دماوند

400px|بندانگشتی|دماوند کوه ِتِک
**دِماوَند** اتا کوه هسته که مازرون دله دره که ایران گت‌ترین کوه و خاورمیونه گت‌ترین تشفشون و آسیایِ گت‌ترین بٮستا تشفشونی چکل بشناسی وانه. این کوه البرز رشته‌کوه میونه کته و مازرون جنوب دله و لاریجان بخش، آمل شهرستون درون قرار دانّه. اینتا قله که از نظر تقسیمات کشوری مازرون دله دره، صاف و آفتابی هوا  دله تهرون، ورامین و قم و همینتی مازرون دریای سواحل جه، وه ره بنشنه بدی‌یـِن. رینه، این کوه ره نزدیکترین شهر هسته. دماوند ۱ میرمای ۱۵۱۹ تبری به عنوان ایران ِاولین طبيعی اثر ثبت بیّه.  دماوند، ایران اساطیر دله هم مطرح هسته و ونه شوهرت ویشته از هرچی به خاطر اینه که ضحاک ره اونجه بند هکشینه.  

## جوغرافی
[thumb|left|250px|قرار بیتن دماوند روی نقشه [مازرون.]]
### ارتٮفاع
منابع دماوند قایده ره هرکمین ات‌چی باتنه. درگاه ملی آمار رسماً ونه چکل بلندی ره ۵٬۶۱۰ مٮتر ثبت هاکرده.؛ علوم زمینِ پایگاه و ناسایِ رصدخنه ونه إرتٮفاع ره ۵٬۶۷۰ مٮتر و ۵٬۶۷۱ مٮتر  باتنه. اتا آلمانی زمین‌شناس گنه دماوند «خالص ارتٮفاع» یعنی پایه جه تا چکل، ۴۷۰۰ مٮتر وونه و اورست جه ویشتر هسته. دماوند و کلیمانجارو دنیایِ گت‌ترین تک-تینار چکل هستنه. 

### فاصله از شهرهای نزدیک
این قوله ۶۹ کیلومیتری شومال شرقی تهرون، ۶۲ کیلومیتری غرب آمل و ۲۶ کیلومیتری شومال شهر دماوند دله دره.
### کوهستون
قوله دماوند شرق کوهستون البرز مرکزی دله (مازرون) از رشته کوئ البرز قرار دانّه. قولّه‌ئون موجاور وه ورارو ، سه سنگ ، زرد ِگل و میون‌رود هستنه.ref>کوه‌ئون البرز

### عکسای ماهواره‌ئی
موقعيت جوغرافیائی کوه البرز عکسای ماهواره‌ئی "ناسا" دماوند ِجه:


Image:Damavand1.jpg|در تاريخ 2000/07/27
Image:Damavand3n.jpg|در تاريخ
Image:Damavand11.jpg|در تاريخ 2002/08/09


## ئو و هوا
### دما
حداقل دِمای هوا ارتیفاع‌ئون دماوند دله تا ۶۰ درجه زیرصفر (زمستون دله) و تا اتا دِ درجه زیر صفر (تابستون دله) پایین اِنِه.
### وا
سرعت توفان دماوند دله بعضی وختا از ۱۵۰ کیلومیتر ساعت دله جه گوذنه. سرعت وا کوهپایه‌ئون دله ات زمون به هِفتاد کیلومیتر ساعت دله جه رَسنه. ویشته وائون غرب و شومال غربی جه زنّه.
### وارش
میونگین وارش ارتیفاع‌ئون دله ۱۴۰۰ میلی‌میتر سال دله هسته و وارش ارتیفاعای دله معمولاً به صورت ورف هسته.
### فشار هوا
فیشار هوا دماوند دله نیصف فیشار سطح دریا دله هسته.
## تشفشون
انگشتدان|300px |فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند
دماوند اتا کوه تشفشونی مطبق*هسته  که ویشته دورون چاروم  زمین‌شیناسی موسوم به دورون "هولوسین" تشکیل بیه و نسبتاً جوون هسته.  فعالیتای تش‌فشونی این کوه در حال حاضر محدود به "تصعید" گازای گوگردی هسته. آخرین فعالیتای تشفشونی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بی‌یه.
دماوند اتابخاته تشفشون‌ هسته که ایمکان فعال بیّن دِبارع وه وجود دانّه.  برخی از سالا دله از جومله سال ۱۳۸۶، دی و بخارایی قله جه خارج بیّه که بعضی از شاهدا وه ره گوائی به فعال بیّن این تشفشون دونّه. اما به حقیقت سالایی که خله وارش زنده ، با فرو بوردن ئو به درون قله و بخاردن با سنگای داغ، جریونی از بخار ئو دهونه قوله جه بیرون اِنه و همینتی به نظر رسنه که فعالیتای تشفشونی صورت بَیته.قطر دهونه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ میتر هسته
 که دریاچه‌ئی یخ جه وه ره دپوشنی‌یه. ‏ همینتی نشونه‌ئون از وجود دهونه‌ئون قدیمی پهلوای جنوبی و شومالی کوه دله مئلومه

## ونه نومون و ریشه‌شناسی وشون
ایسم *دماوند* به 2شیکل مشهوره *دماوند* و *دنباوند* . حتی بعضی مآخذ دله هردِتا ره بنویشتنه. صورت دیگه‌‌ای که از نوم این کوه بشناسته بیّه **دباوند** هسته. اینتا کوه ره با نوم‌ئون کاملاً متفاوت "بیکنی" و "جبل لاجورد" هم ثبت هکردنه. «نوم دماوند تورات دله بموئه و صورت کهن "آشوری" وه «*بیکن*» هسته (ری باستون ۲/۶۴۲)» در مورد دلیل نوم‌گوذاری دماوند فرهنگ معین دله بیموئه: «دم (دمه، دی) + اوند = وند؛ چیزی که دمه و دی و بخار (تشفشون) دانّه»  کسروی درباره‌ٔ نوم‌گوذاری *دماوند* یا *دنباوند* نظر کاملاً موتفاوتی دانّه.*. وه با استدلالایی نسبتاً پیچیده نوم‌گوذاری «نهاوند» و «دماوند» ره مرتبط دونده و نویسنه «زوونای قدیمی دله «نها» یعنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی دمباله بی‌یه،...» و «وند» ِدرباره هم نویسنه:««وندن» زوونای باستون ایران دله به‌معنای «نهادن» بی‌یه[...] اتا
از معنائون «نهادن» واقع بیّن و هرسائن به‌جایی هسته.[...] و ناچار «وندن» هم همون معنی ره داشته و «وند» که ماضی وه هسته به‌معنی اتا جا استائن اموئه» وه دمباله این بنویشته‌ئون نتیجه گنّه:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا مَله جلویی و «دماوند» یعنی شهر یا مله‌ی استائه پشت ِسر.
## اسطوره
[thumb|200px|عکس بند دکشی‌یه بیّن ضحاک  به دست [فریدون شاهنومه بایسنقری دله]]
دماوند اساطیر ایران دله جایگاه ویژه‌ئی دانّه. شهرت وه ویشته به این خاطره که فریدون اونجه ضحاک ره دمبدائه دماوند دله* و ضحاک اونجه زندونی‌هسته تا آخرالزمون* که بند پاره وانه و بکاشتن خلق شروء وانه و آخرسری به دست *گرشاسپ* کشته شودبکاشته بونه. هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارنه که ضحاک دماوند دله زندونی هسته و اعتقاد دارنه که بعضی صدائونی که کوه دله جه انه ،ونه صدائه. *تاریخ بلعمی* دله جای گت بیّن کیومرث دماوند بئوته بیّه  و ونه ریکای قبر هم بئوتنه که اونجه هسته. با این تفصیل که چون فرزندش بکوشته بیّه خدا چائی به سر کوه درست هاکرده و کیومرث شه وچه ره اون چاه دله دفن هکرده. بلعمی سپس از *مغان* گانه که: کیومرث سر کوه تش روشن هکرده و تش دکته چاله‌ی دله و از اون روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پونزده بار تش زونه بیته و هوا دله تش دکارده و از مغان نقل کانده که این تش دیو ره ونه وچه جه دور کانده. به بئوته تاریخ بلعمی جمشید به تبرستون به دماوند بی‌یه که سپاه ضحاک ون جه برسی‌یه. . بنا به روایتی نبرد لشگر فریدون به سپاهسالاری *کاوه آهنگر* با ضحاک حوالی دماوند بی‌یه.دماوند بار دیگه درگاه پادشائی منوچهر مطرح وانه؛ آرش کمانگیر ونه بالا جه تیر دمدنه تا ایران و توران ِسامون ره معلوم هکنه.  بعدأ با پا بیتن اساطیر *سامی* ایران دله برخی شخصیتای این اساطیر هم با دماوند ارتباطات پیدا هکردنه. از جموله «عوام [...] معتقدنه که سلیمون‌بن داوود, اتا از دیوا ره که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نوم داشته اون‌جه زندونی هکردنه. گانّه، به قلهٔ‌ دماوند، زمین هموار هسته و از چاهی که به فراز وه قرار دانّه، روشنی بیرون اِنه.»

## ادبیات
اشعار ایرانی دله معمولاً ایسم دماوند درباره‌ی بند دکشی‌یه بیّن ضحاک. فردوسی شاهنومه دله اینتی داستون ره تعریف کانده:

اسدی طوسی *گرشاسپ‌نومه* دله که به پیروی از *شاهنومه* بئوته بیّه به این اسطوره اشاره کانده. اشعار و منظومه‌ئون شاعرون دیگه ازجومله قصیده‌ئی از ناصرخسرو منظومهٔ *[[ویس و رامین]]*  از فخرالدین اسعد گرگانی و قصیده‌ای از خاقانی  تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همینتی بعضیا ونه گت بی‌ین جه شعر بائوتنه. قصیده *دماوندیه* اثر *ملک الشعرای بهار* اتا از چندین شعری هسته که در مورد دماوند بئوته بیّه. دماوندیه ابل وه در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع شروء بیّه:

قصیدهٔ «دماوندیه دیّم» که سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر بئوته بیّه، از شعرون موعروفی هسته که دربارهٔ دماوند بئوته بیّه که چند بیت ابّلی وه اینتی هسته:

## دماوند ِتاریخ
[250px|بندانگشتی|[اصطخری نقشه، که ونه دله دماوند ره اتا گت مثلث جا دیاره.]]
[left|200px|thumb|زمون [پهلوی ، تصویر کوه دماوند وسط نشون رسمی ایران قرار داشته.]]
آشوریون این کوه ره **معدن** **لاجورد** گاتنه. البته وشون اشتباه کاردنه و سنگ لاجورد بدخشان جه اموئه. زمون تاخت و تاز آشوریا به ایران این کوه بخشی از حدود ماد دولت اشمارسته بی‌یه و متنای آشوری دله هم ونجه اشاره‌ بیّه. سارگون دیّم توی لشکرکشی خادش سرزمینا تا دماوند ره خراج‌گوزار خادش هکرد بی‌یه. زمون **اسرحدون** هم آشوریا تا پای کوه دماوند لشکر دکشینه.اما به‌پیشروی ایدامه ندائه چون دماوند و اون‌سوترش کویر لوت ره آخر دونیا دونسته. دیاکونوف سنت گوذاردن پیکر بمردگون توی کوه‌ئون ره آیین مغانی دونده که دامنه دماوند دله زندگی کاردنه و آیین خادشون ره به دیگه جائون ایران بوردنه. دامنهٔ دماوند دله تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دانّه. سده هشتوم میلادی دله پای دماوند دژی دیّه که موبدی زرتشتی به نوم مَس‌مُغان و پیروونش ونه دله زندگی کاردنه و این دژ به فرمون  **المهدی خلیفه عباسی** رِقِدبورده و مس‌مغان هم بکوشته‌ بیّه. مس‌مغان (به عربی *کبیرالمجوس*) لقب بزرگون کارنوندیون بی‌یه.  غازان خان،ایلخان مغول ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) لارِ دماوند دله به دست شیخ صدرالدین غسل‌ هکرده و مسلمون بیّه.  «در حدودالعالم آمده که *ویمه* و *شلنبه* دو شهرست از حدود کوه دنباوند و ونه دله بتابستان و زمستون سخت سرد بی‌یه و این کوه جه آهن دریاردنه.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)» دوران سلطنت پهلوی شائون از نقش دماوند و خارشید به عنوان نیماد ایران ایستیفاده بیّه.

## ادعای ثبت در میراث جهونی
فروردین ۱۳۸۷، خَوِرگوزاری‌ئون ایران بئوتنه یونسکو دماوند ره ثبت هکرده. این خَوِرا که از خَوِرگوزاری‌ئون گوناگون میثل خَوِرگوزاری فارس مونتشر بیّه که اون زمون، کوه دماوند ره به عنوان ابلین اثر طبیعی ایران که فهرست میراث طبیعی جهونی یونسکو به ثبت برسی‌یه معرفی
هکردنه. اما فریبرز دولت آبادی، موعاون **سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری** توی گپ بزوئن با خَوِرگوزاری میراث فرهنگی این ادعا ره رد هکرده و وه ره سو تفاهم دونسته. وه ابراز هکرده: «متاسفانه برداشت ایشتبائی از موضوع ثبت دماوند صورت بیته و این خَور اشتباه هسته.»
## کوهنوردی
انگشتدان|300px | عکسی از دهونه تشفشون
thumb|300 px|پناهگاه بارگاه سیّم جبههٔ جنوبی دماوند دله
زمونای قدیم عده‌ئی خادشون ره به قلهٔ دماوند برسنینه. ناصر خسرو شه سفرنومه دله بنویشته که گویند بر سر دماوند چاهی‌است که نوشادر و
کبریت (گوگرد) از وه گیرنه. صاحب *آثار البلاد و اخبار العباد* با نقل قولی دست دیّم گانه که عده‌ئی از اهالی اون نواحی گاتنه که در طی پنج روز و پنج شب به قله‌ٔ دماوند برسینه و قلهٔ وه ره مسطح با مساحت صد جریب پیدا هکردنه البته از دور مخروطی موندنه. ابّلین صعود موفقیت‌آمیز اروپائی‌ئون به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷
(میلادی توسط تیلر تامسن صورت بیته. همینتی ابّلین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ بی‌یه که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع وه ره ۶۶۱۳ ذرع تعیین هکردنه. 
### مسیرای اصلی صعود
thumb|300px|دماوند اتا شو دله

برای برسی‌ین به قله دماوند، مسیرای موختلفی وجود دانّه که شناخته‌ترین وشون اینان هستنه:
* رائ شومالی؛ مسیر صعود این راه میون دِتا یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) جه صورت گنّه.
* رائ شومال شرقی؛ پناهگائ تخت فریدون اینتا مسیر دله قرار دانّه.
* رائ غربی؛ پناهگائ سیمرغ اینتا مسیر دله دره.
* رائ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. پلور، رینه، گاسفن‌سرا و بارگائ سیّم اینتا مسیر دله درنه.
آسون‌ترین این مسیرا رائ جنوبی و سخت‌ترین وشون رائ شمالی هسته. سه رائ شمالی، جنوبی و شمال شرقی نزدیکی روستائون قرار دارنه و همینتی همه راه دله جونپناه دارنه.
مسیر جنوبی دله، اوشاری وجود دانّه که همهٔ سال یخ‌بزوئه و فقط تابستونای خله گرم، راه کفنه همینتا وسّه  وه ره یخی اوشار گانّه. اینتا اوشار با 5100میتر ارتفاع از ئو بلن‌ترین اوشار خاورمیونه‌هسته.
### پناهگاه‌ئون
*نقشه‌ راهنمای صعود به قله‌ئون البرز مرکزی* دله پناه‌گاه‌ئونی دره که گمبی:
* پناه‌گاه گاسفن‌سرا (کوهپایه) با ارتفاع ۲۹۵۰ متری.
* بارگاه سیّم (یال جنوبی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) با ارتفاع ۴۱۵۰ متری.
* پناه‌گاه تخت فریدون (یال شومال شرقی) با ارتفاع ۴۳۶۰ متری.
## یخچالای معروف
* یخچال سیوله (رائ شومالی)
* یخچال دوبی سل (رائ شومالی)
* یخچال عروسک‌ئون (رائ شومالی)
* یخچال یخار (شومال شرقی)
## نیگارخِنِه

تصویر:Mount Damavand and birds.jpg|منظره‌ئی کوه دماوند جه
تصویر:Gosfandsara.JPG|عکسی قله جه که میاه وه ره دپوشنی‌یه

## بن بنویشت



## منابع
مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا, "کوه دماوند," ویکی‌پدیا, دانشنامهٔ آزاد,http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کوه دماوند&oldid=3278778(بازیابی در ۲۲ آوریل , ۲۰۱۰). ‪‪‪‬
**این مقاله از ویکی‌پدیای فارسی ترجومه هسته که اون دله از  این منابع یاد شده‌است.:
* 
* 
* 
* 
* دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. *تاریخ ماد* ،برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6
* راوندی، مرتضی. *تاریخ ایجتیمائی ایران*. پوشینه دیّم، چاپ سیّم، انتشارات امیرکبیر
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در *دایرةالمعارف فارسی*. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## وابسته جستارون
* البرز
* هفت کوه تشفشونی

## بیرون بگردستن

*
عکس ماهواره‌ئی ناسا دماوند جه
* تاریخچه ابّلین صعودون به قلهدماوند
* پیش‌بینی ئو وهوای کوه دماوند
* گوزارش صعود از جبههٔ غربی دماوند در شهریور ۱۳۸۵
* نقشهٔ مسیرون صعود به دماوند

رج:کوهون
رج:مازرون تاریخی جائون