open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
صهیونیسم

**صهیونیسم** اتا ملی و قومی نهضت هسه که یهودون میون دره. صهیونیستون گنه که فلسطین یهودیون کشور هسه و وشون ونه اونجه دوون. اینتا نهضت شه نوم ره صهیون کوه جا بیته که اورشلیم غربی‌جنوب ور دره. اینتا نهضت مازرونیِ ۱۴۰۹ سال دله سوییس ِبال ِشهر دله پا بَیته.

ونه مؤسس اتا یهود نویسنده بی‌یه که مجارستون کشور دله نیشت‌بی‌یه و ونه نوم تئودور هرتزل بی‌یه. وه اتا کیتاب بنویشته که ونه نوم یهود دنیا بی‌یه و ونه دله بوته که اینتا طایفه ونه شه وسر اتا کشور دارن و اینتا کشور ونه فلسطین دله که وشون قدیم اونجه دَیینه بوئه. ونه هارشا اول یهودیون میون خله هوادار ناشته اینتا وسر که وشون نخاسنه که اروپا ره ول هکنن بورن اتا آسیایی کشور دله که اروپا واری پیشرفته نیّه.

ولی بعدن بد اتفاقونی که یهودون وسر دکته باعث بیه تا وشون هرتزل هارشا ره قبول هکنن. بعد صهیونیست جهانی سازمان درست بیه که شه چلّه‌ئونی، یهود آژانس و هاگانا واری، داشته که اولی یهودون ره ورده فلسطین و دومی یهودون جا اونجه پشتیبونی کرده و عربون ره اسلحه پشتی در کرده یا کشته. وشون آخر سر بتونسنه اسرائیل دولت ره خاورمیونه دله درست هکنن.

## منابع

رج:سیاسی نظریه‌ئون
رج:یهودیت
گل اجیک

::*شمه منظور اجیک جه شاید ریکا وچون ِآلت بائه. ونه وسّه [[دول]] مقاله ره ونه هارشین.*

**معمولی اَجیک** یا **گِل آجیک** ات‌جور اجیک هسته که گوپوش دِله دَره. معمولاً ماهی بئیتن وسه استفاده وونه. ونه زمین دله دیی‌ین، باعث وونه که کشاورزون ره کومِک بووشه، چون خاک ره پشو-پشو دنّه و باعث وونّه هوا خاک دله جریون پیدا هاکانه و مواد آلی سازنّه.

## منابع

رج:حیوون
علی اشتری

thumb|150px|left
**علی اشتری** اسرائیل جاسوس بی‌یه ایران دله. وه ایران ِدولت ِگت ِآدمون جا بی‌یه که اسرائیل وسر جاسوسی کرده. ایران ایطلاعات وزارت ضد جاسوسی سرارن اتا خوری کونفرانس دله بوته که وه تیرما ۲۸ اعدام بیه و ونه جسد ره هدانه ونه خانواده ره تا وشون وه ره دفن هکنن. وه اینتا وسر که اخلاقی و مالی فساد داشته موساد (اسرائیل جاسوسی سازمان) وه ره ترس بدا که اگه وه وشون جا همکاری نکنه ونه وسر دردسر درست کننه. وه شه جاسوسی ره اسرائیل وسر مازرونی ۱۵۱۵ سال دله سَر بَیته. وه ره ایران دولت ۱۵۱۸ سال دله دستگیر هکرده و بعد هیژده ما بتونسه ونه جا اعتراف بیره. وه ایران دادگا دله اعدام جا محکوم بیه.

رج:ایران سیاستون
رج:جاسوسی
ائوسن

** ائوسن (اینگلیسی جه: ''Eocene'')** اتا زمین اشناسی دوره هسه که شه ترشیاری دوره زیر شاخه هسه. اینتادوره دله گیاهون خله نگرسنه. خله پستوندارون تبار جا مونند فیل،کرگدن، خی ئو گو پیدا بینه ولی اینتا دوره دله گت‌ترین حیوونی که درست بیه اتا جور اسب بیه که ونه نوم Eohippus بیه. اینتا دوره دله نخوستین آدم نمائون هم پیدا بینه.
رج:زمین اشناسی
اوردویسین

** اوردویسین (اینگلیسی جه: ''Ordovician'')** اتا زمین اشناسی دوره بیه که ۳۴۵ میلیون سال پیش دیه. اینتا دروه دله زمین او ئو هوا خله بد بیه همینتا وسر حلا خشکی دله زندگی سر نیته. دریایی بی موهره ئون مونند اوختاپوس ئو نرم تن ئون اینتا دوره جونورون بینه. نخوستین موهره دارون جونورون که نخوستین ماهیون بینه اینتا دوره دیافریده بینه.
رج:زمین اشناسی
اولیگوسن

**اولیگوسن** (اینگلیسی جه: ***Oligocene***) اتا زمین اشناسی دوره هسه که شه ترشیاری دوره زیرشاخه هسه. اینتا دوره دله اتی گت گیاه ئو دار بین جا شونه ولی علفجارون ئو مرتعون گت تر بونه.سک ئو بامشی تبار اینتا دوره دله پیدا بونه. گوشتخوار حیوونون ئو بجوس کر حیوونون اینتا دوره دله پیدا بونه.شتر، گت خی، کوهان دارگو ئو راست تن میمونئون هم اینتا دوره دله پیدا بونه.

رج:زمین اشناسی
پالئوس

** پالئوس (اینگلیسی جه: ''Paleocene'')** اتا زمین اشناسی دوره بی‌یه که ترشیاری اولین دوره بیه. اینتا دوره دله بی‌یه که بیشه ئونی که وشون دله اتا خله دونه دار ئو چرده ریز دارون دیه پیدا بینه.تمساح ئو اتا اسب مونا جونور که پستوندار بیه با گرم خون جونورون پیدا بینه. اینتا دروه دله گت خزندگون دِرِست نابود بَینه.

رج:زمین اشناسی
پرمین

**پرمین (اینگلیسی جه: ''Permian'')** اتا زمین اشناسی دروه بی‌یه که ۳۴۵ میلیون سال پیش دیّه. وه پالئوزوئیک آخرین دوره بی‌یه. اینتا دوره دله زمین ئو و هوا انده بد بینه که برخی جونورون زمین دله جه از بین بوردنه. فقط اونانی بتونسنه دَواشِن که اینتا هوا جا عادت هکنن و فراوون بوون. (مخروطی گیاهون و حشره‌ئون سون) اینتا دروه دله اتا خله جور خزندگون پیدا بینه و دِزیستون نابود بینه.

رج:زمین اشناسی
پروتروزوئیک

** پروتروزوئیک** (اینگلیسی جه: ***Proterozoic***) اتا زمین اشناسی دوره هسه که پرکامبرین زیر مجموعه هسه. اینتا دوره دله ساده گیاهون ئو جانورون اوزی مونند وک لیز دینه. ولی اتا فوسیل یا رد دست نمو تا اینتا هارشا ره اثبات هکنه.
رج:زمین اشناسی
پلشیستوسن

[thumb|382px|دور پلیستوسن در [سیبری. در این نگاره، ماموت‌های پشمین و شیرهای غارنشین در حال شکار گوزن، ‌تارپان و کرگدن پشمین هستند.]]
** پلشیستوسن (اینگلیسی جه: ''Pleistocene'')** اتا زمین اشناسی دوره هسه که کواترنری اولی دوره هسه. اینتا دوره دله ای زمین او ئو هوا بد بیه که اینتا ایتفاق باعث بیه که زمین خله جاندارون یا نابود بوون یا شه زندگی جا ره عوض هکنن.امروزی فیل، اسب، گو پیدا بینه. نخوستین آدمون آفریخا جا بوردنه آسیا ئو اوروپا قاره دله.

رج:زمین اشناسی
پلیوسن

** پلیوسن (اینگلیسی جه: ''Pliocene'')** اتا زمین اشناسی دوره هسه که ترشیاری دوره آخری زیر چلّه هسه. اینتا دوره دله نو گیاهون که امروزی گیاهون ره مونسنه پیدا بونه پستوندارون خله زیاد بونه و اتا جور اسب که خله امروزی اسب ره مونسنه پیدا بونه. آدم نمائون اینتا دوره دله سنگ جا ساده وسیله شه زندگی مار وسر بساتنه.

## نگارخنه

Image:Oliva sayana.jpg|
Image:Cladocora.jpg|
Image:CyprusPlioceneGastropod.JPG|
Image:Turritellatricarinata.jpg|
Image:SpondylusPliocene.jpg|
Image:SpondylusArticulated.jpg|
Image:Diodoraitalica.jpg|
Image:DentaliumPliocene.jpg|
File:Aporrhais from Pliocene.jpg|
Image:AnadaraPliocene.jpg|
Image:Amusium cristatum Cyprus.jpg|
Image:Petaloconchus Cyprus Pliocene.JPG|


رج:زمین اشناسی
تریاس

** تریاس** (اینگلیسی جه: ***Triassic***) اتا زمین اشناسی دروه بیه. اینتا دروه مزوزوئیک دروه اولی زیر شاخه بیه. وره تریاسیک هم گنه. اینتا دروه ۱۶۰میلیون سال پیش دیه. اینتا دروه دله چمازون، مخروطون، اسب دم گیاهونی بینه که زیاد بینه. نرم تنون، اشکم لینگون ئو واقعی مرجان دریا ئون دله زیاد بینه. دینوزوئون اینتا دروه دله پیدا بینه. شون اتا جور خزنده بینه که اینتا واژه معنی ترسناک موجکل هسه. وشون همون دایناسورون بینه که خله گت هیکل داشتنه ولی وشون سر خله کچیک بیه. وشون سنگینی ره تا چهل تون تخمین بزونه.

رج:زمین اشناسی
دونین

** دونین** (اینگلیسی جه: ***Devonian***) اتا زمین اشناسی دروه بیه که ۳۴۵ میلیون سال پیش دیه. اینتا دوره دله گیاهونی که ورگ پنجه ئو مخروط تیره جا بینه پیدا بینه ئو فراوون بینه. اینتا فرواوونی باعث بیه که زمین سبز بوو.جونورون خشکی دله زندگی ره سر بیتنه. دزیستون، حشرهئون ( که اینتا دوره فراوونترین جونورون بینه )، بندلی ئون جونورونی بینه که خشکی دله ئو زره دار ماهییون ئو کوسهئون او دله پیدا بینه.

رج:زمین اشناسی
جوراسیک

** ژوراسیک (اینگلیسی جه: ''Jurassic'')** اتا زمین اشناسی دوره بیه.اینتا دوره دله اتا خله جونور هم او هم خشکی دله پیدا بینه.پرنده‌ئون اینتا دوره دله دیافریده بینه. اینتا دوره دله کنگلی ئو میجله ئو مگس خله زیاد بینه.اتا جور گیاه که ونه نوم سیکاس بیه اینتا دوره دله دیلفریده ئو زیاد بینه.
رج:زمین اشناسی
سیلورین

** سیلورین** (اینگلیسی جه: ***Silurian***) اتا زمین اشناسی دوره هسه که ۳۴۵ میلیون سال پیش دیه. اینتا دوره دله دریایی بموهره ئون زیاد بونه ئو مرجان ئون فراوون بونه. نخوستین عقربون تبار که شاید اولی جونورونی بیبون که خشکی دله زندگی هکردنه اینتا دوره دله دیافریده بینه.

رج:زمین اشناسی
کامبرین

** کامبرین (اینگلیسی جه: ''Cambrian'')** اتا زمین اشناسی دوره بی‌یه که ۳۴۵ میلیون سال پیش ِشنه و وه پالئو زوئیک دوره زیرچلّه هسته. اینتا دوره دله زندگی فقط دریائون دله دیّه و جونورون گت غذا هم وک لیز بی‌یه. اینتا دوره دله کرم، خرچنگ، دریایی موزی و تری لوبیتون دَیینه.

## نگارخنه

File:Elrathia kingii growth series.jpg|
File:Anomalocaris BW.jpg|
File:Pikaia BW.jpg|
File:Opabinia BW2.jpg|

## منابع

* Wikipedia contributors, «Cambrian,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cambrian&oldid=181495588 (accessed January 8, 2008).
رج:زمین اشناسی
کربونیفر

**کربونیفر (اینگلیسی جه: ''Carboniferous'')** اتا زمین اشناسی دروه بیه که ۳۴۵ میلیون سال پیش دیه اینتا دوره دله گت چماز با ورگ پنجه ئو اسب دم گیاهون سر زیاد بیه. اینتا دروه جونورون ره بونه اینا جا نوم بوردن: کرینوئیدئون، روزندارون ئو پیش دکت کوسهئون. اینتا دوره دله دزیستون سر ویشتر بونه جورواجور حشره‌ئون پیدا بونه خزندگون نخوستین جونورونی که زمین دله زایش هکردنه اینتا دروه دله ای کار ره هکردنه.

رج:زمین اشناسی
کرتاسه

**کرتاسه (اینگلیسی جه: ''Cretaceous'')** که پالئوزوئیک دوره آخرین چلّه بی‌یه. اینتا دوره نو گیاهون مونند دونه دار، چرده ریز دارون، بند واش و گندم بینه. کیسه‌دارون پیدا بیّن پستوندارون و جفتدار و خزنده پرنده‌ئون، دایناسورون نابود بیّن هم اینتا دوره دله اتفاق دکته.

## نگارخنه

File:Velociraptor dinoguy2.jpg|
File:Triceratops BW.jpg|
File:Eomaia NT.jpg|
Image:Anhanguera piscator jconway.jpg|


رج:زمین اشناسی
میوسن

**میوسن (اینگلیسی جه: ''Miocene'')** اتا زمین اشناسی دوره هسه که که شه ترشیاری دوره زیرشاخه هسه. اینتا دوره دله جنگلون ای کم بینه ئو علفجارون ئو مرتعون حیونون کامل تر بین جا گت تر بونه.سگ ئو بامشی سر زیاد بونه. آسیا ئو آفریخا دله اتا جور آدم نمائون که وره هایدلبرگ گتنه پیدا بونه.(۲۵ میلیون سال پیش)

رج:زمین اشناسی
هولوسن

** هولوسن (اینگلیسی جه: ''Holocene'')** اتا زمین اشناسی دوره هسه که اما اِسا اینتا دوره دله زندگی کمی. اینتا دوره دله اوروپا دله جنگلون زیاد بونه. آدمون حیوونون ره دستی کننه. کشاورزی سر بئیت بونه. دریایی حیوونون پیدا بونه ئو آدمون آمریکا قاره ره چک النه.

رج:زمین اشناسی
ایران شوروی جمهوری

**ایران شوروی جمهوری** که وه ره **سِرخ جنگلی حکومت** هم گاتنه اتا سوسیالیستی جمهوری بی‌یه که روز یکشمبه ۱۳ وهمنه‌ما ۱۴۳۱ (برابر ۱۹۲۰ میلادی، خورداد ۱۲۹۹ خورشیدی)، میرزا پچیک‌خان جنگلی وه ره گیلون دله بساته. این حکومت خاورمیونه دله، اولین‌بار دولتی بی‌یه که شاهی رژیم بدِل جمهوری بَیبی‌یه، جنگلیون بتونسنه کیایی شاء ره گیلون و مازرون (ونه غرب‌وَر جه) دَربَوَرِن، جنگل ره کار، میرزا پچیک‌خان رهبری جه، مازرونی ۱۴۲۶ سال پا بیته و هفت سال درازو بَکیشی‌یه. وشون ایران ره سرخ بولشوویک کومیته دَس جه آزاد هاکردنه.

وشون کار خار پیش نَشی‌یه که بولشوویکونی که شوروی ِهوادار بینه شَلم‌شوربا هاکردنه و میرزا، همینتا وسه اتا نومه مسکو سه برسنی‌یه و لنین ره بائوته: «ایران مردِم نخانّه که بولشوویکون ِبرنومه جه تن هادن» همینتا گب وسه یب‌یه که شوروی، شه هوادارون ره یاری هدا و میرزا پشتی جه کودتا دکفه و خالوقربون بیّه جمهوری سر.

آخرسری، میرزا، **گائوگ** (هوشنگ) همراه درشی‌یه که خلخال‌ پَلی، انده وَرف و سرما سخت بیّه وشون میرزا ره بکاشتنه و جمهوری ره رِقِد بدانه.

## منابع
* گِلِکی ویکی‌پدیا جه.

رج:گیلون تاریخ
رج:شوروی تاریخ
رج:سوسیالیست_کشورون
کنگلو

**کنگلو قلعه** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ ساسانیون دوران جه رسنه. کنگلو قلعه مازرون استان و سوادکوه شهرستان دله دره. ونه آدرس سوادکوهِ بخش مرکزی، دهستان راستوپی، روستای کنگلو هسته. این بنا ۲۲۵۴ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۷۹-۰۴-۲۲ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

کنگلوی قلعه حدود ۱۵۰۰ سال قدمت دارنه . اینتا قلعه او ی ایزدبانو ، **آناهیتا**ی نیایشگاه بیه.

 قبلن تصور بر اینتا بیه که وه اتا ساسانی قلعه هسته که کوه بالا قرار بئیته . اما اخیرا موطالعاتی صورت بئی ته که نشون دنه اینتا بنا اتا ساسانی نیایشگاه هسته  **آناهیتا**ی وسه. 

 ونه شمال ور اتا بلند کوه قرار دارنه که ونه نوم **خـِرونـَرو** هسته . اینتا واژه اتا پهلوی واژو ئه که ونه معنی خورشید جوهر هسته . و با مهر پرستی ، **میترائیسم** ارتباط دارنه که اون گدر مازرون دله رائج بیه.
 
 کنگلو بنا لاشه سنگ ، گچ و ساروج جا بسات بئی یه ونه پلان بیضی شکل و برج واری هسته ، که حدود ۵۰ متر زیر بنا دارنه . اینتا بنا در اصل سه طبقه بیه که اسا ونه سقف فرو دشندیه . 

 گور کشف بهی یه کنگلوی قلعه ی پلی . اینتا گور  لاشه سنگ و تیل ملات جا بسات بهی یه . جسد ره با چگون نزدیک به دیهون و جمع بئی زانوئون ، غرب ور اینتا گور دله دفن هاکردنه . اینتا دفن روش قبل تاریخ گدر شه و مازرون دله تا اوائل اسلام رائج بی یه. باستان اشناسون اتی دیئر گور دله اتا خله وسایل کشف هاکردنه . اتا انگوشتر نگین سر ، شش‌پر خورشید نقش حک بئی یه که از مظاهر میترائیسم هسته. 

 از جومله وسائلی که اینتا اسکلت پلی کشف بهی یه اتا عقیق انگوشتری بیه که وره به عنوان مهر استفاده کردنه . 

 اتا کتیبه دار انگوشتری ره هم پیدا هاکردنه که ونه رو بنویش بیه **فرخی** .

 اینتا مهر سر **سوردار** نقش ، خله خجیر حک بئی یه .

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:سوادکوه تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
امیرارسلان ئو فروخ لقا

** امیرارسلان ئو فروخ لقا** اتا عاشقونه ئو قدیمی سود هسه که ایرانیون میون فارسی زبون دله دره.
بیژن و منیژه

** بیژن ئو منیژه** اتا عاشقونه داستان هسه که فارسی زبون جا هسه. اینتا داستان ره فردوسی شه جوونی دله نظم جا در بیارده ئو وره بعدن شاهنومه دله بنویشته.
رج:شاهنومه
پول و یرژرینی

** پول و یرژینی** اتا عاشقونه داستان هسه که اتا رومان همینتا نوم جا دله بمو. اینتا کیتاب نویسنده نوم برناردن دوسنپیر هسه.
## منبع

رج:فرانسوی کتابون
زال و رودابه

بندانگشتی
** زال و رودابه** اتا عاشقونه داستان هسه که شاهنومه کیتاب دله بمو. اینتا داستان، این هسه که زال اتا رستم جا تبار رودابه عاشق بونه.

رج:شاهنومه
سالامان ئو آبسال

**سالامان ئو آبسال** اتا عاشقونه داستان هسه که فارسی زبون جا بنویشت بیه. اینتا داستان ره جامی بنویشته.
زهره و منوچهر

** زوهره و منوچهر** اتا کیتاب هسه که ونه موضوع اتا عاشقونه داستان هسه. اینتا کیتاب ره ایرج میرزا اتا ایرانی موعاصر شاعر بنویشته. اینتا داستان فارسی زبون جا هسه.
## منبع

رج:فارسی کتابون
رج:ایرج میرزا
سامسون ئو دلیله

** سامسون ئو دلیله** اتا  عاشقونه داستان هسه که "تورات" کیتاب دله بمو.
سلیمون و سبا ملکه

**سلیمون و سبای ملکه** اتا عاشقونه داستان هسه که تورات کتاب دله بموئه. اینتا داستان قوران دله هم خلاصه صورت جا دره. ونه داستان اینتائه که بعد اونکه سلیمون بلقیس (سبای ملکه) ره شه کشور دعوت کنه و وه ره وینده، ونه عاشق بونه و وشون همدیگه جا عروسی کننه.

رج:ادبیات
رج:قرآن
رابعه ئو بکتاش

**رابعه ئو بکتاش** اتا عاشقونه داستان هسه که اول عربی زبون جا بیه ولی بعدن فارسی زبون هم برگردوندنده بیه. اینتا داستان ره برخی گنه که اتا واقعی داستان هسه. وشون گنه که رابعه بلخ حاکم کیجا بیه ئو بکتاش ونه برار غلوم بیه. وه شه برار غلوم عاشق بونه ئو همینتا اینتا داستان ره سازنه.
رج:فارسی کتابون
اخوان الصفا

** اخوان الصفا**  اتا فیلسوف گوروه بینه که ۱۰۰۰ سال پیش دینه. وشون دین ئو مذهب ایسلام ئو شیعه بیه. وشون اسماعیلیه فرقه جا بینه. وشون خواسنه که جامه ره دگردندن ئو مردم فکر ره عوض هکنن. وشون هدف اتا جامعه درست هکردن بیه که ونه دله مردم میون برابری ئو براری ئو راستی ئو درستی دوو.وشون ویشتر افلاطون په روو بینه.

رج:نو افلاطونی
سوفسطائون

** سوفسطائون** اتا گوروه بینه که کوهن یونان دله دینه. وشون شه خد ره دانش صاحب دونسنه. وشون خواسنه که شه عقیده ئون ره جامعه جا زور هکنن ولی اونا علم هارشا جا درست نیه. وشون گت   سخنورون بینه.
رج:پیشاسقراطی فیلسوفون
Şeyx tabersi

**Aminudin abuali fazl ebn e hasәn e tabәrsi** eşnäs şayx tabәrsi attä Mäzәruni u şiae gat e mardi bye.ve mäzәruni säl dәle dәnyä bәmu.ve attä Emämye bәzәrgun jä bye.şayx tabәrsi attä gat Faqih,Hadis rävi u Muffasәr bye.şast şälegi dәle naqәs Sәkte vasәr huş jä şune u vәne xänәvade gәmun kәrdәne ke ve bamerd hase hamintä ve sәr ve re xäk hakәrdәne.vali ve qabr dәle huş ene u nazr kәne ke age nәjät pidä hakәrde attä tafsir Qurän ve sәr banvise.haminti ham bune attä mardi ke kafәn dәzi ve sәr nabş qabr kәrde vәne qabr re eşkune u şayx nәjat pidä kәne.Majmaulbayän tafsir vәne jä hase.vәşun ۹۰ sälegi sәn dәle mäzәruni ۶۳۸ säl dәle Sabzәvär dәle bamәrde.vәne qabr Maşhad dәle dare.Täjulmәvälid u Javämeujämea ham şayx tabәrsi banviştun jä hase.


رج:مازرون تاریخ
رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه
رضا قلی خان هدایت طبرستانی

**Rәzä qәli xänellä buşi tabәrstuni** Hәdäyәt jä muttәxallәs attä mäzәruni tәbär adib biye ke Tәhrun dәle dәnyä bәmu. ve attä Tärixnәvis bye Mammәd şä u vәne rikä Näsәrәdin şä darbär dәle.vәne mәhärәt viştәr Tazkәre banviştәn dәle bye.vәne Äsär num hase:
Ryäzulärәfin,Majmaaulfusәhä,Ärä anjumәn fәrhәng
Ve attä şaer ham bye u taqriban si hәzär bayt şer baute.vene ärumgä Hәdayәt masjәd,Tәhrän dәle hase.



**رضا قلی خان لله‌باشی طبرستانی** که وه ره **هدایت** إشناسینه، اتا مازرونی ادیب بی‌یه که تهرون دله دنیا بمو. وه اتا تاریخ‌نویس بی‌یه که محمد شاه و ونه ریکا ناصرالدین شاه دربار دله دوی‌یه. ونه مهارت ویشته تذکره‌نویسی بی‌یه. ونه آثار نوم اینان هسنه: ریاض‌العارفین، مجمع‌الفصحا، آرا انحمن فرهنگ و اتا شعر کتاب هم دارنه و حوالی سی هزار بیت شعر بائوته. ونه قَور إسا هدایت مسجد، تهران دله کَته.

## منابع / Manäbe

* فارسی ویکی‌پدیا 
رج:مازرون نویسندگون
رج:مازرونی تاریخدونا
رج:مازرون سیاست‌مدارون
رج:تهران گت آدمون
رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه
رج:هزارجریب گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
رسانه

**رسانه** واژه معنی دله یعنی چیزی که اتا چی رسنه ئو امروزه ویشتر چیزونی ره که خور یل ایطلاعات ره مردم سر رسننه ره رسانه یا بتتر بوویم خوری یا جمعی رسانمه گنه مونند تیلویزیون ،رادیو، روزنومه.
رده:رسانه
تپورون

thumb|left
** تپورون** یتا آسیانی قوم بینه که مازرون، گرگان، سمنون، تهرون، گیلون و دیلم دله زندگی کردنه و وشونه گستره ارمنستون جا تا مرو گسترده بیه. مازرون دله قدیم دتا تیره دَوینه که وشون نوم تپورون و آمردون بینه. تپورون مازرون شرق دله و کوهسون مازرون غرب دله دَوینه. مازرون قدیم نوم که تپورستون بیه هم وشون جا بئیت بیه. تپورون آمردونه واری زیل جنگجوئون بینه. مورخین بوتنه تپورون و آماردون اسکندر جا بجنگینه و تپورون اسب اسکندر ره بدزدینه. مورخین بوتنه اشکانیان آماردونه شکست هادانه و وشونه گرمسار (کاسپین دروازه) جا کوچ هادانه و تپورون وشونه جا ره بیتنه. تپورون بعدن مازرون دله شه وسر حوکومت درست هاکردنه و وشون زوون یتا ایرانیکی زوون بی یه. یتا قوم تپوری (تپولی) هم اروپا دله اسپانیا و پرتغال ور دوینه که برخی محققین وشونه نیای سلتیون دوننه و برخی هم وشونه نیای مردمون ایبریا دوننه.

## تپور ریشه

برخی مورخان و دانشمندان دوره‌های پیش از میلاد گتنه: ساکنان بومی کوهستون مازرون تپورون بینه و ساکنان جلگه مازرون آمردون بینه که آمردون به گرمسار بوردنه و تپورون وشونه جا ره بیتنه و برخی دیگه گننه مازرون شرق مردمون تپورون بینه و مازرون غرب مردمون «آمردون» بینه و بعد آمردون به گرمسار بوردنه و تپورها وشونه جا ره غرب مازرون بیتنه. 

کتزیاس مورخ یونانی هخامنشی گدر گننه: 

«تپورون و هیرکانیون و کادوسیون، آشوریون گدر شه ور نیشتنه و تپورون سامون و هیرکانیون سامون و کادوسیون سامون آشوریون دس فتح بَوییه.»

پولیبیوس گننه:

«شرق ماد دله یتا بیابون دره که پارت و پارس ره شه جا جدا کنه که گرمسار نزدیکی دره و اونجه تپوری کوه دره که هیرکانی دریو جا دور نیه.»

پلینی گننه:

«شرق کاسپی تپورون و هیرکانیون درنه.»

استرابون مَردِمونِ مازرونِ خَو ِر ‌نِویسِنه که :

«در بخش‌های شومالی رشته‌ کوه البرز نخست گل‌ها و کادوسی‌ها(اسلاف تالشون) و آمردون جای داشتِنه و در برخی از هیرکانیان و سپس گروه پارت‌ون زندگی ‌کاننّه و همه‌ی بخش‌های شومالی این منطقه بارآور هَسته. بخشی که بر شومال هَسته، این بخشی کوهستونی و سرد هَسته و جایگاه کوه‌نشینونی به‌نوم کادوسیون و آمردون و تپورون و کورتائو جز ایشان هَسته.»

بطلمیوس گننه:

«یتا گروه تپورون مازرون دله درنه که وشونه تپوری گتنه دیلم جا تا بابلرود درنه و یتا تپورون دیگه که وشونه تپورئی گتنه مرو دله درنه.»

خاراکسی مورخ یونانی اشکانیان گدر گننه:

«آماردون اشکانیانه جا شکست بخردنه و اشکانیان وشونه گرمسار (کاسپین دروازه) جا کوچ هادانه.»

موسی خورنی مورخ ارمنی ساسانی گدر گننه:

«منطقه کپکوه یتا ایالت ایرون هسه که شامل تپورستان و دیلم و گیلون و آذربایجان و گرجستان و ارمنستان و آلبانی وونه.»

سبئوس مورخ ارمنی ساسانی گدر گننه:

«تپرستان یتا منطقه شمال ایرون هسه. شورش تپرستان دله آمل و رویان و زریچان مردم علیه شاهنشاهی ساسانی شورش هاکردنه ولی توسط شاه ساسانی سرکوب بوینه. گیل و دیلم دتا طایفه سکایی هسنه که در کوه های ماد سکونت دارننه.»

## وابسته جستارون

* تبرستون
* آمردون

رج:مازرون تاریخ
مازرون شاعرون

مازرون دله تا اسا خله گت شاعرون پیدا بی‌نه که مازرونی و فارسی زوون جا شر بوئتنه. مازرونی شاعرون ویشتر مازرونی زوون جا شر گتنه ولی دیگه زوونون جا ویشتر فارسی زوون جا هم شر بوتنه. ای ولگ دله خوامی چن تا مازرونی گت شاعرون ره شما ره بشنوسنیم.همچنین افر امی گت گتون نظم و نثر دله : ۱.مرزبان باوندی(قرن۳) ۲.علی پیروزه(قرن۴) ۳.مسته مرد(قرن۴) ۴.کاووس وشمگیر(قرن۵) ۵.قاضی هجیم(قرن۶) ۶.باربد جریر طبری(قرن۶) ۷.گردبازو یزدگرد باوندی(قرن۶) ۸.اسپهبد خورشید ممطیری(قرن۶) ۹.ابراهیم معینی(قرن۶) ۱۰.ابولعمرو(قرن۶) ۱۱.قطب رویانی(قرن۷) ۱۲.امیر علی(قرن۷) ۱۳.کیا افراسیاب چلاوی(قرن۸) ۱۴.کیا داوود چلاوی(قرن۸) ۱۵.حسن کیا چلاوی(قرن۸) ۱۶.ملا فضل الله حروفی استرآبادی(قرن۸) ۱۷.سید عبدالعظیم مرعشی(قرن۹) ۱۸.شیخ العجم امیر پازواری(قرن۹) ۱۹.ابولفضل ابن شهردویر دیلمی(قرن۹) ۲۰.محمد تنجلی (نگارنده تفسیر مغنیسا قرن۹) ۲۱.سید اسحق

## مرزبون
** گت بنویشت ره بخونین:[[مرزبان بن رستم پریمی|مرزبون]]**
مرزبون اتا باوندی شاهزاده بیه که رستم وچه بیه وه اتا نویسنده ئو شاعر بیه که دتا کیتاب بنویشته اتا "مرزبون نومه" که اتا کیتاب هسه که ونه دله ایران و مازرون قدیمی داستانون بنویشت بیه ئو اتا دیگه "نیکی نومه" بیه که الان امه دست دله نیه. اینتا کیتاب اتا شعر کیتاب بی‌یه.

## امیر پازواری
** گت بنویشت ره بخونین:[[امیر پازواری]]**
وه مازرونی زوون گت شاعر بیه که پازوار روستا دله بابل شمال دله دنیا بمو.وه مازرونی تقویم دهومین سده دله زندگی کرده یعنی صفویون دوره. ونه دیوان نوم "کنزوالاسرار" هسه که وره برنهارد دارن اتا روسی زوون اشناس فارسی زوون جا دگاردنیه. امیر شرون ره امیری گنه که ونه تخولوص بی‌یه ئو ونه شرون موضوع ویشتر ایمام علی درباره بی‌یه.

## طالب آملی
** گت بنویشت ره بخونین:[[طالب آملی]]**
thumb|left|200px|طالب آمولی 
وه اتا مازرونی شاعر بیه که مازرونی ئو فارسی زوون جا شر گته.وه اتا گت شاعر بیه که هندوستون دله زندگی کرده ئو ونه گت کیتاب نوم "جهانگیرنومه" هسه.

## سیتی نسا آملی
وه طالب آملی خوخر بیه مازرونی زوون جا چن تا شر بوته.

## نیما یوشیج
** گت بنویشت ره بخونین:[[نیما یوشیج]]** 

وه اتا ایرانیج گت شاعر بیه که فارسی نوشر پر هسه.ونه اصلی نوم علی اسفندیاری هسه. وه مازرونی زوون هم شر گته. وه یوش دله اتا اشرافی خانواده میون دنیا بمو ئو جوونی دوره بورده تهرون. فرانسوی مدرسه‌ئون دله درس بخونسه.وه وختی بدیه که اوروپایی زوونای دله وشون شر بوتن وسر قافیه ئو ردیف ندارنه تصمیم بیته که ای قیدون فارسی شر جا پاک هکنه. وه مازرونی زوون هم شر گته.


رج:مازرونی زوون
سلطنت آباد کاخ

**سلطنت آباد کاخ**، ۱۳۰۵ قمری سال دله ، ناصرالدین شاه فرمان جا ، رستم آباد دیات ره شرق ور بسات بئی یه . کاخ معماری سبک و ونه گچ بری تزئینات ، قاجاریه  گدر هونر نشون دنه و اتا زرین گوی که سلطنتی کاخ نشونه هسته ونه بامبلو ی سر قرار هدا بئی یه.

رده:تهرون خجیر جائون
رده:تهرون کاخون و عمارتون
اوسکار جایزه

** اوسکار** یا **اُسکار**  که ونه رسمی نوم **آکادمی جایزوئه**  اتا جایزه هسه که سینما دله بتترینون ره دنّه. اینتا جایزه ره **اوسکار جشنواره** دله دنه که اینتا جشنواره آمریکاشنه اوسکار آکادمی دس جا برگوزار بونه. اینتا جایزه اتا مجسمه شکل هسه که بورونز جائه. ولی ونه رو اتا طلا روکش دره. اینتا جایزه هر سال ۲۸ نفر ره هدا بونه. اولی اوسکار مازرونی ۱۴۳۹ دله بالون فیلم پارامونت استودیون بسات ره هدا بیه. اولی هنر پیشه‌گونی که اینتا جایزه ره بیتنه امیل یانینکس و ژانت گینور بینه.

## بیرون بگردستن

* اوسکار سایت

رج:اوسکار جایزه
رج:سینمایی جایزه‌ئون
بهارستون کاخ(ملی شورای مجلس)

**بهارستان کاخ** ره مرحوم « میرزا حسین خان سپهسالار » جا ، قبل از ۱۳۰۰ هـ.ق بسات بئی یه ، خله سالون وره به عونوان ایران مجلس محل استفاده کردنه و اسا هم  اسلامی شورای مجلس شه نه . اینتا عمارت  چند سال پیش تش بئیته اما اسا مرمت بئی یه.

## په‌نویس

رده:تهرون خجیر جائون
رده:تهرون کاخون و عمارتون
باغ فردوس عمارت

ممدشا قاجار دستور جا، ۱۲۶۴ ه.ق سال گادِر، اتا قصر، تجریش پَلی بسات بئی‌یه. ونه بمردن په، قصر نیمه تموم رها بئی‌یه اینتا قصر نوم ره **محمدیه** بیشتنه.

همون گدر که محمدیه قصر دئی‌یه بسات بی‌یه، درباریون ونه پلی لتکائون و ییلاقی عمارتونی بساتنه. من‌جومله، **حسین‌علی‌خان معیرالممالک** اتا لِتکا و ییلاقی عمارت بساته که **فردوس باغ** ره معروف بئی‌یه. فردوس باغِ عمارت دِ طبقه و قاجاریون سبک واری بسات بئی‌یه. جنوبی‌وَر زمینون و که سرازیری بیه، سنگ چین هاکردن جا، صورت هفتا مسطح قطعه و طبقه طبقه در بی‌یَمو و ونه هر قطعه سر، ایته استخر چنتا فواره جه بسات بئی‌یه. 

## منابع

رج:تهرون کاخون و عمارتون
عثمانی عمارت و رومی پل

اتا از عثمانی دولت سفیرون ، نوزدهم قرن دله ، تهرون الهیه منطقه دله اتا عمارت بساته که عثمانی عمارت ره مشهور بئی یه . اتا پچیک پل که اونجه دئی یه ، رومی پل ره مشهور بئی یه ، همینتی که  **مولانا جلال الدین محمد بلخی** ره **رومی** لقب جا اشناسننه .  چون که عثمانی حکومت ، شرقی روم(بیزانس) جانشین بئی یه .

رده:تهرون اوستان
رده:تهرون خجیر جائون
رده:تهرون کاخون و عمارتون
عشرت آباد کاخ و پادگان

left|thumb| عشرت آباد کاخ ، قاجاریه دوره دله

**عشرت آباد کاخ و پادگان** ، قرن سیزدهم هجری قمری شنه. اینتا قصر، ۱۲۹۱ قمری سال دله، ناصرالدین شاه دستور جا عشرت آباد میون ، تهرون غربی شمال ور و شمرون دروازه بیرون بسات بهی یه . عشرت آباد پادگان کلاه فرنگی ساختمون ، به صورت اتا چار طبقه برج هسته . طبقه سوم اونتا ساختمون دارای شاه نشین ،‌ آینه کاری ، مقرنس و ونه آخرین طبقه‌ سقف پوشش شیروونی هسته . کلاه فرنگی ساختمون قاجار سبک ره اتا برجسته نومنه به حساب انه .

رج:تهرون کاخون و عمارتون
مرمر کاخ (تهران)

**مرمر کاخ** تهرون نزدیکی دره، اینتا کاخ رضاخان پهلوی دستور جا بسات بییه. ونه بساتن ۱۳۱۳ سال دله شروع بیّه و تا سال ۱۳۱۶ یعنی حدود ۳ سال طول بکشی‌یه. این کاخ زیربنا ۲۸۷۰ مترمربع و اتا زمین دله به وسعت ۳۵۴۶۲ مترمربع بساته بیی‌یه. مرمر کاخ نقشه ره رضا شاه شه هدائه.

تا سال ۱۳۴۹ اینتا کاخ جا به عونوان محمدرضا شاهِ رسمی دفتر استیفاده بی‌یه. بعد از اینکه محمدرضا شاه اتا بار این کاخ دله ترور بیّه و سالم در بورده، دستور هدا اینتا کاخ ره به صورت موزه دَربیارِن.

انقلاب په اینتا کاخ ره به عونوان انقلاب اسلامی کمیته مقر استیفاده بی‌یه. اتا کم بعد رِقِد بورده و تا اواسط دهه ۱۳۷۰ که مصلحت نظام مجمع بوو اینتا کاخ بورده . اسا اینجه ره به عونوان قدس ساختمون ونگ زنّه.

## منابع

رج:پهلوی
رده:تهرون کاخون و عمارتون
صاحب قرانیه

ناصرالدین شاه ۱۲۶۷ه.ق سال دله دستور بساتن وه ره هدا. دتا طبقه دله ، البرز کوه دامنه میون ، تهرون شمال ور هدا . اون گدر چون شاه تابستون ره تهرون شمال دله دییه همینتای وسه اینتا کاخ ره بساته ونه قصر اون گدر که ناصرالدین شاه شه سی امین سلطنت سال ره ونه دله برگزار هاکرده صاحبقرانیه نوم بئیته ؛ چونکه اون گدر هر سی سال اتا قرن به حساب ایمو و ناصرالدین شاه همینتای وسه شه ره صاحب قران بنومسته و اونتا کاخ هم صاحبقرانیه مشهور بییه .

## منابع

رده:تهرون خجیر جائون
رده:تهرون کاخون و عمارتون
گلستون کوشک

**گلستون کاخ مجموعه**، اتا یادگار به جای بمونسته، تهرون تاریخی ارگ جا هسته، قاجارون ِشاهون اقامتگاه بی‌یه.

سلطنتی ارگ تاریخی سابقه صفویون گدر شنه. اسا صفویه دوره بنائون جا اثری باقی نمونسته. گلستون مجموعه دله قدیمی‌ترین بنائونی که اسا وجود دارننه ، تخت مرمر ایوون و خلوت کریمخانی، کریم‌خان زند دوره شنه.

اینتا مجموعه موختلف بخشون شامل :  تخت مرمر ایوون، خلوت کریمخانی، موزه اتاق (سلام تالار) و ونهحوضخنه،آینه تالار، عاج تالار یا سفره خنه، برلیان تالار یا تشریفات تالار، خوابگاه عمارت (الیزابت کاخ) که ۱۳۲۹ سال دله به جای نارنجستون بسات بهییه، شمس العماره قصر، بادگیر عمارت و حوضخنه وسیع، الماس تالار، ابیض کاخ و چادرخنه هسته. 

## نگارخنه


Image:Entrance Hall salam.JPG|تالار سلام ورودی 
Image:Golestan hall.jpg|تالار سلام
Image:View of Hall salam.JPG|نمایی از تالار سلام
Image:Golestan Palace Tiling.JPG|کاخ کاشی‌کاریون 
Golestan palace springhouse.JPG|گلستون عمارت حوضخنه، کمال الملک جه.
Image:Takht Marmar Fat′h-Ali Shah Qajar and Howz Khaneh.JPG‎|خلوت کریمخانی
Marble Throne 2.JPG|تخت مرمر‎
Mirror Hall photo.jpg|تالار آینه
Khalvat-karimkhani-panorama.jpg|سراسرنمای خلوت کریم‌خانی


## منابع

* گردشگری جامع سایت

رج:ایران جهونی میراث
رج:تهرون خجیر جائون
رج:تهرون کاخون و عمارتون
شمس العماره

**شمس العماره** ِبنای ِبِساتن ۱۲۸۲ ه‍.ق سال دله شروع بهییه و پس از دِ سال تموم بییه و ونه نوم ره شمس العماره ابیشته نه . ونه طرح و نقشه معیرالممالک شه نه و ونه معمار استاد علی محمد کاشی بیه .

شمس العماره یا خورشید بنا ، گلستون کاخ ره زیباترین و شاخص‌ترین بنائون هسته . ونه شاخص بیین دلیل اینتا بنای ارتفاع و تزئینات و طراحی هسته .

ساختمان ، دِ تا برج هم شکل داره که وشون کاشی کاری و روجین سازی ایرانی و غربی معماری تلفیق بیه .

## نگارخنه


View_of_Shams-ol-Emareh.jpg
File:Shamsolemareh Qajar Era.jpg
Image:Shams-ol-Emareh_Iwan.jpg
Image:Shams-ol-Emareh_Windows.JPG
Image:One_of_the_rooms_Shams-ol-Emareh.JPG
Image:Shamsol.Emare.jpg
Image:Shams.ol.Emareh.jpg



رج:تهرون خجیر جائون
رج:تهرون کاخون و عمارتون
آزادی استادیوم

**آزادی ورزشی مجموعه** یا اونتی که معروف هسته **ورزشگاه آزادی**، اسا تهرون شهر ره گت‌ترین ورزشی مجموعه و ئیرون ملّی ورزشگاه هسته که اولمپیک دهکده پلی قرار دارنه. ونه مساحت ۴۵۰ هکتار هسته و ونه دله حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نفر جا بونّه. این ورزشگاه مقوم گت‌ترین ورزشگاه‌ئون دله ۶ام هسته.

این ورزشگاه میزبونی آسیایی بازی‌ئون ۱۹۷۴ وسّه ممرضاءشاگادر بساته بیّه. آزادی ورزشگاه طراحی **عبدالعزیز فرمانفرماییان** جا بساته بیّه و تاریخ ۲۶ مهر ۱۳۵۰ افتتاح بیّه.

این ورزشگاه پیش از انقلاب به نوم ممرضاءشا *آریامهر* نوم داشته و پس از انقلاب ایران ونه نوم آزادی بیی‌یه.

## منابع
* '''استادیوم یکصد هزار نفری''' در وبگاه رسمی مجموعه ورزشی آزادی '''(فارسی)'''

## بیرون بگردستن

* رسمی سایت 

رج:تهرون ورزشی مجموعه ئون
امام خمینی ورزشی مجموعه

**امام خمینی ورزشی مجموعه** اتا ۲۲۰ هیکتاری زمین که لتیان سد ره موشرف هسته، البرز جنوبی دامنه ور و  لواسانات منطقه دله واقع بهییه و قدیم‌تر سلطنتی اشکارگاه بی‌یه.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
شهید شیرودی ورزشی مجموعه

thumb|left|250px|ورزشگاه امجدیه سال ۱۳۱۵ خورشیدی گدر
**شهید شیرودی** یا **امجدیه** اتا چن منظوره ورزشی مجموعه نوم هسته، شهید شیرودی فوتوال‌زمین، شهید مفتح خیابون دلوئه. اینتا ورزشگاه پیش از انقلاب بساته بیی‌یه.

## منابع
* تاریخچه فوتبال ایران در وب‌گاه اتحادیه باشگاه‌های فوتبال ایران

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
زینبیه ورزشی مجموعه

**زینبیه ورزشی مجموعه** اتتی ورزشی مجموعه هسته که ونه مساحت ۶۵۰ متر مربع که به صورت سردپوشی‌ئه. ونه امکانات شامل فوتسال، بسکتوال زمین هسته.

رج:تهرون ورزشی مجموعه ئون
دهداری ورزشی مجموعه

**دهداری ورزشی مجموعه** جا ۱۳۷۲ سال دله بهره برداری بهییه.
رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
بهاران ورزشی مجموعه

**بهاران ورزشی مجموعه** منطقه ۱۷ دله دره و ونه مساحت ۵۰۰۰ متر مربع هسته.

رج:تهرون ورزشی مجموعه ئون 

سال تاسیس استخر بهاران : ۱۳۷۷
یادآوران ورزشی مجموعه

**یادآوران ورزشی مجموعه** مساحت ۲۱۲۰۰ مترمربع هسته که شامل ۶۵۰/۱۵ متر مربع پارک و ۵۵۰/۵ مترمربع ورزشی فضائه.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
یخچال ورزشی مجموعه

**یخچال ورزشی مجموعه** جنوبی مهرآباد، فتح بزرگراه دله واقع بیّه ونه مساحت ۲۵۳۶ مترمربع هسته و ونه امکانات شامل فوتوال زمین و سردپوشی چن‌منظوره سالون هسته.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
مهر آباد استخر و سونا

**مهر آباد ورزشی مجموعه** اتا استخر و سونای جا هسته به مساحت ۱۸۰۰ متر مربع ، ونه زیر بنا  ۱۳۰۰ متر مربع هسته ومهرآباد منطقه دله بسات بیّه.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
شهرک امید ورزشی مجموعه

**شهرک امید ورزشی مجموعه** دله بدنسازی سالون ، بسکتوال ، خشک و بخار سونا ، جکوزی ، استخر ، فوتوال و .... دره .

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
مهر ورزشی مجموعه

**مهر ورزشی مجموعه** مساحت ۵۴۰۰ متر مربع هسته. نیروی هوایی سی متری دله دره و ونه امکانات شامل والیوال‌سالون، فوتوال‌زمین، کشتی و رزمی ورزشون هسته.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
جیهون ورزشی مجموعه

**جیهون ورزشی مجموعه** مساحت ۱۰۰۰ متر مربع هسته. جیحون خیابون دله قرار بئیته و ونه امکانات شامل استخر، خشک و بخار سونا ، جکوزی و بدنسازی سالون هسته.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
هفت ورزشی مرکز

**هفت ورزشی مرکز** ۷ تا فوتوال‌زمین جا با تماشاچی‌ئون سکوی هزار نفری گونجایش ِمساحت ۹ هکتار هسته و اسب دوانی خیابون دله واقع بیّه.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
بهمن ورزشی مجموعه

**بهمن ورزشی مجموعه** مساحت ۱۵۰۰۰ متر مربع هسته نیروی هوایی ِسی‌متری خیابون دلوئه، ونه مجموعه دله فوتوال‌زمین، هندوال‌زمین، بسکتوال و تنیس روی میز دانه.

رج:تهرون ورزشی مجموعه ئون
شمشیری ورزشی مجموعه

**شمشیری ورزشی مجموعه**، شمشیری پارک غربی جنوب ور ، شمشیری ۲۰ متری دله با مساحت ۱۲۱۰ متر مربع قرار بئیته که ونه امکانات شامل چند منظوره سالون ، سونا و  بدن سازی سالون هسته  .

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
شهر ورزشی خنه

**شهر ورزشی خنه** مساحت ۱۰۰ متر مربع هسته . ونه دله روزنومه و مجله به صورت مجانی ارائه بونه و اتا خار جا هسته ورزشی فرهنگ روشد وسه .

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
فدک ورزشی مجموعه

فدک ورزشی مجموعه دله سردپوشی استخر وچون وسه، بخار سونا  خشک جکوزی و بدنسازی سالون  دره.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
مجیدیه ورزشی مجموعه

**مجیدیه ورزشی مجموعه** خیابون رسالت، استاد حسن بنا خیابون دله، منطقه ۴ شهرداریمیون، قرار بئیته. ونه امکانات شامل والیوال و بسکتوال سالون هسته.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
شهید هرندی ورزشگاه

**شهید هرندی ورزشگا** گود حاج حسن دله تهرون جنوب ور و خیابون غار سابق میون واقع بهییه .

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
محلات فوتوال زمین

**محلات فوتوال زمین** اسبدوانی خیابون دله دره و ونه مساحت 9 هکتار هسته. وه تماشاچی‌ئون سکوی ظرفیت هزار نفروئه.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
ونک ورزشی مجموعه

**ونک ورزشی مجموعه** تهرون دله اتا ترنه فرهنگی–ورزشی مجموعه هسته که تیرماه ۱۳۷۴ دله با دتا سِوا فرهنگی و ورزشی بخش و همینتی رستوران و چای‌باغ افتتاح بیّه.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
شهید چمران ورزشی مجموعه

شهید چمران مجموعه اتا تفریحی باشگاه بیه که اسا به شکل اتا ورزشی مجموعه در بیمو ونه امکانات شامل بسکتوال، والیوال،پینگ پنگ، اسکواش،شمشیر بازی، استخر، سونا و همینتی سینما و تئاتر سالون دره.

رده:تهرون ورزشی مجموعه ئون
اینقلاب ورزشی مجموعه

**اینقلاب ورزشی مجموعه** تهران دله گت‌ترین ورزشی مجموعه هسته که ۱۳۰ هکتار مساحت دانّه وونه چی‌ئون خله موتنوع دارنه وه اتا خوابگاه ۱۷۰ نفره بین‌المللی مسابقات و برگوزاری ورزشی اردوئون وسه هم دانه.

رج:تهرون ورزشی مجموعه ئون
رادیو

**Rädyu** attä barqy vasile hasse ke vene jä Miqnätisi emväj muntaqәl bune. Rädyu detä kärvәri därne yä attä jur rәsäne hasse yä ike attä vasile hasse xavәr barәsyәn vәsәr ke dәvvumi imdäd u nәzämi dәle xale kärvari därne. amruze attä xale Rädyui esgä dare ke vәşun kär I hasse ke barnume ejrä hakәnәn u I barnume'un re attä rähikar jä rähi kәnәne mardәm sәre u age şәmä attä baite därin rahәt tunәni I amväj re bayrin u barnume'un re guş hadin.hamintä kär re bisim jä ham bune anjum hәdä'әn. Rädyu yä miqnatisi amväj re bi unke sim jä attä Rädyu dyge jä vasәl bue vәre muntaqәl kәne. Rädyu re märkuni attä itäliki dänәşmand dәrәst hakәrde u avvәl attä vasile bye ke brytänyä artәş vәne jä istәfäde kәrde vali baadan vәne dige kärvarun pidä baye u vәne karvari xale zyät baye.
رج:رسانه
سینما

;عربی خط جه
**سینما** اتا هنر هسه که وه ره هفتومی هنر خرش دنه. اینتا وسر که دیگه هنرون توم دٮرته پا بیته. سینما پا بیتن چکوت (تاریخ) ۱۸۹۵ میلادیِ فوریه ۱۳ برابر با مازرونی ۱۴۰۷ سال هسه. سینما موخترع اتا فرانسوی بی‌یه که ونه نوم ره لوی لومیر گتنه. هرچن‌که ونه پیش جه آدمونی لئوناردو داوینچی، ایستانفورد، امیل رینو و ادیسون شه کارون جا سینما پا بیتن ره پشتیبونی هاکردنه. دنیا اولی فیلم میلادی ۱۸۹۵ سال دله برابر با مازرونی ۱۴۰۷ سال دله همون روزی که اول بائوت بیه نشون هدا بیه. این اتفاق په، ات خله آدم سعی هاکردنه تا چمر-دار فیلم ره هم بسازن. آدمونی که این راه سر زحمت بکشینه نوم جه اینان ره بنشنه باتن:
* ادیسون، مازرونی ۱۴۱۱ سال
* هانتی ژولی، مازرونی ۱۴۱۲ سال
* اوژن لوست، مازرونی ۱۴۱۹ سال
* نیکل مانیفیکو، مازرونی ۱۴۲۰ سال 
* وگت مازرونی ۱۴۳۵ سال
* گومون، مازرونی ۱۴۳۵ سال
* اورگون، مازرونی ۱۴۳۷ سال

آخرسر اولی چمر-دار فیلم ره ۶ اکتبر ۱۹۲۸ میلادی سال دله ، برابر با مازرونی ۱۴۴۰ سال دله، وارنر برارون کومپانی دس جا نشون هدا بیه که ونه نوم *[[جاز خونش‌کر]]* بی‌یه.


;Latin xat je
**Sinәmä**attä hәnәr has eke vәre haftumi hәnәr xәrәş dәne inattä vәsәr ke dige hәnәrun tum dәrtә pa bayte.Sinәmä pä baytәn çekut fәvrye 13 milädi 1895  bәräbәr bä mäzәruni 1407 hase.Sinәmä muxtareaa attä fәränseki bye ke vәne num lui lumir bye.har çan ke vәne piş jä ädәmuni munәnd Leunärdo dävinçi,Istanfurd,Imil rinu u Edisun şe kärun jä Sinәmä pä baytәn re pәştibuni hakәrdәne.dәnyä avvәli film milady 1895 säl dәle bәräbәr bä mäzәruni 1407 säl dәle hamun ruzi ke avvәl baut baye nәşun hәdä baye.
baadә inattä itәfq ädәmun zyäti saay hakәrdәne tä sәdädärә film re ham bәsäzәn ädәmuni ke inattä rä dәle zahmәt bakşine num:
Edisun mäzәruni 1411 säl dәle
Hänti žuli mäzәruni 1412 säl dәle
Užәn lust mäzәuni 1419 säl dәle 
Nikәl mänifiku mäzәruni 1420 säl dәle
vәgt mäzәruni 1435 säl dәle 
Gumun mäzәruni 1435 säl dәle 
urgun mäzәrui 1437 säl dәle
äxәr sar avvәli sәdä där film 6 uktubr 1928 milädi säl dәle bәräbәr bä mäzәruni 1440 säl dәle Värnәr bәrärun şәrkәt dasә jä nәşun hәdä baye ke vәne num Jäzә xunәnde bye.


## منابع/manäbee

رده:رسانه
رج:مقاله‌ئونی که لاتین خط جه بنویشت هستنه
تیلوزیون

[اتا [آلمان|آلمانی تیلوزیون که سال ۱۹۵۸ گادِرشنه|thumb|left|200px]]
**تیلوزیون** یا **تلویزون ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه:** *Television***)** اتا برقی وسیله هسه که ونه جا صوتی ئو تصویری امواج مونتقل بونه. تیبلویزیون اتا جور رسانه هسه یا ایکه اتا وسیله هسه خور برسین. امروزه اتا خله تیلوزیونی اسگا دره که وشون کار ای هسه که برنومه اجرا هکنن ئو ای برنومه‌ئون ره اتا راهی‌کر جا راهی کننه مردم سره ئو اگه شما اتا بئیته (تیلوزیون) دارین راحت توننی ای امواج ره بیرین ئو برنومه‎‌ئون ره هارشین. تیلوزیون ره جان لوچی بورد اتا اسکاتلندی دانشمند درست هکرده.

رج:رسانه
آندورانیک تیموریان

** آندورانیک تیموریان** (ارمنی جا: *Անդրանիկ Թէյմուրեան*) که ونه گت نوم ** آندورانیک تیموتیان سامرانی** هسه دنیا بمه ۱۶ اونه ما مازرونی ۱۴۹۴ سال دله اتا ایرانی فوتوالیست هسه. وه دفاعی هافبک پوست دله کا کنه و بعد ۲۰۰۶ سال دله که جهانی جام دله آلمان دله بدرخشیه بورده بولتون تیم که بریتانیا گت لیگ دله دره. وه بعد چن بار خار کا هکردن اوفت هکرده و همینتا باعث بیه که بعدی سال بوره فولام تیم دله.وه ایران فوتوال ملی تیم دله هم دره.وه جهانی جام دله هرسه تا کایی که ایران داشته ونه وسر میدون دله بورده. وه انگلیس حذفی جام دله اتا کا دله دتا گول بزو که باعث بیه ونه نوم در بوره. وه انگلیس گت لیگ دله هم دتا گول بزه دارنه. ونه گت برار نوم سرژیک هسه که ماینز تیم دله کا پیشینه دارنه.

## منابع

رج:زننه آدمون
تیموریان
تیموریان
آلن راجرز

** آلن راجرز** (بزابئی مازرونی ۱۴۵۴) فوتوال موربی انگلیس آدم هسه. وه ایران دله پیکان و تهرون پرسپولیس موربی بی‌يه.

رج:زننه آدمون
رج:مربی‌ئون
آنجلینا جولی

200px|left|thumb

** آنجلینا جولی** (به انگلیسی: Angelina Jolie Voight) دنیا بمو ۴ جوئن ۱۹۷۵ میلادی برابر با مازرونی ۱۴۸۷ سال دله آمریکایی کاکر و مودل ملل سازمان حوسن نیت سفیر پناهندگون کارون دله هسه. وه چن بار مجله‌ئون دس جا بیتترین و قشنگ ترین کاکر اینتخاب بیه. وه بتونسه سه بار گولدن گلوب جایزه، دبار سینما کاکرون ایتحادیه جایزه و اتا بار اوسکار جایزه ره بیره.

## زندگی نومه
وه وختی که اتا سال داشته ونه پر و ونه مار که وشون نوم جان ویت و مارچلینا برت رانر (مودل و کاکر) همدیگه جا سیوا بینه. وه شه کار ره مودلی جا دوازده سالگی دله سر بیته و شهرونی مونند لندن، لوس آنجلس دله بشناسنی بیه. وه جوونی دله خونندگون کلیپون دله مونند رولینگ استونز، میت لوف، لنی کراویز و آنتونیو وندیتیو کا هکرده.ونه اولی سینمایی نقش هکرون فیلم دله بیه که ونه داستان پنج تا هکر دانش آموز درباره بیه.
آنجلینا جولی مازرونی ۱۵۱۳ سال دله موتحد ملل سازمان گت کومیسریا پناهندگون اومور دله جا حوسن نیت سفیر بیه و از اون زمون تا اسا اینتا سر دره کار کنه.
## شی بکردن
ونه اولی شی جان لی میلر بیه که مازرونی ۱۵۰۸ سال دله ونه جا عروسی هکرده و مازرونی ۱۵۱۱ سال دله ونه جا سیوا بیه. ونه دوومی شی بیلی باب تورنتون هسه که مازرونی ۱۵۱۲ سال دله ونه جا عروسی هکرده ولی سه سال بعد ونه جا هم سیوا بیه. بعد کا ایسمیت زنا و مردی فیلم دله وه و براد پیت همدیگه جا عروسی کننه که مازرونی ۱۵۱۸ سال دله کیجا دار بونه و شه کیجا نوم ره شیلو النه و اینتا وسر که خواسنه آفریخا مردم فقیری و بدبختی ره توم هکنن شه وچه ره نامیبیا دله اتا آفریخایی کشور دله دنیا ایارنه.وه یه تا وچه بخونس هم دارنه که وشون نوم هسه: مدوکس اتا ریکا کامبوج جا پکس اتا ویتنومی وچه و اتا یتیم کیجا اتیوپی جا که ونه نوم زهرا هسه. جولی و برد پیت هم طلاق بئیتنه و جولی گاته برد پیت وشون ره سره‌خرج ندائه و شکایت هاکرده.

## فیلمون
* پریون وچه ۱۵۲۰
* تحت تعقیب ۱۵۱۹
* اتا قوی دل ۱۵۱۹
* نقشه فهموندن۱۵۱۹
* خار چپون ۱۵۱۸
* ایسمیت زنا و مردی ۱۵۱۷
* اسکندر ۱۵۱۵
* کاپیتان ایسکای و فردا دنیا ۱۵۱۵
* کوسه داستان ۱۵۱۵
* مرزون توم ویشته ۱۵۱۴

رج:زننه آدمون
رج:امریکا بازیگرون
آکتور

** آکتور** اتا هنری ایصطلاح هسه که ونه معنی هنر پیشه یا کاکر بونه. اینتا ایصطلاح ره تیاتر ئو سینما دله کار زننه وه کسی ره گنه که اتا نقش ره کا کنه.
رده:هونر
آمفی تئاتر

** آمفی تیاتر** اتا ایصطلاح هسه تیاتر دله ئو اتا جا ره گنه که نیمدایره ردیف دارنه تیاتر ته‌ماشاچیون اونجه نیشتنه.
رده:هونر
ایستودیو

** ایستودیو** اتا جا هسه که ونه دله سینمایی یا تیلویزیونی فیلم ره سازنه.
رده:هونر
پوروژکتور

**پوروژکتور** اتا وسیله هسه که ونه جا فیلم بیتن دله ایستفاده کننه ئو ونه کار ای هسه که نور هده. ونه معنی هم نورافکه‌ن.

رده:هونر
رج:اشیا
تیاتر

** تیاتر** اتا مردم جمع بین جا ره گنه که که وشون اونجه اتا نمایش هارشین وسر جمع بونه. نه‌خوستین کسونی که تیاتر ره پایه بشته‌نه یونانیون بینه که ۲۶۰۰ سال پیش وشون تیاتیر داشتنه.تیاتر اول دینی جمبه داشته ئو دینی مراسمون ره اونجه نشون دانه.ولی ۲۴۷۶ سال قبل تیاتر دله دیگه ماجرائون هم نشون هدا بیه که اولی فنیقی زنون ماجرا بیه. ایسکندر مقدونی دوره تیاتر خله موهم بیه ونه اشمار خله زیات.لس لس تیاتر دله رقص ئو موسیقی هم بمو تا ایکه تیاتر امروز شه‌که‌ل در بمو.
## تیاتر ئیران دله
ئیران دله ساسانیون ئو اشکانیون زمون جا اتا جور کچیک تیاتر دیه ئو ئیرانی تیاتر موضوع ویشتر جنگ ئو سه‌رود ئو رقص بیه.بعد ایکه ایسلام ئیران دله بمو اتا جور تیاتر که ونه نوم شبیه خونی ا تعزیه بیه ایمام حوسین وسر سر بیته که مازرونی زوون دله وره بونه مونا خونی بوتن.اینتا روش دیلمیون شون دوره سر بیته ئو صفویون ئو قاجاریون شون دوره ونه گتی ویشتر بیه.ناصرالدین شا دوره مزین الدوله اتا تیاتر سیصد نفه‌ر وسر دارولفونون دله درست هکرده. قاجاریه دوره آخر هم ملی تیاتر ئو اتا هارشایی شرکه‌ت که ونه نوم فرهنگ بیه درست بیه.مازرونی ۱۴۳۸ تا ۱۴۵۲ سال دله هم اتا خله تیاتر ئیران شهرون دله درست بیه.
رج:هنر
لنگرود شهرستان

**لنگرود شهرستان** اتا شهرستون هسته که گیلون اوستان شنه و ونه گت‌شهر نوم لنگرود هسته.  .

## دپیته چرخه‌تو
* گیلون اوستان

## منابع

رج:گیلون اوستان شهرستانون
متحده عربی امارات

**عربی متحده امارات** یا **ایمارات** اتا عربی کشور هسه که فارس دریامونای ِجنوبی کرانه وَر دَره. اینتا کشور خاورمیونه دله پیل‌دار کشورون جه هسه. اینتا کشور چنتا کچیک امیرهنیشت ِاتا بیّن جا دِرست بَیّه.

## جوغرافی
ایمارات کشور گتی ۸۳۶۰۰ کیلومتر موربع هسه. اینتا کشور همساینون نوم: عربستون، قطر و عمان هسنه. ونه جمعیت ۲/۲ میلیون نفر هسه. اینتا کشور اوئوهوا گرم و خشک هسه. اینتا کشور نیشتنگا نوم ابوظبی هسه. ولی ونه گتترین شهر نوم دوبی هسه.

## فرهنگ
امارات ِنصف ِمردم ره خارجیون تشکیل دِنّه که کار وِسر شه کشور جا بمونه اینتا کشور دله ولی ونه اصلی دینون عربون هسنه. امارات دله اتا خله ایرانی درنه. اینتا کشور رسمی زوون عربی هسه ولی دیگه زوونون، فارسی و انگلیسی واری، هم ونه دله گِنِش بونه. اینتا کشور ِویشتر مردمون موسلمون هسنه ولی ونه دله اتا خله هیندو و مسیحی هم درنه.

## ایقتصاد
ایمارات اتا پیل‌دار کشور هسه. اینتا کشور ِپیل ِیکا نوم درهم هسه. اینتا کشور ِایقتصادی نیشتنگا نوم دوبی هسه که دنیا دله خله وه ره اشناسنه.

## سیاست
انگشتدان|250px|اماراتِ امارتون ِنقشه
امارت حکومت امیرنشیر هسه. اینتا کشور هفت تا امیرنشیر جا درست بیه که وشون نوم دوبی، ابوظبی، عجمان، شارجه، رأس الخیمه، اوم القوین و فوجیره هسته. هر کمین ای امیرنشینون شه وسر اتا سیوا حوکومت دارنه که ایمارات حوکومت جا ایطاعت کنه. هرکمین اینتا امیرنشیرون امیرون امارات دولت دله اتا مقام دارنه که اینتا مقام موروثی هسه.

### تقسیمات
امارات اتا فدرالیسمی کشور هسته و چنتا *امارت* جه تقسیم وانه که اینان هرکامین دله اتا *امیر* یا *شیخ* مستقلاً اتا سیوای ِحکومِت دانّه.

## دپیته چرخه‌تو
* ابوموسی، گت تنب و خورد تنب

## منابع


رج:آسیایی کشورون
رج:عرب کشورون
رج:اوپک
رج:عربی خلیج کایری شورا
رج:عربی‌زوون کشورون
رج:سلطنتی کشورون
رج:اسلامی کشورون
باو

**باو** اتا ساسانی شازده بی‌یه که تبرستون دله باوندیون سلسله ره بساته. وه فیروز وَچه و کیوس ِوچه‌زا بی‌یه. کیوس هم شیروون بِرار هسته.

## جوونی دوره
وه شه جوونی دوره دله ایران و روم جنگ دله شرکت هکرده که اونجه خوسرو پرویز ونه زیلی ره وینه و وره آذربایجان حاکم کنه. وه بعد ایکه خوسروپرویز شیرویه شه ریکا دس جا بکوشت بونه شیرویه دس جا اینتا وسر که خوسروپرویز ره وفادار بیه زندونی بونه. بعد ایکه آذرمیدوخت خوسروپرویز کیجا شه برار ره کشنه و ئیران شابانو بونه دستور دنه تا اونایی ره که ونه برار زندونی هکرده ره آزات هکنن و باو زندون جا در انه و شابانو وره ئیران ارتش فرموندهی مقام ره پیشنهاد کنه ولی وه اینتا وسر که آذرمیدوخت اتا زنا بیه قبول نکنه و شیراز دله اتا تشکده دله گوشه گیر بونه. بعد ایکه یزدگرد سووم ایران شا بونه ونه جا خوانه که وره کومک هکنه و وه هم قبول کنه ئو ونه پلی شونه.

## مازرون بموئن
عربون حمله موقع وه یزدگرد جا اجازه گیرنه و انه مازرون دله تا کوسان تشکده ره که ونه جد وره درست هکرده ره زیارت هکنه. وه قرار بیه که گورگان دله یزدگرد ره بوینه ولی مازرون دله ونه بکوشتن خور ره اشنونه. همینتا وسر باو که نارحت بونه شه سر ره تاشه‌نه ئو کوسان دله ای گوشه گیری کنه.۲۴  سال که گذرنه تورکون مازرون ره حمله کننه و اینجه ره خراب کننه. مازرون مردم هم که شه وسر اتا شا دمبال دینه باو جا خوانه تا وشون شائی ره قبول هکنه باو هم وشون جا وفاداری سوگند گیرنه و تورکون جا جنگ کنه ئو وشون ره شکست دنه تا وشون ره مازرون جا درکنه. 

## بمردن
وه باوندیون سلسله ره درست کنه و ۱۵ سال حوکومت کنه .ونه آخرای حوکومت دله ولاش که گته مازرون حوکومت ونه شه‌نه شورش هکرده و باو ره جنگ دله اتا تیکه کلوخ جه بکوشته.

## دپت چرخه توئون
* باوندیون
* مازرون تاریخ

## منبع
* تبرستون تاریخ، ابن اسفندیار بنویشت.
* باو واژه تبرستون دله

رج:باونديون شائون
امیر پازواری

امیرپازواری کا " امیر مازرونی " و " شیخ العجم "جه معروف بی‌یه ، گت‌ترین شوعرای مازرونی جه هسسه .
متاسفانه اين شاعره زندگونیه زمون جا اطلاعات جامع و دقیقی دردست دنی‌یه ؛ ولی اینتی که ونه شعرون جه دیاره وه کشاورز از مردمون پازوار " منطقه ئی میون بابل و بابلسر" بی‌یه  که اسا بنام امیرکلا اشناسننه و شهرستان بابل دله دره . اشعار امیر از سدها سال پیش تااسا آهنگ مخصوص و جذاب "امیری" جا  بدون خوردِترین تغییری مازرون دله بخونس بونه .
وه به حضرت علی (ع) ارادت داشته و خله از آیه‌های قورآن مجید ره عینا یا به‌شکل دکلس شعرای دله بیارده . اشعار امیر دِتا رج‌انه : اتا دسته اونایی که گویای عشق پاک دیهاتی وه هستنه ؛ دسته دیگه شعرایی که نشون دننه وه  قورآن و اخبار و احادیث و حکمت و فلسفه و منطق و عیرفان ره کامل دونسسه.
ونه اشعار  در دوجلد به نوم "دیوان امیر مازندرانی "در سال ۱۲۷۷ه .ق موطابق با ۱۸۶۰میلادی سن پترزبورگ دله چاپ هکردنه.  امیر سال وفات  هم مثل ونه  تولد زمون معلوم نی‌یه . از موندرجات تذکرها توممی بائویم که وه امیرکلا دله بمرده و موتاسفانه ونه قبر هم معلوم نی‌یه و گننه امیرکلا ره به‌خاطر وه امیرکلا گننه و  اینتا مَله  نوم امیرپازواری جا بییت  بیّه. 

## افسانه‌هایی درمورد امیرپازواری که مازرون دله درنه

قدیمی مردمون درباره امیر پازواری گنّنه وه بعد از اینکه اتا جادوئی کـَیی ره بخارده شعر بائوتن ره یاد هیته ئو قبل از اون اتا غلوم‌حلقه‌به‌گوش بی‌یه ولی بعداز شعر بائوتن ونه صاحب وه ره آزاد هکرده و وه درباره ایمام علی شعرای زیادی بائوته. بعد از اینکه شاعباس صفوی مازرون ره بیته امیر ونه همراه بورده و شاعباس ِمار(وه اتا مازرونی زنا بی‌یه) ونسّه شه شعرا ره بخونسسه و شاعباس جا مقوم بیته.

## امیری
اشعاری  ونه جا  باقی بموندسته که ویشتر در مدح ایمام علی  بائوت بیّه. امروزه  ونه اشعار  در قالب گونه‌ئی از آواز با ایسم یا امیری خوونی بین مردمون مازرون ریواج دارنه. ونه اشعار ویشتر دو بیتی هسسه و با عیبارت «امیرگته» شروو بونه و ویشتر وختا به صورت سوال و جواب شعری بیارد بونه.     

### پازواری در اشارت تاریخی
هیچ یک از متون جا بمونس  سده ششوم جا  تا دوازدهوم هجری نشونی از پازواری دنیه. اولین بار الکساندر شودزکو ایران شناس لهستونی  سال ۱۹۸۲ میلادی  ونه  جا با نوم شیخ‌العجم امیر پازواری اسم بورده و چند تاونه سروده ره  چاپ هکرده. همینتی برنهارد درن خاور شیناس روسی با همکاری میرزا محمدشفیع بارفروشی سن پترزبورگ دله مجموعه‌ئی به نوم کنزالاسرار با ترجومه فارسی چاپ هکرده. ئیران دله هم ولین بار رضاقلی هدایت شه بنویشتهای دله  پازواری جا نوم بورده .    .

## منابع

رج:مازرونی‌زوون شاعرون
رج:بابل گت آدمون
روسیه

**اروس** (روسی جه: *Россия*، واج‌نویسی: *راسیا*) که ونه رسمی نوم **اروس [[فدراسیون]]** (Российская Федерация، واج‌نویسی: *راسیسکایا فدراتسیا*) هسته، جهون گت‌ترین سامون هسته کا اوراسیا شمال قرار دانّه. این کشور شمالی آسیا و شرقی اروپا دلوئه.

## جوغرافی
ئوروسیا گتی ۱۷۰۷۵۴۰۰ کیلومتر موربع هسه.اینتا کشور با اینکه دنیا اتا گت‌ترین کشورون جا هسه ولی ونه جمعیت خله نیه ونه جمعیت ۲/۱۴۷ میلیون نفر هسه که البتر هر سال کمتر بونه.اینتا کشور نیشته‌گا نوم موسکو هسه.
## فرهنگ
ئوروسیا دله اتا خله تیره‌ئون زندگی کن‍ه‌نه که روسو‍ن وشون میون ویشتر هسه‌نه.‍‍ونه دله اتا خله زوون گپ بزه بونه.اینتا کشور ویشتر مردم مسیحی هسه‌نه.ولی ونه دله اتی موسلمون ئو بودایی هم پ‍یدا بونه.‍
## سیاست
‌اینتا کشور حوکومت جوموری هسه. ونه دله اتا خله خدگردون جوموری ئو منطه‌قه هم درﻩنه.‍وه شوروی گت‌ترین جوموری بیه.
## ایقتصاد
ئوروسیا اتا خله نفت ئو گاز دارنه.ونه پیل یکا نوم روبل هسه.اینتا کشور ایقتصادی نیشته‌گا نوم سنت پترزبورگ هسه.
## تاریخ
ئوروسیا روسون دس جا ووسطا قورون دله درس بیه.اینتا کشور ره اتی دوره موغولون گردﻩندینه ولی روسون وشون ره اونجه جا در بکه‌ردﻩنه.اینتا کشور اولی کشوری بیه که دنیا دله شه حوکومت ره کومونیستی هکرده.
## دپیته چرخه‌تو

* گت پتر
* لنین
* ویلادیمیر پوتین

رج:مستقل مشترک‌المنافع کشورون
رج:اوراسیا اقتصادی اتحادیه
رج:روسیه
رج:مازرون دریا کشورون
رج:بریکس
رج:آسیایی کشورون
رج:اروپا کشورون
رج:اسلاوی کشورون
رج:جی هشت
رج:جی بیست
رج:روسی‌زوون کشورون
رج:شوروی سابق کشورون
بحرین

**بحرین** اتا پچوک ِکشور هسته که خلیج فارس دله دَره و فقط ۶۶۵ کیلومترمربع گَتی (= مساحت) دانّه. ونه نیشتنگا (=پایتخت) منامه هسته و ونه رسمی زوون عربی‌ئه. بحرین پنج‌تا استان دانه و تا ۳ ژوئیه ۲۰۰۲ فقط ۱۴تا شهر داشته.

این کشور ۳۳تا جزیره جه بساته بیه که عمدتاً بیابونی هستنه و جول‌ترین نقطه وشون میون ۱۲۲ متر ارتفاع دانه. بحرین نفت و گاز و ماهی و مروارید دانه اما ونه نفت و گاز کم‌کم دَر تموم وانه. حمد بن عیسی آل خلیفه سال ۱۹۹۹ جه قدرت ره این کشور دله دانه و سال ۲۰۰۲ کشور ره رسماً مشروطه سلطنتی هاکرده و شه مقوم ره «امیر» جه «شاه» هاکرده. سال ۲۰۰۹ آمار گانّه بحرین جمعیت ۷۲۷٬۷۸۵ نفر هسته که این میون ۲۳۵٬۱۰۸ نفر خارجی هستنه. بحرین مردمون ویشته شیعه هَستنه ولی وشون ِحکومِت سّنّی هَسته و همینسه این کشور دله خله شورش وانه.

بحرین سال ۱۷۸۳ جه آل خلیفه دَس بِن دَیّه، در حالی‌که قاجارون و پهلوی گادِر رسماً ایران ِسامون دله دَیّه. بحرین سال ۱۸۲۰ میلادی بریتانیا په بورده و سال ۱۹۷۱ اعلام استقلال هاکرده و ایران اولین کشوری بی‌یه که ونه استقلال ره برسمیت بشناسی‌یه.

## تقسیمات
بحرین ۵ استان دانه که عبارتنه از: عاصمه (نیشتنگا حومه)، جنوبیه، شمالیه، وسطی و محرق.

## حاکمون
** آل خلیفه ** اینان بینه:
* محمد بن خلیفه آل خلیفه (۱۷۶۵ - ۱۷۷۶)
* خلیفه بن محمد آل خلیفه (۱۷۷۶ - ۱۷۸۳)
* احمد بن محمد آل خلیفه(۱۷۸۳ - ۱۷۹۴)
* سلمان بن احمد آل خلیفه (۱۷۹۴ - ۱۸۲۱)
* عبدالله بن احمد آل خلیفه (۱۸۲۰- ۱۸۴۳)
* محمد بن خلیفه بن سلمان آل خلیفه(۱۸۴۲- ۱۸۶۷)
* علی بن خلیفه آل خلیفه(۱۸۶۷- ۱۸۶۹)
* محمد بن عبدالله آل خلیفه(۱۸۶۹)
* عیسی بن علی آل خلیفه (۱۸۶۹- ۱۹۳۲)
* حمد بن عیسی بن علی آل خلیفه(۱۹۳۲- ۱۹۴۲)
* سلمان بن حمد آل‌خلیفه(۱۹۴۲- ۱۹۶۱)
* عیسی بن سلمان آل خلیفه(۱۹۶۱- ۱۹۹۹)
* حمد بن عیسی آل‌خلیفه (۲۰۰۲ – تاسا)

## پانویس

## وابسته جستارون

* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:آسیایی کشورون
رج:عرب کشورون
رج:عربی خلیج کایری شورا
رج:عربی‌زوون کشورون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
رج:پرتغال قدیمی مستعمرات
رج:عرب اتحادیه
رج:سلطنتی کشورون
رج:اسلامی کشورون