open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ان‌بی‌ای

**NBA** یا **بسکتبالِ ملی اتحادیه**  اتا بسکتبالی لیگ هسته که متحده ایالات امریکا و کانادا تیمون بتونّه ونه دله شرکت دارن. ان‌بی‌ای بسکتبالِ بالاترین سطح جه برگزار وانه و بتترین لیگی هسته که این ورزش دله وجود دارنه. 

این مسابقات دِتا کنفرانس شرق و غرب دله برگزار وانه و این دِتایِ برنده هِدی جه کا کانّه و قهرمون میّن وانه. 

## تیمون
### سابق تیمون
* **[[سیتل سوپرسانیکز]]** --> اکلاهوماسیتی تاندر
* **[[سیراکیوز نشنالز]]**
* **[[بالتیمور بولتز]]** --> **[[واشینگتن بولتز]]** --> واشینگتن ویزاردز
* **[[ونکوور گریزلیز]]** --> ممفیس گریزلیز
* **[[فیلادلفیا واریرز]]** --> گلدن استیت واریرز

### اسا تیم‌ها
بندانگشتی|چپ|300px|شهرهای عضو لیگ و تقسیم‌بندی مسابقات به شیش گروه و دِتا کنفرانس.
ان بی ای دله اسا ۳۰ تیم وجود دارنه که فقط اتا کانادا شنه و باقی آمریکایی هستنه. 

#### شرق کنفرانس
;منطقه آتلانتیک: 
بوستون سلتیکز، نیوجرسی نتز، نیویورک نیکز، فیلادلفیا سونتی سیکسرز، تورنتو رپترز 
;منطقه مرکزی:
شیکاگو بولز، کلیولند کاوالیرز، دیترویت پیستونز، ایندیانا پیسرز، میلواکی باکز 
;منطقه جنوب شرقی:
آتلانتا هاوکز، شارلوت هورنتز، میامی هیت، اورلاندو مجیک، واشنگتن ویزاردز

#### غرب کنفرانس
;منطقه شمال غربی:
دنور ناگتس، مینسوتا تیمبرولوز، اوکلاهوماسیتی تاندر، پورتلند تریلبلیزرز، یوتا جز 
;منطقه پاسیفیک:
گلدن‌استیت واریرز، لس آنجلس لیکرز، لس آنجلس کلیپرز، فینیکس سانز، ساکرامنتو کینگز 
;منطقه جنوب غربی:
دالاس ماوریکز، هیوستون راکتز، ممفیس گریزلیز، نیوارلینز هورنتز، سن آنتونیو اسپرز

## قهرمون
### بر اساس سال

### قهرمانان لیگ

## منابع


رج:بسکتبال
رج:آمریکا ورزش
لیگ برتر خلیج فارس

**لیگ برتر خلیج فارس** یا لیگ برتر فوتبال ایران بالاترین سطح مسابقات باشگاهی فوتبال ایران هسته. در حال حاضر این اتا مسابقات به صورت ۱۶ تیمی برگزار وونه.

## آمارها

### باشگاه‌هون قهرمان به تفکیک فصول

## منابع

## پیوند به بیرون
* آمار لیگ برتر ایران شامل کلیه بازی‌ها، نتایج، اخطارها، پروفایل بازیکنان و ... - انگلیسی پرشین لیگ
* تاریخچه لیگ ایران در وبگاه سازمان لیگ ایران
* آرشیو ویدیویی خلاصه بازی‌های لیگ برتر (۹۰-۱۳۸۹)
* آرشیو ویدیویی خلاصه بازی‌های لیگ برتر (۹۱-۱۳۹۰)
* آرشیو ویدیویی خلاصه بازی‌های لیگ برتر (۹۲-۱۳۹۱)
* آرشیو ویدیویی خلاصه بازی‌های لیگ برتر (۹۳-۱۳۹۲)

رج:ایران ورزش
رج:فوتوال لیگون
موسیقی ما

**موسیقی ما** اتتا وبگاه خبری تحلیلی موسیقی فارسی‌زوونون  ایران دله هسته.

## جستارهای وابسته
* جشنواره موسیقی ما

## منابع

## پیوند به بیرون
پایگاه موسیقی ما

رج:سایت‌ئون
رج:موسیقی
کباب کوبیده

چپ|بندانگشتی|280x280پیکسل|'''کِباب کوبیده''' و گوجه، فلفل سبز، پیاز و نارنج   اتتا تیکّه نون سنگک دله، اتتا استیلِ ظرفِ دله
چپ|بندانگشتی|280x280پیکسل|تهیه '''کباب کوبیده،'''  زِغالِ سَر.
**کِباب کوبیده** اتتا از انواع کِباب های ایرانی هسته، وی دله از گوشت سفند یا گو گوشت نرم استفاده وونه 

چرخ هاکرده گوشت ره (گسفن یا گویی گوشت) ره همراه پیاز و فلفل قرمز و نمک قاطی کمی و سیخ کشمی وره 

## پیوند به بیرون
* کامل ترین آموزش کباب کوبیده
* درباره کباب کوبیده
* دستور آشپزی کباب کوبیده
* عکسهای کباب‌های ایرانی
* طرز تهیه کباب کوبیده مرغ

رج:کباب
رج:بخاردنی‌ئون
منصور (خونشگر)

**منصور جعفری ممقانی** (بزائه ۶ مرداد ۱۳۵۰، تهران دله) خونِشگر، آهنگساز و کاکر ایرانی هسته.

## ترونه شناسی
**فرفره‌های بی باد (۱۹۹۴)**

**تصویر آخر (۱۹۹۶)**

**دریچه (۱۹۹۷)**

**قایق کاغذی (۱۹۹۸)**

**فقط به خاطر تو (۲۰۰۰)**

**زندگی (۲۰۰۱)**

**دیوونه (۲۰۰۲)**

**فراری (۲۰۰۵)**

**قشنگه (۲۰۰۷)**

**جنجالی (۲۰۰۹)**

**نامحدود (۲۰۱۳)**

## تک آهنگها

**آهنگ های ساخته شده برای خوانندگان دیگر**

رج:زننه آدمون
رج:تهران گت آدمون
صحیفۀ ایمام ریضا

**صحیفة الرضا** (عربی جه: الصحیفة الرضا اتا کیتاب هسته که رضا جه نسبت دِنه و ونه دله ۲۴۰تا حدیث ونجه بمو.

## منابع

رج:ایمام رضا
رج:عربی کتابون
پارسینه

***پارسینه***(انگلیسی جه: Parsine) عونوان اتتا وب‌سایت خبری-تحلیلی زوون فارسی جه هسته که سال ۱۳۸۶ جه اخبار سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، و بین‌المللی ره پوشش دنه. مؤسس و مدیرمسئول اینتا وب‌گاه، «بهمن هدایتی» بلاگر ایرانی و خبرنگار سابق خبرگوْزاری مهر هسته.

## منابع
موشارکت کنند‌ئون ویکی پدیا، ویکی پدیای فارسی.«پارسینه» (آخرین بازیابی 1 ژولای 2016)
رج:سایت‌ئون
جوزف جانسون

**جوزف جانسون** (۱۵ نوامبر ۱۷۳۸–۲۰ دسامبر ۱۸۰۹) اتتا فروشنده کیتاب و مدیر انتشارات قرن هجدهم میلادی  دله،لندن دله بییه .ونه انتیشارات  طیف وسیعی از موضوعات و نسخه‌هونِ مهم ره دربر داشته. جانسون ویشتر بخاطر انتشار کیتاب‌ئون افرادی چون ویلیام گادوین، توماس مالتوس و جول بارلو و اقتصاددان فمینیست پریشیلا ویکفیلید و همین‌طور معترضون مذهبی ای همچون جوزف پریستلی، آنا لاتیتیا باربالد، گیلبرت ویکفیلد و جورج والکر شهرت پیدا هاکرده.

## منابع

رج:بریتانیا نویسندگون
خاکستری ورگون

**خاکِستری ورگون** اتتا سازمون جوانان حزب جنبش میلی ترکیه و اتتا گروه افراطی، تروریستی و نوفاشیستی هسته.
اینتا نوم ره از افسانهٔ آسنا که اتتا خاکستری ورگ ماده بییه و مادرجد توتمی ترکون تلقی وونه، گرفته بهییه.

## جستارهای وابسته
* کشتار مرعش
* پان‌ترکیسم
* پان‌تورانیسم

## منابع

رج:ترکیه حزبون
رج:تروریستی گروهون
جسی اندروز (نویسنده)

چپ|بندانگشتی|اندروز در ''مونتکلیر جشنواره فیلم'', مارس ۲۰۱۵
**جسی اندروز** (متولد ۱۵ سپتامبر ۱۹۸۲) رمان نویس و فیلمنامه‌نویس آمریکایی اهل پیتسبورگ، پنسیلوانیا هسته.
وه همی الان ساکن بوستون هسته.

## رومان
وه نویسنده رومان من و ارل و یک دختر در حال مرگ که مدتها جز لیست پر فروش‌ترین رومان‌ئون نیویورک تایمز و نیوز تودی بییه. دِ سال بعد فیلمی با اقتباس از اینتا رومان به همین نوم و به نویسندگی وه به روی پرده بورده که جایزه اصلی جشنوراه ساندنس را نیز نصیب خدش هاکرده.

## منابع
ویکی‌پدیای انگلیسی

## پیوند به بیرون
* جسی اندروز وب سایت رسمی

رج:زننه آدمون
رج:امریکا نویسندگون
تام هنکس

**توماس جفری هَنکس**  اتا آمریکایی بازیگر هسته که هالیوود وسّه خله فیلمون کا هاکرده. وه جایزه‌ئون مختلفی من‌جمله گولدن گلوب، اوسکار، جایزه انجمن بازیگران فیلم و... ره بَوِرده.

وه نقش‌های خله جالب و یادبموندستنی هم کا هاکرده. بعنوان مثال *[[داوینچی کد]]*، *[[فیلادلفیا (فیلم)|فیلادلفیا]]*، *[[فارست گامپ]]*، *[[کست اوی]] *(دوردَکِت)، *[[گرین مایل]]* (سَوزِ راه)، *[[آپولو ۱۳ (فیلم)|آپولو ۱۳]]*، *[[کچ می ایف یو کن]]*، *[[بریج آف اسپایس]]*، *[[کاپتان فیلیپس]]* و… واری. تا سال ۲۰۱۴، فیلم‌هایی که وه کا هاکرده فقط امریکا دله سرجمع  ۴٫۳ بیلیون دلار بروته بَیی بینه.

## فیلموگرافی

## منابع

رج:امریکا بازیگرون
رج:زننه آدمون
رج:اوسکار بیته‌ئون
آزاد دونشجار

**دانیشگاه آزاد اسلامی** اتتا سامونۀ دانیشگاهی  ایران دله و خارج از ایران هسته و از گت ترین مراکز آموزشی  ایران دله هسته که کار خدش ره  ۱۰ مرداد ۱۳۶۱ دله آغاز هاکرده.



## بن بنویشت

## منابع
* اداره کل اسناد و مدارک. *«پس از ۲۵ سال»*، تهران: مرکز انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، اول ۱۳۸۶

## بیرون بگردستن
* وبگاه دانشگاه آزاد اسلامی
* وبگاه معاونت آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی
* خبرگزاری آنا
* آدرس اینترنتی و پست الکترونیکی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی
رج:دانشگائون
رج:دونشگا‌ئون
غبار دله استاب

** غِبار دله استاب** فیلمی به کارگردونی و نویسندگی محمدحسین مهدویان

و تهیه‌کونندگی حبیب‌الله والی‌نژاد محصول سال ۱۳۹۴ هسته.

این اتتا فیلم شه حضور‌سّه  بخش نگاه نو سی و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر دله، انتخاب بهییه. غبار دله استاب به خاطر خلاقیت‌های کم‌نظیر فیلم سازونش، مورد توجه عموم و منتقدین قرار بی‌ته و سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره فیلم فجر ۱۳۹۴ ره از آن خدش هاکرده.

## کاکرون
* هادی حجازی‌فر
* امیرحسین هاشمی
* فرهاد فداکار
* عماد محمدی

## جوایز

### سی و چهارمین دوره جشنواره فیلم فجر

* **بخش نگاه نو**

## منابع

* ایستاده در غبار در وبگاه سوره سینما
* ایستاده در غبار در وبگاه سینما تیکت
* ایستاده در غبار در وبگاه سلام سینما
* ابنا: اکران، نقد و تحلیل فیلم "ایستاده در غبار"
رج:ایرانی فیلمون
رج:فارسی فیلمون
پولیس فتا

چپ|بندانگشتی|250x250پیکسل|نشان رسمی پلیس فتا
**پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات ایران** که وه ره گنه **فتا**، اتا پؤلیس ره سایبری واحد هسته که ایران دله اینترنتی و کامپیوتری مسائل ونه گردن کته.

## منابع

## پیوند به بیرون
* رسمی سایت

رج:ایران
ایرانی کئو

**ایرانی کئو، آبی ایرانی** ( انگلیسی جه: ***Persian Blue***) یا آبی فارسی، اتتا رنگ هسته که از سه رنگ اصلی ایرانی درست وونه. این اتتا رنگ معماری قدیم ایران دله استفاده بیه. اینتا رنگ امروزِ روز هم خله طرفدار دارنه.
چپ|بندانگشتی|اتتا گونبد با رنگِ آبی ایرانی

## منابع
* مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، «آبی ایرانی» .ویکی‌پدیای فارسی
رج:رنگون
خلیج فارس دونشگا

**خلیج فارس دونشگا، **اتتا دانیشگاه شهر بوشهر دله، جنوب ایران دله هسته.

سال 1991 میلادی وه تاسیس بهییه. اینتا دانیشگاه 7 تا دانشکده دارنه و 24 عنوان لیسانس و 33 عنوان فوق لیسانس و 3 عنوان دکتری ارائه دنه.

## منابع
* مشارکت کنندگان ویکی پدیا. «دانشگاه خلیج فارس». ویکی پدیای فارسی.

رج:دانشگائون
رج:فارس دریامونا
روز ملی خلیج فارس

**روز ملی خلیج فارس **اتتا روز ملی ایرانِ رسمی تقویم هسته که دفاع از نوم خلیج فارسِ وِسّه و  وِنه موجودیتِ تاریخی‌اِسّه نوم گوذاری بهییه.

.

## منابع

*مشارکت کنندگان ویکی پدیا . ویکی پدیای فارسی «روز ملی خلیج فارس».
*دکتر محمد عجم در مصاحبه ایرنا
* کتاب خلیج فارس، نامی کهن تر از تاریخ و میراث فرهنگی بشر، شهریور۱۳۸۳ صفحه ۹۰تا ۹۲ راهکارهای پاسداری از نام خلیج فارس.

* [دومین همایش ملی ژئوماتیک اردیبهشت ۱۳۸۲ سازمان نقشه‌برداری وکمیته یکسان‌سازی نامهای جغرافیایی."اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت پژوهشی در مورد دو نام خلیج فارس و خزر و چالشهای فراروی. راهکارها و چه باید کردپیشنهاد روز خلیج فارس؟" ص ۳۶-۳۷](https://web.archive.org/web/20120616202957/http://www.irpds.com/FileEssay/geomatic82-87-2-18-a-sy(1).pdf)
*روز ملی خلیج فارس.تلویزیون ایران .[yun.ir/tkbvx1]
*  بحران هویت و امیرنشین‌های بدون عرب
*روز ملی خلیج فارس https://web.archive.org/web/20170702214000/http://parssea.org/?p=580
*روز ملی خلیج فارس https://web.archive.org/web/20170508002717/http://parssea.persianblog.ir/post/1/
## 
* خلیج فارس
* تحریف نام خلیج فارس
*مرکز مطالعات خلیج فارس

* اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان
رج:فارس دریامونا
قاسم سلیمانی

**قاسم سلیمانی **(بزائه ۱۱ مارس ۱۹۵۷، رابر کرمان دله - بمرده ۳ ژانویه ۲۰۲۰) اتّا سپاهی فرمونده بی‌یه. وه سال ۱۹۹۸ میلادی جه سپاه قدس رییس بی‌یه که مسئولیت عملیاتون برون مرزی ره دارنه. وه پیش‌ته ایران و عراق جنگ دله هم دیه که اون اتّا جنگ دله تجربیاتِ زیادی کسب هاکرده. سال ۲۰۲۰ آمریکایی‌شون اتا پهپاد جه بؤمب کپتل هاکردنه و وه ره عراق کشور درون بکوشتنه.

## منابع

*مشارکت کنندگان ویکی پدیا «قاسم سلیمانی». ویکی پدیای فارسی (آخرین هارشی‌ین: 11 ژوئیه 2021)

رج:سپاهیون
رج:ایران نظامیون
رج:جنگ دله بمرده‌ئون
لیال عبود

**لَیال عَبّود** (بزائه 1982) لبنانی خونش‌کر هسته.

## منابع
* عربی ویکیپدیا

ع
بازرسی

250px|بندانگشتی|چپ|

**بازرسی** اتی چرخه‌تو هسته که نظامی‌کرون آدم ره گردنّه تا امنیتِ حفظ بی‌ین جا مطمئن بائن.

رج:امنیت
امل حجازی

**اَمَل حجازی** (بزائه 1977) لبنانی خونش‌کر هسته. وه سال 2002 اتا آلبوم «*زمان*» نوم جه تنک هاکرده که عربی موسیقی دله ویشترین بَروتن ِرکورد ره دارنه. وه سال 2017 اتا آهنگ محمد، اسلام ِپغمبر، خَوِری بخوندسته و بائوته خانه هنر جه کنار بکشه و اتا معمولی زنا واری زندگی هاکنه و شه حجاب ره بداره.

## دیسکوگرافیک

## منابع
* عربی وانگلیسی ویکی‌ئون
* بی‌بی‌سی

ح
سلام

**سِلام** اتا کلمه هسته که دیگرون ِبدی‌ین په وشون ره گامبی. این عبارت بتونده صلح‌خائی، آشنایی‌هدائن یا  شه ره دیاری هدائن وسّه استفاده بوو.

سلام اتا عربی کلموئه که ونه کامل عبارت *ٱلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ* هسته و ونه معنی یعنن شمه وسّه صلح‌خائی کمبه. معمولاً کسی که وه ره سلام کامبی جواب دنه. سلام هاکردن خاورمیونه دله اتی واجب رسم هسته و مردم اسلام دله دستور هدا بَینه که هِدی ره هرکاجه بَدینه سلام هاکنن.

ادبیات دله سلام هاکردن آشتی، صلح، مهروونی و آفتاب دربموئن واری تشبیه وانه. امه زوون و ادبیات دله سلام اتی ویژه جایگاه دارنه که باقی مناطق واری نی‌یه. فی‌المثل مازرونی زوون دله اتا مثالی دارمی که گانه «تا ته دار دارنه ولک، ته سلام دارنه علِک» که سِراق دنه چنده سلام امه وسّه مهم هسته.

## منابع

رج:فرهنگ
رج:ایسلام
واسکو دا گاما

250px|بندانگشتی|مسیری که واسکو دو گاما در اولین سفرش (۱۴۹۷-۱۴۹۹) پیمود.
**واسکو دو گاما**  یا **واسکو دا گاما**  (بزائه ۱۴۶۹ ساینس- بمرده ۱۵۲۴ کوچین)، پرتغالی دریانورد و کاشف بی‌یه که اولین بار دریا جه بتونسته اروپا-هند ره بوره و بئه. وه ره تاریخ موفق‌ترین دریانورد دونه.

وه وقتی امیدنیک دماغه جه بگذشته، بورده هند و اونجه‌یِ بندری شهرون دله توقف‌هایی داشته، من‌جمله حملاتی که بعضی شهرون (کلکته واری) ره انجام هدائه. وه پرتغالِ اولین تجارت‌خنه ره کوچی ِشهر دله بساته و اواخر عُمر پرتغالِ شاه جه هندِ نایب‌السلطنه مقوم ره بَییته.

وه خله خشن بی‌یه و عادی مردمون ره شکنجه و قتل‌عام کارده. ماهی‌گیرون ِبدن ره تیکه-تیکه کارده و شائون وسّه رسنی‌یه یا کشتی‌ها ره، چپاول هاکرده په، با ونه آدمون تش زوئه.

## بن بنویشت

رج:پرتغال گت آدمون
رج:دریانوردون
اندلس

**اَندَلُس** یا **آندِلوس**  ایسپانیایِ جنوبی‌ترین شه‌گردون منطقه هسته. شهر سویل این منطقه‌یِ نیشتگا هسته.

## تاریخ
اندلس وقتی مسلمون‌ها ایسپانیا دله دَیینه، حدود ۷۸۱ سال این کشورِ نیشتگا بی‌یه و همینسه ات‌خله قدیمی آثار اسلامی تمدن جه اندلس دله هنتا وجود دارنه. الحمرا، مزکوئیتا، مدینةالزهرا و توره دل اورو و خیرالدا نمونه‌های این آثار هستنه.

## تقسیمات
این بخش از هشت استان تشکیل شده است که عبارتند از:

بندانگشتی|300px
* استان سویل
* استان گرانادا
* استان کوردوبا
* استان کادیس
* استان مالاگا
* استان اوئلوا
* استان خائن
* استان آلمریا

## نگارخنه

Image:Al Andalus.png|قلمرو خلیفه کوردوبا سال ۱۰۰۰ میلادی
Image:Locator map of Andalusia.png|منطقه اندلس روی نقشه اسپانیا


## منابع

*ویکی‌پدیای انگلیسی


رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
رج:اسلام تاریخ
اکسترمادورا

**اکسترمادورا** (Extremadura) ایسپانیایِ اتا شه‌گردون ناحیه هسته. این منطقه دله زوونون فالا و اکسترامادورایی هم ایسپانیولی پَلی گپ بزه وانه.

این بخش دِتا استان کاسرس و باداخس جه بساته وانه.

## منابع

* ویکی‌پدیای اسپانیایی، بازیابی ۰۱ می ۲۰۰۸


رده:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
گالیسیایی

**گالیسیایی یا گالیسی** ات‌سری  رومی‌تبار زوونون  نوم هسته که ایسپانیایِ گالیسیا دله گپ بزه وانه. این زوون قرن سیزهم ایسپانیایِ رسمی زوون بی‌یه و کم‌کم ونه اعتبار جه کم بگردسته و اسا فقط پرتغالِ شمالی سامون‌سَر ونجه گپ زنّه. اسا حدود ۷٪ جمعیت ایسپانیا این زوون ره بلد هستنه.

اروپای اتحادیه دله این زوون ره بعنوان اتا گِنِش (گویش) از پرتغالی زوون برسمیت بشناسینه. 

## دپیته چرخه‌تو
* لئونی
* فالا

## منابع

رده:گالیسیا
رده:رومی‌تبار زوونون
باسکی

**باسْکی** (باسکی جه: *Euskara*، ایسپانیولی جه: *Basque*) اتا زوون هسته که باسکی مردمون ونجه شمال ایسپانیا و جنوب غرب فرانسه گپ زنّه. باسکی ات‌جور غیرآریایی زوون ِباقی بموندسته هسته که قبل آریاییون ِمهاجرت این منطقه دله وجود داشته. اسا حدود سه میلیون باسکی وجود دارنه که فقط ۶۳۲۰۰۰ نفرشون باسکی زوون جه گپ بزوئن ره یاد بَیتنه و این تعداد جه ۵۶۶۰۰۰ ایسپانیا دله درنه.. 

باستان‌شناسون سال ۲۰۰۶ باسک دله ۲۷۰ کتیبه مربوط به قرن سوم میلادی پیدا هاکردنه. باسکی ره لاتین الفبا جه نویسنّه.

## نمونه
* **Bai**= اره
* **Ez**= نا
* **Kaixo**= سلام
* **Agur**= خدافظ
* **Ikusi arte**= ته ره ویمبه
* **Eskerrik asko**= خنابدون
* **Egun on**= روز خش
* **Gab on**= شو خش
* **Urdin**= کئو
* **Zuri**= اسپه
* **Gori**= سرخ
* **Ian**= بخاردن
* **Lo**= بخاتن
* **Mesedez**= لطفاً
* **Barkatu**= بخشنی

## منابع

رج:باسک
رج:تیناری زوونون
اکسترامادورایی

**اکسترامادورایی** اتا زوون هسته که ابسپانیا دله گپ بزه وانه. این زوون ره اکسترامادورایِ منطقه دله گپ زنّه که پرتغال ِسامون وَر هسته. کلهم سرجمع دویست هزار نفر این زوون ره بلد هستنه..بعضی این زوون ره اتا ایسپانیولی لهجه دونّه. .

## واژگان

## ایسپانیولی جه مقایسه هاکردن

## دپیته چرخه‌تو
* فالا

## منابع

رج:اکسترامادورا
رج:ایسپانیولی زوون
رج:رومی‌تبار زوونون
فالا

**فالا** اتا پرتغالی-گالیسی زوون هسته که ایسپانیایِ شمال غرب و اکسترامادورایِ ایالت دله و پرتغال سامون پلی حدود ده هزار نفر گنش‌کر دارنه. این زوون خله لئونی ره موندنه. ایسپانیایِ دولت این زوون ره برسمیت نشناسنه و فقط بعضی مدارس و کلیسائون ونجه استفاده کانّه. .

## منابع

رج:اکسترامادورا
رج:رومی‌تبار زوونون
باسک

**باسک** اتا سرزمین نوم هسته که فرانسه و ایسپانیا میون رَسِد بیّه و این دِتا کشور دله چندین اوستان جه تقسیم بیّه. 

ایسپانیا دله این منطقه ره دِتا شه‌گردونِ بخش میون رَسِد هاکردنه که باسکِ ایالات و ناوارا هستنه. البته باسکیون فرانسه دله هم درنه و شمالی باسک ِمنطقه ره شامل وانّه.باسکِ مردم باسکی زوون دارنه. باسکی زوون ایسپانیایِ بخشون دله رسمی زوون حیساب انه و ونه گنش‌کرون تونّه شه وچون ره مدرسه دله باسکی یاد هادن و شه اداری اسناد ره باسکی بَنویسن.

باسک ایسپانیایِ ناسیونالیستی‌ترین مناطق جه هسته. این منطقه دله سال‌ها اتا گروه بنوم اتا (eta) مسلحونه فعالیت کارده و دولِت جه جنگ داشته. این گروه سال ۱۹۵۹ که فرانکو دیی‌یه بساته بیّه ولی بعدی شائون گدر هم شه فعالیت ره دمباله هدائه. وشون ۲۳ فوریه ۱۹۸۱ ایسپانیایِ مجلسِ پاسبون‌ها دله نفوذ هاکردنه و این کشورِ پارلمون ره بَییتنه تا کودتا هاکنن ولی شاه خوآن کارلوس اول شخصاً وشون دَم ره بَییته و تلویزون دله سخنرانی هاکرده تا وشون حرکت ره هِرِستنه.

## شهرون

## دپیته چرخه‌تو
* اتلتیکو بیلبائو

## منابع


رج:غیررسمی منطقه‌ئون
یاسمین حمدان

**یاسَمین حَمدان** (بزائه 1976) لبنانی خونش‌کر هسته، وه بازیکری و آهنگ‌نویسی هم کانده. وه سال 1997 جه شه کارون ره شروع هاکرده. 

## منابع
* عربی وانگلیسی ویکیپدیائون

ح
نیکول سابا

**نیکول سابا** (بزائه )، لبنانی خونش‌کر و بازیکر هسته.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکی‌پدیائون
* نیکول سابای رسمی سایت

ح
نانسی عجرم

**نانسی عَجرَم** (بزائه 1983) لبنانی خونش‌کر هسته.
 
## منابع
* عربی و انگلیسی ویکی‌پدیائون

ع
میریام کلینک

**میریام کِلینک** () لبنانی خونش‌کر و مُدل هسته.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکی‌پدیائون

ک
میریام فارس

**میریام فارِس** ( 1983) لبنانی خونش‌کر، بازیکر و نمایشی هنرمند هسته.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکیپدیایون

ف
مادلین مطر

**مادلین مَطَر** (بزائه 1972) لبنانی خونش‌کر هسته که سال 2001 جه خوندنه.
## منابع
* عربی ویکیپدیا

ح
یارا

**كارلا نزيه البرقاشی** (بزائه 1983 میلادی)، که وه ره **یارا** نوم جه اِشناسِنـّه، لبنانی خونش‌کر هسته.

## منابع
* عربی وانگلیسی ویکی‌پدیائون

ی
هیفاء وهبی

**هَیفاء وَهبی** (بزائه 1972) لبنانی خونش‌کر، بازیگر و هنرمند نمایشی هسته.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکیپدیائون

رج:مصر زنا خونش‌کرون
رج:مصر قرن بیست و یک خونش‌کرون
و
رج:زننه آدمون
فارس کرم

**فارِس کَرَم** (بزائه 1973) لبنانی خونش‌کر هسته که سال 1996 جه خوندنه.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکیپدیائون

ک
عاصی الحلانی

**محمد مزين الحِلانی** معروف به *عاصی الحلانی*  (1970-)، لبنانی خونش‌کر هسته.
## منابع
* عربی و انگلیسی ویکیپدیایون

ح
رانیا عبدالله

ملکه **رانيا العبد الله** (بزائه: 31 آگوست 1970 -)، عبدالله دوم زنا و اردن ِملکه هسته.
300px|بندانگشتی|چپ
## منابع
*عربی و انگلیسی ویکیپدیائون

ح
ح
سعدالدین حریری

300px|بندانگشتی|حریری سال 2009
**سعدالدین حریری** (بزائه 1970)، ، لبناني - سعودی سیاستمدار و بازرگان هسته. وه رفیق حریری ریکا هسته و میون 9 نوامبر 2009 تا 13 ژوییه 2011 لبنان ِرییس‌الوزرا بی‌یه و سال 2016-17 هم این مقوم ره داشته که ات‌دفعه بورده عربستون دله، تلویزون پشت اتا بنویشته ره بخوندسته و بائوته شه مقوم جه استعفا کانده چون ایران و حزب‌الله جه ترسنه که وه ره بکاشن. بعضی سیاسیون گانّه وه عربستون ِزورپشتی استعفا هدائه و ونه خانواده اونجه گروگان بَییت هستنه.

## منابع
*عربی و انگلیسی ویکیپدیائون

رج:لبنان نخست‌وزیرون
عبداللطیف دریان

**عبداللطیف دِریان** ( 1953-) لبنان ِگتِ مـِلّا و مِفتی هسته.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکی‌ئون

رج:لبنان گت آدمون
آراگونی

**آراگونی** اتا زوون رومی‌تبار زوونون جه هسته که حدود ۱۰ تا ۳۰ هزار گنشکر دارنه که آراگون دله درنه.

## منابع

رده:آراگون
رده:رومی‌تبار زوونون
ولید توفیق

**ولید توفیق**   (1957-)، لبنانی خونش‌کر مشهور هسته.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکیپدیایون
ع
الیسا

**إليسار زكريا خوري**  معروف به **اِلیسا**  (1972-)، لبنان مشهور خونش‌کر هسته.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکیپدیایون

ا
سیرین عبدالنور

**سیرین عبدالنور** (1977-)، لبنانی خونش‌کر  و بازیگر  و مُدل هسته.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکیپدیایون

ع
نجیب میقاتی

300px|بندانگشتی|چپ
**نجیب میقاتی** (1955-)، لبنانی سیاستمدار هسته. وه لبنان 48امین (13 ژوئیه 2011 – 22 مارس 2013) و 45امین (19 أبريل 2005 – 19 يوليو 2005) رییس‌الوزرا بی‌یه.
## منابع
* عربی و انگلیسی ویکی‌ئون

م
آراگون

**آراگون** ایسپانیایِ اتا خودمختار بخش هسته. این بخش سه‌تا استان دارنه و ونه رسمی زوون‌ها آراگونی و کاتالونی و ایسپانیولی هستنه.

## تقسیمات
* ساراگوسا
* هوئسکا
* تروئل

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/Aragon


رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
نجوی کرم

**نجوا کرم** (بزائه 1966 زحله)  لبنانی خونش‌کر هسته، وه ره «شمس الأغنية العربية» گانّه که *عربی موسیقیِ خورشید* معنی ره دنه.

## منابع
* عربی و انگلیسی ویکیپدیایون

ح
موناکو

**موناکو** (فرانسوی جه:Principauté de Monaco)، دنیایِ دومین پچوکِ کشور هسته. این کشور اروپایِ مرکزی قسمت کته و ونه حکومت شازده‌هنیشت هسته و مشروطه سلطنت دارنه.

این کشورِ گتی حدود دو کیلومتر مربع هسته و ونه جمیعت ۳۷٬۸۰۰ نفر هسته. این کشور دله مالیاتی قوانین آسون هستنه، کازینو زیاد دارنه و هِوا خجیره، همینسه پولدارون شونّه اونجه دَرنه.

موناکو سه وَر جه فرانسه ره وَر خانّه و ونه جنوبی سامون مدیترانه ره بند وانه.

## تقسیمات
راست|بندانگشتی|250px

ونه نیشتگا موناکوویل و مشهورترین شهر مونت‌کارلو هسته.

600px|بندانگشتی|وسط|تصویر سراسرنما از موناکو

## منابع


رج:اروپا کشورون
رج:مشروطه سلطنت
رج:مینی‌کشورون
رج:ایتالیایی‌زوون کشورون
رج:فرانسوی‌زوون کشورون
رج:مالیاتی بهشتون
خلیج فارس (آلبوم)

**خلیج **یا **خلیج فارس** اتتا آلبوم استودیویی هسه که توسط ابی حامدی اجرا بهییه، و در سال 1990 میلادی توسط موسسه ترانه منتشر بهییه.

## منابع
*(Wikipedia's contributors, «Khalij (album)» Persian Wikipedia (revision: July 14, 2016 

رج:فارس دریامونا
سمسکنده

سمسکنده اتا گتِ مَله هسته که دِ تا بخش جه تقسیم وانه:
* بالا سمسکنده
* پایین سمسکنده
هابسبورگ

**هابسبورگ** اتا خاندان بی‌یه كه خله جائون دله حكومتونی داشته:
* هابسبورگ سلسله
* هابسبورگ امپراتوری
هابسبورگ امپراتوری

**هابسبورگ** اتا امپراتوری میون سال‌های ۱۸۰۴ تا ۱۸۶۷ میلادی بی‌یه. این سامونِ شائون هابسبورگ خاندان جه بینه.

اواخر قرن پونزهم، فردیناند دوم آراگون و ایزابلای اول کاستیل که هرکامین ایسپانیایِ اتا پچوک تیکه ره داشتنه، متحد بَینه و مسلمون‌ها ره ایبری جه بریم هاکردنه. وشون دِتایِ ازدواج جه اتا کیجا بنوم *جوانا* دنیا بموئه. جوانا و فیلیپ (اتریش ولیعهد) ازدواج هاکردنه و وشون وچه ،بنوم کارل پنجم، اینتی اتریش، هلند و چن جای دیگه هم صاحاب بیّه و شه ایتالیا و جنوبی امریکا دله هم شه سامون ره گتته هاکرج. شارل و چنتا دیگه شاه این خاندان جه بمقوم «روم مقدس امپراتوری» جه هم برسینه. شارل په، ونه برار فردیناند و ونه ریکا فیلیپ دوم حکومِت ره شه میون رَسِد هاکردنه.

## دپیته چرخه‌توئون

* هشتادساله جنگ


رج:اروپا رقد بورده کشورون
رج:اتریش تاریخ
رج:ایسپانیا تاریخ
رج:آلمان تاریخ
رج:اسلواکی تاریخ
رج:لهستون تاریخ
رج:اکراین تاریخ
رج:چک تاریخ
رج:رومانی تاریخ
رج:صربستون تاریخ
رج:مجارستون تاریخ
رج:هلند تاریخ
رج:سوییس تاریخ
رج:ایتالیا تاریخ
رج:بلژیک تاریخ
هلند جمهوری

**هلندِ جمهوری** یا **هلندِ هفت‌تا ایالتِ کنفدراسیونِ جمهوری**  اتا کنفدراسیون و جمهوری میون سال‌های ۱۵۸۱ تا ۱۷۹۵ بی‌یه.

## تاریخچه
تا اواخر قرن شونزهم هلند هابسبورگ امپراتوری دله دیّه. هلندیون پروتستان بینه ولی حکومت کاتولیک کلیسا جه بی‌یه و همینسه سال ۱۵۶۸ میلادی مردم انقلاب هاکردنه و ویلیام ون اورانژ وشون فرماندهی ره بدست بَییته. دلیل دیگه انقلاب مالیات زیادی بی‌یه که ایسپانیاییون وشون جه گیتنه و حالت قرون وسطایی بی‌یه که هنتا وجود داشته.

سال ۱۵۸۱ هلند ِانقلاب پیروز بیّه ولی اَی سال ۱۷۹۵ فرانسه این کشور ره بَییته و باتاویان جمهوری ره کنفدراسیون ِجا هِنیشِنی‌یه که خله عُمر نداشته.

## پانویس

ج
رج:اروپا رقد بورده کنفدراسیون‌ها
اتحاد مثلث

بندانگشتی|325px|اتحاد مثلث، ۱۹۱۳ (سرخ رنگ)

**اتحاد مثلث**  اتا نظامی پیمون بی‌یه که آلمان، ایتالیا و اتریش-مجارستون هِدی جه دَوِستنه. این پیمون که ۲۰ می ۱۸۸۲ میلادی و پیش از جهونی جنگ اول بنویشته بیّه، تضمین کارج این سه‌تا کشور درصورتی که باقی کشورون وشون سامون ره حمله هاکردنه، هدی پشت بائن و همدیگه جه دفاع هاکنن. 

سال ۱۹۱۴ اتریش-مجارستون و اتفاق مثلث (شامل بریتانیا، فرانسه و تزاری روسیه) جه جنگ دکته و عثمانی هم اتحاد ره کومِک هاکرج. ولی ایتالیاییون مهٔ ۱۹۱۵ جه اتحادیه جه بریم بمونه و متفقون جمع دله قرار بَییتنه.

## منابع

* 

رج:جهونی جنگ اول
رج:پیمون‌نومه‌ئون
رج:اتریش-مجارستون
رج:ایتالیا تاریخ
رج:آلمان تاریخ
آقا خان چاروم

**شاه کریم الحسینی** که وه ره **کریم آقاخان** و **آقاخان چاروم** هم گانّه، (بزائه ۱۳ دسامبر ۱۹۳۶، ژنو سوییس دله) اتا مذهبی چهره هسته که اسماعیلیه‌یِ نزاریه‌یِ په‌روون وه ره شه ایمام دونّه. وه چـِل و نهمین ایمامی هسته که این مذهب دله ایمام علی نسل جه به ایمامت برسینه. این مذهب پونزه میلیون طرفدار دارنه که دنیا دله تنک-تِرو هستنه.

آقاخان اتا گتِ پولدار هسته و سالانه ونه په‌روون ونه وه ره عشریه (حق ایمامت) هادِن و وه آزاد هسته که این پول ره هرجور ونه دل ونه خرج هاکنه. آقاخان پروژه‌ئون مختلفی ره این پول‌ها جه راه دینگوئه و اینتی آفریقایی و آسیایی کشورون دله مردم وسّه اشتغال بساته و گانه سعی کانده اسلام جه اتی ضد-خشونت دیم ره سِراق هاده. ونه شخصی دارایی‌ئون هم خله-خله زیاد هستنه و شه وسّه تفریحی کاخون و زمین‌های زیادی دارنه؛ چنتا جت، باشگاهون قایقرانی، شخصی جزیره باهاما دله و... واری.

کریم آقاخان هاروارد دانشگاه جه مدرک بَییته. وه ورزشکار هم هسته و زمستونی المپیک دله ایران ِنمایندگی جه اسکی ِرشته دله شرکت هاکرده.

## پانویس

رج:اسماعیلیون
رج:ایمامون شیعیون
رج:پولدار آدمون
۲۷ ژانویه

**۲۷ ژانویه** سالِ بیست و هفتمین روز، گریگوری تقویم دله، هسته و این روز دله ۳۳۸ روز سال جه باقی بموندسته (۳۳۹ روز کبیسه سال دله). 

## اتفاقات
* ۹۸ - **[[تراژان]]** روم امپراتور بیه.
* ۶۶۱ - خلافت راشدون **[[ایمام علی]]** بکاشتن په، تموم بیّه.
* ۱۵۹۳ - واتیکان اتا ۷ساله دادگاه ره **[[جوردانو برونو]]** وسّه استارت بَزوئه.
* ۱۶۰۶ - **[[باروت توطئه]]**: گای فاکس و ونه رفخون وسّه دادگاه بی‌یشتنه.
* ۱۶۹۵ - **[[مصطفی دوم]]**  عثمانی خلیفه بیّه.
* ۱۷۸۵ - **[[جورجیا دانشگا]]**، آمریکای اولین دولتی دانشگاه بی‌یه که تأسیس بیه.
* ۱۸۶۹ - **[[ازو جمهوری]]** ره شورشیون هوکایدو دله تاسیس هاکردنه.
* ۱۸۸۸ - **[[نشنال جئوگرافی]]** تأسیس بیه.
* ۱۹۲۷ - **[[ملک عبدالعزیز]]** حاکم بگردسته.
* ۱۹۳۹ - **[[لاکهید پی-۳۸ لایتنینگ]]** شه اولین پرواز ره هاکرده.
* ۱۹۴۴ - **[[جهونی جنگ دوم]]**: لنینگراد محاصره توم بیه.
* ۱۹۴۵ - **جهونی جنگ دوم**: سرخ ارتش اسیرونی که آشویتس اردوگاه دله باقی بینه ره نازی آلمان دَس جه آزاد هاکرده.
* ۱۹۴۶ - **[[احمد قوام السلطنه]]**  ایران نخست وزیر بیه.
* ۱۹۵۱ - اولین **[[هسته‌ای جنگ‌افزار]]** نوادا دله آزمایش بیّه.
* ۱۹۶۱ - شوروی ِ**[[زیردریایی اس-۸۰]]** غرق بیّه
* ۱۹۶۵ - **[[امیر عباس هویدا]]** نخست وزیر بیه.
* ۱۹۶۷ - آمریکا، بریتانیا و شوروی اتا پیمون بنویشتنه که فضا دله هسته‌ای جنگ‌افزار نَوِرِن و ماه و دیگه چیزونی که فضا دله دره جه جنگی استفاده نکانن.
* ۱۹۸۰ - کانادا کومک هاکرده و شیش‌تا امریکایی دیپلمات ایران جه فرار هاکردنه.
* ۱۹۸۴ - **[[مایکل جکسون]]** ِمی تش بیته.
* ۱۹۹۶ - آلمان هولوکاست وسّه مراسم یادبود بیته.
* ۱۹۹۶ - اتا کودتا جه نیجر دله سرهنگ ابراهیم باره مِینسارا بتونسته بقدرت برسه.
* ۲۰۰۲ - لاگوس نیجریه دله اقلاً ۱۱۰۰ نظامی و غیرنظامی بمردنه.
* ۲۰۱۱ - **[[عربی بهار]]**: یمن انقلاب تجمع ۱۶٬۰۰۰ مخالف جه صنعا دله شروع بیّه.
* ۲۰۱۳ - اتا کلوپ سانتا ماریای برزیل دله تش بیته و ۲۴۲ نفر بمردنه.

## دپیته چرخه تو
* ویکی‌پدیا:امروز واری روز/۲۷ ژانویه

## بریم بگردستن

* BBC: On This Day
* On this day in Canada

۲۷
کالمار اتحادیه

**کالمار** (دانمارکی، سوئدی و نروژی جه: *Kalmarunionen*) اتا اتحادیه نوم بی‌یه که اسکاندیناوی دله وجود داشته و سه‌تا کشور سوئد، دانمارک و نروژ ره میون سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۵۲۳ میلادی شامل بی‌یه. این اتحادیه‌یِ کشورون شه وسّه استقلال داشتنه ولی نهایتاً اتا مشترکِ پادشاه نسوم بـِن قرار گیتنه.

## منابع

* Kalmar Union

رده:کالمار
رده:دانمارک تاریخ
رده:سوئد تاریخ
رده:نروژ تاریخ
رده:اسکاندیناوی
رده:اروپا رقد بورده کنفدراسیون‌ها
آلمان امپراتوری

**آلمان امپراتوری **  یا **رایش دوم**  کشوری بی‌یه که ویلهلم اول ِتاجگذاری جه بساته بیّه. وه پیش از اون پروس ِشاه بی‌یه و تاریخ ۱۸ ژانویه ۱۸۷۱ بیسمارک کومِک جه تأسیس بیّه.

از لحاظ دموکراتیک، این امپراتوری شه چنتا پچوک‌ته حکومتون جه تشکیل بی‌یه. شمالی آلمان کنفدراسیون این کشورِ اصلی بدنه بی‌یه که ونه کابینه ره صدراعظم انتخاب کارده و صدراعظمی هم بیسمارک دَس دیّه.

جهونی جنگ اول په، ویلهلم دوم روز ۹ نوامبر ۱۹۱۸ برکنار بیّه و آلمان انقلاب و وایمار جمهوری مستقر بیّه.

## منابع

* Aronson, Theo. *The Kaisers*. London: Cassell, 1971.
* Blackbourn, David and Eley, Geoff. *The Peculiarities Of German History: Bourgeois Society and Politics In Nineteenth-Century Germany*. New York: Oxford University Press, 1984 ISBN 0-19-873058-6.
* Craig, Gordon. *Germany: 1866-1945*, Oxford: Clarendon Press, 1978 ISBN 0-19-822113-4.

رده:آلمان تاریخ
رده:اروپا رقد بورده کنفدراسیون‌ها
رده:جهونی جنگ اول
روسیه امپراتوری

**روسیه‌یِ امپراتوری**  اتا دولت بی‌یه که ۲۲ اکتبر ۱۷۳۱ تا ۲ مارس ۱۹۱۷ حکومت کارده و روسیه انقلاب په ساقط بیّه.

## تزارون
* پتر اول (۷ مه ۱۶۸۲ – ۸ فوریه ۱۷۲۵)
* کاترین اول روسیه (۸ فوریه ۱۷۲۵ – ۱۷ مه ۱۷۲۷)
* پتر دوم روسیه (۱۸ مه ۱۷۲۷ – ۳۰ ژانویه ۱۷۳۰)
* آنای روسیه (۳۰ ژانویه ۱۷۳۰ – ۲۸ اکتبر ۱۷۴۰)
* ایوان شیشم روسیه (۲۸ اکتبر ۱۷۴۰ – ۶ دسامبر ۱۷۴۱)
* الیزابت روسیه (۶ دسامبر ۱۷۴۱ – ۵ ژانویه ۱۷۶۲)
* پتر سوم روسیه (۵ ژانویه ۱۷۶۲ – ۹ ژوئیه ۱۷۶۲)
* کاترین دوم روسیه (۹ ژوئیه ۱۷۶۲ - ۱۷ نوامبر ۱۷۹۶)
* پاول اول(۱۷ نوامبر ۱۷۹۶ - ۲۳ مارس ۱۸۰۱)
* الکساندر اول (۲۴ مارس ۱۸۰۱ - ۱ دسامبر ۱۸۲۵)
* نیکلای اول (۱ دسامبر ۱۸۲۵ – ۲ مارس ۱۸۵۵)
* الکساندر دوم (۲ مارس ۱۸۵۵ - ۱۳ مارس ۱۸۸۱)
* الکساندر سوم (۱۳ مارس ۱۸۸۱ - ۱ نوامبر ۱۸۹۴)
* نیکلای دوم (۲۰ اکتبر ۱۸۹۴ – ۱۵ مارس ۱۹۱۷)

## منابع

* دانشنامه رشد

رج:روسیه تاریخ
رج:امپراتوریون
رج:اروپا تاریخ
اوراسیا اقتصادی اتحادیه

**اوراسیا اقتصادی اتحادیه** مختصراً **EAEU** اتا اقتصادی اتحادیه هسته که ونه اعضا بعضی از جمهوریون سابق شوروی هستنه. اتا پیمون‌نومه 29 می 2014 بلاروس، قزاقستون و روسیه میون امضا بیه و 1 ژانویه 2015 جه این اتحادیه ره تشکیل هدانه. ارمنستون و قرقیزستون هم 9 اکتبر و 23 دسامبر 2014 به ترتیب این پیمون‌نومه ره انگوس-امضا هاکردنه و ارمنستون دوم ژانویه 2015 جه عملاً عضو بیّه. قرقیزون هم 6 آگوست 2015 جه عضو بیّه. 

نورسلطان نظربایف، قراقستونِ رییس‌جمهور، اولین کسی بی‌یه که این اتحادیه‌یِ بساتن ره سال 1994 مسکویِ دانشگاه دله پیشنهاد هاکرده. دانشمندون و کارشناسون تأکید دارنه که این اتحادیه ونه کم‌کم فرهنگی و نظامی و اقتصادی سَره اعضا ره هِدی جه نزدیک هاکنه. ولی قزاقستون تأکید دارنه که این اتحادیه فقط اقتصادی مسائل شِنه و اعضایِ استقلال ونه حفظ بوائه. ولی روسیه و بلاروس شه میون اتا نظامی پیمون بنویشتنه و حتی «اتحاد دولت» ره بساتنه که کاملاً متحد بَوون.

اوراسیا اقتصادی اتحادیه اتا بازار 183 میلیون نفری دارنه که وشون ناخالصِ تولید بیش 4 تریلیون دلار هسته.  EEU خانه کالا، سرمایه، خدمات و مردم ِآزادونه حرکت ره برقرار هاکنه تا حمل و نقل عمومی، کشاورزی و انرژی و پول ِیکا دله این کشورون اتی بَوون.  این اتحادیه شه اهداف جه ونه موسسات بین‌المللی و فراملی کومِک جه بَرسه. اوراسیایِ اقتصادی شورای عالی این اتحادیه‌یِ گت‌ترین پایه هسته که رییس‌جمهورون ره شامل واته.  

## دپیته چرخه‌توئون
* اروپا اتحادیه
* همسود مستقل کشورون

## پانویس


رج:اقتصادی اتحادیه‌ئون
رج:قاره‌ای اتحادیه‌ئون
رج:شوروی سابق کشورون
جنوبی قفقاز فدراسیون

**جنوبی قفقاز ِدموکراتیک فدراتیو جمهوری** (TDFR; Закавказская демократическая федеративная республика (ЗКДФР); *Zakavkazskaya demokraticheskaya federativnaya respublika* (ZKDFR); 22 آوریل تا 28 می 1918), که وه ره **جنوبی قفقاز فدراسیون** هم گاتنه، دولتی بی‌یه که جنوبی قفقاز دله تشکیل بیّه. این کشورِ اعضا اسا سه‌تا کشور آذربایجون، گرجستون و ارمنستون ره تشکیل دنـّه.

## بن بنویشت

رج:قفقاز
رج:شوروی تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون
رج:آذربایجون تاریخ
رج:ارمنستون تاریخ
رج:گرجستون تاریخ
رج:کم عمر کشورون
ایرلند کنفدراسیون

**ایرلند کنفدراسیون** اتا شه‌بخوندست کشور بی‌یه که میون سال‌های 1642 و 1649 ایرلند جزیره دله دَیی‌یه. این حکومت ره **کیلکنی کنفدراسیون** یا **ایرلندِ کاتولیکی کنفدراسیون** هم گانّه. سال 1641 اشراف، نظامیون و روحانیونی که ایرلند دله دَیینه، اتا شورش راه دمبدانه و این کشور ره بساتنه.

شهرون اولستر ، مونستر و لینستر این حکومتِ دَس بـِن دنی‌بینه و سلطنت‌طلبون، پارلمون و اسکاتلندیونی که پروتستان بینه، این شهرون ره داشتنه و کنفدراسیون جه جنگ کاردنه. آخرسری پارلمون اتا ارتش به فرموندگی الیور کرامول برسنی‌یه و این حکومتِ کار ره تموم هاکرده.

## پانویس

رج:ایرلند تاریخ
رج:اروپا رقد بورده کنفدراسیون‌ها
رج:کم عمر کشورون
گرانادا کنفدراسیون

**گرانادایِ کنفدراسیون** () اتا کِتا-عُمر فدرال و جمهوری کشور بی‌یه که سال 1858 وقتی نو گرانادا جمهوری دپاته، شکل بَییته. این کشور اسایی کلمبیا، پاناما و بخش‌هایی از برزیل ره شامل بی‌یه. وقتی کلمبیا متحده ایالات تشکیل بیّه، این کشور سال 1863 رِقِد بورده.

## منابع

رج:آمریکا رقد بورده کشورون
رج:رقد بورده کنفدراسیون‌ها
رج:کلمبیا تاریخ
رج:پاناما تاریخ
اتریش امپراتوری

**اتریش امپراتوری**  اتا سلطنتی کشور بی‌یه که میون سال‌های 1804 تا 1867 مرکزی اروپا دله دیّه.

این کشور روم مقدس امپراتوری په بساته بیّه و نهایتاً اون گادر که اتریش-مجارستون بساته بیّه، وه اون کشور دله ادغام بیّه.

## دپیته چرخه‌توئون
* هابسبورگ امپراتوری

## منابع
* سیمپل انگلیسی ویكی‌پدیا

رج:اروپا رقد بورده کشورون
رج:اتریش تاریخ
رج:هابسبورگ
ودایی دوره

300px|بندانگشتی|هندوستان در روزگار ودایی
**ودایی گادِر**  زمونی بییه که وداها، که هندوآریاییان قدیمیترین مقدس کتابون هستنه، بنویشته بَینه. پژوهشگرون این زمون ره حدود هزارهٔ اول و دوم پیش از میلاد تا قرن شیشم پیش از میلاد دونّه. 

این گادِر هَنتا ایرانی و هندی اقوام هِدی جه سیوا نـَیبینه و باهم زندگی کاردنه. ودایی تمدن شمال و شمالغربی هند جزیره مونا دله وجود داشته و نهایتاً مهاجنپدس پادشائی و مائوریا امپراتوری جه ختم بیّه که هندِ زرین زمونه بینه. 

## منابع

* Wikipedia contributors، «Vedic period، » Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vedic_period&oldid=377645170 (accessed August ۹، ۲۰۱۰).

رج:هندو دین
رج:هند تاریخ
رج:پاکستون تاریخ
رج:تمدن‌ها
مائوریا

**مائوریا**، **مائوریان** یا **موریا** اتا هندی امپراتوری بی‌یه که آهن گدر وجود داشته و ونه سامون خله بی‌یه و میون سال‌های 322-185 پیش از میلاد حکومت کارده.

این امپراتوری ره سال 322 پیش از میلاد چاندراگوپتا بساته. وه ناندا امپراتوری ره رِقِد بدا و شه غربی سامون‌ها ره گسترش هدائه. وه اسکندر ِسربازون ره جنگ دله شکست هدائه و ونه جانشین‌هایِ سامون ره پئی هدائه.

این امپراتوری خله گت بی‌یه. شه گت‌ترین سامون گدر، شمال جه هیمالیا، شرق جه آسام، غرب جه بلوچستون و هندوکش کوه ره وَر خارده. وشون جنوبی سامون هم به سمت جنوب تدریجاً ویشته بی‌یه.

چاندراگوپتا و ونه جانشینان شه سامونِ تجارت، کشاورزی و اقتصاد ره بتتر هاکردنه و اتا سیستم واحد مالی، مدیریت، و امنیت مسائل وسّه بساتنه که خار بی‌یه. آشوکا امپراتوری بی‌یه که مائوریا ره به اوج خادش برسنی‌یه و جنوبی سامون‌ها ره فتح هاکرده په، تا نیم قرن کشور ره امنیت کامل جه اداره کارده و علوم و دانش سَره زحمت بکشی‌یه. آشوکا بودایی بیّه و گاته ونه صلح و آرامش همه‌گیر بوائه و این دین ره تنک کارده. وه مبلغونی به سریلانکا، آسیایِ جنوب شرقی، آسیایِ غرب و حتی مدیترانه و اروپا برسنی‌یه.

امپراتوری جمعیت حدود 50-60 میلیون نفر تخمین‌بَزه وانه که پرجمعیت ترین امپراتوری باستانی وانه. هندِ رسمی نشون اسا سرستونی هسته آشوکایِ امپراتوری گِدِر بساته بیّه.

## پانویس


رج:هند تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون
رج:بودایی
مرتضی اذری

**مرتضی اذری** (۱ مهر ۱۳۶۲) ایرانی ملا و  شیعه مرجع تقلید بی‌یه.

## منبع
* https://www.al-islam.org/history-shrines/history-shrine-imam-ali-al-naqi-imam-hasan-al-askari-peace-be-upon-them
* https://web.archive.org/web/20160804181530/http://gm-masjed.ir/
* https://web.archive.org/web/20170606061611/http://mqemamhasanmojtaba.com/
*https://web.archive.org/web/20160804181530/http://gm-masjed.ir/
*http://gmemamhasan.blogfa.com/
*https://web.archive.org/web/20160321185840/http://mohebinemamhasan.persianblog.ir/
*https://web.archive.org/web/20170606061611/http://mqemamhasanmojtaba.com/
*https://web.archive.org/web/20160804181519/http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/4227/5716/56727/%D9%85%D8%B3%D9%80%D9%80%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-(%D8%B9)
* https://web.archive.org/web/20160804181522/http://mashhadenc.ir/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF/
* http://www.tishineh.com/tourdistance/12-2408-12-3844/Distance-The-Jameh-Mosque-of-Abarqu-To-Imam-hasan-mojtaba-(Sarcham)-Mousqe
* https://en.wikipedia.org/wiki/Imam_Hasan_(Mosques)

رج:زننه آدمون
رج:ملائون
آشوکا

**آشوکا** اتا هندی امپراتور بی‌یه که موریا امپراتوری جه بحکومت برسی‌یه. وه شه سلسله‌یِ گت‌ترین و معروف‌ترین حاکم بی‌یه. وه جوونی گادِر که تازه شاه بی‌بی‌یه، خله خشونت داشته و شه معروفترین جنگ سَره، کالینگایِ شهر ره بَییتن وسّه هزارون نفر ره به بکاشتن هِدا و وقتی شهر فتح بیّه، وه با افتخار شهر دله وارد بیّه ولی شهر دیگه خله رِقِد بورد بی‌یه و هچکی دنی‌بی‌یه که ونه استقبال بئه یا شهر دله دَوائه، همینسه وه شه کارها جه پشیمون بیّه و توبه هاکرده.

وه ادیان سَره تحقیق هاکرده تا بودیسم جه آشنا بیّه و راهبون وه ره بودایی هاکردنه. این گادِر وه اعلام هاکرده که جنگ و خشونت جه مخالف هسته و دانش و علوم ره گسترش هدا و آهیمسا ره اجرا هاکرده. این قانون که بی‌آزاری ره لازم دونده، باعث بیّه شکار هاکردن، برده‌داری و... ممنوع بوائه و ارتش تبدیل بوائه به نیرویی که دفاعی حالت دانّه و امنیت ره فقط حفظ داره.

آشوکا تلاش داشته که بودایی دین ره تنک هاکنه و مبلغونی ره دور-و-نزدیک برسنی‌یه تا ونه روش و دین ره معرفی هاکنن و کتیبه‌ئون زیادی بساته که ونه قوانین ره یاد هادِن. آشوکایِ مبلغون باعث بَیینه که هَنتا آسیایِ شرقی کشورون دله بودایی دین باقی بمونده و خله په‌روون داره. 

با این که بودایی دین آشوکا گِدِر رسمی دین بَیی‌یه ولی باقی ادیان آزاد بینه که شه دین ره حفظ هاکنن و آدمونِ مذهب باعث تبعیض نیّه و حتی سیاستمدارون تونستنه دین دیگری دارِن. این گادِر هندِ اکثریت هندوییسم په‌روو بینه.

## نوم
آشوکا دِ بخش آ+شوکا جه بساته وانه که سانسکریت دله «بی+غم» معنی دِنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:مائوریا
رج:بودایی گت آدمون
۲۰۱۶ تابستونی المپیک

**ریو د ژانیرو ۲۰۱۶ المپیک** (رسمی نوم: Games of the XXXI Olympiad) اتا تابستونی المپیک ِتورنمنت بی‌یه که سی و اولین کش برزیل دله برگزار بیّه. این مسابقات ۵ تا ۲۱ اوت ۲۰۱۶ میلادی برگزار بیّه و ونه افتتاح ره میشل تمر، برزیل موقتی رییس‌جمهور، اعلام هاکرده. این کَش، المپیک دله ۲۸ ورزش و ۴۱ رشته وجود داشته و ۱۱۲۳۸ نفر، ۲۰۷تا کشور جه، بمونه و مسابقه هدانه. آخرسری، آمریکا کشوری بی‌یه که ویشترین طلا ره بَیته. 

ریو دو ژانیرو ره روز ۲ اکتبر ۲۰۰۹، المپیک کمیته انتخاب هاکرده که این‌سَوه دور میزبان بائه.

## استادیوم
اکثر استادیوم‌هایی که وشون دله کا کانّه بارا دا تیجوکایِ ساحل پَلی قرار دانّه. ولی فوتوال ِمسابقات ونه پنج‌تا شهر سائو پائولو، بلو هوریزونته، سالوادور، برازیلیا و مانائوس ِفوتوال زمینون دله برگزار بوائه.

پرونده:Arena Amazônia.jpg|آرنا آمازونیا استادیوممانائوس
پرونده:Belgium vs Korea Republic - Group H - 2014 FIFA World Cup Brazil.jpg|آرنا کورینتیانس استادیومسائو پائولو
پرونده:EstadioForteNova-cancha1.jpg|ایتایپاوا آرنا فونته نوآوا استادیومسالوادور
پرونده:Estádio Nacional Brasília.jpg|مانه گارینشا ملی استادیومبرازیلیا
پرونده:Mineirao Stadium.jpg|مینیرو استادیومبلو هوریزونته


## ورزش‌ها

## کشورون
ایران جه شصت و چار نفر اینتا المپیک دله دیینه که سیزده‌تاشون مازرون اوستان جه بینه و ایران ِاوستان‌ها دله ويشترین ورزشکار ره مازرون داشته.

## تقویم

## منابع

برزیل، ۲۰۱۶
رج:برزیل ورزش
ناندا امپراتوری

**ناندا** هند ِاتا باستانی امپراتوری هسته که چارصد سال پیش از میلاد ماگادهایِ منطقه دله رُشد هاکرده و کم‌کم هندِ خله مناطق ره بَییته. این امپراتوری شه اوج ِگدِر شرقی سامون دله بنگال ره داشته و ونه غرب پنجاب بی‌یه و جنوب‌وَری هم ویندیا جه رسی‌یه. 

## پانویس

رج:هند تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون
مهاجنپدس امپراتوری

**مهاجنپدس **یا** مهاجاناپادا**  (سانسکریت جه: महाजनपद)اتا هندی امپراتوری بی‌یه که میون قرون شیش تا چاروم پیش از میلاد وجود داشته. این حکومِت ودایی دوره په بساته بیّه و ونه نومِ معنی «*گتِ سامون*» وانه. این امپراتوری خله هندِ باستانی تاریخ دله مهم هسته.

این حکومت شونزه‌تا سلطنتی و الیگارشی جمهوری جه بساته بی‌یه که وشون نیشتنگا پرایاگ ِشهر دله بی‌یه.

## منابع
* Anguttara Nikaya I. p 213; IV. pp 252, 256, 261.
Singh, Upinder (2008) A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th CenturyDelhi: Pearson Education. pp. 260–4. ISBN 978-81-317-1120-0.

رج:هند تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون
کورن‌وال

250px|بندانگشتی|چپ|کورن وال پرچم
**کورن وال**  اتا ناحیه هسته که انگلیس ِجنوب‌غربی‌ترین وَر دره و اتا جزیره مونا ره موندنه. این منطقه جمعیت کم هسته ولی اتی ناسیونالیستی جریون این منطقه دله دره. وشون ِبومی زوون کورنی هسته که انگلستان دله برسمیت بشناسی وونه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:بریتانیا جوغرافی
رج:بریتانیا شهرون
دهستان سیاهکلرود

**Siahkalrud Rural District** () is a rural district (*dehestan*) in Chaboksar District, Ramsar County, Mazandaran Province, Iran. At the 2006 census, its population was 5,986, in 1,845 families. The rural district has 18 villages.
تیرول

**تیرول** () اتا ایالت هسته که اتریش ِغربی‌وَر دره. این ایالت دِتا قسمت شمالی و شرقی جه تشکیل وانه و ونه گتِ شهر نوم ره اینسبروک گنه.
این اوستان سرجمع ۷۵۷۶۳۴ نفر جمیعت دارنه و ونه گتی ۱۲۶۴۷٫۷۱ ک‌م۲ هسته. 

این ناحیه کوهون اسکی وسه معروف هستنه. تیرول دله قدیم اتا پادشائی حکومت دیّه.

## منابع


رج:اتریش اوستانون
رج:تقسیم‌بیی منطقه‌ئون
فریزلند

**فریزیا**، **فریسیا** یا **فریزلند** اتا منطقه هسته که شمال دریا پَلی دره و ونه ناحیه هلند دله فریسلاند ِایالت دله دره و ونه اتی پچوک بخش هم آلمان دله دره. این منطقه مردم ات‌سری زوون جه گپ زنّه و وشون زوون‌ها ره فریزی زوونون گانّه.

## نوم
مناطق مختلف این منطقه ره مختلف نوم جه اشناسنّه:
* *Frisland* (دانمارکی)
* *Friesland* (هلندی, آلمانی و هلند غربی فریزی)
* *Fraislaand* (ساکسونی سفلای هلند)
* *Freesland* (شرقی فریزی)
* *Fresklun* (Fering North Frisian)
* *Freeschlon* (Goesharde North Frisian)
* *Freesklöön* (Halligen North Frisian)
* *Friislon* (Heligolandic North Frisian)
* *Fräischlön* (Karrharde North Frisian)
* *Fraschlönj* (Mooring North Frisian)
* *Fresklun* (Öömrang North Frisian)
* *Fräislound* (ساترلند فریسی)
* *Friislön* (Söl'ring North Frisian)
* *Fryslân* (فریسکی)
* *Freesklön* (Wiedingharde North Frisian)
When the فرانسوی occupied the Netherlands, the name for the Frisian department was Frise. In انگلیسی, both terms, Frisia and Friesland are used.

## Divisions
Frisia is commonly divided into three sections:

#**[[West Frisia]]** in the Netherlands corresponds roughly to:
#* the province of فریسلاند
#* the province of خرونینگن (استان)
#* the northern parts of the province of هلند شمالی, historical West Friesland
#**[[East Frisia]]** in نیدرزاکسن, Germany corresponds roughly to:
#* East Frisia in a more narrow sense:
#** آوریش (ناحیه) 
#** امدن (نیدزاکسن)
#** the Leer district 
#** the Wittmund district 
#* East Frisia in a wider sense (East Frisian peninsula):
#** the Friesland district 
#** ویلهمسهافن
#** the Saterland municipality
#** the Butjadingen peninsula, historical Rüstringen
#** the Wurster Nordseeküste municipality, historical Land Wursten
#**[[North Frisia]]** in شلسویگ-هولشتاین, Germany corresponds roughly to:
#* هلیگولند
#* نوردفرایسلند

## نقشه

File:Friesland region.png|Geographic region of Frisia
File:Frisians.png|Frisian historical settlement areas, showing areas where a Frisian language is spoken today
File:AreasSettlementSchleswig-HolsteinText.png|Frisian colonisation of the South West Coast of Jutland during the Viking Age (yellow) 
Frisian_kingdom.gif|فريزون پادشائي
Frisia_716-la.svg


## پانویس


رج:تقسیم‌بیی منطقه‌ئون
رج:هلند
رج:آلمان
سرکلند

سرکلند نومی بی‌یه که وایکینگون و روس‌ها و نورمن‌ها خاورمیونه‌یِ سَر بی‌یشت بینه و مسلمون‌هایِ سرزمین ره گاتنه. این نوم عباسیون ِسامون ره هم اشاره دارنه.

## منبع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:خاورمیونه تاریخ
رج:تاریخی اصطلاحات
رج:اسلام تاریخ
خزرون

**خزرها** خاناتِ اتا کنفدراسیون بی‌یه که عشایری زندگی داشتنه و ترکی تبار داشتنه و اواخر قرن شیشم میلادی مازرون دریای شمال و شمالی قفقاز دله اتا یهودی حکومت بساتنه که قرون وسطی دله خله موفقیت داشتنه.

## بن بنویشت


رج:رقد بورده کنفدراسیون‌ها
رج:قفقاز تاریخ
اروپایی آزاد جبهه

**اروپایی آزاد جبهه** یا **اروپا آزادِ اتحاد** *(انگلیسی جه: European Free Alliance)* (ونه مخفف: **EFA**) اتا حزب هسته که اروپای اتحادیه دله کار کانده.

این حزب چندین جور-وا-جور حزب که مناطق مختلف شِنه جا تشکیل بیّه که همگی یا شه آزادی و سیوا بیّن و استقلال وسّه تلاش کانّه، یا شه‌گردونی و فدرالیسم ِبخاه هستنه. همینسه تموم احزابی که این اتحاد دله درنه، شه کشورون دله اتا اقلیتی و قومیتی ملت شِنه.

## اعضا

### ناظرون

## پانويس

رج:پان اروپایی حزبون
رج:سوایی‌خاهی
رج:فدرالیسم
آلزاس

**آلزاس** (آلزاسی جه: s Elsass’) اتا ناحیه فرانسه دله هسته که شرقی سامون دله دره و آلمان و سوییس همسایگی کته. پیش از جهونی جنگ اول آلمان دله دیّه و ورسای پیمون په فرانسه جمع دربموئه.

## پیوند به بیرون
* وب‌گاه رسمی ناحیهٔ آلزاس

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی


رده:فرانسه تاریخ
رده:غیررسمی منطقه‌ئون
ولگا

**ولگا**  اتا روخنه نوم هسته که ۳٬۵۳۰کیلومتر بلندی دارنه. این درکا که روسیه کشور دله دره، ۱٬۴۳۲٬۵۰۶ کیلومتر مربع ره شه حِوالی و حوضه دله دارنه. ولگا ِئو، مازرون دریا دله کَلِنه. 

وُلگا روسیه غرب دره و طولانی‌ترین و پرئوترین روخنه‌یی هسته كه اروپا دله دره. مازرون دریا این روخنه په و ولگا-دن کانال جه آزاد ئو ره وصل وانه. 
ولگایِ محیط زیست، بخاطر حمایتونی که شوروی و روسیه ونجه هاکردنه، خله خار بموندسته و ماهیون زیادی ونه دله درنه.
روسیه‌یِ یازده‌تا شهر جه ولگا گذرنه و آخرسری مازرون دریا دله بشندی وانه.

## منابع

*


رج:روسیه درکائون
پیرانشهر

**پیرانشهر** پیرانشهر اتا شهر هسته که غربی آذربایجان اوستان دله دره و پیرانشهر شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۳۹ شمسی جه رسماً شهر بیّه و سال ۱۳۹۵ سرشماری گدر، ۹۱٬۵۱۵ نفر جمیعت داشته. این شهر مردِم کوردی سورانی جه گپ زنّه.

## په‌نویس

رج:غربی آذربایجان اوستان شهرون
رج:پیرانشهر شهرستان
چوسان

**چوسان**  اتا حکومت بی‌یه که سال ۱۳۹۲ میلادی تائجو چوسان دَس کره دله بساته بیّه. چاسون تا اکتبر ۱۸۹۷ میلادی وجود داشته و ۲۶ پادشاه ونه سَره حکومت برسینه. سئول وشون نیشتنگا بی‌یه و کنفسیوس ِدین جه عمل کاردنه. 

این حکومت خله چین جه وابسته بی‌یه و اواخر دیگه هیچ قدرتی شه جه نداشتنه. جاپون و چوسان ات‌بار جنگ دکتنه که چین کومک جه چوسان سالم بموندسته.

## پانویس

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:کره تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون
گوریو

**گوریو** اتا امپراتوری بی‌یه که سال ۹۱۸ م. تائبونگ ره رقد بدا و ونه جا ره بیته و نهایتاً سال ۱۳۹۲ میلادی چوسان وشون حکومت ره کنار بزو.

## تاریخ
وقتی سیلا تموم کره ره فتح هاکرده، گوگوریو ره هم بَییته ولی وقتی وشون ِحکومت ضعیف بیّه، سابق ِامپراتوریون دِباره ونجه سیوا بَینه و نو گوگوریو شه استقلال ره اعلام هاکرده و بائوته قدیم ِگوگوریویِ سامون ره ونه هادِن ون دَس. وشون ات‌که بگذشته قوی بَیینه و باکجه‌یِ جدیدِ امپراتوری ره بَییتنه و شه نوم ره عوض هاکردنه و *گوریو* بی‌یشتنه.

وشون اواخر یوآن ره خراج دانه.

## منابع

رج:گوگوریو
رج:کره تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون
سیلا

**سیلا** یا **شیلا** اتا کره‌یی امپراتوری بی‌یه که سال ۵۷ پیش از میلاد بساته بیه و سال ۹۳۵ میلادی سقوط هاکرده یعنی حدود هزار سال حکومت داشته.

## تاریخ
وشون اتا از کره سه امپراتوری بینه و این سه‌تا دله همه جه قدیمی‌ته بینه. دِتا دیگه گوگوریو و باکجه هستنه. وشون سه‌تا تاریخ دله اتی موقع دشمن و اتی موقع متحد بینه و سال‌ها اینتی کره جزیره مونا دله قدرت داشتنه.

شیلا، سال ۴۱۴ میلادی گوگوریو ره تسلیم بیّه و ۱۵۰ سال بعد، گایا ره بَییته و سال ۶۶۰ میلادی، تانگ وشون ره کومِک هاکرده که باکجه ره تصرف هاکنه و ۸ سال بعد گوگوریو ره هم بَیره. شیلا وقتی تموم کره ره بَییته، چینی‌ها ره هم دَرهاکرده ولی حدود ۳۰۰ سال بعد، سقوط هاکردنه.

## منابع

رج:کره تاریخ

رج:آسیا رقد بورده کشورون
گوگوریو

**گوگوریو** یا **کوگوریو** اتا گتِ امپراتوری کره‌یِ تاریخ دله بی‌یه. وشون باکجه و سیلا واری کره سه امپراتوری جه بینه. این سلسله مؤسس جومونگ بی‌یه.

گوگوریو ۹۰۰ سال باقی بی‌یه و این مدت ۲۸تا شاه ونه دله حکومت هاکردنه تا این‌که تانگ و سیلا متحد بَینه و وه ره رِقِد بدانه.

## منابع

* [//en.wikipedia.org/wiki/King_Dongmyeong_of_Goguryeo انگلیسی ویکی‌پدیا]


رج:کره تاریخ
رج:آسیا رقد بورده کشورون
بلیز

**بلز** یا **بلیز** ‌ اتا پچوک کشور هسته که میونی آمریکا دله قرار دانّه و مکزیک و گواتمالا وسط کته. این کشور بریتانیا کولونی دله دیّه و هَنتا تشریفاتاً این امپراتوری ِدَس بـِن دَره و مشترک‌المنافع کشورون اتحادیه دله عضو هسته و ونه رسمی زوون انگلیسی هسته.

## مردمون
بلیز دله اکثراً مسیحی هستنه ولی هیچ مذهبی نصف جمعیت ره شامل نوونه. رم کاتولیک کلیسا حدود چل درصد و پروتستان سی درصد به یور په‌روو دارنه. حدود پونزه درصد هم بی‌دین هستنه.

این کشور ِرسمی زوون اون گادر که بریتانیا کولونی بی‌یه تاسا انگلیسی هسته ولی اقلیتون دیگه هم شه زوون ره دارنه. من‌جمله ایسپانیولی ِگنشکرون.

مایا و آلمانی و چن جور سرخپوستی نژاد دیگه هم این کشور دله درنه.

## تقسیمات
300px|بلز دله شیش‌تا شهرستون وجود دارنه که نقشه دله وینـّی

## پانویس


رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:ایسپانیا قدیمی مستعمرات
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:آمریکا کشورون
رج:مشترک‌المنافع کشورون
چاپار خنه

**چاپار خنه **(فارسی جه: *چاپار خانه*) اتا سیستم پستی بی‌یه که در زمان هخامنشیان (امپراطوری پارسی)  دله اختراع بهییه. اینتا اتا پست خنه بی‌یه که توسط چنتا از اسبون تازه نفس و آماده ی خدمت اداره بی‌یه و ماموریت داشتنه که نومه ها ره به موقع برسندن به شه مقصد. اینتا چاپار خنه در زمان داریوش بزرگ سراسر کیشور دله ایجاد بهییه.

## منابع
*مشارکت کنندگان ویکی پدیا، «چاپارخانه»، ویکی پدیای فارسی. (آخرین بازیابی 15 آگوست 2016)

رج:هخامنشیون
رج:ارتباطات
مرکز مطالعات خلیج فارس

**مرکز مطالعات خلیج فارس **اتا مرکز مطالعاتی ایران دله هسته. اینتا اتا موسسه تاریخی، جغرافیایی، ژئوپولیتیک و استراتژیک در مورد خلیج فارس هسته.

## منابع
* مشارکت کنندگان ویکی پدیا، «مرکز مطالعات خلیج فارس». ویکی پدیای فارسی. (آخرین بازیابی 15 آگوست 2016)
رج:فارس دریامونا
لهستون-لیتوانی مشترک‌المنافع

**لهستون–لیتوانی ِمشترک‌المنافع** اتا هم‌باز ِاتحادیه بی‌یه که لهستون و لیتوانی ِاتحاد جه بساته بیّه و اتا مشترکِ شاه داشته. این دولت قرون ۱۶ و ۱۷ میلادی وجود داشته و حدود ۱ میلیون کیلومتر مربع گتبی داشته و ونه دله ۱۱ میلیون نفر جمعیت زندگی کاردنه.

سه‌تا امپراتوری پروس، روسیه و اتریش این کشور ره سه‌بار شه میون رَسِد هاکردنه تا کاملاً از بین بورده.

## منابع
* http://en.wikipedia.org/wiki/Polish–Lithuanian_Commonwealth

رج:لهستون تاریخ
رج:اکراین تاریخ
رج:لیتوانی تاریخ
رج:اروپا رقد بورده کشورون
یوسین بولت

**یوسِین بولت** یا **اوسِین بولت**  (بزائه ۲۱ اوت ۱۹۸۶) جاماییکایی دونده هسته که دو سرعت کا کانده و *سریعترین آدم دنیا* لقب دارنه. وه رکوردون زیادی ثبت هاکرده و ات‌خله طلا تورنمنت‌های مختلف دله بَییته. وه پکن و لندن و ریو دله هرکامین سه‌تا طلا بَیته.

وه لندن ۲۰۱۲ المپیک دله ۱۰۰ متر ره ظرف ۹ ثانیه و ۶۳ صدم ثانیه دو بَیته و این رکورد ونه شنه.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:گت مردمون جاماییکا
رج:دو و میدانی
غفور جدی

**غفور جدی **متولد اردبیل اتا خلبان حرفه ای جنگنده اف-4 فانتوم بی‌یه که جنگ ایران و عراق دله طی اتا عملیات هوایی کشته بهییه . غفور جدی پس از مرگ وصیت هاکرده که ونه کفن پرچم ایران باشه و ونه مراسم دفن دله سرود ای-ایران بخوندس بووه این اتا وسه وه ره در فرهنگ عامه ایران به اتا قهرمان تبدیل هاکرده .

## منابع
* مشارکت کنندگان ویکی پدیا. «غفور جدی». ویکی پدیای انگلیسی. (آخرین بازیابی 20 آگوست 2016)
* ویکی پدیای فارسی. «غفور جدی»
رج:خلبان‌ئون
حمید حسنی

**حمید حسنی** (بزائه:سقز، کردستان، ایرون) اتا ایرونی موحقق و زوون‌اشناسی‌کر هسته. تهرون دونشگا جه فارسی زوون و ادبیات چله جه فارغ‌التحصیل بیه. وه چندین زوون ره دونده و تقریباً موتوسط سطح دله همه‌ی ایرانی زوونون جا تونده گپ بَزنه.

## منابع
مشارکت کنندگان ویکی پدیا .«:Hamid Hassani» . ویکی پدیای انگلیسی .(آخرین بازیابی 21 آگوست 2016)

رج:ایران نویسندگون
رج:زننه آدمون
مارکا

**مارکا** جه شمه منظور کامین هسته:
* مارکه‌یِ ایالت که ایتالیا دله دره و مازرون جه خاخِربخوندستی دانّه.
* مارک که اتی پیل ِیکا بی‌یه و فلاند دله ونجه کار زونه.