open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شانگهای

**شانگهای**  أتا شهر نوم هسه که چین دله دره. اینتا شهر چین گت‌ترین شهر و ونه ایقتصادی نیشتنگا هسه. شانگهای سده نوزدهوم میلادی دله که اروپایی‌ئون چین دله خله إمونه و شینه وشون دین جا بیه. بعد ایکه چین دله کومونیستی انقلاب بیه خارجیون ره اینتا شهر جا در بکردنه. وه ره شرق ِپاریس گننه.

## جوغرافی
اینتا شهر چین شرق دله دره.شانگهای چین ایقتصادی نیشتنگا هسه. اینتا شهر أتا از گت‌ترین ایقتصادی نیشتنگائون دنیا دله هسه.
## تاریخ
اینتا شهر میلادی نوزدهوم سده دله اروپاییون پاتوق بیه چین دله. اینتا شهر ره جهونی جنگ دوم دله جاپونیون بیتنه.
## فرهنگ
اینتا شهر مردم ویشتر چینی زوون ره گپ زننه و بودائی دین ره پیروو هسنه.

## منابع

رج:چین شهرون
شنیانگ

بندانگشتی|200px|جایگاه شن یانگ در نقشه چین.
**شنیانگ **يا **شِن‌یانگ** (چینی جه: 沈阳 انگلیسی جه: *Shenyang*) أتا شهر نوم هسه چین دله دره. اینتا شهر چین شرق دله دره.
## منابع

رج:چین شهرون
ووهان

thumb|200px|left|ووهان تیلویزیونی بورج
**ووهان** (چینی دله: 武漢) اتا شهر نوم هسه که چین دله دره. وه چین پنجومی گت‌ترین شهر هسه. اینتا شهر جمعیت مازرونی ۱۵۱۹ سال دله ۴۲۶۲۲۳۶ میلیون نفر بیه. ونه جمعیت با با ونه حومه ی جمعیت ۹ میلیون و ۷۰۰هزار نفر ره پلی دنه. 
## تاریخ
ووهان سه هزار سال پیش مسکونی بیه. تخته سنگون جنگ که اتا از گت‌ترین جنگون کوره تاریخ دله هسه ونه دله دکته. 
## گت آدمون
* لی نا
## منبع
* اینگیلیسی ویکی پدیا

رج:چین شهرون
هانگ کانگ

**هونگ کونگ** یا **هنگ کنگ**  اتا شهر هسته که چین ِشِنه. این شهر تا سال ۱۹۹۷ بریتانیا مستعمره بی‌یه. این شهر چین ِمخصوص ِتقسیمات جه هسته و ماکائو واری چین جه سِوا اداره وانه.

## جوغرافی
اینتا شهر چین جنوب دله دره.هونگ کونگ چین جنوبی دریا پلی دره. اینتا شهر گت‌ترین ایقتصادی نیشتنگا دنیا دله هسه. اینتا شهر شه‌گردونی دارنه و ونه نظام لسه‌فر هسته که اتا نادر منطقه حیساب وانه.

## تاریخ
اینتا شهر ره میلادی ۱۹ سده دله موتحده شانشیر چین جا اجاره هکرده ئو ۱۰ سال پیش وه ره چین ره پس هدا.
## فرهنگ
هونگ کونگ مردم اینگیلیسی زوون ره گپ زننه و مسیحی دین ره پەروو هسنه.

## منابع

رج:چین شهرون
رج:چینی‌زوون کشورون
کاشغر

** کاشغر** أتا شهر نوم هسه چین دله دره.

## جوغرافی
اینتا شهر چین ِغربی مناطق شِنه و شرقی ترکستون دله دَره.

## فرهنگ
کاشغر مردمون موسلمون هسنه.

رج:چین شهرون
۴ مرداد

**۴ مرداد** هجری شمسی، مساوی **۳ فردینه ما** تبری.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:مرداد
درمزار

**درمزار** اتا روستایِ نوم هسته که مازندران اوستان دله قرار دارنه و نکا شهرستان ِهزارجریب بخش دله دره.

درمزار نکای جنوب‌شرقی ۸۰ کیلومتری دله دره و ونه ارتفاع ۱۸۰۰ متری دریائه.

## جمعیت
اینتا روستا، زارم‌رود دهستون شِنه و اینتی که ایران آمارِ سرشماری دله باتنه، سال ۱۳۹۵ ونه جمیعت ۶۸ نفر (۲۸خانوار) بی‌یه.

## منابع

درمزار
چانگ چيون

** چانگچیون** أتا شهر نوم هسه چین دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر چین شمال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:چین شهرون
اورومچی

**اورومچی** (چینی زوون: 乌鲁木齐، اویغور: ئۈرۈمچی) سین‌کیانگ ِاستان ِمرکز هسته. سین‌کیانگ ِاستان اتا خودگردان ِمنطقه هسته که چین غرب ور قرار دارنه. اورومچی ِنوم، تورکی زوون جه بئیت بیّه که ونه معنی «خجیر ِییلاق» هسته.

## جمعیت
اورومچی جمعیت سال ۲۰۰۸ میلادی دله برابر ۱،۵۷۲٬۹۳۹ نفر تخمین بزه بیّه . ونه جمعیت با ونه حومه دو میلیون و ششصد هزار نفر هسته. اورومچی جمعیت سال ۲۰۰۲ دله حدود ۲٫۰۸۱٫۸۳۴ میلیون نفر بیه که ۷۵٫۳% وشون هان نژاد (اصیل چینی) جه بینه.

## منابع

رج:چین شهرون
رج:شرقی ترکستون
بارون اورت

** بارون اورت** أتا شهر نوم هسه موغولئون دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر موغولئون شرق دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رج:موغولی شهرون
۱ مرداد

**۱ مرداد** هجری شمسی، مساوی **۳۰ نوروز ما** تبری.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:مرداد
رج:روزهای مرداد
دانانگ

** دانانگ** أتا شهر نوم هسه ویتنام دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرویتنام مرکز دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رج:ویتنام شهرون
سنگاپور (شهر)

**شهر سنگاپور**  أتا شهر نوم هسه سنگاپور دله دره. وه أتا بندری شهر هسه.اینتا شهر سنگاپور کشور نیشتەگا هسه.

## نگارخنه

File:Singapore Skyline at Night with Blue Sky.JPG|
Image:Aerial view of the Downtown Core, Singapore - 20050326-03.jpg|
Image:Raffles Place.jpg|


## منابع

رج:سنگاپور
رج:آسیا نیشتگائون
هانوی

**هانوی** یا **هانُی** اتا شهر هسته که ویتنام ِکشور ره نیشتگا هسته. اینتا شهرِ جمیعت هشت میلیون نفر جه یور شونه. هانویِ شهر ره اوائل قرن یازدهم میلادی بساتنه.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:ویتنام شهرون
هوشي مينه سيتي

** هوشی مینه سیتی** أتا شهر نوم هسه ویتنام دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرویتنام جنوب دله دره.
## تاریخ
اینتا شهر شه نوم ره هوشی مینه جا که ویتنام رهبر بیه بیته.
## فرهنگ

رده:ویتنام شهرون
پنوم پن

**پنوم پن** اتا شهر هسته که کامبوج ِکشور ره نیشتگا هسته.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:کامبوج شهرون
سم رئاپ

** سم رئاپ** أتا شهر نوم هسه کامبوج دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر کامبوج شومال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رج:کامبوج شهرون
لوانگ پرايانگ

** لوآنگ پرایانگ** أتا شهر نوم هسه لائوس دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر لائوس شمال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:لائوس شهرون
وين تيان

** وین تیان** أتا شهر نوم هسه کامبوج دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرکامبوج غرب دله دره.وین تیان کامبوج نیشتەگا هسه.اینتا شهر مکونگ درکا پلی دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:کامبوج شهرون
سيتوه

**سیتوه ** أتا شهر نوم هسه میونمار دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر میونمار جنوب دله دره.سیتوه بنگال دریامونا پلی دره.اینتا شهر دیگه نوم آکیاب هسه.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:میونمار شهرون
بانجارماسین

**بانجارماسین ** أتا شهر نوم هسه اندونزی دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهراندونزی شمال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:اندونزی شهرون
يانگون

** یانگون** أتا شهر نوم هسه میونمار دله دره.
اینتا شهر میونمار جنوب دله دره.یانگون میونمار نیشتگا بی‌یه ولی اتا کودتا کشور دله دکته که ارتش حکومتِ مقر ره دکش هاکرده و بَوِرده نایپیداو شهر دله. یانگونِ شهر آندامان دریا پلی دره.

## منابع

رده:میونمار شهرون
چنگتو

** چنگتو** أتا شهر نوم هسه چین دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر چین مرکز دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رج:چین شهرون
آگرا

**آگرا ** أتا شهر نوم هسه هند دله دره. 
اینتا شهرهند شمال دله دره.تاج محل بنا ونه دله دره.

## نگارخنه

Agra-Taj Mahal-60-Suedseite-2018-gje.jpg|Taj Mahal
Agra-Taj Mahal-28-Moschee-2018-gje.jpg|Moti Masjid of Taj Mahal
Agra-vom Fort-Taj Mahal-06-2018-gje.jpg|Taj Mahal from Agra Fort
Agra-Fort-28-Moti Masjid-2018-gje.jpg|Moti Masjid of Fort
Agra-Fort-50-Jahangiri Mahal-2018-gje.jpg|Jahangiri Mahal
Agra-Fort-10-Mauern-2018-gje.jpg|Walls of Agra Fort


## منابع

رج:هند شهرون
بنگلور

**بنگلور ** أتا شهر نوم هسه هند و کارناتاکا ایالت دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرهند جنوب دله دره.
## منابع

رج:هند شهرون
پتنا

**پَتنا** أتا شهر نوم هسه هند دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرهند شمال دله دره.
## منابع

رده:هند شهرون
تيمبو

** تیمبو** أتا شهر نوم هسه بوتان دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر بوتان نیشتەگا هسه.
## تاریخ

## فرهنگ

 رده:شهرون
جفنا

** جفنا** أتا شهر نوم هسه سری لانکا دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر سری لانکا شمال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ
اینتا شهر مردمون ویشتر تامیلی هسەنه.
 رده:شهرون
پينانگ

** پینانگ** أتا شهر نوم هسه مالزی دله دره.

## جوغرافی

اینتا شهرمالزی شمال دله دره.

## تاریخ

## فرهنگ

رده:مالزی شهرون
چاگوس

**چاگوس** جزائر چن تا جزیره نوم هسه که هند اوقیانوس دله درەننه.وەشون هند شەننه.دیگو گارسیا وەشون گت‌ترین جزیره هسه.
رده:جزیره ئون
حيدرآباد

**حیدرآباد ** أتا شهر نوم هسه هند دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرهند مرکز دله دره و دکن منطقه‌یِ تاریخی نیشتگا هسته. اینجه مردم دله مسلمون هم خله هستنه.
## منابع

رج:هند شهرون
دارا (باوندي شاء)

**دارا** أتا از باوندیون سلسله شائون بیه که هفت سال هزار جریب دله شائی هکرده. وه شهریار دوم ریکا بیه.

رده:باونديون شائون
داکا

**داکا** اتا شهر هسته که بنگلادش ِکشور ره نیشتگا هسته.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:بنگلادش شهرون
داوائو

** داوائو** أتا شهر نوم هسه فیلیپین دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرفیلیپین جنوب دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:فیلیپین شهرون
دهلی

**دهلی ** أتا شهر نوم هسه هند دله دره. این شهر که هندِ شمال دره، سال‌ها هندوستان ِمرکز و نیشتگا بی‌یه تا این که دولت فکر دکته که ونه شلوغی وسّه چاره هاکنه و همینسه ونه نزدیکی نو دهلی ره بساته که نیشتگا ره دکش هاکنه اونجه و جمیعت ره راحتته کنترل داره. با اینچنین دهلی هنتا ۲۶٬۴۹۵٬۰۰۰ نفر جمیعت دارنه.

## منابع

رج:هند شهرون
رستم ابل (باوندی شاء)

**رستم اول،** أتا از باوندیون سلسله شائون بیه که ۲۹ سال هزارجریب شا بیه. وِنه دوره رافع بن هرسمه بن ئین، هزار جریب ره گیرنه ئو رستم ره دستگیر کەننه ورنه زندون وه زندون دله میرنه.

رج:باونديون شائون
ديلي

**دیلی ** أتا شهر نوم هسه شرقی تیمور دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر شرقی تیمور نیشتەگا هسه.
## تاریخ

## فرهنگ

 رده:شهرون
سانداکان

**سانداکان ** أتا شهر نوم هسه مالزی دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرمالزی شرق دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:مالزی شهرون
سرخاب دیم (باوندی شاء)

**سرخاب دوم** أتا از باوندیون سلسله شائون بیه.وه میرمردون ریکا بیه. ئربون ونه دوره هزارجریب ره حمله هکردنه تا اونجه ره بیرن.وه اینتا جنگ دله شکست بخرده ئو شه خد ره بکوشته.

رج:باوندیون شائون
سرخاب ابل (باوندی شاء)

[300px|thumb|left|آذر ولاش قلمروو بعد از حمله به [باو (باوندی شاء)|باو ویشته بیّه.]]
**سرخاب اول** أتا از مازرون شائون بیه وه باوندیون سلسله دومین شاء بیه.سرخاب باو ریکا بیه که ونه شائی جا خله خار یات کەنەنه.
## سرخاب شاء بیّن
سرخاب اول وختی کچیک بیه ونه پر ره ولاش کِشِنه و وه و ونه مار فرار کِنّه شونّه أتا روستا که ساری پلی دیّه أتا باغ دله زندگی کردنه.تا اینکه خورزاد کولائی که أتا از باو سردارون بیه وه ره بدیه بِشناسیه و ونه مار جا ونه پر نوم ره هاپؤرسی یه. ونه مار اول خورزاد ره راس ره نئوته ولی وختی خورزاد ویشتر بپورسی یه وه ره بئوته که وه باو ریکا هسه.وه هم وه ره بورده کولا، أتا روستا که ولاش نتونەسه اونجه ره بیره.خورزاد مردم ره سرخاب دور جم کەننه ئو وه ولاش ره کەشەننه.وه سی سال هزارجریب دله حوکومت هکرده.

رده:باوندیون شائون
احمدآباد

** احمدآباد** أتا شهر نوم هسه هند و گجرات دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرهند شمال دله دره.
## تاریخ

## منابع

رده:هند شهرون
رج:گجرات
شروين ابل (باوندی شاء)

**شروین اول،** اشناس گت شروین نوم جا، باوندیون اول گت‌ترین شا بیه. وه سرخاب دیّم ریکا بیه. وه وندادهورمز ئو مسمقان ولاش همراه ئربون جا جنگ هکردنه ئو وۀشون ره مازرون دله در بکردنه. وه ۲۵ سال هزار جریب دله حوکومت هکرده.

رده:باوندیون شائون
شهريار اول

**شهریار اول** أتا از باوندیون شون سلسله شائون بیه.وه گت شروین ریکا بیه.وه کارندیون دولت فرمونرو ره حمله هکرده ئو مازیار ره اونجه جا در بکرده.وه أتی توم ئباسی خلیفه دربار دله دیه. بئد ایکه شا بیه سوادکوه ره مازیار دس جا در بیارده.وه ئربون ره،روم جنگ دله کایری نکرده.

رده:باوندیون شائون
شهریار دیم (باوندی شاء)

**شهریار دِیِّم،** أتا باوندیون سلسله شائون جا بیه که شروین دوم ریکا بیه. وه حسن بویه جا هم دوره بی‌یه. ونه حوکومت سی و هفت سال بی‌یه. فردوسی ئو ابوریون بیرونی،غزنویون دَسِّ جا وه ره پنا بوردنه.

رده:باوندیون شائون
شهريار سیم (باوندی شاء)

**شهریار سوم** أتا از باوندیون سلسله شائون بیه که دارا ریکا بیه. وه ره قابوس، وشمگیر ریکا بکوشته.ونه بمردن جا باونیدون #کاووسیه سلسله نابود بیه. 

رده:باوندیون شائون
سری‌نگر

** سری نگر** أتا شهر نوم هسه هند دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرهند شمال دله دره. وه هندِ جامو و کشمیر ایالت ره نیشتگا هسه.
## منابع

رج:هند شهرون
رج:جامو و کشمیر
شاپور (باوندی شاء)

[300px|thumb|left|مازیار قلمروو بعد از حمله به [شاپور (باوندی شاء)|شاپور ویشته بیّه.]]
**شاپور،** أتا از باوندیون سلسله شائون بیه که شهریار اول ریکا بیه. وه بد شه پر بمردن هزارجریب شا بیه. ولی مازیار ونه دوره دِ

باره انه مازرون ئو فریم ره لشکر کشەنه وه ره کەشەنه. وه خاسه تا ئربون کومک جا نجات پیدا هکنه ولی اونا وه ره یاری ندانه.

رج:باوندیون شائون
کانپور

** کان پور** هم گنّه، أتا شهر نوم هسه هند و اوتار پرادش ِایالت دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر هند شمال دله دره.
## منابع

رده:هند شهرون
رج:اوتار پرادش
کلمبو

**کلمبو** اتا شهر هسته که سریلانکا ِکشور ره نیشتگا هسته.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:سری‌لانکا شهرون
کوآلالامپور

**کوآلالامپور** اتا شهر هسته که مالزی ِکشور ره نیشتگا هسته ولی دولت و قوه قضایی شه اصلی بنا ره پوتراجایا شهر دله بساتنه. کوالالامپور، غربی مالزی دله دره که آسیایِ اصلی بنه تن وصل هسته و اتا جزیره‌مونایِ دله قرار گیرنه.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:مالزی شهرون
کوتاباهارو

** کوتاباهارو** أتا شهر نوم هسه مالزی دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرمالزی شمال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:مالزی شهرون
لائواگ

** لائواگ** أتا شهر نوم هسه فیلیپین دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرفیلیپین شمال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:فیلیپین شهرون
لاکاديو

**لاکادیو** جزائر چن تا جزیره نوم هسه که هند اوقیانوس دله درننه.وەشون هند شەننه.مینیکوی وەشون گت‌ترین جزیرەئون هسه.
رده:جزیره ئون
کاتماندو

**کاتماندو** اتا شهر هسته که نپال ِکشور ره نیشتگا هسته.

## نگارخنه

Swayambhunath-Ausblick auf Kathmandu-12-2013-gje.jpg
Swayambhunath-Hauptstupa-06-2007-gje.jpg
Pashupatinath-Bagmatibruecke-20-Tempel rechts der Treppe-2013-gje.jpg
Bodnath-Stupa-30-Klostersymbole-2014-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-20-Mini vor Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg
Kathmandu-Menschen-20-Kinder vor Shiva Parvati-2015-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-32-Gemuesemarkt-2013-gje.jpg
Kathmandu-Laden-50-Eisenwaren-2013-gje.jpg


## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:نپال شهرون
کارن ابل (باوندي شاء)

**کارن ابـّل** أتا از باوندیون شائون بی‌یه که ۳۰ سال هزارجریب شاء بی‌یه.وه ابّلین باوندی شاء بی‌یه که موسلمون بیّه.وه دتا ریکا داشته که وەشون نوم *مازیار* و *[[رستم ابل (باوندی شاء)|رستم]]* بی‌یه.

وه شهریار ریکا بی‌یه و بعد از سلطونی شه برار شاپور باوندیون شاء بیّه ولی بعضیا گنّه وه بعد از شاپور ِریکا (جئفر) این مقوم جه برسی‌یه که بعید هسته چوون تا اون زمون باوندیون موسلمون نی‌نه که شائون ایسم جئفر(جئفر اتا ایسلومی ایسم هسه.) بوئه.

## ونه دوره ایتیفاق ئون
### ایتفاق‌ئون فرنگی

### ایتفاق‌ئون سیاستی
* کارن ابّل زمونی شاء بی‎یه که حسن بن زید، معروف به گت داعی ، خلیفه جه خروج هکرده«۸۶۴ میلادی» و مردمون تبرستون و گیلون به سوداری از وه دست بزونه.

### ایتفاق‌ئون ایجتیمائی
* این زمون ویشته مازرون مردمون موسلمون بینه و اینتا سامون دله اتا مرحله جدید تاریخی شروء بیّه.

رج:باوندیون شائون
ميرمردون (باوندی شاء)

**میرمردون** أتا ار باوندیون سلسله شائون بیه.وه سرخاب اولریکا بیه.میرمردون چهل سال هزارجریب شا بیه.وه ابومسلم خوراسانی ره خله کایر هکرده.

رده:باوندیون شائون
ناگپور

**ناگپور ** أتا شهر نوم هسه هند دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرهند مرکز دله دره.
## منابع

رج:هند شهرون
نو دهلی

**نو دهلی** (انگلیسی جه:New Delhi؛ هندی جه: नई दिल्ली؛ پنجابی جه: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ، اردو جه: نئی دلی) أتا شهر نوم هسه که هند نیشتگا *(=پایتخت)* هسه. اینتا شهر ره موقعی که بریتانیایی‌ئون هند ره داشتنه، بساتنه.
دهلی نو شهر هند شومال دله دره و وه ره دهلی ِقدیمی شهر وَر بساتنه.

## پانویس

* 

رج:آسیا نیشتگائون
رج:هند شهرون
نيکوبار

**نیکوبار** جزائر چن تا جزیره نوم هسه که بنگال دریامونا دله درنه.وەشون هند شەننه.
رده:جزیره ئون
وارناسی

** واراناسی** که وه ره **بنارس** هم گنّه، أتا شهر نوم هسه هند و اوتار پرادش ِایالت دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهرهند شمال دله دره.
## منابع

رده:هند شهرون
رج:اوتار پرادش
ولاش

[300px|thumb|left|آذر ولاش قلمروو بعد از حمله به [باو (باوندی شاء)|باو ویشته بیّه.]]
**ولاش** أتا از مازرون شائون بیه.وه اردشیر برزگر بئوت جا زرمیری خانواده جا بیه. ولاش ره بلاش هم بئوتەنه. وه ۱۵ سال بئد ایکه باو ، هزار جریب دله شاء بی‌یه ونه جا شورش هکرده ئو وه ره بکوشته ونه جا هنیشته. ولی سرخاب اول، باو ریکا وه ره بکوشته. وه هفت سال هزارجریب دله حوکومت هکرده.

رده:زرمهر شائون
راولپندي

**راولپندی ** أتا شهر نوم هسه پاکئون دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر پاکئون شمال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:پاکئون شهرون
لاهور

**لاهور**() اتا از شهرون جوموری ایسلامی پاکستون و مرکز ایالت‌پنجاب این کشور هسته. این شهر بعد از کراچی دومین گت ِشهر پاکستان محسوب وانه. شهر لاهور لیست گت‌ترین شهرون پاکستون قرار دانّه و افکار مردم به عنوان **قلب پاکستون** مطرح وانه. حق با مردم هسته و ریشهٔ تاریخ خلقت پاکستون به همین شهر باز گردنه و هم محیطی فرهنگی دانّه. کارشناسون ثروت و آموزش و پرورش میون شهرون پاکستون دله ویشتر این شهر ره انتخاب کانّه و این شهر دله بنه کفنّه؛ چرا که هم دربی‌یاردن پیل وسّه محیطی بازرگونی و هم آموزش محیطی فرهنگی وسّه دانّه. شهر لاهور ویشتر اوقات باغ شهر بخوندسته وانه و هم میراث امپراتوری مغولی هند این شهر دله به جا بموندستوئه. این شهر مکونی نزدیکی روخنه‌ئون راوی و وگاه هسته و به همین دلیل باغات سرسبز و زیبای فراوونی دانّه. شهر لاهور به دلیل قرار بَیتن سامون جوموری ایسلامی پاکستون به هند از اهمیت ویژه‌یی برخوردار هسته.

## جغرافیا

شهر لاهور ۳۱°۴۵′ شومال عرض جوغرافیایی و ۷۴°۳۹′ شرق طول جوغرافیایی قرار بَیتوئه. این شهر از سمت شومال و غرب به ناحیه شیخ اوپورا، از سمت جنوب به ناحیه کاسور و از سمت شرق به روخنه وگاه محدود هسته. روخنه راوی که شومال لاهور جریون دانّه، سنگ‌ئون رسوبی فراوونی ره به وجود بی‌یارده و این منطقه منظره‌یی خله‌زیبا حاکم بَیی‌یه. گرداگرد شهر لاهور ۴۰۴ کیلومتر مربع هسته.

## گت مردمون
* ممد اقبال: ادیب، اندیشمند، و شاعر در زوونای اردو و فارسی.
* ممد طاهرالقدری: مؤلف ایسلامی، شاعر و نویسنده.
* فائز احمد فائز: شاعر زوون اردو.
* سعادت حسن منتو: نویسنده پچیک داستان‌ئون زوون اردو دله.
* رودیارد کیپلینگ: رومان نویس زوون انگلیسی، نویسنده.
* باپسی سیدهوا: رومان نویس زوون انگلیسی، نویسنده. 
* محسن حمید: رومان نویس زوون انگلیسی، مؤلف. 
* شائونا سینگ بالدوین: رومان نویس، مؤلف.
* پران نویل: مؤلف.

## جائون
**[[طالب آملی]]** قبر لاهور دله دره. وه اونجه بمرد بی‌یه.

## خواخر شهرون
*  استانبول, ترکیه, **سال ۱۹۷۵**
*  چیتاگنگ, بنگلادش
*  شی‌آن, چین, **سال 1992**
*  بلگراد, صربستون, سال 2007
*  بوگوتا، کلمبیا
*  بخارا, ازبکستون
*  شیکاگو, امریکا, سال 2007
*  کویمبرا, پرتغال
*  کوردوبا, سال ۱۹۹۴
*  دِشنبه, تاجیکستون
*  فاس, سال ۱۹۹۴
*  فرزنو, امریکا
* گلاسگو, اسکاتلند, سال ۲۰۰۶
* هنسلو, انگلیس
*  اصفهان, ایران, سال ۲۰۰۴
*  کورتریک, بلژیک, سال ۱۹۹۳
*  کراکوف, لهستون
*  مشهد, ایران, از سال ۲۰۰۶
*  Sariwon, شمالی کوره, سال ۱۹۸۸
*  سمرقند, ازبکستون, سال ۱۹۹۵
*  آمل, ایران, سال ۲۰۱۰

## پانویس

رج:پاکئون شهرون
کويته

**کویته ** أتا شهر نوم هسه پاکئون و بلوچستان ایالت دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر پاکئون غرب دله دره.
## فرهنگ
اینتا شهر مردم بلوچی زوون ره گپ زنەنه.
## منابع

رده:پاکئون شهرون
رج:بلوچستان ایالت
پنج گور

**پنج گور ** أتا شهر نوم هسه پاکئون دله دره و بلوچستان ایالت شنه.
## جوغرافی
اینتا شهر پاکئون غرب دله دره.
## تاریخ

## منابع

رده:پاکئون شهرون
کراچی

** کراچی** أتا شهر نوم هسه که پاکئون جنوب ور دره و سند ایالتِ مرکز هسته. اینتا شهر پاکئون ایقتصادی نیشتگا هسه و پیش از اسلام آباد ره بساجن، کشور ِنیشتگا بی‌یه.

کراچی که سند ِمهمترین شهر هسته، ونه مردمون ویشته مهاجر هستنه و هند ِسامون دله جه بمونه پاکستان و همینسه اردو زوون گپ زنّه؛ نا سندی.

## جوغرافی
اینتا شهر پاکئون جنوب دله دره.وه أتا بندر هسه که عومان دریا پلی دره ئو پاکئون ایقتصادی نیشتگا هسه.

## منابع

رج:پاکئون شهرون
رج:سند ایالت
آتيراو

**آتیراو ** أتا شهر نوم هسه قزاقئون دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر قزاقئون غرب دله دره.وه أتا بندر هسه که مازرون دریا کش دره.
## تاریخ

## فرهنگ

رده:قزاقئون شهرون
آلماتی

**آلماتی ** (Алматы) اتا شهر نوم هسته قزاقستون دله دره. اینتا شهر قزاقئون جنوب دله دره. وه قبلن قزاقستون نیشتگا(پایتخت) بی‌یه.
## نگارخنه


تصویر:Almaty church.jpg|ارتودکس کلیسای 
تصویر:Almaty landsat.jpg|لندست تصویر آلماتی جه
|
پرونده:ALAcityborder.JPG|

پرونده:Almaty church.jpg|

پرونده:ALAMahatma.jpg|

پرونده:furmanovstreet2.jpg|
پرونده:Almaty landsat.jpg|
پرونده:Almaty Medeo Jul 2007 2.JPG|

## منابع

* Almaty Guide
* Almaty Development
بصره

** بصره** أتا شهر نوم هسه عیراق دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر عیراق جنوب دله دره.وه أتا بندر هسه که فارس دریامونا پلی دره.
## تاریخ
اینتا شهر نوم أتا فارسی واژه هسه که ونه معنی را وسه هسه.
## فرهنگ
اینتا شهر مردم عرب و شیعه هسنه.
## منابع

رج:عراق شهرون
پتروپاولوفسک

** پتروپاولوفسک** أتا شهر نوم هسه قزاقئون دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر قزاقئون شومال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ
ونه مردم ویشتر روسکی زوون ره گپ زنەنه ئو مسیحی دین ره پەروو هسەنه.

رده:قزاقئون شهرون
بیشکک

**بيشکک** اتا شهر هسته که قرقیزستان ِکشور ره نیشتگا هسته. بیشکک، کشورِ شمالی طرف کته و ۱٬۱۲۰٬۸۲۷ نفر جمیعت دارنه.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:قرقیزستون شهرون
تاشکند

**تاشکند ** أتا شهر نوم هسه اوزبکستون دله دره و کشورِ نیشتگا هسته. ونه قدیمی نوم **چاچ** بی‌یه.

## جوغرافی
اینتا شهر اوزبکستون شرق دله دره. وه اوزبک‌ئون نیشتگا *(=پایتخت)* هسه.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:ازبکستون شهرون
سمرکنده

**سمرکنده** یا **سمرقند** أتا شهر نوم تاجیک‌زوون هسه و اوزبکستون دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر اوزبکئون جنوب دله دره.
## تاریخ
این شهر تیمور حکومت گدر ونه نیشتگا بی‌یه و همیشک ماورالنهر گت شهرون جه حیساب یمو.
## منابع

رج:ازبکستون شهرون
بغداد

** بغداد** أتا شهر نوم هسه عراق دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر عراق مرکز دله دره. وه عراق نیشتنگا هم هسه. اینتا شهر نوم پهلوی زوون دله «خدا هدا» ره معنی دِنه.
## تاریخ
وه ره منصور عباسی، عباسیون دومین خلیفه، بساته.
## فرهنگ
ونه مردم عربی زوون جه گپ زنّه.

## منابع

رج:آسیا نیشتگائون
رج:عراق شهرون
۸ فروردین

**۸ فروردین** هجری شمسی، مساوی **۳ ارکه ما** تبری تقویم.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:فروردین
۱۱ فروردین

**۱۱ فروردین** هجری شمسی، مساوی **۶ ارکه ما** تبری تقویم.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

* ۱۵۱۴ تبری - علی مهدیان، مازرونی روشناس شاعر

رج:فروردین
۱۲ فروردین

**۱۲ فروردین** هجری شمسی، مساوی **۷ ارکه ما** تبری تقویم.

## دکته کارون
طبیعت روج: اینتا روج دله کا وه ره سیزّه‌بدَر گوننه، مردم شه زن‌وَچه همکت شوننه دَشت و سَرا و تفریح و کا و وازی کننه. 

وچون نومه (=کتاب) جآنی روج.

## بزابئی یون

## بمردون

رج:فروردین
۱۶ فروردین

**۱۶ فروردین** هجری شمسی، مساوی **۱۱ ارکه ما** تبری تقویم.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:فروردین
قندهار

** قندهار** أتا شهر نوم هسه افغانستان دله دره. اینتا شهر کشور جنوب و قندهار ولایت دله دره.
## منابع

رج:افخانئون شهرون
کابل

** کابول** یا **کابل** أتا شهر نوم هسه افغانستان دله دره و این کشورِ نیشتگا هسته. اینتا شهر افغانستانِ کشورِ شرقی‌میونه و کابل ولایت دله دره.

## منابع

رده:آسیا نیشتگائون
رده:افخانئون شهرون
مرو

** مرو** أتا شهر نوم هسه ترکمونستون دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر تورکمنئون جنوب دله دره.
## تاریخ

## منابع

رده:ترکمنستون شهرون
موصل

** موصل**  (عربی: المَوْصِل، کوردی: مووسڵ، آشوری: ܡܘܨܠ: (تلفظ): Māwṣil)أتا شهر نوم هسه عراق دله دره. این شهر بغداد په عراق ِگتترین شهر بی‌یه که این کشور شمال دره و اتی اقتصادی نیشتنگا بی‌یه. موصل دجله پلی دره و نینوایِ باستونی جایگاه ونه وَر کته. 

موصل مردمون اکثراً تسنن په‌روو هستنه ولی مسیحیت و ات‌که اقلیتون هم شهر دله درنه. جمعیت شهر سال ۲۰۰۸ ات میلیون و هشصد هزار نفر جه رسی‌یه ولی تا سال ۲۰۱۴ حدود نیم میلیون نفر آواره بَینه. عربون اکثریت ساکنین ره شامل وانه ولی کوردی و آشوری مردمون و ات‌که ترکمون و ارمنی هم درنه. 

داعش شه اوج قدرت گادر موصل ره تصرف هاکرده و این شهر وشون ِمرکزیت ره عراق ِسامون دله پدا هاکرد بی‌یه. اتی که ابوبکر البغدادی شه خلافت ِبساتن ره این شهر ِتاریخی مسجد دله اعلان هاکرد بی‌یه.

## منابع

رج:عراق شهرون
هرات

**هرات ** أتا شهر نوم هسه افخانئون دله دره.
300px|بندانگشتی|راست|
## جوغرافی
اینتا شهر افخانئون غرب دله دره و هرات ولایت ِمرکز هسته.
## منابع

رج:افخانئون شهرون
حلب

**حلب** أتا شهر نوم هسه سیریا دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر سیریا شومال دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ
رده:سوریه شهرون
فرغانه

**فرغانه ** أتا شهر نوم هسه اوزبکئون دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر اوزبکئون شرق دله دره.
## تاریخ

## فرهنگ

 رده:ازبکستون شهرون
دمشق

** دمشق** أتا شهر نوم هسه سوریه دله دره.
## جوغرافی
اینتا شهر سوریه جنوب دله دره. وه سوریه نیشتنگاء(=پایتخت) هسه.
## تاریخ
وه امویون دوره وشون نیشتنگا بیی‌یه.
## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:آسیا نیشتگائون
رج:سوریه شهرون
السمر جزيره

**السمر جزیره** اتا جزیره نوم هسه که کانادا دله دره.ونه گتی ۱۹۶۲۳۶ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
ايسلند جزيره

**ایسلند جزیره** اتا جزیره نوم هسه که ئوروپا دله دره.ونه گتی ۱۰۳هزار کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
رج:ایسلند
برنئو جزيره

**برنئو جزیره** اتا جزیره نوم هسه که آسیای شرقی جنوب دله دره.ونه گتی ۷۵۱۰۹۶ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
تاسمانی جزیره

**تاسمانیا** اتا استرالیایِ ایالت نوم هسته که ونه نیشتگا نوم ره هوبارت گننه.
این اوستان سال ۲۰۲۳ گِدر، ۵۷۲,۶۶۰ نفر جمیعت داشته.
این ایالتِ گتی هم ۹۰,۷۵۸  کیلومترمربع هسته
و استرالیای پارلمون دله ۵ تا نماینده دارنه.

## منابع

رج:استرالیا ایالتون
رده:جزیره ئون
ساخالين جزيره

**ساخالین جزیره** اتا جزیره نوم هسه که ئوروسیا دله دره.ونه انبسی ۷۶۴۰۴ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
ساوت آيلند جزيره

**ساوت آیلند جزیره** اتا جزیره نوم هسه که نوزلاند دله دره.ونه گتی ۱۵۱۲۳۷ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
سری لانکا

**سری‌لانکا** یا **سیلان** اتا جزیره نوم هسه که آسیا و هند اوقیانوس دله دره. ونه گتی ۶۶ هزار کیلومترموربع هسه.

## تاریخ
سریلانکا بریتانیای ِکولونی دله دیی‌یه و قبلاً «سیلان» نوم داشته. انگلیسیون قرن ۱۹ جه که هند ره بَییته، این منطقه ره هم داشته و روز ۴ فوریهٔ ۱۹۴۸ وشون اتا سیوا کشور بَیینه.

## مردمون
سریلانکا دله ۷۲٪ ره سینهالی، ۱۸ ٪ ره تامیل و ۷ ٪ ره مور اقوام تشکیل دنّه. تا چندین سال بعد اونکه بریتانیا این کشور ره وِل هاکِرده، وشون ِاقوام هدی جه جنگ داشتنه. خصوصاً تامیلی‌ها که شه قومی بخاستیون جه کِتا نمونه. سریلانکا دله حدوداً ٧٠ درصد بودایی دین دارنه و هندوئیسم و اسلام و مسیحیت هم شه په‌روون ره دارننه.

## تقسیمات
300px|بندانگشتی|راست|شماره ره هارشین
سری لانکا ۸ استان دارنه:
# شمالی
# شمال‌غربی
# شمال‌میونی
# شرق
# غرب
# ساباراگامووا
# وسط
# یووا
# جنوبی

## منابع


رج:سارک
رج:جزیره ئون
رج:تامیلی‌زوون کشورون
رج:آسیایی کشورون
رج:مشترک‌المنافع کشورون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:جی پونزه
سلبس جزيره

**سلبس جزیره** اتا جزیره نوم هسه که اندونزی دله دره.ونه گتی ۱۸۹۰۳۳ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
کوبا جزيره

**کوبا جزیره** اتا جزیره نوم هسه که آمریکا دله دره.ونه گتی ۱۰۵۰۰۰ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
گت بريتانيا جزيره

250px|بندانگشتی|ماهواره‌یی عکس
**گت بریتانیا جزیره** اتا جزیره نوم هسه که بریتانیای ِکشور ونه دله دره. ونه گتی ۲۲۹۹۰۰ کیلومترموربع هسه.
رج:جزیره ئون
رج:بریتانیا جوغرافی
گرينلند جزيره

**گرینلند جزیره** اتا جزیره نوم هسه که شمالی آمریکا دله دره.ونه گتی ۲۱۷۵۵۹۰ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
ملويل جزيره

**ملویل جزیره** اتا جزیره نوم هسه که ۴۲هزار دله دره.ونه گتی  کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
نوگينه جزيره

**نوگینه جزیره** اتا جزیره نوم هسه که ونه شرقی قسمت نو پاپوآ گینه کشور هسته و ونه غربی قسمت اندونزی دله دره. جزیره گتی ۷۸۹۹۵۰ کیلومترموربع هسه.

## منابع

رج:اندونزی جزیره‌ئون
رج:پاپوآ گینه نو
هنشو جزيره

بندانگشتی
**هنشو جزیره (اینگلیسی جه: ''Honshu'')** اتا جزیره نوم هسه که جاپون دله دره. ونه گتی ۲۲۷۹۲۰ کیلومترموربع هسه.

رده:جزیره ئون
هوکایدو جزیره

بندانگشتی|چپ|230px|هوکایدو در شمال ژاپن
**هوکایدو** (جاپونی جه: 北海道، آینو جه: موسیر) جاپون دومین گتِ جزیره هسته که ونه گتی ۷۵۰۶۶ کیلومترموربع هسه. هوکایدو جاپون ِشمالی‌ترین قسمت دلوئه و تسوگارو تنگه وه ره هونشو جه سِوا کانده. ساپورو هم هوکایدوی نیشتنگاء هسته.

## منابع

Wikipedia contributors, "Hokkaidō," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hokkaid%C5%8D&oldid=211248062

رج:هوکایدو
رج:جاپون استانون
رج:جزیره ئون
هيسپانيولا جزيره

**هیسپانیولا جزیره** اتا جزیره نوم هسه که آمریکا دله دره.ونه گتی ۷۶۱۴۳ کیلومترموربع هسه.
رده:جزیره ئون
آتاکاما

**آتاکاما ** أتا بیابون نوم هسه که شیلی دله دره.ونه گتی  کیلومترموربع هسه.
رده:بیابون
آفريقا گت صحرا

**آفریخا گت صحرا ** أتا بیابون نوم هسه که آفریقا دله دره.ونه گتی ۸۴۱۷۵۰۰ کیلومترمربع هسه.

رده:بیابون
باديه الشام

** بادیه الشام** أتا بیابون نوم هسه که سیریا ئو عیراق دله دره.ونه گتی ۱۲۱هزار کیلومترموربع هسه.
رده:بیابون
بيابون

**بیابون** أتا جا ره گەننه که بی او ئو ئلف بوئه. بیابون دله وارش خله کم هسه. ونه دله تبخیر وارش توم ویشتر هسه.
رده:جوغرافی
ربع الخالی

**ربع الخالی ** أتا بیابون نوم هسه که عربستون جزیره‌مونا دله دره. ونه گتی ۶۰۰هزار کیلومترموربع هسه.

## منابع

رج:بیابون
رج:عربستون
گيبسون

** گیبسون** أتا بیابون نوم هسه که اوستورالیا دله دره.ونه گتی ۶۴۵هزارکیلومترموربع هسه.
رده:بیابون
آرارات

500px|بندانگشتی|چپ|گتِ آرارات (وسط) و پچوکِ آرارات (چپ)
** آرارات** (ترکی جه: *Ağrı Dağı*، ارمنی جه: *Արարատ*، کوردی جه: *Çiyayê Ararat* و یا *Çiyayê Agirî*) اتا کوه نوم هسه که ارمنستون رشته کوه شنه و ترکیه دله ونه ِباخی دمباله دانّه. ونه بلندی ۵۱۶۵ متر هسه.

## نگارخنه

File:Ararat_3d_version_1.gif|اتا سه بعدی انیمیشن، آرارات جه
File:Ararat by Victor Vardanyan.jpg
File:Ararat Khor Virap.JPG
File:Ararat view from plane under Naxicivan Sharur.jpg
File:NEO ararat big.jpg
Khor Virap Monastery and Mount Ararat, Armenia.jpg|آرارات کوهون که ارمنستون ِخورویراپ پَلی جه میّن هستنه


## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا
* Ararat Photos

رج:کوهون
رج:ترکیه جوغرافی
رج:ارمنستون
البروس

**البروس** اتا کوه نوم هسه که قفقاز رشته کوه شنه و ارمنستون دله دره. ونه بلندی ۵۶۳۳ متر هسه.

رج:کوهون
انيکاهواسی

**انیکاهواسی ** کوه نوم هسه که آند رشته کو شەنه ئو آرجانتین ئو شیلی دله دره.ونه بەلەننی ۶۵۱۵ متر هسه.
رده:کوهون
رج:آرژانتین جوغرافی
رج:شیلی جوغرافی
کالاهاري

** کالاهاری** أتا بیابون نوم هسه که جنوبی آفریخا دله دره.ونه گتی ۵۸۰هزار کیلومترموربع هسه.
رده:بیابون
نوبيه

**نوبیه ** أتا بیابون نوم هسه که سودان دله دره.ونه گتی ۳۹۰هزار کیلومترموربع هسه.
رده:بیابون
اواسکاران

** اواسکاران** کوه نوم هسه که آند رشته کو شەنه ئو پرو دله دره.ونه بەلەننی ۶۷۶۸ متر هسه.
رده:کوهون
رج:پرو جوغرافی
استنلی کوه

بندانگشتی
** ایستانی** یا **استنلی **کوه نوم هسه که روون روزی رشته کو شنه و اوگاندا و زئیر سامون‌سر دره. ونه بلندی ۵۱۰۹ متر هسه.
رده:کوهون
رج:اوگاندا
رج:زئیر
اورست

انگشتدان|ونه قله که جهون ِچاچ حیساب وونه.
**اورست ** یا **ساگارماتا** *(सगरमाथा که ونه معنی وونه آسمون ِسر)* کوه نوم هسه که هیمالیا رشته‌کوه شنه و نپال و تبت میون دره. ونه بلندی ۸۸۴۸ متر هسه و جهون دله گت‌ترین کوه هسته.

## منابع

* Wikipedia contributors, «Mount Everest,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mount_Everest&oldid=192088967 (accessed February ۱۹, ۲۰۰۸).

رج:کوهون
اوری زابا

**اوری رایا ** کوه نوم هسه که سیرامادره رشته کو شەنه ئو مکزیک دله دره.ونه بەلەننی ۵۷۰۰ متر هسه.
رده:کوهون
رج:مکزیک جوغرافی
بونت

بندانگشتی
**بونت ** کوه نوم هسه که آند رشته کو شنه و آرجانتین دله دره. ونه بلنّی ۶۷۷۰ متر هسه.

رده:کوهون
رج:آرژانتین جوغرافی
تاتلاموی

**تاتلاموی** اتا کوه نوم هسه که همیالیا رشته کوه شنه و هند دله دره. ونه بلندی ۷۶۹۳ متر هسه.
رده:کوهون
رج:هند جوغرافی
تفتان

**تفتان ** کوه نوم هسه که ایران دله دره.ونه بەلەننی ۴۰۴۲ متر هسه.
رده:کوهون
رج:ایران جوغرافی
توريج ميبر

**توریج میبر ** کوه نوم هسه که هندوکوش رشته کو شەنه ئو پاکئون دله دره.ونه بەلەننی ۷۵۷۰ متر هسه.
رده:کوهون
رج:پاکستون
دنا

** دنا** کوه نوم هسه که زاگرس رشته کو شەنه ئو ایران دله دره. ونه بەلەننی ۴۲۷۶ متر هسه.
رده:کوهون
رج:ایران جوغرافی
ديک تائو

** دیک تائو** کوه نوم هسه که قفقاز رشته کو شەنه ئو ارمنئون دله دره.ونه بەلەننی ۵۱۱۶ متر هسه.
رده:کوهون
رج:ارمنستون
راس دهشان

**راس دهشان ** کوه نوم هسه که اتیوپی رشته کو شەنه ئو اتیوپی دله دره.ونه بەلەننی ۴۶۲۰ متر هسه.
رده:کوهون
ساجاما

**ساجاما ** کوه نوم هسه که آند رشته کو شەنه ئو بولیوی دله دره.ونه بەلەننی ۶۴۶۶ متر هسه.
رده:کوهون
سن الياس

** سن الیاس** کوه نوم هسه که سن الیاس رشته کو شەنه ئو کانادا دله دره.ونه بەلەننی ۵۴۰۲ متر هسه.
رده:کوهون
سهند

** سهند** کوه نوم هسه که آذربایجان رشته کو شەنه ئو ایران دله دره.ونه بەلەننی ۳۷۱۰ متر هسه.
رده:کوهون
رج:ایران جوغرافی
علم کوه

left|thumb|260px|قلهٔ علم‌کوه
left
علم‌کوه ایسم کوئی با ارتیفاع قوله ۴۸۵۰ میتر هسته که منطقه تخت سلیمون دله دره.
قولّه علم کوه بعد از قولّه دماوند دیّـُمین گت قولـّه ئیران هسته. 
ویشته شوهرت این قله به خاطر دیواره‌ئئ هسته که دامنه شومالی وه دره و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرای سنگنوردی و دیواره‌نوردی ئیران هسته. 
رودبارک و کلاردشت نزدیکترین شهرون به این منطقه هسنه که مازرون اوستان دله درنه. جبهه جنوبی این کوه هم موشرف به طالقان کوئون هسته. 
جبهه شومالی این قله دله دیواره‌ئی به طول ۶۵۰ میتر وجود دانّه که اتا از زیباترین و موشکل‌ترین دیواره‌ئون دونیا به شومار اِنِه

## نخشه دله

## پیوند به بیرون
* عکس هایی از علم کوه
رده:کوهون
فالو

** فالو-اروقره** کوه نوم هسه که آند رشته کو شەنه ئو آراجانتین ئو شیلی دله دره.ونه بەلەننی ۶۶۹۰ متر هسه.
رده:کوهون
راکاپوشئی

** راکاپوشئی** کوه نوم هسه که هیمالیا رشته کو شەنه ئو هند دله دره.ونه بەلەننی ۷۶۶۵ متر هسه.
رده:کوهون
رج:هند جوغرافی
روزا

** روزا** کوه نوم هسه که آلپ رشته کو شەنه ئو ایتالئون ئو سوئیس دله دره.ونه بەلەننی ۴۶۳۳ متر هسه.
رده:کوهون
فوجی یاما

بندانگشتی
**فوجی (اینگلیسی جه: ''Fuji'')** اتا کوه نوم هسه که جاپونِ هونشویِ جزیره دله دره. ونه بەلەننی ۳۷۷۶ متر هسه.

رده:کوهون
کارتی پرو

**کارتی پرو ** کوه نوم هسه که آند رشته کو شەنه ئو پرو دله دره.ونه بەلەننی ۶۵۰۶ متر هسه.
رده:کوهون
کان چن جونکا

**کان چن جونکا ** کوه نوم هسه که همیالیا رشته کو شەنه ئو نپال دله دره.ونه بەلەننی ۸۳۳۷ متر هسه.
رده:کوهون
کليمانجارو

** کلیمانجارو** کوه نوم هسه که تانزانیا دله دره.ونه بەلەننی ۵۸۵۹ متر هسه.
رده:کوهون
کوتاکينابالو

** کوتاکینابالو** کوه نوم هسه که مالزی دله دره.ونه بەلەننی ۴۱۰۱ متر هسه.
رده:کوهون
مائولاگیری

**مائولاگیری ** اتا کوه نوم هسه که هیمالیا رشته کوه شنه و نپال دله دره. ونه بلندی ۸۰۳۷ متر هسه.
رده:کوهون
مک کينلی

**مک کینلی ** کوه نوم هسه که آلاسکا رشته کو شەنه ئو آلاسکا دله دره.ونه بەلەننی ۶۱۹۴ متر هسه.
رده:کوهون
لوگان

بندانگشتی|چپ

**لوگانیا**، **لوگن** یا **لوگان** (انگلیسی جه: *Mount Logan*) اتا کوه نوم هسه که سن الیاس رشته کوه شِنه و کانادا دله دره. ونه بِلِنّی ۵۱۴۵ متر هسه.

## منبع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:کوهون
رج:کانادا جوغرافی
موزتنع

** موزتنع** کوه نوم هسه که کوئن لون رشته کو شەنه ئو چین دله دره.ونه بەلەننی ۷۱۶۷ متر هسه.
رده:کوهون
مون بلان

انگشتدان|ونه عکس
**مون بلان ** (فرانسوی جه: Mont Blanc) اتا کوه نوم هسه که آلپ رشته کوه شنه و فرانسه و ایتالیا دله دره. ونه بلندی ۴۸۰۹ متر هسه. وه آلپ ِگت‌ترین کوه هم هسته. ونه نومِ معنی **اسپه کوه** وونه. ونه نوم ایتالیایی زوون جه هم «مونته بیانکو» هسته که ونه معنی همونتائه. 

## منابع

* مون بلان خَوِری

رج:کوهون
رج:فرانسه جوغرافی
رج:آلپ
ناتگاپاربات

**ناتگاپاربات ** کوه نوم هسه که هیمالیا رشته کو شەنه ئو هند دله دره.ونه بەلەننی ۷۹۸۰ متر هسه.
رده:کوهون
ويلهلم

**ویلهلم ** کوه نوم هسه که گینه رشته کو شەنه ئو نوگینه دله دره.ونه بەلەننی ۴۶۹۴ متر هسه.
رده:کوهون
وايس هورن

بندانگشتی|ونه نقشه که آلپ دله دره
**وایس هورن** اتا کوه نوم هسه که آلپ رشته کوه شنه و سوئیس دله دره. ونه بلندی ۴۵۰۶ متر هسه. ونه معنی مازرونی زوون میون **اسپه شاخ** وونه.
رج:کوهون
سورین

سورین اتا چشمه طبیعی هسه و کشکک خمن دله پیدا وونه.
کشکک اتا گته دشته و یالی محله جمه.
یالی جزو دهات بلده نور هسه.

## بیرونی پیوند

*سورین وبلاگ
۲ مهر

**۲ مهر** هجری شمسی، مساوی **۳ هره ما** تبری.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:مهر
۹ مهر

**۹ مهر** هجری شمسی، مساوی **۱۰ هره ما** تبری.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:مهر
تش فشون

200px|بندانگشتی
**تش فشون ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه:** *Volcano***)** ماگما مواد در بوردن از زمین پوسسه ره که موذاب هسەنه گننه.

## تش فشون دلیل
مدای که ماگما دله درننه اینتاسر که زیاد گرم هسەنه داغ هسەنه.وەشون خاننه که ذوب بوون ئو اینتا کار اگه انجوم بوو باعث بونه که وەشون حجم زیاد بوو.ولی زمین پوسسه اینتا سر که جامد هسه نلنه وەشون ذوب وون.وەشون هم زمین پوسه رو فشار ایارەننه ئو وەشون باعث بوننه که زمین بلرزه یا تش فشون بوو.

## منبع
* «Volcano»، انگلیسی ویکی‌پدیا (هارشی‌یه‌ی ۳ آوریل ۲۰۰۷).


رج:جوغرافی
اکون کاگوآ

**اکون کاگوآ ** کوه نوم هسه که آند رشته کو شەنه ئو آرجانتین ئو شیلی دله دره.ونه بەلەننی ۶۹۶۰ متر هسه.
رده:کوهون
رج:آرژانتین جوغرافی
رج:شیلی جوغرافی
آنتوفالا

**آنتوفالا** اتا کوه نوم هسه که آرجانتین دله دره.ونه بلننی ۶۴۵۰ متر هسه.
رده:کوهون
رج:آرژانتین جوغرافی
گوآلاتيري

**گوآلاتیری** اتا کوه نوم هسه که شیلی دله دره.ونه بلننی ۶۰۶۰ متر هسه.
رده:کوهون
پوپوکاتپتل

**پوپوکاتپتل (اینگلیسی جه: ''Popocatépetl'' )** اتا کوه نوم هسه که مکزیک دله دره. ونه بلننی ۵۴۵۲ متر هسه.

## منبع
رده:کوهون
سانکای

**سانکای** اتا کوه نوم هسه که اکوادور دله دره.ونه بلننی ۵۲۳۰ متر هسه.
رده:کوهون
لاسکار

**لاسکار** (اینگلیسی جه: ***Lascar***) اتا تش فشون نوم هسه که شیلی دله دره. ونه بلننی ۵۶۴۱ متر هسه.
بندانگشتی
رده:کوهون
رج:تش فشون
آگدقلک غار

اتا غار نوم هسه که مجارئون شمال دله دره. وه گت استالاکتیتونی دارنه که وەشون درازی ۵ میل هسه.
رده:غارون
کالسباد غار

**کالسباد** اتا غار نوم هسه که نیومکزیکو دله دره. وه گت‌ترین زیرزمینی راه‌شو هسه که تاسا پیدا بیه.

## بن‌بنویشت
رده:غارون
يخي غار

** یخی غار** اتا غر نوم هسه که ئوروپا دله دره. ونه یخی بولورون باعث بیه که خله مردم وه ره هارشن.
رده:غارون
کنت غار

**کنت غار ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه:** *Kents Cavern***)** اتا غار نوم هسه که انگلئون دله دره. اینتا غار جا خله ایطلاعات اولیه آدمون جا به دس بمو.

## بن‌بنویشت
رده:غارون
ماموت غار

**ماموت** اتا اهاکی سنگی غار نوم هسه که موتحده ایالات دله دره. ونه داهونه قطر ۱۶ کیلومتر هسه. ولی حداقل ۵/۲۴۱ کیلومتر ونه زیرزمینی نامرتب درشوئون قطر هسه. ونه گرمی ۱۲۰ درجه سانتی گراد توم ویشتر هسه.

## بن‌بنویشت
رده:غارون
آوازه خون غار

**آوازه خون** اتا غار نوم هسه که ایسلند دله دره. اینتا غار جنس تشفشونی مواد جا هسه. وه شه نوم ره کسونی جا بیته که ونه دله آواز خونەسەننه.

## بن‌بنویشت
رده:غارون
وياندوت غار

**ویاندوت ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه:** *Wyandotte Caves***)** اتا غار نوم هسه که ونه جنس آهاک جا هسه ئو ونه درشوئون ۵ سطح هسه. اینتا غار اتا از شمالی آمریکای گت غارون جا هسه. اینتا غار دله اتا کوه دره که ونه بلننی ۵/۴۰ متر هسه. اینتا کوه اتا از گت‌ترین زمینی کوهون هسه.

## بن‌بنویشت
رده:غارون
بلوگورت توي غار

**بلوگروت تو** اتا غار نوم هسه که کاپری جزیره دله، ایتالئون دله دره. اینتا غار دائمی موج دس جا آهاکی سنگون دله درس بیه و اسا ونه نصف ره او بیته. اینتا سر که ساحل لس لس شونه او دله غار اوئی سو اتا واز جا که او زیر دله دره تابنه و غار ره روشن کننه. اینتا غار اتا از جائونی هسته که جهونگردون ره جذب کننه. قایقروونون جزر و مد حساب هکردن جا وشون ره ورنه غار دله. مد موقع غار دهونه دوس بونه. ئو جزر موقع پیدا بونه و بوردن بموئن امکان پذیر بونه.

## بن‌بنویشت
رده:غارون
آلتامیرای غار

**آلتامیرا** اتا غار (=لی) نوم هسته که سانتاندر ِایسپانیا پَلی هسته. ونه سقف و دیوارون، عصر حجری نقاشی دارنه.

## نگارخنه

Altamira,_bison.jpg
AltamiraBison.jpg
Altamira-1880.jpg|سال 1880 میلادی گادر


## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:غارون
رج:ایسپانیا موزه‌ئون
علی صدر غار

**علی سرد ** یا **علی صدر** اتا غار نوم هسه که همدان دله دره.اینتا غار سوباشی کوه دله دره.ونه داهونه کوه توم پائین تر دره.ونه استالاگمیت لتون دیوارون ئو سقف تن بدی بوننه.غار موحوطه پیچ دله پیچ دالانون دارنه که وەشون اتا خله هسەننه.اتا گت دریاچه غار دله دره که ونه او خله زلال هسه.اینتا غار تموم کانالون حللا کشف نیه.

## منابع

رده:غارون
رج:همدان اوستان
خواجوی پل

**خواجو** اتا پل نوم هسه که اصفهان دله دره.وه ره صفویون بساتنه.
## منابع

رده:اصفهان تاریخی جائون
رج:پل
تخت جمشید

**تخت جمشید ** یا **پرسپولیس** اتا تاریخی بنا هسه که شیراز ور دره. اینتا بنا ره هخامنشیون بساتنه. وشون قصر ونه دله دیه. وه ره ایسکندر مقدونی تش بزو. اسا اینتا بنا یونسکوی جهونی میراث لیست دله ثبت هسته.

## منابع

رج:ایران جهونی میراث
رده:آسیا تاریخی جائون
رج:هخامنشیون
عالی قاپو

**عالی قاپو** اتا قصر نوم هسه که اصفهان دله دره. وه ره شاعباس بساته.

## منابع

رج:اصفهان تاریخی جائون
ایمام مسجد

**ایمام مسجد** اتا مسجد نوم هسه که ۱۰۲۰ هجری قمری سال دله شاه عباس دوره بەسات بیه.ونه معمار اسا علی اکبر اصفهانی بیه.ونه خطاطی ره هم اسا علیرضا عباسی انجوم هدا.اینتا مسجد کاشی کاری دنیا دله نمونه نارنه ئو اتا از معتبرترین ثبت بئی اثرون یونسکو دله هسه.

## منابع

رده:اصفهان تاریخی جائون
رج:مسجدون
آلبانی

**آلبانی** اتا کشوری هسته که اروپای ِجنوب شرقی دله دَره و بالکان دَرون کَته. این کشور ِنیشتنگا (=پایتخت) تیرانا هسته. آلبانی ِجمعیت دِ میلیون و ۸۰۰ هزار نفره. آلبانی ِسیاسی نظام پارلمونی دموکراسی هسته. آلبانی ناتو دله عضوه و اسلامی کنفرانس سازمان دله تنها کشوریه که اروپا درون قِرار دانّه.

این کشور ِپول ِیکا لک هسته و ونه اقتصاد دَره آزاد بازار په شونه. آزاد ِبازار ِاصلاحات باعث بیّه تا این کشور ِاقتصاد بخش‌های انرژی و زیرساخت‌های ترابری، خارجی سرمایه‌گذاری سَر حیساب هاکنه. آلبانی ژانویه ۲۰۰۳ جه اروپای اتحادیه دله دَربموئن وسّه نومزه بیّه و رسماً ۲۸ آوریل ۲۰۰۹ درخاست هاکرده که این اتحادیه دله عضو بَواشه.

۹۵ درصد این کشور دله آلبانیایی و بقیه ویشته یونانی هستنه. ۷۰ درصد آلبانی دله مسلمون و ۳۰ درصد مسیحی هستنه.
آلبانیایی‌ئون ایلیری ِنژاد جه هستنه که هندو-اروپایی بینه. آلبانی ۴۳۱ سال عثمانی دَس دیّه و ۵۰ سال کمونیستی حکومت داشته.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۲۸۷۴۸ کیلومترمترموربع هسه.اینتا کشور ۳٬۵۶۳٬۱۱۲ نفر جمعیت دارنه. ونه نیشته‌گا نوم تیرانا هسه.
## فرهنگ
ونه رسمی زوون آلبانیایی هسه که اتا آریایی زوون هسته. آلبانی دله اکثریت مسلمون هستنه و خله بی‌دین هم درنه. مسلمون‌ها میون بعضی‌شون بکتاشیه په‌روو هستنه که اتا شیعه و درویشی مذهب هسته ولی ویشته سنی هستنه.

## سیاست
اینتا کشور حوکومت جوموری هسه.
## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم لک هسه. 
## تاریخ
اینتا کشور میلادی نوزدهوم قرن دله ترکیه کولونی بیه و بعدن اتا سیوا کشور بیه. وه جهانی دووم جنگ دله به اشغال ایتالیا در بمو. بعد جنگ ونه دله جمهوری بیه.

## تقسیمات کشوری
آلبانی ۳۶ استان دانّه.
بندانگشتی|350px

## وابسته جستارون
* انور خوجه

## منابع


رج:ناتو
رج:اروپا کشورون
رج:اسلامی کشورون
رج:بالکان
.ac

**.ac** آسونسیون جزایر اینترنتی دامنه هسه.

رج:اینترنتی دامنه ئون
۳۰ مهر

**۳۰ مهر** هجری شمسی، مساوی **۱ تیر ما** تبری.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:مهر
آندورا

**آندورا** (کاتالونی جه: *Andorra*) اتا کشور نوم هسه که اروپا قاره دله دره.
## جوغرافی
اینتا کشور گتی ۴۶۷ کیلومترمترموربع هسه. اینتا کشور ۴۲ هزار نفرجمعیت دارنه. ونه نیشتنگا نوم آندورا (شهر) هسه.
## فرهنگ
ونه رسمی زوون ایسپانیولی و کاتالونی هسه.
## سیاست
اینتا کشور حوکومت «هم‌بازی-شازده» (Co-prince) هسته؛ دِتا هم‌باز حاکم دارنه که اتاشون فرانسه رییس‌جمهور و اتی دیئر اسقفی هسته که ایسپانیایِ اورگل ِشهرِ کلیسا دله هوجی وونه. این سیستم ره ایسپانیا و فونیکس ِسلطنت که فرانسه‌یِ جنوب دیّه قرارداد هاکرد بینه و حلا همین سیستم جه آندورا إداره وونه.

## ایقتصاد
اینتا کشور پیل یکا نوم یورو هسه. 
## تقسیمات
آندورا هفت‌تا استان (comuns) دانّه:
* آندورا لاولا
* کانیلو
* انکمپ
* اسکالدز-انگوردانی
* لا ماسانا
* اوردینو
* سنت حولیا ده لوریا

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:کاتالونیا
رج:اروپا کشورون
رج:ایبری
۷ آبان

**۷ آبان** هجری شمسی، مساوی **۸ تیر ما** تبری.

## دکته کارون
* گتِ کوروشِ روز

## بزابئی یون

## بمردون

رج:آبان
۱۱ آبان

**۱۱ آبان** هجری شمسی، مساوی **۱۲ تیر ما** تبری.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:آبان
۲۱ آبان

**۲۱ آبان** هجری شمسی، مساوی **۲۲ تیر ما** تبری.

## دکته کارون

## بزابئی یون
* نیما یوشیج ِبزابئی‌ین سالروز هسته. 
100px|center
## بمردون

رج:آبان
۹ آبان

**۹ آبان** هجری شمسی، مساوی **۱۰ تیر ما** تبری.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون
* ۱۳۶۵ش (۱۴۹۸ت) - سلمون هراتی، به لنگرود اتا تصادوف دله بمرده.

رج:آبان
کاتالونون

**کاتالونون** (کاتالونی جه:*Catalunya*، کاتالونیا هم گانه) اتا سامون نوم هسه کی اوروپا ره جنوب ور جا بأئیته.
ونه نوم، کاتالونی‌ئون (وشونی کی ای سامون و دور و ور دله نیشتنه) جه بیت بیه و وشون زیوون کاتالونی نوم دارنه و اتا فرهنگ جه زندگی کننه.

## جگرافی
کاتالونیا گتی ۴۱.۰۰۰ تا چارگوش کیلومتر پلی بونه. ای سامون ره همسادون جنوب ور جه زامون-راست‌گأرد-واری :ایسپانیا (زاراگوزا)، آندورا و فرانسه (روسیله‌ئون) هسنه. ای سامون خوراسون وأر باله‌ریک ده‌ریو (مه‌دیته‌رانیج ئو جه) دأره.
کأتالونیا ره نیشتگا بارسلونا هسه.
ونه خار اشناس شهرون ترسا، زابادلا و بالادونا هستنه.

## نیگارخنه

Image:Flag of Catalonia.svg|Bandera de CatalunyaBandera de CataluñaFlag of CataloniaDrapeau de Catalogne
Image:Escudo de Cataluña.svg|Escut de CatalunyaEscudo de CataluñaCoat of arms of CataloniaArmoiries de Catalogne
Image:Localització de la CA de Catalunya.png|Localització de la CA de CatalunyaLocalización de CataluñaLocation of CataloniaSituation de Catalogne


### Plànols - Mapas <small>(Maps / Cartes)</small>

Image:LocationCataloniaInEurope.png|CatalunyaCataluñaCataloniaCatalogne
Image:Localización de Cataluña.svg|CatalunyaCataluñaCataloniaCatalogne
Image:Locator map of Catalonia.png|Localització de la CA de CatalunyaLocalización de CataluñaLocation of CataloniaSituation de Catalogne
Image:Cataluna municipalities.png|Municipalities in Catalonia
Image:Catalunya+Comarques+Català.jpg|Comarques of Catalonia
Image:Localización provincia de Barcelona.png|Província de Barcelona
Image:Localización provincia de Gerona.png|Província de Girona
Image:Localización provincia de Lérida.png|Província de Lleida
Image:Localización provincia de Tarragona.png|Província de Tarragona


### Govern - Gobierno

Image:Casa_generalitat_web.jpg|Palau de la Generalitat
Image:Parlament de Catalunya façana.JPG|Parlament de Catalunya
Image:Parlament de Catalunya hemicicle.JPG|Interior del Parlament (hemicicle)
Image:S7001842.JPG|Palau de Justícia


### Monuments

Image:Sagradafamilia-overview.jpg|Sagrada Família, Barcelona
Image:Panorama Girona Cases del Riu2.jpg|Riu Onyar, Girona
Image:Lleida-Imatge de la Seu.jpg|La Seu Vella, Lleida
Image:TarragonaTorreScipioni.jpg|Torre Scipioni, Tarragona
Image:Templo_romano_de_Vic_-_001.jpg|Temple Romà de Vic (prov. Barcelona)
Image:Monasterio Sant Pere de Rodes.JPG|Monestir de Sant Pere de Rodes, El Port de la Selva (prov. Girona)
Image:Dali museum.jpg|Teatre-Museu Dalí, Figueres (prov. Girona)
Image:Camp nou 2.jpg|Camp Nou, Barcelona


### Natura - Naturaleza

File:Muntanya de Montserrat.jpg|Muntanya de Montserrat (prov. Barcelona)
Image:Llobregat 2.jpg|Riu Llobregat (prov. Barcelona)
Image:Llivia.JPG|Exclau de Llívia (prov. Girona)
Image:Vista desde la punta del caballo (Salou).jpg|Vista des de la punta del cavall, Salou (prov. Tarragona)
Image:Vilanova i la Geltru beach3.jpg|Platja de Vilanova i la Geltrú (prov. Barcelona)
Image:Catalonia Estany Colomers.jpg|Parc Nacional d'Aigüestortes i l'estany de Sant Maurici (prov. Lleida)
Image:Pedraforca.jpg|Pedraforca


## دأیا لینک‌ئون
کاتالونی دانشنومه
کاتالونیایی زوون

**کاتالونیکی**، **کاتالونی**، **کاتالانی** یا **کاتالونیایی** اتا رومی زوون هسته که گالو-ایبری رج دله دره.

این زوون، کاتالونون سامون ره ملی زوون هسه. کاتالونی‌ئون، ایسپانیا، فرانسه، آندورا و ایتالیا دله درنه که سرجمع 9 میلیون گنش‌کر دارنه.

کاتالونی اینترنتی دامنه .cat هسه.

## دأیا لینک‌ئون
* کاتالونیایی دانشنومه

ک
زوون
۳۰ آذر

**۳۰ آذر** هجری شمسی، مساوی **۱ شروینه ما** تبری.

## دکته کارون
* **[[چله شو]]**

## بزابئی یون

## بمردون

رج:آذر
حموسو

**حموسو** بویو بونیانگودار و اولین ایمپراتور بی‌یه. وه هیوندان گوگی و کوره‌ای بنویشته‌ئون دله میلادی ۱۱ و ۱۳ قرن دله که گوگوریو ایمپراتوری اتا از کوره سه تا ایمپراتوری پا بیتن ره شرح هدانه یات بیه. گوگوریو بویو جانشین بیه و وه ره مازرونی ۶ سال دله شه ضمیمه هکرده.

## پس زمینه
حموسو اتا از کوهنه چوسون سلطنتی خانواده عضو بیه. وه وختی ۲۳ ساله بیه اتا جنرال بیه و گویولا ،کوهنه چوسون ایمپراتور ره خدمت کرده. 

## گت بین
حموسو وختی که کوهنه چوسون ایمپراتوری سقوط هکرده اونجه جا بورده. وه خاسه دباره اینتا کشور ره درس هکنه. همینتا سر شه ارتش همراه بورده اتا از کوهنه چوسون قلعه ئون دله و اونجه شه کار ره سر بیته. وه بتونسه که شورشونی ره که کوهنه چوسون دله پا بیته ره سرکوب هکنه و اینتا کشور دیگه ایمپراتورون ره شه موطیع هکنه. بعد اینتا کار وه بویو ایمپراتوری ره درس هکرده.
## افسانه‌ئون
حموسو سامگوک ساگی دله شا جومونگ و هیبورو پر هسه. اینا افسانه هسه که تاریخدونون نون پژوهشون وشون ایشتباه ره ایثبات هکرده. 
### ارتباط با هیبورو
هیبورو گوئورو کجیک‌تر برار بی‌یه که بویوی چارومین ایمپراتور بیه. وختی گوئورو ۸۶ پیش از میلاد دله بمرده ونه برار ایمپراتور بیه. هرچن همون سال دله گودوماک که گویولا نسل جا بیه شورش هکرده و هیبورو ره بویو جا در بکرده. هیبورو شه اتی مردم همراه بورده جاپون دریا پلی و اونجه دانگ بویو کشور ره درس هکرده. گودوماک باک بویو کشور ره درس هکرده. 

### ارتباط با جومونگ
جومونگ گوموسو ریکا بیه که حموسو اتا از ریکائون وچه زا بیه. گوموسئو اتا سردار جولبون جا بیه که یوها جا، هابک کیجا جا عروسی کننه. هابک که اینتا عروسی جا خور ناشته شه کیجا ره بیرون کننه و گوموسو هم اتا جنگ دله قبل جومونگ ذنیا بموئن میرنه و نتونه شه ریکا ره بوینه. یوها شونه دانگ بویو و اونجه گوموآ زنا بونه. جومونگ وختی گت بونه دانگ بویو جا فرار کننه و شونه جولبون و اونجه گوگوریو ایمپراتوری ره تاسیس کننه.

## بمردن
حموسو ۱۹۵ پیش از میلاد سال دله میرنه.

## منابع

رج:جنوبی کره گت آدمون
۱۱ دی

**۱۱ دی** هجری شمسی، مساوی **۱۲ شروینه ما** تبری.

## دکته کارون

## بزابئی یون

## بمردون

رج:دی
ایگوآسو

** ایگوآسو** یا **دیوساگو** اتا ئوشار نوم هسه که برزیل دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۷۲ متر هسه.

بندانگشتی|وسط|700px|آبشار ایگواسو
## منابع

رج:آرژانتین ئوشارون
رج:برزیل ئوشارون
تاکاکاو

** تاکاکاو** اتا ئوشار نوم هسه که کانادا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۵۰۳ متر هسه.
رده:کانادا ئوشارون
تکوین داما

چپ|بندانگشتی|200px
** تکوین داما** اتا ئوشار نوم هسه که کلمبیا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۱۵۴ متر هسه.
رج:کلمبیا ئوشارون
توگلا

**توگلا ** اتا ئوشار نوم هسه که جنوبی آفریقا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۹۴۸متر هسه و وه دِنیای ِدومین بلند ِئوشار هسته.
رج:جنوبی آفریقا ئوشارون
تولی

** تولی** اتا ئوشار نوم هسه که اوسترالیا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۲۹۶ متر هسه.
رده:اوسترالیا ئوشارون
آنجل

**آنجل **  اتا ئوشار نوم هسه که ونزوئلا دله دره. اینتا ئوشار بلننی 979 هسه. وه شه نوم ره جیمی آنجل اتا خلبون که اینتا ئوشار دله ونه بالون سقوط هکرده جا بیته. وه ره *فرشته* هم گننه.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی

رج:ونزوئلا ئوشارون
چرچیل ئوشار

**چرچیل ** اتا ئوشار نوم هسه که کانادا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۷۵ متر هسه.
رده:کانادا ئوشارون
رایش‌باخ

**رایش‌باخ**  اتا ئوشار نوم هسه که سوییس دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۹۰ متر هسه.
## منابع

رده:سوییس ئوشارون
ئوشار خونه

**خونه ** اتا ئوشار نوم هسه که لائوس دله دره. اینتا ئوشار درازی ۱۱ متر هسه. وه دنیا دله درازترین ئوشار هسه.
رج:لائوس ئوشار
دلا

**دلا ** اتا ئوشار نوم هسه که کانادا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۴۴۰ متر هسه.
## منابع

رده:کانادا ئوشارون
کاوارنی

**کاوارنی ** اتا ئوشار نوم هسه که فرانسه دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۳۸۵ متر هسه.
رده:فرانسه ئوشارون
کوآئیرا

**کوآئیرا ** اتا ئوشار نوم هسه که پاراگوئه و برزیل میون دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۱۱۲ متر هسه.
رده:برزیل ئوشارون
رده:پاراگوئه ئوشارون
کوروندوآویا

**کوروندواوپا ** اتا ئوشار نوم هسه که سری‌لانکا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۱۸۹ متر هسه.
رده:سری‌لانکا ئوشارون
کوکنان

** کوکنان** اتا ئوشار نوم هسه که ونزوئلا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۶۱۰ متر هسه.
رده:ونزوئلا ئوشارون
گرانیت

بندانگشتی|کلین‌رنگِ گرانیت
**گرانیت** اتا جور تش‌دکت سنگ (آذرین) هسته که خله قائم هسته و وه ره معماری دله خله کار زنه.

## منابع
* سنگ خارا؛ دهخدا.

رج:سنگ
نیاگارا

**نیاگارا** که وه ره **هورس شو** هم گانّه، اتا ئوشار نوم هسه که کانادا و آمریکا سامون سَر دره. اینتا ئوشار بلننی ۴۸ متر هسه.

## همچنین ببینید
* ایگوآسو

رده:کانادا ئوشارون
رده:آمریکا ئوشارون
ویرجینینا

**ویرجینیا ** اتا ئوشار نوم هسه که کانادا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۹۶ متر هسه.
رده:کانادا ئوشارون
وولومبی

**وولومومبی ** اتا ئوشار نوم هسه که اوسترالیا دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۴۸۲ متر هسه.
رده:اوسترالیا ئوشارون
ویکتوریا

**ویکتوریا ** اتا ئوشار نوم هسه که زامبیا و زیمبابوه سامون سَر کَته. اینتا ئوشار بلننی ۱۰۷ متر هسه.
رده:زیمبابوه ئوشارون
رده:زامبیا ئوشارون
نوادا

**نوادا**  اتا ایالت نوم هسته که متحده ایالات امریکا دله دره. این ایالت غربی ِمنطقه دله دره و ونه نیشتنگا کارسون‌سیتی هسته. این ایالت ۲۷۵۸۹۳۱ نفر جمعیت دانّه و ونه گتی ۲۸۶۳۸۰ کیلومترمربع هسته. این ایالت تاریخ ۳۱ اکتبر ۱۸۶۴ دله، متحده ایالات آمریکایِ ایالت بگردسته و اسا ونه گت‌ترین شهر لاس‌وگاس هسته. 

## منابع

* 
* 

## بیرون بگردستن

* نوادا ِرسمی سایت 

رج:آمریکای متحده ایالات ایالتون
*
رج:آمریکای غربی ایالتون
یوسمیت

بندانگشتی|چپ
** یوسمیت** اتا ئوشار نوم هسه که موتحده ایالات دله دره. اینتا ئوشار بلننی ۷۳۹ متر هسه.
رج:آمریکا ئوشارون