open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لاریوخا

**لاریخا** اتا ایسپانیا ره شه‌گردون بخش هسته که این کشورِ میونه دره. لاریخا منطقه‌ای هسته باسک-ناوارا و کاستیا-لئون میونه کته. این بخشِ مرکزی شهر لگرنیو هسته و ۳۱۹٬۷۹۶ نفر جمیعت دارنه.

## منابع

رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
مورسیا

**مورسیا** اتا ایسپانیا ره شه‌گردون بخش هسته که این کشورِ جنوب‌شرقی وَر دره. مورسیا منطقه‌ای هسته که والنسیا، اندلس و کاستیا-لامانچا میونه دره و ونه جنوب وَری مدیترانه دریا جه وَر خِرنه. مورسیایِ مرکزی شهر هم مورسیا نوم دارنه و کلاً اتا اوستان جه تشکیل وونه. این ولایتِ جمیعت ۱٬۵۱۸٬۴۸۶ نفر هسته.

## منابع


رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
بالئاری جزیره

**بالئارس** یا **بالئاری جزیره‌ئون** () اتا ایسپانیا ره اوستان هسته که اتا مجمع‌الجزایر هم هسته و مدیترانه‌یِ غرب دره و ایبری نزدیکی کته. این جزایر، ایسپانیایِ شه‌گردون بخش‌ها جه هستنه و کلاً اتا اوستان هم حیساب اِنّه. این بخشِ مرکزی شهر مایورکا هسته که شه اتا جزیره ره دارنه. بالئار دله مردمون ایسپانیولی و کاتالونی زوون دارنه.

بالئاری گتِ شهر نوم ره پالما د مایورکا گنه. این اوستان سرجمع ۱۱۴۹۴۶۰ نفر جمیعت دارنه و ونه گتی ۴۹۹۱٫۶۶ ک‌م۲ هسته. 

## منابع

* 

رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
رج:بالئاری
رج:ایسپانیا اوستانون
مادرید شه‌گردون بخش

**مادرید** اتا شه‌گردون بخش هسته که ایسپانیایِ مرکز هسته. این ولایتِ میونه مادرید شهر کته که کشورِ نیشتگا هم هسته. مادریدِ منطقه کاستیا-لئون و کاستیا-لامانچا وسط پلغ هدا هسه.

## منابع

رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
کاستیا و لئون

**آستوریاس** اتا ایسپانیا ره شه‌گردون بخش هسته که این کشورِ میونه کَته. لئون و کاستیا منطقه‌ای هسته که قدیم لئون و کاستیا تاج و تخت اونجه دَیینه. این منطقه مردمون ویشته ایسپانیولی زوون جه گپ زنّه ولی ات‌که لئونی زوون هم دره که وه ره دولت برسمیت اشناسنه. این ایالتِ جنوب‌شرق مادرید شه‌مختار بخش جه وَر خِرنه.

## منابع

رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
خوزه د سن مارتین

**خوزه د سن مارتین** اتا آرجانتینی لیبرتادور (آزادکَر) بی‌یه که این کشورِ استقلال ره ایسپانیا جه بیته. وه خاسته استعمارکَرون ره لاتین آمریکا جه در هاکنه و ایسپانیایِ ارتش جه جنگ هکته. اتا جنگ دله وه آند کوهون سر جه شه ارتش ره بگذرنی‌یه و شیلی جه برسی‌یه که اتا شاهکارِ تاکتیک بنظر اِنه.

## منابع

رج:آرژانتین گت آدمون
رج:لیبرتادورس
رج:پرو رییس‌جمهورون
هلند اوستان‌های فهرست

هلند ِکشور، هلند سلطنت ِاصلی قسمت هسته که شه دوازده‌تا اوستان (*provincies*) دارنه. هلند سلطنت دله سه‌تا اوستان دیگه هم درنه که هلندِ کشور دله حساب نوونّه و کاراییب دریا درون کتنه.

### اروپایی هلند

## کاراییبی هلند

## منابع
درنته

**درنته** اتا هلند ره اوستان هسته. ونه مرکزی شهر آسن و ونه گت‌ترین شهر امن هسته. این ولایت گتی *(= مساحت)* ۲٬۶۸۰ ک‌م۲ و ونه جمیعت، سال ۲۰۲۰ سرشماری گته، ۴۹۳٬۶۸۲ نفر هسته.

## دپیته چرخه‌تو
* هلند اوستان‌های فهرست

## منابع

رج:هلند اوستانون
لیمبورگ (استان)

**لیمبورگ** یا **لیمبورخ** اتا هلند ره اوستان هسته. ونه مرکزی شهر و گت‌ترین شهر ماستریخت هسته. این ولایت گتی *(= مساحت)* ۲٬۲۱۰ ک‌م۲ و ونه جمیعت، سال ۲۰۲۰ سرشماری گته، ۱٬۱۱۷٬۲۰۱ نفر هسته. این ولایت دله لیمبورگی زوون هم گپ زنه.

## دپیته چرخه‌تو
* هلند اوستان‌های فهرست

## منابع

رج:هلند اوستانون
لیلی و مجنون

**لیلی و مجنون** اتا آسنی یا داستان بی‌یه که عربون ِمیون سینه-سینه روایت بی‌یه. وه ره نظامی گنجوی اولین کش فارسی جه شعر دَوِسته و *[[لیلی و مجنون (نظامی)|لیلی و مجنون منظومه]]* بیّه. این آسنی سر جه خله شاعرون دیگر هم سوت دَوِستنه؛ جامی و امیرخسرو دهلوی دستوری.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:لیلی و مجنون
رج:عربی زوون
بانگکا-بلیتونگ

**بانگکا-بلیتونگ** (Kepulauan Bangka Belitung) اتا اندونزی ره اوستان هسته. این اوستانِ گت‌شهر و ونه مرکز پانگکال پینانگ هسته. بانگکا-بلیتونگ، سوماترا منطقه دله دره و ۱۶,۶۹۰ ک‌م۲ ونه گتی هسته و تا سال ۲۰۲۲ آمار، ۱,۴۹۴,۶۰۰ نفر اونجه زندگی کردنه.

## دپیته چرخه‌تو
* اندونزی

## منابع

*

رج:اندونزی اوستانون
میونی پاپوآ

**میونی پاپوآ** (Papua Tengah) اتا اندونزی ره اوستان هسته. این اوستانِ گت‌شهر تیمیکا و ونه مرکز نبیره هسته. میونی پاپوآ، غربی نو گینه منطقه دله دره و ۶۱,۰۷۳ ک‌م۲ ونه گتی هسته و تا سال ۲۰۲۲ آمار، ۱,۴۳۱,۰۰۰ نفر اونجه زندگی کردنه.

## دپیته چرخه‌تو
* اندونزی

## منابع

*

رج:اندونزی اوستانون
بالی

**بالی** (Bali) اتا اندونزی ره اوستان هسته. این اوستانِ گت‌شهر و ونه مرکز دنپاسر هسته. بالی اوستان، پچیک سوندا منطقه دله دره و ۵,۵۹۰ ک‌م۲ ونه گتی هسته و تا سال ۲۰۲۲ آمار، ۴,۴۱۵,۱۰۰ نفر اونجه زندگی کردنه. بالیِ مردم حلا مسلمون نَئینه و شه باستونی دین و مذهب ره دارننه و این منطقه ره اتی توریستی هکردنه که سالنه ات‌خله توریست دنیا جه شونّه بالی ره هارشن.

## دپیته چرخه‌تو
* اندونزی

## منابع

*

رج:اندونزی اوستانون
شمالی کالیمانتان

**شمالی کالیمانتان** (Kalimantan Utara) اتا اندونزی ره اوستان هسته. این اوستانِ گت‌شهر تاراکان و ونه مرکز تانجونگ سلور هسته. شمالی کالیمانتان، کالیمانتان منطقه دله دره و ۷۰,۱۰۱ ک‌م۲ ونه گتی هسته و تا سال ۲۰۲۲ آمار، ۷۲۷,۸۰۰ نفر اونجه زندگی کردنه.

## دپیته چرخه‌تو
* اندونزی

## منابع

*

رج:اندونزی اوستانون
غربی جاوه

**غربی جاوه** (Jawa Barat) اتا اندونزی ره اوستان هسته. این اوستانِ گت‌شهر بکاسی و ونه مرکز باندونگ هسته. غربی جاوه، جاوا منطقه دله دره و ۳۷,۰۴۵ ک‌م۲ ونه گتی هسته و تا سال ۲۰۲۲ آمار، ۴۹,۴۰۵,۸۰۰ نفر اونجه زندگی کردنه.

## دپیته چرخه‌تو
* اندونزی

## منابع

*

رج:اندونزی اوستانون
یوگیاکارتا ناحیه

**یوگیاکارتا مخصوص ناحیه** یا **یوگیاکارتا ویژه دایره** (Daerah Istimewa Yogyakarta) اتا اندونزی ره ناحیه هسته که هیچ اوستانی دله حساب نوونه. یوگیاکارتا دله اتا سلطون حکومت دارنه و جمهوری دست‌بن دره ولی شه وسّه شه‌گردونی هم دارنه. اسا سلطون هامنگکوبوونو این منطقه‌یِ محلی حاکم هسته و پاکو عالم اونجه‌یِ «آدی‌پاتی» مقوم ره دارنه.

این شهرستون مرکز یوگیاکارتا هسته و جاوا منطقه دله دره و ۳,۱۷۱ ک‌م۲ ونه گتی هسته و تا سال ۲۰۲۲ آمار، ۳,۷۶۱,۹۰۰ نفر اونجه زندگی کردنه.

## دپیته چرخه‌تو
* اندونزی

## منابع

*

رج:اندونزی اوستانون
نوسان‌تارا

اندونزی ِدولت نوامبر سال ۲۰۲۲ بائوته خانه شه نیشتگا ره تغییر هاده و چون جاکارتا هوا آلودگی دارنه، کالیمانتان جزیره دله اتا جدید نیشتگا سازنّه و خانه ونه نوم ره **نوسان تارا** بی‌یلن.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:اندونزی شهرون
پچیک سوندا

**پچیک سوندا** (یا **نوسان تنگارا**) ات دسته جزیره هستنه که آسیا جنوب‌شرقی درنه و اندونزی و شرقی تیمور شنه. 
 

## اداره
پچیک سوندا و اتی دیگر جزیره‌ئون که گت سوندا نوم دارنه، جمعا سوندا مجموعه ره شکل دنه. 

پچیک سوندا ات‌خله گت و خورد جزیره جه تشکیل وونه. این ناحیه که اندونزی شنه، اداری تقسيمات دله بالی, غربی نوسا تنگارا, شرقی نوسا تنگارا و اتکه ملوک اوستان  دله دره.

پچیک سوندا اتا جزیره دارنه که وه ره تیمور گننه. تیمورِ شرقی نصفه شه اتی سیوا کشور هسته. 

## جئولوجی

زمین‌شناسی نظر، پچیک سوندا شه د جور جزیره‌ئون جه رسد وونه. ونه شمالی دسته، آتشفشونی هستنه. اینتا گروه دله بالی, لومبوک, Sumbawa, Flores و Wetar درنه. چنتا کوه حلا این منطقه درنه که وشون چکل جه آتشفشان در زنده. این کوهون پلوئسن دوره شنه که آسیا و اندونزی صفحه هئی جه بخردنه و کوه در بزو

اتی دیگر جنوبی جزایر دسته‌نه که اونجه Sumba, Timor و Babar درنه. اینجه آتشفشان نکته.

## منابع
* 

رج:اندونزی جزیره‌ئون
ملوک جزیره‌ئون

**مَلوک** (که وه ره **مولوکاس**, **ملوکان ** هم گننه) ات سری جزیره هستنه که اندونزی  کشور دله درنه. ملوک جزایر کوهستانی هسته و فعال آتشفشان هم دارنه. ونه خاک همینسه خوبش زراعت وونه و وارش هم علاییده زنده. 

این جزایر دله 1950 تا 1999 میلادی فقط اتا اوستان بی‌یه و این گدر ونه شمال ره سیوا، اتا اوستان هکردنه و هنتا هم همین د اوستان ره دارنه: ملوک اوستان و شمالی ملوک. جزیره‌ئون مردم ویشته مسلمون و ات‌که مسیحی هستنه. سال‌های 1999 تا 2002 وشون میونه جنگ و درگیری هم بئی بی‌یه. 

## منابع

رج:اندونزی جزیره‌ئون
غربی نو گینه

**غربی نو گینه** اتا منطقه هسته که نو گینه جزیره‌یِ غربی قسمت ره گننه. اینتا ناحیه اندونزی شنه و شه چنتا اوستان میون رَسِد بئی هسته که همه‌شون مرکزی حکومت جا ات‌که استقلال و شه‌گردونی دارننه. نو گینه دله خله محلی و بومی آدمون و نژادون درنه که جنگل و کوه میون زندگی کننه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:اندونزی جزیره‌ئون
رج:نو گینه
سینما رکس

**سینما رِکس** اتا سینما یا تماشاخنه بی‌یه که آبادان شهر دله دیّه. این سینما دله مردم در فیلم اِشانه که تش بیته و  ۴۰۰ نفر بَسوتنه و ونه درون بمردنه. آخر هم مَیِّن نَیّه که کی باعث بیّه سینما تش بَیره و بعضی اون گدر ساواک ره مسئول دونستنه و گتنه ساواکی‌ها باعث بینه. این اتفاق انقلاب بیّن دله نقش داشته و مردم ره حکومت جه جری هاکرده. ولی اَی بعداً بعضی باتنه که جمهوری اسلامی ِعوامل و مسلمونِ انقلابیون بینه که این کار ره هکردنه ولی این اتهام هیچ گدر اثبات نیّه.

## منبع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:سینمائون
رج:ایران انقلاب
ایرانیج شمال‌غربی زوونون

**شمال‌غربی ایرانیج** یا **ایرانی شمالغرب زوونون** اتا چله از ایرانیج غربی زوونون هستنه که کوردی زوونون، تالشی، بلوچی، گیلکی و مازرونی زوون ره شامل وونّه. این زوون‌ها احتمالاً هم‌ریشه ونه بوئن. وشون دله حروف ِتبدیل بیّن ِروند ایرانیج جنوب‌غربی زوونون و فارسی جه فرق دارنه؛ مثلاً «ز» ویشته گدر «ج» یا «ژ» وونه یا مثل، «و» تبدیل به «گ» و «ب» نیّه یا پهلوی «ز» ره «د» نکردنه. البته مقداری که شمال‌غربی زوونون تغییر هاکردنه، هئی جا فرق دارنه و بعضی ویشته و بعضی کمته تغییرات داشتنه.

## شمال غربی ایرانیج چله‌ئون

* **باستانی چله:**
# مادی†

* **میانه چله:**
# پارتی زوون†

* **شمال‌غربی دسته‌ئون:**
** **[[کاسپینی زوونون]]:**
*** گیلکی
*** طبری
*** تالشی
*** گرگانی†
*** دیلمی†
*** کومشی زوونون: شه شامل سمنانی زوون، سنگسری، لاسگردی-سرخه‌ای وونه.
*** **تاتی**
**** تاتی/آذری: آذری (قدیمی زوون)†, هرزندی، کرنگانی، خوئینی، تاتی تبار زوونون، تاتی تبار زوونون، تاتی تبار زوونون، تاتی تبار زوونون، تاتی تبار زوونون، گویش‌های شمال/شمال‌شرق قزوین
***** ؟ (تالشی؟ تاتی؟): گذرخانی، کجلی، خورش‌رستمی، مراغی، رزجردی، شاهرودی
***** تفرشی (گذار): آشتیانی (آمورایی، کهکی), وفسی، الویری-ویدری (الویری، ویدری)، یهودی-همدانی
***** مرکزی/فلات مرکزی (کرمانی)
****** شمال غربی: خوانساری، محلاتی، وانیشانی، یهودی-گلپایگانی
****** جنوب غربی: گازی، سده‌ای، اردستانی، نهوجی، سجزی، جرقویه‌ای، رودشتی، کفرودی، کافرونی، یهودی-اصفهانی
****** شمال شرقی: آرانی، بیدگلی، دلیجانی، نشلجی، بیذوی، قهرودی، بادرودی، کمویی، جوشقانی، میمه‌ای، ابیانه‌ای، سوی، بادی، نطنزی، کاشایی، تاری، طارقی، یهودی-کاشانی
****** جنوب شرقی: دری زرتشتی†، نائینی، زفرایی، ورزنه‌ای، تودشکی، کیجانی، آبچویه‌ای
** **زازا-کوردی**
*** کوردی زوونون
**** کورمانجی
**** سورانی
**** جنوبی کوردی
**** کوردی زوونون
*** زازاکی - گورانکی زوونون
**** زازاکی (گویش‌ها: کرمانجکی، دیملی)
**** گورانی (گویش‌ها: هورامی، باجلان)
**** شبکی لهجه
** بلوچی
*** خوری

## منابع

* Oranskij, Iosif M. , *Les langues iraniennes*, traduit par Joyce Blau, Institut d'études iraniennes de l'Université de la Sorbonne Nouvelle, documents et ouvrages de référence 1, Paris: Librairie C. Klincksieck, 1977 

رج:ایرانیج زوون
ایرانیج جنوب‌غربی زوونون

**ایران جنوب غربی زوونون** یا **جنوبغربی ایرانیج** اتا چله از ایرانیج غربی زوونون هستنه که فارسی، لوری و اچمی وشون دله گتِ زوون هستنه.

## زوون‌ها
* جنوب غربی ایرانیج
** پارسی باستان
** پارسی میونه
** فارسی (فارسی دری)
*** غربی
*** شرقی
*** تاجیکی (تاجیکی)
*** تاتی اران
*** هزارگی
** لوری
*** لری شمالی
*** بختیاری
*** لری جنوبی
** اچمی
** بشاگردی
** کهمره‌ای
** گرمسیری
** کمزاری
** گویش‌های منطقه فارس

## دپیته چرخه‌تو
* ایرانیج شمال‌غربی زوونون

## منابع

* Oranskij, Iosif M. , *Les langues iraniennes*, traduit par Joyce Blau, Institut d'études iraniennes de l'Université de la Sorbonne Nouvelle, documents et ouvrages de référence 1, Paris: Librairie C. Klincksieck, 1977 

رده:ایرانیج زوون
پک

GraySubjectشش
GrayPageشش
MeshNumberشش
MeshNameشش
بندانگشتی|آدمیزاء پک  عکس
**پک** یا **پوک** یا **پفه** ، اتا اصلی هِسّه(بخش) تروکی سیستم (تنفسی سیستم) جه هسه که خلی جونورون دله  من جومله برخه شیمئون(ماییئون) و  خین گاردش سیستم دله انه و کربون دی اکساید ره خینه‌ گیرنه و تبادل گاز کانده و اینتا تجش جا کربون دی اکساید ره هوا جا تبادل کنده .  جونورون دیر دله امکون داینه که جونور اتا ماهیچّه دیر جا تروک بکشه . کاله دارون ، مرغون، رپتیلئون موتفاوت ماهیچّه جا تروک کشندنه.

## ئستراکچر

## ممبعئون

رج:بدن
اشکپوس

**اشکپوس** یا **ااشکمفیس** (علمی نوم: Octopoda (فارسی دله  وه ره هشت پا گننه) اتا اوزیوشکر هسه کا سفالوپودائون رده جه هسه کا اوقینوسئون جورباجور قسمتئون دله زیوش کنده کا ویشتر  مرجونی ئوسنگئون دله زیوش کنده. 300 جور اشکپوس تاسا بشناست بویه کا سفالوپودائون  ⅓ ره تشکیل دننه.

میزوتو کا اتا تی اشکپوس هسه کا آروم اوقینوس دله زیوش کنده و 71 کیلوگرم وی سنگینی هسه، سفالوپودائون گتترین و اشکپوسون گتترین هسه.

پچیک (کوشکک) ترین دی ولفی اشکپوس هسه کا 2.5 سانتی متر هسه و 1 کیلوگرم وی سنگینی هسه.

## ممبعئون
فارسی ویکیپیدیا

اینگیلیسی ویکیپیدیا

رج:حیوون
شفتشفتی (2019 فیلم)

پیش_ازدیوونه بازی (فیلم ۲۰۱۹)
وبگاهدیوونه بازی (فیلم ۲۰۱۹)
جایزه‌هادیوونه بازی (فیلم ۲۰۱۹)
پس_ازدیوونه بازی (فیلم ۲۰۱۹)
گونهدیوونه بازی (فیلم ۲۰۱۹)
درجه فیلمدیوونه بازی (فیلم ۲۰۱۹)

***شفتشفتی*** (شمشمامی جه (هندیج جه): Pagalpanti) اتا ششمامی فیلم هسه کا کومدی هسه ونه اکترون دی ،آنیل کاپور،پولکیت سامرات، جان آبراهام و ..... ره بونه کا نوم ببردن. 

## ممبعئون:

* 
رج:هندی فیلمون
تارکان

رده:مقاله‌ها با اچ‌کاردها
ملیتتارکان
زمینه فعالیتتارکان
**تارکان تِوِت‌اوغلو** (به ترکی استانبولی: Tarkan Tevetoğlu) کا و نه هونری نوم تارکان هسه 1972 باشته (بزائه) بوه و 1990 گادر خلی نومدار بویه .و ترکیه ای خونشگرون دله نومدار بویه و دشت جئآن دله وه شناس بویه. 

## آلبومدونی

* Yine Sensiz - 1992
* Aacayipsin - 1994
* Ölürüm Sana - 1997
* Tarkan - 1998
* Karma - 2001
* Dudu - 2003
* Come Closer - 2006
* Metamorfoz - 2007
* Metamorfoz Remixes - 2008
* Adımı Kalbine Yaz - 2010
* Ahde Vefa - 2016
* 2017 - 10

## جائیزه ئون

* جایزه موسیقی جهانی ۱۹۹۹
* پرفروش‌ترین آهنگ خاورمیانه برای شیماریک
* Record Fair Midem (Cannes)
* جایزه پرفروش‌ترین آهنگ پاپ
* 2003, The Pud Award (Russia)
* جایزه بهترین آهنگِ سال (dudu)

* جشنواره کرال ۱۹۹۵
* جایزه بهترین خواننده مرد پاپِ سال برای آلبوم aacayipsin
* جشنواره کرال ۱۹۹۸
* جایزه بهترین خواننده مرد پاپِ سال برای آلبوم olurum sana
* جایزه بهترین آلبوم پاپِ سال برای آلبوم olurum sana
* جشنواره کرال ۲۰۰۲
* جایزه بهترین خواننده مرد پاپِ سال برای آلبوم karma
* جایزه بهترین آهنگ سال برای آهنگ kuzu kuzu
* جایزه بهترین موزیک ویدئو سال برای hup
* جشنواره آلتین آبجکتیو altin objektif 2002
* جایزه بهترین خواننده مرد پاپِ سال برای آلبوم کارما
* جایزه بهترین آلبوم سال برای آلبوم کارما
* جشنواره کرال ۲۰۰۳
* جایزه بهترین خواننده مرد پاپِ سال برای آلبوم دودو
* جشنواره کرال ۲۰۱۱
* جایزه بهترین خواننده مرد پاپِ سال برای آلبوم adimi kalbine yaz
* جایزه بهترین شعر سال برای آهنگ sevdanin son vurusu
* جایزه بهترین آهنگ سال برای آهنگ sevdanin son vurusu
* جایزه بهترین آلبوم سال برای آلبوم adimi kalbine yaz
* جایزه بهترین موزیک ویدئو سال برای موزیک ویدئوی op
* جشنواره پروانه طلایی altin kelebek 2011
* جایزه بهترین آهنگ و خواننده سال برای آهنگ sevdanin son vurusu

## ممبعئون

رج:زننه آدمون
لمونهنا

بندانگشتی|لمونهنا
**لمونهنا** (عبری: לימונענע‎; عربی: ليمون نعناع) اتا نوشیدنی هسه کت  سوریه ، اردن ، مصر و ... دله خلی دلخا هسه .

اینتا نوشیدنی ره لمو ئو و نهنا جا خار کندنه.

## ممبعئون
مامون

**مأمون** اتا عباسیون خلیفه بی‌یه. وه هارون الرشید ریکا بی‌یه و دِتا برار داشته که هارون وصیت هکرده وشون میونه حکومت اتی رَسِد بوو؛ ولی مأمون و امین (که گت‌تر بی‌یه) اختلاف دکتنه. مأمون اسلامی خلافتِ شرق ره بیته که ویشته ایران سامون بی‌یه و امین ویشته عربی مناطق ره داشته. مأمون شه خراسون دیّه و طاهریون ونه دست‌بن دینه و طاهر ذوالیمین ونه کارها جه رسی‌یه. امین و مأمون جنگ دکتنه په، طاهر موفق بیّه که امین ره بکوشه و اینتی مأمون ره خلافت برسنی‌یه. مأمون نذر هاکرد بی‌یه که شه برار ره شکست هدا په، علویون ره قدرت دِنه و شه جانشین ره اتا علوی آدم یلنه که شه پی‌یرونِ قول جه عمل هاکنه. همینسه علی بن موسی الرضا که عراق دیّه ره دعوت هاکرده که بئه خراسون و ونه ولیعهد بوو. رضا قبول هاکرده و مرو دله مأمون پلی دیّه تا همونجه بمرده. شیعیون اسا گنه که امام رضا ره مأمون سم هدا و بکوشته. مأمون خله معتزله جه هم طرفداری کرده و عقل و فلسفه ره مسلمون‌ها وسّه مهم دونسته و باعث بیّه که این چلّه‌یِ طرفدارون قدرت بیتنه. شیعیون ونه دوره خله بازار هکتنه و عراق جه بمونه شرق وَری تنک-ترو بینه و زمونی که ونه شیعه‌کَری شعارون سر بیّه، علویون خله‌شون مجبور بینه که تبرستون یا دیگر شهرونی که خلافت دست نرسی‌یه ره پناه بَوِرِن. اون گدر تبرستون دله مازیار حکومت داشته که اوایل مأمون جه نزدیک بیّه و باته مسلمون بیمه و شه نوم ره ممد بی‌یشتمه ولی وقتی وردگرسته تبرستون، قیام هکرده و بابک خرمدین (آذربایجون شاه) جه یک‌پشت بیّه که خلافت ره باج ندن. تا زمونی که مأمون دیّه، مازیار ره نتونسته بستا هاکنه و وه استقلال داشته.

## منابع
* دانشنامه جهان اسلام.

رج:عباسیون خلفا
زینگال

چپ|بندانگشتی|250x250پیکسل|تش زینگال عکس
**زینگال** یا **جینگال** که 
فارسیه دله وه ره ذغال گننه اتا چی هسه که سبک و راحت اشکفنه و تقریبا بونه باتن سیو رنگ هسه و  چو دیر جونورون و گیائون نسمه بسوت الباقیه هسه که ونه گت بخش ره کربون بویه. اینتا ناخالص کربون 85 تا 98% کربونه تشکیل بویه..
چپ|بندانگشتی|350x350پیکسل|کباب منقل که وه دله چو زینگال دکردنه .

## زینگال دیر نومئون طبری دله:
زینگا ، جینگال، ازگال،ازقال، زیقال دیر نومونی هسنه که طبری دله رواج دایننه.

## پیدر پشوئون:

* کربون

## ممبعئون

* دهخودا واجکنومه، سرواژه‌های «زغال»، «زغال»، «ژگال» و …
* فرهنگ معین
رج:تش
احمد عطاریه

**احمد عطاریه** (بزائهٔ ۱ تیر ۱۳۵۵  ساری) وه فوق لیسانس حقوق و جزا و جرم شناسی دارنه .ساری صدا و سیما تهیه کننده از سال ۱۳۷۴ شروع به تهیه صدها برنامه تلویزیونی هاکرده. از جمله ونه داستانی سریال‌ها : فریب، برخورد، آرزوهای بزرگ طالب ، آزمایشگاه بچه‌ها و صدها برنامه زنده تلویزیونی که وه طی سالهای ۷۴ تا ۸۶ تولید هاکارده. از جمله برنامه‌های مناسبتی مذهبی در ایام محرم و رمضان.

عطاریه از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۹ شرکت صوتی تصویری سروش مازندران دله به عنوان مدیر عامل خدمت هاکارده.

سال ۹۸ به عنوان رییس سازمان فرهنگی و هنری ، اجتماعی و ورزشی ساری وارد شهرداری ساری بئیه. 

از احمد عطاریه ات‌تا کتاب به نام بزه‌های کیفردار در قرآن کریم و تطبیق آن با حقوق حاکم در جمهوری اسلامی ایران توسط نشر دانشگاهی منتشر بئیه.


رج:ساری گت آدمون
طبری‌خونی

**طبری‌خونی** یا **تبری‌خونی** یا **توری‌خونی** اتا محلی خونش شمال دله هسه که مازرون، گیلون، سمنون، طالقان خوننه. این خونش ره تَبَری یا تَبری گننه و کسی که وره خونه ره تَبری‌خون یا تَبَری‌خون گننه. طبری‌خونی به زوون مازرونی، گیلکی، گالشی، تاتی و کتولی خوننه وونه. پاینده لنگرودی گننه طبری‌خونی گیلونه دله به ویژه بیه پیش رواج دارنه و وه خونشگر ره گیلون دله تَبَری خوئن (tabari xoen) گننه. مازرون دله وره تَبری و وه خونشگر ره تَبری خوون (tabri xun) گننه. نصری اشرفی گنه مازرونه دله تَبری (Tabri) اتا خونش هسه که مازرونی زوون دله خوننه ولی تَبَری (tabari) زوون و قومیت طبرسون و مازرون مردمون هسه. طبری‌خونی اتا مدل منحصر خونش هسه که بقیه نقاط ایرون بدیه نوونه. لحن طبری‌خونی تحت تاثیر شیوه زندگی مردمون دشت و کوهستون توننه تغییر هاکنه. ناصر وحدتی گنه طبری‌خونی اتا رسم مشترک گالشون مازرون و گالشون گیلون هسه.

## طبری‌خونی
اتا نمونه آواز طبری‌خونی مازرون دله:

## منابع

رج:مازرون موسیقی لحن
میبد

**میبد** یزد اوستان ره اتا شهر هسته که میبد شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۸۰٬۷۱۲ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:یزد اوستان شهرون
رج:میبد شهرستان
یزد شهرون فهرست

یزد شهرون ره سال 95 جمیعت جه لیست وینی:

بندانگشتی|چپ|250px|یزد، پرجمعیت ترین شهر استان یزد
بندانگشتی|چپ|250px|نمایی از شهر یزد

## منابع
هرمزگان شهرون فهرست

**استان هرمزگان** دارای **۱۳** شهرستان، **۵۰** شهر، **۴۱** بخش و **۷۳** دهستان است.

جمعیت شهرهای استان هرمزگان بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ خورشیدی:

## منابع
کیش (شهر)

**کیش** هرمزگان اوستان ره اتا شهر هسته که بندر لنگه شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۳۹٬۸۵۳ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:هرمزگان اوستان شهرون
رج:بندر لنگه شهرستان
هرمز (شهر)

**هرمز** هرمزگان اوستان ره اتا شهر هسته که بندر عباس شهرستان دله قرار دارنه. این شهر سال ۱۳۹۵ سرشماری گِدر، ۵٬۸۹۱ نفر جمیعت داشته.

## په‌نویس

رج:هرمزگان اوستان شهرون
رج:بندر عباس شهرستان
گروک

**گروک ** اینان جاهون نوم هسه:
* گروک (سرباز)
* گروک (کهنوج)
* گروک (سیریک)
* کروک (بم)
* گروک (راور)
* گروک (نهبندان)
* گروک بالا (جاسک)
* گروک پایین (جاسک)
* گروک پایین (تفتان)
بابل اوستان

**بابِل** اتا اوستان هسته که عراق کشور شِنه. این اوستانِ مرکزی شهر نوم حله هسته. ونه گتی *(=مساحت)* ۵٬۶۰۳ ک‌م و ونه جمیعت ۱٫۸۵۶٫۰۶۴ نفر هسته.

## دپیته چرخه‌تو
* عراق شهرون فهرست
* عراق اوستانون

## منابع

رج:عراق اوستانون
حلبچه اوستان

**حلبچه** اتا اوستان هسته که عراق کشور شِنه. این اوستانِ مرکزی شهر نوم حلبچه هسته. ونه جمیعت ۳۳۷٬۵۹۹ نفر هسته. این منطقه ره ایران-عراق جنگ دله صدام حسین شیمیایی بزو بی‌یه و انفال عملیات اونجه بی‌یه.

## دپیته چرخه‌تو
* عراق شهرون فهرست
* عراق اوستانون

## منابع

رج:عراق اوستانون
عراق اوستانون

بندانگشتی|440px|
عراق کشور دله ۱۸ اوستان (محافظة) وجود دارنه.

## دپیته چرخه تو
* عراق شهرون فهرست

## منابع

* 

رج:عراق اوستانون
محمد فاتح

**محمد دوم** یا **محمد فاتح** عثمانی ِهفتمین سلطون بی‌یه که دِ دوره حکومت داشته؛ اولین کَش ۱‌۴۴۴ تا ۱‌۴۴۶ و دومین صوه ۱‌۴۵۱ تا ۱‌۴۸۱ میلادی. وه شاهی هسته که استامبول شهر ره مسیحیت میس جا دربیارده و باعث بیّه که عثمانی اتا ابرقدرت بوو. 

## منابع

رج:عثمانی شاهون
بایزید دوم

**بایزید دوم** عثمانی ِهشتمین سلطون بی‌یه که ۱۴۸‌۱ تا ۱‌۵۱۲ میلادی حکومت داشته. ونه دوره ینی‌چری قدرت بیتنه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
سلیم اول

**سلیم اول** عثمانی ِهشتمین سلطون بی‌یه که ۱‌۵۱۲ تا ۱‌۵۲۰ میلادی حکومت داشته. سلیم شه پییر ره کودتا جه کنار دینگو و بقدرت برسی‌یه. ونه دوره عثمانی امپراتوری خله گت‌تر بیّه و ونه سامون اروپا دله کور-کاشم کرده. سلطون سلیم شه خد ره خلیفه بنومسته و مکه-مدینه ره هم بیته.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
قانونی سه‌لۀیمون

**سلیمان اول** یا **سلیمان قانونی **عثمانی ِدهمین سلطون بی‌یه که ۱‌۵۲۰ تا ۱‌۵۶۶ میلادی حکومت داشته که عثمانیِ طولانی‌ترین حکومت هسته. ونه دوره این امپراتوری شه اوجِ قدرت ره بکار یارده و تا اروپایِ میونه ره شه سامون دله بهیت بی‌یه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
سلیم دوم

**سلیم دوم** یا **سلیم بورِک** عثمانی ِیازدهمین سلطون بی‌یه. وه مشروب بخردن جه معروف هسته.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
مراد سوم

**مراد سوم** عثمانی دوازدهمین سلطون بی‌یه که ۲۱‌ سال حکومت داشته. ونه دوره حرمِ زنان خله بازار دکت بینه و حکومت ره ولار شینه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
محمد سوم

**محمد سوم** عثمانی سیزهمین سلطون بی‌یه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
احمد اول

**احمد اول** عثمانی چاردهمین سلطون بی‌یه که ۱۴ سال حکومت داشته. وه با این که خله سن نداشته، خار حاکم بشناسی وونه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
مصطفی اول

**مصطفی اول** عثمانی پونزهمین سلطون و خلیفه بی‌یه که شه مارِ دَست قدرت بیته و ونه دس‌مرمی بی‌یه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
عثمان دوم

**عثمان دوم** عثمانی پونزهمین سلطون بی‌یه که ۴ سال حکومت داشته. وه ره **جوون ِعثمان** هم گننه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
محمد چاروم

**محمد چاروم** یا **آوجی ممد** عثمانی خلیفه سلطون بی‌یه که پنج سال حکومت داشته. وه اتریش جه جنگ ره بباخته و اینتی عثمانی ِطلایی دوران ره سر هاکرده.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
احمد دوم

**احمد دوم** عثمانی بیست و یکمین سلطون و اسلامِ صدمین خلیفه بی‌یه که آرام دوران ره بگذرنی‌یه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
مصطفی دوم

**مصطفی دوم** عثمانی بیست و دومین سلطون و خلیفه بی‌یه که هشت سال حکومت داشته. ونه دوره مجارستون وشون جه سیوا بیّه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
احمد سوم

**احمد سوم** عثمانی بیست و سومین سلطون و خلیفه بی‌یه که شه برار ره کنار دینگو و بقدرت برسی‌یه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
محمود اول

**محمود اول** عثمانی بیست و چارومین سلطون و خلیفه بی‌یه که بیست و چار سال حکومت داشته.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
عثمان سوم

**عثمان سوم** عثمانی بیست و پنجمین سلطون و خلیفه بی‌یه که سه سال حکومت داشته.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
مصطفی سوم

**مصطفی سوم** عثمانی سلطون و خلیفه بی‌یه که ۲۳ سال حکومت داشته.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
محمود دوم

**محمود دوم** عثمانی سلطون و خلیفه بی‌یه که ۳۱ سال حکومت داشته تا بمرده. ونه دوره اصلاحات ره رُش دینگونه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
سلطون عبدالمجید

**سلطون عبدالمجید** یا **عبدالمجید اول** عثمانی سلطون و خلیفه بی‌یه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
مراد پنجم

**مراد پنجم** عثمانی سی و سومین سلطون و خلیفه بی‌یه که چند ماه ویشته حکومت نداشته.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
عبدالحمید دوم

**عبدالحمید دوم** عثمانی سلطون و خلیفه بی‌یه که ۳۳ سال حکومت هاکرده و ونه دوره عثمانی وسّه پارلمون بساتنه و قدرت ره مشروطه هاکردنه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
عبدالمجید دوم

**عبدالمجید دوم** عثمانی خلیفه بی‌یه که حکومت نکرده و فقط تشریفاتی خلافت داشته. ونه گدر جوون تورکون رُش دکتنه.

## منابع

رج:عثمانی شاهون
ازمیر اوستان

**ازمیر** اتا اوستان هسته که ترکیه شنه و اژه منطقه دله قرار دارنه. ازمیرِ اوستانِ گت‌ترین شهر و مرکز نوم هم ازمیر هسته.

## دپیته چرخه‌تو
* ترکیه

## منابع

رج:ترکیه اوستانون
تونجلی اوستان

**تونجلی** یا **درسیم** اتا اوستان هسته که ترکیه شنه و شرقی آناتولی منطقه دله قرار دارنه. تونجلیِ اوستانِ گت‌ترین شهر و مرکز نوم هم تونجلی هسته.

## دپیته چرخه‌تو
* درسیم قیام
* ترکیه کوردستون
* غربی ارمنستون

## منابع

رج:ترکیه اوستانون
پنجاب (پاکستان)

**پنجاب**  اتا ایالت هسته که پنجاب ِسرزمینِ غربی قسمت هسته و پاکستان کشور شنه. پنجاب گتِ شهر نوم ره لاهور گننه. این ایالت ۱۱۰,۰۱۲,۴۴۲ نفر جمیعت و ۲۰۵,۳۴۴ ک‌م‌م گتی دارنه و پاکستانِ ویشترین جمیعت این اوستان دله درنه.

## دپیته چرخه‌تو
* پنجابی
* هند و پاکستان جنگ

## منابع

رج:پاکستان ایالتون
آزاد کشمیر

**آزاد جامو و کشمیر**  اتا ایالت هسته که هند و پاکستان ونه سر اختلاف دارنه. قسمتی که پاکستون وه ره دارنه «آزاد کشمیر» معروف هسته اتا باریکه هسته و الباقی هندِ جامو و کشمیر دله دره. پاکستانِ ایالت ۴,۰۴۵,۳۶۶ نفر جمیعت و ۱۳,۲۹۷ ک‌م‌م گتی دارنه.

## دپیته چرخه‌تو
* کشمیری
* هند و پاکستان جنگ

## منابع

رج:پاکستان ایالتون
بلوچستان (پاکستان)

**بلوچستان**  اتا ایالت هسته که بلوچستان ِمنطقه‌یِ شرق هسته و پاکستان شنه. بلوچستانِ ایالتِ مرکز کویته شهر هسته و ونه مردم اکثراً بلوچی گپ زنّه. پاکستانِ ایالت ۱۲,۳۴۴,۴۰۸نفر جمیعت و ۳۴۷,۱۹۰ک‌م‌م گتی دارنه و کشورِ گت‌ترین ایالت هسته.

## دپیته چرخه‌تو
* بلوچی
* هند و پاکستان جنگ

## منابع

رج:پاکستان ایالتون
گلگت-بلتستان

**گلگت بلتستان**  اتا ایالت هسته که پاکستان شمال دره. این ایالتِ مرکز گیلگیت شهر هسته. گلگت بلتستان ایالت ۱,۲۴۹,۰۰۰نفر جمیعت و ۶۴,۸۱۷ک‌م‌م گتی دارنه.

## منابع

رج:پاکستان ایالتون
خیبر پختونخوا

**خیبر پختونخوا** که پیش از این، وه ره **شمالغربی سرحدات** هم گاتنه، اتا ایالت هسته که پاکستان شمال دره. این ایالتِ مرکز پیشاور ِشهر هسته. خیبر پختونخوا ایالت ۳۵,۵۲۵,۰۴۷نفر جمیعت و ۱۰۱,۷۴۱ک‌م‌م گتی دارنه. اینجه مردم اکثراً پشتو هستنه.

## منابع

رج:پاکستان ایالتون
سند

**سند** (سندھ) اتا ایالت هسته که پاکستان جنوب دره. این ایالتِ مرکز کراچی ِشهر هسته که پاکستونِ صنعتی و بندری شهر هسته. سند ایالت ۴۷,۸۸۶,۰۵۱نفر جمیعت و ۱۴۰,۹۱۴ک‌م‌م گتی دارنه. اینجه مردم اکثراً سندی زوون گپ زننه و اینتا ایالت دله مهاجر هم خله درنه که ویشته کراچی شهر دله نیشتنه و اردو زوون جه گپ زنّه.

این ایالت دله PPP که ذوالفقار بوتو بساته گت‌ترین و دلوسِ حزب هسته که همیشه ویشترین رأی ره یارنه ولی مهاجرون ونجه دشمنی دارنه و شه سیوا حزب ره رأی دِنّه.

## منابع

رج:پاکستان ایالتون
اسلام‌آباد دارالحکومت

**اسلام‌آباد دارالحکومت** اتا ایالت هسته که پاکستان ِنیشتگا ونه دله دره و فقط اتا شهر، اسلام آباد، ونه درون دره. این  ایالت ۲,۰۰۶,۵۷۲نفر جمیعت و ۹۰۶ک‌م‌م گتی دارنه.

## منابع

رج:پاکستان ایالتون
سراوق

**سراوق** یا **ساراواک** اتا ایالت هسته که مالزی ِغربی منطقه دله دره و بورنئو جزیره شمال قرار گیرنه. این ایالت مرکز کوچینگ نوم دارنه.

## دپیته چرخه‌تو
* بورنئو

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:مالزی ایالتون
جوهر

**جوهور** اتا ایالت هسته که مالزی ِغربی منطقه دله دره و ونه مرکز جهور باهرو نوم دارنه. این ایالت ره اتا «سلطان» اداره کنده که موئار شهر دله نیشته.

جوهرِ جمیعت ۴,۱۲۴,۶۷۳ نفر و ونه گتی ۱۹,۱۶۶ ک‌م۲ هسته. 
این ولایتِ اچ‌دی‌آی ۰٫۸۲۵ هسته.

## منابع

رج:مالزی ایالتون
مالاکا

**مالاکا** یا **مَلَقه** اتا ایالت هسته که مالزی ِغربی منطقه دله دره و ونه مرکز مالاکا سیتی نوم دارنه. این ایالت ره اتا «فرموندار» اداره کنده و نخست‌وزیر دارنه.

مالاکاِ جمیعت ۱,۰۱۵,۲۶۷ نفر و ونه گتی ۱,۷۱۲ ک‌م۲ هسته. 
این ولایتِ اچ‌دی‌آی ۰٫۸۳۵ هسته.

## منابع

رج:مالزی ایالتون
نگری سمبیلان

**نگری سمبیلان** اتا ایالت هسته که مالزی ِغربی منطقه دله دره و ونه مرکز سرمبان نوم دارنه. این ایالت ره اتا گتِ حاکم که وه ره «یانگ دی-پرتوئا نگری» لقب هدانه، اداره کنده که سری منانتی شهر دله نیشته.

نگری سمبیلانِ جمیعت ۱,۲۳۶,۴۹۶ نفر و ونه گتی ۶,۶۵۸ ک‌م۲ هسته. 
این ولایتِ اچ‌دی‌آی ۰٫۸۲۹ هسته.

## منابع

رج:مالزی ایالتون
پرک

**پرک** یا **پِراک** اتا ایالت هسته که مالزی ِغربی منطقه دله دره و ونه مرکز ایپوه نوم دارنه. این ایالت ره اتا «سلطون» اداره کنده که کوالا کانگسار شهر دله نیشته.

پرکِ جمیعت ۲,۵۳۷,۲۱۰ نفر و ونه گتی ۲۱,۱۴۶ ک‌م۲ هسته. 
این ولایتِ اچ‌دی‌آی ۰٫۸۱۶ هسته.

## منابع

رج:مالزی ایالتون
پرلیس

**پرلیس** اتا ایالت هسته که مالزی ِغربی منطقه دله دره و ونه مرکز کانگار نوم دارنه. این ایالت ره اتا «راجا» اداره کنده که آرائو شهر دله نیشته. پرلیس، مالزیِ پچیکِ ایالت هسته.

پرلیسِ جمیعت ۳۰۲,۴۷۶ نفر و ونه گتی ۸۱۹ ک‌م۲ هسته. 
این ولایتِ اچ‌دی‌آی ۰٫۸۰۵ هسته.

## منابع

رج:مالزی ایالتون
سلانگور

**سلانگور** اتا ایالت هسته که مالزی ِغربی منطقه دله دره و ونه مرکز شاه عالم نوم دارنه. این ایالت ره اتا «سلطون» اداره کنده که کلانگ شهر دله نیشته. سلانگور، مالزیِ پرجمیعت‌ترین ولایت هسته.

سلانگورِ جمیعت ۷,۰۳۷,۵۱۶ نفر و ونه گتی ۷,۹۵۱ ک‌م۲ هسته. 
این ولایتِ اچ‌دی‌آی ۰٫۸۶۳ هسته.

## منابع

رج:مالزی ایالتون
پینانگ

**پینانگ** اتا ایالت هسته که مالزی ِغربی منطقه دله دره و ونه مرکز جورج تاؤن نوم دارنه. این ایالت ره اتا فرموندار که مرکزی دولت جه إنه، اداره کنده.

پینانگِ جمیعت ۱,۸۳۸,۵۷۸ نفر و ونه گتی ۱,۰۴۹ ک‌م۲ هسته. 
این ولایتِ اچ‌دی‌آی ۰٫۸۴۵ هسته.

## منابع

رج:مالزی ایالتون
پوتراجایا

**پوتراجایا** اتا شهر هسته که مالزی ِغربی منطقه دله دره و ونه مرکز کشورِ بعضی نهادون اونجه مقر دارنه. وه کوآلالامپور جه نیشتگاهی ره هم‌باز هسته.

پوتراجایا ۱۳۶,۲۹۵نفر جمیعت دارنهو ونه اچ‌دی‌آی ۰٫۸۷۷ هسته.

## منابع

رج:مالزی ایالتون
رج:مالزی شهرون
لابوآن

**لابوآن** اتا شهر هسته که مالزی ِشرقی منطقه دله دره و این منطقه‌یِ گت‌ترین شهر هسته. اینتا شهر ۱۱۶,۲۶۹نفر جمیعت دارنهو ونه اچ‌دی‌آی ۰٫۷۸۴ هسته. این شهر ره پوتراجایایِ کمپانی اداره کنده.

## منابع

رج:مالزی ایالتون
جبل‌الاخضر اوستان

**جبل‌الاخضر** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز بیضا (لیبی) هسته. جبل‌الاخضرِ اوستان ۲۰۶،۱۸۰   نفر جمیعت و ۷۸۰۰  ک‌م۲ گتی دارنه و ونه جمعیت امبسی ۲۶ هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
بنغازی

**بنغازی** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز بنغازی هسته. بنغازیِ اوستان ۶۳۱،۵۵۵  نفر جمیعت و ۳۱۴  ک‌م۲ گتی دارنه و ونه جمعیت امبسی ۲۰۰۰  هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
رج:لیبی شهرون
کفره اوستان

**کفره** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز الجوف، لیبی هسته. کفرهِ اوستان ۵۰٬۱۰۴ نفر جمیعت و ۴۸۳٬۵۱۰ ک‌م۲ گتی دارنه و ونه جمعیت امبسی ۰٫۱ هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
مرقب اوستان

**مرقب** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز الخمس، لیبی هسته. مرقبِ اوستان ۴۳۲٬۲۰۲ نفر جمیعت و ۱۰۹٫۴۳ ک‌م۲ گتی دارنه و ونه جمعیت امبسی ۳٬۹۴۹٫۶ هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
طرابلس اوستان

**طرابلس** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز طرابلس هسته. طرابلسِ اوستان ۱،۰۶۵،۴۰۵ نفر جمیعت دارنه و کشورِ نیشتگا اینجه دره.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
جفره اوستان

**جفره** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز هون، لیبی هسته. جفرهِ اوستان ۵۲۳۴۲ نفر جمیعت و ۱۱۷٬۴۱۰ ک‌م۲ گتی دارنه و ونه جمعیت امبسی ۰٫۴ هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
زاویه اوستان

**زاویه** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز زاویه (لیبی) هسته. زاویهِ اوستان ۲۹۰٬۹۹۳ نفر جمیعت و ۲٬۸۹۰ ک‌م۲ گتی دارنه و ونه جمعیت امبسی ۱۰۰٫۷ هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
وادی الشاطی اوستان

**وادی الشاطی** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز براک، لیبی هسته. وادی الشاطیِ اوستان ۷۸٬۵۳۲ نفر جمیعت و ۹۷٬۱۶۰    ک‌م۲ گتی دارنه و ونه جمعیت امبسی ۱ هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
وادی الحیاه اوستان

**وادی الحیاه** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز اوباری، لیبی هسته. وادی الحیاهِ اوستان ۷۲٬۵۸۷ نفر جمیعت و ۳۱٬۸۹۰ ک‌م۲ گتی دارنه و ونه جمعیت امبسی ۲٫۳ هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
نقاط الخمس اوستان

**نقاط لخمس** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز زواره (لیبی) هسته. نقاط لخمسِ اوستان ۲۸۷٬۶۶۲ نفر جمیعت و ۵٬۲۵۰ ک‌م۲ گتی دارنه و مدیترانه لو کَته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
جبل غربی اوستان

**جبل غربی** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز غریان، لیبی هسته. جبل غربیِ اوستان ۳۰۴٬۱۵۹  نفر جمیعت دارنه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
مرزق اوستان

**مرزق** اتا اوستان هسته که لیبی ِکشور دله دره. این اوستانِ مرکز مرزق، لیبی هسته. مرزقِ اوستان ۷۸٬۶۲۱ نفر جمیعت و ۳۴۹٬۷۹۰ ک‌م۲ گتی دارنه و ونه جمعیت امبسی ۰٫۲ هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:لیبی اوستانون
چهل‌ستون (بهشهر)

**بهشهرِ چهل‌ستون** یا **شاءِ باغ/کاخ** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ صفویون دوره جه رسنه. بهشهرِ چهل‌ستون باغ مازرون و بهشهر دله دره. ونه آدرس بهشهر، بلوار شهید هاشمی نژاد هسته. این بنا ۵۷ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۱۰-۱۰-۱۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه.

## دپیته چرخه‌تو

* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رده:Local P31 missing in Wikidata-heritage
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:بهشهر تاریخی جائون
۲۰۲۴

**۲۰۲۴** یا **2024** میلادی تقویم ِدله اتا سال هسته.

## دکته‌ئون
### ورزشی تورنمنت
* یورو ۲۰۲۴ آلمان دله
* کوپا آمریکا ۲۰۲۴ متحده ایالات دله
* ۲۰۲۴ تابستونی المپیک فرانسه دله

### خورون
* ژانویه
* فوریه
* مارس
* آوریل
* مه
* ژوئن
* ژوئیه
* آگوست
* سپتامبر
* اکتبر
* نوامبر
* دسامبر

## منابع

رج:میلادی سال
ابوالعلاء سروی

**ابوالعلاء محمد بن ابراهيم سروى القارنى** اتا ساری ِشیعه شاعر بی‌یه که قرن چاروم هجرى شعر گاته. وه صاحب بن عباد و ابن عميد جه هم‌گدر بی‌یه و ایرانیون ره عربون جه بتتر دونسته. وه و ابن عمید این که ایرانی‌ها بهتر هستنه یا عربون سر بحث هاکردنه که بعضی حرفشون ره ثعالبی شه کتاب دله بیارده. ابوعلاء اتا شعر هم غدیر خم قضیه خَوِری دارنه که ونجه بمونسته.

## منابع

رج:مازرون شاعرون
رج:ساری گت آدمون
اقبال مازندرانی

**ميرزا على نقى** متخلص به **اقبال مازندرانى** اتا آملی شاعر بی‌یه که چلاو دنیا بمو و دنیا دله خله بگردسته و شه دونسته‌ها ره کتاب هاکرده. وه تاريخ ملک‌آرا کتاب ره بنویشته و محمد قلى ملک‌آرا ره تقدیم هاکرده که قاجارون خَوِری هسته. چن کش طهماسب ميرزا پَلی دبیری کرده و آخرسر وردگرسته آمل و شه مله دیّه که وه ره دمبدانه چاه دله و بکوشتنه.

نمونه شعر:

## منابع

رج:مازرون شاعرون
رج:آمل گت آدمون
رج:مازرونی تاریخدونا
فاضل نوری

**حاج بهاءالدين نورى** متخلص به **فاضل** اتا نوری شاعر بی‌یه که سال ۱۲‌۷۸ هجری قمری دنیا بمو و بورده عراق دله مِلّا بیّه و سال ۱۳‌۴۴ هجری قمری بمرده. ونجه چنتا شعر هم بمونسته. 

## منابع

رج:نور گت آدمون
رج:مازرون ملائون
رج:مازرون شاعرون
احمد اخگر

**احمد اخگر** مازرونی مشروطه‌خاه، نظامی و شاعر بی‌یه. وه سال ۱‌۲۶۸ هجری شمسی، ايراء لاريجان دنیا بمو و جاندارمری خدمت هکرده و تا سرهنگى درجه ره بیته.

اخگر همزمان مشروطیت دوره مشروطه‌چی بیّه و مجاهدون ره مشق نظام دائه. جهونی جنگ اول دله هم بریتانیا جه دشمنی کرده و خاسته بوشهر دله وشون ره صدمه بزنه که موفق نیّه و بورده کرمانشاه ِموقتی دولت ره خدمت هکرده. اخگر این گدر مقاومت دله شه ات ور چش ره از دست هادا. سال ۱۲۹۹ احمد شاه وه ره مدال شجاعت هدا. وه پنجمین مِیلسِ دله بوشهر نماینده بی‌یه و رضا خان جه مخالفت هاکرده. اواخر تیر ۱۳۰۳ وه رضا خان ره استیضاح هکرده ولی چون اقلیت دیینه، موفق نینه و میلس ره سر بی‌یشته بورده.

اخگر سال ۱‌۳۳۶ بازنشست بیّه. وه بازنشستگی دوره اتا مجله «همت اخگر» چاپ کرده و شعر هم ونه دله نوشته.«اسرار خلقت»، «امثال منظوم» و «فارسى نامه اخگر» ونه کتابون جا هستنه.

## منابع

رج:آمل گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
رج:مشروطه دوره
محمود بهروزی

**محمود بهروزى** ساروی شاعر بی‌یه. وه سال ۱‌۲۸۹ هجری شمسی، دنیا بمو و شه درس ره ساری دله درست هاکرده. خله انجمن و نشست بساتن سر فعالیت داشته و شاعرون ره گرد یارده و شه هم شعر گاته. وه «روزنامه هفتگى كنار دريا» ره یک سال منتشر هاكرده و «اگر خدا بخواهد» ستون ره توفيق روزنومه دله نوشته و سال‌ها مجله ارمغان جه کار هاکرده. ونه دیوان هم دست‌نویس کته و هنتا چاپ نیّه. وه سال ۱‌۳۶۳ ساری دله بمرده.

## منابع

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
رج:مازرون روزنومه‌نویسون
نصرت‌الله کاسمی

**نصرت‌الله کاسمی** معروف به **دکتر کاسمی** (۱۲۹۰ تهران - ۱۳۷۴ ساری) ساروی شاعر، دکتر و نماینده میلس بی‌یه.

## منابع

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
رج:مازرون سیاست‌مدارون
عبدالله روحی

عبدالله روحی مازرونی شاعر هسته که سال 1296 شمسی دنیا بمو و شه ديپلم ره دانشكده الهيات تهران جه بیته و سردفتر بیّه. وه «شراره‏‌هاى عشق» کتاب ره سال 1354 منتشر هاکرده.

## منابع

رج:مازرون شاعرون
جمال شهرام

**جمال شهرام** مازرونی نویسنده و شاعر بی‌یه. وه شيخ محمد على ریکا بی‌یه که سال 1300 هجری شمسی، دنیا بموئه و شه ليسانس ره بیته په، روزنومه سر کار کرده. ونه شعر-کتابون جه *رقص ساحل* و ونه کچیک آسنی‌ها جه«سقاخونه» و «عبادالله الصالحين» هستنه.

## منابع

رج:مازرون شاعرون
رج:مازرون نویسندگون
رج:مازرون روزنومه‌نویسون
ثنایی

**مصطفى قلى خان** متخلص به **ثنايى** اتا مازرونی شاعر بی‌یه که قاجارون دوره زندگی کرده. وه محمد حسين ریکا بی‌یه و بابل کناری بی‌یه. وه کشاورزی کرده و مدرسه ره ول هکرد بی‌یه ولی اَی بورده ملا محمد درزى وَر و ونه پلی درس پس هدا و ای دگرسته بابل و شه زراعت ره هکرده و کارِ وَر، شعر هم گته. وه شعر-کتاب نوم «سفينة النجات» هسته که كتابخانه جهانيان بابل کَته و ونه دله امامون و پیغمبر خَوِری شعر دره. 

## منابع

رج:بابل گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
فائز بابلی

**شيخ محمود** متخلص به **فائر** بابلی شاعر بی‌یه. وه سال ۱‌۲۳۷ هجری قمری دنیا بمو. شيخ كبير (شيخ محمد حسن) وَر درس بخوندسته و وردگرسته شه مله، مرزوال. اونجه كشاورزى کرده و سال ۱‌۳۱۲ قمری بمرده. وه ره امام‌زاده محسن آرد كلا چال هکردنه. ونه دِتا شعر-کتاب هنتا کَته که «بيت‏العزا» و «مصيبت الابرار» نوم دارنه.

## منابع

رج:بابل گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
محمد زهری

**محمد زهری** مازرونی شاعر هسته که سال ۱‌۳۰۶ هجری شمسی، اتا مله که شهسوار و چالوس میونه بی‌یه، دنیا بمو. وه مازرون، تهرون و شیراز دله گت بیّه و آخر تهرون دله ساکن بیّه و شه دكترا ره ادبيات فارسى رشته سر بیته و نیما یوشیج سبک په‌روو بیّه. ونه اولين كتاب «جزیره» هسته که سال ۱‌۳۳۴ چاپ بیه. 

## منابع

رج:شهسوار گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
محمدرضا خزائلی

**محمدرضا خزائلی** ساروی شاعر هسته که سال ۱‌۳۰۶ شمسی دنیا بمو. وه تا ليسانس ره تعليمات ابتدايى رشته جه مدرک بیته معلم بیّه. بازنشست بیه په، بورده مشهد و سال ۱‌۳۴۱ شه شعر-کتاب ره «ستايش» نوم چاپ هاکرده. 

## منابع

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
اسماعیل عمادی حائری

**اسماعیل عمادی حائری** بابلی نویسنده هسته. وه سال 1311 هجری شمسی دنیا بمو و ۳۰ سال معلمی هاکرده. ونه کتابون جه *گنجينه ادب* يا *امثال و حكم رايج در زبان عربى*، *دستور زبان فارسى عماد*، *تعليم و تربيت كودك و نوجوان از نظر اسلام و غرب* و ونه شعر-کتاب هستنه. 

## منابع

رج:بابل گت آدمون
رج:مازرون نویسندگون
رج:حائری خاندان
مرتضی اسماعیلی

**مرتضى اسماعيلى**، متخلص به **آزاد** اتا ساروی شاعر هسته. وه سال ۱٬۳۲۰ شمسی آزادگله ساری شهرستان دنیا بمو و دانشكده حقوق جه مدرک بیته و وزارت دادگسترى دله کار بیته. ونه شعرون ویشته امامون و مذهب ره نِمِنه و غزل، قصيده، رباعى، قطعه، مخمس و حسدس تركيب بند سبک‌ها جه هسته. ونه شعر-کتاب نوم «دریا» هسته.

## منابع

رج:مازرون شاعرون
رج:ساری گت آدمون
ایرج اصغری

**ایرج اصغری** ساروی شاعر هسته. وه سال ۱‌۳۲۰ شمسی دنیا بمو و شه ليسانس ره ادبيات رشته دله بیته و دبیر بی‌یه. ونه سبک ویشته غزل هسته و ونه شعر-کتابون جه *باغ آفتاب*، *وجين* و *وقتى زمزمه سرود می‌شود* هستنه.

## منابع

رج:مازرون شاعرون
رج:ساری گت آدمون
زیوشپیرا

**زیوش‌پیرا** یا **طبیعی پیرا** کا فارسی دله وه ره محیط زیست گننه ، پیرائونی هسه کا ونه دله زیوش جریون داینه  یهنی اتا مجموعه  درگایی(بریمی) فزیکال عاملئون و  زیو جمباوون (موجودئون) هسه کا هدی جا کانش دایننه هسنه کا زیوشپیرا ره ساجندنه.

## عاملئونی کا زیوشپیرا بساتن دله نخش دایننه:

* ئووهوا جورباجوری
* ایقیلمی ویجپیون جورباجوری
* کل(خاک) تی(جور)
* برزی و همندی نا همندی جورباجوریون 

## پیدر پشوئون

* روئار
* دریو

## ممبعئون
زیوشجا

چپ|بندانگشتی|200x200پیکسل|افریقائی پیل باقی بمونست زیوشجائون
**زیوشجا**  اتا طبیعی پیرا (موحیط) هسه کا اتا موشخص جور  حیوون ، گیا، و ... جوندارئون ونه دله زیوش کندنه..

## پیدر پشوئون

* زیوشپیرا

## ممبعئون

رج:زیست
الخی زویش

بندانگشتی|اتا مادینه درگ (بنگاله درگ)
**حووش** یا **الخی زیوش** کا فارسی دله وه حیات وحش گننه دشت جونباوئون و حیوونئون و قبیل کالادارون، مرغئون، و.... ره گننه کا اوی آدمیزائون دخالت جا زیوش کندنه بنه سر و شه خراک و ئو ره تهیه کندنه. اَلَوته دشت گیائون و... کا اوی ادمیزائون دخالت شه زیوش ره کندنه ره دی شامل بونه.

## ایرون
ایرون دله تی مرغ، جور کالادار، 222 رپتیلیا و دِزیس و 65 تی جوننه دره. اَلوَته خلی حیوونونون و جور-با-جور موجودئون مونقرض بوینه. 

## آلبوم
بندانگشتی|اتا الخی زیوش عکاس

## ممبعئون

رج:حیوون
بوکاری درمه

**بوکاری درامه** (فرانسوی: Boukary Dramé‎) فوتبالیست(شنگالی عسع کا چپین دفاع پست دله کا کنده.

## کلوپی گادر:

## ممبعئون

* 
رج:پاریس سن ژرمن فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
تاتاراشتی د جوس

**تاتاراشتی  د جوس** (به لاتین: Tătărăștii de Jos)اتا شهر هسه رومانی دله کا 4141 کس دووشا دارنه.

## پیدر پشوئون

* رومانی

رج:رومانی شهرون
ملا نظر فانی

**ملا نظر** متخلص به **فانى** اتا بابلی شاعر بی‌یه. وه بندپى دله دنیا بمو و سواد نداشته ولی غزل و مرثیه گته و اوزان مختلف دله شعر وندسته. اتا شعر-کتاب ونجه کَته که وه ره سيد هاشم طالقانى خط بنویشته.

## منابع

رج:بابل گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
منوچهر اسکندری

**منوچهر اسکندری** اتا قائمشهری شاعر و خطاط هسته که سال 1328 دنیا بمو و معلم بیّه. ونه شعرون ره مجلات نگين و جوانان و روزنامه اطلاعات دله چاپ کردنه.
## منابع

رج:مازرون شاعرون
رج:مازرون خطاطون
رج:قائمشهر گت آدمون
بوبولوجکی

**بوبولوجکی** (لهسونی جه:  Boboluszki) اتا کلا هسه لهسون دله .

## ممبعئون

رج:لهستون شهرون
۱۰۰ (اشمارک)

***' یا ***'  **مر**بیا **سَت** اتا حسابی و صحیح عدد هسته.

## منابع

*

رج:صحیح اعداد
۰

**0** یا **۰** (صفر) اتا حسابی عدد هسته. صفر قدیم‌ته خله فرهنگ‌ها دله وجود نداشته. این عدد صحیح اعداد دله دنی‌یه. صفر ره هند و مایا اولین کَش اختراع هاکردنه و پیش از وشون، عددونِ بنویشتن مشکل بی‌یه چون هر رقم که اضافه بی‌یه، وسّه اتا نو شکل بسازن مثلاً ۱۰ ره ننشسته براحتی سِراق هدائن و وسته اتا شکل جدید عدد ۱۰ وسّه بسازن. همینجور ۱۰۰ یا ۱٬۰۰۰ هم نو شکل خاستنه. مثلاً رومی اعداد دله تا یک حدی ره بنشنه سراق هدائن و ماکزیممی اعداد وسّه وجود دارنه.
## منابع

*

رج:صحیح اعداد
کاووس آتشکده

**کاووس آتشکده** اتا تاریخی بنا هسته که ونه تاریخ اسلام آغازین بموئه دوره جه رسنه. کاووس آتشکده مازرون استان و بهشهر شهرستان دله دره. ونه آدرس کوسان ِمله ِشمال‌غربی سمت هسته. این بنا ۵۴۱۰ شماره جه ثبت بیّه و ۱۳۸۰-۱۲-۲۵ تاسا ایران ملی آثار دله قرار دارنه. 

## دپیته چرخه‌تو
* ایران ملی آثار فهرست

## په‌نویس

رج:بهشهر تاریخی جائون
رج:ایران ملی آثار، مازرون دله
رج:مازرون آتشکده‌ئون
۲۰۰ (اشمارک)

***' یا ***' **دویس** یا **دمر**اتا حسابی و صحیح عدد هسته.

## منابع

*

رج:صحیح اعداد
مصطفی اسحاق بواسحاقی

**مصطفى اسحاق بواسحاقی**  (7 فوریه 1967) الجزایری فیزیک‌دون بی‌یه. وه ویشتر نسبیت تئوری وسّه ایسم در هاکرده. وه علاوه بر اینان، کوانتوم تئوری و مکانیک آماری دله هم خله مهم شخصیت بی‌یه.

## پانویس

رج:الجزایر فیزیکدون
رج:آمریکا فیزیکدون
امیرمحمد یزدانی

**امیرمحمد یزدانی** (بزائه‌ی ۸ مهر ۱۳۷۹) مازرونی کشتی‌گیر هسته که جهانِ دومی رتبه ره ات‌کش هفتاد کیلو و ات‌کش شصت‌پنج کیلو دله بدست بیارده. 

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:مازرونی ورزشکارون
رج:زننه آدمون
حسین توکلی

**حسین توکلی** مازرونی وزنه‌بردار هسته که محمودآباد آدم هسته. وه تابستونی المپیک دله طلا بیته.

## منابع

رج:مازرونی ورزشکارون
رج:ایرانی وزنه‌بردارون
تی‌تی کاروانسرا

**تی تی کاروانسرا** اتا صفوی کاروانسرا نوم هسته که گیلان اوستان دله دره و وه ره ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ یونسکوی جهونی میراث فهرست دله ثبت هاکردنه. تی‌تی کاروانسرا سیاهکل شهرستان درون دره.
## نگارخنه

پرونده:تی تی کاروانسرا.jpg
Tītī Kārvānsarā.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Tītī Kārvānsarā 2.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg


## منابع

رج:ایران کاروانسرائون
رج:ایران ملی آثار، گیلان دله
رج:سیاهکل شهرستان
اشکاف

بندانگشتی|274x274پیکسل|دیفالی اشکاف که د در داینه که طبری دله وه ره دلاپچه گننه
چپ|بندانگشتی|250x250پیکسل|شخصی وسیلئون اشکاف
**اشکاف** ( فرانسوی: Commodes) یا **اشکه** یا گاها  **کِمِت** اتا  پچیک(کشکک) کادا و یا اتا کشکک فضا هسه مت خنئون دله وه ره جمه دراجینگتن(اویزون هاکردن) و  جمئون نگهداری وسه کارشونه ، الوته همیشک دی جمه وسه نیه و گاگداری ونه دله جاجینگا و کوچکل ره دکننه. مکتبون و مدرسئون و ... دله دی اشکاف دره امبا ونه کاروری اونتا جئون دله فرق کنده ئو اوجهار ونه دله دوسیه و نومچه و .... ره دکننه و نگهداری کننه.

## اشکاف جورباجوری:

* چوئی اشکاف
* آئنی(فلزی) اشکاف
* دیفالی اشکاف
* جمئون اشکاف
* ویترین اشکاف
* افجارئون اشکاف
* نمه خنه اشکاف
* آجمائیشگا اشکاف
* پاوجار(کوش) اشکاف
* باشگا اشکاف
* اسَل اشکاف

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Closet». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۹ مه ۲۰۱۰.
میمئوگرف

**میمئوگرف** اتا ارزون پرینت بروئن ماشین بیه کا ونه فرایند ره میموگرفی گننه  کاپی ئونی کا اینتا ماشین زنده ره میموگرف گننه هاینتا ماشین دله جوهر اتا  استنسل هپاچاسیه کاغوذ سر و اینتا تکنیک جا کار کرده . و خیلی دی محبوب بیه تا کا 1970 دله اسک اسک محبوبیت جه بکته و شه جه ره هادائه دیر تکنیکون و دیر ماشینون ره.

### آلبوم
بندانگشتی

## ممبعئون
اینگیلیسی ویکیپیدیا
هلی کتنی

هَلی کِتِنی اتا مازرونی دسر هسه که مازرونه دله دِرِس وونه.

مازرونه دله وره هَلی کاتنِی، هلی کُتِنی، هَلی کوتنا هم گننه.

## طرز تهیه
هلی ره گیرنه وره دلال (دلار) جا کوتنه (کوبنه).
## منابع
گردله (نجوم)

**گردله** یا **سیاره (اینگلیسی جه: ''Planet'')** اتا آسمونی جرم هسه کا اتا حرکتی مدار دله اتا اساره و یا اتا ستاره الباقی گرد چرخنه .  ونه جرم اندی هسه کا شه گرونش قدرت جا گردال بنه . امبا ونه جرم اندو نیه کا همجوشی هسه ای ببوئه. 

گردله، اتا واجک هسه که طبری دله کره معنی ره دنه و  یهنی اونتا چی کا گردال هسه . سیاره واجک دی عربی جه بموئه کا ونه رخه (ریشه) حرکت دله دئین ره وگردنه و خلی قدیم دله منجّمون وه ره اختراع هاکردنه.

## یادّاشد

## ممبعئون
فارسی ویکیپیدیا

انگلیسی ویکیپدیا

چینی ویکیپیدیا
رج:خورشیدی منظومه
اتووس

بندانگشتی|263x263پیکسل|اتا د طبقه اتووس لندن دله
بندانگشتی|261x261پیکسل|اتا اتووس که وی سر بنویشته سرویس ندینّه کا مسافرون اشتیبا سوئار نبن.
**اتووس،** ( فرانسه جه : ***Autobus***)  اتا نقلیه وسیله هسه کا جادّه وسه هسه کا مسافربوردن وسه طراحی بویه . وشون گونجائش بونه کا 300 کس دی ووشه . معمولترین جور ، اتا طبقئی اتووس هسه کا ویشتر کار شوننه. امبا درنه اتووسانی کا چندتا طبقه دارننه. مسیرونی گو کمتر مسافر دره ره اغلب منیبوس جا سرویس دننه. 

## ممبعئون

رج:رجشو
رج:بنشو
رج:اترجشو
زیراکس

چپ|بندانگشتی|150x150پیکسل|دستگاه کپی
**زیراکس** یا **فوتوکاپی ماشین**  اتا ماشین هسه کا بونه کا ونه جا سندئون و عکسون ره خال(کاغوذ) سر  کاپی هاکردن و اسائی روجون ویشتر زیراکسون الکتروفوتوگرفی تکنیک ره کار ورننه.

فوتوکاپی  تجارتکری و دولت و بمسنسینکری(تحصیل هاکردن) دله خله کارشونه.

## ممبعئون

 فارسی ویکیپیدیا
انگیلیسی ویکیپیدیا
فکس

بندانگشتی|فکس ماشین
**فکس**  fac simile؛ (به فرانسوی: Télécopieur) اتا تصفیر و یا مدرک ره  یا یتا متن رع رسنه اتا فکس دیر وسه . و اونتا چی ره اونتا دیر فکس چاپ کنده . اونتا ماشینی کا تصفیر ره رسنه  روشنی و تاریکایی ره مدرک جه گیرنه و الکترونیکی سینگال پجارش(تبدیل) کنده و  اینتا سیگنال تیلفون شبکه جا شونه اتا دیر فکس ماشین ره رسنه و چاپ هاکردن رخ دنه.

## بننویشت

## ممبعئون
*دانشنامه کودکان و نوجوانان اکسفورد*، چاپ ششم. تهران،: نشر نی، ١٣٨٨. شابک ‎۹۶۴−۳۱۲−۳۱۲-X (جلد ٢)
رج:تیلفون
رج:پرینتر
منیبوس

چپ|بندانگشتی|250x250پیکسل|اتا بنز منیبوس .
**منیبوس** (به فرانسوی: minibus)اتا جور نقلیه وسیله هسه کا مسافر جابجا کنده و ونه گنجائش اتووس  جه کمتر هسه.

## نگارخانه
جایگزین=منیبوس عکس|بندانگشتی

## ممبعئون

رج:اتووس
رج:اترجشو
رج:رجشو
رج:بنشو
آوونلی را

رده:Pages using infobox television with nonstandard dates
***آوونلی را*** کا ایرون دله وهر  **''جزیره قصئون** جا اشناسننه''  محصول سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۶، یاتا کاندائی سریال بیه کا چاتّا جائزه دی ببرده.

## اکترون
بندانگشتی|اتا عکس سریال جه

## میهمون اکترون

* رایان گاسلینگ
* کریستوفر ریو
* فی داناوی
* تریت ویلیامز
* دایان ویست
* بروس گرینوود
* یوجین لوی
* مگ تیلی

## ممبعئون

رج:کاندایی سریالون
رج:سریالون
آتلانتا

رده:مقاله‌های دارای شرح مختصر
رده:Pages using infobox settlement with bad settlement type

**اتلانتا** «به انگلیسی:Atlanta» جورجیا نیشتینگا هسه و امریکا دیدوس استننون کشفر دله دره.

## دووشائون
۲۰۰۶  دله جاینتا شهر دووشائون موک ۵٬۴۷۸٬۶۶۷ اعلام بویه..

## اختصاد:
چونکا ونه اختصاد خلی قدرتمند هسه وه ره اصطلاحا نیویورک جنوب گننه.

## ممبعئون

رج:فولتن شهرستان (جورجیا)
رج:جورجیا شهرون
هشتر شمشیل

رده:مقاله‌های فیلم که متغییر فروش دارند
***هشتر شمشیل*** (انگلیسی: *Dragon Blade*) اتا فیلم هسه کا ونه جانر اکشن و رزمی هسه، دایرکتر دانیل لی هسه و جکی چان ونه دله نخش کا کنده، و 2015 دله پخش بویه. 65 ملیون دلار اینتا فیلم وسه خرج هاکردنه تا بساتنه وه ره. فیلم زوونون  ماندارین، اینگیلیسی، لاتین بیه. 127 دقه دی وی مدت بیه.

## ممبعئون

رج:۲۰۱۵ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:فیلم
اسکیموئیج خش هادان

چپ|بندانگشتی|اسکیموئیج خش هادان
**اسکیموئیج خش هادان**  بروز احساس هسه کا د کس  کمتر از اتا تروک بکشین هدی ره نزدیک بوننه و شه فنی ره مالننه هدی فنی دیم .ا

## ممبعئون

* «انواع بوسه و عوارض ان». تارنمای مهرداد رضایی. دریافت‌شده در ۲۱ اوت ۲۰۱۵.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Eskimo kissing». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۱ اوت ۲۰۱۵.

رج:اسکیمو-آلوت زوونون
رج:خش هادان
رج:ایشکا
رج:فرهنگ
تاساری

**تاساری** یا **ساساری** (به ایتالیایی: Sassari) (به ساساریایی: Sassari، به ساردنیایی: Tàthari) اتا شهر هسه ساردنیا جزره دله کا چونکا اینتا شهر دی شه اتا جزره ره موندنه مردمون وه ره تاساری جزره دی گننه و اینتا شهر 130مر(130000) کس دووشا دارنه کا ساردنیا دیمین گت شهر هسه .

## خاخر شهرون:

*  تیمیشوآرا، رومانی، از ۱۹۹۰
*  گوبیو، ایتالیا، از ۲۰۰۲
*  ویتربو، ایتالیا، از ۲۰۰۶
*  نولا، ایتالیا، از ۲۰۰۶
*  پالمی، ایتالیا، از ۲۰۰۶
*  بارسلون، اسپانیا، از ۲۰۱۰

## ممبعئون
Catholic Encyclopedia of 1913، در مالکیت عمومی.
مانیتوبا

**مانیتوبا**  اتا کاندا استونئون جه هسه کا ونه نیشتینگا  وینیپگ هسه 

1.2 ملیون کس دووشا دارنه و 667797 کیلومتر دی ونه گتی هسه و کندا پمجمین پردووشاترین استون هسه .

## ممبعئون

رج:کاندا ایالتون
دیر گچین

**دیر گچین** اتا کاروانسرا هسته که قم اوستان دله دره. این کاروانسرا ره یونسکو شه جهونی میراث فهرست دله ثبت هاکرده. دیر گچین ۰٫۶۹ هکتار گتی دارنه.

## منابع

رج:ایران کاروانسرائون
رج:ایران ملی آثار، قم دله
پرند کاروانسرا

**پرند سنگی کاروانسرا** یا **رباط کریمِ قلعه سنگی** اتا کاروانسرا هسته که تهران اوستان و رباط‌کریم دله دره. این کاروانسرا ره یونسکو شه جهونی میراث فهرست دله ثبت هاکرده. پرند کاروانسرا ۰٫۴ 	هکتار گتی و ۴۵٫۰۹ حریم دارنه.

## منابع

رج:ایران کاروانسرائون
رج:ایران ملی آثار، تهران دله
مزینان کاروانسرا

**مزینان** اتا کاروانسرا هسته که رضوی خراسون اوستان دله و داورزن شهر نزدیکی دره. این کاروانسرا ره یونسکو شه جهونی میراث فهرست دله ثبت هاکرده. مزینان کاروانسرا ۰٫۴۷ هکتار گتی و ۲۲٫۲۱ حریم دارنه.

## منابع

رج:ایران کاروانسرائون
رج:ایران ملی آثار، رضوی خراسون دله
شیخعلی خان کاروانسرا

**شیخعلی خان کاروانسرا** یا **چاله سیاه** اتا کاروانسرا هسته که اصفهان اوستان دله و شاهین‌شهر شهر نزدیکی دره. این کاروانسرا ره یونسکو شه جهونی میراث فهرست دله ثبت هاکرده. شیخعلی خان کاروانسرا ۰٫۸۲  هکتار گتی و ۱۵٫۴۶  حریم دارنه.

## منابع

رج:ایران کاروانسرائون
رج:ایران ملی آثار، اصفهان دله