open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یوفا چمپیونز لیگ ۰۴–۲۰۰۳

**یوفا چمپیونز لیگ ۲۰۰۳–۰۴** یا **لیگ قهرمانان اروپا ۰۴–۲۰۰۳**  اروپای چمپیونز لیگ ره اتا فصل بی‌یه. چهل و نهمین دوره از مسابقات فوتبال باشگاه‌های برتر اروپا و دوازدهمین دورهٔ لیگ قهرمانان اروپا از زمان تغییر نام رقابت‌ها در سال ۱۹۹۲ بیه. تیم پورتو موفق بیه که با شکست ۳–۰ تیم موناکو فینال دله، عنوان قهرمانی این رقابت‌ها ره کسب هاکنه؛ وه نخستین قهرمانی اتا تیم پرتغالی این رقابت‌ها دله از سال ۱۹۸۷ بیه. وه دومین قهرمانی اروپایی پورتو دو سال اخیر دله بیه؛ وشون موفق بیه بینه که فصل قبل عنوان قهرمانی جام یوفا ره به دست بیارن. وه نخستین دورهٔ لیگ قهرمانان با مرحلهٔ حذفی ۱۶ تیمه بیه؛ در دوره‌های گذشته ابتدا  وسته دو مرحلهٔ گروهی برگزار بیه تا ۸ تیم به مرحلهٔ حذفی برسن. بازی فینال ورزشگاه فلتینس آرنا دله شهر گلزنکیرشن دله برگزار بیه.

## نتیجه
۰۴–۲۰۰۳ فصل دله پورتو قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۳–۰ موناکو ره بَوِردنه. این فینالِ کا گلزن‌کیرشن شهر و فلتینس آرنا فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن فرناندو مورینتس بی‌یه که موناکو وسه کا کرده و ۹ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
یوفا چمپیونز لیگ ۱۴–۲۰۱۳

**یوفا چمپیونز لیگ ۱۴–۲۰۱۳**، اروپای چمپیونز لیگ ره اتا فصل بی‌یه.

۱۴–۲۰۱۳ فصل دله رئال مادرید قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۴–۱ اتلتیکو مادرید ره بَوِردنه. این فینالِ کا لیسبون شهر و استادیو دا لوز فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن کریستیانو رونالدو بی‌یه که رئال مادرید وسه کا کرده و ۱۷ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
یوفا چمپیونز لیگ ۱۵–۲۰۱۴

**یوفا چمپیونز لیگ ۱۵–۲۰۱۴**، اروپای چمپیونز لیگ ره اتا فصل بی‌یه.

۱۵–۲۰۱۴ فصل دله بارسلونا قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۳–۱ یوونتوس ره بَوِردنه. این فینالِ کا برلین شهر و المپیک برلین فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن نیمار و کریستیانو رونالدو و لیونل مسی بی‌یه که بارسلونا و رئال مادرید و بارسلونا وسه کا کرده و ۱۰ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
یوفا چمپیونز لیگ ۲۰۲۰-۲۱

**یوفا چمپیونز لیگ ۲۰۲۰-۲۱**، اروپای چمپیونز لیگ ره اتا فصل بی‌یه.

۲۱–۲۰۲۰ فصل دله چلسی قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۱–۰ منچستر سیتی ره بَوِردنه. این فینالِ کا پورتو شهر و دراگو فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن ارلینگ هالند بی‌یه که دورتموند وسه کا کرده و ۱۰ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
یوفا چمپیونز لیگ ۲۰۲۱-۲۲

**یوفا چمپیونز لیگ ۲۰۲۱-۲۲**، اروپای چمپیونز لیگ ره اتا فصل بی‌یه.

۲۲–۲۰۲۱ فصل دله رئال مادرید قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۱–۰ لیورپول ره بَوِردنه. این فینالِ کا سن-دنی شهر و استاد دو فرانس فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن کریم بنزما بی‌یه که رئال مادرید وسه کا کرده و ۱۵ تا گُل بزو.

**لیگ قهرمانان اروپا ۲۲–۲۰۲۱** شصت و هفتِمین فصل از موسابقات فوتبال باشگاه‌های برتر اروپای برگزار بیئه توسط یوفا هسته.فصل بیست ونهم جه به بعد نوم جام باشگاه‌های اروپا به لیگ قهرمانان اروپا تغییر هاکارده.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
یوفا چمپیونز لیگ ۲۰۲۲-۲۳

**یوفا چمپیونز لیگ ۲۰۲۲-۲۳**، اروپای چمپیونز لیگ ره اتا فصل بی‌یه.

۲۳–۲۰۲۲ فصل دله منچستر سیتی قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۱–۰ اینتر میلان ره بَوِردنه. این فینالِ کا استانبول شهر و المپیک آتاترک فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن ارلینگ هالند بی‌یه که منچستر سیتی وسه کا کرده و ۱۲ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۵۶–۱۹۵۵

**اروپایی کاپ ۵۶–۱۹۵۵**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۵۶–۱۹۵۵ فصل دله رئال مادرید قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۴–۳ استاد رمس ره بَوِردنه. این فینالِ کا پاریس شهر و پارک دو پرنس فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن میلوش میلوتینوویچ بی‌یه که پارتیزان وسه کا کرده و ۸ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۶۳–۱۹۶۲

**اروپایی کاپ ۶۳–۱۹۶۲**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۶۳–۱۹۶۲ فصل دله آ.ث. میلان قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۲–۱ بنفیکا ره بَوِردنه. این فینالِ کا لندن شهر و ومبلی فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن خوزه آلتافینی بی‌یه که آ.ث. میلان وسه کا کرده و ۱۴ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۷۲–۱۹۷۱

**اروپایی کاپ ۷۲–۱۹۷۱**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۷۲–۱۹۷۱ فصل دله آژاکس قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۲–۰ اینتر میلان ره بَوِردنه. این فینالِ کا روتردام شهر و دکویپ فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن یوهان کرایف و آنتال دونایی و لو مکاری و سیلوستر تاکاچ بی‌یه که آژاکس و اویپشت و سلتیک و استاندارد لیژ وسه کا کرده و ۵ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۷۶–۱۹۷۵

**اروپایی کاپ ۷۶–۱۹۷۵**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۷۶–۱۹۷۵ فصل دله بایرن مونیخ قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۱–۰ سن‌اتین ره بَوِردنه. این فینالِ کا گلاسگو شهر و همپدن پارک فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن یوپ هاینکس بی‌یه که بروسیا مونشن‌گلادباخ وسه کا کرده و ۶ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۷۷–۱۹۷۶

**اروپایی کاپ ۷۷–۱۹۷۶**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۷۷–۱۹۷۶ فصل دله لیورپول قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۳–۱ بروسیا مونشن‌گلادباخ ره بَوِردنه. این فینالِ کا رم شهر و المپیک رم فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن گرد مولر و Franco Cucinotta بی‌یه که بایرن مونیخ و زوریخ وسه کا کرده و ۵ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۸۵–۱۹۸۴

**اروپایی کاپ ۸۵–۱۹۸۴**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۸۵–۱۹۸۴ فصل دله یوونتوس قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۱–۰ لیورپول ره بَوِردنه. این فینالِ کا بروکسل شهر و کینگ بودوئن فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن توربیون نیلسون و میشل پلاتینی بینه که گوتبورگ و یوونتوس وسه کا کردنه و ۷ تا گُل بزونه.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۸۶–۱۹۸۵

**اروپایی کاپ ۱۹۸۵–۸۶**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۸۶–۱۹۸۵ فصل دله استوا بخارست قهرمون بیه؛ وشون فینال دله پنالتی جه بارسلونا ره بَوِردنه. این فینالِ کا سبیا شهر و رامون سانچز پیس‌خوان فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن توربیون نیلسون بی‌یه که گوتبورگ وسه کا کرده و ۶ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۸۷–۱۹۸۶

**اروپایی کاپ ۱۹۸۶–۸۷**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۸۷–۱۹۸۶ فصل دله پورتو قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۲–۱ بایرن مونیخ ره بَوِردنه. این فینالِ کا وین شهر و ارنست هاپل فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن براتسیلاو کوتکوویچ بی‌یه که ستاره سرخ بلگراد وسه کا کرده و ۷ تا گُل بزو.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۸۸–۱۹۸۷

**اروپایی کاپ ۱۹۸۷–۸۸**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۸۸–۱۹۸۷ فصل دله پی‌اس‌وی آیندهوون قهرمون بیه؛ وشون فینال دله پنالتی جه بنفیکا ره بَوِردنه. این فینالِ کا اشتوتگارت شهر و مرسدس بنز آرنا فوتوال‌زمین دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زنون گئورگی هاجی، ژان-مارک فراری، رابح ماجر، آلی مکویست و میچل و روی آگوئاس بینه که بترتیب استوا بخارست، بوردو، پورتو، رنجرز، رئال مادرید و بنفیکا وسه کا کردنه و هرکمین‌شون ۴ تا گُل بزو بینه.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
اروپایی کاپ ۹۰–۱۹۸۹

**اروپایی کاپ ۹۰–۱۹۸۹**، اروپایِ باشگاهون کاپ ره اتا فصل بی‌یه. اروپایی کاپ، پیش از چمپیونز لیگ بساته بوو، اروپایِ باشگاهونِ مهمترین مسابقات بی‌یه.

۹۰–۱۹۸۹ فصل دله آث میلان قهرمون بیه؛ وشون فینال دله ۱–۰ بنفیکا ره بَوِردنه. این فینالِ کا وین شهر و ارنست هاپل استادیوم دله برگزار بی‌یه.

این فصلِ بتترین گُل‌زن روماریو و ژان-پیر پاپن بینه که پی‌اس‌وی آیندهوون و المپیک مارسی وسه کا کردنه و ۶ تا گُل بزونه.

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
شخ منصور اشرمه

بندانگشتی|358x358پیکسل|شخ منصورۀ نگاره
**شخ منصور اُشُرمه** (**منصور اشرمه‌ای؛** ۲ ژوئن ۱۷۶۲–۱۳ آوریل ۱۷۹۴) نظومی فرمنده و چچنی اسلومی سِلار بی یه کا چچن و چرکس وسه بجنگسنه.وه گت کاترینۀ امپریالیستیۀ توسعه خائی براوری سور هستائنه. شخ منصور ره اولین شمالۀ قفقاز مدار سلار دوننه. وه چچنی مردوم و شمالی قفقازونۀ پهلوون هسنه.

## جیوه نومه
منصور اشرمه گروزنی دله، چچن پرکن دله سونژا هیلائه لوچه دله چش وا هاکردنه. دمالتر شه تحصیلات وسه بوردنه داغستون و دس آخر اته ملا خنه دله بوردنه کا نقشبندیه مکتب ره دمال کردنه و صوفی بی ینه دله دَرس بخوندسنه 
راست|بندانگشتی
(۱۷۸۴.م) شخ منصور کا امام بی بی یه، دگردنه چچن. شخ منصور اروسیۀ قاشون چچن پرکن ره سر ایموئنه و اینتا کار شخ منصور ره آرز هاکردنه.وه کافر چچنی شون ره دسور هادائه شه قبلی رسم و دب ره پس بزوئن، ادی سیگار نکشن و مشروب نخرن، وه اجتماعی رسوم ره اسلومی مفاهیم تاثیر بن بیشتنه، وشون ره اته تاته وسه اسلومی وحدت وسه موعظه هاکردنه. اینتا کار اته لزمی دله کا وشونه مردئم ویشتر نامسلم بی ینه خله موشکل بی یه. اسلومۀ رسوم خصوصا سیسُِنی پرکنون دله رسم دنیه. اته مقدس نورد کا وه سر بیتنه اته تاته بیه، چچنستون متحد هاکردن وسه.

شخ منصور چچنی مردوم میون روشناس بونه، انه سر اروسیه امپراطوری فلاش هاکردنه وه ره بالگیر هاکنه. (۱۷۸۵.م) اردوس شون اته قاشون کشی چچن ره هاکردننه تا وشون ره نسق هاکنه. اروسیۀ قاشون اشمار ۵۰۰۰ پک بی یه. اون گدر اروسیۀ قاشون شخ منصورۀ آوادی برسیننه، آوادی ره پوت بدینه. اروسی سلات شون کا وشون ره غز بَیت بی یه، آوادی ره تش بزوئنه. شخ منصوره دمالتر شه دگردنه شه آوادی اما آوادی ره تالون بَیه بدیه و همونجه مقدس نورد ره جار بزوئه، هله ویله چچنی جنگی مردیون جم بینه و اروسیۀ قاشون ره دمال هاکردنه و سونژا هیلائه لو وشون جا دپیتنه و باش بینه.فراخود اروسی سلات شون بمردنه و پا بن بینه.اونسفه شخ منصور بوردنه داغستون و مدار جنگی مردیون ره اوجه جم هاکردنه. تا (دسامبر ۱۷۸۵.م) ، شخ منصورۀ قاشون ۱۲۰۰۰ پک جا برسیه. ایی وجود جا؛ شخ منصورۀ تاته کا بتونه اروسیۀ بنه نفوذ هاکنه، پسغوم ندائه.

ارسویۀ مردوم شه شهرکون ره قوی هاکردنه و گت کاترین شه سلات شون ره گرجستون جا تا تِرِک هیلا پس هنشائینه. (۱۷۸۶.م) اروسیۀ قاشون نوئی ولادی قفقاز کلا ره ول هاکردنه و تا ۱۷۸۳.م دیر وره اشغال ناکردنه. (۱۷۸۷ تا ۱۷۹۱.م) شخ منصور بوردنه غربی شمال قفقاز و چرکس دله اس هاکردنه و اسلومۀ رسوم ره اوجه قوی هاکردنه. وه چرکس شون و نوقایی شونۀ سلار بیه و اروسیه براوری وشون وسه سلاری کردنه.

( ژوئن ۱۷۹۱ )، شخ منصور عثمانی آناپا کلائه دله سیو دریوئه دله اونگدر وشون ره کوس هدا بی ینه، پا بن بونه. وره سن پترزبورگ بَوردننه و وره ابدی زیندونی هاکردننه.(آوریل ۱۷۹۴)، شخ منصور اشرمه، ۳۲ سند دله، اشلیسل بورگ کلا دله جان هادائه.

## منابع


رج:۱۷۶۲ بزائه‌ئون
رج:۱۷۹۴ بمرده‌ئون
رج:چچن گت آدمون
رج:روسیه گت آدمون
رج:ملائون
سیسن

[چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|[آلمان|آلمانۀ سیسن]]
سیسُن اته بنه هسه کا تبر یا همو کو ونه دله فراخود درنه و بلن هسنه. 

## پانویس

رج:جوغرافی
محمد اسمعیلی

**محمد اسمعیلی** اتا مازرونی خونش‌کر مردی هسته که تک‌دست موسیقی خوندنه. 

## منابع

رج:مازرون پاپ خونش‌کرون
رج:زننه آدمون
ماتریالیسم

**ماتریالیسم** یا **ماده باوری** اتا فلسفی عقیده هسته. ماتریالیستون باور این هسته که هر چی وجود داینه، حکماً ونه مواد ونه دله بکار بورد بوئه یا انرژی بوئه. بصتینکلا فقط «ماده» و «انرژی» که طبیعت دله درنه، ره باور کننه. همین‌سه وشون‌هان هرچی که ماوراء الطبیعه بوئه ره قبول نکنه و اکثراً روح، فرشته، خدا و... ره دِرو-دونگ دونّه. ماتریالیسم عقیده رونسانس په، اروپا دله نظم پیدا هاکرده و جادکته و إسا علم جیربنا هسته. 

## منابع

* فلسفه تاریخ، برترند راسل

#
رج:فلسفه
احمد نجدت سزر

**احمد نجدت سزر** (استامبولی ترکی جه: ***Ahmet Necdet Sezer*** )،(بزائۀ: 1942 سپتامبر مایِ 13) ات ترکیه‌ای دولت‌مرد و کادی هسّه که 2000 تا 2007 جه ترکیه رئیس جومهور بی‌یه. وه پیش‌ته 1998 جه تا 2000، ترکیه اساسی قانون دادگاه رئیس بی‌یه. 2007 سال دله، ونه رئیس جومهوری کا توم بیّه ونه جا عبدالله گل بمو هنیشته.

## منبع

* ۲۳ کِرچه ما ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:زننه آدمون
رج:ترکیه رییس‌جمهورون
ساگاداهوک شهرستان (مین)

**ساگاداهوک** (Sagadahoc) اتا آمریکای متحده ایالات ره شهرستان هسته که مین ایالت دله دره. این شهرستان ِجمیعت، طبق اون‌چی سال ۲۰۲۰ سرشماری گنه، 36,699 نفر هسه. ساگاداهاک ره 1854 میلادی بساتنه و ونه گت‌شهر نوم تاپشام و ونه مرکز بث هستنه.

## منابع

*


رج:مین شهرستانون
دوور-فاکس‌کرافت (مین)

**دوور-فاکس‌کرافت **  اتا شهرک  نوم هسته که آمریکای متحده ایالات دله دره و مین ایالت شنه. این شهر پیسکاتاکیوس  شهرستان دله کـَته و ونه گتی ۱۸۲۲ کیلومترمربع هسته و سال ۲۰۲۰ میلادی اینتی که سرشماری گته، ونه جمعیت ۴۴۲۲ نفر بی‌یه.

## منابع

رج:پیسکاتاکیوس  شهرستان (مین)
رج:مین شهرون
هندمیدز تیل

***هـَـندمِـید<sup>ز</sup> تِــیل***  یعنن ***کُلفتِ آسنی*** اتا سریال نوم هسته که وه ره اتی کٮتاب سر بساتنه که همین نوم ره دارنه و مارگارت آتوود ِبنویشته هسته. این سریال ره ۲۰۱۶ سال هولو کومپانی شروع هاکرده بساتن و ونجه پنج سیزِن (فصل) بساتنه.

## آسنی
سریالِ آسنی (داستان) اتا خراب‌بئی دنیایِ دله گذرنه که سم-آفت و کارخنه‌ئونِ پرتوش باعث بَینه زنان ِوچه هاکردن کم بووئه و همین‌سه آدمون نسل درخطر دکفه، ات‌سری مسیحی دین ِمتعصب طرفدارون این گدر آمریکای متحده ایالات دله کودتا جه بقدرت برسینه و اتا عقب‌دکت و قرون وسطایی حکومت ره بنا هاکردنه که اینتی بصتینکلا جمیعت ره بالا بَوِرِن و زنان آزادی ره کم هاکنن و وشون ره زورپشتی وچه بیارن.

آفرِد (الیزابت ماس کاکَری جه) اتا زنایِ شخصیت هسته که چون پیش از انقلاب اتا کیجا دنیا بیارد بی‌یه، دونّه وچه‌کر هسته و همینسه وه ره دِنّه اتا زن-شی که سیاست دله قِد دارنه دس‌په که همون‌جور که ابراهیم ِدینی داستان درون هاجر بمو و ابراهیم-ساره پَلی دئی‌یه و اسماعیل ره دنیا بیارده، آفرِد هم این زن-شی وسّه وچه هاکنه. فقط هم اتا وه نی‌یه، این شیوه سیستماتیک دمبال وونه و سازمان‌هایی بساتنه که این کار ره حٮسابی پیش وَرنه. 

آفرد، که پیش از انقلاب ونه نوم ره «جون آزبورن» گتنه، إسا وشون دَست اسیر هسته ولی ونه مردی دره کاندا و فرار هاکرده. ونه کیجا هم میّن نی‌یه کمین خانواده دست دره گت وونه و ونه مغز ره شست-شو هدانه. وه خله چک-پر زنده که فرار هاکنه و وشون‌هان دست جه دربوره...

## منابع

رج:۲۰۱۶ فیلمون
رج:فیمینیستی فیلم و سریالون
رج:انگلیسی سریالون
رج:آمریکایی سریالون
مستر آو نان

***مَـستِــر آو ناؤن***  یعنن ***هچّیِ إستا*** اتا سریال نوم هسته که عزیز انصاری و آلان یانگ کارگردانی هاکردنه و ۲۰۱۵ سال، نتفلیکس جه پخش بیه. 

این سریال جه سه‌تا سیزِن (فصل) بساتنه که دِتای اول دله، عزیز انصاری شه نقش اصلی ره کا کنده و ونه کاراکتر نوم «دیو شاه» هسته. سومین سیزن، اتا همجنس‌بخا کیجا آسنی ره گنه.

سریال نوم اتا ضرب‌المثل جه إنه که انگلیسی دله گنه  "Jack of all trades, master of none" یعنن «همه چی بلد هسته، هچّی ره إستا نی‌یه».

## منابع

رج:۲۰۱۵ فیلمون
رج:نتفلیکس سریالون
رج:انگلیسی سریالون
رج:آمریکایی سریالون
رج:کمدی سریالون
سیندبله

**سیندبله** اتا از بانتو زوونون هسته که زیمبابوه و بوتسوانا دله رسمی‌زوون هم هسته. 

## منابع

رج:بانتو زوونون
رج:زیمبابوه
لوئان پولی

**لوآن پولی گومس** (پرتغالی جه: Luan Polli؛ بزائه ۶ آوریل ۱۹۹۳) اتا برزیلی فوتوالیست و گلر هسته که نساجی مازندران وسه کا کنده.
## منابع

رج:برزیل فوتوالیستون
رج:نساجی فوتوالیستون
رج:فوتوال گلرون
رج:زننه آدمون
رج:فلامینگو فوتوالیستون
ماموت

**ماموت** ات جور فیل دسوری حیوون بی‌یه که إسا ونه نسل بزه بیه و دیگه دنی‌یه. ماموت سررجه، یخ‌بزه مناطق ره هم تونسته دوو و ونه تن پش داشته. ماموت فسیل ره کشف هاکردنه و وه ره اینتی بشناسینه.

## منابع

رج:فیل
رج:قرمز لیست منقرض بئی حیوون
آلفابت

**آلفابِت** اتا گت آمریکایی هؤلدینگ ِکومپانی و گوگل ماره شرکت هسته که ۲۰۱۵ تاسا، گوگل مربوط شرکتون سر ره جمع دارنه. ونه سهام ویشته نزدک بورس دله کته.

## منابع

رج:کومپانی
رج:گوگل
رولاند امریخ

**رولاند إمریخ**  اتا آلمانی کارگردان هسته. وه ۱۰ نوامبر ۱۹۵۵، اشتوتگارت دله دنیا بمو که اون گدر غربی آلمان دله بی‌یه. امریخ کارگردانی ور، تهیه‌کننده و نویسنده هم هسته. وه آمریکای متحده ایالات تابعیت ره هم دارنه و انگلیسی ره هم خوبش گپ زنده. وه همجنس‌خاه هسته. 

## آثار
فیلم ور، امریخ سریال و کل‌فیلم هم بىساته.

### فیلم

**مدیر تولید**

* *[[آی آو د استورم|Eye of the Storm]]*، بخار چش(1991)
* *[[ایت لگد فریکز|Eight Legged Freaks]]*، هشت‌لینگ هیولا (2002)
* *[[هل (2011 فیلم)|Hell]]*، جهندم (2011)
* *Last Will & Testament* (2012) (مستند)

**تهیه‌کننده**

* *[[د های کورسید|The High Crusade]]* (1994)
* *[[The Thirteenth Floor]]* (1999)
* *[[ترید (فیلم)|Trade]]* (2007)
* *[[د مجیک فلوت|The Magic Flute]]* (2022)

### سریال

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:آلمانی کارگردانون
علی زاهدی

**علی زاهدی** اتا مازرونی خونش‌کر بی‌یه که دههٔ ۱۳۲۰ شمسی مهدی خالدی همرکت آهنگ ساتنه. وشون د نفر هئی جه خله عیاق بینه و آخرسر هم دِ تا اراکی خاخِر ره بَوردنه و باجا بئینه. 

علی زاهدی خله شوخ و پرسروش آدم بی‌یه. چه مهدی خالدی و بدیع‌زاده همراه بورده هندستون که صفحه پر هاکنن چون اونگدر فقط بمبئی دله ضبط دیّه. اتا آهنگ که زاهدی اونجه ضبط هاکرده، «زبیده» گلکی آهنگ بی‌یه.

زاهدی خاسته اراک-کرمانشاه مسیر دله اتا هتل بساجه که ورشکست بیه و اتا تفنگ جه خدکشی هاکرده و شه ره بکوشته. وه شه زن-وچه ره مهدی خالدی دست بسپارسته.

## منابع
*  ایلنا

رج:مازرون مردی خونش‌کرون
گوهر

**صبح نسا دهقان** (بزائه‌ی ۱۳۳۴، ماه‌فروزمحله)  که وه ره **گوهِر** إشناسینه، اتا مازرونی خونش‌کر هسته که سال ۱۳۵۲ اتا نوار بخوندسته و ضبط هاکرده. ونه قدیمی آهنگون ره دمبال‌ته دیگر خونش‌کرون تازه موسیقی و میکس جه أی بخوندستنه و فولکوریک حالت دربمو.

گوهر ۱۳۳۴ ساری شهرستان دنیا بمو. وه شالیزار و زمین‌سر شه دل وسر صدا سردائه که حوسن‌علی طالبی إشنونه و سال ۱۳۵۲ وه ره ورنه إستودیو و ونه صدا ره ضبط کنده. همون اتا آلبوم بیه و دیگر هچی ونجه ونگ درنمو. چون مله دله وه ره نخار گپ زونه و زنان مطربی جه بد داشتنه.

## منبع

رج:مازرون زنا خونش‌کرون
رج: ساری گت آدمون
الکس فرگوسن

سِر **الکس فرگوسن** اتا اسکاتلندی فوتوالیست و مربی بی‌یه که شه مربی‌کری گدر، منچستر یونایتد جه دشت جام و لیگی که بنشسته ره بهیته.

## منابع

رج:اسکاتلند فوتوالیستون
رج:بریتانیا مربیون
رج:منچستر یونایتد
رج:زننه آدمون
پیکی بلایندرز

***پیکی بلایندرز*** اتا انگلیسی سریال بی‌یه. این سریال جه ۶ سیزِن بساتنه که ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ طول بکشی‌یه. دیوید کافری ونه کارگردان بی‌یه. بی‌بی‌سی هم ونه سرمایه بشتن دله نقش داشته.

این سریال تاریخی آسنی *(= داستان)* داشته و شلبی خانواده خَوری بی‌یه که بریتانیا دله اتا جوگی تبار بینه و بیرمنگام دله‌جه گانگستری جه رشد هاکردنه. وشون دله توماس شلبی ویشته نقش داشته که کیلین مورفی ونه کاراکتر ره کا بکرده. وه بصتینکلا جهونی جنگ اول په، جنگ جه دگرسته و شه برارون و بچه‌محل‌شون جه اتا گانگستری باند ساجنه که ونه نوم ره *پیکی بلایندرز* إلنه. 

## منابع

رج: انگلیسی سریالون
رج: بریتانیایی سریالون
رج:تاریخی سریالون
کاملا هریس

**کاملا هریس** اتا آمریکایی سیاستمدار هسته که جو بایدن ریاست‌جمهوری کمپین دله ونه معاون اول اعلام بیه و بایدن که انتخابات دور دوم جه کنار هکشی‌یه، وه ره دموکراتون کاندید اعلام هاکرده ولی انتخابات ره دونالد ترامپ جه بباخته.

## منابع

رج:آمریکا سیاستمدارون
واهان مامیکونیان

**واهان مامیکونیان**  ‏(۴۴۰/۴۴۵ – ۵۰۳/۵۱۰) ارمنی بنه دار و مامیکونیان خانمون دله بی یه. ۴۸۱ م دله، وه شائنشانی ساسانی براوری کا ارمنسون شرق ره داشتنه، تش راس هاکردنه و ۴۸۵ دله وه ارمنسونه مرزبون بیه تا شه آخری عمر همیتی مقام ره داشتنه.

## پش صحنه
ارمنسون 381.م جا دِه پرکن رَسِت بینه؛ اته اران ارمنسون و اتی بیزانس امنسون. ونه رو، 482.م دله چارم آرتاشس آخرین اشکانی شاء ره بهرام گور پس بزوئه چو ناخارار ئون ونه جا بخاستنه و همیتی ارمنسون مرزبونی زمونه پا بیتنه. 449 دله دیم یزگرد دسوره هدائه اشرافیون و بنه دارون مزدیسنا ره دا بیرن اما وارتان مامیکونیان و ارمنیون تش راس هاکردننه.2 ژوئن (26 می) 451.م دله، آوارایر نورد پا بیتنه کا ارمنیون بنه بخردننه و دس آخر وارتان همو گدر دکاش بکاش بونه. یزدگر لمباره ارمنی اشراف و ناخارارون ره بالگیر هاکردنه و رائی هاکردنه تیسفون.

## ونه نوچّه گدر
راست|بندانگشتی|یکم پیروزه تندیش کا مازرون دله پدا بیه.
واهان 440 یا 445 لا دنیا بیموئه. وه هامایاک مامیکونیان و ذرویک گته ریکا بی یه. وه سه گگه و اته کچکه خاخر داشتنه، وشونه نوم ردیف «وارت» ، «واساک» و «آرتاشس» هسه. ونه پر، تاوُ دله آوارایر نورد دله پارتیزانونه توسط دکوش بکوش بیه. 

واهان اونگدر پچیک بی یه و وه شه گگه ئون جا بالگیر بیه و رائی بینه تیسفون. دیم یزگرد بخاسته وشون ره همه کَله مِنار هاکنه اما گرجیان حاکم کا واهان خاله شی بی یه، یزگرد ره پیه هاکردنه کا واهان ره ببخشه. اران شاء اِتی هاکردنه و واهان ره سر هادائه. دماتر یزدگرد بوردنه و یکم پیروز ونه جه هنیشتنه. اون گدر واهان ارمنسون حاکم بونه و خراج ره گرد کردنه. اته آسوری (وریو) قصد هاکردنه واهان ره پیروز وسه سیو هاکنه، واهان آجیر بیه بدخائون درنه چه کننه و همی وسه زر و سیم گرد بیاردنه و شاء پلی وشون ره رائی هاکردنه. پیروز در بَوردنه واهان وفادار هسه. واهان حتی شه دین ره دگش هاکردنه و مزدیسنا ره دا بیتنه. اینتا کار ونه وسه خله وَد بیه. واهان دمالتر آرز بیه و وه ره غز بیتنه کا شه دین ره دگش هاکردنه و تینار بیه. ونه حال هر روج ود تر بی یه. 

## نورد ساسانیون جا
بندانگشتی|ولاش ساسانی نگاره
واهان تاب نیاردنه و اَی مسیحی بیه و تش راس هکردنه. ارمنسون نورد (481_484.م) پا بیتنه، دمالتر پیروز کا هپتالیانه لزمی ره وره بیاردنه کا هموجه نورد دله دکوش بکوش بونه و ونه گگه بلاش تخت نیشنه. 

بلاش قصد هاکردنه خون بس جار بزنه و واهان جا گپ بزنه. بلاش و واهان نوارساک دِه دله خون بس پیمون دوستننه. اینتا پیمون شروط داشتنه:

# تش خنه ئون ونه همه ارمنسون دله وِرُن باون.
# ادی نِوِس ساسانیون ارمنسون دله زردشتی دین ره تبلیغ هاکنن.
# ادی مسیحیون لار هسنه کا شه رسم و سنت ره جا بیارن.
# هج زردشتی نوس اته مسیحی ره اُزار هاده.  

## دس آخر
راست|بندانگشتی|واغارشات مقد کله سیا
بلاش هموجه نوارساک دله قصد هاکردنه واهان ره سپهبد و ارمنسون مرزبون مقام هاده. واهان آرتاشات شهرۀ کَله سِیائون ره درس هاکردنه و وشون ره آواد هاکردنه. همیتی وه مقدس واغارشات کله سیا ره مرمت هاکردنه. واهان دمالتر شه 65 سند دله یا شه 63 سند دله (503 یا 510.م) ارمنسون دله شه چش ره دوستنه و بمرده.

## منبع
رج:ساسانیون
رج:ارمنستون تاریخ

رج:ارمنستون گت آدمون
حسن نصرالله

سید **حسن نصرالله** اتا لبنانی ملا و سیاستمدار هسته که لبنان حزب‌الله ریاست ره دارنه. وه پیش‌ته امل رمبش دله عضو بی‌یه و بمو ایران حوزه دله درس بخوندسته و دگرسته لبنان و ۱۹۹۲ سال، حزب‌الله سومین رهبر بیه. وه اونجه‌ی شیعیون دله خله طرفدار دارنه و اسراییل جنگ سر تلاش دارنه و ونه ریکا هم اینتی جنگ دله بمرده. اسراییل مدعی هسته ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴ وه ره ترور هاکردنه و بکوشتنه.

## منابع

رج:لبنان گت آدمون
وارتان مامیکونیان

**وارتان مامیکونیان** یا **واردان مامیکونیان** (ارمنی جا: "Վարդան Մամիկոնյան"  لاتین جا: "Vardan Mamikonian" ، **وارتان مقدس** "Saint Vardan" اشناسنه) هامازاسپ مامیکونیانه ریکا و ساهاک پارتوئه نوه بی‌یه کا ۳۸۸ تا ۳۹۱ میلادی لا دنیا بیموئه و مورخونی یغیشه وارداپت بمون ونه راجب بنویشتنه. وه آوارایر نورد ۴۵۱ میلادی دله دله بمردنه. 

## دنیا دویین
چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|پوارتان مامیکونیان
وارتان مامیکونیان شه دَرس ره اونتا مکتب خنه بخوندسنه کا مسروپ ماشتوتس واغارشاپات شهر دله وه ره بنا بشتنه ۴۲۰م دله، مقدس ساهاک وارتان ره مسروپ ماشتوتس همپا رائی هاکردنه قسطنتنیه و قیصر تئودوسیوس دوم وه ره بیزانس ارمنسون قاشون سَلار هاکردنه.

وه ۴۲۲ میلادی سال دله دگردنه واغارشاپات و هموگدر بوردنه تیسفون و به بهرام پنجم وه ره اران ارمنسون سپهبد هاکردنه. وارتان دیم یزدگرد همپا بوردنه شرق و کوشانیون جا دپیتنه و دمالتر الجه کلچور بیه، دگردنه شه دیما. ۴۴۹ م دله، دیم یزگرد اته دسوره ارمنی شون ره هادائه کا بنه دارئون و اشراف و سَلارون ونه مسیحیت ره بنه بِلِن و زردشتیت ره دا بیرن. ارمنی گت مردیون یزدگرد پسغوم هادائن وسه، آشتیشات شهر دله گرد بینه. وارتانم اینتا شورا دله دییه. وشون هیرا گپ بزوئنه و قصد هاکردنه یزدگرد دسوره ره پس بزنن. اِتی آوارایر نورد پا بیتنه و ساسانیونه قاشون بوردنه را دکتنه ارمنسون.

## آوارایر نورد
ارمنیون همه اینتا الجه دله بیموئنه. وشون امکانات. وارتان مامیکونیان کا اِتی بدیه فلاش هادائه ارمنی گت خانمون ره گرد هاکنه. همو گدر واساک سیونی ئم فلاش هادائه ارمنی خانمون ره یزدگرد وسه گرد هاکنه. دس آخر وارتان باش بیه و ارمنی خانمون ویشتر ونه ور بوردنه. وارتان جار بزوئه تینار را کا ارمنسون تونه شه خد ره نجات هاده اینتا هسه کا ساسانی قاشون جا دپیجه.

ارمنیون همه اینتا الجه دله بی ینه. وشونه امکانات ساسانیونه قاشون براوری پچیک بی یه. گننه زناکون و کیشیشونم اینتا نورد دله دینه. خله مردیون جوشن نداشتننه و ساده جمه شه تن رو داشتننه. وارتان شه قاشون ره سه رَسِت هاکردنه و شه خد چپی رستۀ سلار بَیه. اران قاشون اول سری چپی رست ره وِره بیاردننه و همی وسه ارمنسون قاشون هر دمبلی بَیه. وارتان شه فلاش ره هادائه کا ساسانی فیلئون ره وِره بیاره تا شه قاشون وسه زمون بخرینه و اینتا نورد دله وه بکوش دکوش بیه. 

## وارتان مامیکونیان، اِساء
مارشال لانگ بنویشتنه:آوارایر نورد، ۲ ژوئن ۴۵۱ میلادی پا بیتنه. ونه دله ۶۶ هزار تا ارمنی، ۲۲۰ هزار تا ارانیۀ براوری، بجنگسینه. وارتان و شه سلات شون بمردننه و شهید بینه. اسا ارمنسون دله، ارمنی تقویم دله، پنجشنبه روج دله وه ره اییامرزنه.ریچارد فرای، اِران اشنوش آمریکایی بنویشتنه:آوارایر نورد خله گت اتفاق بی یه کا تاسا کار دکته. ارمنسون دله هنده اونتا نورد ره شه یاد دارننه.

راست|بندانگشتی|وارتان مامیکونیان نخش، سی گرم زر سکۀ رو.
بندانگشتی|مقدس وارتانۀ کله سیا جامع
وارتان مامیکونیان شه دَریو دِلی وسه اته مذهبی خوندش ارمنی کله سیا دله دارنه. وه ره ارمنیون مقدس شهید اشناسنه و وارتان وشونه وسه ملّی پَلِوون دوننه. ارمنیون نیویورک دله اته کَله سِیا بساتننه و ونه نوم ره "قدیس وارتان جامع کله سیا" بشتننه.

## منابع

رج:ارمنستون تاریخ
رج:ارمنستون گت آدمون
سِلات

بندانگشتی|360x360پیکسل|اته سِلات
**سِلات** اته کس هسه کا قاشونۀ عضو هسه. اته سلات تونه داوطلب یا وظیفه یا افسر دووشه.

جهونۀ لزمیون ویشتر اجباری سلاتی ره بنه بشتنه. آمریکا دله جوونون توننه ۱۸ تا ۲۵ سول میون قاشون دله نوم نویسی هاکنن. ۱۹۷۳ جا آمریکا دارنه شه تابری ره داوطلبون جا گیرنه. اِسکِتی و اقتصاد و... وسه سلات شونۀ کار دگش هاکردنه و تکنولوژی وشون ره دس بیتنه.

###### واجه اشنوسی
سِلات اته اِروسی واجه هستنه کا اروسیه دله وه ره سِلدات (солдат) گننه. اینتا واجه زارا اونگدر تورستون دله بیموئه چو اروسی سلات شون منیک توم اول جهونی اِلجه و شوروی سلات شون دِیُم جهونی اِلجه گدر تورستون دله بیموئنه.
بیمه امید

**بیمه امید** اتا ایرانی کومپانی هسته که سال ۱۳۸۱ تاسا، امور مالی ِصنعت و بیمه ِبخش دله و مناطق آزاد و تجاری دله فعالیت دارنه و ونه دفتر کیش دله هسته.

## منابع

رج:ایران کومپانیون
شیگرو ایشیبا

**شیگرو اىشیبا** اتا جاپونی سیاستمدار هسته که ۲۰۲۴ اکتبر ماه جه نخست‌وزیر انتخاب بیه.

## منابع

رج:ژاپن نخست‌وزیرون
رج:زننه آدمون
هاشم صفی‌الدین

**هاشم صفی‌الدین** (بزائه‌ی ۱۹۶۴) اتا لبنانی ملا و سیاستمدار هسته که حزب‌الله  دله دره. وه حزب‌الله چارؤمین دبیرکل بی‌یه که ۲۰۲۴ جه حسن نصرالله ره بکوشتنه، ونه جا ره بیته ولی چن روز دمبال‌تر وه ره هم بکوشتنه.

صفی‌الدین، نصرالله جه خال‌پسر بی‌یه و ونه ریکا، قاسم سلیمانی کیجا ره بَورده.

## منابع

رج: حزب‌الله
رج:لبنان گت آدمون
رج:ملائون
هپتالیون

**هِپتالیان** یا **هِفتالیان** اتا گتِ عشایری قبیله بینه که هون تبار بینه و اتا تورکی-مغولی دسته بینه. هفتالیان سال ۴۲۰ میلادی جه قِد پیدا هاکردنه و تا سال ۵۶۷ میلادی دئینه که اواخر ساسانیون و گوک تورک وشون ره بنه بزونه. وشون مدام نهب کردنه و ایران و هند شهرون ره حمله کردنه و خرابی بار یاردنه. 

اتی وشون ره هون تبار دونّه، اتی دیگر هم گنه که تورک یا حتا ایرانی تبار داشتنه.

## منابع

رج:آسیا تاریخ
رج:عشایرون
رج:آسیا رقد بورده کشورون
رج:رقد بورده کنفدراسیون‌ها
هامازاسپ مامیکونیان

بندانگشتی|450x450پیکسل|مامیکونیانۀ بیدِق
**هامازاسپ مامیکونیان** ارمنسونۀ سپهبد بی یه. وه مامیکونیان خانمون دله چش ولار هادائه و وه **مقدس ساهاک** کیجا "آنوش" ره بیتنه. ساهاک پاتِوۀ یا همو مقدس ساهاک ارمنسون مذهبی کله دار بی یه. اونگدر ساهاک ورامشاپوه، ارمنسونۀ شاء جا بخاستنه هامازاسپ ره ارمنسونۀ سپهبد هاکنه. چو ورامشاپوه اران شائه دسوره ره نداشتنه اینتا بخاس ره دانیتنه. ساهاک شه بوردنه تیسفون و شائه جا بخاستنه. شاء کا دنستنه ساهاکۀ تُوه لُوه پارتیون جا رسنه و اتی دیم گریگوری مقدس رسنه، ونه بخاس ره ارج بشتنه و دابیتنه و رزمی هامازاسپ ره ارمنسونه سپهبد هاکردنه.

هامازاسپ اته ریکا داشتنه کا اما وه ره وارتان مامیکونیان اشناسمی.

رج:ارمنستون تاریخ
فاطمه عطایی

**فاطمه عطایی** که ونه هنری نوم ره **مشکات** گنه، مازرونی خونش‌کر هسته. ونه بخونست شعرون ویشته فولکوریک آهنگ هستنه که تایزه میکس و ساز همراهی خوندنه.

وه شه بخوندسته‌ئون ره اینستاگرام دله یشته که چن‌کش وه ره بیتنه و ونه صفحه دله پست‌ها ره حذف هاکردنه و همین‌سه اتا بار امارات وه ره پیشنهاد هدا که بوره اونجه دوو.

## منابع

## بریم بگردستن
* meshkaat_art‎

رج: مازرون زنا خونش‌کرون
رج:زننه آدمون
یغیشه وارداپت

**یغیشه وارداپت،الیشه وارداپت،یگیشه وارداپت،الیزئوس یا الیزائوس،( ارمنی: <bdi>Եղիշե</bdi>); ( لاتین: <bdi>Ełiše Vardapet</bdi>)** اته ارمنی مورخ هسه. وه روشناس ترین ارمنی مورخ هسه و اته کتوب بنویشتنه کا **«<nowiki/>[[وارتان بگذشتی|وارتانۀ بگذشتی]]»** نوم دارنه. ونه کتوب ره تومبی موسی خورناتسی کتوب جا **«ارمنیونۀ بگذشتی»** بسنجیم. یغیشه شه کتوب دله شه خد ره حق مدافع دوننه. وه ارمنی گت مورخ هسه.

وه ۴۱۰.م تا ۴۷۵.م لا ارمنسون دله دیه. اینتا مورخ زردشت دین راجب بنویشتنه و ونه نقل ساسانی زمونه راجب ارزنه. وه دینی شرایط ره دیم یزدگرد گدر نقل هاکردنه. اونگدر دیم یزدگرد دسوره هادائه ارمنیون همه ونه زردشتی باون. ارچه یغیشه اته آجیر میرزا نمسنه اِما ونه شما ره یاد دکفیم کا ونه گپون خله نادرس نقل دارنه و ارانی بَوِرون راجب چاب زنه؛ اته نقل کا مهر نرسیۀ راجب ، دیم یزدگردۀ وَچیر هاکردنه. اونتا نقل خار منبع ندارنه و زارا اینتا نقل ره چاب زنه.

## جیوه
بندانگشتی|۳۷۵x۳۷۵پیکسل|یغیشه وارداپت
یغیشه مسروپ ماشتوتس شاگرد بی یه، ۴۳۴.م دله وه اسکندریه شهر بوردنه تا یونانی زُفُن ، سریانی زُفُن و سبعه علوم ره آموجه. وه ۴۴۱.م دله دگردنه ارمنسون. 

هموگدر آوارایر نورد رو دکتنه و یغیشه وارتان مامیکونیان قاشونۀ همپا بونه و اونتا نورد دله، اران قاشونۀ براوری بجنگسنه. اون سفه ارمنیون آوارایر نورد ره بباتنه، یغیشه بجنگسن ره بنه بیشتنه وارتان دریوکۀ سی سن دله بوردنه و خوبزه بیه. همو جه بی یه کا وه قصد هاکردنه شه بگذشتی ره بنویسه. وه ارمنیون تش راس هاکردن راجب بنویشتنه و ۴۵۱ وقایع ره نقل هاکردنه.

وه پلوون مردیون راجب گول بائوتنه و وشونه براوری، حکام راجب و دشمندون ره سرتو هاکردنه. وه شه کتوب دله واساک سیونی بمردن راجب اتی بنویشتنهایی نقل ئون، وه ره سرتو و منت هاکردن وسه بنویشت بیه تا اون کسون ونه کارون ره بدونستنه وه ره لعمت هاکنن و هجکه ونه را ره په نیره.

#### ونه کتوب راجب
همیتی ونه کتوب ادبی نظر جا خار گپ دارنه کا چن نمونه ونه راجب بیاردمی:دَلوری بمردن همو بمردن هسه اما دونائی بمردن جاویدونی هسه.

ویم، ایمانۀ نقص ره نشون دنه.

آدمی بتر هسه ونه چش ناوینا دووشه تا ونه فکر.وارتان بگذشتی، خله کسون وسه الهام بیه؛ «آوارایر پَرپَشو» قوید آلیشان اثر ، «وارتان مامیکونیان بمردن» رافائل پاتکانیان اثر و...

همیتی «یغیشه بگذشتی» ره «وارتاناک» شوروی ارمنی رومانۀ اساس دوننه.

## منابع

رج:ارمنستون گت آدمون
رج:ارمنستون تاریخ
اسراییل و حماس جنگ

**اىسرائیل و حماس جنگ** سال ۲۰۲۳، زمونی شروع به که حماس اتا ناغافلی حمله هاکرده و ات‌دقسی بمو غزه سامون جه یور بمو و ات‌خله اسراییلی که اتا جشن دله دئینه ره بکوشته و اسیر بیته. اسراییل تلافی وسه شه ارتش ره راه دینگو و غزه ره خاک‌تپه هاکرده و هزارون نفر سره‌خنه ره رقد بدا و بکوشته.

اىسلامی کشورون ویشته فلسطین پشت ره بیتنه و آمریکای متحده ایالات و ونه متحدون هم اسراییل پشت هرستانه. ایران و اسراییل دعوادکتی هم ویشته بیه و اولین‌بار وسه ایران جه مستقیم، اسراییل ره موشک و راکت کپتل هاکردنه. یمن انصارالله هم سرخ دریا راه ره دَوستنه و موشک‌ و پهپاد راهی هاکردنه که اسراییل حال ره بیارن. 

اسراییل هم حماس و حزب‌الله فرماندهون ره کورکاشم هاکرده؛ اسماعیل هنیه و فؤاد شکر سرآدم ره ات‌روزنه ترور هاکرده - بکوشته. موساد هم اتا مول‌عملیات جه، هر کی لبنان دله پیجر و بی‌سیم داشته ره هدف بیته و وشون ارتباطی دستگاهون ره بترکانی‌یه و سید حسن نصرالله ره بکوشته. این جنگ ایران جه هم بکشی‌یه و ایران-اسراییل دوازده‌روزی جنگ دله دِ کشور هئی ره بَکتنینه.

اسراییل و حماسِ جنگ بیش از شصت هزار نفر جان ره مستقیم بیته. اسراییل متهم هسته که عن‌قصدنی خراک و دِوا دَم ره بیته که غزه دله قحطی بالا بیاره و مردم ره اینتی مزراب بی‌یله که شه کوچ ره بیرن و فرار هاکنن. بنیامین نتانیاهو و ونه کابینه ره نسل‌کشی و آسیملاسیون جه متهم هکردنه و لاهه دادگاه هم ات‌کش وه ره محکوم هکرده. اسراییل حتا کشتی‌ئونی که خاستنه غزه جه خراک و کومِک برسنن دم ره بیته و وشون ره توقیف هاکرده.

آخرسری سر، آمریکای رییس‌جمهور (ترامپ) اتا طرح هدا که دِ طرف آتش‌بس هاکنن و حماس راقاضی دکته که گروگانون ره رها هاکنه و بمرده‌ئون نعش ره تحویل هاده و اسراییل هم شه ارتش ره بریم بکشه.

## منابع

رج:فلسطین و اسراییل جنگ
رج:حماس
رج:اسراییل جنگون
اسپه‌شون

**اسپه‌شون** یا **اسپه دیمئون**  (فارسی جه: سفید پوستان )اتا لفظ هسه کا انا نیجاد وسه کار شونه.

جوغرافیائی عرصه په و ابیشکا په اسپه دیمئون تعاریف جورباجور هسه امبا اغلب اروپائیشون ره گننه.

## نوزّهئم نیجادی ردئکونّی

* میدیترانئیج نیجاد
* نوردیکی نیجاد
* اریائی نیجاد
* پچیکتر ردئکونّیئون

اسا دیر اینتا ردئگونّی دونشی و فندی ایستفاده ندارنه.

## البوم

پرونده:Ronald_Reagan_1981_presidential_portrait.jpg|رونالد ریگان امریکا دیدوس ایالتون پیشتری جمبوریسالار
پرونده:Agnes_Szavay.jpg|آگنش ساوائی تنیسور
پرونده:Children_wave_Australian_flags_during_an_Anzac_Day_parade_in_Palmerston,_Australia,_April_25,_2013,_as_U.S._Marines_with_the_1st_Platoon,_Lima_Company,_3rd_Battalion,_3rd_Marine_Regiment,_Marine_Rotational_130425-M-AL626-014.jpg|اسپه دیم یالون  اوستارالیا دله


## په در پشوئون

* نجاد
رج:پیوندهای وی‌بک الگوی بایگانی اینترنت
رج:نژادپرستی
رج:نژاد
رج:نجاد
رج:نجادپرسّی
رج:نجادون
رج:ادم
سعدی

**سعدی** اتا ایرانی و فارسی زوون شاعر بی‌یه که شیراز آدم بی‌یه و میون ۵۸۵ تا ۶۹۵ هجری قمری زندگی کرده. وه اون گدر که مغولون یورش ایران ره رقد بدا بی‌یه زندگی کرده و همینسه دوره دکته و شه عُمرِ ویشته ره سفر دیّه. هولاکوخان جه هم‌گدر بی‌یه. سعدی سبک اتی بی‌یه که اخلاقی و پند-پرند ره شعر و نثر درون یارده. ونه دِتا معروف‌ته کتاب *[[بوستان]]* و *[[گلستان]]* هستنه.

## منابع

رج:فارسی شاعرون
رج:شیراز گت آدمون
رج:ایران شاعرون
سوربت (دسر)

بندانگشتی|250x250پیکسل|سوربت (فرنگی تیت جا )
**سوربت** (ایتالیایی جه: Sorbetɪ/‎) کا فارسی دله وه ره سوربه گننه ، اتا تی میوه ای دسر هسه کا شکر و او و میوئون عصاره جه خاربونه، گاگداریی ونه دله واده و لیکور دی دکننه . خله رائیج نیه امبا رو(=عسل) دی دکننه.

## اویشکه
سفتئو بوه دسرون رخه هنتا نابشناسی هسه امبا برخه ونه رخه ره ایرون دله دوننه و برخه وه ره روم ایمپراتوری جه دوننه.

اولین اشارت کا ونه نوم ره بئیه ایتالیائی زوون ره رسنه کا ونه نوم عربی جه رخه دارنه شربة  کا عثمونی تورکی واسیطه جا بورده ایتالیایی دله و اوجه جه بورده دیر زوونون دله علی الخصوص اینگیلیسی دله .

## پیدرپشوئون

* فالیده
* شکولاد
* شروئت

## ممبعئون
فارسی ویکیپدیاء
رج:دسر
رج:خراک
رج:بخاردنی ئون
لیام پین

**لیام جیمز پِین** (اینگلیسی جه: ***Liam James Payne***)،( بزائۀ: 1993 آگوست مایِ 29- بمردۀ: 2024 اکتبر مایِ 16) ات اینگلیسی خونشکر بی‌یه. وه شه خونشکری ره وان دایرکشن دریم که اتِ موسیقیِ گروه بی‌یه جه شروء هاکرده، پس‌ته که گروه جه سیوا بیّه شه تیناری آلبوم هدائه و خونشکری کرده.

2024 اکتبر مایِ 16، لیام پین که آرجانتینِ بوینس آیرس شهر دله اتِ هتل دریم دیّه، ونه سِیمین طبقه بالکن جه دِمبِدا بیّه و بمرده. وه بمردن گدری 31 سال داشته.

## منبع

* 6 تیره ما 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:اینگلیسی آدم‌ئون
رج:1993 بزائه‌ئون
رج:2024 بمرده‌ئون
رج:بریتانیا خونش‌کرون
پری انگوس(موز)

پری انگوش (اینگیلیسی جه: ***Lady Finger banana***) اتا تی موز هسه کا دیپلوئید هسه و ونه اصلیت رسنه ملایزیا و ایندونیزی ره . AA موزئون جم درنه. اینتا موز  AA موزئون دیلخاترین موز هسه جئآن دله 

## ممبعئون
اینگیلیسی ویکپدیا
رج:بخاردنی‌ئون
می‌هلی

**می هلی**  (ملائیایی جه : . یا ***rambutan***) یا رامبوتان یا چوم چوم  اتا تی میوه هسه ما مسک هلی و هشتر چش خنوادّه دله دره  و ونه تام زقّون هسه .

## البوم

پرونده:Rambutan_Muda.jpg
پرونده:RambutanKuning.jpg
پرونده:Rambutan_Binjai_Pasar_Baru_Jakarta.JPG
پرونده:Three_rambutan_colors.jpg
 

## ممبعئون
فارسی ویکیپدیا
رج:میوه‌ئون
رج:قرمز لیست کمترین نگرانی حیوون
شفت پیلدار اسیائیون

***شفت پیلدار اسیسائیون*** (انگلیسی: ***Crazy Rich Asians***) اتا امریکائی دراما کامدی هسه کا کوین کوان رومان سر جه خاربئیه و 2018 اکران بویه.

## ممبعئون

* 
رج:۲۰۱۸ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
سیوئون

[بندانگشتی|چپ جه : فردریک داگلاس، سوجرنر تروث، جرج واشینگتن کارور، [مارتین لوتر کینگ|مارتین لوترکینگ]]
[بندانگشتی|اتا سیو مردی  [کنیا|کینیا دله]]
سیوئون ره مردمی ره گننه کا وشون پیس خلی تاریکا هسه و اغلب وه ره اسپه‌شون متضاد دوننه.

۲۰۰ سار وشون په خاربل قبل امریکا دله  سیوشون مرجع ره أفریقا دونسنه امبا وشون افریقا دله شه ره شه اتنیک و زوون جا سیوا کاردنه.وشون گادری کا بمونه امریکا دله شه خاص دب ره دارا بینه و سیوشون کیلیسا و سیوشون اینگیلیسی وشون بموئن په جه خاربئیه و امریکا دله دیر وشون ره اونتی سوا نکاردنه و تینار باتنه کا وشون سیوئی و پیس تاریکائی جا باتنه سیوئون.

اونتا جائون کا  ایسپانیا و فرونسه کولوني بینه وشون ره خیل و اتینیک جا ردئکونّی هاکاردنه.

## نومدارئون

پرونده:Louis_Armstrong_restored.jpg|لویی آرمسترانگ مزقوندون و جاز
پرونده:Frederick_Douglass_(circa_1879).jpg|فردریک داگلاس جورنالیست و إمریکائیج دیپلومات
پرونده:Harriet_Tubman_c1868-69_(cropped).jpg|هریت تابمن  برده‌داری جا الجه کارده
پرونده:Malcolm_X_NYWTS_2a.jpg|مالکوم ایکس سیو تجشکر
پرونده:Martin_Luther_King_Jr_NYWTS.jpg|مارتین لوتر کینگ 
پرونده:BayardRustinAug1963-LibraryOfCongress_crop.jpg|بایارد راستین  وتویری تجشکر و اورنگیشون حقئون تجشکر
پرونده:Tupac_Amaru_Shakur2.jpg|توپاک شکور رپر 
پرونده:The_Notorious_B.I.G.jpg|نوتوریوس بی.آی.جی رپر
پرونده:ClintonMandela.jpg|نلسون ماندلا 
پرونده:Barack_Obama_family_portrait_2011.jpg| باراک اوباما و ونه دترون و زنا
پرونده:Michael_Jordan_in_2014.jpg|مایکل جردن بسکتبالیسد
پرونده:2011_Oprah_at_The_Cable_Show_(29902986311)_(2).jpg|اپرا وینفری ارتیست
پرونده:SteveHarveyHWOFMay2013_(cropped).jpg|استیو هاروی، اکتر
پرونده:Snoop_Dogg_2019_by_Glenn_Francis.jpg|اسنوپ داگ رپر و خونشکر
پرونده:Aliko_Dangote.jpg|الیکو دانگوت کارآفرین، تاجّیر 
پرونده:Pelé_23092007.jpg|پله فوتوالکر


## ممبعئون

* اینگیلیسی ویکیپیدیا

رج:نجادون
رج:نجادپرسّی
رج:نژاد
رج:نژادپرستی
هالووین (1978 فیلم)

**هالووین** (اینگلیسی جه: *Halloween*) ات 1978 بساتِ آمریکایی مستقل و اسلشر فیلم هسّه که جان کارپنتر ونسّه موسیقی بساته و وره کارگردونی هاکرده. ونه فیلم نومه ره جان کارپنتر و دبرا هیل، هئی جه کایری هاکردنه و بنویشتنه.

اینتا فیلمِ آسنی اتِ ریکایِ خوری هسّه کا ونه نوم مایکل مایرز هسّه و هالووین شوی گدر شه خاخر ره بکوشته و همینتایِ وسّه وره بوردنه روانی ناخش‌سره یِ دله دینگونه، 15 سال یور‌ته وه اونجه جه دَرشونه و ات کیجا کا ونه نوم لوری استرود هسّه و ونه رفخونِ دمبال کفنه، همین توم دی دکتر سموئیل لومیس که مایکل مایرزِ روانپزشک بی‌یه ونه دمبال دره.

## منبع

* 11 تیره مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

## بن‌بنویشت
رج:۱۹۷۸ فیلمون
رج:ترسناک فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:۱۹۷۹ فیلمون
جوندارون تمنکا

جوندار تمنکا ( فارسی دله: گاهشماری جانوری ، چینی دله: 生肖纪年 ، مغولی دله:Арван хоёр жил تورکی دله: Çin burcu ) اتا تمنکا یا گاشمارک هسه کا اتا دوازدتایی چَلِک په بساته بیه که اصولا چینی ریشک دارنه. اینتا تمنکا ویشتر خارتو اوسیا ، ویتنام، ژاپون، کامبوج، تایلن و کنسوم کره دله رج دکت هسه. ایی مغولون و تورکون دی اینتا تمنک ر دس دارنه.

## آسنیکون

### چینی آسنیک
گوننه که اونگدر کا بودا دشت جوندارون ر ونگ هدا، فقط دوازدتا جوندار ونه ور بمونه

### تورکی آسنیک
گوننه اتا تورک خاقون بمو اتا شه جنگا کا پیشتر دکت بیه ر سرساب بوه امبا ونه سر گپ دکته ، همینسه خاقون فرمون هدا جوندارون ر بورن ایلاسوی روآر ور، ونه پس جوندارون ر اشکار هاکنن، این میون دوازدتا جوندار روآر جا بگذشتنه و وشون یکمین گَل بیه.

## سالون نوم
اینتا تمنکا قاجار گادر دله خله وه ره دس داشتنه و 1289 خرکا اینتا تمنکا جا استفاده کردنه.

# مائۇس ئیل (siçqan yil): گَلِ سال
# اود ئیل (ud yil): گو سال
# يولۋاس ئیل (bars yil): دِرَگِ سال
# توشقان ئیل (toşqan yil): آغو سال
# ئەجدىھائیل (long Dragon ): هَشتِر سال
# ئیلان ئیل (yilan yil): مَرِ سال
# ئات ئیل (yuat yil): اَسپِ سال
# قويلار ئیل (qoy yil): گِسفِنِ سال
# مايمۇن ئیل (piçi yil): شادی سال
# توخۇ ئیل (toxaqoy yil): کِرکِ سال
# ئىت ئیل (it yil): اِسپه سال
# چوشقا ئیل (tonguz yil): خی سال
رج:تقویم
رج:چین فرهنگ
لباس روحانیت

**مِلّا جِمه** اتا نامذهبی جمه هسه که ملائون وه ره کار زنننه.  جِلِقه جا وه فرق کنده چون نماج سر وه ره کار نزنننه.  ونه کار بزوئن هدی جا فرق کنده: ملا جمه اتی جمه بن کنننه، و اتی سر النه و هرروج وه ر تن کننه یا کشیش و وزیر خیابونی جمه ر پوشنننه. اتا گدر هم تونده راهب یا کشیش مذهبی جمه بوئه. 

اسا خله مسیحی ملائون آخوندی یخه جمه ر تن کنننه. امبا ملا جمه ر ویشتر  کاتلیک، انگیلکن، خارتو ارتودوکس  آخوندای دله ویشتر دره.

رج:لباس
لا لیگا ۲

**کامپئوناتو ناسیونال د لیگا د سگوندا دیویسیون** که با نام تجاری **لالیگا ۲** شناخته بوونه و به دلایل حمایت مالی و اسپانسری فعلاً به **لالیگا اسمارت‌بانک** تغییر نوم پیدا هاکرده، دومین سطح حرفه‌ای فوتبال مردون اسپانیا لیگ فوتبال دله هسته. این موسابقات که توسط لیگ ملی حرفه‌ای فوتبال اداره بوونه با ۲۲ تیم به انجام رقابت‌ها پردازنه که دو تیم برتر به علاوه برنده پلی‌آف به لالیگا صعود کنه و جایگزین سه تیم انتهای جدول لالیگا بووننه. فصل ۲۰۲۴ La Liga Hypermotion به دلایل حمایت مالی، نود و چهارمین فصل دسته دووم از زمان تأسیس آن در اسپانیا هسته. در ۱۱ اوت ۲۰۲۴ آغاز بییه و قرار هَسته در ژوئن ۲۰۲۵ به پایان بَرِسه

رج:ایسپانیا ورزش
دونشون

**دونشون(دونشِ مکان)** یا **شِخ کِلی** یا **هوزه علمیه** اتا آموجشی_مذهبی ساجمون هسه که خله کیشون دله دینی دونش دننه و آدم ر اینه وسه که آخوندی جاگا برسه وسه وه ره تیار کننه.
[بندانگشتی|[قم|قومِ دونشون]]
رج:دین
قلسمه

**قلسمه**  ات سپری غضروف (غضروف تیروئید) و نیمه‌لا کتاب واره هسه که عقب جم ور وا بئیه. زاویه میون د سازنده ورقه پیش ره سازنه. ونه جم جور، پرده سپری‌لامی (تیروهایوئید) و ونه جم جر، پرده انگشتری‌سپری (کریکوتیروئید) چسبنه. هئین غضروف انسان دله در هر د نمای پس و پیش رویت وونه. ماهیچه‌های لامی‌سپری و سپری‌جناغی (استرنوتیروئید) نیز این جم غضروف متصل ووننه.
مرداکن، زناکن جه قلسمه گت‌تری دارننه و هئین هسه که وشون ونگ بم‌تر هسه.

قلسمه

رج:بدن
الکساندر لوکاشنکو

**الکساندر لوکاشنکو** اتا بلاروسی مردی هسته که سال 1994 که شوروی رقد دپاته تاسا شه مملکتِ رییس جمهور هسته. ونه حکومت په، بلاروس خله روسیه جه وابسته بوی‌یه. لوکاشنکو مخالفون چن کَش اعتراضات راه دمبدانه و بازار دکتنه ولی وشون قِد نکشی‌یه وه ره دکش هاکنن.

## منابع

رج:بلاروس گت آدمون
هیئت تحریر الشام

**هیئت تحریر الشام** اتا اسلامی و نظامی سازمان هستنه که سوریه جنگ دله فعال بوینه. وشون رهبر نوم ره محمد الجولانی گنه. تحریر الشام پیش‌ته جبهت النصره نوم داشته و القاعده جه بیعت هاکرد بی‌یه ولی ونه تشکیلات عوض بیّه و شه متحدون ره عوض-بدل هاکرده. خله کشورون وه ره تروریستی گروه إشناسنّه. تحریر الشام ره ۲۸ ژانویه ۲۰۱۷ بساتنه و خله توم ادلب اوستان وشون دست دیّه. ترکیه ظارا وشون جه پشتی کنده. سال ۲۰۲۴ ات‌دقسی نهب بکردنه و حلب شهر ره ات‌روزنه بیتنه و همینتی پیشی بمونه.

## منابع

رج:سوریه حزبون
رج:سوریه دله‌یی جنگ
حمص

**حُمص** اتا سوریه ره شهر هسته که حمص استان ره مرکز هسته. این شهر حماه و دمشق وسط کته و اتا استراتژیک شهر هسته.

## دپیته چرخه‌تو
* سوریه جنگ

## منابع

رج:سوریه شهرون
احمد شرع

**احمد شرع** که ونه جنگ‌نوم **ابومحمد الجولانی** هسته، اتا سوریه‌ای نظامی فرمانده هسته. وه اتا باسواد و پولدار خانواده درون دنیا بمو که جولان منطقه‌ی آدم بینه. وه، شه ریاض شهر دنیا بمو و پزشکی درس خوندسته که درس ره ول هاکرده و بورده جنگ. سوریه جنگ دله اوائل سعودی عربستون متحد یعنن النصره، دله عضو بیه و ات‌که داعش دله دیه و بعداً القاعده جه بیعت هاکرده. آخرسر شه هیئت تحریر الشام ره بساته که ادلب ره بهیتنه و تورکیه پشتی، سال ۲۰۲۴ گدر، سه روز دله تا دمشق ره نهب بکردنه و بیتنه و بشار اسد ره فراری هدانه. وه ره پیش‌ته اسلامِ افراطی عقاید جه إشناسینه ولی دمشق ره بیته په، باته سوریه همه شىنه و اقلیتون و زنان ره کار نارنه.

## منابع

رج:سوریه گت آدمون
رج:سوریه دله‌یی جنگ
رج:زننه آدمون
دانیال حکیمی

**دانیال حکیمی** (بزائه ۱۵ اسفند ۱۳۴۱)، ایرانی بازیگر هسته.
## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:ایران بازیگرون
هندوکش (بوئین و میاندشت)

**هندوکش** اتا روستایِ نوم هسته که اصفهان اوستان دله قرار دارنه و بوئین و میاندشت شهرستان ِکرچمبو بخش دله دره.

## جمعیت
اینتا روستا، کرچمبو شمالی دهستون شِنه و اینتی که ایران آمارِ سرشماری دله باتنه، سال ۱۳۹۵ ونه جمیعت ۵۹۸ نفر (۱۷۳خانوار) بی‌یه.

## منابع

هندوکش
دانی رودریک

**** اتا تؤرک اىقتىصاد-دون هسته که هاروارد دله هیئت علمی بی‌یه و چن‌کش کىتاب بنویشته که چتی کشورون خار اىقتىصاد پىدا کننه.

## منابع

رج:راهنما جه بساته مقالات
رج:ایقتصاددونا
رج:زننه آدمون
رج:ترکیه گت آدمون
پرستو احمدی

**پرستو احمدی** اتا ایرانی خونش‌کر زنا هسته. وه فارسی و مازرونی آهنگ خونش کنده. وه زور پشتی حىجاب جه مخالف هسته و اىجتىماعی فعالیت دارنه.

## دیسکوگرافی
* آلبوم:
** *کاروانسرای کنسرت*
* مازرونی خونش:
** *[[در انه جان]]*
** *[[عزیز جون]]*
** *مه جان*
* فارسی خونش:
**از خون جوانان وطن
**حیرانی
**هوای آزادی
** نفس شب
**واسونک (شیرازی لهجه)
**زائر
**هفت
** از تو نوشتن
* دیگر زوون:
**دریا طوفان داره (رشتی گیلکی جه)
** تو بیو (لری جه)

## منابع
فارسی ویکی‌پدیا

رج: ایران زنا خونش‌کرون
رج: زننه آدمون
رج:نوشهر گت آدمون
رج:مازرون زنا خونش‌کرون
مار (اردستان)

**مار** اتا روستایِ نوم هسته که اصفهان اوستان دله قرار دارنه و اردستان شهرستان ِاردستان شهرستان مرکزی بخش دله دره.

## جمعیت
اینتا روستا، برزاوند دهستون شِنه و اینتی که ایران آمارِ سرشماری دله باتنه، سال ۱۳۹۵ ونه جمیعت ۵۵ نفر (۲۸خانوار) بی‌یه.

## منابع

مار
هست (سمیرم)

**هست** اتا روستایِ نوم هسته که اصفهان اوستان دله قرار دارنه و سمیرم شهرستان ِسمیرم شهرستان مرکزی بخش دله دره.

## جمعیت
اینتا روستا، حنا دهستون شِنه و اینتی که ایران آمارِ سرشماری دله باتنه، سال ۱۳۹۵ ونه جمیعت ۲۱۰ نفر (۶۱خانوار) بی‌یه.

## منابع

هست
دره (کاشان)

**دره** اتا روستایِ نوم هسته که اصفهان اوستان دله قرار دارنه و کاشان شهرستان ِکاشان شهرستان مرکزی بخش دله دره.

## جمعیت
اینتا روستا، کوهپایه دهستون شِنه و اینتی که ایران آمارِ سرشماری دله باتنه، سال ۱۳۹۵ ونه جمیعت ۴۹۲ نفر (۱۶۶خانوار) بی‌یه.

## منابع

دره
مریم خدارحمی

**مریم خدارحمی** (بزائه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۶۲ اصفهان) ایرانی بازیگر هسته.
## منابع

* فارسی ویکی‌پدیای

رج:زننه آدمون
رج:ایران بازیگرون
یولیانی تقویم

**یولیانی** اتا تقویم هسته که میلادی تقویم ره مونه ولی ات‌که ونجه پس-پیش هسته. وه ره حلا اورتودوکس کلیسا اٮستفاده کنده.

## منابع
* انگلیسی ویکیپدیا

رج:میلادی تقویم
نو سال جشن

**نو سالِ جشن** روزی هسته که تقویم اونجه جا شروع بونه. إسا گردِ کشورون میلادی تقویم ره کار زنّه، بجز ایران، افغانستان، نپال و اتیوپی که حلا میلادی ره رسمیت ندانه. نوسالِ جشن ره 1 ژانویه شو گیرنه. ژانویه ره این‌سه میلادی تقویم دله سر بیتنه که عیسی مسیح تولد نزدیکی بی‌یه و کریسمس هفته دله کفنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:میلادی تقویم
رج:عیدون
اخچپیج

**أخچِپیج** یا **لوبیا** اتا حبوبات رج هسته که مفید و ارزون بخردنی هسته. لوبیا درون ۲۲ درصد پروتئین، ۶۲ درصد قند(کربوهیدرات) از نوع نشاسته و ۲ درصد چربی دارنه. 

## منابع

رج:بخاردنی‌ئون
رج:گیاهون
زردیجه

**زَردیجه** (نام علمی: ***Curcuma longa***) اتا تی گیاء هسته کا ول‌دار هسع و زنجفیلیشون دسه دره . ونه پوتر خله چشني وسه کار شونه.

ونه رنگ زرد هسه و ونه زائیشگا هندستون هسته و ادیوه کاری دله دی دره وَ.

## البوم

پرونده:Turmeric_Powder_Spelled_Out.jpg|زردیجه پوتر
پرونده:Chlorofeel_Spices_Turmeric,_Coriander_and_Cumin_Powder.jpg|وسه ونّی بوه زردیجه
پرونده:Curcuma_longa_001.JPG|زردیجه ول
پرونده:Turmeric_farm_in_Chamarajanagar_District_IMG20170828084158.jpg|اتا زمی کت ونه دله زردیجه بکاشتنه ، هندوستون


## په درپشوئون

* کرکومین

## ممبعئون
فارسی ویکیپدیا
رج:گیاهون
یوفا چمپیونز لیگ ۲۰۲۴–۲۵

**یوفا چمپیونز لیگ ۲۵–۲۰۲۴**، اروپا چمپیوز لیگ ره اتا فصل هسته. این فصل وسه، اولین‌کَش تصمیم بَیتنه باشگاهون ره اتا گتِ جدولی لیگ دله کا بدن. هر تیم قرار نی‌یه گردِ تیمون جا کا بکنه و هرکمین فقط چنتا تیم جه بازی دارنه و امتیاز-پشتی هر تیمی ویشته بالاته دووشه، شونه مرحله بعد که حذفی هسته.

این فصل ره پاریس سن ژرمن که هنتا قهرمان نئی بی‌یه، اولین بار وسه ، قهرمان بیه. وشون فینال دله ۵-۰ اینتر میلان ره حریف بینه.

## گروهی مرحله، نتایج

## حذفی مرحله

## منابع

رج:یوفا چمپیونزلیگ فصلون
مینا وحید

**مینا وحید** (بزائه ۱۹۸۰ رشت) ایرانی بازیگر هسته.
## منابع

* فارسی ویکی‌پدیای

رج:زننه آدمون
رج:ایران بازیگرون
خواجه بلاغی (اردبیل)

**خواجه بلاغی** اتا روستایِ نوم هسته که اردبیل اوستان دله قرار دارنه و اردبیل شهرستان ِاردبیل مرکزی بخش دله دره.

## جمعیت
اینتا روستا، ارشق شرقی دهستون شِنه و اینتی که ایران آمارِ سرشماری دله باتنه، سال ۱۳۹۵ ونه جمیعت ۲۵۵ نفر (۷۶خانوار) بی‌یه.

## منابع

خواجه بلاغی
بابانوئل

**بابا نوئل** یا **سانتا** اتا فرهنگی کاراکتر هسته که سنت نیکلاس جه ریشه گیرنه. مسیحی فرهنگ دله کریسمس نماد هسته و نو سال شو اتا سورتمه که اشکاری وه ره رِخ کشنه، ره سىوار وونه و پرواز کنده و فقیر وچون وسه کادو ورنه و وچون آرزو ره برآورده کنده.

## منابع

رج:داستانی کارکترون
رج:کریسمس
جیمز وب تلسکوپ

**جیمز وب تلسکوپ** (اینگلیسی جه: James Webb Space Telescope ) اتا دنیای قوی‌ترین دوربین ره دارنه و ونه سر خله خرج هاکردنه که فضایِ جا عکس هایره. این تلسکوپ تا ۱۳ هزار میلیارد سال پیش جه تونده عکس بیره. ۲۰۲۱ سال دله وه ره فضا کپتل هاکردنه.

## منابع

رج:فضا
هوش مصنوعی کارخنه

**هوش مصنوعیِ کارخنه** اتا تصمیم‌گیرِ موتور هسته که هوش مصنوعی جا عمل کنده و بعضی نو-نوار شرکتون ونجه استفاده کنه. این سیستم پچ-پچیک تصمیم ره دِنه هوش مصنوعی بیره تا این‌طرزی راندمان و بهره ره بتتر هاکنه. کارخنه حول 4 عنصر بساته وونه: دیتایِ مسیر، الگوریتمِ توسعه، پلتفرم آزمایش، و نرم افزاری زیرساختون. اتا چرخه دله وه ره دینگنن، هرچی ویشته دیتا ونه دست بن بئه، بتتر-ته کار کنده. این سیستم مدام شه بتتر وونه چون هر چی اِنه، ونه دیتا ویشتر وونه.

اوبر، گوگل، نتفلیکس و... چنتا کومپانی هستنه که اینتی هوش مصنوعیِ کارخنه دارنه.

## منابع

رج:صنعت
ذوالفقار احمدزاده

**ذوالفقار احمدزاده (تالشی جه:''Zulfuǧar Əhmədzadə'')** اتا تالشی شاعر و نویسنده و اىجتىماعی فعال بی‌یه که شوروی گدر دوی‌یه.

## منابع
# تالشی ویکی‌پدیا 

رج:تالش گت آدمون
رج:شوروی گت آدمون