open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیا لنگ

**سیا لنگ** یا **سیو لینگ** ات‌جور مرغ نوم هسته که میلا و بکا ره موندنّه ولی وشون چکوم بلندتره.

## تاکسونی
* سررجه *[[مرغ‌مقدسی]]*
** اکراس مقدس آفریقایی, *Threskiornis aethiopicus*
** اکراس مقدس مالاگاسی, *Threskiornis bernieri*
** †اکراس رئونیون, *Threskiornis solitarius* (انقراض)
** اکراس سرسیاه, *Threskiornis melanocephalus*
** اکراس سفید استرالیا, *Threskiornis molucca*
** اکراس گردن‌کاهی, *Threskiornis spinicollis*
* سررجه *[[اکراس‌نما]]*
** اکراس سیاه, *Pseudibis papillosa*
** اکراس شانه‌سفید, *Pseudibis davisoni*
** اکراس بزرگ, *Pseudibis gigantea*
* سرده *[[اکراس‌های کچل]]*
** اکراس کچل شمالی, *Geronticus eremita*
** اکراس کچل جنوبی, *Geronticus calvus*
* سررجه *Nipponia*
** لک لک کاکل دار آسیایی, *Nipponia nippon *
* سررجه *[[نوک‌خمیده‌ها]]*
** اکراس زیتونی, *Bostrychia olivacea*
** اکراس سائوتومه, *Bostrychia bocagei*
** اکراس سینه‌خالدار, *Bostrychia rara*
** اکراس هادادا, *Bostrychia hagedash*
** اکراس غبغبک‌دار, *Bostrychia carunculata*
* سررجه *[[نوک‌تیره‌ها]]*
** اکراس سربی, *Theristicus caerulescens*
** اکراس گردن‌نخودی, *Theristicus caudatus*
** اکراس سیاه رخ, *Theristicus melanopis*
* سررجه *Cercibis*
** اکراس دم‌تیز, *Cercibis oxycerca*
* سررجه *Mesembrinibis*
** اکراس سبز, *Mesembrinibis cayennensis*
* سررجه *Phimosus*
** اکراس لخت‌صورت, *Phimosus infuscatus*
* سررجه *[[اکراس‌های باشکوه]]*
** اکراس سفید آمریکایی, *Eudocimus albus*
** اکراس آجری, *Eudocimus ruber*
* سررجه *[[داسی‌ها]]*
** اکراس شیشه‌ای, *Plegadis falcinellus*
** اکراس سفیدچهره, *Plegadis chihi*
** پونا ایبیس, *Plegadis ridgwayi*
* سررجه *Lophotibis*
** اکراس ماداگاسکار, *Lophotibis cristata*

## نگارخنه

|
AustralianWhiteIbis_gobeirne.jpg|
American white ibis2.jpg|
Scarletibis_tj.jpg|
Black Ibis- Hodal I IMG 9701.jpg|
Threskiornis_spinicollis-fragment.jpg|
Glossy_Ibis_(Plegadis_falcinellus)_in_AP_W_IMG_3918.jpg|
Waldrapp Geronticus eremita.jpg|
Sacred ibis (Threskiornis aethiopicus).jpg|اکراس مقدس آفریقایی


## منابع

رج:پرنده
شیردم

**شیر دم** ات‌جور مرغ نوم هسته که سیکا خانواده دله دره.

## منابع

رج:پرنده
عمر میچکا

**عمر میچکا** ات‌جور مرغ نوم هسته که شه انواع زیادی دارنه.

## منابع

رج:پرنده
غولک

**غولک** یا **خرپَنو** ات‌جور مرغ نوم هسته که شه کوچ مسیر دله ایران وَری جه هم رد وونه. مازرون دله گننه که بلبل هفت‌تا وچه کنده که شیش‌تاشون خرپنو وونّه و غول *(= ناشنوا)* هستنه، و فقط اتا بلبل وونه.

## منابع

رج:پرنده
ککی مار

**ککی مار** یا **کاکی مار** که خلاصه وه ره **ککّی** هم گنّه، اتا گیاه نوم هسته که دایوسکوریا سررجه جا هسته. مازرون شعر دله این گیاه نوم خله دره.

## منابع

رج:گیاهون
کت عمر میچکا

**کت عمر میچکا** ات‌جور عمر میچکا نوم هسته که گت‌تر هسته و ویشته ایران دله دره.

## منابع

رج:پرنده
شش میل

**شش‌میل** ات‌جور مرغ نوم هسته که ئوچلیک خانواده دله دره.

## منابع

رج:پرنده
کشتک غاز

**کشتک غاز** ات‌جور مرغ نوم هسته که میلا هم‌خانواده هسته.

## منابع

رج:پرنده
کک لری

**ککلری** یا **کک لاری** (kok lari) ات‌جور مرغ نوم هسته که کبک و تیرنگ رج دله قرار گیرنه. ککلری دِ جور هسته که اتا قفقازی و اتی مازرونی هستنه.

## منابع

رج:پرنده
سیو چنیک

**سیو سینه** یا **سیو چنیک** ات‌جور مرغ نوم هسته.

## دسته‌بندی
* گندمی (کوکر گندمی) Pterocles coronatus
* دم‌دراز (کوکر دم‌دراز) Syrrhaptes paradoxus
* خال‌دار (کوکر خالدار) Pterocles senegallus
* راه‌راه (کوکر راه‌راه) Pterocles lichtensteinii
* شکم‌بلوطی (کوکر شکم‌بلوطی) Pterocles exustus
* شکم‌سفید (کوکر شکم‌سفید یا کوکر طلایی) Pterocles alchata
* شکم‌سیاه (کوکر شکم‌سیاه) Pterocles orientalis
## منابع

رج:پرنده
ایزو ۱–۶۳۹

**ایزو ۱–۶۳۹** ات‌جور استاندارد هسته که زوون‌ها سر اختصاری نوم یلنه. ایزو ۱–۶۳۹ دله بیش از ۱۸۰تا زوون وسّه دِ حرفی کُد تعیین هکردنه. مثلاً انگلیسی ره en و فارسی ره fa جه میّن کننه.

## دپیته چرخه تو
* ایزو ۲–۶۳۹
* ایزو ۳–۶۳۹

## منابع
* عربی ویکی‌پدیا
رج:استانداردون
ایزو ۳–۶۳۹

**ایزو ۳–۶۳۹** ات‌جور استاندارد هسته که زوون‌ها سر اختصاری نوم یلنه. ایزو ۳–۶۳۹ دله سعی هاکردنه که تموم زوون‌ها و لهجه‌ئون وسّه اتا سه‌حرفی کُد بی‌یلن. خله کدهایی که اینجه کار بزونه، پیش از این ایزو ۲–۶۳۹ دله دیّه. مثلاً مازرونی ره mzn و انگلیسی ره eng جه میّن کننه.

## دپیته چرخه تو
* ایزو ۱–۶۳۹

## منابع
* عربی ویکی‌پدیا
رج:استانداردون
آبخازی

**آبخازی** (محلی نوم: аҧсуа бызшәа, аҧсшәа) اتا قفقازی زوون هسته که گرجستون ِآبخازیا دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. این زوون ره سیریلیک خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:قفقازی زوونون
رج:آبخازیا
کلاچ شش میل

**کلاچ شش میل** ات‌جور مرغ نوم هسته که خشک‌په دره و تند-تند راه شونه. ونه چکوم تج هسته و تونده صدف بخره. ئوئندون په هم زیاد پیدا وونه.

## منابع

رج:پرنده
کلاچک

**کلاچک** یا **لابر**  یا  **گوشمایی**  (اینگلیسی جه: *Seashell*)''' اتی سخت‌تن جونورونِ جلد هسته که ئو دله درنه و کولاب (=موج) همراهی ئوکناره رسنّه.

## منبع

رج:جونورون
عفار

**عفار** (محلی نوم: Qafár af  یا Afaraf) اتا آفرو-آسیایی زوون هسته که جیبوتی، اریتره و اتیوپی کشورون دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. عفار ره لاتین خط، عربی خط و گعز خط جه نویسنّه. اقلاً ۱.۴ میلیون نفر این زوون جه گپ زننه.

## منابع

رج:آفرو-آسیایی زوونون
اکانی

**اکانی** (محلی نوم: Akan) اتا نیجر-کنگو زوون هسته که غنا و عاج ساحل کشورون دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه.

## منابع

رج:نیجر-کنگو زوونون
امهری

**امهری** (محلی نوم: አማርኛ) اتا آفرو-آسیایی زوون هسته که اتیوپی کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. امهری ره گعز خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:آفرو-آسیایی زوونون
اوستایی

**اوستایی** اتا هندو-ایرانی زوون هسته که زرتشتی دینِ کتابون ره اینتا زوون جه نوشتنه. اوستا کتاب ره این زوون جه بنویشتنه که هنتا کته و این زوون نوم ره ونه ایسم سر جه بیتنه. اوستایی شه وسّه اتا سیوا خط داشته ولی اسا هند ِزرتشتی‌شون، گجراتی خط جه استفاده کننه.

## منابع

رج:ایرانیج زوون
رج:زرتشت
رج:بمرده زوونون
لاتین خط

بندانگشتی
**لاتین الفبا** یا **رومی الفبا** هِدارترین راهی هسته که آدمون شه زوون ره نویسنّه. این خط ره ویشته اروپا مردم نوشتنه ولی استعمار گِدر ونه دامنه ویشته بیّه. رومی الفبا ره سال ۶۰۰ پیش از میلاد، اتروسکی ِخط جه بیتنه که اون‌اتا هم اَی شه یونانی خط و فینیقیه‌یِ خط سر جه بساته بئی بی‌یه. گردِ این منطقه‌یِ خط ورگردنه حدود ۱۱۰۰ پیش از میلاد جه که شمال سامی خط وجود داشته و فلسطین و سوریه دله استفاده بی‌یه. لاتینِ کلاسیکِ خط دله ۲۳ حرف داشته ولی زوون‌های دیگر شه مخصوصِ حروف ره ونه سر بی‌یشتنه.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:خط
رج:لاتین زوون
*
عربی خط

بندانگشتی|عربی اصلی حروف
**عربی الفبا** یا **ابجدی حروف** اتا راه هسته که بعضی زوون‌ها ره وونه ونجه بنویشتن. عربی ِخط ویشته خاورمیونه وَری کاربرد دارنه و اسلامی کشورون دله مردمِ هدار هسته. عربی دله قدیم تاسا ۲۸ حرف دارنه ولی فارسی رسم‌الخط یا اردو رسم‌الخط دله بعضی حروف (گ، چ، پ، ژ دستوری) اضافه بَینه. عربی دله اتا ابجد ترتیب وجود دارنه و اتا الفبایی ترتیب (ابتثی هم گننه) که وشون حروفِ پس و پیشی فرق کنده. عربی الفبایِ تبار فینیقیه و باستانی مصر ِهیروگلیف جه رسنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:خط
آیمارا

**آیمارا** (محلی نوم: aymar aru) اتا سرخ‌پوستون زوون هسته که ویشترین جمیعت ره آمریکایِ بومی زوون‌ها دله دارنه. آیمارا جه بولیوی و پرو دله بیش از یک میلیون آدم گپ زننه و این دِتا کشور دله ایسپانیولی پَلی رسمی زبون حیساب وونه.

## منابع

رج:آمریکای بومی زوونون
بامبارایی

**بامبارایی** (محلی نوم: bamanankan) اتا نیجر-کنگو زوون هسته که مالی کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه و این کشورِ اصلی زوون هسته که حدود دَه میلیون نفر ونجه استفاده کننه.

## منابع

رج:نیجر-کنگو زوونون
باشکورئیج

**باشقیری** (محلی نوم: башҡорт теле) اتا تورکی زوون هسته که روسیه کشور دله، باشقیرستون ویشترین گنش‌کر ره دارنه. باشیقری ره سیریلیک خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:تورکی
رج:باشقیرستون
بیسلاما

**بیسلاما** (محلی نوم: Bislama) اتا کریول زوون هسته که وانواتو جزیره دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. بیسلاما ره لاتین خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:کریول زوونون
بوسنیایی

**بوسنیایی** (محلی نوم: bosanski jezik) اتا اسلاوی زوون هسته که بوسنی و هرزگوین کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. این زوون خله صربوکرواتی جه فرق نکنده و ویشتر فرهنگی-مذهبی فرق‌هایی که دارنه، اینتا زوون ِسیوا بیّن سر تأثیر بی‌یشته. بوسنیایی ره لاتین خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:اسلاوی زوونون
رج:بوسنی و هرزگوین
چامورو

**چامورو** (محلی نوم: Chamoru) اتا آسترونزیایی زوون هسته که گوآم و شمالی ماریانا دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه.

## منابع

رج:آسترونزیایی زوونون
چچنی

**چچنی** (محلی نوم: нохчийн) اتا قفقازی زوون هسته که روسیه‌یِ چچن ایالت دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. چچنی ره سیریلیک خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:قفقازی زوونون
چیچوایی

**چیچوایی** (محلی نوم: chiCheŵa یا chinyanja) اتا نیجر-کنگو و بانتو زوونون ِجیرچله هسته.

## منابع

رج:بانتو زوونون
چواشی

**چوواشی** (محلی نوم: чӑваш чӗлхи) اتا تورکی زوون هسته که روسیه کشور دله و چواشستون دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه که بیش از یک میلیون نفر هستنه. چوواشی ره سیریلیک خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:تورکی
کورسی

**کورسی** (محلی نوم: corsu یا lingua corsa) اتا رومی‌تبار زوون هسته که کورسیا جزیره و ساردینیا دله ویشتر گنش‌کر ره دارنه. کورسی ره لاتین خط جه نویسنّه. اقلاً ۳۰٬۰۰۰ نفر این زوون ره کامل دونّه. این زوون ایتالیایی ره خله موندنه.

## منابع

رج:رومی‌تبار زوونون
اوه

**اوه** یا **اوه‌ای** (محلی نوم: Eʋegbe) اتا نیجر-کنگو زوون هسته که غنا و توگو کشور دله ویشتر گنش‌کر ره دارنه. اوه ره لاتین خط جه نویسنّه. نزدیک ۲ میلیون نفر این زوون ره دونّه.

## منابع

رج:نیجر-کنگو زوونون
فاروئی

**فاروئی** (محلی نوم: føroyskt) اتا ژرمنی زوون هسته که فارو جزیره دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. فاروئی ره لاتین خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:ژرمنی زوونون
گوارانی

کمینتا ره خاستنی:
* گوارانی (ارز): اتا پول یکا
* گوارانی (زوون): اتا سرخپوستی زوون
فیجیایی

**فیجیایی** (محلی نوم: vosa Vakaviti) اتا آسترونزیایی زوون هسته که فیجی کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. این زوون و فیجی هندی ره نونه اشتیفا بیتن.

## منابع

رج:آسترونزیایی زوونون
رج:فیجی
گوارانی (زوون)

**گوارانی (زوون)** (محلی نوم: Avañe'ẽ) اتا آمریکای بومی زوونون جه هسته که پاراگوئه کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه ولی بولیوی، برزیل و آرجانتین دله هم ونه گنش‌کرون درنه. گوارانی (زوون) ره اسا لاتین خط جه نویسنّه و پاراگوئه دله رسمی زوون هم هسته.

## منابع

رج:آمریکای بومی زوونون
هیری موتو

**هیری موتو** (محلی نوم: Hiri Motu) اتا آسترونزیایی زوون هسته که نو گینه پاپوآ کشور دله گنش‌کر دارنه. بعضی محققون وه ره اتا کریول زوون دونّه.
## منابع

رج:آسترونزیایی زوونون
رج:کریول زوونون
اینوپیات

**اینوپیات** (محلی نوم: ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ) اتا اسکیمو-آلوت زوون هسته که کاندای کشورِ شمال‌وَری و اسکیموها دله گنش‌کر دارنه. اینوپیات ره اسکیومویی خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:آمریکای بومی زوونون
ایگبو

**ایگبو** (محلی نوم: Asụsụ Igbo) اتا نیجر-کنگو زوون هسته که نیجریه کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. ایگبو ره لاتین خط جه نویسنّه. ۲۴ میلیون نفر ایگبو گپ زننه و این زوون دله ۲۰ تا لهجه دارنه.

## منابع

رج:نیجر-کنگو زوونون
کشمیری

**کشمیری** (محلی نوم: کٲشُر, कॉशुर) اتا هندی زوون هسته که هند و پاکستون دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. کشمیری ره دیواناگری و عربی خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
خَمِر زوون

**خمری** (محلی نوم: ខ្មែរ, ខេមរភាសា, ភាសាខ្មែរ) اتا آسترو-آسیایی زوون هسته که کامبوج کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه.

## منابع

رج:آسترو-آسیایی زوونون
کیکویو

**کیکویو** (محلی نوم: Gĩkũyũ) اتا بانتو زوون هسته که کنیا کشور دله شیش میلیون گنش‌کر دارنه.

## منابع

رج:بانتو زوونون
کینیارواندا

**کینیارواندا** یا **رواندایی** (محلی نوم: Ikinyarwanda) اتا نیجر-کنگو و بانتو زوون هسته که روآندا کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه و اتا از سه زوونی هسته که رسمی زوون بینه. این زوون اوگاندا و کنگو دله هم گپ بزه وونه.

## منابع

رج:بانتو زوونون
کومی

**کومی** (محلی نوم: коми кыв) اتا اورالی زوون هسته که روسیه کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه که سیصد هزار نفر ویشته نوونّه. کومی ره سیریلیک خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:فینو-اوگری زوونون
کیکنگو

**کنگو زوون** یا **کیکنگو** (محلی نوم: KiKongo) اتا نیجر-کنگو زوون و بانتو خانواده جه هسته که کنگو برازاویل و کنگو کینشاسا کشورون دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. 

## منابع

رج:بانتو زوونون
اینوکتیتوت

**اینوکتیتوت** (محلی نوم: ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ) اتا اسکیمو-آلوت زوون هسته که شمالی قطب وَری گنش‌کر دارنه. اینوکتیتوت ره اسکیمویی خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:اسکیمو-آلوت زوونون
اندونزیایی

**اندونزیایی** (محلی نوم: Bahasa Indonesia) اتا آسترونزیایی زوون هسته که اندونزی کشور دله رسمی زبون هسته. اندونزیایی اتا مالایی ِگِنِش هسته که معیارِ حالت دارنه و ویشته هلندی زبون جه تأثیر بدی‌یه. این زوون ره اندونزی دله اتحادِ سمبل دونّه. اندونزیایی ره لاتین خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:آسترونزیایی زوونون
رج:مالایی زوون
کوانیاما

**کوانیاما** (محلی نوم: Kuanyama) اتا بانتو زوون هسته که آنگولا و نامیبیا کشور دله ملی زوون هسه. کوانیاما ره لاتین خط جه نویسنّه. این زوون خله اندونگا جه نزدیک هسته.

## منابع

رج:بانتو زوونون
لوگاندا

**لوگاندا** یا **گاندا** (محلی نوم: Luganda) اتا بانتو زوون هسته که اوگاندا کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه.

## منابع

رج:بانتو زوونون
لیمبورگی

**لیمبورگی** یا **لیمبورخی** (محلی نوم: Limburgs) اتا ژرمنی زوون هسته که هلند ِجنوب دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. لیمبورگی ره لاتین خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:ژرمنی زوونون
لائو

**لائو** (محلی نوم: ພາສາລາວ) اتا کرا-دای زوون هسته که لائوس کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه.

## منابع

رج:لائوس
رج:کرا-دای زوونون
لینگالا

**لینگالا** (محلی نوم: Lingála) اتا بانتو زوون هسته که ده میلیون نفر، کنگو و اون اطراف ونجه گپ زنه.

## منابع

رج:بانتو زوونون
مالایالم

**مالایالم** (محلی نوم: മലയാളം) اتا دراویدی زوون هسته که هند کشور دله گپ بزه وونه. مالایالم ره اتا مخصوص خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:دراویدی زوونون
مالتی

**مالتی** (محلی نوم: Malti) اتا آفرو-آسیایی و سامی زوون هسته که مالت کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. مالتی ره لاتین خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:سامی‌تبار زوونون
رج:مالت
مارشالی

**مارشالی** (محلی نوم: Kajin M̧ajeļ) اتا آسترونزیایی زوون هسته که مارشال کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. مارشالی ره لاتین خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:آسترونزیایی زوونون
رج:مارشال
موغولی

**موغولی** یا **مغولی** (محلی نوم: монгол) اتا موغولی زوون هسته که موغولستون کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. این زوون جه ۵٫۲ میلیون نفر گپ زننه که علاوه بر موغولستون، چین خلق جمهوری و روسیه دله هم درنه.

## منابع

رج:موغولی زوون
رج:موغولئون
ناواخو

**ناواخو** (محلی نوم: Diné bizaad, Dinékʼehǰí) اتا آمریکای بومی زوون هسته که آمریکای متحده ایالات کشور دله سرخ پوست گنش‌کر دارنه. 

## منابع

رج:آمریکای بومی زوونون
لوبا-کاتانگا

**لوبا-کاتانگا** یا **شیلوبا** (محلی نوم: Tshiluba) اتا بانتو زوون هسته که میونی آفریقا دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه و کنگو دموکراتیک جمهوری دله رسمی زوونون جا هسته. لوبا-کاتانگا ره لاتین خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:بانتو زوونون
مالاگاسیایی

**ماداگاسکاری** یا **مالاگاسی زوون** (محلی نوم: fiteny malagasy)  اتا آسترونزیایی زىوون هسته که ماداگاسکار جزيره دله ونجه گپ زندنه و ماداگاسکار کشور ره رسمی زبون هسته و ویشترین گنش‌کر ره دارنه و بیست میلیون نفر ونجه گپ زننه. مالاگاسی زوون ره لاتین خط جه نویسنّه.

آسترونزیایی زوونون معمولاً آسیای شرق و اوقیانوسیه قاره دله درنه ولی مادگاسکاری زىوون وشون دله اىستىثنا هسته.

## منابع

رج:آسترونزیایی زوونون
نوسو

**نوسو** (محلی نوم: ꆈꌠ꒿) اتا چینی زوون هسته که چین خلق جمهوری دله جزو معیار زوون‌ها انتخاب بیّه و دِ میلیون گنش‌کر دارنه.

## منابع

رج:چینی زوونون
اوکسیتان

**اوکسیتان** (محلی نوم: occitan) اتا رومی‌تبار زوون هسته که فرانسه کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه ولی ایسپانیا و ایتالیا وَری هم بعضی جائون وه ره بلدنه. این زوون قدیم خله گنش‌کر داشته ولی اسا در خطر دره.

## منابع

رج:رومی‌تبار زوونون
اوجیبوا

**اوجیبوا** (محلی نوم: ᐊᓂᔑᓈᐯᒧᐎᓐ) اتا آلگانکی زوون هسته که شمالی آمریکایِ بومی اسکیموها، بعضی‌شون این زوون جه گپ زننه.

## منابع

رج:آلگانکی زوونون
اورومو

**اورومو** (محلی نوم: Afaan Oromoo) اتا آفرو-آسیایی زوون هسته که اتیوپی و کنیا کشورون دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. 

## منابع

رج:آفرو-آسیایی زوونون
اسلاوی کلیسای قدیمی زوون

**اسلاوی کلیسای قدیمی زوون** یا **کلیسایی اُسلاوی** (محلی نوم: ѩзыкъ словѣньскъ) اتا اسلاوی زوون بی‌یه که اسا دیگر وجود ندارنه ولی صربوکرواتی زوون دستوری، ونه تبار جه هستنه.

## منابع

رج:اسلاوی زوونون
رج:بمرده زوونون
پالی

**پالی** (محلی نوم: पाऴि) اتا هندی زوون هسته که هند کشور دله اهمیت دارنه و بودایی دین ِقدیمی‌ترین کتابون ره اینتا زوون جه بنویشت بینه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
رج:بمرده زوونون
روندی

**ایکیروندی** یا **روندی** (محلی نوم: Ikirundi) اتا بانتو زوون هسته که بوروندی، اوگاندا، تانزانیا و کنگو دموکراتیک جمهوری دله، سرجمع هشت میلیون نفر گپ‌کر دارنه.

## منابع

رج:بانتو زوونون
سانسکریت

**سانسکریت** (محلی نوم: संस्कृतम्) اتا هندو-ایرانی زوون هسته که خله ونه تأثیرات دیگر زوون‌های سر بدی وونه ولی این زوون شه دیگر وجود ندارنه. هند دله این زوون ره یاد گیرنه و ونه ادبیات ره شه هندی زوونون دله یارنه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
رج:بمرده زوونون
کچوئا

**کچوئا** یا **کچوا** (محلی نوم: Runa Simi, Kichwa) اتا آمریکای بومی زوون هسته که آند ِکوهِ په ونه گپ‌کرون درنه. این زوون سرخ پوستون دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه و ۶ الی ۱۳ میلیون نفر کچوآ زوون جه گپ زننه که ویشته بولیوی، پرو، شیلی، آرجانتین و اکوادور دله درنه.

## منابع

رج:آمریکای بومی زوونون
رومانش

**رومانش** (محلی نوم: rumantsch grischun) اتا رومی‌تبار زوون هسته که سوییس کشور دله گنش‌کر دارنه و اتا از چارتا زوونی هسته که این کشور دله گپ زننه. رومانش ره لاتین جابموندست دوننه.

## منابع

رج:رومی‌تبار زوونون
سندی

**سندی** (محلی نوم: सिन्धी, سنڌی، سندهی) اتا هندی زوون هسته که پاکستون و هند کشور دله ویشترین گنش‌کر ره دارنه. سندی ره عربی خط جه نویسنّه.

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
ساردنیایی

**ساردنیایی** (محلی نوم: sardu) اتا رومی‌تبار زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر ایتالیایِ ساردنی دله درنه. 

## منابع

رج:رومی‌تبار زوونون
سانگو

**سانگو** یا **سانگویی** (محلی نوم: yângâ tî sängö) اتا کریول زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر میونی آفریقا کشور دله درنه. 

## منابع

رج:کریول زوونون
ساموئایی

**ساموئایی** یا **ساموآ زوون** (محلی نوم: gagana fa'a Samoa) اتا آسترونزیایی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر ساموآ جزیره‌ئون دله درنه. 

## منابع

رج:آسترونزیایی زوونون
سینهالی

**سینهالی** (محلی نوم: සිංහල) اتا هندو-آریایی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر سریلانکا دله درنه. 

## منابع

رج:هندو-آریایی زوونون
سومالیایی

**سومالیایی** (محلی نوم: Soomaaliga یا af Soomaali) اتا آفرو-آسیایی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر سومالی دله درنه و تخمین زندنه که حدود شونزه میلیون نفر بوئن. 

## منابع

رج:آفرو-آسیایی زوونون
سواتی

**سواتی** یا سوازی (محلی نوم: SiSwati) اتا بانتو زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر اسواتینی (سوازیلند سابق) دله درنه و حدود، سه میلیون نفر هستنه. 

## منابع

رج:بانتو زوونون
تیگرینیا

**تیگرینیا** (محلی نوم: ትግርኛ) اتا آفرو-آسیایی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر اتیوپی و اریتره دله درنه و حدود نُه میلیون نفر هستنه. 

## منابع

رج:سامی‌تبار زوونون
تسوانا

**تسوانا** (محلی نوم: ) اتا بانتو زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر بوتسوانا دله درنه و این کشورِ اصلی زوون هسته ولی ات‌که جنوبی آفریقا دله هم درنه. 

## منابع

رج:بانتو زوونون
تونگایی

**تونگایی** (محلی نوم: faka Tonga) اتا آسترونزیایی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر تونگا کشور دله درنه و صدهزار نفر وونّه. 

## منابع

رج:آسترونزیایی زوونون
تاهیتیایی

**تاهیتیایی** (محلی نوم: Reo Tahiti) اتا آسترونزیایی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر تاهیتی و آروم اوقیانوس دله درنه. 

## منابع

رج:آسترونزیایی زوونون
وندا

**وندا** (محلی نوم: Tshivenḓa) اتا بانتو زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر جنوبی آفریقا و زیمبابوه دله درنه. 

## منابع

رج:بانتو زوونون
والون

**والونی** یا **والون** (محلی نوم: walon) اتا رومی‌تبار زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر بلجیک و فرانسه دله درنه. 

## منابع

رج:رومی‌تبار زوونون
ویلزی

**ویلزی** یا **ولزی** (محلی نوم: Cymraeg) اتا سلتی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر ولز دله درنه. تقریباً تموم کسایی که ویلزی دونّه، انگلیسی هم دونّه. بیست درصد مردمونی که ولز دله درنه، باتنه وشون ماری زوون ویلزی هسته.

## منابع

رج:سلتی زوونون
ولوف

**ولوف** (محلی نوم: Wollof) اتا نیجر-کنگو زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر سنگال دله درنه. 

## منابع

رج:نیجر-کنگو زوونون
نورن

**نورن** اتا ژرمنی زوون هسته که نروژی جه هم‌ریشه بی‌یه. اینتا قدیمی زوونِ گِنِش‌کَرون ویشتر شتلند و اورکنی دله دینه و اسا دیگر هچکی این زوون جه گپ نزنده. 

## منابع

رج:ژرمنی زوونون
رج:بمرده زوونون
فریزی

**فریزی**، **فیریزی** یا **فریسی** ات‌سری زوون‌های نوم هسته که ژرمنی زوونون خانواده دله درنه. فریزی گِنِش‌کَرون ویشتر هلند و آلمان دله درنه و شه چنتا زوون میون رَسِد وونّه. سرجمع ۵۰۰٬۰۰۰  نفر فیریزی‌زوون دارمی.

## منابع

رج:ژرمنی زوونون
شنگانی

**شنگانی** (محلی نوم: Xitsonga) اتا بانتو زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر آفریقایِ جنوب‌شرقی درنه. این زوون ره فقط جنوبی آفریقا دله برسمیت اشناسنّه.

## منابع

رج:بانتو زوونون
اویغوری

**اویغوری** (محلی نوم: Uyƣurqə, ئۇیغۇرچه‌) اتا تورکی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر چین ِسین کیانگ ولایت دله درنه. 

## منابع

رج:تورکی
اسکاتس

**اسکاتس** (محلی نوم: Scots, Lallans) اتا ژرمنی زوون هسته که ونه گِنِش‌کَرون ویشتر اسکاتلند ِجنوب و شمالی ایرلند ِشمال دله درنه. این زوون خله انگلیسی جه نزدیک هسته و اسکاتلندی گالیک ِزوون جه خله فرق کنده.

## منابع

رج:ژرمنی زوونون
آریایی زوونون

**آریایی زوونون** یا **هندو-اروپایی زوونون** اتا گتِ زوونی خانواده هسّه که صدها زوون و هزارون لهجه ونه درون دره. ویشتر آدمونی که اروپا، آمریکا، اوقیانوسیه، هند قاره‌مونا و ئیرون دله درنه، این تبارِ زوون‌ها جه گپ زننه. بیش از ۴ میلیارد نفر جهون دله آریاییِ ماری زوون جه گپ بزوئن یاد گیرنه. 

## مختصر طبقه‌بندی
آماری که جمیعت وسّه بکار بمو، سال ۲۰۱۹ شنه:

## منابع

*
رومی‌تبار زوونون

**رومی‌تبار زوونون** یا **رومی زبون‌ها** ات دسته هندو-اروپایی زوون هستنه که قرن‌های سوم تا هشتم میلادی، لاتین زوون سر جه شکل بئیتنه. رومی زوونونِ گت‌ترین زبون‌ها، ایسپانیولی، پرتغالی، فرانسوی، ایتالیایی و رومانیایی هستنه. اضافه بر اینان، خله زوون‌ها و لهجه‌ئون دیگر هم اروپا دله این تبار جه هستنه؛ کاتالونی، رومانش یا ساردنیایی دستوری. استعمار باعث بیّه که اسا آمریکا قاره و آفریقا قاره دله ویشتر رومی‌تبار زوون دوو، تا خِدی اروپا دله. گردِ رومی زوون‌ها ره لاتین خط جه نویسنّه و تنها استثنا مولداوی دله بی‌یه که شوروی گدر وشون ِرومانیایی‌زوون ره سیریلیک جه نوشتنه.

## منابع

*
نیجر-کنگو زوونون

**نیجر-کنگو** اتا گتِ زوونی خانواده هسته که آفریقا دله بومی و محلی هسته. سال ۲۰۱۵ که بشمارست بینه، این خانواده‌یِ زوون‌ها جه ۷۰۰ میلیون نفر آدم گپ زننه و این‌سه دنیایِ سومین گتِ زوونی خانواده هسته. نیجر-کنگویی خانواده دله ۱٬۵۴۰ زوون وجود دارنه که ویشترین تعدادی هسته که اتا خانواده دله وجود دارنه. فقط بانتو زوونون ۳۵۰ میلیون نفر گِنِش‌کر دارنه.

یوروبایی، ایگبو، فولانی و زولو این رج دله ویشترین محلی گپ‌کر ره دارنه ولی سواحیلی که آفریقایِ شرقی کشورون دله میونجی زوون هسته، سرجمع ویشترین گِنِش‌کر ره دارنه.

## منابع

*
آسترونزیایی زوونون

**آسترونزیایی** اتا زوونی خانواده هسته که آسیا، اوقیانوسیه و ماداگاسکار دله ویشترین محلی گنش‌کر ره دارنه. دنیا دله، سرجمع، ۳۸۶ میلیون نفر آسترونزیایی زوون دارنه. مالایی (شه اندونزیایی و مالزیایی لهجه ره دارنه)، جاوه‌ای و تاگالوگ این خانواده‌یِ گت‌ترین زوون هستنه. گننه که ۱٬۲۵۷ زوون این خانواده دله وجود دارنه.

## منابع

*
آفرو-آسیایی زوونون

بندانگشتی|300پیکسل|چپ
**آفرو-آسیایی** یا **حامی-سامی زوونون** اتا زوونی خانواده هستنه که ویشته آفریقایِ شمال و خاورمیونه دله گپ‌کر دارنه. این خانواده دله ۳۰۰تا زوون و گِنِش دره. بیش از ۵۰۰ میلیون نفر ماری زوون اینتی‌چی هسته. آفرو-آسیایی زوون‌ها، شیش‌تا دسته دله جا گیرنه: بربری، چادی، کوشی، مصری، اوموتی و سامی. اینان میون، سامی زوونون همه جه گت‌تر هستنه و عربی اینتا دسته‌یِ اصلی زوون هسته.

## منابع

*
ماری زوون

**ماری زوون** زبونی هسته که چلیک‌وَچه شه گپ بزوئن ره ونجه شروع کنده. 
یونسکو روز ۲۱ فوریه ره ماری زوون جهونی روز اعلام هاکرده.

«ماری زوون» و «اولین زوون» همیشه اتا نینه؛ بعضی جائون وقتی گنی «ماری زوون»، ویشته فردِ قومیت جه اشاره دارنی؛ تا اینکه ونه اولین زبون خَوِری باوی. ولی بعضی جا هم این دِ کلمه ره اتا معنی گیرنه. ماری زوون بی‌ین باعث نوونه که آدم اون زوون ره تمومِ باقیِ زوون‌ها جه بتتر یاد بیره و آدمی هرچی اتا زوون جه ویشته گپ زنده، جدای اینکه کمین زوون ره زودتر یاد بئیته، ویشته ونه دله تسلط پیدا کنده.

وچه‌یِ ماری زوون، ونه فردی، اجتماعی و فرهنگی هویت ره ساجنه. تأثیر دیگر که ماری زوون دارنه، این هسته که وچه ونجه یاد گیرنه که خار-خار گپ بزوئن و عمل هکردنِ الگو، چی هسته و چتی ونه بوئه. تحقیقاتی سِراق دِنّه که ات نفر که خانه ات زوون ره یاد بیره، تا دِ سال طول کشنه ولی وچه وسّه پنج تا هفت سال زمان وَرنه که شه ماری زوون ره یاد بیره.

آدمون، ماری زوون همراهی فکر هاکردن ره هم یاد گیرنه. عصب شناسی علم گنه که زوون‌هایی که آدمونِ دمبال‌ته یاد گیرنه، نتونّه جایی که ماری زوون وشونِ مغز دله اشغال هاکرده ره بَیرن. همینسه، بعضاً وقتی ات نفرِ کلّه صدمه خِرنه، یا ماری زوون یا دومین زوون ره از دست دِنه ولی اتی دیگر ره یاد یارنه، چون وشونِ جایگاه مغز دله فرق کنده. خصوصاً ات‌جور مغزی سکته دره که باعث وونه آدم فقط شه ماری زوون ره یاد بیاره.

## منابع

رج:زوون
رج:هویت
سلتی زوونون

[thumb|250px|left|شیش‌تا منطقه که با سلتی ملیت دارنه و هر منطقه شه بومی [زوون ره دانّه که ات‌تی سلتی زوونون جه هسته. سَوز: ایرلندی - سیو: برتون - سِرخ: ولزی - کرم: مانکس - آبی: گالیک اسکاتلندی - زرد: کورنی.]]
**سلتی ** اتا زوونی خانواده هسته که هندو-اروپایی زوونون جیرچلّه قرار گیرنه. سلتی ره اروپایِ غرب دله گپ زننه. این دسته‌یِ تبار، قبل‌تر بریتانیا جزیره‌یِ بومی مردمون بینه ولی ژرمنی‌تبارون بمونه و انگلیسی زوون ره جزیره دله بیاردنه ولی هنتا سلتی‌های چنتا زوون بموندسته که ایرلند، گالیک، ویلزی و… هستنه.

## منابع
* فارسی ویکیپدیا

*
رج:هندو-اروپایی زوونون
A

**A** یا **a** اولین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. ونه خوردِ حرف ره تونی دِ جور بنویسین: a و ɑ. وه اتا چمردار حرف هسته و «آ» یا «اَ ــَـ» ونگ ره درکنده.

A (گت/کپتال) فیزیک و ریاضی دله آمپر و گتی نشونه هسته و a (پچیک/اِسمال) شتاب ره سِراق دِنه. A تونده آنارشیسم و آتئیسم نشونه هم بوئه.
## تاریخچه
حرف A ره مصرِ هیروگلیف خط دله، اتا ورزایِ کلّه واری کشینه و سال ۱۶۰۰ پ.م. این حرف فینیقی تمدن دله «الف» نوم ره بیته و ونه شکل کم‌کم حالتون مختلف جه تغییر هکرده. این حرف، یونانی خط دله آلفا جه برابری کنده و ونجه بئیت بیّه. 

## نگارخنه

Anarchist s.png| آنارشیسم سمبل
Atheism - The Noun Project.svg|آتئیسم
Apollo Automobil Logo.png|آپولو اتومبیل
Ariel-Logo.svg|آریل موتور
Acura logo.svg|آکورا
MULTIA LOG Aixam Bleu.png|آیگزام


## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
B

**B** یا **b** دومین حرفی هسته که لاتین خط دله دره. B اتا بی‌چمر حرف هسته که «ب» ونگ ره دَر-دِنه.

## تاریخچه

## نگارخنه

Bitcoin.svg|بیت‌کوین سمبل
Beats Electronics logo.svg|بیتس الکترونیکس
2013 in Frankfurt - Ein Tag auf der IAA (9962257364).jpg|برابوس


## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
C

**C** یا **c** سومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. 

زوون‌های مختلف دله ونجه صدای مختلف گیرنه: انگلیسی، فرانسوی، هلندی، کاتالونی، سلتی زوونون، اسکاندیناوی ِزوونون و پرتغالی دله ونه نوم «سی» هسته و «ک» و «س» صدا ره دریارنه. ولی تورکی و کوردی ِخط دله «ج» ونگ ره دَر-دِنه. آلمانی دله «ک» و «تس» چمر ره یارنه. ایتالیایی و رومانیایی دله هم «ک» و «تش» بخوندست وونه. روسی، بلغاری و صربی فقط «س» صدا دِنه. خله از اسلاوی زوونون، مجاری، بالتیک ِزوونون و آلبانیایی دله «تس» وونه. ایسپانیولی دله هم «ک» و «ث» صدا ره دریارنه.

اتا برنومه‌نویسی زوون هم دره که ونه نوم سی هسته و وه ره C نوم جه نویسنّه.

## تاریخچه
مصری زوون دله اتا شتر نقش ره کشینه که کم‌کم بورده فینیقیه دله سومین حرف بیّه و ونه نوم شترِ اسم سر جه بئیت بیّه. همینسه وه ره فینیقی گتنه «گمل» که یونانی دله بیّه «گاما» و عربی دله «جمل» بی‌یه، همین‌سه سومین حرف ابجد دله «ج» هسته ولی آریایی زوونون دله شتر ره «کمل» (مثلاً انگلیسی: camel) گننه که سومین حرف هم «ک» و «س» صدا ره دِنه.

## نگارخنه

Copyright.svg|کپی‌رایت نشونه


## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
D

**D** یا **d** چارومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «د» بخوندست وونه.

## تاریخچه

## نگارخنه

U.S. Democratic Party logo (transparent).svg|دموکرات حزب (آمریکا)
Disney Stub.svg|والت دیزنی ورلد
3807-DASH.png|دش
DC Comics logo.svg|دی‌سی کامیکس


## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا، نسخهٔ ۱۶ مارس ۲۰۰۷.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
E

**E** یا **e** پنجمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا چمردار حرف هسته که ویشته «اِ ــِـ» بخوندست وونه.

## تاریخچه
سامی زوونون دله این حرف "هه" بی‌یه که اتا مردی ره سِراق دائه که دقیقاً میّن نی‌یه نماز کرده یا ونگ کشی‌یه (حیلول یعنن "جشن"). ونه مصری حرف هم همینتی شکل داشته. ابجد دله پنجمین حرف ه‍ هسته ولی غربی زوون‌ها دله وه ره اِ هکردنه. یونانی دله هم ونه معادل اپسیلون هسته که e ره موندنه و باقیِ غربی خطوط ونه سر جا بسات بینه.

## نگارخنه

Internet Explorer 10+11 logo.svg|اینترنت اکسپلورر
E! Logo 2012.svg|ئی!


## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
F

**F** یا **f** شیشمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ف» بخوندست وونه.

## تاریخچه
وه احتمالاً مصری هیروگلیف دله اتا چماقِ شکل بی‌یه و «ح» صدا دائه ولی فینیقی دوره «و» بیّه که ابجد دله هنتا واو ِحرف جه برابر هسته. یونانی خط دله وه ره «دیگاما» شکل بساتنه که رومی دله چنتا حرف ره این شکلِ سر جه بساتنه که U و V و W و Y هم F واری اینتا چماقِ شکل هستنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
G

**G** یا **g** هفتمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که ویشته «گ» بخوندست وونه ولی بعضی زوون‌های مختلف دله، صدائون دیگر هم دریارنه. مثلاً ایسپانیولی دله «خ» وونه یا کاتالونی دله «ژ» وونه...

## تاریخچه
حدسی که زنّه این هسته که G حرف ره هم لاتین دله C حرف سر جا بساتنه و وه ره گاما تغییر هاکرد دوننه. ونه ظاهر دله هم فقط اتا خط C حرف کش اضافه بیّه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
H

**H** یا **h** هشتمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ه‍» بخوندست وونه.

## تاریخچه
مصر ِهیروگلیف دله اتا پرچیم دستوری نقش دره که احتمالاً «ح» تلفظ بی‌یه. وه ره سامی زوونون دله «حصر» کلمه جه ربط هدانه. فینیقیه دله ونه سر «حِث» نوم ره بی‌یشتنه که یونانی دله «هِتا» بیّه. رومی‌تبار زوونون دله ونه چمر فرق هاکرده و بعضی زوون‌ها دله «ح» جه تبدیل به «ه‍» بیّه. ایسپانیولی دله دکّل این حرف صدایی ندارنه و فقط بنویشتن دله کار شونه. بعضی زوون‌ها دله هم وه ره ترکیبی ونگ یارنه؛ مثلاً انگلیسی دله c په بئه (ch)، «چ» بخوندست وونه.

## نگارخنه

Honda.svg|هوندا
Hyundai Motors Logo - After 1992.JPG|هیوندای


## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
I

**I** یا **i** نهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا چمردار حرف هسته که «ئی» بخوندست وونه.

## تاریخچه
مصری هیروگلیف دله اتا دستِ نقش دره که احتمالاً سامی زوونون دله «یَد» کلمه جه بخوندست بی‌یه و همینسه «ی» صدا ره دائه؛ هنتا هم ابجد دله اینتا حرف همین ترتیب جه کته.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
J

**J** یا **j** دهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ج» بخوندست وونه. این حرف غربی الفبائون دله نسبتاً جدیدته هسته.

## تاریخچه

حرفی Jj بوئه، اوایل وجود نداشته. اولین‌کَش وه ره رومی‌ها عدد بنویشتن دله، هر سه رقمِ سیوا هاکردن وسّه، استفاده کردنه. مثلاً XXIIJ یا xxiij ره بجای XXIII یا xxiii نوشتنه که میّن بوو سه‌تا i پشت-به-پشت هستنه. ونه کاربرد خله محدود بی‌یه. تا این که آلمان دله ات نفر تشخیص هادا که i تونده دِ جور بخوندست بوو که هئی جه خله فرق کننه. وه باته بنشنه این دِ حرف ره سیوا هاکردن و هر کمین وسّه اتا شکل داشتن. این‌طرزی بیّه که j ره هم i شکل سر جه بساتنه. وه همون i هسته که ونه بن ره اتا دِم اضافه هاکردنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
K

**K** یا **k** یازدهمین حرف هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که ویشتر «ک» بخوندست وونه.

## تاریخچه
مصر دله هیروگلیف اتا شکل داشته که آدمِ دستِ کف ره موندسته و مصریون وه ره «د» خوندستنه ولی سامی زوونون که اونجه دَینه، چون امه واری شه دست دله ره گاتنه «کف» این حرف ره هم «ک» بخوندستنه و هنتا ابجد دله «ک» همون جایی نیشته که «K» لاتین ِالفبا دله ترتیب دارنه. این حرف یونانی دله کاپا ایسم بیته که اونجه جه بورده لاتین زوون دله. خله اروپایی زوون‌ها گج بینه که کلمات ره کجه ونه K جه بنویسن و کجه ونه C جه بنویسن. خله طول بکشی‌یه که هر زوونی شه حروفِ صدا ره تعیین هاکنه. 

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
L

**L** یا **l** دوازدهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ل» بخوندست وونه.

## تاریخچه
«ل» یا «L» اتا حرف هسته که مصرِ شکل‌ها دله اتا دست‌چو یا کردخاله ره موندنه. این حرف فینیقی دله «لامذ» و یونانی دله لاما بیّه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
M

**M** یا **m** سیزهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «م» بخوندست وونه.

## تاریخچه
این حرف مصر دله ئو یا کولاب شکل بی‌یه و «ن» صدا ره دائه. سامی زوونون، که وشون زوون عربی دستوری بی‌یه، ئو ره «ماء» گتنه (هنتا هم عربی دله اینتی هسته). همینسه اینتا حرفِ صدا ره جای ن، «م» بخوندستنه و فینیقی دله هم ونه نوم «مِم» بیّه که اسا عربی خط دله و ابجد دله «میم» هسته. یونانی‌شون ونه نوم ره میو بی‌یشتنه و لاتین دله «اِم» بیّه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
N

**N** یا **n** چاردهومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ن» بخوندست وونه.

## تاریخچه
مصری هیروگلیف دله اتا مر عکس دیّه که وه ره مصریون «ج» خوندستنه چون مصری زوون دله مر ره «دجِت» گتنه ولی سامی زوونون دله مر شکل ره «ن» بخوندستنه چون وشون زوون دله مَرِ ایسم ره «ن» جه شروع کردنه. اینتا صدا مَرِ عکس سر بموندسته. فینیقیه دله «نون» ایسم ره اینتا حرف سر بی‌یشتنه که هنتا عربی خط دله استفاده بونه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
O

**O** یا **o** پونزهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا چمردار حرف هسته که «ئو» بخوندست وونه.

## تاریخچه
این حرف مصر دله تاسا خله تغییر نکرده و ونه اولیه شکل اتا چشم ره مونسته. مصری‌ها ونجه بی‌چمر حرف وسّه استفاده کردنه. ولی سامی زوونون دله چِش ره «عَین» گتنه (هنوز هم عربی دله اینتی گنه). این حرف «ع» چمر ره بیته و یونانی دله «ئومیکرون» ایسم ره ونه سر بی‌یشتنه و اونجه بر این وَر، ونه صدا عوض بیّه و همینسه O غربی زوونون دله «اُ» چمر ره دِنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
P

**P** یا **p** شونزهمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «پ» بخوندست وونه.

## تاریخچه
مصر هیروگلیف دله اتا داهون عکس دیّه که سامی زوونون وه ره «پ» ایسم بی‌یشتنه. (هنتا عربی دله داهون ره «فَم» گنه که اینتا ریشه جه اِنه) این حرف یونانی دله پی نوم بیته و ونه ایسم همینتی بمونسته.

ابجد دله P معادل ف هسته.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
Q

**Q** یا **q** هیودهومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «کیو» بخوندست وونه.

## تاریخچه
سامی زوونون دله *[[ق|قاپ]]* اتا حرف بی‌یه که درزن‌دکردِ چِش، نخ-سوزن، یا حتا اتا شادی ره مونسته. ق خله سامی زوون‌ها دله پرکاربردِ حرف هسته ولی اروپایی زوونون معمولاً ق نداشتنه. بعضی تاریخ‌شناسون این حرفِ ریشه ره مصر جه رسندنّه.

یونانِ باستانی خط دله ق ره کپی هاکرد بینه و این حرف اون گدر «قُپّا» (Ϙ) نوم داشته. احتمالاً یونانی‌ها اون گدر وه ره /kʷ/ یا /kʷʰ/ (کیو یا کیوح) صدا جه تلفظ کردنه. ونه ایسمِ دومین بخش ره هم /p/ و /pʰ/ (پ و ف) جه بخوندستنه. اینتی بیّه که «قاف» که اِما گمبی، وشون زوون دله دِتا صدا ره دائه: اتا «قُپّا» (Ϙ) که «ق» چمر کرده و اتی «فی» (Φ) که «ف» چمر ره یارده و بعداً F حرف ره ونه سر جه بساتنه.

اتروسک‌ها هرگدر خاستنه که /kʷ/ (کیو) بنویسن، Q ره V وَر یشتنه و رومی‌ها این روش ره وشون جه یاد بیتنه. لاتین ِاولین کتیفه‌ئون دله، حروف C، K و Q جه استفاده کردنه که /k/ و /ɡ/ ره سراق هادن.  دمبال‌تر، C جه استفاده هاکردن باب بیّه و کم‌کم G شکل هم جا دکته و اینتی بیّه که Q شه کاربرد ره از دست هدا و خله زوون‌ها دله فقط «کیو» چمر ره دنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
R

**R** یا **r** هیژدهومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ر» بخوندست وونه. ونه نوم دراصل «اِر» بی‌یه ولی انگلیسی دله وه ره ات‌که تغییر هدانه و اسا «آر» گننه. فرانسوی، آلمانی و دیگر زوون‌ها هنتا ونه اصلی نوم ره درست گننه.

## تاریخچه
مصری هیروگیلیف دله اتا آدِمِ کلّه عکس ره کشینه که سامی زوونون ونه نوم ره «رأس» ِکلمه خاطری «ر» بیتنه. یونانی دله این حرف ره «رُ» (Ρρ) بخوندستنه و لاتین دله R شکل ره بیته.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
S

**S** یا **s** نوزهومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «س» بخوندست وونه.

## تاریخچه
درست میّن نی‌یه ولی حدس زنّه که این حرف سامی زوونون دله کشتی یا دندون عکس جه بئیت بی‌بون و «ش» چمر ره دائه. یونانی دله وه ره زیگما یا سیگما (Σσς) نوم هدانه.

## نگارخنه

Suz history 6.svg|سوزوکی
SEAT Logo from 2017.svg|سیات
Sterling Trucks logo.png|استرلینگ تراکس
Lazystude.gif|استودبیکر
Snowa.jpg|اسنوا
Superman shield.svg|سوپرمن


## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
T

**T** یا **t** بیستمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ت» بخوندست وونه.

## تاریخچه
«ط» آخرین حرفی بی‌یه که سامی زوونون ِالفبا دله دیّه و عبری دله هنتا آخرین حرف بمونسته. این حرفِ قیافه و چمر خله عوض نیّه و لاتین خط دله هم تقریباً همونتی هسته که باستانِ دوره بی‌یه.

## نگارخنه

Croce di Ariberto - icona.svg|صلیب که مسیحیت نشون هسته، t ره موندنه
Tesla T symbol.svg|تسلا موتورز
Troller logo.png|ترولر


## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
X

**X** یا **x** بیست و چارومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ایکس» بخوندست وونه.

## تاریخچه
این حرف یونانی زوون جه بمو ولی اونجه «خ» چمر ره دائه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
Y

**Y** یا **y** بیست و پنجمین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا چمردار حرف هسته که «ی» بخوندست وونه.

این حرف لاتین زوون دله فقط کلماتی وسّه بکار شی‌یه که یونانی زوون جه ریشه داشتنه و خِدی لاتین دله این حرف وجود نداشته؛ همینسه ونه ایسم ره بئیت بینه «I graeca» که یعنن «من یونانیمه». بعداً ونه نوم کم‌کم بیّه «ایگرِی». هنتا خله زوون‌ها دله این نوم یا ونه دستوری ایسم‌ها کاربرد دارنه ولی انگلیسی و اپار زوون‌ها دله وه ره «وای» گننه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
Z

**Z** یا **z** بیست و شیشمین و آخرین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «ز» بخوندست وونه.

## تاریخچه
این حرف فینیقیه خط دله دیّه و سامی زوونون ریشه دله «زین» کلمه جه برسی وونه که «شمشیر» معنی ره دائه. این حرف ره لاتینِ الفبا دله جابجا هاکردنه و ابجد ِترتیب دستوری نی‌یه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
V

**V** یا **v** چارومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. وه اتا بی‌چمر حرف هسته که «و» بخوندست وونه. این حرف «پیروزی» (ویکتوری) کلمه‌یِ اولین حرف هسته و دست جه این کلمه ره سِراق دِنّه که یعنن پیروز وومبی. V و چنتا حرف دیگر ره واو ِحرف سر جه بساتنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
W

**W** یا **w** بیست و سومین حرفی هسته که لاتین خط دله وجود دارنه. این حرف لاتین زوون دله وجود نداشته و اون گدر هنتا U و V هم اتا شکل داشتنه. زمونی که ژرمنی زوونون دله مشکل ور بخردنه که چتی شه زوون ره بنویسن، اینتا حرف ره بساتنه. ونه نوم ره «دابلیو» یا «دَبِلیو» گننه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا.

## دپیته چرخه‌تو

* لاتین خط

رج:لاتین الفبا
ونیز

**ونیز** اتا شهر هسته که ونتو ایالتِ نیشتگا هسته. این شهر ایتالیایِ توریستی شهرون و تاریخی مراکز جه حیساب اِنه. معروف هسته که ونیز ره ئو سر بساتنه و ونه بعضی سِره‌ئون میونه، جای خیابون، ئو کِله هکشی هسته و مردم لوتکا جه رفت-روش کننه. ونیز دله وقتی روم امپراتوری دپاشنی بیّه، اتا جمهوری بسات بینه که ونیز جمهوری گتنه و دنیایِ مهمِ تجاری حکومتون جا بی‌یه. این شهرِ محلی زوون ونتی هسته.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:ونتو
رج:ایتالیا شهرون
سنگسری

**سنگسری** اتا زوون هسته که کاسپینی زوونون جلگه دله جا گیرنه. این زوون ویشته مهدی‌شهر شهرستان (سنگسر) دله گپ بزه وونه. سنگسری و مازرونی زوون خله هئی ره موندنّه ولی وشون گرامر بعضی جائون فرق کنده.

## منابع

رج:کاسپینی زوونون
جو بایدن

**جو بایدن** اتا آمریکایی سیاستمدار هسته که آمریکای متحده ایالات ِچل و شیشمین رییس‌جمهور بیّه. وه ایرلندی رگ-ریشه دارنه و کاتولیک هسته. جو بایدن خله سال سنای میلس دله سناتور بی‌یه و باراک اوباما گدر، ونه معاون بی‌یه.

وه ۲۰۲۰ انتخابات دله دونالد ترامپ جه ویشته رأی بیارده و چار سال ریاست داشته. ونه سن-سال خله بالا بی‌یه و همینسه حواس ونه سر جه دکت بی‌یه و لوچ-لوچی کرده و همینسه دموکراتون نی‌یشتنه که اَی این‌صوه کاندید بووشه و ونه معاون، کاملا هریس، ره کاندید هاکردنه که رأی نیارده.

## دپیته چرخه‌تو
* متحده ایالات رییس‌جمهورون فهرست

## منابع

رج:آمریکا رییس‌جمهورون
رج:زننه آدمون
آذری

شمه منظور کمینتا هسته:
* آذربایجونی که اتا تورکی زوون هسته.
* آذری که اتا بمرده زوون هسته.
یوهان آلتوسیوس

**یوهان آلتوسیوس** (بمرده‌یِ ۱۶۳۸) آلمانی حقوقدان و فیلسوف بی‌یه که اجتماعی قرارداد، فدرالیسم و سندیکالیسم خَوِری کتاب نوشته. وه بل، سووئیس دله دانشگاه درس دائه و مدنی‌حقوق و کلیسایی‌حقوق ِإستا بی‌یه. آلتوسیوسِ تفکر دله سه چیز مهم‌تر بینه: اولی این که دولت ونه اتا قرارداد په وجود داره و قرارداد تونده سیاسی یا اجتماعی بوئه. سیاسی قرارداد حاکم و مردمِ رابطه ره میّن کنده و اجتماعی قرارداد مردمِ قشرها و گروه‌ها میون دَوِست وونه. دوم اینکه دولتون، خانواده سر جه تکامل پیدا هاکردنه و ات‌خله خانواده هئی جه جمع بینه تا مله و شهر ره بساتنه و اینتی ایالات و کشورون شکل بیتنه. وه گاته مردم اگه بدینه دولت دره شه اختیار جه سوءاستفاده کنده، تونّه شه نماینده‌ئون همراه، مقاومت هاکنن و دولت ره گِس ندن. سومین مسئله این بی‌یه که آلتوسیوس دکّل طبقه‌بندی که یونانی علما باستان دوره هکرد بینه ره قبول نداشته و گته حاکمیت تماماً مردم شنه و دولت فقط تونده ات‌جور بوئه ولی حکومتِ شکل تونده مونارشی (ات نفرِ سلطنت) یا آریستوکراسی (چن نفرِ حضور جه) بوئه.

## منابع

رج:آلمانی فیلسوفون
آشار

**آشار** سیستان و بلوچستان اوستان ره اتا شهر هسته که مهرستان شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۳٬۷۸۶ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:سیستان و بلوچستان اوستان شهرون
رج:مهرستان شهرستان
ناخشخنه

**ناخشخنه** یا **ناخشسره،**  اتا بونیاد هسه کا بیداشتی مراقبتئون سه هسه کا ونه کرکنائون استرمدی و دکتری و دکتری جهازئون هسه کا ناخشئون ره خدمات دنه.بندانگشتی|229x229پیکسل|بقیه الله اتا گت ترین ناخشخنئون کا تهرون دله دره و  مسنسنی ناخشخنه کا بقیه الله دونشجار سه هسه .
بندانگشتی|اتا ناخشخنه فندلاند دله

## ممبعئون

## پی در پشوئون:

* استرمد
* ناخشکش
*
رج:ناخشخنه‌ئون
ناخشکش

بندانگشتی|فیات دوکاتو کا ناخشکش هاکردنه
**ناخشکش** (فروسئیج جه : *Ambulance*) اتا نقلی وسیله EF7  دکتری هسه کا ناخشئون ره برنه مدوائی جئون و ناخشخنه ئون و ناخشخنه درگا (بریم) دله اضطراری شرائط دله وشون ره ارائه کاندنه تا کا برسندنن وه ناخش ره مقصد .

ناخشکش کرکنون ره پارامدیک گوننه.

## پیدر پشوئون

* ناخشخنه
* اورجانس

## ممبعئون:

## دیا(بریم) هماسیئون

رج:ناخش
رج:ناخشخنه
کاراکاس

**کاراکاس** اتا شهر هسته که ونزوئلا ِکشور ره نیشتگا هسته.

## منابع

رج:جنوبی آمریکا نیشتگائون
رج:ونزوئلا شهرون
لیما

**لیما** اتا شهر هسته که پرو ِکشور ره نیشتگا هسته. ایسپانیایِ استعمارکرون که آزتک تمدن ره شکست هدانه، این شهر ره بساتنه. فرانسیکو پیزارو لیما شهر ره روز ۱۸ ژانویه ۱۵۳۵ بنا بی‌یشته.

## منابع

رج:جنوبی آمریکا نیشتگائون
رج:پرو شهرون
مونته ویدئو

**مونته ویدئو** اتا شهر هسته که اوروگوئه ِکشور ره نیشتگا هسته. این شهر ره برنو مائوریسیو د زابالا سال  ۲۴ دسامبر ۱۷۲۶ بساته و اون گدر تاسا ونه جمیعت به ۱٬۳۱۹٬۱۰۸ نفر برسی‌یه. مونته ویدئو اتا بندری شهر هسه و وه ره جایی بساتنه که ریو د لا پلاتایِ روخنه‌یِ ئو، کلنه اطلس اوقیانوس درون.

## منابع

رج:جنوبی آمریکا نیشتگائون
رج:اروگوئه شهرون
سوکره

**سوکره** اتا شهر هسته که بولیوی ِکشور ره رسمی نیشتگا هسته. سوکره ره قانون دله رسماً بولیوی نیشتگا هاکردنه، ولی لاپاز عملاً گت‌ترین شهر و مرکزی جا هسته. این شهر، دنیایِ بلندترین نیشتگا هسته و آند کوهون سر کته.

## منابع

رج:جنوبی آمریکا نیشتگائون
رج:بولیوی شهرون
کریول

**کریول** یا **کرئول** (Creole) ات‌دسته زوون هستنه که چنتا زوونِ پشو بخردن په بسات بئی بوئن. معمولاً اینان زبون‌ها اینتی بوجود بمونه که اتا بومی-محلی زوون و اتا خارجی زوونِ کلمات و گرامر انده قاطی-پاتی بیّه که شه اتا نو زوون بیّه. کریول ویشته دور-هکت مناطقی که استعمارکَرون گیتنه وجود اِمو. کریولِ زوون ره معمولاً اتا منطقه دله بعنوان ماری زوون یاد گیرنه و موندستگار وونه. مثلاً بیسلاما که وانتووا جزیره دله دره، هیری موتو که نوگينه جزيره‌یِ بعضی جائون گپ زنه یا آییسینی که هاییتی دله رسمی زوون هسته. 

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا (https://en.wikipedia.org/wiki/Creole_language)
استنلی

**استنلی** اتا شهر هسته که فالکلند ره نیشتگا هسته. این شهر سر بریتانیا و آرجانتین اختلاف دارنه ولی عملاً انگلیسی‌شون دس کته.

## منابع

رج:جنوبی آمریکا نیشتگائون
رج:فالکلند
رج:بریتانیا شهرون
ممرز دریاچه

**ممرز دریاچه** اتا دریاچه هسته که ایران مازرون اوستان دله دره و نوشهر ِشهر پَلی‌ئه و ونوش مله دله کته. این دریاچه ملی ثبت بیّه و ونه تاریخ کرتاسه تا کواترنری دوره جه رسنه. ممرز دریاچه خله وهم‌ناک جا هسته و ونه بشکسته دارون و وگ‌لیز دشت و میاه بئیته هوا باعث بیّه که وه ره «ارواحِ دریاچه» لقب هادن. این محوطه ۴۰ هکتار گتی دارنه و حفاظت‌بئی جنگل هسته.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:مازرون جائونرج:نوشهر تاریخی جائون
اوان

**اوان** یا **ئو-وان** اتا دریاچه هسته که ایران قزوین اوستان دله دره و الموت شهرستان درون هسته.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:قزوین اوستان
بختگان

**بختگان** اتا دریاچه هسته که ایران فارس اوستان دله دره و نیریز، استهبان، خرامه، ارسنجان و بختگان شهرستان میونه کته. این دریاچه، ارومیه دریاچه په، ایرانِ دومین درونی دریاچه بی‌یه و ۱۲۰ کیلومتر طول داشته. اسا این دریاچه‌یِ ئو خله کمته بیّه و خشکی هایته.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:فارس اوستان
بزنگان

**بزنگان** اتا دریاچه هسته که ایران رضوی خراسون اوستان دله دره و سرخس و مشهد ِشهر پَلی‌ئه. این دریاچه گتی ۸۰ هکتار هسته.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:سرخس شهرستان
فامور

**پریشان** یا **فامور** اتا دریاچه هسته که ایران فارس اوستان دله دره و کازرون ِشهر پَلی‌ئه. این دریاچه‌یِ ئو شیرین هسته و ۴۳۰۰ هکتار گتی جه، خاورمیونه دله‌یِ گت‌ترینِ شیرین‌ئو دریاچه‌ئون جه حیساب اِنه. فامور ره رامسر کنوانسیون دله و ایران حفاظت‌بئی مناطق ِلیست درون ثبت هاکردنه.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:کازرون شهرستان
رج:فارس اوستان
تار دریاچه

**تار دریاچه** اتا دریاچه هسته که ایران تهران اوستان دله دره و دماوند شهرستان و شهر پَلی‌ئه. این دریاچه شیرین‌ئو دارنه و ونه ارتفاع، آزادِ دریا جه، ۳٬۰۰۰ متر هسته. 

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:دماوند شهرستان
امریکن پای

***امریکن پای***  اتا سری فیلم یا کالکشن هسته که سکسی-کمدی جُلگه دله جا گیرنه. اولین‌کَش ونه فیلم ره یونیورسال پیکچرز سال ۱۹۹۹ بساته و ونه نوم *[[امریکن پای (فیلم)|امریکن پای]]* بی‌یه. اینتا فیلم انده اسم درهاکرده و مردم سر تأثیر بی‌یشته که ونه بعدی قسمتون ره هم بساتنه. ونه سر جا ات‌خله اسپین آف هم بساتنه که سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۰ پخش بینه.

## فیلم‌ها

## بازخورد
### عملکرد گیشه

### نقدها

## منابع

## بریم بگردستن
* 


رده:انگلیسی فیلمون
رده:آمریکایی فیلمون
آلاگل

**آلاگل** اتا دریاچه هسته که ایران گلستان اوستان دله دره و گنبد کاووس ِشهر پَلی‌ئه.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:گلستون اوستان
شط تمی

**شط تمی** یا **تِمی دریاچه** اتا دریاچه هسته که ایران خوزستان اوستان دله دره و چارمحال-بختیاری و لرستان اوستان سامون وَر کته. این دریاچه دزفول شهرستان شنه و زاگرس ِکوهون میونه کته.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:دزفول شهرستان
حوض سلطان

**حوض سلطان** اتا دریاچه هسته که ایران قم اوستان دله دره و قم-تهرونِ آزادراه پَلی‌ئه. این دریاچه ئو نمکی هسته.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:قم اوستان
طشک

**طشک** اتا دریاچه هسته که ایران فارس اوستان دله دره و بختگان شهرستان درون هسته. این دریاچه کوهِ بنه‌هنیشت جا بسات بیّه و ۸۰۰ کیلومتر مربع گتی دارنه.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:بختگان شهرستان
رج:فارس اوستان
قوری گل

**قوری گل** یا **گوری‌گول** اتا دریاچه هسته که ایران شرقی آذربایجون اوستان دله دره و بستان‌آباد ِشهر پَلی‌ئه. این دریوچه ئو خشک هایته.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:بستان‌آباد شهرستان
ولشت

**ولشت** اتا دریاچه هسته که ایران مازرون اوستان دله دره و چالوس ِشهر پَلی‌ئه. ولشت ۲۵ کیلومتری چالوس که سمت مرزن‌آباد شونّه، قرار بیته. این دریاچه علم کوه وَر دره که ایرانِ دومین گتِ چکل هسته. ولشت، شیرین‌ئو دارنه. ولشتِ نوم ره چالوس‌وَری لهجه دله وسیه بخردن و *رانش* وسّه استفاده کننه که دریاچه‌یِ نوم هم اینجه جه بمو. این دریاچه ره ۱۵ مهر ۱۳۸۸، ایران طبیعی ملی آثار رج دله لیست هاکردنه.

ولشت گتی ۴۰۰ تا ۶۰۰ مترمربع وونه و حدود ۱۵۰ هزارمتر مربع گتی دارنه. ونه جولی هم حداکثر ۲۲ متر هسته که میانگین ونه جولی ۹ متر تا ۱۸ متر جه کشنه. این محیط دله اردک ماهی، ماهی کولی، مر و وگ درنه. دریاچه‌یِ ئو هم وارش جه تأمین وونه و هم چشمه جا در زنده.

## نگارخنه

Valasht_Lake_1.jpg
Valahst 7.JPG
نمای پانوراما دریاچه ولشت.jpg
Iran - Kelardasht - Around Valasht Lake - panoramio.jpg
Kelardasht - Valasht Lake - panoramio.jpg
Valasht 4.JPG
Valasht Lake.jpg
Valasht Lake 13970114 01.jpg
Valasht Ducks.JPG
Valasht lake 12 - panoramio.jpg
Valasht lake 11 - panoramio.jpg
Valasht lake 10 - panoramio.jpg
Valasht Lake 13970114 02.jpg
Valasht Lake 13970114 03.jpg
Valasht Lake 13970114 06.jpg
Valasht lake 2 - panoramio.jpg
Valasht lake 17 - panoramio.jpg
Valasht lake general view.jpg
Valasht Lake دریاچه ولشت - panoramio.jpg
Valasht.jpg


## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:چالوس شهرستان
رج:مازرون جائون
هامون

**هامون** اتا گتِ دریاچه بی‌یه که ایران ِسیستان-بلوچستان و افغانستان ِمیونه قرار داشته و اسا خشک هایته. هامون شه چارتا دریاچه جه تشکیل وونه که قدیم ئو کتنه، هئی جه وصل بینه و ۵٬۶۶۰ کیلومتر مربع گتی داشتنه: هامون پوزک، هامون صابری، هامون هلمند و هامون گود زره. اینانِ اصلی منبع هیرمند ِروخنه بی‌یه که اسا ونه دم ره سدسازی جه بیتنه و ونه ئو دریاچه جه نرسنه. هامون زیست‌کره ذخیره‌گاهون جا هسته.

## منابع

رج:ایران دریاچه‌ئون
رج:افغانستان دریاچه‌ئون
رج:سیستان و بلوچستان اوستان
گت ننا (ویدیوئیج کا)

***گت ننا***   اتا ویدیوئیج کا هسه کا دنیس ووکانویچ دی ویلوپر نوم جا مونتشیر هاکرده . اینتا کا اینتی هسه کا اتا ناشنا ادم اتا سره دله محبوس بونه و ونه کا بوریجه اوجه جه امبا اتا گت ننا دره کا پاینه کا اونتا ادم  هانبریجه . 5 روج توم داینه کا بوریجه و 5 روج کا رد بوه گت ننا اصلی شخصیت ره کوشنه .

## ممبعئون:

رج:کامپیوتری کائون
پچیک مرخا و جمبلی کچه

**پچیک مرخا**  اتا جاپونی انیمه سریالی هسه کا 1983 اپریل تا 1984 مارچ دله 130 قسمت دله ان ایچ کی شبکه جه پخش بیه .

اینتا سریال ره  وچون نومئون کا وشون نوم چاییخری کچه تیته هسه جه بیتنه ، 

## آسنی
پچیک مرخا شه شی جا اتا کلا دله زیوش کانده . وه اتا چاییخری کچه شه گس النه کا گاگداری وه ره پچیک کانده امبا کچه شه پچیک نوونه. وه  اده گت بونه .

## ممبعئون:

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Mrs. Pepper Pot (anime)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۴ بهمن ۱۳۹۲.

## دیا(درگا-بریم) هماسیئون

* Mrs. Pepper Pot
* Spoon Oba-san 
* خاله ریزه و قاشق سحرآمیز (انیمه) در دانشنامهٔ وب‌گاه Anime News Network
* 
رج:انیمه
رج:کارتونی سریالون