open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اردبیل

**اردبیل** اتا شهر ایران دله هسته که اردبیل اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت حدود نیم میلیون نفر هسته. اردبیل مردمون ترک هستنه. صفویون ِتبار این شهر جه هرستانه و وشون ِجدِ مزار صفی‌الدین اردبیلی قور هسته که هنتا اردبیل دله کته.

## په‌نویس

رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون
رج:اردبیل اوستان شهرون
رج:اردبیل شهرستان
بندر عباس

**بندر عباس** اتا شهر ایران دله هسته که هرمزگان اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت ۵۲۶٬۶۴۸ نفر بی‌یه. این شهر باستانی قدمت دارنه و اتا استراتجیک ناحیه سر بساته بیّه که خلیج فارس ره شه کنترل دارنه. بندر عباس قدیم‌تر ات‌گال پرتغال ِاستعمار دس هکت بی‌یه و ونه نوم ره «گمبرون» بی‌یشت بینه که شاه عباس وه ره پس بیته و شه نوم ره ونه سر بی‌یشته. پهلویون دوره هم ات‌گال ونه نوم ره «شاهِ بندر» بی‌یشتنه که انقلاب په، په هکته.

## په‌نویس

رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون
رج:هرمزگان اوستان شهرون
خرم‌آباد

**خرم آباد** (وه لری: خورمووه) اتا شهر ایران دله هسته که لرستان اوستان و خرم‌آباد شهرستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت سال ۹۵ سرشماری گدر، ۳۷۳٬۴۱۶ نفر بی‌یه. خرم‌آباد مردمون لوری زوون جه گپ زننه. این شهرِ معروفِ بنا فلک الافلاک هسته که شهرِ میونه کته.

## په‌نویس

رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون
رج:لرستان اوستان شهرون
رج:خرم‌آباد شهرستان
بجنورد

**بجنورد** اتا شهر ایران دله هسته که شمالی خراسون اوستان ره مرکز هسته و ونه جمیعت حدود دیویست هزار نفر هسته.

## په‌نویس

رج:ایران اوستانون ره نیشتگاهون
رج:شمالی خراسان اوستان شهرون
ایلام

**ایلام** ایلام اوستان ره اتا مرکزی شهر هسته که ایلام شهرستان دله قرار دارنه و شه اوستانِ گت‌ترین شهر هم هسه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۹۴٬۰۳۰ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:ایلام اوستان شهرون
یاسوج

**یاسوج** کهگیلویه و بویراحمد اوستان ره اتا شهر هسته که بویراحمد شهرستان دله قرار دارنه و ایران ِپچیک‌ترین مرکز اوستان هسته و اتا نو شهر حیساب وونه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱۹۴٬۵۳۵ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:کهگیلویه و بویراحمد اوستان شهرون
رج:بویراحمد شهرستان
سرشماری

[بندانگشتی|اتا سرشماری که سال 1925 [هلند دله، خنه-به-خنه مردم آمار ره گیتنه.]]
**سرشماری** یعنن اتا منطقه یا محدوده‌یِ تموم نفرات یا وسایل ره بشمرستن. سرشماری دله ونه تک-تک اعضا ره حیساب بیاردن و آمارگیری دستوری نی‌یه که ات‌شر ره بشمری و باوّی بقیه هم لابد ونه واری هستنه و حیساب-کیتاب جه تعداد ره دربکشی. سرشماری تونده اتا کشور آدمون تعداد ره میّن هاکنه، ایران نفوس و مسکن عمومی سرشماری دستوری؛ یا تونده اتا حیوونِ آمار ره بدست بیاره، سازمان محیط زیستِ سرشماریون واری.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:سرشماری
آسارا

**آسارا** البرز اوستان ره اتا شهر هسته که کرج شهرستون دله قرار دارنه. این شهر حدود ۱٬۳۳۹ نفر جمیعت دارنه.

## په‌نویس

رج:کرج شهرستان
رج:البرز اوستان شهرون
پرند (تهران)

**پرند (تهران)** تهران اوستان ره اتا شهر هسته که رباط‌کریم شهرستان دله قرار دارنه. این شهر حدود ۹۴٬۴۶۴ نفر جمیعت دارنه.

## په‌نویس

* نفوس و مسکن عمومی سرشماری (۱۳۹۰)

رج:تهران اوستان شهرون
پلنگ آوا

**پلنگ آوا** یا **پلنگ آباد** البرز اوستان ره اتا شهر هسته که اشتهارد شهرستان دله قرار دارنه. این شهر حدود ۱۲۰۰ نفر جمیعت دارنه.

## په‌نویس

* نفوس و مسکن عمومی سرشماری (۱۳۹۵)

رج:اشتهارد شهرستان
رج:البرز اوستان شهرون
ارطه

**اَرِطه** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که قائمشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۰٬۳۲۷ نفر جمیعت دارنه. ارطه قائمشهر (شاهی) و ساری میونه کته.

## په‌نویس

رج:قائمشهر شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
امامزاده عبدالله (آمل)

**آملِ امامزاده عبدالله** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که آمل شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵٬۷۶۸ نفر جمیعت دارنه.

## په‌نویس

رج:آمل شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
پول (نوشهر)

**پول** مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که نوشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۱۵۰  نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:نوشهر شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
طبقده

**طبق ده** اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و میاندورود شهرستان ِگهرباران بخش دله دره.

## جمعیت
اینتا روستا، شمالی گهرباران دهستون شِنه و اینتی که ایران آمارِ سرشماری دله باتنه، سال ۱۳۹۵ ونه جمیعت ۲۰۲۳ نفر (۷۲۳خانوار) بی‌یه.

## منابع

رج:میاندورود شهرستان
رج:مازرون اوستان شهرون
فردیس

**فردیس** البرز اوستان ره اتا شهر هسته که فردیس شهرستان دله قرار دارنه. این شهر حدود ۱۸۱٬۱۷۴ نفر جمیعت دارنه. فردیس پیش‌تر کرج شهر دله حیساب بی‌یه.

## په‌نویس

* نفوس و مسکن عمومی سرشماری (۱۳۹۵)

رج:البرز اوستان شهرون
آستانه نو

**آستانه نو** که ونه دیگر نوم **آستانه سرا** هسته، مازرون اوستان ره اتا شهر هسته که فریدون‌کنار شهرستان دله قرار دارنه. اینجه ره سال ۱۴۰۰ رسماً شهر هکردنه و این‌سه، دِتا مله، شیرمحله و کاردگرمحله ره جفت هکردنه که اتا شهر بوو. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۵٬۸۳۸ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:مازرون اوستان شهرون
مازرون شهرون فهرست

مازندرون استان دله شصت و سه‌تا شهر تااسا بسات بیّه که  سال‌های۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ بترتیب اتنده جمیعت داشتنه:
[بندانگشتی|[ساری؛ پرجمعیت‌ترین شهر.]]
[بندانگشتی|[بابل؛ دومین شهر.]]
[بندانگشتی|[آمل؛ سومین شهر .]]
[بندانگشتی|[قائمشهر؛ چارومین شهر.]]

## دپیته چرخه‌تو
* مازرون اوستان

## منابع

رج:ایران شهرون
رج:مازرون جوغرافی
طالقون

**طالقان** البرز اوستان ره اتا شهر هسته که طالقان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر حدود ۳٬۵۴۵ نفر جمیعت دارنه.

## فرهنگ
وشونی به دو زبان گپ زننه تاتی و تبری (مازرونی) بیشتر روستاون تات هسنه و روستاون دهدر-اسکان-دراپی-  گته ده - دیزان- ناریان-گرو(گراب) و مهران مازرونی گپ زننه .
نمونه ای وشونی تاتی :
من : mun    تو:Tu    h    او:U   ما: maaa  شما:  shumaa    آنان:Ushaan

نمونه ای وشونی مازرونی  :

من: men تو: te    او: ve     ما: amaa  شما: sheme  ایشان:eshon

## گت آدمون
 مریم میرزا خانی
 مهرداد میناوند
آیت الله حاج سید محمود علایی طالقانی فرزند مرحوم آقا سید ابو الحسن از ده گلیرد اولین امام جمعه پس از انقلاب
درویش عبدالمجید طالقانی از ده مهران ابداع کننده خط نستعلیق
درویش خان (غلامحسین درویش) فرزند حاجی بشیر از ده زیدشت از اساتید موسیقی اواخر دوره قاجار
جلال آل احمد
حبیب الله برنگی
هاشم بیگ کیان گرابی 
میرزا علی آقا احمدی دیزانی
عنایت بخشی
گلاره عباسی 
اسماعیل محرابی
یوسف صیادی 
غلامحسین امیرخانی 
عبدالمجید طالقانی
دکتر یحی پویا
و ....

## په‌نویس

* نفوس و مسکن عمومی سرشماری (۱۳۹۵)

رج:البرز اوستان شهرون
بیجک

بندانگشتی|بروتن بیجک
**بیجک**  *اتا تیجاری نومچه (سند) هسه کا   روشَنّه (فروشنده) ، هائیر سه ایجاد کنّه . وه دله ارقام و قسمتئون کا ونه سر توافوث داشتنه ره نیویسننه .  اینتا  بیجک روشِنّه سه اتا  *'بروتن بیجک**  هسه و هائیر سه اتا **هائیتن بیجک*' هسه .*.

## پیدر پشوئون:

* پیل

## ممبعئون

* حسابداری دارایی‌ها، پرویز بختیاری، انتشارات سازمان مدیریت صنعتی، ۱۳۸۵
رج:ایقتصاد
مقّاش

بندانگشتی|320x320پیکسل|جورباجور مقّاشئون
**مقّاض**  اتا جور پچیک  امبر هسه کا اغلب وه جا اضافی میئون ره دیم جه گیرننه.

اینتا  افجار(افزار) صنعت و دکتری(طب) دله دی کار شونه. امبا اونتا مقّاشئون کا وه ره دکترئون استفاده کننه ره پنس گننه. 

## ممبعئون:

* 
رج:اشیا
رج:ابزار
ورایوک

**وارایوک** ( ایسپانسولی جه : ***Wararayuq***) اتا گر ، پرو دله هسه . پرو ، لیما ، گزر(ناحیه) دله دره. وارایوک  ۵٬۳۵۴ متر برزی داینه .

## پیدری  پشوئون:

* پرو

## ممبعئون:

## دیا (درگا - بریم) هماسیون
رج:پرو
رج:پرو جوغرافی
نسوجریج تلَلَلا

**نسئجریج تلللا** اتا مسکونی گزر(منطقه) هسه کا سری لانکا دله دره .

## پی در پشوئون:

* سریلانکا

## ممبعئون:

رج:سری لانکا
لاوندر

**لاوندر** ( اینگلیسی زوون جه : *Lavender*)، اتا جینس گیا هسه  کا 47 جور ولدار گیا داینه و وه نهنائیشون فامیل (تیره) جه هسه . وه قدیم جه بومی گیا وه و اتا گت کزر آسیو ، افریخا و اروپا دله   سوز کارده. اینتا جینس نومدارترین جور ، اینگیلیسیج لاوندر هسه و

## جورئون:

* Lavandula angustifolia 
* Lavandula latifolia 
* Lavandula dentata 
* Lavandula stoechas 
* Lavandula lanata
* Lavandula Intermedia

## آلبوم:
بندانگشتی


پرونده:Lavender02.jpg|
پرونده:LavendarFlower.jpg|
پرونده:Lavandula intermedia.jpg|
پرونده:vaucluselavender.jpg|
پرونده:Lavender field.JPG|
پرونده:Bembix species Female 2012 01 28 1410s.jpg|


## په‌نویس

رج:گیاهون
## ممبعئون:
تاتار علیا

**تاتار علیا** گلستون اوستان ره اتا شهر هسته که رامیان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴٬۷۸۲ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:گلستون اوستان شهرون
رج:رامیان تاریخی جائون
جلین

**جلین** گلستون اوستان ره اتا شهر هسته که گرگان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۷٬۴۱۷ نفر جمیعت داشته. این شهرِ مردم ویشته مهاجر هستنه و وشون دله سیستان و بلوچستان اوستان جه هم خله درنه.

## په‌نویس

رج:گرگان شهرستان
رج:گلستون اوستان شهرون
قرق (گرگان)

**قرق **یا** قارِق** گلستون اوستان ره اتا شهر هسته که گرگان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۶٬۶۵۱ نفر جمیعت داشته. قرقِ جنگل گرگان-مشهدِ جاده وَردیمه قرار دارنه.

## په‌نویس

رج:گلستون اوستان شهرون
گلستون شهرون فهرست

این لیست دله گلستون اوستان ِشهرون ِنوم ره برحسب جمیعتی که سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ شمسی داشتنه، وینّی:

## منابع

رج:گلستون اوستان
پیربازار

**پیربازار** گیلان اوستان ره اتا شهر هسته که رشت شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۴۰۵ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:گیلون اوستان شهرون
گیلان شهرون فهرست

این لیست دله گیلان اوستان ِشهرون ره وینّی که برحسب اونچی سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ شمسی، جمیعت داشتنه، میّن بینه:

## منابع

رج:گیلون اوستان
امیریه (دامغان)

**امیریه** سمنان اوستان ره اتا شهر هسته که دامغان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۵۶۱ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:دامغان شهرستان
رج:سمنان اوستان شهرون
مفاتیح

**مفاتیح الجنان** که وه ره **مفاتیح** یا **دعا کتاب** هم گننه، اتا اسلامی و شیعی کتاب هسه که شیخ عباس قمی بنویشته و ونه دله مستحب دعا و نماز ره جمع هاکرده. مفاتیح الجنانِ نوم یعنن «بهشتِ کلید». جوادی آملی اتی کتاب بنویشته که مفاتیحِ دمباله بوئه و ونه نوم ره مفاتیح الحیات بی‌یشته.

## منابع

رج:عربی کتابون
شاهرود

**شاهرود** سمنان اوستان ره اتا شهر هسته که شاهرود شهرستان مرکز هسه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۵۰٬۱۲۹ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:شاهرود شهرستان
رج:سمنان اوستان شهرون
آبگرم (شهر)

**آبگرم (شهر)** قزوین اوستان ره اتا شهر هسته که آوج شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۶٬۳۳۶ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:قزوین اوستان شهرون
قزوین اوستان

**قزوین** اتا اوستان هسته که ونه نوم ره استانِ مرکزی شهر جه بیتنه که قزوین شهر هسته و اوستانِ گتترین و پرجمیعت‌ترین شهر هسه. قزوین ِگتی ۵۶۹۳ کیلومتر مربع هسه که ۵تا شهرستون، ۱۹ بخش، ۲۴ شهر و ۴۶ دهستون جه تشکیل بونه. اینتا شهر جمعیت برابر سرشماری سال ۱۳۷۵ مرکز آمار ایران ۵۷۷٫۵۷۱ نفر بي‌یه.

## منابع


رج:ایران اوستانون
سیردان

**سیردان** قزوین اوستان ره اتا شهر هسته که قزوین شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸۰۵ نفر جمیعت داشته و اوستانِ کم‌جمعیت‌ترین شهر بی‌یه.

## په‌نویس

رج:قزوین اوستان شهرون
مهرگان (قزوین)

**مهرگان (قزوین)** قزوین اوستان ره اتا شهر هسته که البرز شهرستان دله قرار دارنه. این شهر اول مسکن مهر ِطرح دله بساته بیّه و انده سِره اونجه بساتنه که شصت هزار نفر جمیعت پیدا هاکرده و اگه تکمیل بوو، تا صد هزار نفر هم رسنه. این شهر بیست و نهمین شهری بی‌یه که استان دله تاسیس بیّه ولی ونه جمیعت فقط خِدی قزوین ِشهر جه کم‌تر هسته.

## په‌نویس

رج:قزوین اوستان شهرون
قزوین شهرون فهرست

[left|thumb|[قزوین: پرجمعیت‌ترین شهر.]]
این لیست دله قزوین اوستان شهرون ره اونتی که سال ۱۳۹۵ شمسی جمیعت داشتنه، فهرست هکردمی:

## په‌نویس

رج:قزوین اوستان
غربی آذربایجان اوستان

**غربی آذربایجان اوستان** اتا اوستان هسه که ایران ِشمال‌غرب‌ترین منطقه سر کته. این اوستانِ مردمون تورکی و کوردی تبار هستنه. بعضی شهرها کورد و اتی تورک درنه و بعضی‌شون هم هر دِ گروه هئی جا زندگی کننه.

ارومیه این استانِ مرکز هسه که ارومیه دریاچه وَر دیّه و اسا دریاچه ئو خِشک بیّه. مهاباد شهری هسته که این اوستانِ کوردهایِ مرکز هسه و شه وسّه سیوا اوستانی کانال دارنه که صدا-سیما تلویزون دله پخش وونه.

غربی آذربایجون، عراق (کوردستون اقلیم) و ترکیه جه خله هم‌سامون هسته و آذربایجون جمهوری هم ات‌شر ماکو و نخجوان ِسامون‌وَری، این اوستان جه همسایگی دارنه. 

## په‌نویس

رج:ایران اوستانون
اردبیل اوستان

**اردبیل** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که این کشورِ شمال‌غربِ ناحیه دره و آذربایجون جمهوری هم‌سامون هسته. اردبیلِ مرکز هم اردبیل ِشهر هسته که اوستان شه نوم ره ونه سر جا بیته. این اوستان پیش از این، شرقی آذربایجان اوستان دله دیّه و ونجه سیوا بیّه. اردبیلِ اوستان ۱٬۲۷۰٬۴۲۰ نفر جمیعت دارنه.

ارس ِروخنه این اوستانِ جور دره و سبلان ِکوه ونه بلندِ چکل هسته. اردبیلِ شمال‌وَری ره دشت مغان گننه که خار زراعت بونه. اردبیل مردِم تورکی زوون جه گپ زندنه. این اوستانِ سوغات عسل هسه.

## په‌نویس

رج:ایران اوستانون
ایلام اوستان

**ایلام** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که کشورِ جنوب‌غربی طرف کته. این اوستان و عراق ِکشور هم‌سامون هستنه. ایلام جایی بنه دارنه که باستانی دوره، عیلام تمدن دئینه و شه نوم ره این تمدن جا بیته. ایلام مردم اکثریت کورد هستنه و وشون دله عرب و لُر هم درنه. این اوستان کم‌ترین جمیعت ره ایران اوستانون دله دارنه و ۵۸۰٬۱۵۸ نفر اونجه درنه.

## منابع

رج:ایلام اوستان
رج:ایران اوستانون
یزد اوستان

**یَزد** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که کشورِ میونه کته و کویرلوت ِبیابون په دره. یزدِ اوستانِ مهم‌ترین شهر نوم هم یزد هسته. این اوستان دله ۱٬۱۳۸٬۵۳۳ نفر درنه و ونه گتی ۷۳٬۴۷۷ ک‌م۲ هسته. این اوستان ِسهم، ایرانِ جی دی پی دله، ۱٫۸ درصد هسته.

## منابع

رج:یزد اوستان
رج:ایران اوستانون
همدان اوستان

**همدانِ اوستان** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که ونه مهم‌ترین شهر نوم هم همدان هسته. این اوستان دله ۱٬۷۵۸٬۲۶۸ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۱۹۳۶۸ ک‌م۲ هسته. همدان خله قدمت دارنه و مادهایِ تمدن و امپراتوری اونجه شکل بیته و همدان اون گدر «هگمتانه» یا «اکباتان» نوم داشته. هنتا شیرسنگی موجستمه اون دوره جه یادگار کته. همدان دله علیصدر غار و بوعلی سینایِ مزار هم قرار دارنه. این اوستان دله اسا تورک، کورد و فارس هئی جا زندگی کننه. همدان، شیش‌تا اوستانِ میونه کته و هچّی خارجی سامون ندارنه.

## منابع

رج:همدان اوستان
رج:ایران اوستانون
هرمزگان اوستان

**هرمزگان** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که ونه مرکز شهر بندر عباس هسته. این اوستان دله ۱٬۷۷۶٬۴۱۵ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۷۰٬۶۹۷ ک‌م۲ هسته. هرمزگان نوم ره تنگه هرمز سر جه بیتنه که اتا مهمِ ئو-راه هسه که خلیج فارس و عمان دریا ره وصل کنده. این تنگه استراتجیک ناحیه هسته و ونه دله ات‌خله جزیره کتنه که هرمزگانِ اوستان شنه؛ گت‌ترین جزیره قشم هسته و کیش هم وشون دله ویشته اسم درهاکرده. ابوموسی، گت تنب و خورد تنب هم این اوستانِ جزایر هستنه که عربی متحده امارات وشون سر بخاستی دارنه.

## منابع

رج:هرمزگان اوستان
رج:ایران اوستانون
مرکزی اوستان

**مرکزی** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که ونه مرکز شهر اراک هسته. این اوستان دله ۱٬۴۲۹٬۴۷۵ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۲۹٬۱۲۷ ک‌م۲ هسته.
این اوستان قدیم‌ته تهران اوستان کش دیّه و چنتا اوستان دیگه همراهی، «مرکزی اوستان» بینه که وشون مرکز هم تهران ِشهر بی‌یه ولی کم‌کم هر اوستانی شه وسّه سیوا بیّه و اون‌چی بموندسته، اراکِ وردیمه بی‌یه که ونه نوم همون «مرکزی اوستان» باقی بمونسته. اسا مرکزی اتا صنعتی منطقه هسه. مرکزی، هفت‌تا اوستان جه هم‌سامون هسته.

## منابع


رج:ایران اوستانون
لرستان اوستان

**لُرستان** یا **لورستون** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که خرم‌آباد ونه گت‌ترین شهر و مرکز هسته. این اوستان دله ۱٬۷۶۰٬۶۴۹ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۲۸٬۲۹۴ ک‌م۲ هسته. این اوستان دله مردمون ویشته لوری زوون جه گپ زننه و شیعه هستنه.

## منابع


رج:ایران اوستانون
سیستان و بلوچستان اوستان

**سیستان-بلوچستون ** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که زاهدان ونه گت‌ترین شهر و مرکز هسته. این اوستان دله ۲٬۷۷۵٬۰۱۴ نفر جمیعت درنه. ونه گتی ۱۸۰۷۲۶ ک‌م۲ هسته که ایرانِ دومین گتِ اوستان (کرمان په) هسته و کشورِ خاکِ کمته از ۱۱ درصد ره وه دارنه. این اوستان دله فقر و نداری زیاد هسته. 

اوستان دله دِتا اصلی گروه درنه که سیستانی‌ها و بلوچ‌ها هستنه؛ سیستانی مردمون که اوستانِ شمال‌وَری نیشتنه، اتا فارسی‌مونا لهجه دارنه و شیعه په‌روو هستنه و وشون گت‌ترین شهر زابل هسته. ولی بلوچ‌ها شه بلوچی ِزوون جه گپ زنّه که اتا ایرانیج شمال‌غربی زوون هسته و وشون مذهب هم اهل تسنن هسه. بلوچ‌ها و سیستانی‌ها، ایران ِسیستان-بلوچستون بکنار، پاکستان و افغانستان دله هم درنه و خله‌شون هم کوچ بکشینه و گلستون اوستان یا عمان کشور واری جاهون درنه.

## منابع


رج:ایران اوستانون
کرمانشاه اوستان

**کرمانشاه** یا **باختران** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که کشورِ غربی وَر کته. کرمانشاهِ شهر اینتا اوستانِ گت‌ترین شهر و مرکز هسته. کرمانشاه اوستان دله ۱٬۹۵۲٬۴۳۴ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۲۴٬۹۹۸ ک‌م۲ هسته. کرمانشاهیون اتی کوردی زوون جه گپ زننه و وشون دله شیعه و سُنی قاطی درنه. این اوستان عراق کوردستون جه هم هم‌سامون هسته.

## منابع


رج:ایران اوستانون
زنجان اوستان

**زنجان** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که زنجانِ شهر ونه گت‌ترین شهر و مرکز هسته. این اوستان دله ۱٬۰۵۷٬۴۶۱ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۲۱٬۷۷۳ ک‌م۲ هسته. زنجانیون تورکی گپ زننه.

## منابع


رج:ایران اوستانون
خوزستان اوستان

**خوزستان** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که اهواز ونه گت‌ترین شهر و مرکز هسته. این اوستان دله ۴٬۷۱۰٬۵۰۹ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۶۴٬۰۵۵ ک‌م۲ هسته. خوزستانِ مردمون عربی، بختیاری، فارسی و بعضی لری‌مونا لهجه‌ئون جه گپ زندنه. خوزستان خله پربرکت بنه دارنه و قدیم‌تاسا ونه دله زراعت خوبِش وونه. این اوستان جه خله روخنه‌ئون رد بینه که کارون، شط العرب، کرخه و دز وشون دله گت‌ته‌ته هستنه. خوزستانِ خاکِ بِن جه هم نفت و گاز درإنه و اونجه ات‌خله پتروشیمی و نفتی چاه بزونه. خوزستان، ایران ِجی‌دی‌پی دله ۱۴٫۸ درصد سهم دارنه که تهران اوستان په، دومین رتبه هسته. این اوستان ایران و عراق جنگ دله خله صدمه بخرده و اسا هم ونه محیط‌زیست بحرانی حالت دارنه.

## منابع


رج:ایران اوستانون
شمالی خراسان اوستان

**شمالی خِراسون اوستان** یا **خراسان شمالی استان** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که بجنورد ونه گت‌ترین شهر و مرکز هسته. این اوستان دله ۸۶۳٬۰۹۲ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۲۸٬۴۳۴ ک‌م۲ هسته. این اوستان ترکمونستون جه هم‌سامون هسته و ایرانِ شمال‌شرقی وَر کته. شمالی خراسون ِراه گرگان-مشهد ِمسیر دله هسته. اونجه مردِم فارس، تاتی، ترکمون، تورک و کورمانجی‌کورد هستنه. این اوستانِ اصلی سوغاتی نبات هسه.

## منابع


رج:ایران اوستانون
جنوبی خراسان اوستان

**جنوبی خِراسون** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که بیرجند ونه گت‌ترین شهر و مرکز هسته. این اوستان دله ۷۶۸٬۸۹۸ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۱۵۱٬۱۹۳ ک‌م۲ (سومین گتِ اوستان) هسته. جنوبی خراسون دله هوا خِشک هسه و وارش خله کم زنده. اونجه زعفرون خله کشت بونه. این اوستان، افغانستان وَر، ات‌خله سامون دارنه.

## منابع


رج:ایران اوستانون
کهگیلویه و بویراحمد اوستان

**کهگیلویه و بویراحمد** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که یاسوج ونه گت‌ترین شهر و مرکز هسته. این اوستان سال ۱۳۵۵ بساته بیّه و اسا ونه دله ۷۱۳٬۰۵۲ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۱۵٬۵۰۴ ک‌م۲ هسته. اونجه مردمون ویشته لری و بختیاری هستنه.

## منابع


رج:ایران اوستانون
محمدعلی فردین

**محمدعلی فردین** (بزائه ۱۵ اسفند ۱۳۰۹_ ۱۳۷۹)، ایرانی بازیگر هسته.
## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:ایرانی ورزشکارون
رج:ایران بازیگرون
شیروان

**شیروان** شمالی خراسان اوستان ره اتا شهر هسته که شیروان شهرستان دله قرار دارنه و سال ۱۳۰۶ شمسی تاسا شهر هسه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸۲٬۶۸۹  نفر جمیعت داشته. شیروان، شمالی خِراسونِ دومین گتِ شهر هسه.

## په‌نویس

رج:شمالی خراسان اوستان شهرون
چارمحال و بختیاری اوستان

**چهارمحال و بختیاری** اتا ایران ِاوستان‌ها جه هسه که شهرکرد ونه گت‌ترین شهر و مرکز هسته. این اوستان دله ۹۴۷٬۷۶۳ نفر جمیعت درنه و ونه گتی ۱۶٬۳۳۲ ک‌م۲ هسته. این اوستان مردمون بختیاری لُر هستنه.

## منابع


رج:ایران اوستانون
آبیز

**آبیز** جنوبی خراسان اوستان ره اتا شهر هسته که زیرکوه شهرستان دله قرار دارنه و سال ۱۳۹۷ شمسی تاسا شهر هسه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۷۱۶ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:جنوبی خراسان اوستان شهرون
لورد فارکوئاد

**لورد فارکوئاد** ( اینگیلیسیج جه : *Lord Farquaad*) اتا ناخار کرکتر بی‌یه کا شرک کارتون دله دَیّه؛ اینتا کرکتر شرک ۱ دله دیه.

## کیایی گادر:
ونه کیایی گادر، وه خاسّا کا دشت افسونئیج موجودئون ره جمع هاکنه کا وشون شه ره اتا شه بخاس تبعید بوردنه شرک خنه دله. ونه حاکیمی گادر دله اگم هرکی شوسّه و وشون دولتی مامورون ره تحویل هاده وه وه ره  جائیزه دونه. وه اینتا سه کا کیا (=شا) بوه خایسه کا پرینسس فیونا جا ویلاج (=آروسّی) هاکنه. وه شرک ره گنه کا اگم وه فیونا ره ونه وسه لار هاکنه وه، شرک ره افسونئیج موجودئون دس جه لار کنّه و وشون ره دیم دنه درگا، شرک سره جه.

## ممبعئون

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Lord Farquaad». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۸.
رج:داستانی کارکترون
پرنسس

بندانگشتی|سوئد پرینسس ( سوئد سیگرید)
**پرینسس**  یا **شازّه خانم**  *اتا* کیائیجی(سلطنتی، رویال) مقوم هسه کا زنائونی کا شازّه هسنه ره گننه . ونه واجک لاتین جه انه (Princeps) کا لاتین دله ونه معنی وونه اصیل کلاون(شهروند) . اینتا واجک ره اغلب پرنس زنا وسه و یا کیا(شا) دتر سه کار ورننه .

خلی پرنسسئون سلطنت برسینه . امبا خویشتر وشون سلطنت نرسینه چونکا نشتنه  کیجائون سلطنت برسن.

## پیدر پشوئون:

* پرنس

## ممبعئون

رج:شائون
نومه سره

بندانگشتی|229x229پیکسل|اتا نومه سره آکسفورد دله
بندانگشتی|229x229پیکسل|امریکا کنگره نومه سره ، کیهون گت ترین نومه سره هسه .
**نومه سره**   اتا جه هسه کا ونه دله اطلاعات و ممبعئون و اطلاعاتی خدمتون ره گننه کا اتا شئی یا دولتی نهاد وه ره گردنه . امبا سونتی اشش جه نومه سره اتا جه هسه کا ونه دله نومه(کیتاب)  مجموعه هسه و

## پی در   پشوئون:

* نومه

## ممبعئون:

رج:کیتاب
ساری (بیریتانیا)

**ساری**  اتا  تشرفاتیج شرستون هسه کا  اینگیلیس خارتوئیج کنسون دله دره ونه گای  ۱٬۶۶۳ کیلومتر مربع ودواشئون ۱٬۱۲۷٬۳۰۰ نفرنه .

## ممبعئون

* www.surreycc.gov.uk

رج:بریتانیا شهرون
آستانه (مرکزی)

**آستانه (مرکزی)** مرکزی اوستان ره اتا شهر هسته که شازند شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۰ سرشماری گدر، ۶٬۸۸۰ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:مرکزی اوستان شهرون
کره خلق جومبوری

**کره خلق جومبوری**  انگلیسی جه : **People's Republic of Korea** یا **PRK**؛ به کورئیج: **조선인민공화국**؛ به چینیج جه : **朝鮮人民共和國**) یتا موقت دولت وه کا ونه عمر 1945 تا 1946 وه ، اینتا جومبوری د قوسمت بیه اتا کا بویه اسایی کنسونیج کره و اتا دی کا خلق بمونسه یهنی اسایی نسوجریج کره .

## پی در پشوئون:

* نسوجریج کره
* جنوبی کره

## ممبعئون

* Wikipedia contributors, 'Korea under Japanese rule', Wikipedia, The Free Encyclopedia, 30 August 2015, 10:25 UTC,  [accessed 3 September 2015]
* People's Republic of Korea

رج:کره تاریخ
آسویش اویلین شو

***آسویش اویلین شو*** (ایتالیایی: La prima notte di quiete) اتا فیلم هسه کا والریو زورلینی 1972 منتشر هاکرده.

## کاکرئون:

* آلن دلون
* لئا ماساری
* جانکارلو جانینی
* آدآلبرتو ماریا مرلی
* سالوو رندونه
* آلیدا والی
* رناتو سالواتوری
* لیانا دل بالتسو
* نیکولتا ریتسی
* کارلا مانچینی

## ممبعئون

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «La prima notte di quiete». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۵.

## بریم(درگا- دیا) هماسیئون

* 
* Movie review at San Diego Reader
رج:فرانسه فیلمون
رج:ایتالیایی فیلمون
مرکزی شهرون فهرست

این لیست دله مرکزی اوستان شهرون ره سرشماری سال ۱۳۸۵ و ۱۳۹۰ جه فهرست هکردمی:
بندانگشتی|250px|اراک، اولین شهر پرجمعیت استان مرکزی
بندانگشتی|250px|ساوه، دومین شهر پرجمعیت استان مرکزی
بندانگشتی|250px|خمین، سومین شهر پرجمعیت استان مرکزی
بندانگشتی|250px|محلات، چهارمین شهر پرجمعیت استان مرکزی

## منابع

رده:مرکزی اوستان
همدان شهرون فهرست

[left|thumb|[همدان؛ پرجمعیت ترین شهر استان همدان.]]
[thumb|left|[ملایر؛ دومین شهر پرجمعیت استان همدان.]]
این لیست دله همدان اوستان شهرون ره، سال ۱۳۹۵ شمسی جمیعت جه، وینّی:

## منابع

ش
بادلین

**بادلین** (به انگلیسی: Bodleian) آکسفورد دانشگاه گت کتابخنه هسته. بریتانیا دله، بریتانیای کتابخنه په، بادلین دومین گتِ کتابخنه هسه. بادلین دله حدود ۳ میلیون و چهارصد هزار کتاب و حدود ۴۱۶۸ متر نسخه خطی و ۱۸۵۰۰ فقره فرمان و سند و قباله کته. این کتابخنه ره سال ۱۵۹۸ بساتنه و سال ۱۶۰۲ عمومی بیّه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:کتابخنه‌ئون
رج:آکسفورد دانشگاه
فرزادشهر

**فرزادشهر** اتا شهرک نوم هسته که فریدون‌کنار شهرستان دله دره. این شهرک خصوصی هسه و اتی تفریحی و ویلایی شهر هسته. این شهرک ره بساتنه که ونه دله ویلا بساجن و کلاَ ۴۰ هکتار گتی دارنه و مازرون دریا وَر هسه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:فریدون‌کنار شهرستان
ملایر

**ملایر** همدان اوستان ره اتا شهر هسته که ملایر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۸۰٬۲۳۷ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:همدان اوستان شهرون
زنجان شهرون فهرست

[left|thumb|[زنجان: پرجمعیت‌ترین شهر استان زنجان.]]
[thumb|left|[ابهر: دومین شهر پرجمعیت استان زنجان.]]
این لیست دله زنجان اوستان ِشهرون ره طبق اونچی سال‌های ۱۳۸۵، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ شمسی جمیعت داشتنه، رج هکردمی:

## منابع

رده:زنجان اوستان
هیدج

**هیدج** زنجان اوستان ره اتا شهر هسته که ابهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱۳٬۸۴۰ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:زنجان اوستان شهرون
اردبیل شهرون فهرست

[left|thumb|[اردبیل، پرجمعیت‌ترین شهر استان اردبیل]]
[left|thumb|[پارس‌آباد، دومین شهر پرجمعیت استان اردبیل]]
[left|thumb|[مشکین شهر، سومین شهر پرجمعیت استان اردبیل]]
این لیست دله اردبیل اوستان شهرون ره طبق اونچی سال‌های ۱۳۸۵، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ شمسی جمیعت داشتنه، وینّی:

## منابع

ش
چارلز سوم

**چارلز سوم** (Charles III) بریتانیا و شمالی ایرلند پادشاهی دله‌یِ شاه هسته. وه ملکه الیزابت دوم گتِ ریکا بی‌یه و  جه، شه مارِ جا هنیشته.

چارلز  دنیا بمو و ونه نوم «چارلز فیلیپ آرتور جورج» بی‌یه. ونه مار، ملکه الیزابت دوم، خله سال پادشاهی کرده و وه شه مارِ ولیعهدی ره داشته. ونه پییر هم اتا یونانی شازده بی‌یه که ونه خانواده ره یونان جه درهکرد بینه. چارلز جوونی گدر، سال ۱٬۹۸۱ پرنسس دیانا ره بَوِرد بی‌یه که وشون میونه خراب بیّه و سال ۱٬۹۹۶ سیوا بَینه و ای سال ۲٬۰۰۵ کامیلیا که اسا ملکه بیّه، ره بَوِرده.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:بریتانیا شائون
جعفرآباد (بیله‌سوار)

**جعفرآباد** اردبیل اوستان ره اتا شهر هسته که بیله سوار شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۸٬۵۱۶ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:اردبیل اوستان شهرون

رج:بیله سوار شهرستان
بابک شهر

**بابک** آذربایجان جمهوری ره اتا شهر هسته که بابک خرمدین نوم ره ونه سر بی‌یشتنه. این شهر نخجوان منطقه درون دره.

## په‌نویس

رج:آذربایجون شهرون
رج:نخجوان
یان بولاغ

**یان بولاغ** یا **یان‌بُلاغ** اتا مله نوم هسته که اردبیل اوستان، بیله سوار شهرستان دله دره. سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، یان بلاغ دله ۹۹ نفر جمعیت زندگی کردنه. این مله نزدیکی اتا پدافند هوایی پایگاه دارنه که ارتش شنه.

## منابع

رج:بیله‌سوار شهرستان روستائون
دشت لار

**دشت لار** یا **لار** اتا خِش و خجیر منطقه هسه که دماوند کوه په دره و رسمی تقسیمات دله وه ره دِ تیکه هکردنه که شمالی و شمال شرقی بخش مازرون دله  دره و آمل شهرستان ِلاریجان شنه و ونه جنوبی و جنوب غربی بخش لواسون شنه که تهران اوستانِ شمرون دله کته. دشت لار، شمال‌وَری نور شهرستان ِچکل جا وَر خِرنه و شرق و شمال شرق جه دماوند، جنوب شرق جه ایرا، دماوند شهرستان و پلور جه رسنه و جنوب جه افجه و امامه و گت لواسون ره وَر خِرنه و غرب جه خاتون بارگاه و گرمابدر ره رسنه. سال ۵۴ این منطقه دله لار ملی پارک ره بساتنه. لار اِندا حدود ۷۳۵۰۰ هکتار هسته. سال ۶۱ شورای عالی حفاظت محیط زیست اینجه ره حفاظت‌بئی بخونسه و از سال ۷۰، لارِ بعضی جاهون شکار ممنوع بیّه.  لار روخنه هم اتا پر ئو درکا هسته که اینجه دره و ونه سر لار سد ره بساتنه و تهرانی‌هایِ ئو ره ونجه تأمین کننه.

## چکل‌ئون
* کوه دماوند،
* کوه دیو آسیاب،
* کوه یخ کمر،
* کوه گل زرد،
* کوه پهنک،
* کوه زرشکی،
* کوه کمردشت،
* کوه نمک کوسر
* کوه سیاه چال،
* کوه آرو برارو،
* کوه اسب کلک،
* کوه کافر راه،
* کوه کبود، کله گچ
* کوه آسمان کوه

## درکائون
* رود لار،
* رود دیو آسیاب،
* رود سفیدآب،
* رود ورارود،
* رود الرم،
* چهل بره،
* آب امام پهنک،
* آب سیاه چال،
* چشمه دو برار

## نگارخنه

Carpet of yellow flowers,Lar لار، دشت سفیدآب، تا بیکران همه زرد رنگ - panoramio.jpg|دشت سفیداب
Asemankuh in Lar آسمان کوه وقلعه نو - panoramio.jpg|آسمان‌کوه و قلعه‌نو
Autumn & Snowy day, Lar, Tehran روزهای برفی در یُردقِیدر لار - panoramio.jpg|یُرد قِیدر لار
Alborz mountain ram دشت لار، شكار قوچ کوه البرز - panoramio.jpg|قوچ دشت لار
A little family, Lar شیحه و بد مستی حیوانات در روزهای گرد و خاکی، لار - panoramio.jpg|روزهای گرد و خاکی، لار



## منابع

رده:مازرون اوستان
رده:آمل شهرستان
لار

* دشت لار: مازرون ِخجیر دشت
* لار سد
* لار روخنه
* لار (فارس): اتا شهر که فارس اوستان دره
پلوتینوس

**فِلوطین** یا **اِفلوطین** یا **پلوتینوس**  اتا فیلسوف بی‌یه که هلنیستی دوره (که یونانِ فرهنگ دنیا دله دپیت بی‌یه) زندگی کرده. فلوطین سال ۲۰۴ یا ۲۰۵ میلادی، اسکندریه، مصر دله دنیا بمو و آخرین نسل جه هسته که یونانِ سنتی فلسفه په بوردنه. فلوطین ره نو افلاطونی فلسفه‌یِ سازنده اِشناسنّه. وه آمونیوس ساکاس شاگرد بی‌یه و زمونی که چل سال سن داشته، بورده شه داشتی-نداشتی جه رم دله اتا مکتب بساته و شه شاگردون ره درس دائه. فلوطین گپ ره ونه اتا شاگرد کتاب دربیارده و ونه نوم دنیا دپیته. 

فلوطین اتا گتِ فیلسوف‌هایی جه بی‌یه که باستانِ دوره دئینه و وه ره تومبی افلاطون، ارسطو و کریسیپوس جه مقایسه هاکنیم. وه هم شه دوره-زمونه‌یِ باقیِ فلاسفه دستوری، سنتی فلسفه ره شه ابتکار و فکر جه ترکیب هاکرده و اتی نو مکتب بساته. خله راحت ننشنه بفهمستن که وه کاجه‌هان جه تأثیر بیته و کمین کتاب‌ها ره بخوندست بی‌یه. یحتمل افلاطون ِ*دیالوگ‌ها* و ارسطویِ *متافیزیک* جه آشنا بی‌یه. رواقیون ِاخلاقی چارچوب هم ونه گپ دله میّن هسته. بعضی گپ ره که زنده، اسکندر آفرودیسیاس بنویشته‌ئون دله بنشنه پیدا هاکردن که ارسطویی (مشائی) بی‌یه و قرن دو تا سه میلادی دیّه. فلوطین علاوه بر اینان، خله میونه افلاطونی فلسفه جه هم یاد گیته و نومنیوس آپامیا (قرن دوم) جه تأثیر دی‌یه. شاید گنوسیسم که فلوطین ونجه خله مخالف صدا سرهدا هم ونه سر تأثیر بی‌یشت بوئه. بعضی بنویشته‌ئون که هرمس تریسمگیستوس تنک هکرد بی‌یه ره هم شاید خَوِر داشت بوئه. درست میّن نی‌یه که فلوطین چنده مسیحیت جه آشنا بی‌یه، ولی حکماً شه شاگردِ اِندا مسیحیون جه نگرانی نداشته.

## منابع
* 

رج:نو افلاطونی
رج:مصری فیلسوفون
آلماجق

**آلماجق** رضوی خـِراسون اوستان ره اتا شهر هسته که قوچان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۴۰۰ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۱,۵۸۸ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:رضوی خـِراسون اوستان شهرون
رج:قوچان شهرستان
پورفیری

**پورفیری** یا **پورفیوس**  اتا نو افلاطونی فیلسوف بی‌یه.

پورفیری لبنان ِصور دله، سال ۲۳۳ میلادی، دنیا بموئه و ونه نوم سریانی زوون دله «ملک» بی‌یه. وه بورده آتن و اونجه لونژَن (لونگنیوس) جه درس یاد گیته و ونه منبرپه دیّه. لونگنیوس وه ره «پورفیوس» لقب هدا که یعنن «ونفش جمه پوش». پورفیری اتا مقدمه ارسطویِ کتاب سر بنویشته که ونه نوم ره «ایساغوجی» گننه. وه ارسطویِ *کتگوریا* کتاب خَوِری هم خار-خار نقد بنویشته.

وه بورده رم و فلوطین ِشاگردی ره کرده. پورفیری شه استاد ره راقاضی دمبدا که ونه گپ ره کتاب دربیاره. زمونی که فلوطین بمرده، پورفیری ونه بائوته‌ئون ره شیش‌تا کتاب دله جمع هکرده و ونه نوم ره «نُه باب» (Enneads) بی‌یشته، چون سرجمع نُه‌تا موضوع خَوِری گپ زوئه. پورفیری خله مسیحیت جه بد داشته و وه ره نقد کرده. پورفیری سالِ ۳۰۴ میلادی، رم ِشهر دله، بمرده.

## په‌نویس

رج:نو افلاطونی
گرجیاس

**گورجیاس** (یونانی جه: Γοργίας) اتا سوفسطایی فیلسوف بی‌یه که گته هچّی قابل دَربَوِردِن و فهمیدن نی‌یه. وه سقراط و افلاطون جه هم‌عصر بی‌یه و افلاطون اتا کتاب ونه خَوِری بنویشته. گورجیاس سیسیل آدم بی‌یه و ونه همشهری‌ها سال ۴۲۷ پیش از میلاد، وه ره برسی بینه آتن که وشون وسّه دیپلماتیک رابطه داره و آتنی‌ها ره راقاضی دمبده که سیسیل جه دفاع هکنن. گورجیاس، آتن دله خله شاگرد پیدا هکرده و خله گتِ آدمون ونه شاگردی ره هکردنه. وه پرتیگوراس جه هم هم‌زمون بی‌یه. وه سال ۳۷۶ پیش از میلاد، صد و یازده سالگی گدر، بمرده.

## منابع

* ویکی‌پدیا کارورون. «Gorgias». انگلیسی ویکی‌پدیای درون، تاریخ ۱۹ نوامبر ۲۰۱۵. 

رج:پیشاسقراطی فیلسوفون
آخرین شوم (داوینچی)

***آخرین شوم*** (به ایتالیایی: Il Cenacolo or L'Ultima Cena) اتا نقاشی هسه کا داوینچی بکشیه و خلی توریست ونه بدین سه شوننه ایتالیا.
رده:صفحه‌هایی که از جعبه اطلاعات اثر هنری/ویکی‌داده با پارامترهای بومی استفاده می‌کنند
اینتا نقاشی عیسو و ونه حواریون داستون کا اونتی کا اینجیل دله بموئه (یوحنا باب 13 آیه 21) روایت ره کنّه . اونتا شو کا عیسو بته  اتا کس ونه حواریون جه وه ره خیانت کنّه
ااینتا نقاشی دشت اتا دیفار ره بپوشانسّه و کا صومع سانتا ماریا دله گرتزیه  صومعه  خراکخری سالون بیه کا میلان دله وه.اینتا نقاشی چونکا هوا  نمدار هسه و ونه نقاشی تکنیک دی جختیک ایشکال داشته ، همینی سه دره خراب بونه.

## آلبوم

پرونده:Leonardo_da_Vinci_-_Ultima_cena_-_ca_1975.jpg|اینتا نقاشی 1975 دله کا نشون دنّه چندی خراب بویه.
پرونده:Juan_en_La_Última_Cena,_de_Leonardo_da_Vinci.jpg|خرابی جلی نزدیک جه و دوست کادر دله 
پرونده:Santa-maria-delle-grazie.jpg|«سانتا ماریا دله گراتسیه» کیلیسا و صومعه میلان، ایتالیا
پرونده:"The_Last_Supper"_by_Leonardo_da_Vinci_-_Joy_of_Museums.jpg
پرونده:Stiudium_do_Ostatniej_Wieczerzy.jpg


## بننویشت:

## ممبعئون

* 
* گامبریچ، ارنست (۱۳۸۵)، تارخ هنر، ترجمهٔ رامین، علی، تهران: نشر نی، شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۱۲-۴۷۰-۰
نیفلهیمر

**نیفلهیمر** (به کهنه نورس:جه: Niflheimr) (ونه معنا :  مهدار کیهون)،کا اتا نو تا نورسی  دونیائون بخش هسه *نیفل‌هیمر*  نو تا یخ بزه هیلا (روئار) داینه و چاترین و تاریکاترین سامون هسه کا دونیا دله دره .

## ممبعئون

رج:داستانی کارکترون
ئوردوس

**ئوردوس** (لاتین جه: *Ordos City*) اتا مرکزیج شهر هسه کا چین دله هسه و دلهئیج مغولئستون دله دره.

اینتا شهر دونیا گت ترین ول هکرد شهر هسه کا، اینتا جا کا خلی چین سرمویه ئیلی و برنامه ریجی هاکرده ولی خا اده اینتا شهر آدمیزائون کم هسنه و خلی شهر تیسا ئه. اینتا شهر ره تقریبا خالی هسه و.

## ویجیگییئون
**ئوردوس** ۸۶٬۷۵۲ کیلومترمربع گتی  و ۱٬۹۴۰٬۶۵۳ نفر دووشا (=جمعیت) داینه و ۱٬۳۰۵دریو جه برز تر هسه.

## پیدر پشوئون
* چین

## ممبعئون

رج:چین شهرون
کارّارا

کارّارا (ایتالیوئی جه: Carrara)  ۶۵٬۴۴۳ نفر  دووشا داینه  ه توسکونی کار ایتالیا دله دره 

## پبدر پشوئون

* ایتالیا

## ممبعئون:
[//en.wikipedia.org/wiki/Carrara ویکی‌پدیای انگلیسی]
رج:ایتالیا شهرون
آبش‌احمد

**آبش‌احمد** شرقی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که کلیبر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۸۲ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۲٬۷۱۵ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:شرقی آذربایجان اوستان شهرون
رج:کلیبر شهرستان
پریتاگوراس

**پریتاگوراس** یا **پروتاگوراس**   اتا پیشاسقراطی فیلسوف بی‌یه که سوفسطایی مکتب دله دیّه. وه اولین کسی بی‌یه که فلسفه یاد بدائن وسّه، شه شاگردون جه پول گیته. وه حدود سال ۴۵۰ پیش از میلاد اسم درهکرد بی‌یه و پریکلس، آتن ِشهردار، جه خارِ رابطه داشته. وه پیش از این که فلسفه په بوره، بارکش بی‌یه. پریتاگوراس خله سفر شی‌یه و آخرسر هم ونه لوتکا غرق هکته و وه بمرده.

پریتاگوراس حقیقت ره مطلق ندونسته و گته هر استدلالی ره بنشنه اتی استدلال جا جواب هاکردن. وه آدمون ره همه‌چیزِ معیار دونسته. حتا گته که نتومبی دَربَوِریم که خدائون واقعاً وجود دارننه یا نا؛ چون وشون جه خله کم دومبی و امه عُمر کفاف نکنده. وه ره کُفر باتن وسّه آتن دله محاکمه هکردنه و دادگاه وه ره اعدام حکم هدا ولی ونه شاگردون دست بهم هدانه و وه ره فراری هدانه که بورده سیسیل وَری دیّه تا بمرده. افلاطون شه اتا کتاب دله ونه نوم ره یارنه و اتا آسنی *(=داستان)* گنه که پریتاگوراس و سقراط اونجه گپ زنّه.

## منابع

رج:پیشاسقراطی فیلسوفون
عنجر

**عنجر** یا **انجار** اتا شهر هسه که لبنان شنه و بقاع استان دله دره. این شهر رومی‌ها دوره جه خله موندستگار آثار دارنه. عنجرِ مردم اکثراً ارمنی دین دارننه.

## منابع

رج:لبنان شهرون
ایواوغلی

**ایواوغلی** غربی آذربایجان اوستان ره اتا شهر هسته که خوی شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۷۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۳٬۳۲۰ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون
رج:خوی شهرستان
غربی آذربایجان شهرون فهرست

[بندانگشتی|[ارومیه؛ پرجمعیت‌ترین شهر.]]
[بندانگشتی|[خوی؛ دومین شهر .]]
[بندانگشتی|[بوکان؛ سومین شهر .]]
این فهرست دله  غربی آذربایجان اوستان شهرونِ لیست ره سرشماری سال‌های ۱۳۸۵، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ شمسی تا آخر سال ۱۴۰۱ ویندنی:

## منابع

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:درجه_جمعیت_و_سال_تاسیس_شهرداری_های_استان_آذربایجان_غربی.pdf

رده:غربی آذربایجان اوستان
بهرنگ علوی

**بهرنگ علوی** (بزائه ۱ فروردین ۱۳۵۹)، ایرانی بازیگر هسته.
## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:ایران بازیگرون
جواد قارایی

**جواد قارایی** (بزائه ۵ مهر ۱۳۵۹)، ایرانی مستند‌ساز هسته.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:ایران بازیگرون
هلنیستی دوره

[بندانگشتی|اتا کتیفه [کرمانشاه دله که یونانی خدائونِ نقش ره سِراق دِنه]]
**هلنیسم** یا **یونانی‌کَری** اتا تاریخی دوره هسه که یونان ِفرهنگ و تمدن خله دنیایِ باقی کشورون سر تأثیر بی‌یشته. اسکندر مقدونی که دنیا ره فتح هکرده و هخامنشیون و مصر ره بیته و تا هندستون لشکر بکشی‌یه، خله سریع بمرده ولی ونه بمردن په یونانی حاکمون مناطق مختلف دله بحکومت برسینه و شه فرهنگ ره باقی محلی فرهنگ‌ها جه پشو بزونه. سولوکیان که ایران دله بقدرت برسینه و بطلمیوسیون که مصر ره یونانی‌هنیشت هکردنه، مهمترین دولتونی بینه که قدرت بیتنه. اسکندریه که مصرِ نیشتگا بی‌یه، این دوره دنیایِ مهمترین شهرون جا بیّه و خله دانشمندون و گتِ آدمونِ سر اونجه جمع بیّه. یونانی مردمون هم این دوره خله تأثیرات باقیِ کشورون جه بئیتنه و مثلاً وشون فلسفه متحول بیّه یا معماری دله خله رشد داشتنه. روم که اتا نو قدرت بی‌یه و یونانِ قدیمی مستعمرات دله رشد پیدا هکرد بی‌یه، خله یونانی فرهنگ جه مایه بَیته و این‌صوه شه قِد ره ویشته هکرده و دنیاگیر بیّه. هلنیسم خله تأثیر هم مسیحیت سر بی‌یشته و تغییراتی اینتا مذهب دله هدا که باعث بیّه جهون دله جا دکفه.

## منابع
* بریتانیکا مقاله

رج:یونان تاریخ
رج:ایران تاریخ
رج:مصر تاریخ
ازگله

**ازگله** کرمانشاه اوستان ره اتا شهر هسته که ثلاث باباجانی شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱٬۵۰۲ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:کرمانشاه اوستان شهرون
رج:ثلاث باباجانی شهرستان
کرمانشاه شهرون فهرست

[بندانگشتی|[کرمانشاه؛ پرجمعیت‌ترین شهر استان کرمانشاه و نهمین شهر پرجمعیت ایران.]]
[بندانگشتی|[جوانرود؛ سومین شهر پرجمعیت استان کرمانشاه.]]
[بندانگشتی|[کنگاور؛ چهارمین شهر پرجمعیت استان کرمانشاه.]]
[بندانگشتی|[سنقر؛ ششمین شهر پرجمعیت استان کرمانشاه.]]

این لیست دله کرمانشاه اوستان جمیعت ره اونتی که سال ۱۳۹۵ بی‌یه، وینی:

## منابع

ش
ملتفت

بندانگشتی|ملتفت لوگو
**ملتفت** اتا موسیقی گروهِ نوم هسته که رپ سبک دله فعالیت دارنه. این گروه ره سال ۱۳۸۸ سروش هیچکس بنا هاکرده. دیگه خونش‌کرونی که این گروه دله بمونه، مهدیار آقاجانی، اشکان فدائی، قاف، شاپور، ریویل (مهرک گلستان) و داریوش بینه. این گروهِ موسیقی ویشته سیاسی-اعتراضی بی‌یه و خله هئی جه کایری و همکاری کردنه و اتی دیگر خونش‌کرون، زدبازی سرآدم، وسّه دیس دانه. 

بعد این که فدایی شه توییتر دله هیچکش خَوِر بد بنویشته و باته که ونه زن‌پییر مجاهدین خلق عضو هسته، وشون میونه بهم بخرده و هیچکس گروه جه سیوا بیّه. هیچکس شه جوابیه دله فدایی ره چپی بخوندسته و باته که مهدیار دره شه دور نوچه جمع کنده تا اتی فرقه بساج

## منابع

## بریم بگردستن
* رسمی سایت

رج:ایرانی رپ
بویین سفلی

**بویین سفلی** کوردستان اوستان ره اتا شهر هسته که بانه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۱٬۵۱۸ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:کوردستان اوستان شهرون
رج:بانه شهرستان
کوردستان اوستان شهرون فهرست

[left|thumb|[سنندج: پرجمعیت‌ترین شهر استان کردستان.]]
جمعیت شهرهای کوردستان اوستان بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ خورشیدی:

## منابع

رده:کوردستان اوستان
دهگلان شهرستان

**دهگلان شهرستان** کوردستان اوستان ره اتا شهرستان هسته. این شهرستان ره سال ۱۳۸۶ شمسی بساتنه. ونه گتی *(=مساحت)*  ۱۲۵۰ کیلومترمربع هسه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۶۴٫۰۱۵ نفر اونجه زندگی کردنه. دهگلان شهرستان دله دِتا شهر درنه.

## په‌نویس

رج:کوردستان اوستان شهرستانون
هزارکانیان

**هزارکانیان** کوردستان اوستان ره اتا شهر هسته که دیواندره شهرستان دله کته. این شهرستان ره سال 99 بساتنه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، حدود هزار نفر اونجه زندگی کردنه.

## په‌نویس

رج:کوردستان اوستان شهرون
رج:دیواندره شهرستان
۳۰ ژانویه

**۳۰ ژانویه** سالِ سی‌اُمین روز، گریگوری تقویم دله، هسته.

## اتفاقات

## دپیته چرخه‌تو
* ویکی‌پدیا:امروز واری روز/۳۰ ژانویه

## بریم بگردستن

* BBC: On This Day
* The New York Times: On This Day
* Historical Events on January 30

۳۰
۲ مارس

** مارس** روزی هسه که گریگوری تقویم دله، هر سالِنه اُمین روز کَفِنه و اگه سال کبیسه بوئه، اُمین روز إستِنه.  مارس جه، تا خانه سال سَر بوو،  روز کار دارنه.

## اتفاقات

## دپیته چرخه‌تو
* 

## بریم بگردستن

* BBC: On This Day
* The New York Times: On This Day
سرخ ولیک

**سِرخِ وَلیک** یا **سرخ ولیگ** (Crataegus monogyna) ات‌جور ولیک هسته که هم قشنگی وسّه کارنّه و هم بخردنی هسته و دِوایی خاصیت دارنه. سرخ ولیک ِدار، اروپا، آفریقایِ شمال‌غرب و آسیایِ غرب دکاشت وونه. اینتا میوه ره قدیم سنتی‌طب دله کار زونه.

## منابع

رج:گیاهون
رج:ولیک
سپتامبر

**سپتامبر** (September) نهمین برجی هسته که میلادی تقویم دله دره. این ماهِ نوم ره لاتین دله *septem* کلمه جه بئیتنه که «هفت» معنی ره دِنه چون اون گدر، تا سال ۴۶ پیش از میلاد، سپتامبر رومی‌شونِ هفتمین ماه بی‌یه، ولی اَی چنتا برج پیش از وه قرار هدانه که وه ره عقب‌ته دینگونه و جایِ هفتمین ماه، اسا نهمین ماه هسه ولی هنتا ونه نوم سپتامبر بمونسته.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:میلادی ماه
اکتبر

**اکتبر** (October) اتا ماه نوم هسته که میلادی تقویم دله، دهمین ماه هسته. اکتبرِ نوم ره *ôctō* جه بئیتنه که لاتین زوون دله «هشت» معنی ره دنه؛ پیش‌تر اکتبر رومی‌هایِ هشتمین ماه بی‌یه ولی وشون تقویم خله دکش-هکش بیّه و اسا اکتبرِ مقوم عوض بیّه و دهمین ماه هسه.

## دپیته چرخه‌تو
* وپ:امروز واری روز/اکتبر


رج:میلادی ماه
گرمی

شمه منظور تونده اینان بوئه:
* گرما
* خربزه
* گرمی (شهر)
* گرمی شهرستون
* گِرَمی جایزه
مریلین مونرو

**مریلین مونرو**(انگلیسی جه: **Marilyn Monroe **؛ بزائه ۱ ژوئن ۱٬۹۲۶ – بمرده‌یِ ۴ آگوست ۱٬۹۶۲) اتا آمریکایی بازیگر، مدل و خونش‌کر بی‌یه که وه ره آمریکایِ سینما دله سکسِ نماد جه اشناسینه. میون سال‌های ۱٬۹۴۶ و ۱٬۹۶۲، وه ۴۴ تا فیلم دله کا بکرده. مونرو شه سبک ره داشته و ویشتر فیلم‌ها دله اتا خنگِ خشگل کیجا نقش ره داشته که خله هم سینما دله اینتی نقش فروش شی‌یه.

وه زندگی دله خله سختی بکشی‌یه و صغیری گت بیّه. پییر نداشته و ونه مار هم لوچ‌لوچی کرده و وچگی یتیم‌خنه و مردمِ سره دله گت بیّه و حتی ونه اتا خوردِ پییر، وه ره سردخته. مونرو چن کش شی هکرده ولی هچ‌کمین موفق نیینه و سیوا بی‌یه. وه ره اون گدر خله نقد کردنه که فقط شه قشنگیِ نون ره خِرنه و بازیگری بلد نی‌یه. وه خله فیلمِ کمپانی‌شون جه جنگ کرده که وه ره جدّی نقش هادن ولی کمپانی خاسته همین الکی فیلم‌ها ره بساجه که ونجه پول دربیاره. مونرو اوج شهرت دیّه که خِدکِشی هکرده و شه ره قرص جا بکوشته.

## فیلمون
* *[[Dangerous Years]]* (1947)
* *[[Scudda Hoo! Scudda Hay!]]* (1948)
* *[[Ladies of the Chorus]]* (1948)
* *[[Love Happy]]* (1949)
* *[[A Ticket to Tomahawk]]* (1950)
* *[[The Asphalt Jungle]]* (1950)
* *[[All About Eve]]* (1950)
* *[[The Fireball]]* (1950)
* *[[Right Cross]]* (1951)
* *[[Home Town Story]]* (1951)
* *[[As Young as You Feel]]* (1951)
* *[[Love Nest]]* (1951)
* *[[Let's Make It Legal]]* (1951)
* *[[Clash by Night]]* (1952)
* *[[We're Not Married!]]* (1952)
* *[[Don't Bother to Knock]]* (1952)
* *[[Monkey Business (1952 movie)|Monkey Business]]* (1952)
* *[[O. Henry's Full House]]* (1952)
* *[[Niagara]]* (1953)
* *[[Gentlemen Prefer Blondes]]* (1953)
* *[[How to Marry a Millionaire]]* (1953)
* *[[River of No Return]]* (1954)
* *[[There's No Business Like Show Business]]* (1954)
* *[[The Seven Year Itch]]* (1955)
* *[[Bus Stop (movie)|Bus Stop]]* (1956)
* *[[The Prince and the Showgirl]]* (1957)
* *[[Some Like It Hot]]* (1959)
* *[[Let's Make Love]]* (1960)
* *[[The Misfits (1961 movie)|The Misfits]]* (1961)
* *[[Something's Got to Give]]* (1962 - unfinished)

## منابع

## بریم بگردستن

* The Official Marilyn Monroe Website 
* 
* Gallery: The Life of Marilyn Monroe 
*Marilyn Monroe Quotes 

رج:امریکا بازیگرون
سارا برنارد

**سارا برنارد** (فرانسوی جه: Sarah Bernhardt; 22 یا 23 اکتبر 1844 – 26 مارس 1923) اتا فرانسه‌ای بازگر بی‌یه که تاریخِ بتترین زنِ بازیگر نوم جه اسم درهاکرده. وه دهه 1870 میلادی اروپا دله شناس‌کس بیّه و زودی بورده آمریکا و غربی کشورون سینما دله فعال بی‌یه. وه خله زود معروف بیّه و «مقدسِ سارا» نوم جه بشناسی بیّه.

## منابع

## بریم بگردستن

* The Sarah Bernhardt Pages
* 
* 

رج:فرانسه بازیگرون
انگکور وات

**انگکور وات** (خمری زوون جه: អង្គរវត្ត) اتا معبد هسته که کامبوج دله کته. اینتا ساختمون ره اتا هندو شاه قرن دوازدهم میلادی گدر بساته ولی بعدته، بودایی دین په‌روون اینجه ره صاحاب بینه. انگکور وات، دنیایِ گت‌ترین مذهبی بنا هسته.

## منابع

رج:کامبوج
رج:یونسکو جهونی میراث
آمستل

**آمستل** اتا درکا هسته که آمستردام ِشهر، شه نوم ره ونجه بهیته. آمستل اتا دریوچه که ونه نوم «ای» هسته دله شندنه و شه مسیر، آمستردام دله‌وری جه رد بونه.

## نگارخنه

Magere Brug.jpg|
2003-07-26 22Uhr10 Niederlande Amsterdam.JPG|
River Amstel in Amsterdam near Omval.jpg|
Amstelveen Oostermeer 2005 07 12.JPG|
River Amstel by Night - Frans Koppelaar.jpg|


## منابع

* 

رده:هلند
فدرال عمارت

**فدرالِ عمارت** بنایی هسته که برن ِشهر دله دره و سوییس مهمترین سیاسی جا هسته. این بنایِ درون فدرال شورا، که قوه مجریه و دولتِ شنه، جلسه یلنه و سوییس فدرال میلس، که قوه مقننه یا قانون‌گذارِ بالاترین مقوم ره دارنه هم همینتا عمارت دله نشست یلنه. 

بنایِ زیربنا بیش از  هسته. ساختمان معماری ره هانس ویلهلم آئور طراحی هکرده و میون سالهای ۱۸۹۴ و ۱۹۰۲ وه ره ۱۷۳ شرکت و ۳۳ هنرمند بساتنه. بنا ره ۱ آوریل ۱۹۰۲ افتتاح هاکردنه. ونه بساتن وسّه اون سال‌ماه ۷۱۹۸۰۰۰ فرانک سوئیس خرج هاکرد بینه.

## نگارخنه

Bern Parliament Plaza Flagged Wide 2019-09-13 23-11.jpg|شمالی ور جه
Swiss Federal Palace from South.jpg|کاخ فدرال از جنوب ، با بالهای غربی و شرقی
Bundeshaus 1128.jpg|ضلع جنوبی کاخ فدرال ، با رودخانه Aare در پیش زمینه
Bundeshaus Kuppelhalle Uebersicht.jpg|سالن گنبدی مرکزی
Three Confederates.jpg|سه متفقین
Federalpalace-dome.jpg|گنبد کاخ فدرال. نام *جورا را* می‌توان در پایین تصویر خواند ، نشان می‌دهد که نشان ملی کانتون پس از جدایی از برن در سال ۱۹۷۹ کجا قرار گرفته‌است
Bundeshaus Wandelhalle.jpg|*Salle des pas perdus*
Nationalratssaal mit Dach.jpg|اتاق شورای ملی (و مجمع متحد فدرال متحد )
Staenderatssaal-17-g.jpg|اتاق شورای ایالت
Bundeshaus West Vestibül und Vorzimmer.jpg|داخل بال غربی ساختمان
Sitzungszimmer SVP.jpg|اتاق جلسات احزاب سیاسی
Bern Parliament Plaza Flagged Moon 2019-09-14 00-02.jpg|پرچم‌های کامل در هنگام بازدید از کشور
Bern Parliament Pediment Inscription 2019-09-14 00-09.jpg|فوندانسی با کتیبه و مجسمه سازی تمثیلی


## منابع

## بریم بگردستن
* رسمی سایت

رده:سوییس
رده:حکومتون مقر
هنری هشتم

**هنری هشتم** اتا انگلیسی شاه بی‌یه. ونه حکومت زمونی بی‌یه که پروتستان ِتش، اروپا دله بِل هاییت بی‌یه. هنری اتا کاتولیک دولتِ دله مقوم داشته و ایسپانیایِ شازده جه وصلت هاکرده ولی ونه زنا، کاترین آراگون، هنری وسّه ریکادار نئی‌یه و هنری ونجه رضا نیّه. هنری خاسته وه ره طلاق هاده ولی کاتولیکِ مذهب دله این کار ممنوع بی‌یه. وه بولین خاخرون جه رابطه داشته و خاسته اونان ره بَوِره که نیّه. همینسه پاپ جه دعوا دکته و کاتولیک جه خارج بیّه و شه زنا ره طلاق هدا. این قضیه سره، انگلیسِ مذهب تغییر هکرده و اون گدر تاسا انگلیکان کلیسا این کشور دله رسمی مذهب هسته که ونه بالاترین مقوم، جای اینکه پاپ بوئه، خِدی انگلیسِ شاه یا ملکه هسته.

## منابع
* انگلیکان ِمقاله، بریتانیکایِ دانشنومه.

رج:بریتانیا شائون
آنتیستنس

**آنتیستنس** (یونانی جه: Ἀντισθένης - انگلیسی جه: Antisthenes) اتا یونانی فیلسوف بی‌یه که سقراط ِشاگردون جه هسته. وه پیش از سقراط، گورجیاس پلی دیّه و ونجه خطابه ِفن ره یاد گیته. وه سقراطِ گپ ره اخلاق خَوِری قبول هاکرده و ونه فلسفه ره گسترش هادا و جایی پیش بورده که دوره‌های بعد، وه ره کلبیون‌ِ فلسفه‌یِ مؤسس بنومِستنه.

## زندگی‌نومه
آنتیستنس حدود ۴۴۵ پیش از میلاد دنیا بموئه. ونه پییر آتنی بی‌یه ولی ونه مار تراسیایی یا فریجی بی‌یه و همینسه وه ره کتره-کنایه زونه و گاتنه آتنِ شهروند نی‌یه.  آنتیستنس جوونی دله، بورده جنگ و تاناگرا جنگ (426 پ‌م) دله دیّه. وه گورجیاس پلی درس خوندسته که سقراط جه آشنا بیّه و بورده ونه ور. وه انده سقراط ره دوست داشته که هر روز 9 کیلومتر راه ره تیساپه‌لینگ شی‌یه آتن و اِمو و شه رفخون ره هم وَرده که سقراط گپ ره بشنوئن. وه آخرسری، سقراطِ دادگاه دله هم دیّه و ونه بمردن ره دی‌یه. وه این اتفاق ره هیچ‌گدر یاد نکرده و خله تلاش داشته که شه استادِ انتقام ره بَیره. وه زمونی که لئوکترا جنگ (371 پ‌م) بی‌یه، زنده بی‌یه  ولی اتی گزارش هم دره که گنه وه هفتاد سالگی بمرده. وه وسته تا سال 366 پ‌م زنده بی‌بوئه, اینتی ونه سن تا هشتاد سالگی جه هم رسنه. اینتی که حیساب‌کیتاب کننه، حدود سال 365 پ‌م آتن دله بمرده. وه همیشک سینوسارگس دله سخنرانی کرده، اونجه اتا ورزشی‌زمین بی‌یه که آتنی‌هایی که وشون مار خارجی بی‌یه، پاتوق کردنه و هرکول ِزیارتگاه وَر قرار داشته. آنتیستنس خله سقراطِ فضیلتِ نظریه جه خِش داشته. وه شه مکتب ره بساته که سینوسارگس دله بی‌یه و فقیر آدمون ونه دور ره گیتنه و ونه گپ ره گوش کردنه. وه اتا شنل واری لباس پوشی‌یه و عصا و  پول‌کیف شه همراه وَرده و اینتی لباس دکردن، ونه په‌روون دله هم باب بیّه.

دیوژن لائرتیوس گنه که وه 10 جلد کتاب داشته ولی اسا ونجه فقط اتا کتاب بموندسته. وه خله «دیالوگ» شیوه ره خِش داشته و شه مخالفون ره شدید نقد کرده. آلکیبیادس ره شه دومین کتاب، *کوروش*، دله نقد هاکرده. گورجیاس ره*آرچلائوس* کتاب دله بکتنی‌یه و  افلاطون جه *ساتو* کتاب دله ایراد گیرنه. ونه بنویشته خله خالص و دقیق بی‌یه و تئوپومپوس گنه که افلاطون خله نظرات ره ونجه بدزدی‌یه و شه اسم هاکرده. سیسرو هم خله ونجه تعریف کنده و گانه آنتیستنس «عالمون جه باهوش‌ته بی‌یه». 

آنتیستنسِ لقب ره *سگ* گتنه (, Diog. Laert. 6.13)  فلسفه‌ای که وه بساته هم بعداً «کلبیون» یعنن سک جماعتِ فلسفه نوم بیته.

## مکتب
تازه دوران، آنتیستنس ره کلبیون (Cynics) مکتبِ مؤسس لقب هدانه؛ ولی هیچ مدرکی ندارمی که سِراق هاده وه این مکتب ره برسمیت اشناسی‌یه. ارسطو شه کتاب دله خله جاها ونه نوم یا ونه شاگردونِ اسم ره یارنه ولی هیچ کاجه «کلبیون» خَوِری اسمی نی‌یارده.  
کتابونی که دوره‌های بعدی شنه، اتا آسنی *(=داستان)* تعریف کننه که آنتیستنس و دیوژن کلبی ِملاقات ره سِراق دِنه.  ولی اینتا آسنی شاید جعلی بوئه  و رواقیون وه ره بساتنه که شه فلسفه ره بتتر سِراق هادن و این‌طرزی خاستنه زنونِ اساتیدِ سلسله ره تا سقراط برسنن.  اتی تاریخ‌دون هم درنه که این آسنی ره واقعی دونّه. 

آستنیس شه زندگی ره سخت گیته و گوشه‌نشینی و درویشی جه دیّه، روشی که وه زندگی وسّه پیش هایته، بعداً کلبیونِ الگو و شابلون بیّه و اینتا مکتب دله ونجه خِشی یاد کردنه. اتا جمله دره که گنه «آنتیستنس اتا شهرِ په ره بیته که بعداً کلبیون وه ره بساتنه».

## منابع

رج:سقراطی فیلسوفون
رج:کلبیون فلسفه
آریستیپوس

**آریستیپوس**  اتا یونانی فیلسوف بی‌یه که هدونیسم ِمؤسسین جا هسته. آریستیپوس اتا مکتب بساته که سیرناییک (سیرنایسیسم) نوم دارنه. سیرنه شهری بی‌یه که آریستیپوس اونجه دنیا بمو و اسا لیبی دله دره و عربون وه ره «شحات» گننه. وه سقراط شاگرد بی‌یه ولی اینتی نظر إنه که اتی فلسفه په بورده که خله سقراط توم فرق داشته. وه اینتی گاته که آدمِ هدف زندگی دله ونه لذت بَوِردن بوئه و آدمون ونه سختی‌ها جه بسازن و کنار بئن تا وشون وسّه سخت نگذره. اینتا نظر بعدها، هدونیسم نوم جه، اسم درهاکرده.آریستیپوس دِتا ریکا داشته ولی شه اتا کیجا، آرته، ره شه جانشین و فکریِ وارث معرفی هکرد بی‌یه.  

## منابع

رج:سقراطی فیلسوفون
رج:هدونیسم