open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
موریتانی

**موریتانیا** یا **موریتانیِ اسلامی جمهوری** اتا کشور نوم هسه که آفریقا قاره دله دره. موریتانی گتی ۱۱۷۲۴۹۳ کیلومترمترموربع هسه. اینتا کشور  ۲ میلیون نفر جمعیت دارنه و ونه نیشته‌گا نوم نواکشوت هسه و وشون پیل یکا نوم اوگوئیا هسه.

موریتانی مردمون ویشته مسلمون هستنه و نژادون عرب، بربری و سیودیم‌ئون جه تشکیل وانّه. موریتانی کشورون الجزایر، مالی، سنگال و غربی صحرا جه هم‌سامون هسته و اطلس اوقیانوس جه هم وَر خانّه. موریتانیِ ویشتر جائون بیابون هستنه و فقط ات‌که دریو لو خار هوا دارنه.

## تاریخ
موریتانی ره قدیم «شنقیط» گاتنه و اسمی که اسا دارنه ره فرانسه استعمار گادِر بی‌یشتنه ون‌سَر. سال ۷۰۸ میلادی مسلمون‌ها شه دین و نژاد ره این منطقه تنک هاکردنه و قرن هیودَه اولین‌بار وسّه فرانسویون بمونه موریتانیِ سواحل دله ولی تا ۱۹۰۳ امیرنشین‌ها شه حکومت سَر دَیینه. موریتانی سال ۱۹۶۰ استقلال پدا هاکرده و ۱۹۷۶ وقتی ایسپانیا بائوته دیگه غربی صحرا ره نخانه، موریتانی و مراکش بائوتنه وه ره شه میون رَسِد کانّه ولی صحرایی چریکون مقاومت هاکردنه و آخرسری موریتانی باته پشیمون بیّه و صحرا سامون ره سال ۱۹۷۹ بائوته نخانه. سال ۱۹۹۲ تاسا ات‌جور چن‌حزبی انتخابات این کشور دله برگزار وانه.

## فرهنگ
برده‌داری هَنتا موریتانی دله وجود دارنه و این کشور از نظر درصد جمعیت برده‌ئون اولین رتبه ره دنیا دله دارنه. سی‌ان‌ان ِباته، سال ۲۰۱۲ حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد جمعیت این کشور برده بینه. اولین‌بار سال ۲۰۰۷ برده‌داری این کشور دله غیرقانونی اعلام بیی‌یه و اون گادِر تاسا فقط ات نفر ره دادگاه برده داشتن وسّه محکوم هاکرده و باقی ره کار ندارنه. اونان که وشون پوست سیوته هسته قدیم تاسا بردگی کانّه و گرچه خرید-فروش نوانّه ولی معمولاً برده‌ئون ره هدیه دنّه و عاروسی دله رسم هسته که برده‌های وچون ره هدیه کانّه. دولت ولی شدیداً این مسئله ره انکار کانده و هرکی برده‌داری خَوه گپ بزنه ره کانده زندون.

## تقسیمات
بندانگشتی|300px|راست|تقسیمات کشوری موریتانی
موریتانی دله ۱۲ استان و ۵۸ شهرستون درنه و ۲۸۰ شهر دارنه:
* حوض الشرقی
* حوض الغربی
* عصابا
* گورگول
* براکنا
* ترارزا
* اَدرار
* داخلت نواذیبو
* تگانت
* گیدیماکا
* تیریس زمور
* اینچیری
* نواکشوت (نیشتنگا)

## بن بنویشت


رج:آفریقایی کشورون
رج:عرب اتحادیه
رج:آفریقا اتحادیه
رج:اسلامی جمهوریون
رج:عربی‌زوون کشورون
رج:عرب کشورون
رج:بربری کشورون
رج:فرانسه قدیمی مستعمرات
رج:اسلامی کشورون
موریس

**موریس ** اتا کشور نوم هسه که آفریقا قاره  دله دره.
## جوغرافی
اینتا لزمی (کشفر) گتی۲۰۴۵ کیلومترمترموربع هسه. اینتا کشفر غلت اتا ملیون نفر جه ویشتره و افریقا دله ویشترین جمعیت انبسی ره دارنه. ونه نیشته‌گا نوم پورت لوئی هسه.
## فرهنگ
## سیاست
اینتا کشور حوکومت کول فرمونداری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم روپیه هسه.
## تاریخ
اینتا کشور ره ۵۰۰ سال پیش دله اول پرته‌خال شه کولونی کننه و بعد بریتانیا وره اینتا کشور دس جا در ایارنه.
## دپت چرخه‌توئون
*دودو

## منابع


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج: پرتغال قدیمی مستعمرات
رج:پرتغالی‌زوون کشورون
موزامبیک

**موزامبیک ** اتا کشور نوم هسه که آفریخا قاره  دله دره.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی۷۸۳۰۳ کیلومترمترموربع هسه.اینتا کشور۵/۱۴میلیون نفرجمعیت دارنه.ونه نیشته‌گا نوم ماپوتو هسه.

## فرهنگ
ونه مردم ویشتر پرتغالی زوون ره گپ زنه و مسیحی دین ره په‌روو هسنه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جوموری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم ایسکودو هسه.
## تاریخ
اینتا کشور قدیم دله پرتغال کولونی بیه.
## دپت چرخه‌توئون

## منابع


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:پرتغالی‌زوون کشورون
رج:پرتغال قدیمی مستعمرات
موسکو

**موسکو** أتا شهر نوم هسه که روسیه کشور ره نیشتگا هسه. اینتا شهر دله کرملین کاخ دره که روسیه‌یِ مهمترین سیاسی-فرهنگی بنا هسته. موسکو نوم ره اتا درکا سر جه بیتنه که موسکوا روخنه نوم دارنه.

## منابع

رج:روسیه شهرون
رج:آسیا نیشتگائون
رج:اروپا نیشتگائون
بمبئی

**بمبئی** یا **مومبای** أتا شهر نوم هسه که هند دله دره.اینتا شهر کوهنه نوم بمبئی هسه. وره هند دروازه خرش دنه.

## منبع

رج:هند شهرون
نامیبیا

**نامی‌بیا ** اتا کشور نوم هسه که آفریخا قاره  دله دره.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۸۲۳۱۶۸ کیلومترمترموربع هسه. اینتا کشور۵/۱۰میلیون نفرجمعیت دارنه. ونه نیشتگا نوم ویندهوک هسه.

## فرهنگ
ونه مردم ویشتر اینگیلیسی زوون ره گپ زننه و مسیحی دین ره په‌روو هسنه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جوموری هسه.
## ایقتصاد

## تاریخ
اینتا کشور تا میلادی۸۰ دهه دله جنوبی آفریخا کولونی بیه.
## دپت چرخه‌توئون
*سام نجوما

## منابع

رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:آلمانی‌زوون کشورون
نایرا

** نایرا** اتا پیل یکا نوم هسه که نیجریه پیل یکا هسه.
رده:پیل یکائون
نمشه

**نمشه** اوتریش قدیمی نوم بیه. اینتا نوم ره قاجاریون دوره دله ایران دله، اینتا کشور نوم بوردن سر کار زونه. اینتا نوم روسی زوون جا بمو فارسی زوون دله.

رج:اتریش تاریخ
نیجر

**نیجر ** اتا کشور نوم هسه که آفریخا قاره  دله دره.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۱۲۶۷۰۰۰ کیلومترمترموربع هسه. اینتا کشور۷/۶ میلیون نفرجمعیت دارنه. ونه نیشته‌گا نوم نیامی هسه.
## فرهنگ
نیجر رسمی زوون فرانسوی هسه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جوموری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم فرانک هسه. این کشور دله اورانیوم چال دره و دنیای گت‌ترین اورانیومی معادن جه هسته.

## تاریخ

## دپت چرخه‌توئون

## منابع


رج:آفریقایی کشورون
رج:آفریقا اتحادیه
رج: فرانسه قدیمی مستعمرات
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
نیجریا

**نیجریا**  اتا فدرال کشور هست که آفریقایِ غرب دَره. ونه نیشتگا *(=پایتخت)* آبوجا و گت‌ترین شهر لاگوس هستنه. این کشور جمعیت ۱۷۰ میلیون نفر و ونه رسمی زوون انگلیسی هسته. نصف مردمون شمال زندگی کانّه مسلمون هستنه و نصف دیگه جنوب درنه و مسیحی هستنه. نیجریه نفت هشتمین صادرات ره دِنیا دله دانّه و آفریقایِ گتترین نفتی منابع ره دارنه.

نیجریه سال ۱۹۶۰ بریتانیا جه سِوا بیّه و ونه نوم ره نیجر روخنه جه بَییتنه. نیجریه آفریقا دله پرجمعیت‌ترین کشور هسته و دِنیایِ هفتمین جمعیت ره دانّه. این کشور پرجمعیتترین کشوری هسته که ونه مردمون ِاکثریت سیوپوست هستنه.

## تاریخ
نیجریه تاریخ لااقل ۹ هزار سال پیش از میلاد جه رِسِنه و بنیو و کراس روخنه اطراف بانتوئون ِبنه‎وار *(=سرزمین)* بی‌یه که مهاجرون اونجه جه آفریقا دله تَنِک بَیینه.

بندانگشتی|راست|150px|پرچم نیجریه مستعمره بریتانیا
قرن ۱۹ میلادی این کشور بریتانیا کولونی بیّه تا اینکه سال ۱۹۶۰ دِباره شه استقلال ره بدست بیارده. این کشور ِسِوا بَیّن جه تا سال ۱۹۹۹ نظامی دیکتاتورون حکومِت کاردنه و این گادِر اولین انتخابات برگزار بیّه.

## جوغرافی
این کشور غرب جه بنین، شرق جه چاد و کامرون و شمال جه نیجر ره وَر خانّه و جنوبی سامون دله گینه دریامونا اطلس اوقیانوس ره دانّه. ونه شمالی سامون ات‌که غربی صحرا جه هم چِک گیرنه. 

ونه هوا استوایی هسته و جنگلون شرق، غرب و جنوب دکلستونه. دمایِ معدل ۳۲ درجه هسته و رطوبت بالا دره.

## تقسیمات
نیجریه اتا فدرال کشور هسته که ایالات ونه دله اختیارات زیادی دارنه. ۳۶ ایالت و اتا فدرالی مرکز کشور ِتقسیمات ره شامل وانّه. 

## مردمون
بندانگشتی| مردمون ِانبسی (= تراکم)|300px
جمعیت نیجریه دله ۱۷۰ میلیون نفر میونگین سنی ۱۸٫۷ سال جه هسته. ۵٫۴ درصد مردم ایدز دارنه. زرد تو و مالاریا هم خله زیاد هستنه. ۵۰ درصد مردمون اسلام و ۴۰ درصد مسیحیت په‌روونه. 

این کشور دله انگلیسی رسمی زوون هسته ولی خله جور-وا-جور ِاقوام و زوونون کشور دله دَرنه. هوسه-فولانی ِاقوام شمال درنه و عمدتا مسلمون هستنه و یاروکوبا جنوب غربی، بعضی مسلمان و بعضی مسیحی هستنه. ایگبو شمال شرقی درنه.

بوکوحرام این کشور ِتروریستی گروه هسته که القاعده و داعش جه ارتباطونی داشته و ونه عضوون ویشته کانوریس ِقوم جه هستنه. این گروه دولِتون ره مِزراب یِنّه تا غربی مدرسه‌ئون ره تعطیل هاکِنِن و اسلامی شریعت ره کشور دله برقرار هاکِنِن. وشون کیجائون ره برده گیرنه و مردمون ره قتل‌عام کانّه. 

## منابع


رده:فدرال کشورون
رده:مشترک‌المنافع کشورون
رده:آفریقایی کشورون
رده:انگلیسی‌زوون کشورون
رده:اوپک
رده:آفریقا اتحادیه
رده:اسلامی کشورون
رده:جی پونزه
رده:بریتانیا قدیمی مستعمرات
نیویورک

**نیویورک سیتی** (اینگلیسی جه: *New York*) که ونه نوم ره *NYC* هم نویسنه. أتا شهر نوم هسه که آمریکای موتحده ایالات و نیویورک ایالت دله دره.

اینتا شهر أتا دنیا گت‌ترین و اشناس‌ترین شهرون جا هسه. اینتا شهر اطلس اوقیانوس پلی جا بیته. وه دنیا گت‌ترین بندر هسه که اسا اتا دنیا خله موهم‌ترین شهرون جا اشمار انه.

## تاریخ
نیویورک کوهنه نوم *نیوآمستردام* بیه. اینتا شهر بعد ایکه آمریکا قاره کشف بئی‌یه چن تا هولندی کوچ‌کر سرخپوستون جا بخرینه. وشون ونه نوم ره نیوآمستردام بشتنه (به یاد آمستردام). اینتا شهر ره بعد اینگیلیسیون بخرینه و ونه نوم ره نیویورک بشتنه. اینتا شهر اتی توم موتحده ایالات نیشته‌گا بی‌یه.

## منبع‌ئون

رج:نیویورک شهر و روستائون
ویکی‌مدیا

**ویکی مدیا بونیاد** أتا ناسود بر و خاری سازمون هسه که موتحده ایالات دله کار کەنه.اینتا سازمان چن تا برنومه ره اینترنت دله گردوندەنه.
رده:ویکی پدیا
هندوچین جزیرەمونا

** هندوچین جزیره مونا** اتا جزیره مونا نوم هسه که آسیا شرقی جنوب  ور دره.اینتا جزیره مونا گتی ۲۰۵۰۰۰۰ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره مونائون
هوشی مینه سیتی

اون گدر که، شمالی ویتنام و جنوبی ویتنام هنتا هئی جه جنگ داشتنه و موتَّحِد نَی‌بی‌نه اینتا شهر ره سایگون ونگ دانه.

**هوشی مینه سیتی ** أتا شهر نوم هسه که ویتنام دله دره. اینتا شهر هوشی مین ویتنام رهبر نوم جا هسه.

رج:ویتنام شهرون

## دیائی لینک‌ئون
ترینیداد و توباگو

**ترینیداد و توباگو** اتا جزیره‌ای کشور هسته که کاراییب دریا دله و جنوبی آمریکا قاره وَر دره. این کشور دِتا اصلی جزیره دارنه که ترینیداد و توباگو نوم دارنه و نیشتگا نوم ره پورت آو اسپاین گنّه. این جزایر قدیم بریتانیا دست دیّه و همینسه وشون رسمی زوون اسا انگلیسی هسه.

## منابع

رج:جنوبی آمریکا کشورون

رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:مشترک‌المنافع کشورون
هلند شرقی هند

220px|بندانگشتی|چپ|این مستعمره‌یِ تصویری تاریخ
**هلند ِهند** اندونزی ِکشور ِکوهنه نوم بی‎یه. اینتا نوم ره اینتا وِسِر اینتا کشور ره بِشتِنه که وه هلند ِکولونی بی‌یه. اینتا کشور ره اتی توم هم **[[پرتغال]] هند** هم گِتِنه اینتا وِسِر که وه اینتا کشور ِکولونی هم بی‌یه.

رده:اندونزی تاریخ
رج:هلند قدیمی مستعمرات
رج:پرتغال قدیمی مستعمرات
رج:آسیا رقد بورده کشورون
یوکاتان جزیره‌مونا

بندانگشتی|200px|یوکاتان ِجزیره‌مونای ماهواره‌یی عکس
**یوکاتان** اتا جزیره‌مونا نوم هسه که میونی آمریکای وَر و مکزیک ِغرب دله دره. اینتا جزیره‌مونا گتی ۱۷۵هزار کیلومترموربع هسه و یوکاتان ِایالت، و کشورون ِبلیز و گوآتمالا هم ونه دله قرار بَئیتنه.
## منابع

Wikipedia contributors، "Yucatán Peninsula،" Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yucat%C3%A1n_Peninsula&oldid=207335963

رج:جزیره مونائون
رج:یوکاتان
آزتکون

200px|thumb|آزتکون نخشه
**آزتکون** أتا سرخپوستی تیره نوم بی‌یه که قدیم مکزیک کشور دله زندگی کردنه. وشون ایسپانیای امپراتوری دس جا نابود بینه و وشون کشور دکت اروپایی‌شون دس. اینتا طایفه أتا گت دولت میونی آمریکا درون داشته. وشون شه خد ره مکزیکا گتنه که اینتا نوم ره اسا مکزیک کشور سر بشتنه. وشون نیشتگا نوم تنوشتیتلان نوم داشته.

تصویر:Monolito de la Piedra del Sol.jpg|تقویم سنگی آزتکون با طرح خورشید پنجوم
تصویر:Aztec5figure9.jpg|نقاشی کودکس مندوزا جه
Image:Jaguar_warrior.jpg
Image:Lake_Texcoco_c_1519.png|دره مکزیکو زمون حمله اسپانیایی



رج:سرخ پوستون
الیات

**جوگی**، **گودار**، **گُدار** یا **الیات** که فارسی دله وشون ره کولی‌ها هم گِنّه مردمونی هستنه که دنیا همه جا پخش بدی هسنه. وشون هزار سال پیش هند جا کوچ هکردنه بوردنه تموم دنیا دله پخش بینه. وشون زندگی دیگه مردمون زندگی جا فرق کننه و دنیای سرتاسر درنه و خوندنّه و سِما کانّه و اینان مسائل ِسَره مشهورنه. وشون شه مسیر دله مردِم وسّه آواز خوندستنه، فالگیری، کف‌بینی، آهنگری و سما کاردنه و اینتی مردِم ره سرگرم داشتنه.

## مازرون ِجوگی‌ئون
بعضی مازرون شهرون دله محله‌ئونی به ایسم جوگی‌مَله دره که جوگیا انوجه دسِجمعی زندگی کانّه.
از لحاظ حقوق بشر وشون وسّه خله ضعیف هسته و وشون خله بدجوری زندگی کانّه.
اتا از گت‌ترین جوگی‌مَله‌ئون مازرون راهبند دله دره.

## نگارخنه

Movimiento gitano.jpg|جوگیون ِکوچ ِمسیر که سِراق دِنه که وشون چتی اروپا دله دکلسته بَیینه.
Roma in Europe 2007 cropped.png|جوگیون دکلستگی ِآمار، اروپا دله
Gypsy_wagon,_Grandborough_Fields_-_geograph.org.uk_-_1256879.jpg|جوگیون معمولاً گاری دله و اَس پشت زندگی کانّه.
Spanish Gypsy NGM-v31-p257.jpg|اسپانیایی جوگی
Khamoro Roma Festival 2007 Prague.jpg|جوگی زنان که درنه سما کانّه. پراگ ۲۰۰۷ میلادی
Bridges of Culture 2009.jpg|جوگی سماگرون


## منابع
* *نمایش و موسیقی در ایران*، جهانگیر نصری اشرفی، تهران: انتشارات اَروَن، ۱۳۸۳. (فارسی جه)

رج:مردمون، نژاد په
انور خوجه

**اَنور خوجه** آلبانی رئیس‌جمهور نوم بی‌یه. وه اول مسلمون بی‌یه ولی بعداً مرتد بیّه و کمونیست بگردسته.

رج:آلبانی گت آدمون
رج:آلبانی نخست‌وزیرون
بارسلون

**بارسلون** أتا شهر نوم هسه که کاتالونیا ِایسپانیا دله دره. اینتا شهر کاتالونیای نیشتنگاء(=پایتخت) هسته و ایسپانیای گت‌ترین بندر هسته که بعد از مادرید گت‌ترین شهر هم وونه. و ونه جمعیت ۱٫۶۲۱٫۵۳۷ هسته که ۱۰۱٫۴ کیلومتر مربع دله دره بارسلون اروپا اتحادیه دله شیشمین شهر پرجمعیت و اروپای گت‌ترین کلان‌شهر هسته که مدیترانه پَلی‌ئه.

## منابع

رج:کاتالونیای شهرون
پیوندی زوون

**پیوندی زوون** یا **التصاقی** اون دسته از زوونونی ره گەننه که وەشون دله هم چسبی خله زیاد کار شونه. ویشتر واژەئون، تک واژەئون پیوند جا بەسات بوننه.
رج:زوون گرامر
تامار

**تامار** أتا زنا نوم بیه که گورجئون شا بیه.وه داوید چارؤم نتیجه بیه.تامار باگراتونی سلسله جا بیه.ونه پر قبل اینکه بمیره وه ره گورجئون شا هکرده.ولی بعد ونه پر بمردن وه دباره تاج ره شه سر بەشته.

## منبع
رج:گرجستون گت آدمون
رج:گورجی شائون
۲۰۰۷-۲۰۰۹ ایقتصادی بؤحران

**۲۰۰۷-۲۰۰۹ایقتصادی بوحران** چن تا ایقتصادی موشکل هسه که میلادی ۲۰۰۷ سال دله سر بیته ئو حلا ادامه دارنه. اینتا بوحران دلیل نقدینگی کم بأیەن بانکون دله هسه. اینتا بوحران وختی سر بیته که موتحده ایالات دله خنه بازار کەسات بیه. اینتا بوحران اول اعتبار گؤشائی نیشتەگائون دله پیدا بیه.
رده:ایقتصاد
ئیران أساسی قانون

**ئیران أساسی قانون،** مازرونی ۱۴۹۰ سال دله خەبرگون مەجلس دس جا ۱۷۵ اصل دله تدوین بأیه. همون سال هم أتا همه پەرسی ونه درباره برگوزار بأیه که مردەم وه ره قبول کەنەنه.
مازرونی ۱۵۰۰ سال دله اینتا قانون دله أتی ایصلاحات صورت بیته که از جمله وەشون اینتا بیه که گت وزیری پوست حذف بأیه.
رده:ایران سیاستون
تایم

**تایم** *([[انگلیسی]] جه:Time)* أتا مجله نوم هسه که انگلیسی زوون جا چاپ بونه. اینتا نشریه أتا دنیا گت‌ترین مجله‌ئون جا هسه. وه ره مازرونی ۱۴۳۵ سال دله بریتون هادن درس هکرده. اینتا نشریه سردبیر اسا ریچارد ایستنگل هسه.اینتا نشریه هر هفته أتا بار چاپ بونه.

## بیرونی پیوند
*تایم تارنما

## منابع
* 

رده:نشریه‌ئون
داوید چارؤم

**داوید چارؤم** (گورجی دله: დავით აღმაშენებელი تەلەفوظ:دوایت آغ ماشەنەبەلی) گورجون گت شا بیه که مازرونی ۶۰۱ سال دله تخت سر هەنیشته ئو تا مازرونی ۶۳۷ سال دله شائی هکرده.وه بەتونەسه که گورجئون نابود بأین جا نجات هده ئو بیگانەئون ره اینتا کشور دله در بأکەنه.
## منبع

رج:گرجستون گت آدمون
رج:گرجستون شاهون
روم مقدس امپراتوری

**روم ِموقدس ِایمپراتوری** أتا امپراتوری نوم بی‌یه که غربی روم امپراتوری سقوط هاکردن په دِرس بیه. اینتا ایمپراتوری نوم اینتا سر وه بیه که وشون شه ره روم ایمپراتوری جانشین دونِستنه و مسیحی دین پیشتیبوون بینه. اینتا دولت أمروزی آلمان جا دیّه. اینتا ایمپراتوری میلادی ۱۹ قرن دله وختی که ناپلئون بناپارت وه ره لشگر بکشی‌یه نابود بیه.

## بن بنویشت

رج:اروپا رقد بورده کشورون
رج:روم
رج:آلمان تاریخ
رج:ایتالیا تاریخ
رج:هلند تاریخ
رج:بلژیک تاریخ
رج:چک تاریخ
رج:اتریش تاریخ
رج:سوییس تاریخ
سرخپوستون تاریخ

سرخپوستونی که آمریکا قاره دله زندگی کۀنۀنه شه سر أتا گت تاریخ دارەننه.اینتا ولگ دله وەشون تاریخ درباره خار پیوندون دره.
## دپت چرخەتوئون
*آزتکون
*اولمک
*مایا
*اینکا

رج:سرخ پوستون
سید ممد رضا شیرازی

**سید ممد رضا شیرازی** أتا گت مِلّا هسه که ایران و عیراق دله زندگی کرده.
## دەنیا بموئن ئو درس بخونسن
وه کربلا دله دنیا بموئه و همونجه هم دَرس بخوندسته.
## بمردن
وه وهمینه ۱۳ مازرونی ۱۵۲۰ سال دله بمرده و وه ره کربلا دله ایمام حوسین آرومگا پلی دفن هکردنه.

رج:عراق گت آدمون
رج:ملائون
گورجیون

**گورجیون** مردمونی هسنه که گورجسون شننه.وشون زوون گورجی زوون هسه و ویشتر ایسلام با مسیحی دین ره پەروو هسننه.وشون قفقازی نژاد جا هسنه و ویتشر گورجسون دله زندگی کننه.

## چن تا گورجئون گت آدمون
*داوید چارؤم
*ملکه تامار

## منابع

رج:گرجستون
رج:مردمون، نژاد په
مارسی

**مارسِی**  أتا شهر نوم هسه که فرانسه دله دره. این شهر پاریس په فرانسه‌ی دومین گتِ شهر هسته. مارسی فرانسه‌ی جنوبی‌ترین شهرون جه هسته و ونه آفریقایی مهاجرون خله هستنه. المپیک مارسی این شهر ِگتِ فوتوال تیم هسته.

## نگارخانه

پرونده:Marseille Old Port.jpg
پرونده:20030614-204 Marseille Château d'If From Ferry.jpg|
پرونده:Corniche Marseille.jpg|
پرونده:marseille.arp.750pix.jpg|
پرونده:COURS HONORE D'ESTIENNE D'ORVES.JPG|
پرونده:Marseille Fort Saint Nicolas.jpg|
پرونده:Vallon_des_Auffes.jpg|
پرونده:NotreDameDeLaGarde_Statue1.jpg|
پرونده:Église Saint-Vincent-de-Paul de Marseille-7706.jpg|
پرونده:Musée des Beaux Arts Marseille.jpg|
پرونده:Marseille_-_Le_jardin_des_vestiges.JPG|
پرونده:Hôtel_de_Direction_des_Docks_de_Marseille.jpg|
پرونده:Garesaintcharles.jpg|
پرونده:Panier2-franck.cuny.jpg|
پرونده:Marseille VP Hotel de Ville JD 11082007.jpg|
پرونده:Panier-problog.jpg|
پرونده:Marseille - Le Panier.JPG|
پرونده:Cathedralmajormarseille.jpg|
پرونده:Fort-Saint-Jean.jpg|
پرونده:Eglise-saint-laurent-moussechan.jpg|
پرونده:Palais-du-Pharo-moussechan.jpg|
پرونده:Stairway of Hôtel-Dieu in Marseille 3.jpg|
پرونده:DSC_0871TheatreDuGymnase.jpg|
پرونده:Cours-julien-bryce-edwards.jpg|
پرونده:Marseilles by Piri Reis.jpg|
پرونده:Plan_de_marseille_1720.PNG|
پرونده:Marseille MKL Bd. 11 1890 (128500370).jpg|


## وابسته جستارون
* فرانسه شهرون فهرست

## منابع

* 

رج:فرانسه شهرون
وایکینگ

بندانگشتی|وشون اتا قدیمی عکس
**وایکینگ** ون مردمونی بینه که ئوروپا شمال دله زندگی کردنه. وشون اولین جاء نروژ و سوئد بی‌یه. وشون گت کار دریانوردی بیه. وشون خله گت و زیل جنگجو بینه. وایکینگون بعدن ایسلند و گرینلند ره پیدا هاکردنه و وشون دله هنیشتنه. أتی دانشمندون گننه که وشون اولی اورپایونی بینه که آمریکا قاره ره کشف هاکردنه. وشون خله زیاد گرینلند و آمریکا دله دووم نیاردنه و وشون نسل اونجاهان بزه بیّه.
## منابع

رج:مردمون، نژاد په
رج:نوردیک کشورون
هانوفر

**هانوفر ** أتا شهر نوم هسه که آلمان دله دره و نیدرزاکسن نیشتگا هسته.
## ورزش
هانوفر فوتبال تیم اینتا شهر شنه.

## منابع

رده:آلمان شهرون
رج:نیدرزاکسن
هندی زوون

**** (هندی جه: हिन्दी یا हिंदी) اتا هندی-ایرانی زوونون جا هسته که هند دله گپ بزه وونه و هندی زوونون ِمعیار گِنِش هسته. هندوستانی زوون دِتا معیارِ گِنِش دارنه که اتا هندی و اتی اردو هستنه؛ هندی لهجه‌ای هسته که خله سانسکریت جه خِراک گیرنه و اردو ره مسلمون‌ها کار زننه و فارسی و عربی جه تغذیه وونه. هندی ره دیواناگری ِخط جه نویسنّه ولی اردو ره فارسی‌مونا خط و نستعلیق ِخطاطی جه کار زننه. هندی زوون اسا هند گت‌ترین زوون هسته که رسمیت دارنه و اینتا کشورِ شمال و میونه، مردمِ بومی زوون هسته. اینتا زوون گنشکرون جمعیت ۵۲۸ میلیون نفر هسته.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:هندو-آریایی زوونون
جامائیکا

** جامائیکا** اتا کشور نوم هسه که آمریکا قاره دله دره.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۱۰۹۹۲کیلومترمترموربع هسه.اینتا کشور۶/۲ نفرجمعیت دارنه.ونه نیشته‌گا نوم کینگستون هسه.
## فرهنگ
ونه مردم ویشتراینگیلیسی زوون ره گپ زنه‌نه ئو مسیحی دین ره په‌روو هسه‌نه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جمهوری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم دولار هسه.
## تاریخ
اینتا کشور قدیم دله اینگیلیس کولونی بیه ئو مازرونی ۱۴۷۴ سال دله أتا سیوا کشور بیه.
## منابع

رده:جاماییکا
رج:جی پونزه
گورجی خط

**گورجی  خط** أتا خط نوم هسه که ونه گورجی زوون ره نویسەنه.اینتا خط ره میلادی ۵ قرن دله درس هکردنه.اوجوری که تاریخی کیتابون دله بنویشت هسه اینتا خط ره أتا گورجئون شاهون درس هکرده.اینتا خط ره چپ به راست نەویسەنه.گورجی زوون شه ۳۲ تا حرف دارنه.اینتا الەفبا جا أتی توم اوسەتکی زوون ره نەویشتەنه.

رج:گرجستون
رج:خط
سرخپوست

**سەرخپوستون** آمریکا قاره بومیون هسەنه که قبلن مردەم فکر کردنه که وەشون شه سر أتا سیوا نژاد هسەنه ولی اسا بدونەس بأیه که وەشون زرد پوس هسەنه. سەرخپوسون یخ دوسون دوره،آسیا جا بەمونه آمریکا. وەشون اصل دله همون یاکوتون هسەنه. وەشون قبل آمریکا پیدا بین جا، اینتا قاره دله همه جا دینه ئو شه سر چن تا گت ایمپراتوری داشتەنه که چن تا وەشون نوم هسّه:

* پوئبلو
* اینکا
* مایا
* آزتکون
* چیمو
* اولمک
* تولتک
* ناواهو

وەشون بعد ایکه ئوروپائیون بەمونه آمریکا دله خله وەشون جا جنگ هکردنه ولی آخر سر شکست بخردنه ئو چن سال وەشون برده بینه.

رج:سرخ پوستون
سنت وینسنت

**سنت وینسنت و گرانادینز** اتا مستقل و سٮوا کٮشور هسته که آمریکا قاره دره و کاراییب دریا میونه کَته. این جزیره قدیم بریتانیایِ مستعمره بی‌یه و هنتا مشترک‌المنافع کشورون اتحادیه دله عضو هسه و وشون بالاترین مقوم رسماً انگلیس شاه هسه.

## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۳۸۹کیلومترمترموربع هسه.اینتا کشور۱۱۲هزار نفرجمعیت دارنه.ونه نیشتگا نوم کینگزتاون هسه.
## فرهنگ
ونه مردم ویشتر اینگیلیسی زوون ره گپ زنه‌نه و مسیحی دین ره په‌روو هسه‌نه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت کل فرمونداری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم شرقی کارائیب دولار هسه و کاریکام عضوه.
## تاریخ
اینتا کشور قدیم دله اینگیلیس کولونی بیه و مازرونی ۱۴۹۱ سال دله أتا سیوا کشور بیه.
## دپت چرخه‌توئون
*کول فرمونداری

## په‌نویس

رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:کاریکام
کاستاریکا

**کاستاریکا** یا **کاسداریکا** کشوری هسته که میونی آمریکا قاره دله دره. این کشور بیش از چار ملیون جمعیت دارنه که اکثراً ایسپانیولی جه گپ زنّه. ۴۰ درصد مردمون اسپه هستنه، ۳۱ درصد مستیزو (دِرگه اسپه-سرخ) و بقیه نژادون دیگه جه‌نه. این کشور دله کاتولیک رسمی مذهب هسته و ۷۰ درصد مردمون کاتولیکنه، حدود ۱۴ درصد پروتستان و ۱۱٫۳ درصد بی‌دین هستنه.

کاستاریکا قدیم ایسپانیا کولونی دیّه و جزء گواتمالا بی‌یه تا ۱۸۲۱ میلادی (مازرونی ۱۳۳۳ سال) که سیوا بینه. کاستاریکا شصت و چار سال پیش شه ارتش ره منحل هاکرده و خله آروم کشور هسته.  کستاریکا کشوری هسته که آمریکایِ کشورون دله میون‌جی‌کری کانده و وشون ره آشتی دنه و ثبات زیادی دارنه.

## نوم
کوستاریکا یا کاستاریکا نوم ایسپانیولی جه بَییته بیّه. «کوستا/کستا» یعنی «دریو لو» (coast انگلیسی دله همینتائه) و «ریکا» یعنن «غنی» (rich انگلیسی واری) و کوستا+ریکا یا کستاریکا یعنن «ساحل غنی».

## تقسیمات
شامل هفت استان به شرح زیر:

بندانگشتی|380px

نیکاراگوئه معتقد هسته کاستاریکا سال ۱۸۲۴ گواناکاسته ره زورپشتی بیته و وه ره شه سامون دونده.

## منابع

* Wikipedia contributors، «[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Costa_Rica&oldid=494769563 Costa Rica]،» Wikipedia، The Free Encyclopedia، (accessed June 1، 2012).


رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:آمریکا کشورون
رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
ممفیس

بندانگشتی
**ممفیس** (به انگلیسی: *Memphis*) أتا شهر نوم هسه که متحده ایالات دله دره. اینتا شهر تنسی ِایالت ِنیشتنگائه و ونه شهرستون نزدیکی ۱٬۲۶۰٬۵۰۰ نفر جمعیت دانه. 

## جوغرافی
اینتا شهر متحده ایالات جنوب دله دره. می‌سی‌سی‌پی درکا ونه میون جه رد بونه.

## ورزش
ممفیس ِبسکتوال تیم اینتا شهر ِشنه.

رج:آمریکا شهرون
رج:تنسی
برزیل

**برزیل فدراتیو جمهوری** گت‌ترین و پرجمعیت‌ترین کشوری هسته که جنوبی آمریکا دله قرار دانّه. ونه نیشتنگا برازیلیا هسته و ونه رسمی زوون پرتغالی‌ئه و پرتغالی‌زوون کشورون کمیته دله عضو هسته.

برزیل اطلس اوقیانوس پَلی دَره و جنوبی آمریکایِ شرقی‌ترین کشور هسته. وه کشورهای اروگوئه، آرژانتین، پاراگوئه، بولیوی، پرو، کلمبیا، ونزوئلا، گویان و سورینام جه هم‌سامون هسته. فقط اکوادور و شیلی هستنه که این قاره دله برزیل جه سامون ندارنه.

## فرهنگ
برزیل پرتغال مستعمره بی‌یه و این کشور ِمردم تنها کسایی هستنه که آمریکای ِقاره دله پرتغالی گپ زنّه. برزیل اتا چن‌ملیتی کشور هسته و ونه جمعیت اروپایی، آمریکایی سرخ‌پوست، آفریقایی و آسیایی نژادون جه تشکیل وانه. این کشور اصلی مذهب کاتولیک هسته. پرتغالی زوون برزیل دله اتا معیار لهجه ندانّه و هر منطقه وه ره اتا لهجه جه گپ زنّه. 

## تاریخ
حدوداً ده‌هزار سال پیش، بعضی نیم‌مهاجر ِاقوام برزیل دله دَیینه. ولی پرتغالی‌ها سال ۱۵۰۰، برزیل ره شه مستعمره هاکردنه. پرتغالی‌ها ات‌خله برده دیگه جاهان جه بَوِردنه اونجه و اینتی اونجه اتا چن‌ملیتی کشور بگردسته.

## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم ریال هسه. 

## تقسیمات
بندانگشتی|350px|راست|ایالات برزیل

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا


رج:پرتغال قدیمی مستعمرات
رج:پرتغالی‌زوون کشورون
رج:جنوبی آمریکا کشورون
رج:آمریکا کشورون
رج:مرکسور
رج:بریکس
رج:جی بیست
رج:جی پونزه
کانزاس سیتی

** کانزاس سیتی** أتا شهر نوم هسه که موتحده ایالات دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر آمریکا مرکز دله دره.
## تاریخ

## ورزش

## هنر

رج:کانزاس شهرون
رج:وایندات شهرستان (کانزاس)
نیکاراگوئه

**نیکاراگوئه ** اتا کشور نوم هسه که آمریکا قاره  دله دره.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی۱۲۰۲۵۴ کیلومترمترموربع هسه.اینتا کشور۵/۴میلیون نفرجمعیت دارنه. ونه نیشتگا نوم ماناگوآ هسه.
## فرهنگ
ونه مردم ویشتر ایسپانیولی زوون ره گپ زنه و مسیحی دین ره په‌روو هسنه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جوموری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم کوردوبا (پیل یکا) هسه. 
## تاریخ
اینتا کشور قدیم دله ایسپانیا کولونی بیه و مازرونی ۱۳۳۳ سال دله أتا سیوا کشور بیه.
## منبع


رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:آمریکا کشورون
رج:کاراییب
رج:سوسیالیست کشورون‏
هائیتی

**هائیتی** یا **هاییتی**  (کریول هائیتی: Ayiti) اتا کشور هسته که هیسپانیولا جزیره دله و کارائیب دریا میون قرار دارنه. ونه گت شهر هم پورتو پرنس هسته. ونه جمعیت ۹٫۷ میلیون نفر و پول ِیکا گورد هسته.

۹۵ درصد مردم هائیتی دله سیو و ۲٫۵ درصد مولاتو (دِ رگه اسپه-سیو) و الباقی اسپه هستنه. حدود ۸۰ درصد هم مسیحی کاتولیکنه و حدود ۱۶ درصد پروتستان په‌روونه.

هائیتی اولین کشوری بی‌یه که لاتین آمریکا و کارائیب دله استقلال برسی‌یه و اولین جمهوری دنیا بی‌یه که اتا سیو مردی وه ره رهبری هاکرده.  وشون اسا هم تنها کشوری هستنه که کاراییب دله فرانسوی زوون جه گپ زنّه. هاییتی اتا جزیره دله دره که نصف ونه شنه و نصف دیگه دومینیکن شِنه.

## تاریخ
اینتا کشور بعد اینکه آمریکا کشف بیه ایسپانیا کولونی بیه و بعدن فرانسه وه ره تصرؤف کننه.اینتا کشور دله أتا خله برده، اوروپائیون دس جا بیارد بیه که وشون مازرونی ۱۳۱۶ سال دله شورش کننه و فرانسیج‌شون ره شه کشور در کننه.

## منابع
* کشورون اطلس.

رج:هاییتی
رج:آمریکا کشورون
هندوراس

**هندوراس ** اتا کشور نوم هسه که آمریکا قاره دله دره.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی۱۱۲۰۸۸ کیلومترمترموربع هسه.اینتا کشور۵/۵ نفرجمعیت دارنه.ونه نیشته‌گا نوم تگوسیگالپا هسه.هندوراس نوم ره اینتا سر ونه رو بشتنه که وختی اوروپائیون اینتا کشور ره برسینه فکر کردنه سرخپوستونی که ونه دله درنه هندی هسنه.
## فرهنگ
ونه مردم ویشتر ایسپانیولی زوون ره گپ زننه و مسیحی دین ره په‌روو هسنه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت جمهوری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم لمپیرا هسه. 
## تاریخ
اینتا کشور قدیم دله ایسپانیا کولونی بی‌یه و مازرونی ۱۳۳۳ سال دله أتا سیوا کشور بیه.
## دپت چرخه‌توئون


رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
رج:آمریکا کشورون
گرانادا

** گرانادا** یا **گرنادا** اتا کشور نوم هسه که آمریکا قاره  دله دره و کارائیب دریا میون کته. 
## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۳۴۴کیلومترمترموربع هسه.اینتا کشور۱۱۵هزار نفرجمعیت دارنه.ونه نیشته‌گا نوم سنت جورج هسه.
## فرهنگ
ونه مردم ویشتررانگلیسی زوون ره گپ زننه و مسیحی دین ره په‌روو هسنه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت کول فرمونداری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم شرقی کارائیب دولار هسه.
## تاریخ
اینتا کشور قدیم دله موتحده شانشین کولونی بیه.وه مازرونی ۱۴۸۶ سال دله أتا سیوا کشور بیه. سرد جنگ گادر آمریکا گاته گرانادا شرقی کشورون ِکولونی هسته و وه ره نظامی حمله هاکردنه تا کوبا و شوروی جه کایری نکانه.

## دپت چرخه‌توئون
*کول فرمونداری

رده:آمریکا کشورون
رج:کاریکام
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:مشترک‌المنافع کشورون
گوآتمالا

**گواتمالا ** اتا کشور نوم هسه که آمریکا قاره دله دره.

## تاریخ
اینتا کشور قدیم دله ایسپانیا کولونی بی‌یه. وه مازرونی ۱۳۳۳ سال (سال ۱۸۲۱ میلادی) دله أتا سیوا کشور بیه ولی وقتی ایسپانیا جه سیوا بَیی‌یه، بورده مکزیک ِامپراتوری ِسامون دله و تا سال ۱۸۳۹ میلادی مکزیک ِاستان بی‌یه و این گادِر شه استقلال ره رسماً اعلان هاکرده.

## مردمون
ونه مردم ۹۹ درصد مسیحی دین ره په‌روو هسِنه. مسیحیون میون، حدود ۵۵ درصد کاتولیک، ۴۰ درصد پروتستان و ۳ درصد شرقی ارتودوکس هستنه.

رسمی زوون گواتمالا دله ایسپانیولی هسته. حدود ۵۹ درصد مردمون هم لادینو-تبار *(=دِ رگه سرخ‌پوست و ایسپانیایی)* و ۴۰٫۵ درصد مایایی هستنه، کمتر از یک‌درصد هم اسپه‌پوست هستنه.

## سیاست
اینتا کشور حوکومت جمهوری هسه. حکومتی شیوه دموکراسی هسته و رئیس‌جمهور نوم اتو پرز مولینا هسته.

## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم کتزال هسه. قهوه، شکر و موز این کشور ِاصلی صادرات هستنه. گواتمالایِ اقتصاد همین کشاورزی سَره چرخ گیرنه.

## جوغرافی
بندانگشتی|200px|راست|توپوگرافی نقشه
اینتا کشور گتی۱۰۸۸۸۹ کیلومترمترموربع هسه. اینتا کشور۵/۱۰ میلیون نفر جمعیت دارنه. ونه نیشتگا نوم گواتمالا سیتی هسه.

گواتمالا شمال و غرب جه مکزیک، شرق جه بلز و جنوب جه السالوادور و هندوراس ره وَر خانّه.

این کشور دله تشفشون و کوهستون خله دانّه و مهمترین رشته‌کوهوه ره میونی آمریکا دله این کشور دانّه.

### تقسیمات
گواتمالا ۲۲ استان دانه:

بندانگشتی|چپ|300px
# آلتا وراپاز
# باخا وراپاز
# چیمالتِنانگو
# چیکوئیمولا
# اِل پـِتـِن
# اِل پـِروگرسو
# ال کوئیچه
# اسکوئینتلا
# گواتمالا
# هوئه‌هوئه‌تنانگو
# ایزابال
# خالاپا
# خوتیاپا
# کوئتزال‌تنانگو
# رتالهولئو
# ساکاتـِپـِکوئز
# سان مارکوس
# استان سانتا روسا
# سولولا
# سوچیتـِپـِکوئز
# توتونیکاپان
# زاکاپا

## دپت چرخه‌توئون
*دانیل اورتگا

## منابع

* Wikipedia contributors, "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guatemala&oldid=504211811 Guatemala]," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed July 29, 2012).
* Harry E. Vanden; Gary Prevost, ed. (2002). "Chapter Ten: Guatemala". Politics of Latin America: The Power Game. Oxford University Press. ISBN 0-19-512317-4.


رج:آمریکا کشورون
رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
بولیوی

**بولیوی** اتا خاشکی وسط ِکشور هسته که جنوبی آمریکای ِوسط کَته. اساسی قانون ِپه ونه نیشتگا (= پایتخت) سوکره هسته ولی عملاً لاپاز دله نیشتنگایی کارون انجام وانّه.

بولیوی ِجمعیت ۱۰ میلیون نفره و این کشور دله ایسپانیولی، کچوآ، آیمارا و ۳۴ زوون دیگه رسمی و بومی هستنه. ۵۵ درصد بولیوی دله سرخ‌پوست‌تِبار ، ۳۰ درصد مستیزو (دِ رَگه سرخ‌پوست و اسپه‌پوست) و ۱۵ درصد اسپه‌پوست هستنه. مسیحیت هم این کشور دله ویشترین په‌روون ره دانّه. ۷۸ درصد رومی کاتولیک کلیسای  په‌روونه، ۱۶ درصد پروتستان و ۳ درصد هم دیگه مذهبون جه هستنه.

فقر بولیوی دله ۵۳ درصد ره شامل وانه. کشاورزی، جنگلداری، ماهیگیری و معدن‌کَری اصلی صنعتون هستنه و نساجی، لباس‌دوجی، فلزکاری و پالایش‌بَیی ِنفت هم تولید وانّه. این کشور دله قلع خله گیدا وانه. این کشور برزیل، آرژانتین، پاراگوئه، شیلی و پرو جه هم‌سامون هسته.

## تاریخ
سرخ‌پوستون اینکای ِامپراتوری گادِر این کشور ره شه سامون دله داشتنه. ایسپانیا قرن شونزهم این منطقه ره بَییته و منطقه‌ی ِنوم ره «شمالی پرو» بی‌یشته و وه ره دائه پروی ِنایب‌السلطنه‌ی ِدَس. این منطقه خله گت بی‌یه و خله کشورون ونه دله دَیینه.

وقتی سیمون بولیوار قیام هاکرده و گرند کلمبیا ره بساته، بولیوی ونه دله دَنیبی‌یه. ۱۸۱۶ بولیوی ایسپانیا جه سیوا بیّه و اول آندرس د سانتا کروز این منطقه پرو-بولیوی کنفدراسیون ره بساته ولی جنگ دله شکست بخاردنه و کنفدراسیون رِقِدبورده. بولیوی دله اون گادر جه ۱۶ سال جنگ بی‌یه و ۶ اوت ۱۸۲۵ بولیوی ِجمهوری رسماً اتا سیوا کشور بیّه. این کشور ِنوم ره سیمون بولیوار ِاسم جه بَییتنه.

## سیاست

بولیوی ِتاریخ حدود ۶۰ کودتا ویمبی که ویشترین تعداد کودتا ره کشورون میون دانّه. بولیوی دله نُه‌تا ایالت دَره که سال ۱۹۹۵ جه تا حدودی استقلال دارنه و شهردارون و فرماندارون ره مردمون انتخاب کانّه و تاحدودی ملی منابع وشون ره اختصاص گنّه. رئیس جمهور هم پنج ساله دوره وسّه انتخاب وانه.

گونزالو سانچزدی لوزادا ریاست‌جمهوری جه اکتبر ۲۰۰۳ استعفا هِدا و ونه معاون، کارلوس مسا، جایگزین بیّه. مسا هم ژوئن ۲۰۰۵ شه مقوم ره ادواردو رو دریگوئز ره هِدائه. شیش ماه بعد، ۱۸ دسامبر ۲۰۰۵، سوسیالیست ِحزب جه مورالس رئیس جمهور بیه.

بولیوی ۱۸ دسامبر سال ۲۰۰۵ اتا انتخابات رییس‌جمهوری وسّه داشته. دِتا اصلی رقیب این انتخابات دله خوان اوو مورالس آیما، سوسیالیستون ِMAS ِحزب جه، و جورج گوئیروگا، اجتماعی و دمکراتیک ِنیروی ِحزب (PODEMOS) جه بینه که مورالس ۵۴ درصد جه پیروز بیّه. وه ۲۲ ژانویه ۲۰۰۶ رسماً رییس‌جمهور بیّه. مورالس همون اول جه بائوته که ۵۰۰ سال مستعمره بی‌ین توم بیّه و اسا شه ونه شه ره بگردونِن.

## تقسیمات
چپ|250px|بندانگشتی
بولیوی نه استان، یا «دپارتمنتوس»، دانّه:
# پاندو (کوبیا)
# لاپاز (لا پاز)
# بنی (ترینیداد)
# ارورو (ارورو)
# سانتا کروز (سانتاکروز دی لاسیرا)
# کوچابامبا (کوچابامبا)
# پوتوسی (پوتوسی)
# چوکوئیساکا (سوکره)
# تاریا (تاریا)

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی


رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:جنوبی آمریکا کشورون
رج:آمریکا کشورون
رج:مرکسور
رج:سوسیالیست کشورون
رایانه‌ای ویروس

**رایانەئی ویروس** (اینگلیسی جه: *Computer virus*) أتا جور رایانەئی برنومه هسه که ونه فرخ دیگه برنومەئون جا اینتا هسه که دردسر درس کەننه. بونه بئوتن که وەشون برنومەئونی هسەنه که بائس بوننه رایانه شه کار ره درس انجوم نده ئو ونه حافظه ره اشغال کەنەنه. رایانەئی ویروسون أتا نفر یا سازمان دس جا بنویشت بونه. ویروسون أتا خله رائون جا پخش بونه. وەشون مومکن هسه که شبکه یا نرم‌افزارون جا بورن رایانه دله. هر ویروس شه سر أتا نوم دارنه. ویروسون تونەنه موختلف نوقطەئون دله جا بیرن.ن و ویروسون تونەنه تموم فایلون ره آلیده هکەنن. أتا شر از دیسکت هم توننه ویروس آشی بوو. برخی ویروسون هم رام یا هارد دله ایطلاعات ره پاک کەنەنه. ولی ویشتر وەشون فایل دله ایطلاعات ره پاک نکەنه.

## ویروس از بین بأوردن
ویروس از بین بأوردن سر، ضت ویروس برنومه جا ایستفاده بونه. وختی که أتا نو ویروس کامپیوتر دله شونه، مومکن هسه که قبلی صت ویروس برنومەئون تنونن وه ره بەشناسن. همینتاسر همیشه ونه ترنه ئو نوترین صت ویروس برنومه جا ایستفاده هکردن.
## پیش بیتن
رایانه ویروس آشی نین سر ونه نەشناسی دیسکتون ره رایانه دله نەلیم یا وەشون جا کوپی نیریم.به علاوه بتتر هسه که هر روز ایطلاعات ئو ترنه دگرسی ئون جا کوپی بیریم تا أگه أتا روز رایانه ویروس آشی بیه قبلی ایطلاعات دس دله دوو.
رده:رایانه
پاراگوئه

**پاراگوئه** اتا کشور هسته که جنوبی آمریکای ِدله دَره. ونه نیشتنگا نوم آسونسیون هسته و کشور دله جمعیت حدود ۶.۵ میلیون نفره. ایسپانیولی و گوارانی زوون رسمی زوون‌ها هستنه و پیل ِیکا گوارانی هسته. حدود ۹۲٪ بتونّه که ایسپانیولی و ۹۸٪  بتونّه گوارانی جه گپ بَزنِن.

پاراگوئه همه وَری خاشکی سامون دانّه و اوقیانوس جه وصل نی‌یه. این کشور ِگتی (=مساحت) ۴۰۶۷۵۲ کیلومتر مربع هسته. پاراگوئه آرژانتین، برزیل، بولیوی جه هم‌سامون هسته. این کشور ِوسط جه اتا روخنه رَد وانه که ونه نوم هم پاراگوئه ِروخنه هسته.

## تاریخ
قرن شونزهم که استعمارکرون بمونه این منطقه دله گوارانیون پاراگوئه دله دَیینه. این قرن جه پاراگوئه ره ایسپانیا بَییته. سال ۱۸۱۱ میلادی (= مازرونی تقویم ِ۱۳۲۳ سال) پاراگوئه دله استقلال ِمسئله پیش بِموئه و اون گادِر جه ات‌سری دیکتاتور کشور ِحکومت ره بَییتنه. 

پاراگوئه جنگ (۱۸۶۴-۱۸۷۰) دله ۶۰٪ تا ۷۰٪ جمعیت بمردنه و باعث بیّه کشور خله ضعیف بَواشه. قرن بیستم دله آلفردو استروسنر حکومت کارده که ونه حکومت خله طولانی بیّه. وه سال 1988 کنار بَزه بیّه و آزاد انتخابات سال ۱۹۹۳ برگزار بیّه.

## سیاست
این کشور دله جمهوری هسته و سه قوه هِدی جه سیوا هستنه و دولِت ره رییس‌جمهور سازِنه.

## منابع

* 


رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:جنوبی آمریکا کشورون
رج:آمریکا کشورون
رج:مرکسور
پرو

**پرو**  اتا کشور هسته که جنوبی آمریکا دله دره و ونه نیشتنگا (=پایتخت) نوم لیما هسته. این کشور شمال جه اکوادور و کلمبیا، شرق جه برزیل، جنوب شرقی جه بولیوی، جنوب جه شیلی و غرب جه گت اوقیانوس ره وَر خانّه. پرو تاریخ دله اینکائون ِتمدن ِجایگا بی‌یه و هَنتا خله سرخ‌پوستون این کشور دله دَرنه.

## تاریخ
بندانگشتی|راست|250px|پرو - شیلی ِجنگ. ۱۸۷۹–۱۸۸۳

اینکائون ِتمدن خله مهم ِدوره ره این کشور دله داشتنه. اولین ایسپانیولیون قرن ۱۶ میلادی این کشور دله بمونه و این سرزمین ره شه مستعمره هاکردنه. پرو شه استقلال ره ایسپانیا جه روز ۲۸ ژوئیه ۱۸۲۱ میلادی اعلام هاکرده.

ات سَوه آندرس د سانتا کروز سعی هاکرده پرو و بولیوی ره اتا کشور هاکنه و اینسه پرو-بولیوی کنفدراسیون ره بساته که بعد از وه این دِتا کشورِ اتحاد رِقِد بورده. پرو خله جنگ‌ها شه سامون ِوسّه همساینون جه داشته.

## سیاست
پرو ِسیاستون اتی ریاست جمهوری و دموکراتیک پارلمونی سیستم په هسته، که رئیس جمهور هم رئیس و هم دولت ِرئیس هسته و هم پارلمون دله حزبون فعالیت دارنه.

## مردمون
ونه مردم ویشتر ایسپانیولی ِزوون ره گپ زننه و مسیحی دین ره په‌روو هسنه. البته بومی زوونون هم این کشور دله خله گِنِش‌کَر دارنه و سرخپوستون هنتا شه زوون جه گپ زنّه.

## شهرون
بندانگشتی|راست|350px| ایالات ِنقشه ره بَدی‌ین وسّه عکس سَر کلیک هاکنین.
این شهرون پروی ِاصلی مراکز هستنه:
* لیما (نیشتنگا)
* آرکوئیپا
* تروجیلو
* چیکلایو
* کالائو (گتترین بندر)
* کوسکو (اینکائون نیشتنگا)
* پیورا
* تاکنا
* ایکا
* پونو
* چیموبوته
* وآنکایو
* وآنچو
* کاجامارکا
* پوکالپا
* ایکوئیتوس
* یوریماگواس
* تاراپوتو
* مویوبامبا

## منابع

* 


رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:جی پونزه
رج:جنوبی آمریکا کشورون
رج:آمریکا کشورون
سورینوم

**سورینام**  اتا پچوک ِکشور هسته که جنوبی آمریکای ِشمال دَره. ونه نیشتگا نوم پاراماریبو هسته. سورینام جمعیت و گتی آمار دله جنوبی آمریکایِ پچوک‌ترین کشور حیساب وانه.

سورینام شرق جه فرانسه گویان و غرب جه گویان ِکشور جه هم‌سامون هسته. ونه جنوب برزیل و شمال اطلس اوقیانوس درنه. این کشور جنوبی آمریکا اتحادیه و کاریکام دله عضو هسته.

سورینام قدیم هلند ِکولونی بی‌یه و وه ره *هلند ِگویان* هم گاتنه. این کشور ِرسمی زوون هَنتا هلندی هسته.

## تاریخ
قرن هیودهم جه انگلیسیون و هلندیون تلاش داشتنه که سورینام ره شه کولونی دله بیارن و آخرسری‌سَر هلند این منطقه ره بدست بیارده. هلند این منطقه دله برده‌ای سیستم ره اداره کارده و آفریقایی برده‌ئون ره خله مِزراب یِشتنه. بعضی برده‌ئون فِرار کاردنه و شینه جنگِل دله و اونجه جه دِباره وَرگِردِستنه و هلندیون ره حمله کاردنه. سال ۱۸۶۳ هلند آخرین اروپایی کشور بی‌یه که رسماً برده‌ئون ره آزاد هاکرده ولی تا سال ۱۸۷۳ برده‌ها آزاد نَیینه. اون گادِر بی‌یه که هلندیون اندونزی جه اتخله کارگر ره بیاردنه تا برده‌ئون بَدِل کار هاکِنِن. 

سال ۱۹۵۴ سورینام دولت پیدا هاکرده ولی دفاع و خارجی روابط هلند ِکنترل دیّه. سال ۱۹۷۳ جه اتا محلی حزب هلندیون جه مذاکره هاکرده و تاریخ ۲۵ نوامبر ۱۹۷۵ (مازرونی ۱۴۸۷ سال) استقلال پیدا هاکردنه. این کشور دله چنبار کودتا انجام بیّه ولی اسا دموکراسی په اداره وانه و هلند هَنتا وشون ره اقتصاد سَره کومِک کانده.

## مردمون
۴۱ درصد سورینامیون مسیحی، ۴۰ درصد هندو و ۱۳ درصد مسلمون هستنه.

## تقسیمات
220px|راست|Map of the districts of Suriname in alphabetical order

سورینام دله ۱۰تا استان درنه:

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:هلند قدیمی مستعمرات
رج:جنوبی آمریکا کشورون
رج:آمریکا کشورون
رج:اسلامی کشورون
رج:هلندی‌زوون کشورون
رج:کاریکام
ونزوئلا

**ونزوئلا** اتا کشور هسته که جنوبی آمریکای ِشمالی سواحل دله دَره. ونه نیشتنگا *(=پایتخت)* ِنوم کاراکاس هسته. این کشور اتا ایسپانیولی‌زوون کشور هسته و قدیم ایسپانیا و گرند کلمبیا دله دَیّه.

این کشور خله توریست جه پول دریارنه و شه طبیعت ِزیباییون وسّه خله معروف هسته اتی که قدیم تاسا وه ره «زیبایی ِسرزمین» لقب دِنّه.

## تاریخ
[راست|انگشتدان|200px| اتا قلعه که بسات بینه تا [دریایی دزدون نتونِن حمله هاکِنِن.]]
ونزوئلا لاتین ِزوون دله *پچوک ِونیز* معنی ره دِنه چون وقتی اروپاییون بِمونه این منطقه دله بَدینه که بومیون ئو سَر سِره ساتِنه. کریستف کلمب وقتی سال ۱۹۴۸ این کشور جه برسی‌یه، اَنده این منطقه قیشنگ بی‌یه وه ره *Tierra de Gracia* (زیبایی ِسرزمین) بنومسته که هَنتا اینجه‌ی ِلقب هسته. 

ونزوئلا ایسپانیا مستعمره بی‌یه، وقتی سیمون بولیوار قیام هاکرده این مناطق گرند کلمبیا دله اضافه بَیینه و بعد اینکه گرند کلمبیا ره تجزیه هاکردنه، ونزوئلا مستقل بیّه. این کشور گینه و کلمبیا جه تاریخ دله چنتا جنگ دانّه که سامون‌سَری دعوا بینه.

## مردمون
اینتا کشور دله رسمی زوون ایسپانیولی هسته و مردمون ویشته مسیحیت ِپه‌روو هستنه.

## سیاست
ونزوئلا دله رئیس جمهور ره رای‌گیری جه انتخاب کانّه. ریاست جمهوری ِمدت شیش سال هسته و هر کس فقط دِ بار پشت‌هم بتونده رئیس جمهور بائه. مجلس *Asamblea Nacional* هم قانون ره نویسنه. ۱۶۷ نماینده مجلس دله درنه که سه‌تا بومیون جه هستنه.

اعدام سال ۱۸۶۳ این کشور دله لغو بیّه و همینسه ونزوئلا اولین کشوری هسته که اعدام ره غیر قانونی اعلام هاکرده.

این کشور دله چندین ساله که سوسیالیستون حکومت کانّه. هوگو چاوز ونزوئلایِ اتا معروف رییس‌جمهور این طیف جه هسته که ونه بمردن په ونه معاون نیکلاس مادرو حکومِت جه بَرِسی‌یه.

مادرو حکومت گادِر اقتصاد ونزوئلا دله خله ضعیف بیّه و سیاسی آزادیون کمته بینه و همینسه مردم حکومت ره هاپتنه و مخالفون ِرهبر زندونی بیّه ولی راهپیمایی‌ئون و تظاهرات تموم نینه و ادامه دارنه.

## تقسیمات
بندانگشتی|چپ|315px|نقشه سیاسی ونزوئلا
ونزوئلا اتی فدرالیسم ِکشور هسته و ونه ایالات شه وسِّه اتی استقلال دارنه.

## منابع

* [//en.wikipedia.org/wiki/Venezuela انگلیسی ویکی‌پدیا]


رج:جنوبی آمریکا کشورون
رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:اوپک
رج:جی پونزه
رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
رج:آمریکا کشورون
رج:سوسیالیست کشورون
هاورکرافت

thumb|left|300px
thumb|left|300px
**هاورکرافت** أتا جور نو نقلیه وسیله هست که می‌تواند هم خشکی هم او رو مسافر یا ئو جابەجا هکەنه. اینتا وسیله أتا قایق دسوری بدنه دارنه که ونه پائینی سطح ساف هسه. هاورکرافت حرکت موقع أتا هوا بالشتک جا که بدنه ئو او یا زمین میون دره جلو شونه. اینتا وسیله توننه با کمترین نیرو هر ور بوره. اونجه جا که هاورکرافت أتا هوا بالشتک رو لغزنه ئو جلو شونه ونه سرعت او مقاومت سر کم نبونه. همینتا سر هاورکرافت سرعت خله زیاد هسه ئو تونه ۱۵۰ کیلومتر بر سائت ره هم برسه. دیگه کشتی‌ئون مقایسه دله هاورکرافت جا وەشون سرئت خله کم هسه. اینتاسر که حرکت موقع وەشون بدنه میون با او استکاک بونه.

## هاورکرافت قابلیتون
هاورکرافت توننه باتلاق ئو یخ رو هم حرکت هکەنه. هاورکرافت چن جور دیگه کشتی‌ئون توم بتتر هسه:
* اینتا کشتی به جای اینکه موج میون رد بوو ونه سر جا رد بونه.
* هاورکرافت توننه هر شرائط دله شه کار ره ادامه هده. أگه او هم یخ بزه بوئه ای هاورکرافت توننه ونه رو رد بوو.
* هاورکرافت توننه سنگین بارون ره جابەجا هکەنه. أتا هاورکرافت توننه دأتا ماشین ئو ۴۰۰ تا مسافر ره جابەجا هکەنه. هاورکرافت بندر ئو لنگرگا نیاز نارنه.
## چـِکوت (= تاریخچه)
هاورکرافت مازرونی ۱۴۶۷ سال دله أتا اینگیلیسی موهندس دس جا که ونه نوم کریستوفر کاکرل بیه در سبیه.أمروزه ئوروپا دله هاورکرافتون جا مسافرون ئو بارون بیاردن ئو بوردن سر ایستفاده بونه.

رج:اشیا
رج:وسایل نقلیه
کلمبیا

**کلمبیای جمهوری** (ایسپانیولی جه: *República de Colombia*) جنوبی آمریکایِ شمال‌غربی‌ترین کشور هسته. کلمبیا جنوب جه ونزوئلا، برزیل، اکوادور و پرو، شمال جه کارائیب دریا و اطلس اوقیانوس و غرب جه پاناما و گت اوقیانوس جه سامون دانّه.

کلمبیا جنوبی آمریکا دله چارمین گتِ کشور هسته و ونه گتی ۱ میلیون و ۱۴۱ هزار کیلومتر مربع‌ئه. کلمبیای بِنِه‌ی ِخاک متنوع هسته؛ آند ِکوهون جه بَی تا آمازون روخنه‌ی ِپَلی ِگرم ِبِنه. این کشور برزیل په، بیشترین جمعیت ره جنوبی آمریکا دله دانّه البته ونه جمعیت ِانبسی (= تراکم) ثابت نی‌یه و ویشته کوهون دله زندگی کانّه و همینجه هسته که کشاورزی بتونّه هاکنن.

کلمبیا دله پچوک‌پچوک شورشون، تفنگ‌دار ِآدمون ِدرگیری‌ها و چریکی گروهون ِجنگ و همه جه ویشته مواد مخدر ِقاچاق وجود دانّه. گروه‌هایی درنه که فارک و ELN واری خله این کارون سَره معروفنه.

## تاریخ
[بندانگشتی|280px|راست| [گت کلمبیای ِنقشه؛ سال ۱۸۲۴ میلادی]]

کلمبیا ره ایسپانیایی‌ئون سرخ‌پوستون دَس جه بَییتنه و شه سامون دله بی‌یشتنه. سیمون بولیوار که اتا گتِ انقلابی بی‌یه خاسته جنوبی آمریکای دله اتا واحد کشور بساجه و ونه نوم ره بی‌یشته گت کلمبیا. گتِ کلمبیا سیمون بولیوار ِبمردن په چن تیکه بیّه و اتا تیکه‌شون نو گرانادا جمهوری بی‌یه که بعدته به گرانادا کنفدراسیون و بعدش کلمبیا متحده ایالات تبدیل بیّه و اسا بعد سال‌ها جنگون دله‌یی و بریمی که داشته «کلمبیایِ جمهوری» نوم بَییته.

## فرهنگ
کلمبیا مردم ویشته ایسپانیولی ِزوون جه گپ زنّه و مسیحیت ِدین ِپه‌روو هستنه.

### پرچم
کلمبیای پرچم همون پرچمی هسته که بولیوار وشون وسّه بساته. زرد کلمبیای ِطلای معادن نماد هسته و آبی دِتا اوقیانوسی که وشون سامون په دره ره سِراق دِنه و سِرخ ِرنگ همون سربازون ِخون و مسیحیت ِنشون هستنه.

## سیاست
اینتا کشور حوکومت جمهوری هسه و فدراسیون ِشیوه په دره. کلمبیا شه قاره دله چندین اتحادیه دله عضو هسته، من‌جمله مرکسور، آندین و OAS.

کلمبیا دله ات‌خله پچوک-پچوک شورش و مسلحانه درگیریون انجام وانه که مواد مخدر ِقاچاقچیون اینان دله خله نقش دارنه. میون سال‌های ۱۹۶۴ تا ۲۰۱۶، فارک، ELN و... دولِت جه دَرجنگ کاردنه و این سال فارک بالاخره دولت جه کوبا دله صلحنومه دَوِسته.

بعضی گانّه که این مشکلات ِدلیل تبعیض هسته و اجتماعی مشکلات باعث وانّه که مردِم قاچاق هاکِنِن و اینتی گروهون دله عضو بَواشِن.

## وابسته جستارون
* کریستوفر کلمب
* پابلو اسکوبار


رج:آمریکا کشورون
رج:جنوبی آمریکا کشورون
رج:ایسپانیولی‌زوون کشورون
رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
رج:مرکسور
گویان

**گویان**  اتا کشور جنوبی آمریکایِ شمال شرقی دله هسته. ونه نیشتنگا نوم جورج‌تاون هسته  و ونه جمعیت سال ۲۰۱۲ حدوداً ۷۵۸ هزار نفر بی‌یه. این کشور دله مردمون انگلیسی گپ زنّه و دلار جه مبادله کانّه. این کشور ِملی زوون نوم هم کرئول گویانی هسته که اتی قاطی‌بَکارد زوونه و چنتا مله‌یی و بین‌المللی زوون جه قاطیه. گویان قدیم هلند مستعمره بی‌یه و بعدش ۲۰۰ سال بریتانیا مستعمره بیّه و سال ۱۹۶۶ میلادی (مازرونی تقویمِ ۱۴۷۸) استقلال پیدا هاکرده و سال ۱۹۷۰ جمهوری بیّه.

این کشور سورینام، برزیل، ونزوئلا و اطلس اوقیانوس جه سامون دانّه. گویان مشترک‌المنافع کشورون اتحادیه دله دَره و ۲۱۵ هزار کیلومتر مربع گتی جه سومین پچوک کشور جنوبی آمریکا دله هسته. این کشور ِنوم اتی بومی کلمه بی‌یه که ونه معنی «ئو ِسرزمین» وانه. این کشور ِاقتصاد طبیعی ِمنابع من‌جمله جنگلون، نیشکر و برنج ِمزارع و طلا و بوکسیت ِمعادن جه وابستوئه. با این حال این کشور هَنتا فقیرترین کشورون جه شه منطقه دله هسته. 

گویان چارتا کشوری جه هسته که غیر ایسپانیولی زوون هستنه و جنوبی آمریکا دله درنه. این کشور تنها کشوری هسته که این قاره دله انگلیسی زوون جه استفاده کانده. فرهنگی ِمسائل سَره گویان ویشته کارائیب ِجزیره‌‎ئون، جامائیکا و ترینیداد و توباگو واری، جه نزدیک‌ته هسته تا لاتین آمریکای ِکشورون ره.

این کشور ِجمعیت اکثراً مهاجر هستنه. انگلیسی‌تبارون، هندی‌تبارون و آفریقایی‌ئون این کشور دله زیادنه ولی بومیون هم هَنتا جنگلون دله دَرنه. این کشور ِجمعیت ویشته سواحل دله دَرنه. آفریقاییون و هندی‌تبارون ِقومی دعوائون هم این کشور دله هنتا دردسر سازنه. ۴۳٫۵ درصد هندی‌تبار، ۳۰٫۲ درصد سیوپوست، ۱۶٫۷ درصد دِرگه و ۹٫۱ درصد سرخ‌پوست هستنه. ۵۷ درصد این کشور دله مسیحیت، ۲۸ درصد هندوئیسم، ۷ درصد اسلام و چار درصد بی‌دین هستنه.

## نام
«گویان» ِنوم *گوئیانا* کلمه جه بَییته وانه که منطقه‌ی ِاصلی نوم بی‌یه. این منطقه گویان، سورینام، فرانسه گویان، و بخش‌هایی ونزوئلا و برزیل جه ره شامل بی‌یه. این کلمه معنی «پر ئو سرزمین» وانه.

## سیاست
گویان سال ۱۹۶۶ مستقل بیّه و ونه نو اساسی قانون هم سال ۱۹۸۰ بنویشته بیه. این کشور اتا چن‌حزبی نظام دانه و نیمه‌ریاستی‌ئه.

گویان سال ۱۹۷۰ مشترک‌المنافع کشورون دله عضو بیّه. این کشور ِاستقلال په تا سال ۱۹۸۵ این کشور دَرشی‌یه کمونیسم ِپه. اما اون گادِر که گویان ِاولین نخست‌وزیر، فوربز برنهام، سال ۱۹۸۵ بمرده، گویان و غربی کشورون ِروابط بِتتر بیّه و دهه ۱۹۹۰ جه خصوصی‌سازی ره شروع هاکردنه. 

گویان جنوبی آمریکا اتحادیه دله عضو هسته و کاراییب انجمن (کاریکام) ِمَقِر هم این کشور دله دَره. این کشور اسلامی تعاون سازمان و مشترک‌المنافع کشورون اتحادیه دله هم عضویت دانّه.

## تقسیمات
گویان ۱۰ استان دانه:

## منابع

* Wikipedia contributors, «Guyana,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guyana&oldid=507686783 (accessed August 19, 2012). 
* گویان در سیا ورلد فکت‌بوک
* Guyana. (2009). In Encyclopædia Britannica. Retrievبخش اقتصادed February 12, 2009, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250021/Guyana 


رج:کاریکام
رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:جنوبی آمریکا کشورون
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:آمریکا کشورون
رج:هلند قدیمی مستعمرات
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
ارسطو

**اَرَسطو** (یونانی جه: Αριστοτέλης، تلفظ وونه: آریستوتِلِس) (بزائه ۳۸۴ ق م؛ بمردن ۳۲۲ ق م) یونان باستون فیلسوفون جه بی‌یه. وه که اتا از گت‌ترین فیلسوفون به حیساب انه، افلاطون شاگرد و ایسکندر مقدونی موعلّم بی‌یه. ونه کیتاب‌ئون زمینه‌ئون و رشته‌ئون موختلف دله من‌جمله فیزیک، میتافیزیک، شعر، زیست شیناسی، منطق، علم بئوتن، سیاست، دولت و اخلاق بینه. ارسطو، سقراط و افلاطون ِهمراه تأثیر گوذارترین فیلسوفون یونان جه بینه. اینان غربی فلسفه ره به اساس فلسفه ماقبل سقراط یونان بساتنه. ارسطو فلسفه ره به‌عونوان «دانش بی‌ین‌» تعریف کارده.

## زندگی‌نومه
250px|راست|thumb|ارسطویِ سَرِ موجستمه، بساته بیّه مرمر ِسنگ جه
ارسطو سنه ۳۸۴ (قبل از میلاد) ات خِنِواده‌ی پولدار از اهالی استاگیرا دله، کنارهکته. ۱۷ ساله که بی‌یه بورده اتا فرنگستونی دله که ونه نوم آکادمی افلاطون بی‌یه اینتا فرنگستون آتن دله دیّه وه ۲۰ سال اونجه درس بخوندسته و درس هدائه.
بعد ِبمردن افلاطون سال ۳۴۷، ارسطو نتونسته اونجه رئیس بواشه همینسه بورده اسوس پچیک آسیای دله و با پایتیاس خواخِربزائ فرمونریوای وخت جه ایزدیواج هکرده. ۳۴۳دله با دعوت فیلیپ مقدون ،اسکندر مقدونی ره درس هدائه. بعد از بردگرستن به آتن در ۳۳۵، شه آموزشگا ره به نوم لایسیوم بنه هکرده.
۳۲۳ دله و بعد از بمردن اسکندر، که آتن ونه دست دیّه، تـَش ایحساسات ضدمقدونی‌ئون اوج بیته و دامن‌گیر ارسطو بیّه. وه ناچار بیّه به چالسیس پناه بوره و سال بعد (۳۲۲)۶۲ سالگی دله بمرده.
بعضیا هم گانّه که ارسطو ۷۲ سالگی دله بمرده.

## کیتاب‌ئون ارسطو
ارسطو ره تومبی از ابلین فیلسوفون تحلیلی بدونیم وه با در نظر بیتن زمین که وسط هستی دله و قرار هدائن فلک‌ئون موختلف برای اجرام آسمانی (مثلاً خارشید، ثوابت و...) شابلونی جهون جه برای همروزگارون خادش بکشی‌یه. ارسطو چهارعونصر بونیادی کیهون ره ئو، تش، خاک و هوا دونسته به‌علاوهٔ عونصر پنجومی به ایسم اثیر که معتقد بی‌یه اجرام آسمونی وه بساته بَینه. آثار ارسطو خله موتنوع و شامل همه معارف و علوم یونانی (جز ریاضی) هسته و اصولا شامل منطقیات طبیعیات الهیات و خلقیات هسته که از اون جومله از (فن شعر) (فن خطابه) (کیتاب اخلاق) (سیاست) (ما بعد الطبیعه) ونه نوم بوردن.
منطقیات: مقولات ,جدلیات ,آنالوطیقای اول و دوم ,قضایا ,ابطال مغالات که کل ِکیتاب دله ارغنون(ارگانون به معنی وسیله) جمع بَینه.
کتب علمی:طبیعیات،درباره آسمون، کون و فساد دله، علم کائنات جو،تاریخ طبیعی،درباره نفس، اجزاء حیوونا، حرکات حیوونا، کنارهکتن حیوونا.
کتب فلسفی:اخلاق، سیاست، مابعدالطبیعه

## [[فلسفه]]
ارسطو با اینتیقاد از فرضیه میثل شه فلسفه شروء کانده. حقایق قابل درک وجود ندانّه اونچی وجود دانّه مثال نی‌یه بلکه خرد هسته.
وه بائوته «علم جز به کولیات تعلق نی‌ینه». اِما زمونی تومبی درباره وسیله‌ئون قیضاوت هکنیم که نوع و جنس ره بهته بشناسیم. تعیین قواعدی که حافظ روابط صحیح قیضایای کولّی با قضایای جزئی و شخصی بائه خاص منطقی هسته که هیچکه بهته از ارسطو درباره وه تحقیق نکارده همین منطق هسته که اتا از هدایای با ارزش این فیلسوف به مردمون امروز به شومار انه.

## منابع
# بیوگرافی گت مردمون جهون. ناصر خلیلی. کتابخِنه مرکزی. ۱۳۵۵
# آی کیتاب
# فارسی ویکی پدیا 

رج:سقراطی فیلسوفون
تالگو

** تشابلون** أتا شهر نوم هسه جنوبی کوره دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر جنوبی کوره شرقی جنوب دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:کوره شهرون
سئول

**سئول** اتا شهر هسته که جنوبی کره ِکشور ره نیشتگا هسته. سئول، جنوبی کره‌یِ غربی‌شمال وَر دره.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رده:کوره شهرون
ساپورو

** ساپورو** أتا شهر نوم هسه جاپون دله دره و هوکایدو اوستان شنه.
اینتا شهر جاپون شمال دله دره و این کشورِ پنجمین گتِ شهر هسته.

ساپورو دِ کش زمستونی المپیک وسّه کاندید بیّه که اولین‌دفعه جنگ باعث بیّه که مسابقات برگزار نوون و دومین‌کَش، ۱۹۷۲ زمستونی المپیک دله ساپورو میزبان بیّه.

## منبع

رج:جاپون شهرون
ونسان

**ونسان ** أتا شهر نوم هسه شمالی کوره دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر شمالی کوره شرق دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:کوره شهرون
پیونگ یانگ

**پیونگ یانگ ** أتا شهر نوم هسه شمالی کره دله دره.

## جوغرافی
اینتا شهر شمالی کره غرب دله دره.وه شمالی کره نیشتگا هسه.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:کوره شهرون
کيتاکيوشو

** کیتاکیوشو** أتا شهر نوم هسه جاپون دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر جاپون جنوب دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:جاپون شهرون
توکيو

** توکیو** أتا شهر نوم هسه جاپون دله دره. اینتا شهر جاپون جنوب دلوئه. وه جاپون نیشتنگا(=پایتخت) و گت‌ترین شهر هم هسه.

## په‌نویس

رج:آسیا نیشتگائون
رج:جاپون شهرون
چانچیون

** چانگچیون** أتا شهر نوم هسه چین دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر چین شمال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:چین شهرون
هاربین

بندانگشتی|200px|هاربین چین نقشه دله.
بندانگشتی|200px|هاربین شو دله.

**هاربین** (چینی جه: 哈爾濱 انگلیسی جه: Harbin) أتا شهر نوم هسه چین دله دره. اینتا شهر چین شمال دله دره. سونگاری روخنه ونه میون رد بونه.

## منابع

رج:چین شهرون