open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پرن

كوهستان پرن يكي از زيباترين ييلاق هاي مازندران مي باشد و نزديكترين كوهستان به شهر آمل در كيلومتر ٢٠ جاده هراز محسوب مي شود.
دهكده پَرَن با مناظر استثنايي و تلفيقي از كوه و جنگل و با مناظر بكر و زيبا به همراه آواز خوش پرندگان و ابرهاي زيبا آرامش و حس تازگي به جسم روح انسان هديه مي دهد.
در سال ٩٨ جمعيت اين دهكده حدودا ٢٢٠ نفر بوده است. نكته حائز اهميت در مورد دهكده پَرَن قرار گرفتن آن در بالاي سد در حال احداث هراز ( سد منگل ) است كه در آينده نه چندان دور اين كوهستان با داشتن كوه و جنگل و درياچه تبديل به قطب توريستي و گردشگري در شمال كشور مي شود.
اين ييلاق با ارتفاع ١٧٠٠ متر از سطح دريا داراي آب و هواي خنك و مطبوع است و در تابستان خبري از گرماي شديد و آب و هواي شرجي سواحل دريا خزر نيست.
پرن به دليل داشتن مسيرهاي بكر و دست نخورده كوهستاني و جنگلي همه ساله ميزبان طبيعت دوستان و كوهنوردان از اقصي نقاط استان و كشور مي باشد.
PARAN

## جمعیت
اینتا روستا، دهستان چلاو دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۸۶ نفر (۲۰خانوار) هسه.

## منابع

رج:آمل شهرستان روستائون
پاشاکلا (چلاو)

**پاشاکلا**، روستائی هسه که آمل شهرستان مرکزی بخش دله دره.

## جمعیت
اینتا روستا، چلاو دهستون دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۱۰۴ نفر (۳۰خانوار) هسه.

## منابع

رج:آمل شهرستان روستائون
شیخ‌آباد

**شیخ آباد**، روستائی هسه توابع مرکزی بخش شهرستان آمل جه  و استان مازندران ایران دله قرار دانّه.

## جمعیت
اینتا روستا، دهستان هرازپی جنوبی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۲۶۳ نفر (۶۵خانوار) هسه.

## منابع

رج:آمل شهرستان روستائون
همت‌آباد (آمل)

**همت آباد**، روستائی هسه از توابع بخش مرکزی شهرستان آمل در استان مازندران ایران.

## جمعیت
اینتا روستا، دهستان هرازپی جنوبی دله قرار داینه و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، ونه جمعیت ۲۳۰ نفر (۵۵خانوار) هسه.

## منابع

رج:آمل شهرستان روستائون
اجبارکلا

**اجبار کلا** یا **بابکان** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که آمل شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۴۹۹ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:آمل شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
بلیرون

**بلیرون**، اتا محل نوم هسه و از توابع دشت سر بخش، آمل شهرستون، مازرون اوستان.

## جمعیت
اینتا محل، غربی دشت سر دهستون دله قرار داینه و بر اساس ایران نفوس و مسکن عمومی سرشماری سال ١٣٩٥ دله، ونه جمعیت ١٤٠ نفر (٥٠ خانوار) بیه.

## منابع

بلیران
پهناب

پهناب یا همون پهنو روستای هسه در پنج کیلومتری جویبار ، این روستا دارای ۵۰۰۰ خانوار جمیعته و مساحت زمینهای کشاورزی اون هم به ۳۰۰۰ هکتار رسنه. بیشترین محصولات کشاورزیشم در حال حاضر بینج، مرکبات، و حبوبات هسه.
هژبر نومه

**هژبر سلطون** یا **هوجبرنومه**  اتا سوت هسته که هژبر سلطون باوندی خَوِری دَوِستنه و ونه بگذشتی ره روایت کنده که چتی جنگ کرده و چتی آخرسر وه ره بییتنه و بکوشتنه.هرچن اینتا منظومه حماسی ، بیته از حادثه‌ی تاریخی هسته ، اما گزارش تاریخی صرف نیه ؛ از این واقعیت تاریخی مردم اونتی که دوست داشتنه شعر بساتنه و مناطق مختلف تبرستون دله مطابق شرایط خاص ،  وه ره بازسازی هکردنه.

## منبع

رج:باوندیون
رج:مازرون سوت
پیت کله

**پیت‌کله** یا **پیتکاله**  یا **کوربی**  پرنده‌ئونی نوم هسته که شو پر زنده و ونه غذا گل، وک و… هسه.

## نوم
دِتا دلیل دانّه که وه ره گانّه پیت کله: اولی اینتائه که ونه کله خله چرخ گیرنه همینسه وه ره گانّه پیت کله که یعنی ونه کله پیچنه. دومی هم اینتا بتونده بائه که ونه چِش پـِت هسته و ونه حدقه دله ثابته.

پیت‌کله چـِشون ونه چشخانه جه دِماسّونه و حدقه دله ثابتنه. همینسه اگه پیت کله بخائه اتا حیوون ره یا شه طعمه ره دیاری جه دمبال هاکنه، ونه شه کلّه ره چرخ هاده و ونه کله هم دَپیته وونه.

## مازرونی فرهنگ دله
قدیمیون گاتنه اگه پیت‌کله ات نفر ِبوم ِسَر هنیشه، این کار ِپه، شونه قبرستون و انده منتظر موندنه تا اون سره‌ی ِصاب‌خنه ره بَبیارن. همینتی گانّه هرکی پیت‌کله بکاشته، ونه کفّاره هاده تا ونه بلا دفع بوو.

## منابع


رج:پرنده
کینگ

200px|thumb|left|
**کینگ** یا **کِنگ** یا **کین**، آدم و بعضی دیگه جانورون بدن دله، آناتومی ِاتا گرد قسمت هسته که پشت ور دره و رون سر قرار دارنه.

کشورون و فرهنگون مختلف دله، کنگ خوری نظرات مختلف دارنه و هر کجه فرق کننده و حتی مُد هم این زیبایی‌شناسی سر موثر هسته.
کینگ ِدِ وَر هر کامین ره «کـَپِّل» گانّه و دِتا کپّل میون «موس» دَره که اتا پچیک سولاخه.

## منبع

رج:بدن
رج:بگائستن
سیارک ۳

**سیارک ۳** (نماد: ) ۳مین سیارک کشف بیی هسته که ۰۱ سپتامبر ۱۸۰۴ کشف بیه.

قدر مطلق سیارک برابر 5.33 هسته.
## منابع

## ایتصال به بیرون
*سیارک در دادگان اجرام کوچک ناسا
رج:سیارک
سیارک ۴

**سیارک ۴** (نماد: ) ۴مین سیارک کشف بیی هسه که در ۲۹ مارس ۱۸۰۷ کشف بیه.

قدر مطلق سیارک برابر 3.20 است.
## منابع

## ایتصال به بیرون
*سیارک در دادگان اجرام کوچک ناسا
رج:سیارک
سیارک ۵

**سیارک ۵** ۵مین سیارک کشف بیی هسه که در ۰۸ دسامبر ۱۸۴۵ کشف بیه.

قدر مطلق سیارک برابر 6.85 است.
## منابع

## ایتصال به بیرون
* سیارک در دادگان اجرام کوچک ناسا

رج:سیارک
سیارک ۱۰

**سیارک ۱۰** ۱۰مین سیارک کشف بیی هسه که ۱۲ آوریل ۱۸۴۹ و ناپل دله کشف بیه.

قدر مطلق سیارک برابر 5.43 است.
## منابع

## ایتصال به بیرون
*سیارک در دادگان اجرام کوچک ناسا
رج:سیارک
سیارک ۲۳

**سیارک ۲۳** ۲۳مین سیارک کشف بَیی هسه که ۱۵ دسامبر ۱۸۵۲ و لندن دله کشف بیّه.

قدر مطلق سیارک برابر 6.95 هسته.
## منابع

## ایتصال به بیرون

*سیارک در دادگان اجرام کوچک ناسا

رج:سیارک
دجال

کلمه المسیح الدجال (عربی دله به معنی مسیح دروغی) ۴۰۰ سال پیش از ایسلام ترجمه Mšīḥā Daggālā  وسّه سریانی به عربی استفاده بیی‌یه. که معادل یونانی وه antichristos  و معادل فارسی وه ضدمسیح هسته. موضوع دجال و موبارزه وه با دولت حقه پایون جهون دله منابع مسیحی و ایسلامی دله دره با این فرق که بعضی رهبر جبهه حق ره عیسی و بعضی مهدی  دونه. هر چن بر اساس روایات ایسلام و مسیحیت، هر دِتا ، از بین برنده دجال ره عیسی دونه و نا مهدی.
## منبع
* ویکی پدیای انگلیسی
*  کتاب عدل منتظر -گفتار دهم –نوشته داوود الهامی  -صفحه ۱۸۷-۱۸۳
رج:ایسلام
سوشیانس

**سوشینت** یا **سوشیانت** یا **سوشیانس** اتا مذهبی شخصیت هسته که زرتشت یا مزدیسنا دین دله آخرین منجی هسته که بنه اِنه. «سوشیانس» کلمه معنى *سودمند* بِن جه هسته ، اوستا دله سئوشیانت (Saoshyant) بموئه و پهلوى دله به اشکال مختلفی هسته: سوشیانت، سوشیانس، سوشانس، سوشیوس یا سیوشوس دستوری

سوشيانت در اوستا چند بار استفاده بئيه از جمله به زرتشت هم سوشيانت اطلاق بئيه اما اون سوشيانت که اصل هسته به آخرين منجي از سه منجي بئوته وونه که در آخر الزمون انه و جهون ره آباد کانده.
وه اتا آدم هسته که ظهور کانده و جهون ره پر از عدل و داد کانده و تموم بدی‌ها ره از بین ونّه.

## منبع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:زرتشت
رج:آخر الزمون
بوشهر اوستان

**بوشهر اوستان**، اتا استان نوم هسه که در جنوب ایران قرار دارنه. استان بوشهر مرکز بندر بوشهر هسه. این اوستان جمعیت بر پایهٔ سال 91 آمار و سرشماری برابر با ۹۸۷٫۳۵۲ نفر هسه. این اوستان دله به زبون فارسی لهجه بوشهری (فارسی جنوبی یا بندری) صحبت بونه. زبون شهرستونای شمالی بوشهر اوستان  با لری بویر احمدی کمی شبیه هسه. اوستان بوشهر 9 شهرستون دارنه. رئیسعلی دلواری از قهرمانون جنوب مال این اوستان هسه.

استان بوشهر اتا از استانای جنوبی ایران هسه که خلیج فارس جا خله ساحل دارنه.این استان قبلآ جزو استان فارس بیه که قبل از انقلاب این استان جا جدا بیه.سرشماری سال 85 جا ونه جمیت 850000 هزار نفر اعلام بیه.

## په‌نویس

رج:ایران اوستانون
رج:بوشهر اوستان
کاتالونیا

**کاتالونیا** اتا شه‌مختار بخش هسته که ایسپانیایی شمال‌شرقی وَر دره و تقریباً **[[کاتالونون]] ِتاریخی ناحیه** جه برابری کانده. 

## سیاست و مالیات
آخرین رفراندوم سَره که ژوِئیه ۲۰۰۶ برگزار بیّه، کاتالونیا اتا خودمختار بخش بیّه و ونه مالیاتی درآمدون و سامون‌داری و فرودگاه‌ها و مهاجرتی قوانین قبلاً جه مستقل‌تر بیّه. 

کاتالونیا پولی، بانکی و بندری امور ِسَره ایسپانیای ِمهمترین شه‌مختار ِبخش‌ هسته و ایسپانیای ِملی ِناخالص ِتولید ره تا نزدیکی ِ۲۰ درصد کاتالونیا دله بدست دِنه. اتا چی که کاتالونیای دولت چن ساله ونسه دَر تلاش کانده، مالیات هسته. وشون‌ها مرکزی دولت جه خانّه که شه ایالت ِمالیات جه ویشته سهم بَوِرِن و وشون ِدرصد اون پول جه ویشته بَواشه. کاتالونیای دولت گانه که این ایالت ِمالی تعهدات که مالیات پول سَر جه مرکزی دولت ره ونه هادن، باعث بَیی‌یه که کاتالونیا با اون که اتا گتِ اقتصادی منطقوئه، مقروض‌ترین ایالت بواشه و نزدیک ۴۲ میلیارد یورو بدهکاری داره.
## کاتالونیون سیواخاهی
سِوایی خاهون ِگرایش کاتالونیا دله چندین دهه اتا اقلیت بی‌یه و اَنده اَنده طرفدار نداشته. ولی اسا سِوایی‌خاهون و ایقتصاددونا گانّه این ایالت ِسِوا بیّن وشون وسّه سود دانّه چون که ایسپانیای صادرات جه ۲۷ درصد ره این منطقه تامین کانده و ۲۵ درصد توریست‌ها هم کاتالونیای بدی‌ین وسّه شونّه ایسپانیا دله. سهمی که کاتالونیا دَر مرکزی دولت جه گنّه، ۱۵ میلیارد یوروئه یعنی کمتر از سهمی هسته که کاتالونیا مرکزی خزانه ره دِنه. ولی ات‌سری ایقتصاددونا هم گانّه که اگه وشون اتا نو کشور بسازِن، اروپای اتحادیه و خادی ایسپانیا وشون جه قطع رابطه کانّه و همینسه وشون ِاقتصاد رِقِد شونه.

## جوغرافیا
کاتالونیای نیشتنگا بارسلون هسته. کاتالونیا چارتا اوستان جه تشکیل وانه:

* بارسلون اوستان
* خرنا اوستان
* لریدا اوستان
* تاراگونا اوستان

## زوون
آخرین سرشماری دله، سال ۲۰۰۹، اکثریت شه زوون ره ایسپانیولی دونستنه (۴۶٫۵۳٪ ایسپانیولی و ۳۷٫۲۶٪ کاتالونی). روزمرّه استفاده وسّه ۴۵٫۹۲٪ بائوتنه ویشته ایسپانیولی جه و ۳۵٫۵۴٪ کاتالونی جه استفاده کانّه و ۱۱٫۹۵٪ هم گاتنه که هر دِتا زوون جه ات‌میزان استفاده کانّه. اتا فرق که خله تأثیر داشته، این بی‌یه که بارسلون و تارگونا دله مردِم ویشته ایسپانیولی جه گپ زونه ولی بقیه جائون کاتالونی زوونون اکثریت داشتنه.

## هنر
### معماری
* آنتونیو گائودی اتا معروف معمار بی‌یه که شه عجیب ِبنائون ره بارسلون دله بساته. مثلاً ساگرادا فامیلیای گت کلیسا، کازا باتیو و کازا میلا ونه بساته‌چی‌ئون دله درنه.
* والنسیای مدرن هنر
### نقاشی
پیکاسو

## وابسته جستارون

* کاتالونون

## منابع


رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
کاتالونی‌ئون

left|thumb|250px|کاتالونون نشون

 
**کاتالونون** کاتالونیا مردم هسنه خودمختار بخش
**کاتالونی‌ئون** (یا *کاتالونیج*، *کاتالونی بـِنه‌وار*، *کاتالون نیشته‌ئون*) اتا مردوم نوم هسه که کاتالونیا (کاتالونون) دله نیشتنه و وشون زیوون نوم کاتالونیکی هسته.

## سیواخاهی
کاتالونیون خاننه ایسپانیا جه سیوا بوون.
## منبع‌ون
رج:کاتالونون
ممد (باوندی شاء)

بعد از بمردن اردشیر باوندیون ِشاء بیّه و حکومت ره بدست بیته. اون زمون منگوقاآن حکومت موغولون ره بیت بی‌یه و شه برار (هولاکوخان) ره دستور هدائه تا اسماعیلیون ِدژا ره بیره. هولاکو هم ، شمس‎الملوک و استندارْ شَهْرْآگیم ره فرمون هدائه که دژ گردکوه دامغان ره موحاصره هاکنن. وشون هم بوردنه دامغان دله دینه تا اینکه بهار بیی‌یه ، وشون هم خِش‌گذرونی وسّه بردگرستنه آمل. هولاکو عصبانی بیی‌یه و غازان بهادر ره برسنی‌یه که آمل دله وشون ره دستگیر هاکنه. شمس‎الملوک فرارهاکرده ولی شهرآگیم برای پیشگیری از حمله موغولون و ویرانی دِباره مازندرون ، تسلیم بیّه و شمس‎الملوک ره هم وادار به تسلیم هاکرده و هلاکو هر دِتا ره ابقا هاکرده. شمس‎الملوک دربار منگوقاآن دله بورده ونه پلی دیی‌یه تا اینکه موغولون گت ِآدما بدینه وه خله مغروره. همینسه وه ره بکاشتنه.

## منبع
* دانشنامه جهان اسلام "باوندیان"

رده:باوندیون شائون
علی دیّم (باوندی شاء)

بعد از بمردن شمس‎الملوک ونه برار علی‌دوم ، موغولون حکم جه مازرون ره بیته  ، اما امیرون موغول مازندرون دله نیروی زیادی داشتنه و همینسه نیشتنه که شائون شه کار ره انجوم هادن. علاءالدوله هم همینتی زیر نفوذ موغولون شائی هاکرده تا بمرده. علاءالدوله‎ سنه۶۷۳قمری بمرده.

## منبع
* دانشنامه جهان اسلام "باوندیان"

رده:باوندیون شائون
یزدگرد (باوندی شاء)

بعد از علاءالدوله ، ونه برارزاء تاج‎الدوله‌یزدگرد قدرت ره بیته. باوندیون شه قدرت ره ونه دوره دِباره پیدا هاکرده. ونه دوره مازرون اینتی آباد بیّه که آمل دله ۷۰تا مدرسه وابیی‌یه. مرعشی ، آملی خله‌های دیگه ۶۹۸ق/۱۲۹۹م ره ونه بمردن ِزمون دونه.

## منبع
* دانشنامه جهان اسلام "باوندیان"

رده:باوندیون شائون
شهریار پنجوم (باوندی شاء)

وه خله بی‌لیاقت بیی و همینسه ونه دوره دِباره موغولون مازرون دله پر بینه ، وه تموم عظمت باوندیون ره که ونه پی‌یر درست هاکرد بی‌یه ره رِقِد بدائه. وه همزمون سلطون ممد الجایتو بی‌یه.
شهریار آخرسری ۷۱۴ق/۱۳۱۴م بمرده و ونه ریکا کیخسرو ونه جانشینش بیه

## منبع
* دانشنامه جهان اسلام "باوندیان"

رده:باوندیون شائون
سوئد

**سوئد** (سوئدی جه: Sverige؛ تلفظ وانه: *سْوَریه*)، اتا کشور هسته که اروپای ِشمال و اسکاندیناوی ِمنطقه دله دَره. این کشور غرب جه نروژ، شمال‌شرق جه فلاند، شرق جه بوتنی خلیج، جنوب‌شرقی جه بالتیک دریا و جنوب‌غربی جه دانمارک ره راه دانِّه. این کشور ِنیشتنگا (=پایتخت) و گتترین شهر استکهلم هسته.

سوئد ِگَتی ۴۴۹٬۹۶۴ کیلومتر مربع، هسته که گت بی‌ین ِپه اروپا دله شیشمین کشور هسته. سوئد جمعیت بیش از ۹٫۶ میلیون نفر هسته  که تقریباً ۷٫۹ میلیون نفر سوئدی‌تِبارنه. این کشور ِجمعیت ِانبسی کم هسته و مردمون ویشته جنوبی قسمتون دله درنه و بیش از ۸۵٪ مردمون شهرون دله دَرنه. سوئدی‌تبارون ِنژاد اتی وایکینگی تِبار دانه.

## سیاست
این کشور دله هَنتا اساسی قانون په شائون حکومت کانّه ولی شاه اتی تشریفاتی هسته و نخست‌وزیر همه‌کاروئه. این کشور اروپا اتحادیه و نوردیک کشورون اتحادیه دله عضو هسته.

## فرهنگ
این کشور دله سوئدی رسمی زوون هسته و اتی سامی هم لاپلند دله دَرنه که بعضی ایالتون ره شامل وانه.

لوتری ِمسیحیت که ۶۶ درصد جمعیت ره تشکیل دِنه
بزرگترین مذهب در سوئد است. این کشور ِاصلی دین هسته. اسلام هم مسیحیت ِپه دومین دین هسته که ونه په‌روون دینی‌آزادی دارنه. بقیه یا بی‌دین هستنه یا دینی غیر این دارنه.

## تقسیمات
سوئد ۲۵ استان (Län) دانه که بترتیب الفبا اینان هستنه:
بندانگشتی|200px اوستان
* استکهلم اوستان
* اسکونه اوستان
* اوپسالا اوستان
* اوربرو اوستان
* اوسترگوتلاند اوستان
* بلکینگه اوستان
* دالارنا اوستان
* سودرمانلاند اوستان
* کالمار اوستان
* کرونوبرگ اوستان
* گوتلاند اوستان
* گولبوری اوستان
* نوربوتن اوستان
* ورملاند اوستان
* وسترا گوتلاند اوستان
* وستربوتن اوستان
* وسترنورلاند اوستان
* وستمانلاند اوستان
* هاللاند اوستان
* یمتلاند اوستان
* یونشوپینگ اوستان

### شهرون
سوئد نیشتگا استکهلم هسه و ونه گت شهرون گیوتبوری (گوتنبرگ)، ئوپسالا، مالمو، کالمر، لوله هسنه.

## پانویس

## منابع
# سوئدی ویکی‌پدیا
# انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:اروپا کشورون
رج:اسکاندیناوی
رج:مشروطه سلطنت
رج:اروپا اتحادیه
رج:نوردیک کشورون
بندر بوشهر

**بوشهر** (**بندر بوشهر**) اتا شهر نوم هسته که ایران جنوب ور دره. این شهر استان بوشهر مرکز هسه. این شهر جمعیت بر پایهٔ سال 85 آمار و سرشماری برابر با ۱۶۱٬۶۷۴ نفر هسه. این شهر دله به زبون فارسی لهجه بوشهری (فارسی جنوبی) صحبت بونه. بندر بوشهر امروزی ر نادر شاه افشاردر سال 1736 میلادی رونق هدا و بتومی باویم که بنا بشته. که قبل از اون در ریشهر که الان در نزدیکی محله بهمنی که از مرکز شهر 8 کیلومتر فاصله دارنه مردم زندگی کردنه.

## په‌نویس

رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون
رج:بوشهر اوستان شهرون
کیخسرو (باوندی شاء)

زمون رکن‌الدوله شاء کیخسرو ، ایلخانا تقریباً تموم تبرستون ره بییت‌بینه. سلطان ممد خدابنده (الجایتو) ری جه به تبرستون حمله هاکرده و تموم تبرستون ره بییته. رکن‎الدوله از ترس وه روستای پیمت ره رستمدار دله بخری‌یه و خِنه و وچون خادش ره که خاخربزائون نصیرالدوله (پادوسبانیون شاء) بینه ره اونجه بکشی‌یه. بعدأ با نصیرالدوله موتحد بیّه و هر دِتا به لشکر قُتْلُغْ‎شاه (امیرمؤمن ریکا) که به فرمون پی‌یر مازرون ره حمله هاکرد بی‌یه ، ره عقب بکشینه. این نبرد به جنگ یاسمین کلاته معروف هسته. بعد به یاری همدیگه شه موخالفون ره از بین بوردنه. با این‌همه، بعد از بردگستن امیرمؤمن به آمل ، رکن‎الدوله دِباره ضعیف بیّه. ولی امیرتاش چوپانی که والی خراسان بی‌یه ، به دعوت رکن‎الدوله مازندرون دله بموئه و امیرمؤمن خِش روز ره تموم هاکرده. رکن‎الدوله کیخسرو آخرسری بعد از ۱۴سال حکومت ۷۲۸ق/۱۳۲۸م بمرده.

## منبع
* دانشنامه جهان اسلام "باوندیان"

رده:باوندیون شائون
شرف الملوک (باوندی شاء)

وه با تاج‎الدوله زیار از شائون پادوسبانیان همزمون بی‌یه و هر دِتا چن‌ماه بعد از هم بمردنه. این دِتا سنه ۷۳۴هجری بمردنه. شرف الملوک درکل ۶سال حکومت هاکرده.
وه و ونه برار با مرعشی موعاصر و ساکن همون روستای پیمَت که وشون پی‌یر بخری بی‌یه بینه.

## منبع
* دانشنامه جهان اسلام "باوندیان"

رده:باوندیون شائون
زاگون

**زاگون** تهران اوستان ره اتا شهر هسته که شمیرانات شهرستان دله قرار دارنه.

## په‌نویس

رده:تهران اوستان شهرون
کوک جزایر

thumb|کوک جزایر نقشه
thumb|کوک جزایر موقعیت دنیای دله
**کوک جزایر** اتا جزیره ای کشور هسه که آروم اوقیانوس جنوب دله دره. اینتا کشور اتا خدگردون کشور هسه که ونه اتی امور مثل دفاع و خارجی سیاست ره نوزلاند انجام دنه. وه شامل ۱۵ تا جزیره هسه. ونه مساحت ۲۴۰ کیلومتر مربع و ونه جمعیت ۱۸۰۰۰ نفر هسه. ونه اصلی درآمد توریسم هسه. ونه گت‌ترین جزیره راروتونگا و آواروآ ونه پایتخت هسه. ونه رسمی زوون کوک جزایر مائوری هسه که مائوری و تاهیتیکی زوونون جا شباهت دارنه. 

Image:Rarotonga Cook Islands.jpg|راروتونگای ساحل
Image:Aitutaki from top 2006.jpg|آئی توئاکی ساحل


رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:آروم اوقیانوس کشورون
رج:پلی نزی کشورون
شکراب

**شکراب** شمیرون ره اتا شهر هسته .

## سیاسی تقسیمات

## جوغرافی
 
## تاریخ

## فرهنگ

## گت آدمون

## دییه لینکون
قم اوستان

**قم اوستان** تهران اوستان و البرز اوستان جنوب‌وری ، اصفهان شومال و مرکزی اوستان شرق و سمنان غرب (ایران دله) دره. ونه مرکز قم شهرستان هسته.

### موقعیت شهرستان قم
thumb|left|200px|نقشه استان قم
اینتا شهرستون قایده برابر با قم اوستان قایده هسته و ۵تا بخش، ۱۰تا دهستون و ۳۶۳تا دهات دانه. سهتا بخش وه عبارتنه از: مرکزی ، خلجستون و سلفچگون  .

## منبع

رج:ایران اوستانون
رج:قم اوستان
قم

**قم** اتا شهر ایران دله هسته که قم اوستان ره نیشتگا هسته و ونه جمیعت ۱٬۲۰۱٬۱۵۸ نفر هسته.

این شهر دله معصومه زیارتگاه هسه که شیعیونِ اتا مقدسِ شخصیت بی‌یه و همینسه قم دله ات‌خله ملا درنه که شیعی و اسلامی درس خوندنه و این شهر ره شیعیونِ مذهبی نیشتگا دوننه.

## په‌نویس

رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون
رج:قم اوستان شهرون
خلجستون

**خلجستون** اتا از بخشون قم شهرستان هسته. جمعیت بخش خلجستون به اساس سرشوماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۹٫۱۲۵ نفر بی‌یه . 

خلجستون دِتا دهستون دستجرد و قاهان و اتا مرکز شهری (دستجرد) هسته. 

## منابع

رج:قم اوستان شهرون
قم شهرستان

**قم شهرستون** از شهرستون قم‌اوستان هسته. بنابراین، گتی و جمعیت وه برابر قم‌اوستان ِقایده و جمعیت هسته. مرکز این شهرستون قم‌شهر هسته. 

جمعیت شهرستون قم به اساس سرشوماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱٫۰۴۰٫۶۸۱ نفر بی‌یه. 

گتی این شهرستون برابر با گتی قم‌اوستان هسته و ۵ بخش، ۱۰ دهستون و ۳۶۳ آبادی دانه. سهتا بخش وه عبارتنه از: خلجستون، مرکزی و سلفچگون .

## کشوری تقسیمات
* شهرون: قم، جعفریه، دستجرد، قنوات و کهک.
* بخشون: مرکزی، جعفرآباد، خلجستون، نوفل لوشاتو و سلفچگون.

## منابع

رج:قم اوستان شهرستانون
کهک

**کَهَک** اتا از شهرون قم اوستان هسته. این شهر بخش کهک از توابع کهک شهرستان حیساب وانه و مرکز این بخش هم هسته. جمعیت این شهر به اساس سرشوماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۲،۷۶۶ نفر بی‌یه..

از جومله روستائون نزدیکی وه فردو ، وشنوه، دستگرد، تیره، میم ، شاه اسماعیل، بیدهند، ورجان، خورآباد، قبادبزن ، خاوه، ازناوه، صرم و ... هستنه.

## گت مردمون
ملاصدرا این شهر دله دیی‎یه.

## منابع
* فلسفه (آشنایی با فلسفه اسلامی)، پایهٔ پیش‌دانشگاهی، رشته علوم انسانی، دفتر برنامه‌ریزی و تالیف کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۸۳.

رج:قم اوستان شهرون
سلفچگون

**سلفچگان** اتا از شهرون قم اوستان هسته که بخش سلفچگون قم شهرستان دله دره.

این شهر با ۳۰۰۰ نفر جمعیت ، مرکز بخش سلفچگان هسته.

آزاد راه‌ئون قم-کاشان و تهرون-اصفهان و تهرون-ساوه-همدان و تهرون-اراک این شهر جه پیی شونه.

## منابع
* تصویب‌نامه در خصوص تبدیل روستای سلفچگان مرکز بخش سلفچگان از توابع شهرستان قم به شهر، روزنامهٔ رسمی جمهوری اسلامی ایران، سال شصت و چهارم، شمارهٔ ۱۸۴۱۹، یکشنبه ۵ خردادماه ۱۳۸۷، صفحهٔ ۲.

رج:قم اوستان شهرون
قنوات

**قنوات** اتا از شهرون قم اوستان هسته. این شهر بخش مرکزی از توابع قم شهرستان دله دره. جمعیت این شهر به اساس سرشوماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۷٫۶۹۳ نفر بی‌یه که بعد از شهر قم ویشترین جمعیت ره قم‌اوستان دله دانه و گتی وه ۳۰۸ هکتار و فاصله وه با شهر قم هشت و نیم کیلومتر هسته. شوغل اصلی مردم اونجه گوداری و کشاورزی هسته.

این شهر مرکز دهستون قنوات از توابع بخش مرکزی قم شهرستان هسته.

## منابع

رج:قم اوستان شهرون
جعفریه

**جعفریه** ایسم دِ جا هسته.
* جعفریه اتا از شهرون قم اوستان که ونه ات دیگه نوم جعفرآباد هسته.
* جعفریه اتا از روستائون تربت جام رضوی خراسون اوستان هسته.
مهدی تقوی

**مهدی تقوی** (بزائه ۱۳۶۶ سوادکوه، مازرون) اتا مازرونی آزادکار کشتی‌گیر هسته که قهرمون وزن ۶۶ کیلوگرم جهونی موسابقات سال ۲۰۰۹ دانمارک و جهونی مسابقات سال ۲۰۱۱ استامبول بیه. وه همین وزن دله موسابقات المپیک پکن دله شرکت هاکرده.

## منبع

رج:زننه آدمون
رج:مازرون کشتیگیرون
رج:سوادکوه گت آدمون
بسکتبال تیم بیم مازندرون

**بیم مازندرون** باشگاه بسکتبال بابل هسته که لیگ برتر بسکتبال ایران دله دره.

این تیم گوذشته با ایسمای شهرداری بابل و گلین ماکارون لیگ برتر و لیگ دسته۱ دله دیی‌یه.

## منبع
* وب‌گاه رسمی بیم مازندران

رده:مازرونی ورزشکارون
رده:بسکتبال
روم (گجگجی بیری)

**روم** ایسم سه تا چی تونده بوئه.
* روم اتا از سوره‌ئون قورآن هسته.
* روم پایتخت ایتالیا هسته.
* روم اتا قدیمی کشور بی‌یه که شه چند دوره دارنه:
** روم سلطنت
** روم جمهوری
** روم امپراتوری
** شرقی روم (بیزانس)
** غربی روم
** روم مقدس امپراتوری (آلمان بنه‌وار)
ترش مکه

**ترش مِکِه** اتا از غذائون مایع هسته که گوگزا بخاردن وسّه مصرف وانه. ویشته مِکِه اضافی جمع‌بیی‌یه از بدوشتن اولیه گو بعد از بزاینی‌ئن ره، تهیه ترش مکه وسه ایستفاده کانه. ایستفاده از ترش مِکه گودارونی وسّه که ۵۰ رأس یا ویشته شیرده‌گو دارنه و گوئون وشون طول سال دله به صورت ات‌نواخت بزائن دارنه، خله فایده دانّه. چنونچه ترش‌مِکه به طور قشنگ و صحیح رقیق بواشه، غذای خله موفیدی عالی خواهد بود هسته. ونه فواید جه بنشنه ویشته بیّن وزن روزونه، مثل ایستفاده از شیر کامل و یا جایگوزین‌ئون دیگه شیر هسته.

## طرز تهیه
بهترین درجه حرارت تهیه ترش‌مکه وسه بین ۸۰-۶۰درجه فارنهایت هسته. کم‌کم ترش وانه و دمای ویشته از ۸۰درجه فارنهایت دله سریعته انجوم گنه و درنتیجه میکروب‌ئون ِناخِش‌کوننده بتونّه سریع روشد هکنن و باعث رِقِدبدائن محصول بواشِن. اون دوری‌ای که مکه ونه دله دره نوانه خارشید بِن دوائه.

## منبع
* ماهنومه_ترویجی_سبزینه-شوماره_هفتوم {اجازه‌نومه}

رج:گوداری
نسیم شومال

**نسیم‌ شومال‌** ات نشریه‌ی‌ اجتماعی‌ و سیاستی‌ و خنده‌دار بی‌یه که سید اشرف‌الدین گیلانی زمون جونبش مشروطه ایران اول رشت و بعدأ تهران دله مونتشر کارده. 

شومارهٔ اول نشریهٔ 'نسیم‌ شومال‌ ۲ شعبون‌ ۱۳۲۵ قمری/۱۰ سپتامبر ۱۹۰۸ م‌ رشت دله مونتشر بیّه. اینتیشار روزنومه‌ رشت‌ دله تا ۱۳۲۹ق‌ ادامه‌ داشته که‌ با به‌ توپ‌ دوستن‌ مجلس‌ دوچار وقفه‌ی‌ ۷ ماهه‌ بیّه. دورهٔ جدید اینتیشار نسیم‌ شومال‌ تهران‌ دله در پی‌ موهاجرت‌ اشرف‌الدین‌، به‌ یاری‌ فتح‌الله‌خان‌اکبر سپهدار رشتی ۱۳۳۳ق‌ شروع بیّه. اولین شومارهٔ این‌ زمون تاریخ‌ ۷ صفر ۱۳۳۳ ره دانه که‌ چاپخنهٔ کوچک‌ کلیمیان‌ چاپ‌ بی‌یه و با وجود جمعیت‌ کم‌ تهران‌ اون زمون و کم‌بی‌ین با سوادون‌، ۲ تا ۴ هزار نوسخه‌ فروش‌ داشته، در حالی‌ که‌ تشکیلاتی‌ برای‌ اشتراک‌ نداشته‌ و غالباً وچون روزنومه‌‌فروش‌ وه ره مردم دله پخش کاردنه. نسیم‌ شومال‌ شهرستونای دله پخش نیی‌یه و به‌صورت‌ شخصی‌ و فردی‌ به‌ شهرون دیگه رسی‌یه. هر شوماره‌ به‌ سورعت‌ به‌ فروش‌ شی‌یه و اشعار وه تبدیل‌ به‌ تصنیفای‌ مورد علاقهٔ مردم‌ بینه. 

اشرف‌الدین‌ گیلانی مطالب‌ روزنومه‌ ره به‌ ایسمای موختلف‌ امضا کارده. از جومله‌ هوپ‌ هوپ‌ (که‌ یادبیار تأثیرپذیری‌ وه از میرزا علی‌اکبر صابر هسته)، فقیر، خرابعلی‌ میرزا، لات‌ولوت‌، یتیم‌جوجه‌، میرزاقشون‌علی‌، محروم‌الحقوق‌، آکل‌الوقفیات‌، و چندین ایسم دیگه. خله از شعرون و مطالب نسیم شومال، ترجومه یا اقتباسی از اشعار و مطالب نشریه ملانصرالدین بی‌یه که تفلیس دله به تورکی مونتشر بی‌یه. نسیم شومال با انتشار ترجومه‌ئون این شعرون خواننده فارسی زبون ره با مضمون‌ئون مطالب ملانصرالدین هم آشنا کارده.

احتیمال‌ همکاری‌ دیگرون‌ ره با اشرف‌الدین‌ به‌ ویژه‌ آخرای اینتیشار نسیم‌ شومال‌ و بعد از بیماری‌ سید، بی‌ربط ندونه. روزنومه‌ دوره‌ئون موختلف دله بعضی وختا چاپ نیی‌یه. با بمردن اشرف‌الدین‌ سردبیری‌ نسیم‌ شومال‌ به‌ محسن‌ حریرچیان‌ ساعی‌، دستیار شاعر آخرین‌ روزون‌ زندگی‌ وه‌، واگوذار بیّه. وه خله تلاش هاکرده این روزنومه ره زنده داره ولی نتونسته شه اوستا واری بنویسه و شه خواننده‌ئون ره از دست هدائه. 

## منبع
* یحیی‌ آرین‌ پور، از صبا تا نیما، تهرون‌ ۱۳۵۷

رده:ایران روزنامه‌ئون
رده:مشروطه دوره
سپهدار رشتی

**فتح‌الله‌خان‌اکبر** (زاده ۱۲۳۴ خارشیدی رشت دله- بمرده ۱۳۱۷ تهران دله) مولقب به گت ِسپهدار و معروف به سپهدار رشتی نموینده مجلس، وزیر و نوخست‌وزیر دورون مشروطه از آبان تا اسفند ۱۲۹۹ ه.ش .

زمونای موختلف وه با لقبای پی‌در‌پی مثل بیگلربیگی، سالارافخم، سالاراعظم، سردار منصور (از ۱۳۲۰) و گت ِسپهدار (از ۱۳۳۳) بشناسی‌یه بی‌یه.

## منبع

رج:گیلان گت آدمون
رج:مشروطه دوره
سیاوش دیلمی رزم‌خواه

سرلشکر سیاوش دیلمی رزمخواه (۱۲۸۲- ۱۳۷۳ ه.ش)اتا از اعضای جنگل نهضت ،از افسرون عالی روتبه ارتش ایران ، اوستاندار آذربایجان‌غربی و سناتور انتخابی گیلان دوره هفتم مجلس سنا دله.

## زندگی
غلامحوسین(سیاوش) دیلمی رزمخواه ، جعفربیگ وچه متولد ۱۲۸۲ه.ش از نوجوونی به جنگل نهضت به رهبری میرزا پچیک خان مولحق بیی‌یه و تعلیمات نیظامی ره تحت نظر افسرون آلمانی و ایرانی و تورک و روس یادبیته.

بعد از تموم‌بیّن کار جنگل ِنهضت سال ۱۳۰۰ه.ش مدتی زندانی بی‌یه ولی مودتی بعد از آزادی، به ارتش ایران ایضافه بیّه و سال ۱۳۰۷ به عونوان افسر ایدامه کار هدائه.

وه به تدریج مدارج ترقی ره طی هکرده و سال ۱۳۳۹ه.ش اوستاندار آذربایجون غربی بیّه و تا سال ۱۳۴۲ این سمت ره به عوهده داشته و مردم جه خار بی‌یه.

وه سال ۱۳۵۴ دوره هفتم مجلس سنا دله به نمایندگی از اهالی گیلون عضو بیّه که کار وه با انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ خاتمه یافتتمومی بیته. بعد از انقلاب زندانی و محاکمه بیّه ولی از اتهامات تبرئه بیّه و وه ره آزاد هاکردنه. وه آخرسری سال ۱۳۷۳ سن ۸۱سالگی دله بمرده.

## منبع
* کتاب گیلون، ج ۱ ص ۶۸۱ 
* شرح حال رجال سیاسی و نیظامی موعاصر ایران، باقر عاقلی، ج ۲ ص ۶۹۵ .

رده:گیلون تاریخ
باغ سپهدار

عیمارت باغ سپهدار قزوین، از اموال ممدولی خان تونکابنی ملقب به سپهدار اعظم، از گت مردمون دوره قاجارون هسته. اینتا بنای نقشه بیته از عمارت کلاه فرنگی (کاخ چهلستون) و گت مهمانخنه قزوین هسته. الگوبرداری از دِتا بنای شاهانه و مجلل دوره‌ئون صفویه و قاجاریه نشون دنه ممدولی خان خله قودرت طلب بی‌یه که برای نیمایش اقتدار و جایگاه خادش قزوین دله اینتی جا بساته. تاریخ بساتن وه ره بنشنه به سالای ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۷ هجری قمری نسبت هدائن.

## پانویس

## منابع
* کتاب سیر تاریخی بنای شهر قزوین و بنائون وه از ممد دبیرسیاقی

رج:قزوین اوستان
سرخ بریگاد

**سرخ بریگاد** اتا مارکسیست-لنینیست گره بینه که ۸۰ و ۷۰ دهه دله به سیاسی ترور دس زونه و وشون مرکز ایتالیای دله قرار داشته. وشون گت‌ترین ترور، قتل آلدو مورو ایتالیای سابق گت وزیر ۱۹۷۸ دله بیه. سرخ بریگاد با هدف برقراری اتا انقلابی حکومت ایتالیای دله و در بوردن ایتالیا از شمالی آتلانتیک پیمون سازمان (ناتو) دس به مسلحانه مبارزه زونه. 
## منبع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:ایتالیا تاریخ
رج:کمونیسم
عضدالدوله فناخسرو

**ابوشوجاع عضدالدوله** یا **فناخسرو** اتا بویه‌ی آل ِشاهون جه بی‌یه که ایران و عراق دله دیّه. وه گت‌ترین شاهی هسته که بوییون ِگدر حکومت هاکرده.
## رکن‌الدوله زمون
فناخسرو سال ۳۳۸ه‌ق/۹۴۹م شه عامی (عمادالدوله علی) جا ره ونه وصیت جه، بیته. وه این گدر ۱۳سال ویشته سن نداشته ولی شیراز دله تختِ‌شاهی سر هنیشته. این زمون ونه پی‌یر رکن‌الدوله حسن هنتا زنده بی‌یه. رکن‌الدوله **بوییون ِامیرالامرایی** لقب ره شه وسه بیته و فناخسرو تا چندین سنه شه پی‌یر ِنایب و عامل بی‌یه. به گواهی سکه‌یی که تاریخ سال ۳۴۰ه‌ق/۲-۹۵۱م ره سراق دنه  فناخسرو شه وسّه *عضدالدوله* لقب ره خلیفه جه بیته. .

## عضدالدوله استقلال

سال ۳۶۶ه‌ق/۹۷۶م رکن‌الدوله حسن بمرده و با بوجود موقاومتونی از سوی دیگه امرای بویه‌ی‌آل، ابوشوجاع عضدالدوله لقب **امیرالامرایی** ره شه وسّه بیته. وه سال ۳۶۷ه‌ق/۹۷۷م عزالدوله (معزالدوله‌ی ریکا) ره خوزستون و بعدأ سامرا دله شکست هدائه و آخرسری بکوشته. بعدأ چنتا جنگ دله که سال ۳۶۹ه‌ق /۹۸۰م توم بینه دله، بتونسته بین‌النهرین و خراسون ره هم بَیره و گت‌ترین شاء بویه‌‌آل بَواشه.

محدوده جوغرافیایی امپراتوری بوییون زمون عضدالدوله از عومان تا مازرون دریا و از کرمون تا سرحدات شومالی سوریه رسی‌یه. عضدالدوله بعد از تموم بَیّـِن جنگا، بورده بغداد دله موندگار بیی‌یه ولی شیراز همینتی بوییون نیشتنگاء حیساب بی‌یه.

این زمون عضدالدوله علاوه به لقبای امیرالامرا، امیر عادل و الملک‌العادل، رسماً عونوان شاهنشاء ره بییتبی‌یه، عونوانی که از سنه۳۶۹ه‌ق/۹۸۰م روی سکه‌ئون عضدالدوله هم پیدا بنشنه هاکردن و نشون دنه وه تاریخ ایران جه هم اطلاع داشته و وه ره خِش اموئه.

وه با دیی‌ین بغداد دله بتونسته شه جا ره موحکم هاکنه و بغداد ِخلیفه ره تبدیل هاکنه به اتّا مقوم تشریفاتی و مذهبی تبدیل هاکنه. سال ۳۶۷ه‌ق/۹۷۷م بعد از شکست‌بخاردن عزالدوله، مراسم مفصلی بغداد دله برگوزار بیی‌یه که ونه دله عضدالدوله خلیفه جه تاج و علم و لقب تاج‌المله ره بیته. تکلف و پیچیدگی مراسم تاج‌گوذاری عضدالدوله مثل تاجگوذاری شائون ئوروپای سده‌ئون میونی هسته.
عضدالدوله که ظاهراً اواخر عمرش خیالبافی مزمن بَی‌یتبی‌یه سال ۳۷۲ه‌ق/۹۸۳م بغداد دله بمرده.

## منابع

* ر. ن. فرای، تهرون، تاریخ ایران کمبریج، انتشارات امیرکبیر، جلد چاروم.
* Hill, Donald Routledge, Islamic Science And Engineering, Edinburgh University Press (۱۹۹۳), ISBN ۰-۷۴۸۶-۰۴۵۵-۳

رج:بویه‌ی آل
عمادالدوله مرزبان

**عمادالدوله ابوکالیجار مرزبان پسر سلطان‌الدوله بویی** (حک‍. ۴۰۰–۴۴۰ ه. ق)، اتا بویه آل شاهون جه بی‌یه که عراق، کرمان و فارس دله تخت هنیشته.

## منابع

* 
* 

رده:بویه‌ی آل
عباسیون

**عباسیون** اتا اىسلامی حکومت بینه که وشون حاکمون ره خلیفه گتنه و شه ره پیغمبر جانشین دونستنه. عباسیون دوره گردِ خلافتون تون ویشته طول بکشی‌یه و اىسلامی کشورون ره اتا مهم تاریخی دوره حىساب إنه.

## خلافت بساتن
خلفای راشدین په، امویون حکومت هکردنه و بعد ِات‌کم ضعیف بَینه و حکومت به عباسیون که از نوادگون عباس بن عبدالمطلب، محمد عامی، و از بنی هاشم بینِه بَرسی‌یه. عباسیون ابومسلم (بهزادان) کومک جه و ونه کایرون (سیو جمه‌ئون) جه، خلافت ره بدست بیاردنه اما شه ای ابومسلم ره بکاشتنه. 

## تبرستون سر
تبرستون ره اسپهبد خورشید گدر، عباسیون حمله هاکردنه و منصور عباسی اولین‌کش ساری، آمل و گت‌گت شهر ره بیته. ولی کوه‌کوه تک باوندیون، کارنوندیون و پادوسبانیون دئینه و تبرستون شورش ره راه دمبدانه که تا هارون الرشید گدر دنباله داشته و أی چن سال په مأمون خلافت گدر، مازیار مازرون دله شورش هرستنی‌یه. مازیار ره بکوشتنه په، تبرستون علویون حکومت ونه جاسر بمو و خلاصه مازرون و گیلان مردم ره نتونستنه شه بیرق بن گرد هاکنن.

## خلافت آسنی
عباسیون خلافت اسلامی مناطق سامون ولار هایته و اسلام طلایی دوره پیش هکته که خله عالمون و دانشمندون امت دله کىتاب نوىشتنه. خلیفه مقومی بی‌یه که هم سیاست و هم مذهب دله بالاترین جاجیگاه ره داشته ولی کم‌کم شه سیاسی مقوم ره امیرون و سلاطین ره هدا‌. آل بویه گدر دیگه اون امیرون موفق بئینه تا خدی بغداد ره بیرن. ولی آل بویه که شیعه بینه، نخاستنه سنی‌ها ره گرد کورکاشم هاکنن و همین‌سه خلافت ره تشریفاتی شه ور داشتنه. تؤرکِ سلاطین که آل بویه ره کنار دینگونه هم همین رسم سر بموندستنه و نظام‌الملک سرآدم این شیوه ره دائمی هاکردنه. عباسیون انده عراق دله دئینه تا هولاکوخان مغول بمو و خلیفه ره اسب بن لینگ‌لو هایته. این گدر خلافت دستگاه دکش بیه و خلیفه جانشین ره بیتنه - بوردنه مصر. مصر خلفا هم نمایشی بینه.

## خلیفه‌ئون لیست (اونانی که بغداد و سامرا دله دَینه)

## خلیفگون لیست (مصر دله)

## منبع
* الخضری، بیک ، الشیخ محمد، “ (تاریخ الأمم الإسلامیة) “،«الدولة العَباسیَة»، چاپ: دارالمعرفة ، بیروت. لوبنان. ۱۹۸۹ میلادی.

رج:عراق تاریخ
رج:ایران تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون
ایوبیون

**ایوبیون** اتا کوردتبار سلسله بینه که ۱۱۷۱م تا ۱۲۵۰م-۱۲۶۰م مصر و سوریه و عراق دله فرمونروایی کاردنه. وشون نیشتنگائون دمشق و قاهره بینه.

## ایوبیان بعدی چلّه‎ئون
* یمن ایوبیون
* حماه ایوبیون
* حلب ایوبیون
* حمص ایوبیون
* دمشق ایوبیون
* بکر ایوبیون

## ایوبی فرمونروائون

## منبع

* عربی ویکی‌پدیا

رج:کوردستون تاریخ
رج:مصر تاریخ
رج:سوریه تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون
عید فطر

**عید فطر** روز اول شوالِ‌ ماه و اولین روز بعد از مارمضون هسته. عید فطر از موهم‌ترین جشنا و اعیاد مسلمانان هسته. ایسلامی کشورون دله، عید فطر از جومله اعیاد خله موهم محسوب وانه و معمولاً با تعطیلی رسمی همراه هسته. این روز دله، روزه حرام هسته و موسلمونا نماز عید برگوزار کانّه.  هدائن زکات فطره این روز دله مسلمونای وسّه واجب هسته.

## منابع

* بی بی سی (فارسی)
* ملاک‌های فقهی رؤیت هلال
* ملاک فقهی رؤیت هلال و حکم شرعی

رده:ایسلام
رج:عیدون
تی‌تی

**تی‌تی** یا **تِتی** دارِ تنِ گُل ره گنّه که میوه وونه. تتی بهار دله و پیش از ولگون دربموئن، دار سر درإنه. تی‌تیون ویشتر اسپه یا صورتی هستنه و بئوشون ونه گرده ره تنک-ترو کانّه.  

## نگارخنه

پرونده:Double-flowered Cherry Blossoms.jpg|گیلاس تِتی
File:Cherry tree blossoms.jpg|گیلاس تی‌تی
Image:Pear_blossom.jpg|گلابی تی‌تی
File:Pomegranate Blossom.jpg|انار تی‌تی


## منبع

رج:دارون
قفقاز

320px|بندانگشتی|قفقاز ِسیاسی سامون‌ها
320px|left|thumb|قفقاز و اقوامی که ونه دله درنه
**[[قفقاز]]** ناحیه‌یی میون مازرون دریا و سیو دریا هسته. قفقاز به دِتا بخش **قفقاز جنوبی** *(ماورای قفقاز)* و **قفقاز شومالی** تقسیم وانه.

قفقاز جنوبی شامل کشورون جوموری آذربایجون، ارمنستان، گرجستان و بخشون پچیکی از شمال‌غربی ایران و شمال‌شرقی ترکیه وانه.

قفقاز شمالی اسا جزئی از روسیه هسته و شامل جوموری‌ئو شه‌گردون چچن، داغستان، اینگوشتیا، کاراچای-چرکسیا، کاباردینو-بالکاریا، کراسنودار، آدیغیه، اوستیای شومالی-آلانیا، و استاوروپول هسته.

بخشون اصلی قفقاز جنوبی (ماورای قفقاز) و داغستون جنوب‌شرقی قفقاز شومالی تا زمون قاجاریه جزو خاک ایران بینه. اما زمون **فتحعلی‌شاء قاجار** با جنگون ایران و روس ایران جه سِوا بَینه و به **روسیه تزاری** اضافه بَینه.

با رقدبوردن شوروی سه کشور جوموری آذربایجان، ارمنستون، و گرجستان جنوب قفقاز ِسر کانّه و جوموری شه‌گردون داغستون هم جزئی از روسیه هسته.

## گروه‌ئون قومی قفقاز
قفقاز از دید نژادی و زوونی از متنوع‌ترین مناطق جهون هسته.

گروه‌ئون قومی ساکن قفقاز دله عبارتنه از:

آذری، گرجی، ارمنی، روسی، کورد، تالش، آبخاز، لزگی، چرکس، موغول، اوستی، تورک، یونانی، تات، تاتار، آوار، چچنی، اینگوش، کاباردینو، بالکاریا، تبرسانی و...

## قفقاز شهرون
برخی از شهرون قفقاز عبارتنه از:

جوموری آذربایجون: باکو، گنجه، لنکران، شماخی، شکی، نخجوان و جلفا.

ارمنستان: ایروان و اچمیادزین

گرجستان: تفلیس، باتومی، سوخومی، تسخینوالی و پوتی

داغستان: مخاچ‌قلعه و دربند

## جئوپولتیک
قفقاز اتا خشک تنگه راه ره موندنه که کوهستونی هدار هسته و ونه د ور دریا جه دوسته بیه. همینسه جنوبی-شمالی مسیر ره کسی کنترل کنده که قفقاز ره شه میس دله قایم داره. علایده برین، قفقاز سیو دریا بنادر ره هم شامل وونه که تجارت وسه کار شونه.

قدیم تاسا روسیه حکومتون که همیشه این مشکل ره داشتنه که آزاد دریا جه راه ندارنه، قفقاز بیتن وسه جنگ دکتنه. این منطقه روسیه وسه حیاتی بی‌یه و هسته. ترکیه و عثمانی هم که خاستنه شرق وری زمین بیرون و باقی تورک کشورون جه برسن، این منطقه ره لازم داشتنه. ایران هم این منطقه سر تاریخ دله همیشه نظر داشته.

## منابع
* صفا، ذبیح اللّه، تاریخ ادبیات در ایران (۸جلد)، انتشارات فردوس.
* سایکس، سرپرسی، تاریخ ایران، ۱۳۵۵.
* بی‌بی‌سی
### پانویس

رج:قفقاز
رج:غیررسمی منطقه‌ئون
ئوبندون

**ئوبندون** ات جور تالاب هسته که به دست آدم بساته وانه. ئوبندونا ویشتر پرورش ماهی گرم‌ئو‌زی وسّه، ذخیره ئو فصلای وارشی برنج‌دکاشتن وسّه و بخاردنی ئو وسه استفاده وانّه. 

## ایران دله
ایران دله به دلایل ئو و هوایی ویشتر ئوبندونا اوستانای شومالی کشور دله، همینتی مازندرون، گیلان و گلستان وجود دانّه.  علاوه به پرورش ماهیا و ذخیره ئو کشاورزی این ئوبندونا جایی موناسب گونه‌ئون موختلف زیستی وسّه هسته. گونه‌ئون موختلفی از پرندگون از جومله مرغابی، پرلا، پلیکان، قو، تاجدار سیکا و گونه‌ئون دیگه هر ساله به ئوبندونای شومال کشور موهاجرت کانّه. 

پرورش ماهی ئوبندونای دله کاری پر سود هسته که اوستانای شومالی دله انجوم وانه و این کار باعث اشتغال زایی بَیی‌یه. 

ئوبندونای اوستانای شومالی سالانه ۳۲.۹۷۳ هکتار ئو ره ذخیره کانّه که این ذخیره ئوپاشی دله ۸۱هزار هکتار اراضی شالیزاری ره استفاده ونّه. 

## منابع

رج:کشاورزی
ممد یونس

left|thumb|راست|ممد یونس
**محمد یونس** (به بنگالی: মুহাম্মদ ইউনুস) (بزائه‌ی: ۲۸ ژوئن ۱۹۴۰)، بانکدار و اقتصاددون بنگلادشی. وه سازنده و موخترع وام خرد (به انگلیسی: Microcredit)، ات‌جور خورد ِوام بیکاران و تاجرون فقیر وسّه هسته و وه همینتی مؤسس بانکی به نوم گرامین بانک هسته.
محمد یونس دوکترای اقتصاد خادش ره، دانشگاه فاندرویلت آمریکا جه دریافت هاکرده و سال ۲۰۰۶(میلادی) وه موفق به بَیتن جایزه نوبل صلح بَیی‌یه.

## منابع

* ونه ِبانک ِسایت
* گوزارشی که بی‌بی‌سی ونجه بَیی‌ته

رج:زننه آدمون
رج:نوبل بیته‌ئون
رج:ایقتصاددونا
خورشیدی منظومه

thumb|left|upright=1.5|خورشیدی منظومه‌ی دله
**خورشیدی منظومه** اتا اساره‌یی منظومه هسه که خورشید و فضایی اجرام جه بساته بیّه که ونه گرانش دام دله درنّه.

وشون سرجمع ۸تا سیاره، ۵تا کوتوله سیاره، ۱۶۲تا قمر و بعضی اجرام (سیارکون واری)، دنباله‌دارون و میون‌سیاره‌یی غبار (شامل کویی‌پر کمربند و اورت ابر) جه تشکیل وونه.

زمین هم اتا سیاره هسته که خورشیدی منظومه ِسیاره‌ئون دله دره.

## خورشیدی سامانه اجرام
خورشیدی منظومه ات خله عضو دانّه که بنشنه وشون ره ۴تا رج دله بی‌یشتن خورشید، سیارات، کوتوله سیارات و پچیک اجرام.

### خورشید
خورشید نزدیک‌ترین اساره زمین جه هسته و خورشیدی منظومه نیشتنگاء وونه.

### سیارات

### پچیک‌سیارات
پچیک‌سیارات خورشیدی منظومه دله درنه اینانِنه:

### پچیک‌چیزون
خورشیدی منظومه پچیک‌چیزون، سیارکون و دمباله‌دار اساره‌ئون و قمرون هستنه.

## منابع
بمردن ماسک

[150px|left|thumb|ماسک مرگ نوبل، زمون اقامت وه برک برن در کارلزکوگا، [سوئد دله]]

[thumb|left|150px|ماسک مرگِ [ند کلی، از آوارگون دشتای استرالیا.]]

**بمردن ماسک ** موجستمه‌یی هسته از جنس گچ یا موم که پس از بمردن اتا آدِم، ونه صورت جه به روش ریخته‌گری سازنّه. بمردن ماسک ممکن هسته به منظور حفظ خاطره بَمرده یا جهت بَکشی‌ین نقاشی از وه به کار بوره. 

## منبع

http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Death_mask&oldid=125114372

رج:هونر
مسیه اجرام لیست

**مسیه لیست** اتا لیست از ۱۱۰ جرم غیر اساره‌یی هسته که توسط شارل مسیه جمع‌بی‌یارده بیّه و ثبت بیّه. مسیه جستجوی دمباله‌دارون بی‌یه و به همین خاطر لیستی از جرمای آسمونی تهیه هاکرده تا وشون ره با دمباله‌دار اشتباه بَیته. وه *کاتالوگ سحابی‌ئون و خوشه‌ئون اساره‌یی* دله ۴۵ جرم ره بائوته. تا پایان عمر این تعداد ره به ۱۰۳ بَرسنی‌یه. پژوهشگرون با توجه به یادداشتای دیگه مسیه این تعداد ره به ۱۱۰ بَرسنینه. لیست مسیه از مشهورترین دسته‌بندیای جرمای آسمونی هسته و در مواردی نومی که مسیه به برخی از وشون بی‌یشته هنوز به کار شونّه.

## نمودار مسیه اجرام
thumb|750px|نمودار مسیه اجرام.

## مسیه اجرام

## منابع
* Messier database from SEDS
* Clickable table of Messier Objects

*
بومب‌گوذاری مهاباد (۱۵۲۲)

**انفجار بومب** مهاباد دله ۳۱ شهریور ۱۳۸۹ باعث بکوشته بیّن ۱۲ نفر و زخمی بیّن ۲۰ نفر  بیّه. این بومب‌گوذاری جریون مراسم رژه سالگرد ایران و عیراق ِجنگ و جایگاه زنا اتفاق دکته. اکثر قوربانیا ره وچون و زنان فرمونده‌ئون نظامی مهاباد تشکیل دانه. این بومب ۵۰ متری جایگاه ویژه مونفجر بیّه. پس از اینتا حمله به نیروئون نظامی حاضر محل، آسیبی نَدینه. دِ نفر از مجروحون این حادثه به دلیل وخامت وضعیتشون به ارومیه مونتقل بَینه.

مراسم تشییع پیکر ۱۰ تن از زنا و اتا ریکابچه ۶ ساله حادثه بومب‌گوذاری مهاباد دله با حضور مردم و مقومون اوستان موقابل مسجدممدرسوال‌الله تا گولزار شهدای مهاباد شهرستون انجام بَیته.

## واکنش‌ها
*کمیته مرکزی کومله اطلاعیه دله این بومب‌گوذاری ره محکوم هاکرده و با بازمونده‌ئون این حادثه همدردی هاکرده و خواستار برسی‌ین و تحقیقات موستقل درمورد این انفجار بیّه. 
*کلینتون با صدور بیانیه انفجار مهاباد ره محکوم هاکرده و با بازمونده‌ئون و قربونیون این حادثه همدردی هاکرده

## موقابله با عوامل بومب‌گذاری
سرتیپ عبدالرسول محمودآبادی، فرمونده قرارگاه حمزه سیدالشهدا اعلام هاکرده که روز شنبه ۳ مهر همون سال، ۳۰ نفر از عوامل بومب‌گذاری مهاباد دله به‌دست نیروئون اطلاعاتی و انتظامی بکوشته بَینه. این فرمونده برنامه‌ریز این انفجار ره سازمانای موساد و سیا دونده. وه همینتی بائوته اتا ، دِ نفر از عوامل بومب‌گذاری هنوز فراری هستنه.

سردار ممد پاکپور تشریح عملیات برخورد با عوامل حادثه بائوته: پس از گوذشت چن‌روز از بررسی شواهد و مدارک، عناصر تروریست مورد شناسایی و تعقیب قرار بَیتنه. درست زمونی که وشون کشور جه درشینه و همینسه اتجا جمع بینه که گپ بزنن، عملیات موحاصره و برخورد با وشون دستور کار رزمنده‌ئون قرارگاه حمزه سیدالشهداء قرار بَیته و موبارزه موسلحانه شروع بیّه.

## منابع

## بیرون دگردستن
*اعلام ایسامای شوهدای بومب‌گذاری مهاباد *جام‌جم آنلاین*
* *Reuters* Blast in Iranian city kills 12, injures dozens
*تشييع پيكر شهدا *خورگوزاری ایسنا*

م
رج:مهاباد
مسیه ۴

200px|thumb|چپ|مسیه چاروم عکس
**مسیه ۴**(به انگلیسی: *Messier 4*) یا ان‌جی‌سی ۶۱۲۱ اتا ستاره‌یی خوشه کروی صورت فلکی کژدم هسته که فاصله وه از زمین هفت هزار سال نوری و قدر ظاهری وه ۷.۵ هسته.
## منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).

۱
مسیه ۴۰

left|thumb|250px|ستاره دوتایی وینکه چهار
**وینکه ۴**(به انگلیسی*Winnecke 4*) (یا **مسیه ۴۰** یا **WNC 4**) اتا دِتایی اساره کشتی نشون فلکی صورت دله هسته. وه ره شارل مسیه، سال ۱۷۶۴ کشف هاکرده این اجزا اشتباهاً مسیه فهرست دله بمونه. سال ۲۰۰۱ بررسیا نشون هدائه که این دِ اساره ویشتر دِتایی نوری اساره هستنه تا واقعی.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

## بیرون بگردستن
* Messier 40, SEDS Messier pages
* Messier 40 CCD LRGB image with 2 hrs total exposure
* 

۴۰
مسیه ۶۸

200px|thumb|چپ|مسیه شصت‌وهشتوم عکس
مسیه ۶۸(ااینگلیسی زوون جه: **Messier 68**) یا ان‌جی‌سی ۴۵۹۰ اتا خوشه اساره‌یی کروی ، صورت فلکی هیدرا دله هسته که فاصله وه زمین جه سی‌و‌دِهزار سال نوری و قدر ظاهری وه ۹ هسته.
## منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, نوسخه انگلیسی اینتا بنویشته (accessed February 9, 2009).

۶۸
اسا (سازمان)

[200px|thumb|اسای [مقر پاریس دله]]
**اروپای فضایی آژانس** یا **اسا** اتا بین‌المللی سازمان هسه که هیجده تا عضو دارنه. ونه وظیفه فضایی اکتشاف هسه. ونه مقر پاریس، فرانسه دله دره.
اسای اعضا اتریش، بلژیک، چک جمهوری، دانمارک، فنلاند، فرانسه، آلمان، یونان، ایرلند، ایتالیا، لوکزامبورگ، هلند، نروژ، پرتغال، اسپانیا، سوئد، سوئیس و متحده پادشاهی هسنه. 
## دیایی لینک
* اسای وب سایت

رج:فضایی آژانسون
اسا

**اسا** یا **اسه** یا **نون** یهنی تمنی ره گننه کا حال وی دله درمی.

امبا شِمه منظور **اِسا** جه تونده اینان بوئه :
* آژانس فضایی ئوروپا که ونه موخفف نوم *اِسا* هسته.
* این زمونی که ونه دله دَرمی ره گانّه اِسا
* اسایی دکته‌ئون:اتفاقایی که تازگی دِنیا دله دکتنه.
۱۳۳

**سال صد و سی و سه ** تبری که سال ۰ - ۱ هجری قمری و هجری شمسی جه برابری کانده و سال ۶۲۱ - ۶۲۲ میلادی ِمساوی هم هسته.

## رویدادا
* ۲۲ نوروزما (۱ ربیع‌الاول سال ۱ هجری قمری و ۱۶ ژوئیه ۶۲۲ میلادی ِبرابر) - اسلام ِپیومبر هجرِت مکه تا مدینه جه. این روز موسلمونون ِتاریخ ِمبدئه، یعنی هجری قمری و هجری خورشیدی گاهشوماریون ِاولین روز هسته.

## بزایی‌ئون
* ژوئه یوآنچائو (Xue Yuanchao ژوئه یوآن‌شائو)، بمرده‌ی سال ۶۲.

## بمرده‌ئون
* شاءبزائه شاتوکو جاپونی دوره آسوکا
* پاپ آندرونیکوس: اسکندریه‌ی پاپ
* لی زیتونگ
* لی شیهونگ
* لیو ووشو

## منابع
* صفحهٔ سال ۶۲۲ میلادی ویکی‌پدیای انگلیسی دله

رج:تبری سال
کاراچای-چرکسیا

**جوموری کاراچای-چرکسیا** (به روسی: Карачаево-Черкесская Республика، تلفوظ: *کاراچائِوُ-چـِرکِسکایا رسپوبلیکا*) اتا از جوموریای خودمختار روسیه هسته.

ونه نیشتنگاء(مرکز) شهر چرکسک و جمعیت وه ۴۳۹٬۴۷۰ نفر هسته (سال ۲۰۰۲ وسّه).

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۴ اکتبر ۲۰۰۶.

رج:قفقاز
رج:روسیه جمهوریون
مسیه ۷۳

150px|thumb|left|
مسیه ۷۳ (M73,یا NGC 6994) چارتا اساره هستنه که از لحاظ ظاهری نزدیک هم بینه و به اشتباه مسیه اجرام لیست دله بنویشته بَینه.
## پیوند به بیرون

* Messier 73, LRGB CCD image based on two-hours total exposure
* 

۷۳
مسیه ۸۲

300px|چپ|thumb|وه برخلاف اسمش اصلا سیگار ره نموندنه 
**مسیه ۸۲** (یا *ان‌جی‌سی ۳۰۳۴* یا *سیگار کهکشون*) اتا کهکشون هسته که فاصله ۱۲میلیون سال نوری جه و کشتی نشون ِفلکی صورت دله دره.

## بِریم بگردستن
* M۸۲, SEDS Messier pages
* M۸۲ at Chandra
* SST: Galaxy on Fire!
* M۸۲ at NASA/IPAC EXTRAGALACTIC DATABASE
* ESA/Hubble images of M۸۲
* M۸۲ The Cigar Galaxy

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

۸۲
داغستون

**داغِستون** اتا شه‌گردون ِجمهوری هسته که روسیه‌یِ قفقاز دله دره و مازرون دریایِ غربی ساحل پَلی کَته.

داغستون ِمردمون اقوام مختلف قفقازی جه هستنه. ۳۰تا زوون ره روسی همراهی این ناحیه دله گپ زنّه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا
* عربی ویکی‌پدیا

رج:قفقاز
رج:روسیه جمهوریون
لک (گجگجی بیری)

**شِمه منظور لک جه تونده اینان بوئه:**
* لک اتا طایفه ایسم هسته که ایران دله درنه و به زوون ِلکی گپ زنّه.
* لک همون کثیفی هسته.
* لک پول‌یکاء هسته که آلبانی دله استفاده وانه.
۳۷۶

**۳۷۶** اتا سال تبری هسته.

## اتفاقون
* تاریخ ۱۵ تیرما ۳۷۶ اولین سلسله‌ی شیعه جهون به ایسم تبرستون علویون تأسیس بیّه و وشون اسپه پرچم دشتای تبرستون دله بِلِن بَینه.

## پانویس

رده:تبری سال
مسیه ۱

[انگشتدان|عکسی که [اسا و ناسا بَییتنه.]]
**خرچنگ سحابی** یا **مسیه۱** *(انگلیسی جه: crab nebula یا NGC1952)* هسته. سرخپوستون، جاپونیون و چینیون ِقدیمی اسناد سِراق دنّه که سال ۱۰۵۴ میلادی، اتا انفجار اَمه کهکشون دله اتفاق دکته که ونه په خرچنگِ سحابی بساته بیّه.

## ونه مشخصات
# قدر:۸٫۴
# گتی:اتا مستطیل ۴*۶ دقیقه موربع
# نوع:سحابی بامانده ابرنواختری
# فلکی صورت: گو

## منبع

۱
مسیه ۲

200px|thumb|چپ|مسیه دوم
**مسیه ۲** (یا **M2** و **NGC 7089**) یک خوشه کروی است. وت وسط جین دومینک مارالادی و در سال ۱۷۴۶ کشف شد. 

## پیوند به بیرون
* M2,SEDS Messier pages
* M2, Galactic Globular Clusters Database page
* Historic observations of M2
* 

## منابع

۱
مسیه ۳

**مسیه ۳** *([[انگلیسی]] جه Messier 3)* (یا *M3* و *NGC 5272*) اتا اساره‌یی خوشه‌کروی صورت فلکی عربئون دله هسته. و سال ۱۷۶۴ توسط شارل مسیه کشف بیّه، این خوشه اتا از درخشون‌ترین و گت‌ترین خوشه‌ئون کروی هسته که بالغ بر ۵۰۰٬۰۰۰ اساره دانّه. و فاصله ۳۳٬۹۰۰ سال نوری از زمین قرار دانّه. M3 قدر ظاهری 6.2 دانّه.

## بِریمْ بگردستن
* SEDS Messier pages on M3
* M3, Galactic Globular Clusters Database page
* 

## منابع

۱
مسیه ۵

**مسیه ۵** *([[انگلیسی]] جه: Messier 5)* یا ان‌جی‌سی ۵۹۰۴ اتا اساره‌یی خوشه‌کروی صورت فلکی مَر دله هسته که فاصله وه زمین جه بیست و سه هزار سال نوری و قدر ظاهری وه ۷.۰ هسته.

## منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).

۱
مسیه ۶

** مسیه ۶** *(انگلیسی: Messier 6)* یا **پاپلی خوشه** یا ان‌جی‌سی ۶۴۰۵ اتا اساره‌یی‌باز صورت فلکی عقرب دله هسته که فاصله وه زمین جه دِ هزار سال نوری و قدر ظاهری وه ۴.۵ هسته.
## منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).

۱
مسیه ۷

راست|thumb|300px|''مسیه ۷''
**مسیه ۷** *(انگلیسی: Messier ۷)* یا ان‌جی‌سی ۶۴۷۵ اتا اساره‌یی خوشه‌وا صورت فلکی کژدم دله هسته که فاصله وه زمین جه هزار سال نوری و قدر ظاهری وه ۳٫۵ هسته.

## منابع

Wikipedia contributors, «List of Messier objects,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed February 9, 2009).

۱
مسیه ۲۲

**مسیه ۲۲** *(به انگلیسی: Messier 22)* یا **نیما خوشه** یا **ان‌جی‌سی ۶۶۵۶** اتا **[[کروی اساره‌یی خوشه]]** نیما فلکی صورت دله هسته که ونه فاصله زمین جه ده هزار نوری سال و ونه ظاهری قدر ۶.۵ هسته.
## منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).

۲۲
مسیه ۸

thumb|سحابی مورداب
**مرداب سحابی** اتا سحابی نیما فلکی صورت دله هسته.
## نام‌ها
* M8 
* NGC6523
## مشخصات
* قدر: ۵٫۰ 
* گتی: مستطیلی به ابعاد ۳۵x۶۰
* نوع:سحابی نشری
* صورت فلکی:قوس
## منبع
* راهنمای ماراتن مسیه

۱
مسیه ۹

**مسیه ۹**(انگلیسی جه: Messier 4) یا ان‌جی‌سی ۶۳۳۳ اتا اساره‌یی خوشه‌کروی صورت فلکی مارافسای دله هسته که فاصله وه زمین جه شش هزار و پونصد سال نوری و قدر ظاهری وه ۵ هسته.

## منابع
Wikipedia contributors, "List of Messier objects," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Messier_objects&oldid=268876608 (accessed February 9, 2009).

۱
شارل مسیه

thumb
**شارل مسیه** (۲۶ ژوئن ۱۷۳۰- ۱۲ آوریل ۱۸۱۷) اساره‌شناس فرانسوی بی‌یه. ونه شوهرت بخاطر لیست هاکردن ۱۰۳ جرم آسمونی هسته که به ایسم خاد وه مسیه اجرام ایسم بَیته. گودالی کوره ماه دله به افتخار وه نوم‌گوذاری بَیی‌یه.

وه سال ۱۷۵۸ زمونی که متصدی رصدخانه نیروی دریایی پاریس دله بی‌یه، دمباله‌دار هالی ره رصد هاکرده و گوزارش رصد خادش ره به مرکز رصد دمباله‌دارون پاریس ارسال هاکرده. اتا رصدگر آلمانی ات‌ماه پیش از مسیه دمباله‌دار هالی ره کریسمس شو همون سال رصد هاکرد بی‌یه، اما گوزارش رصد خادش ره به مرکز دمباله‌دارون پاریس ارسال نکارده.

مسیه که با هدف کشف دمباله‌دارون رصدخانه نیروی دریایی رصد کارده تاریخ ۲۸ اوت ۱۷۵۸ بطور کاملاً اتفاقی متوجه جرمی آسمون دله بیّه که تصور کارده اتا دمباله‌دار هسته، اما این جرم مه‌آلود اصلاً حرکت نداشته. این جرم سحابی خرچنگ نزدیکی اساره زتا-ثور بی‌یه که به عونوان اولین جرم مسیه با عنوان M۱ ثبت بیّه، با قدر مجموع ۸. مسیه این‌که چنین اجرام غیر اساره‌یی ره با دمباله‌دارون اشتباه نَیره، شروع به یافتن و لیست هاکردن اجرام غیراساره‌یی هاکرده.

مسیه سال ۱۷۶۵ لیستی از ۴۱ جرم غیراساره‌یی ره مونتشر هاکرده که از این تعداد ۱۷ یا ۱۸ تای وشون ره خودش کشف هاکرد بی‌یه و بقیه ره اساره‌شناسونی دیگه کشف هاکردنه. مارس ۱۷۶۵ دِ سحابی M 42وM ۴۳ جبار، خوشه ماز کندلی دله M ۴۴ سرطان و خوشه پروین M ۴۵ گو با ثبت مسیه به عونوان جرم غیراساره‌یی تعداد اجرام غیراساره‌یی به عدد ۴۵ بَرسی‌یه. ۱۷۷۴ این لیست با تائید فرهنگستون علوم فرانسه پاریس دله مونتشر بیّه.

تا سال ۱۷۸۳ مسیه با همکاری پیر مشن فرانسوی و همراهونش بارناباس اوریانی ایتالیایی و نیکلاوس لاسیا ۵۵ جرم غیراساره‌یی دیگه ره ثبت هاکردنه. صدمین جرم لیست مسیه ات‌ماه پیش از اونکه ویلیام هرشل سیاره اورانوس ره کشف هاکنه، ثبت بیّه. پیر مشین همکار مسیه طول سالای ۱۷۸۳ تا ۱۷۸۴ ، سه جرم دیگه ره به لیست مسیه اضافه هاکرده. حدود ۱۴۰ سال بعد اساره‌شناس فرانسوی فلاماریون اتا کوپی از کاتالوگ ۱۰۳ جرم غیراساره‌یی مسیه ره بدست بی‌یارده و با رصد ۱۰۴ M (کهکشون کلاه مکزیکی) سنبله دله، تعداد مسیه اجرام ره به عدد ۱۰۴ بَرسنی‌یه. در ۱۹۴۷ هلن سایرهوگ اساره‌شناس کانادایی ۱۰۵ M ۱۰۶ M و ۱۰۷ M ره رصد هاکرده. این اجرام ره پیش از اون پیرمشین رصد هاکرد بی‌یه اما وه غیراساره‌یی بی‌ین این اجرام نامعلوم بی‌یه، همینسه وشون ره لیست مسیه دله ثبت نکارده.
و اما ۱۰۸ M و ۱۰۹ M ره چن سال بعد گینگریچ اوستاء تاریخ نجوم دانشگاه هاروارد رصد هاکرده و آخرین جرم مسیه لیست ره هم کنت جونز ۱۹۶۶ به لیست اضافه هاکرده که این جرم ۱۱۰ M، ماه کوچک‌تر کهکشون آندرومدا (M۳۱) هسته.

## منابع
* مجله نجوم شماره ۱۵۰

رج:فرانسه گت آدمون
رج:ناجمون
محمد البرادعی

انگشتدان|البرادعی ِعکس**محمد البرادعی** (دنیا بموئه مازرونی ۱۴۵۸ مصر دله) اتمی انرجی بین المللی آجانس سابق رئیس هسه. وه مازرونی ۱۵۱۵ سال دله آجانس همراه نوبل صولح جایزه ره برنده بیّه. ونه زنا ایرانی هسه. وه ژوئیه سال ۲۰۱۳ محمد مرسی جه مخالفت هاکرده و این اعتراضات په، مصر ِنخست‌وزیر بَیی‌‎یه.

## منبع


رج:زننه آدمون
رج:صلح وسه نوبل بیته‌ئون
رج:مصر گت آدمون
رج:سیاست مدارون
رج:1458 تبری
نوبل صلح جایزه

بندانگشتی|چپ|200px|نوبل ِصلح ِموسسه که نروژ دله دره. 

**نوبل ِصلح ِجایزه** اتا از شیش نوبل جایزه هسته که هر ساله هدائه وانه. آلفرد نوبل شه وصیت‌نومه دله بائوته که این جایزه ونه «کسی ره هدائه بَواشه که بتترین یا ویشترین کوشش ره ملل ِبراری یا انحلال با کاهش ارتشون یا تشکیل و ترغیب کونفرانسون صلح هاکرد بائه.» نوبل صولح جایزه تنها جایزه‌ی نوبلی هسته که استکهلم دله هدائه نوانه. این جایزه هر ساله اسلو (نروژ) دله هدائه وانه.

## وابسته جستارون

* **[[نوبل صلح جایزه بورده‌ئون]] ِلیست**
* نوبلِ صلح ِآکادمیِ رسمی وبسایت

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:نوبل
نیما (فلکی صورت)

**نیما**، **کِمون** یا **قوس** *([[لاتین]] جه: *Sagittarius*)* (نماد:♐)
گتی: ۸۶۷ درجه مربع (پونزدهمین)

## [[اساره]]‌ئون
* اپسیلون قوس به ایسم جنوبی‌نیما طیف B۹ IV و ونه فاصله ۸۵ نوری سال زمین جه هسته. این اساره قدر۱٫۹ قوس ِفلکی ِصورت ِدرخشونترین اساره محسوب وانه.
* قوس فلکی صورت نزدیکترین اساره زمین جه: رز ۱۵۴ (۹٫۶۸ سال نوری)

## آسمون عمقی اجرام
این فلکی صورت ۱۵ مسیه جرم دانّه. دلیلش هم این هسته که راستای راه شیری کهکشون قرار دانّه. 
# مسیه ۸
# مسیه ۱۷
# مسیه ۱۸
# مسیه ۲۰
# مسیه ۲۱
# مسیه ۲۲
# مسیه ۲۳
# مسیه ۲۴
# مسیه ۲۵
# مسیه ۲۸
# مسیه ۵۴
# مسیه ۵۵
# مسیه ۶۹
# مسیه ۷۰
# مسیه ۷۵

## فلکی صور همسایه‌ئون
# دلو
# سپر
# عقرب
# جنوبی تاج
# جدی

## منبع

* صورت‌های فلکی، دکتر گری مکلر (فارسی)
* Wikipedia contributors, "Sagittarius (constellation)," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sagittarius_%28constellation%29&oldid=207411981

رج:فلکی صورتون