترین کا فوتبال دله جهانی جام هسه که هر ۴ سال اتا بار برگوزار بونه. ونه هارشی ئون د برابر اولمپیک هسه.

رج:ورزش
رج:فوتوال
زرتشتی دین

[بندانگشتی|325x325پیکسل|[فروهر این دین نشون ]]
**زرتشت وار** یا **گبری دین** که شه وه ره **مزدیسنا** گنه، اتا ایرونی پغمبر دین نوم هسه، اشو زردتشت اسپنتمان هسّه. *مزدیسنا* یعنن اهورامِزدا پرِستش‌کر. اینتا دین پایه ره ۱۰۰۰ پیش از میلاد بشتنه.

اتا دین هسه که ونه پیغومبر زردشت هسه . زردشت واژه‌ی معانی متفاوت هسه (زرد روشندائی دار) , (زرد اشتر دار) , (زرد اساره)  باستان یونان منابع دله (اساره اشناس) معنی بهیه . ونه زادگاه معلوم نیه بعضیون اذربایجان ر ونه زادگاه دوندنه بعضیون هم سیستان ر . سی سالگی سند دله شه پیغومبری ر اعلام هاکرده و وختی شرائط ونه وسه سخت بهیه به بلخ بورده . بلخ دله گشتاسب شاه ور حمایت هاکرده و وه شه دین ر گوسترش هادا . ۷۷ سالگی سند دله اتا تورانی دس جا بکوشت بهیه.

## زرتشتی جهون‌بینی
left|thumb|333x333px|آداب و مراسم زرتشتی
اینتی که گبریون باور داشتنه، جَهون خیر و شر ِجنگِ میدون هسّه که مردم با بوردن به راه دین و خار فکر و خار گپ و خار کار پیروز بونّه.

## خداپرستی
پیش از ظهور زرتشت، ایرانیان و هَم تی مازندرونی‌ها عوامل طبیعت و فرشتگان تاثیر دَی نه و چند گانه پرستی و ِشون ِ بین رواج داشته. زرتشت که ظهور و تعالیم ِ و ِ گسترش پیدا هاکِرده، ایرانیان از چندگانه پرستی دست بَکشینه و به یکتاپرستی روی بی یارد ِنه. گاتها نخستین کتاب مقدسی هَسه که چندین هزار سال پیش بشر ر ِ به شاهراه توحید راهنمایی هاکِرده. اینتا کتاب با خِدایان ِ آریایی مخالفت هاکِرده و پرستش اهورامزدا هستی بخش دانای گَت(گ َت =Gat  = بزرگ)ر ِ سفارش هاکِرده.
خِداوند در کل اوستا، اهورامزدا بِئوت بونه و همه چیز ر ِ دونّه. بعضی زرتشتیان ر ِ نسبت ِ تَش پرستی د ِنِنه، زرتشت ِ کیش، آیین یکتاپرستی هَسّه و از پرستش خِدایان و عناصِر بیزار ِنه.

## دپیته چرخه‌تو
* زرتشت

## منابع

* انجمن زرتشتیان تهران
* کانون زرتشتیان
* تارنمای فرهنگی یَتااَهُو
* سازمان فرهنگی اُشیهَن
* دوهفته نامه امرداد / تارنگار خبری زرتشتیان ایران
* UNESCO Parsi Zoroastrian Project
* زرتشت و دین ایرانی

رج:دین
سخسر

**سخسر** مازرون یا فرسی دله **رامسر،** غربی‌ترین شهر هسته که ونه شهرستون نوم هم رامسر هسته. این شهر ره قدیم «سخت‌سر» گتنه ولی رضا شاه باته بستینکلا من این شهر ره رام هکردمه و ونه اسم ره بَیته رامسر. رامسر خله توریستون وسّه خار جا هسه و ونه بدینی‌ئون زیاده. کاخون قدیمی، دریا، ویشه، کوهستون هِدی وَر-وَر و ییلاقی منطقه‌ی جورده ونه پَلی و تله‌کابین، موزه‌ئون، گرم‌ئو، مخصوص ِناحیه و... واری.

## تاریخ
رامسر آریاییون نمه‌په آماردون ِبنه بی‌یه ولی ونه نو بسات شهر ِتاریخ زندیون دوره جه رسنه که مهدی بیگ خلعتبری بورده کریم خان زند جه دستور بَیته که محال ثلاث ِحاکم بوو. وه شه خرم‌آباد دله دیّه و چنتا نایب‌الحکومه انتخاب هاکرده؛ اولی ره برسنی‌یه کلاردشت ِحسن‌کیف که گرمسیر منطقه بی‌یه و کلارستاق ره اونجه جه اداره کاردنه، اتا ره برسنی‌یه کجور که سردسیر بی‌یه و اسا نوشهر ونه دله کفنه، اتاشون ره هم برسنی‌یه رامسر که ات‌که دیرته بی‌یه.

اتا سفری مردی، محمدمعصوم شیرازی، سال 1341 هجری منطقه جه گذر کرده، گاته «سه کیلومتری سخت‌سر به سمت گیلون گمرک‌خنه داشته و تنکابن شیش بلوک دارنه: سخت‌سر، گلیجان، نشتا، لنگا، خرم‌آباد، چالکرود و حاکم‌نشین تنکابن خرم‌آباد»

این شهر نوم قدیم «سخت سر» یا «سوخته سر» بی‌یه که یعنن اونجه مردم زور گپ ره نشنوستنه ولی سال 1314 شمسی، رضا شاه ِدوره، اتا تصویب‌نومه جه این شهر ِرسمی نوم ره دگاردنینه و «رامسر» بی‌یشتنه. 

## خاخؤر شهرون
* پوئرتو مونتت، شیلی (از نهم بهمن ۱۳۸۷)
*  الوکره، قطر (از بیست و چهارم خرداد ۱۳۸۹)
*  شیراز، ایران (از بیستم دی ۱۳۹۱)

## وابسته جستارون
* رامسر جهونی روز

## بن بنویشت

* مازندنومه، شماره ۷ اردیبهشت ۱۳۸۵
* مختصات و ارتفاع
* پیش‌شماره

رج:رامسر شهرستان

رج:مازرون اوستان شهرون
تنکابن

**تنکابن** یا **شهسوار** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته.

**تنکابن** اتا شهر هسته که مازرون دله دره و دشت کته. تنکابن ِمردم اکثریت مازرونی زوون جه گپ زنّه.

## نوم
تنکابن همون **تنک+آب+بن** جه بَییته وانه جایی که کاسپین ِساحلی جلگه تَنِک وانه. تنک مازرونی دله انبس جه متضاد هسته و دور-دور معنی دِنه. تنکابنِ مرکز اول شهر خرم آباد بیه بعد رضاشاه وه مرکزِ تغییر هادا و شهر شهسوار ره مرکز تنکابن هاکرده و شهرستانه نوم ره از تنکابن به شهسوار تغییر هادا. *شهسوار* که فارسی معادلی هسته که *شوالیه* وسّه بسات بینه. انقلاب بَیی په شهر نوم *تنکابن* بیّه ولی هنتا هم خله‌ها این شهر ره ونه قدیمی نوم جه نومنّه.

## پانویس


رج:تنکابن شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
نوشهر

**نوشهر** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که نوشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴۹٬۴۰۳ نفر جمیعت داشته. نوشهر و چالس خله نزدیک هستنه و تقریباً اتا دماسنی شهر ره موندنه.

## جوغرافیا
نوشهر در طول جغرافیایی ۵۱٫۳۰ درجه شمالی و ۳۶٫۳۹ درجه شرقی قرار دارنه.

شهرستان نوشهر از شمال به مازرون دریو، از جنوب به البرز کوه، از شرق به نور شهرستان و از غرب به چالوس شهرستان متصل هسه.
وی ارتفاع از سطح دریا ۲٫۹− متر هسه.

## تاریخ
نوشهر قدیمی‌ترین نوم سنگ تجن هسه. قاجار گدر، نزدیک ووئن هین روستا به دریا و خار هسووئن وی ساحل پهلو بیتنه شناورای وسه، توجه شخصی بنوم خاچیک قرار بیته. ازیمار مورد توجه حبیب اله خان سردار خلعتبری تنکابنی (سپهسالاراعظم تنکابنی  پیر) قرار بیته که آغاز فعالیت‌های عمرانی وسسه به حبیب آباد معروف بوه. ازیمار به دهنو و سال ۱۳۱۸ هجری شمسی و پهلوی اول گدر با بساتن بندر نوشهر و انجام بیتن کارهای عمرانی وی نوم ره نوشهر بشتنه.

## فرهنگ
نوشهری مردم به زوون تبری( مازرونی ) گب زننه که البته زوون های دیه مثل خواجوندی هم در بعضی نقاط مثل منطقه ی پول رواج دارنه .
پارپیراری رسم و رسوم حلا در نوشهر به خصوص کجوری دله پاربرجا هسسه . مثل تیرماسیزده شو و ...

## گت آدمون
* عبدالباقی درویش
* حسن رنگرز
* فرهود جلالی کندلوسی

### شهردارون

که البته قبل از وه شن هم شهردار دوه. نوشهر شهرداری سال ۱۳۱۴ دله به دستور پهلوی اول تاسیس بوه.

## په‌نویس

رج:مازرون اوستان شهرون
رج:نوشهر شهرستان
چالس

**چالوس** اتا شهر هسته که مازرون دله دره و دشت کته.
ویشتر مردم شهر چالوس ره کلارستاق بومیون که طبری تبار هستنه تشکیل دننه. بومی مردمون شهر چالوس دله مازرونی زوون گپ زننه، که کلارستاقی لهجه جه شهرت دارنه، گپ زننه.
پهلوی دوره شرق گیلون جه کار وسه چالوس جه مهاجرت هاکردنه و قاجاری دوره نیز ایل کرد خواجوند چالوس جه تبعید بیی‌نه.
شرق چالوس شه کجور وسه هسته، و کجوری مردم اونجه جه ساکن هستنه و کجوری گویش جه گپ زنه. سال ۱۳۹۵ شهر چالوس  ۶۵٬۱۹۶ جمعیت داشته بیه.

## تاریخچه
چالوس ره تاریخ‌نویسون که عربون جه بینه، شالوس و سالوس گاتنه. این شهر ِوَر «کچه» و «کبیر» شهرون هم دَینه که اسا دَنینه. گت داعی قیام که تموم تبرستون ره آخرسری بَیته و مازرونی مردم ره دشت و جلگه دله مسلمون و شیعه هاکرده، همین چالوس دله شروع بیی‌یه. 

گانّه فارسی شاهون ات‌صَوه چالوس شهر ره بئیت داشتنه و فارسی شاهِ کیجا دستور هدا بی‌یه اتا دیفار شهرِ دور دَکشینه و سِوار است‌هاکرد داشتنه که اگه محلی‌ها شورش هاکردنه، وشون ره سرکوب هاکنن. *مقدسی* ِبائوت جه، وشون چالوس دله اتا قصر بساتنه که مسجد جامع جه وَر-به-وَر بی‌یه و هر دِتا سنگ جه بساته بینه. 

تیمورلنگ این شهر ره رقد بدائه و چالوس اتا پچیک مَله بی‌یه تا ۱۳۱۰ شمسی دولت کومِک و پشتی جه، اتا توریستی شهر بیّه و پیش از انقلاب شمال ِمهم‌ترین ساحل و توریسم ره داشته.

## منابع

* جایگاه و بلندا
* از چالس تا چالوس (وبگاه شهرداری چالوس)

## بریم بگردستن

رج:چالوس شهرستان

رده:مازرون اوستان شهرون
نور شهرستان

**نور شهرستون** اتا شهرستون هسته که مازرون شنه و ونه گت‌شهر نوم نور هسته.  .

**نور** (و‎نه کوهنه نوم: سولده) مازرون اتا شهرستون هسه که ونه جمعیت ۱۰۴۸۰۷ (سال ۱۳۸۵ دله) نفر هسه . نور شهرستان سه تا بخش دارنه . بلده ی بخش که سه تا دهستان دارنه اوزرود و تتارستاق و شیخ فضل الله . چمستان بخش که سه تا دهستان دارنه لاویج و میانرود و ناتل رستاق . مرکزی بخش که سه تا دهستان دارنه میانبند و علیا و سفلای ی ناتل کنار . ونه دیدنی جائون شامل : بلده ی پولاد قلعه , نیما یوشیج سره , رویان اوپری اوشار , لاویج گرم او , نارنجستان هوتل , نور زیبای جنگل و دریا . نور شهرتان پنج تا شهر دارنه : نور (سولده) ونه جمعیت ۲۱۸۰۶ (سال ۱۳۸۵ دله) نفر , رویان (علمده) , ایزدشهر (ایزده) , چمستان و بلده .

## دپیته چرخه‌تو
* مازرون

## منابع

رج:مازرون اوستان شهرستانون
بابلسر

**بابلسر** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته. این شهر مازرون دریایِ لو قرار دارنه و بابل رود ونه دله جه رد وانه.

## نوم
این شهرِ نوم قدیم «مشهد سَر» بی‌یه و مردم گاتنه که ایمام رضا برار اینجه چال هسته؛ رضا شاه این شهر نوم ره عوض هاکرده و ونه نوم ره بخاطر بابل‌رود، «بابل‌سر» بی‌یشته که هنتا بموندسته.

بعضی گانّه قدیم‌ته ونه نوم ره «مشهد سبز» گاتنه چون سرسبز بی‌یه.

## فرهنگ
بندانگشتی|راست|مازرونِ علوم سیاسی دانشگاه
مازرون دانشگاه بابلسر دله قرار دارنه. خادی بابل دانشگاه قدیم این دانشگاهِ زیرمجموعه دیّه. 

## گت آدمون
# عبدالله موحد: با شیش مدال طلای جهون پرافتخارترین کشتی گیر ایران هسته.
# اردلان شجاع کاوه: بازیگر هسته و خله فیلم تلوزیونی و سینماعی بازی هکرده.
# نقی قاسمیان عزیزی: از مودیران ارشد پتروشیمی و مودیرعامل پتروشیمی آب نیرو در خوزستان هسته.
# رمضانعلی تیموری: قهرمون وزنه برداری جهان در دهه هفتاد هسته.
# خانم دبیر اعظم حسنا: جزء شهردارای زن بیه و قبلا شهردار بابلسر بیه.

## دپیته چرخه‌تو
* دریا کنار

## منابع


رج:مازرون اوستان شهرون
جویبار

**جویبار** یا **جوبار** مازرون اوستان ِاتا شهر هسته که جویبار شهرستون ِمرکز هسته. جویبار ِجمعیت سال ۱۳۸۵ دله ۲۷٬۱۱۷ نفر بی‌یه. این شهر قدیم «باغلو» نوم داشته و گیل‌خوران ِدهستان دله مرکز بی‌یه و قائمشهر شهرستون دله قرار گیته.

جوبار ِخجیر جائون جه امامزاده‌ئون مهدی میرهادی و صادق رضا، چیکرود ِساحل، آزان پل، خشت‌پل و کردکلایِ تـَکّه هستنه.

سیاهرودِ روخنه این شهر دله جد گذرنه و بشنی وانه مازرون دریا دله.

جویبار از قبله‌ور (جنوب) به قائم‌شهر وصل بونه از طرف درآمدن‌ور (شرق) هم وصل بونه به ساری، از ماه‌شو ور(غرب) هم چک گرنه به بهنمیر و کیاکلا، از دریاور (شمال) خرنه به خود دریا .

## نوم
قدیم جویبار نوم **باغلو** بی‌یه و پئی‌ته وه ره **گیل‌خواران** گاتنه.

بعضی گانّه چون جویبار دله خله روخنه و درکا داشته وه ره این نوم هدانه.

ع. پاشایی گانه **جوبار** دِ تا کلمه‌ی جو (از غلات) و بار بساته بیّه که فارسی ونه معنی «بار ِجو» وانه که ونه تبدیل نوم به فارسی ِکتابی ی ونه میون اضافه بیّه و جویبار بگردسته.

## شهرسازی وضعیت
جویبار قدیم فقط دِتا خیابون بی‌یه که میدون کشتی میدون تا امام (سپاه) جه بی‌یه و اتا دیگه اونجه جه تا آتش‌نشونی بی‌یه.

جویبار ِبازار *(=شهر)* ات‌خله پچوک مَله‌ی جمع بیّن جه بساته بیّه. من‌جمله کلاگرمحله، سراجکلا، بالامحله، فقیه‌محله، جوان‌محله، تازه‌آباد، کردمحله و باغبان‌محله. حدود ۲۷ درصد جویبار بافت فرسوده هسته.

## ورزش
جویبار ره «پایتخت کشتی» جه اشناسنّه و این شهر همه دوره ایران تیم ملی دله ات‌خله کاکَر دانّه. مثلاً این اواخر جویباری کاکرها جه حسن و رضا یزدانی، مسعود اسماعیل‌پور، کمیل قاسمی و... المپیک دله شرکت هاکردنه.

## نگارخنه


Siahrood.jpg|سیاهرود
River in jooybar.jpg|ات دیگه روخنه
Central Square (juybar).jpg|میدون امام
Juybar kheshtpol.jpg|خشت‌پل سیاهرود
Juybar County Incorporated Areas Juybar highlighted.jpg|جوبار ِنقشه



## منابع

رج:جویبار شهرستان

رج:مازرون اوستان شهرون
سوادکوه

**سوادکوه** اتا منطقه مازرون استان دله و رضا شاه زادگاه هسته که چنتا شهرستان میون رَسِد بیّه. سوادکوه شهرونی دارنه که شیرگاه، پل سفید، زیراب، آلاشت و لفور ره شامل وانه.

این منطقه پیشتر اتا شهرستون بی‌یه ولی اسا وه ره دِ شهرستون جنوبی-شمالی جه سیوا هاکردنه و ونه بعضی پیشتر مناطق ره هدانه تهران اوستان یا باقیِ شهرستون‌ها دله قرار هدانه. سوادکوهِ دِتا شهرستون شمالی و جنوبی جمعیت سال ۱۳۹۵ دله ۷۰٬۰۰۰ نفر بشمارست بیّه.

سوادکوه استان‌های تهران و سمنان جه هم‌سامون هسته. این شهرستون جه مازرونِ اصلی راهون گذرنه و همینسه سوادکوه پر بـِرو-بوشوترین مناطق کشور جه هسته.

## جوغرافی
هاسنت لویی رابینو سوادکوه خـَوری گانه:
:سوادکوهِ ناحیه (که وه ره قدیم کولاپی هم گاتنه) شه نوم ره «سوات» ِکوه جه بَیته که ده‌چراتِ جنوب‌شرقی قرار دارنه. ونه سامون جنوب جه فیروزکوه جا رسنه و وشون میون شلفین کوه کته که این دِ ناحیه ره سیوا کانده. ونه شرقی سامون هزارجریب دره و غربی وَر لاریجان و بندپی ره رسنه. سوادکوهِ شمالی محدوده شیرگاه هسته که اونجه راستو پی و ولوپی اتا جا، که ونه نوم ره «دوآب» گانّه، هِدی جه رسنّه.

## تاریخ و فرهنگ
مازرون ِریشه‌دارترین و تاریخی‌ترین مناطق جه سوادکوه هسته. این منطقه نوم ره «فرشوادگر» نوم جه مرتبط دونّه. فرشوادگر یا پتشخوارگر نومی بی‌یه که تموم مازرون، گیلون، جرجان، سمنان و ری ره ونجه ونگ کاردنه. سوادکوه دله سال‌ها اسپهبدون استقلال کامل جه حکومت داشتنه و باوندیون اینجه قدرت زیادی داشتنه. 

نسبت به دیگر شهرستون‌های مازندرون، سوادکوه دله مازرونی رسومات و فرهنگ ویشته حفظ بیی هسته. بعضی مراسم هم حالت جشنواره جه هنتا مله‌ئون دله برگزار وانّه.

## سوادکوه دیدنی جائون
انگشتی|چپ|برج لاجیم
[بندانگشتی|[اسپهبد خورشید ِغار معروف به لاپ کمر]]
سوادکوه خله خجیر جائون دارنه که توریستی مسافرون وسّه بتونده جالب بائه. بعضی‌شون ره بتومبی اینجه نوم بَوریم.
* لاجیم برج
* دیو کلی
* گدوک کاروانسرا
* کنگلو
* قلعه اولاد
* پل شاپور
* پل قدیمی پل سفید
* آرامگاه مقتولین راه‌آهن سوادکوه
* آرامگاه اخوت
* سرخ‌آباد کلیسا
* حسن بور قلعه
* گردن قلعه
* رضا شاه سره
* امامزاده عبدالحق
* اساس قلعه 
* خاجمه کوه قلعه
* ورسک
* بابک مله
* برج باوند
* نقش شاه
* لاپ کمر (غار اسپهبد خورشید)
* کیجاچال
* شورمست ِدریامونا

## منابع


سو
نکا

**نکا** مازرون اوستان ِاتا شهر هسته که شه نکا شهرستون نرکزی شهر قرار گیرنه و مازرون ِشرق دَره. اولین اسنادی که این شهر نوم ره بیاردنه، شیشصد سال پیش شنه که ونه نوم ره «نکاه» بنویشتنه. البته شهرون دیگه‌یی طول تاریخ این منطقه دله دَیینه که رِقِد بوردنه و اسا دَنینه.

نکا اسا شمال ِصنعتی‌ترین شهرون جه هسته و شهید سلیمی نیروگاه برقی که تولید کانده جه گتترین نیروگاهون ایران دله قرار گیرنه. نکاچوب هم این شهر ِاتی کارخنه هسته که کاغذ و چویی محصولات ره تولید کانده و صادرات دارنه.

## تاریخچه
مورخون ریشه‌ئون مختلفی نکا نوم وسّه بیاردنه. مثلاً بعضی گانّه «آناهیتا» نوم جه بَییته بیّه. اتی هم گانّه که «نیکاب» جه تغییر پدا هاکرده که تجن خارِ ئو خَوری بی‌یه.

تاریخ دله اتا شهر، مهروان نوم، دَره که حسین اسلامی گانه شاید همین نکایِ جایگاه وه بی‌بائه و نکا ونه رِقِد هاییت سَر بساته بیّه.

## منابع

رج:نکا شهرستان

رج:مازرون اوستان شهرون
بهشهر

**بِهْشَهر**، مازرون ِشرقی شهرون جه هسته که بهشهرِ شهرستون مرکز هسته. این شهر ره گذشته «اشرف یا اشرف‌البلاد» گاتنه و انقلاب په ونه نوم بهشهر بیّه. بهشهرِ انار مشور هسته.

## تاریخ
[بندانگشتی|راست|اتا هارشا [چهل‌ستون (بهشهر)|بهشهرِ چهل‌ستون باغ جه ژول لورن جه، ۱۸۴۸ میلادی.]]
قدیمی‌ترین آثاری که آدمون جه مازرون و شمال دله پدا هاکردنه، بهشهر ِاطراف درنه. هوتو و کمربند غار یا گوهرتپه از قدیمی‌ترین جائونی هستنه که ایران دله وجود دارنه و ۱۰۰۰۰ سال قبل از میلاد شنه.

برخی گانّه *[[تمیشه]]*، *نامیه*، *پنج هزاره*، *آسیابسر* و غیره بتونّه همینجه که اسا بهشهر دَره، بی‌بائن ولی این شهری که اسا دَره ره گت عباس شاء اون گادِر که تبرستون ره فتح هاکرده بساته و دلیلش این بی‌یه که ونه مار، که ونه نوم اشرف بی‌یه، اینجه آدم بی‌یه. شاه عباس شهر نوم ره *اشرف‌البلاد*، یعنی بتترین و شریف‌ترین شهرها بی‌یشته و کم‌کم وه ره خلاصتاً باتنه «اشرف».

انقلاب بیّه په بهشهر نوم ره بی‌یشتنه «بهشهر» که همون اشرفِ فارسی‌بیی دگاردست هسته. بعضی گانّه چون محمدرضاشاءِ خاخِر نوم اشرف پهلوی بی‌یه، این شهرِ نوم ره عوض هاکردنه.

## توریسم
اشرف توریستی جائون خله دانه؛ صفی‌آباد کاخ، عباس‌آباد، سنگ نو و... واری.

اشرفِ انار این شهرِ سوغات هسته و ونه اکبرجوجه هم معروفه.
دریای چهار فصل (دریا کوچیک) یکی از مکان های تفریحی خله جالب و دیدنی بهشهر هسته که همه سال یتا خله مسافر شونه اونجه ره اشنه و تفریح کانده.

## منابع

رج:بهشهر شهرستان

رج:مازرون اوستان شهرون
کلاج

**کلاج،** اتا پرنده ی نوم هسه که فارسی دله وه ره کلاغ گنه . کلاج تا 400 سال عمر کنه و تونه تا 6 ره بشمره.
ویشتر از 6 ره تشخیص ندنه. چیزایی ره که برق زنه خله دوس دارنه و ماهی بیتن و دزدی صابون ونه ره خله دوس دارنه. باز هکردن آغوز رِم وه اوساه.

## منابع

رج:پرنده
وتئویر

**وتئویر**  یا **سیاسّت (اینگلیسی جه: ''Politics'') **یامعنی گروه وسه تصمیم هایتن روند هسه . معمولاً حکومتون و کشورون رابطه ی وسه به کار شونه .
بارفروش

بابل ره قدیمی نوم هسته .

## تاریخ
بارفروش قدیم جا مه میترا نوم داشته ایتا نوم ساسانیان گدر دله رایج بهیه. اعراب حمله ی جا بعد بابل نوم به مامطیر تغییر هکرده و بعدها چون که اینتا شهر ویشترین رونق اقتصادی ره منطقه دله داشته ونه نوم بارفروس ده و بعداً افشاریه گدر بارفروش بهیه.

## مردمون

رج:بابل
دب

***'دب***   کا (فارسیج جه : **فرهنگ**)  ادمی رفتار ساجوتارئون ر شامل بونه .ادوارد تایلر تعریف اساس رو : دب اتا پیچیده مجموعه ای هسه کا دونستنیون , اعتقادون , هنرون , اخلاقون , قانونون , عادتون و دیگر تونستنیون ر شامل بونه که ادمی جا و جامعه ی طریق جا کسب بونه .

رج:مردمون
هنر

توان و اثری که انسان تصور و آفرینش جا بسات بونه ره **هِنر** گننه. هِنری کارون حتماً زیبایی جه همراه نینه یا یکتا زیبایی شناسی ندارننه ولی همیشک آدِم خلاقیت جه همراه هسته.

 *([[فردوسی]])*

 *([[مولوی|مولانا جلا‌الدین محمد بلخی]])*

## زیبا هِنرون
زیبا هنرون ۷ دسته ره تقسیم بونه:
# - موسیقی
# - دستی هنرون مانند موجسمه ساجی، شیشه گری، و ...
# - ترسیمی هنرون شامل نقاشی، خطاطی، و...
# - ادبیات شامل شعر و داستان، نیمایشنومه ، فیلمنومه و نثر
# - معماری
# - رقص و نمایشی حرکتون
# - نمایشی هنرون شامل سینما، تئاتر، و ...

رج:هونر
حکومت

حکومت (اینگلیسی جه: *Government*) اتا مجموعه ی هسه که تونده قانون ره بی اله، وره اجرا هاکنه و ونه اجرا ی رو نظارت هاکنه . ایهان وظایف ره ترتیب رو مجلس , دولت و دادگستری انجام دِن‌نه که حکومت ره اصلی زیر مجموعو نه و ونه هم جم مستقل بوئن .
رج:حکومت
رج:سیاسی علوم
رج:سیاسی واجه‌ئون
لزمی

بندانگشتی|جئآن لزمیون نخشه
**لزمی** یا **کیشفر** یا **سامون** یا **مملکت** (عربی جه: مملکة، فارسی جه: کشور، اینگیلیسی جه: Country) جئآنی هِسّه‌ هاکردن دله اتا جه هسه کا اتا ملت ونه دله زیوش کاندنه و ملتون اورگان دی وه ره رسمی بدونه ره گوننه. لزمیون ره سامونونّی سوا هاکنده هدی جه.

## لزمیئون نوم :

## ممبعئون
https://www.yjc.ir/fa/news/6543983/چند-کشور-در-جهان-وجود-دارد-لیست-کامل-کشورها
رج:کشورون
رج:جوغرافی
صنعت

صنعت , اقتصاد ر اتا بخش هسه که کالای تولید جا ارتباط دارنه ، تولید هاکردن و خدمات هدائن جه ربط دارنه. اینتا فرآیند، خامِ مواد ره گیرنه و با استفاده از ماشین‌آلات، کار و فناوری، وشون ره به محصولاتی تبدیل کنده که مردم بتونن ونجه استفاده هاکنن. صنعت فقط کارخنه‌ئونِ دله خِلاصه نوونه و طیف وسیعی از فعالیت‌ها، از جمله معدن، ساخت‌وساز و تولید انرژی ره هم شامل وونه.

صنعتِ پیشرفت، اتا کشورِ اقتصادی رشد وسّه خله مهم هسّه. وقتی اتا مملکت صنعتی وونه، ونه تولیدات ویشتر وونه، اشتغال ایجاد وونه و مردمِ رفاه سطح بالا شونه. صنعت ره بنشنه به چن دسته تقسیم هاکردن، مثل سنگین صنعت (فولاد و پتروشیمی واری) و سبک صنعت (نساجی و خارِکی مواد واری).

## بن‌بنویشت
پانیوس (منابع)
«صنعت». دانشنامه جهان اسلام. مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۰. تاریخ بازدید: ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵.

"Industry". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc. 18 September 2024. Archived from the original on 1 October 2025. Retrieved 15 October 2025.

"What is Industry 4.0?". United Nations Industrial Development Organization (UNIDO). Archived from the original on 12 August 2025. Retrieved 15 October 2025.

Landes, David S. (1969). The Unbound Prometheus: Technological Change and Industrial Development in Western Europe from 1750 to the Present. Cambridge, New York: Press Syndicate of the University of Cambridge. ISBN 978-0-521-09418-4.

صنعت چیست؟ اوکی صنعت

«انقلاب صنعتی؛ ریشه‌ها، پیامدها و ویژگی‌ها». تاریخ ما. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۱۷ می ۲۰۲۴. تاریخ بازدید: ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵.
رج:ایقتصاد
رج:صنعت
کشاورزی

کشاورزی اتا اقتصادی فعالیت هسه که غذا , الیاف و ... تولید جا سروکار دارنه . غذای تولید ممن هسه گیاهون کشت هاکردن روش جا بوئه و یا امکان دارنه دامداری و صیادی روش جا انجام بَیره. گیاهون کشت هاکردن روش سه تا اصلی مرحله دارنه : دکاشتن , داشتن و برداشت هاکردن .

## منابع
* ات مقاله درباره‌ی کشاورزی

رج:ایقتصاد
رج:کار
خدمات

اتا اقتصادی فعالیت هسه که ونه دله اتا ور دیگر ور ر اتا خدمت ارائه دنه . کلا هر کاری که صنعت یا کشاورزی نئووه خدمات حساب بونه .
قرآن

**قرآن** یا **قوران** اسلام ِآسمونی کتاب هسته. مسلمونون گانّّه قرآن ره خدا، وحی جه برسنی‌یه، «محمد معجزه» هسته و ثقلین حدیث دله ونه خَوری هم اشاره بیّه. «قرآن» که «قرء» ریشه جه بَییته بَیی‌یه، اتا عربی کلموئه که ونه معنی «جمع هاکردن، سال و بخوندستن» هسته. علق سوره دله این معنی جه اشاره وونه. مسلمونون باور جه، این کتاب اتا ۲۳ ساله دوره دله خدا جه بموئه و جبرئیل وه ره محمد سه برسنی‌یه. این برسنی‌یه‌ئون ِجمع بَیی ره اتا کتاب واری جمع هاکردنه که ونه نوم قرآن هسته. قرآن ۳۰ جزء، ۱۱۴ سوره و ۶۲۳۶(کوفی عدد)=۶۲۲۶(شامی عدد)=۶۲۱۴(مدنی عدد)=۶۲۰۴(بصری عدد) آیه دانّه.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

## پیوند به بیرون
* Al-Quran (قرآن)
* قرآن ِفارسی ترجمه
* اتا اسلامی سایت، قرآن خَوری

*
رج:ایسلام
رج:مقدس کتابون
انجیل

**انجیل** مسیحیون ره مقدس کِتاب هسته . چار تا اصلی انجیل وجود دارنه که اسا ویشته مسیحیون اینان ره قبول دارنه: متی , مرقس , لوقا و یوحنا. 

## منابع

رج:مسیحیت
رج:مقدس کتابون
تورات

**تورات** (عبری جه: תּוֹרָה) یهودیون ره مقدس کیتاب هسه که وشون تاریخ و عقاید و شریعت ره در بر گیرنه. یهودون گانّه که این کتاب ره خدا موسی ره وحی هاکرده.

تورات و ات‌سری کتابون دیگه هِدی جه جمع وانّه و عهد قدیم ره تشکیل دِنّه. عهد قدیم ره هم یهود قبول دارنه و هم مسیحیون.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:یهودیت
رج:مقدس کتابون
اوستا

[بندانگشتی|250px|ترجمه فرانسوی اوستا توسط ایگناسیو ،[برلین، ۱۸۵۸.]]
[بندانگشتی|250px|نوشته ای از کتاب به [اویستایی زوون]]
***اویستا*** زردشتیونه مقدس کیتاب هسه که شیش تا بخش دارنه : گاهون , یسنا , یشتون , وندیداد , ویسپرد و خورد اوستا .

## منابع

* فارسی ویکی پدیا


رج:زرتشت