open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بهرام شکارچیان

**بهرام شکارچیان** اتا مازرونی مزقون‌چی هسته که نظام شکارچیان ریکا هسته و ونه شیوه ره دمباله گیرنه و مازرونِ شرق موسیقی إجرا کنده.

## منابع

رج:مازرون نوازندگون
رج:نکا گت آدمون
محمود شریفی

**محمود شریفی** اتا مازرونی خونش‌کر هسته که ابوالحسن خوشرویِ شاگرد هسته و خار خونش دارنه.

## منابع

رج:مازرون مردی خونش‌کرون
جمشید نیکوزاد

**جمشید نیکوزاد** اتا مازرونی خونش‌کر هسته که  ۱۳۴۲ قائمشهر شهرستان دنیا بمو. وه شه موسیقی ره احمد محسن‌پور پَلی، ۱۳۶۲ جه شروع هاکرده و هفت سال امیر پازواری گروه دله، ابوالحسن خوشرو وَر دف و نقاره زوئه. أی بورده شواش گروه دله و محسن‌پور هم کوتندنی ساز (دایره، نقاره و دهل واری) زو. وه خله آلبوم و کنسرتون دله شرکت هاکرده؛ *[[نرگس جار]]*، *[[هژبرخونی]]*، *[[ماه ته‌تی]]*، *[[دودوک تیکا]]*، *[[طالب و زهره]]*، *[[گل گلون]]*، *[[مهر خونش]]*، *[[نیما (آلبوم)|نیما]]*، *[[ارمون (آلبوم)|أرمون]]* واری.

## منابع

رج:مازرون مردی خونش‌کرون
رج:قائمشهر گت آدمون
رج:شواش گروه
رج:امیر پازواری گروه
قادی‌کلا

**قادیکلا** یا **قادی‌کلا** شمه منظور کمین‌تا مله هسته؟
* قادی‌کلا بزرگ، شاهی
* قادی‌کلا، شاهی
* قادیکلا سقانفار، شاهی
* قادی‌کلا (سوادکوه)
* قادیکلا، ساریِ چاردونگه
* قادی‌کلا (میاندورود کوچک)
* قادی‌کلا، بابل
* قادیکلا سقانفار، بابل
اصغر ابراهیم‌نژاد

** اصغر ابراهیم‌نژاد** معروف به **کبلایی اصغر**  اتا مازرونی نوازنده بی‌یه که دِ تار زوئه. وه بهشهر قدیمی نوازنده‌ئون جه بی‌یه و 1399 سال دله، بیش از صد سال سن جه بمرده.

## منبع

رج:بهشهر گت آدمون
رج:مازرون نوازندگون
رج:۲۰۲۱ بمرده‌ئون
مازرون موسیقی

[بندانگشتی|اتا طلا دوری که [ساسانیون دوره شىنه و ساری پىدا بیه. ونه سر مزقون‌چی و خونش‌کر میّن هستنه که شاهِ وَر موسیقی زندنه.]]
**مازرونی موسیقی** اتا جُلگه موسیقی هسته که ویشته مازندران و گلستان اوستان دله تولید وونه و دِ جور آوازی موسیقی و سازی موسیقی میون رَسِد وونه.

## انواع
مازرونِ سُنتی موسیقی شه دِ جور هسته که اتا آواز پشتی و خونش‌کر همرکت إجرا وونه و اتی دیگه بٮستایی و سازِ پشتی هسته.

### آوازی
آوازی که خونش‌کرون خوندنّه شه تونده سه دسته دله رَج‌وندی بوو: تغزلی، حماسی و مراسمی.
# **تغزلی** (آشٮکی): امیری، *[[نجما و رعنا]]* و *[[طالبا]]* واری که تموم مازرونِ شهرستانون تا کتولی در شرق و ولگه‌سری در غرب دمباله دارنه. اینان شعر ویشته عاشقونه هسته.
# **حماسی** (سوت): سوت اتا شعر هسته که اتا پهلوون وسّه باتنه. قاجار دوره تاسا سوت باتن رواج دارنه. *[[هژبر نومه|هوجبر خونی]]*، *[[مشتی (سوت)|مشتی پلوری]]* و… واری.
# **آیینی** (مراسمی): آیینی موسیقی اونان هستنه که اتا محلی مراسم وسه باته وونه. نوروزخونی، نواجش و موری، چاووش‌خونی، تعزیه و… واری.

اینان ور، کیجاجانک و لالایی دسوری شعر هم درنه که مقوم‌مونا هستنه.

### سازی
چپّونی موسیقی و جشن-عاروسی موسیقی ره خله توم فقط آهنگ زنّه و خونشکر ندارنه. اینتی موسیقی شه خله حال و لحن دارنه؛ کمرسری، تِریکه‌سری، کِردحال یا چَپون‌حال، میش‌حال، بورسری و دشتی‌حال واری که لـله‌وا جه زنّه و این دسته دله جا گیرنه.

مازندرون دله ویشته اینان سازها ره إستىفاده کنه: للوا، دهل، نقاره (دسرکوتن)، سرنا، د تار، کمانچه و تشت‌لاک

## مناطق
این موسیقی خله تالشی که ونه غرب دره و خراسونی که ونه شرق دره، ره ارتباط دارنه. ترکمونی و کومش موسیقی سر جه هم تأثیر بدی‌یه. علایده بر مازرون، گلستون اوستان، البرز اوستان، تهران اوستان و سمنان اوستان دله هم مازرونی موسیقی پٮدا وونه.. *گُداری* هم اتا مازرونی موسیقیِ دسته هسته که مازرونِ شرق و گلستون دله ریشه دارنه.

مازرون موسیقی همه مناطق جه بعضی ویژگیون ره هم‌باز هسته ولی أی شه چار منطقه دارنه که وشون میون ات‌که فرق-فصل دارنه:
* **مرکزی** (همه نواحی کوهستانی و جلگه‌ای هزارجریب تا چالوس رود شرق)
* **غرب** (چالوس روخنه په تا نشتارود و کوجوری موسیقی)
* **شرق** (گلستون اوستان تا ساری وَری)
* **گُداری** (بهشهر و نکا وَری)

علایده بر اینان که سُنتی موسیقی هستنه، مازرونِ جدید دوره هنرمندون که وشون موسیقی غربی سبکون په‌روو هسته هم درنه که شه انواع و اقسام پىدا هاکردنه. 

## منابع

 


رج:مازرون فرهنگ
پرسسشگا

**پرسسشگا**، **هۀیکه‌ل** یا **مۀءبه‌د** اتا مذبی ساتمون پرسسش وسه هسه وخدای ستایش هر دین دله وسه هسه. این جگا هر دین دله ارجشدار جگا دارنه. ائر چه، مۀءبه‌د نوم واجکشناسی اشش پرسسشگا هم معنا بونه امبا هر پرسسشگایی ره مۀءبه‌د نوونه. دکل ونه بوتن، کلیسا و مچد سر پرسسشگای نوم ر وشون سر نلنه.
[بندانگشتی|250x250پیکسل|تیله مۀءبه‌د -  [جاپون|ژاپن ، کیوتو کلا]]
مستوره نومون دیئر کیشون پرسسشگا اینجه بموئه. اینون غیرون ره (دی هندوئون و بداییون پرسسشگا) کلی سر دله مۀءبه‌د گننه:

* سومه، بداییون پرسسشگا
* **کنیشت**، جهود پرسسشگا جگا
* **[[که‌نیشت|کنیشت]]**، مسیحیون جگا کا ونه دله خدا ر پرسسش کننه و مسیح روون سر اسکت با دننه.
* **[[مَزگه‌ت|مچد]]** مسلمونون پرسسشگا
* **مندیر** یا (هندی دله: मन्दिर)، هندیون پرسسشگا هسه.
* **آتشکده**، زرتشتیون پرسسشگا هسه.
* **مَشرِقُ الاَذکار**، بائیون پرسسشگا هسه کا پرسسش و دعا و خدای یاد جگائه.

چپ|بندانگشتی|معبد قدیمی تبت
رج:پرسسشگا
رج:معماری
دریاچه ارومیه ملی پارک

**دریوچه ارومی‌یه ملی پارک** ، آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی اُستانون می‌یون و جغرافی موقعیتِ ۳۷ تا ۳۰/۳۸ شمالی عرض و ۴۵ تا ۴۶ شرقی طول هسته. پارک گتی ۴۶۴۰۵۶ هسته. این دریوچه سرهم ۱۰۲ گت جزیره  و خورد جزیره به مساحت ۳۳۴۸۶ هکتار دارنه ارومی‌یه دریاچه سال ۱۳۵۲ دله فهرست ایرونِ ملی پارکون دله به ثبت بوی‌یه.

دریوچه ارومی‌یه ملی پارک با وسعت ۴۶۲٬۶۰۰ هکتار، اتّا از ۹ ذخیره‌گاه زیست‌کره ایرون دله هسته. سرهم ۱۰ اوانبار  دریوچه ارومی‌یه ملی پارک دله دره که گنجایش وشون ۱۸۰ هزار لیتر هسته.

## منابع

رج:ارومیه شهرستان
رج:ایران ملی پارکون
غلامعلی مجتهد

**شیخ غلامعلی مجتهد ساروی**  اتا ساری مِلّائون جه بی‌یه که مشروطه رمبش گدر فعالیت داشته. وه سعادت انجمن بساتن سَر مازرون دله نقش داشته. اینتا انجمن دویست نفر عضو داشته و هزار نفر به یور، ونه نشست دله جمع بینه. غلامعلی مجتهد أی ات‌گال شیخ فضل‌الله نوری په‌روو بیّه و انجمن اسلامی ره ساری دله بساته که مشروعه رمبش جه طرفداری هاکنه. آخرسر وه ره ۱۸ رمضان 1337 قمری برابر 1290 شمسی، اعدام هاکردنه. ونه زک‌زا فامیلی ره همینسه «شهیدی» بیتنه. 

## منابع

رج:مازرون ملائون
رج:ساری گت آدمون
رج:۱۹۱۱ بمرده‌ئون
کال آف دیوتی

***کال آف دییوتی*** اتا کامپیوتری کا هسته که کاکَر (بازیکن) اتا تفنگ شه دست گیرنه و باقیِ کاکَرون یا رقیبون ره ونه بکوشه تا شه امتیاز ره به‌جور هکشه.

## منابع

رج:کامپیوتری کائون
خلیفه

**خلیفه** اتا عربی کلمه هسته که یعنن **جانشین** و إسلام دله کسی که پیغمبر جاسر ره بیره خور، گتنه خلیفه. خلفای راشدین اولین کسایی بینه که محمد بمرده په، حؤکومت ره مسلمون‌ها سر إدامه هادانه. أی امویون خلافت و عباسیون خلافت بمونه و اتی شیعی خلافت فاطمیون نوم بمونه که مصر دئینه و آخرین گروهی که شه خد ره خلیفه گتنه ، عثمانی‌شون بینه.

## منابع

رج:ایسلام
بهرام بیضایی

**بهرام بیضایی** اتا ایرانی نویسنده، نمایش‌نومه‌نویس، فیلم‌نومه‌نویس و کارگردون بی‌یه. ونه شناسا آثار جه *باشو*، *چریکه تارا*، *یزدگرد بمردن* بینه. بیضایی اوایل کانون  دله فیلم و نمایش ساته ولی اواخر بورده آمریکا و ۱۵ سال اونجه دانشگاهون چرخ-چرخ گیته-دیّه. وه ۲۷ دسامبر ۲۰۲۵، شه ۸۷ سالگی تولد شو، دکته-بمرده. بیضایی ره ایران بتترین نمایش‌نویسون جه إشناسنه. ونه آثار خله زوونون جه دگارست بیه. بیضایی خله تاریخ و فرهنگ و ادبیات سر اطلاعات داشته و همین‌سه ونه کردکار اینتی کیفیت دارنه.

## منابع

رج:ایران کارگردانون
رج:ایران نویسندگون
وۀروه‌جارک

**بون(اصلی) وَرون**  یا **وَروِجارک** (Direction finding)، جِغرافی ورون واجار هاکردن وسه هسه. ورآرک تَویعت دله خله جائون دله کار بزه بونه. مَستوره وسه شایسی اتتمون در کوسان، پدیار یا همند و… گوم بَئی بوئین، ورارک دونستن جه، توننی شه دلبخا جآ جا برسین.

کومجون، اسپه‌ئون، پدیارپائون و… دی ورارک روشون دونستن ر نیاز دارنه . ائرچه امروجینه دسگائونی درنه بسون قطب نما ویا جآنی جاوِجارک سامونه (GPS) توننی خله رآت و ریز خله جغراپی ورون ره بشناسین امبا اگر اوزار دنی بو دیئر روشون وروجارک خله کار راندازه.

## بون و چله بئی ورون
اتا ورون دونستن جه، بتونن دیئر ورون ر وجار هاکردن. ائر نسوجر  ور اس هاکنیم، راسّ ور بونه خارتو(خرتو)، چپ ور بونه خارخت(خرخس) و پشت ور بونه کنسون. این چار ور بونه بون ورون و هر د ور میون اتا چله ورک دره. مستور وسه نسوجر و خارتو میون بونه خارتویی نسوجر.
ماریا کورینا ماچادو

**ماریا کورینا ماچادو** اتا ونزوئلایی سیاستمدار هسته که نیکولاس مادورو حکومت گدر، ونه جا مخالفت هاکرده و هرکجه علیه ونه حکومت گپ زو. نوبل صلح جایزه ره همین مخالفتون وسه بیته. وه ترامپ جه خاسته که دخالت هاکنه و ونزوئلا حکومت ره دگاردنه و ۶ ژانویه حملات جه پشتی هاکرده.

## منابع

رج:ونزوئلا گت آدمون
رج:صلح وسه نوبل بیته‌ئون
کنگل

**کَنگِل** اتا گیاه نوم هسته که ونه علمی نوم ره *Cirsium vulgare* گنه. وه خله مقاوم هسته و خشک جائون هم درإنه. کنگل تَلی دارنه ولی هم مالِ قلیه و خِراک بونه و هم بعضی جائون آدمون وه ره خِرشی کنّه و خِرنه.

## منابع

رج:گیاهون
واش

بندانگشتی
**واش** یا **بندِ واش** مازرون شرق لهجه‌ئون دله «علف» معنی دِنه. بند واش گیاهی ره گنّه که نخاسته شه تنک وونه و زمینِ قوت ره گیرنه و فایده‌ای هم ندارنه. همین‌سه وه ره وجین دله، زمین جه وِجِنّه. واش تونده خله گیاهونِ نوع جه بوشه و اتا خاصِ گیاه نی‌یه.

## منابع
* https://en.wikipedia.org/wiki/Weed

رج:گیاهون
ابونعیم استرآبادی

**أبو نعیم عبد الملک بن محمد بن عدی الجرجانی الأستراباذی** (۲۴۲−۳۲۳هـ) اتا شافعی فقیه بی‌یه. وه ۲۴۲ هجری، استرآباد دنیا بمو.

وه حسن بن محمد زعفرانی و ربیع بن سلیمان مرادی پلی درس بخوندسته خراسون وعراق و حجاز و شام و... دوره هاکرده و گت-گتون جه درس گیته و مکه دله یحیى بن ابی مسرة وَر هم دیّه.

## منابع

رج:مازرون ملائون
رج:گرگان گت آدمون
گوئینگ این استایل

***گوئینگ این استایل*** اتا کؤمدی فیلم هسته که ۲۰۱۷ سال بساتنه . فیلم سه تا پیرمردی خوری هسته که بانک وشون حق ره بخرده و خانه همین‌سه بانک جه دزدی هاکنن.

## منابع

رج: آمریکایی فیلمون
رج:۲۰۱۷ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج:کمدی فیلمون
الخاندرو الگارە

صفحهٔ الخاندرو الگارە ره حذف هاکرده (صفحه محتوا وِ بیه: «
 ره حذف هاکرده (صفحه محتوا وِ بیه: «**Alejandro Algara Menéndez** (25 ژانویه 1928-18 آوریل 2020) یک تنور لیریک مکزیکی بود که در دهه‌های 1950، 1960 و 1970 به شهرت رسید، بخاطر اجرای ترانه‌های شاعر موسیقیدان مکزیکی آگوستین لارا.»)
مچه کاررنو

**مرسدس کارنیو ناوا** (میناتیتلان، وراکروز، ۱۵ سپتامبر ۱۹۴۷- لس آنجلس، کالیفرنیا، ۲۱ جولای ۲۰۲۲)، که ونه نوم مِچه کارنیو بیه، اتا مکزیکی بازیگر و مُدل بیه
ارکستر فیلارمونیک مازندران

**ارکستر فیلارمونیک مازندران** که قدیمی نوم ارکستر فیلارمونیک سونات بیه، ارکستری در ساری مرکز استان مازندران هسه که محسن بافنده اینتا ارکستر ره تاسیس هاکرده و رهبری کنه .
این ارکستر بخش کر هم داینه. ارکستر و گروه کر اتا اجرا به نام مازندران داشته وکه بعد از اجرای آثار محمدرضا درویشی (دی ۹۵) تغییر نوم به ارکستر فیلارمونیک مازندران هدا که پیشنهاد محمدرضا درویشی بیه.
اینتا ارکستر در بیست و نهمین دوره جشنواره (بهمن۹۱) سوم بیه ولی در جشنواره سی ام (بهمن۹۲) در بخش رقابتی آواز جمعی اول بیه.
اینتا ارکستر با خوانندگان مازندرانی و غیرمازندرانی سابقه همکاری داینه، مثل وحید تاج و در دانشگاههای مختلف مازرون هم اجرا هاکرده. مثل دانشگاه علوم پزشکی بابل، دانشگاه آزاد قائم‌شهر، دانشگاه فرهنگ وهنر ساری. 

## پیوند به بیرون
* صفحه رسمی کر فیلارمونیک مازندران

## منابع

رده:گروه کر
رده:گروه‌های موسیقی ایرانی
رده:موسیقی آوازی
رده:گروه‌های موسیقی
رده:استان مازندران
رده:موسیقی در ساری
رده:موسیقی در استان مازندران
رده:ارکسترهای ایران
آق‌سرای، استانبول

بندانگشتی|اتا نما اتا خیابون جا آق‌سرای دله، استانبول، ترکیه - ۲۰۱۰
** آق‌سرای** (به ترکی استانبولی: Aksaray) اتا منطقه‌ بخش قدیمی استانبول دله هسته. آق‌سرای مراکز تاریخی استانبول از جومله میدان سلطان احمد ، ایاصوفیه و مسجد سلطان احمد نزدیکیا هسته. آق‌سرای ترکی جه به معنای سرای سفید (کاخ سفید) هسته.
لائوتارو

**لائوتارو** اتا تاریخی شخصیت هسته که ماپوچه طایفه دله دوی‌یه. وه شیلی دله سرخ‌پوستون ره یک‌پشت هاکرده و اسپانیای جنگ بورده. لائوتارو اوائل اتا إسپانیایی فرمانده‌ی خدمت ره کرده و اونجه أسب بدی‌یه و بفهمسته که اینتا حیوون چتی رام هسته و میرا هسته. دگرسته شه قبیله ره باته که اونتی که فکر کردمی، اسپه‌دیم آدمون نامیرا نینه و وشون و حلا وشون اسبون ره کارد چک گیرنه. اینتی بیه که هرستانه و اولین سرخ‌پوست قبیله‌ای بینه که إسپانیای إستعمارکرون وشون ره برسمیت بشناسینه و حق-حقوق هدانه. وه ره إسا، اتا ملی قهرمون إشناسنه.

## منابع

رج:شیلی گت آدمون
رج:شیلی تاریخ
ماپوچه

**ماپوچه** یا **آرئوکان** اتا طایفه نوم هسته که شیلی دله درنه. وشون رگ‌ریشه خور اختلاف دره که سرخ‌پوست بینه یا اوقیانوسی مردم هستنه که دریای راه بمونه اینجه. وشون اولین بومی مردمونی بینه که لائوتارو رهبری جه موفق بینه إستعمارکرون ره جنگ دله شکست هادن و وشون جا إمتیاز بیرن. إسای شیلی مردمون، خله‌شون ماپوچه‌ای تبار دارنه.

## منابع

* انگلیسی ویکیپدیا
رج:سرخ پوستون
رج:شیلی تاریخ
۲۰۲۶ زمستونی المپیک

**۲۰۲۶ زمستونی المپیک** (), رسماً ونه نوم **XXV (۲۵مین) المپیک کائون** هسته که لمباردی ، ایتالیا دله، فوریه ۲۰۲۶ سال وسه برگزار وونه. این دوره وسه ۸ ورزش و ۱۶ بخش مسابقه إلنه و ۱۱۶ تا طلایی مدال تنک وونه.

## منابع

رج:زمستونی المپیک دوره‌ئون
نکای شهید سلیمی نیروگاه

**نکای شهید سلیمی نیروگاه** اتا ایران ره گتِ برق‌تولیدکر هسته که فسیلی سوخت ره سوجننده و وه ره برق دریارنه. شهید سلیمی نیروگاه، ایران دومین گت نیروگاه هسته و ونه ظرفیت ره  ۲۳۹۶ مگاوات گننه.

## منابع

رج:نیروگاهون
رج: نکا شهرستان
هستمه اونیکا هستمه

**هستمه اونیکا هستمه** (عبری دله: אהיה אשר אהיה) و یا کتا شکل **اِهیِه** عبری واجک هسته کا سیا نومه(مقدس کتاب/نومه) دله کنه پمون دگاردی بئی دله بمو. اینتا گپ بون اتیه: «اِهیِه اَشِر اِهیِه»، این مهنا کا «هستمه اونیکا هستمه» و خدا نومون جه  یهودیت و مسیحیت دله هسته. اون تمان کا موسا هوریب کو دله خدا ره وینده و خدا موسی ره میر کنده تا شه پغوم ره بنی اسرائیل ور برسنده، موسا اتی گنه:«اسا من چون بنی اسرائیل ور برسم، و وشون ره بوم شمه پئر خدا مه ره شمه ور برسندیه، و مه جه بپرسن ونه نوم چیه، وشون ره چی بوم؟» خدا موسا ره گنه: «هستمه اونیکا هستمه.» و بته: «بنی‌اسرائیل ره اتی بئو: اهْیَه (هستمه)مه ره شمه ور برسندیه.» و خدا اَی موسا ره بته: «بنی‌اسرائیل ره اتی بئو، یهوه شمه پئر خدا،اِوریم خدا و اساق خدا و یَقوب خدا، مه ره شمه ور برسندیه.»

* وهار دینیشت: هستمه اونیکا هستمه. אהיה אשר אהיה
رج:یهودیت
یـ‌هـ‌‌‌‌‌وهـ

**یـ‌هـ‌وهـ** یا **یَهْوه** یا **یِهُوه** (عبری دله: יהוה) ایسرائیل پاشایی گیلی(ملی) خدا و ونه فنا بیین پس جه، ایسرائیل شمالی پاشایی گیلی خدا و یهودا بیه. این خدای ریشک کمش چلن گدر دم و مرس گدر ته رسنه. یهوه پارترین پارک دله تَنَخ — جوهودون سیا(مقدس) نویسکون سامونک — کالجار و تیفون خدا هسه کا اسمونی اسپه ره کالجار دله ایسرائیل دشمندون جا فرموندهی کنده؛ اون تمان دله بنی‌ایسرائیل یهوه ره دیئر کنعونیج خدائون و الاهگون ور دله، ال، اشیره و بعل سون پرستش کردنه خاب زاکا پیش جه نه تا شیش سدک دله، ال و یهوه هدی جه هدی بخردنه و ال، ال شدای سون نومک، تینار یهوه ر بهوته بیه و دیئر خدائون بعل و اشیرمون یهوه پرستی دله هدی بخردنه.

زاکا پیش جه 9 سدک تا 6 سدک، یهوه‌پرستی شه ره کنعونی ریشک جه سوا هاکرده و یهوه ایسرائیل پاشایی بون خدا و ونه پس جه ایسرائیل شمالی پاشایی و یهودا بون خدا دگش بیه؛ اونگدر دله سلطنتی دروار و اورشلیم نماجگا یهوه ره دشت دنیو خدای جا تبلیغ کردنه ودیئر خدایون دشت خار صفتون ره ونه سر خوندسنه. تا جوهودون اسارت توم بین بابل دله‌ی گدر،وشون دیئر خدائون دیین ره هاشا کردنه و یهوه ره خارکر و تینار جهون واقعی خدا دونسنه.
رج:یهودیت
ماتریدی

زبان جنوب ایران است که موسس محسن جلیلی است 

او اولین شخصی است که این زبان را تاسیس کرد
ماکولی

**مَکّولی** ()اتا کره‌ای عرق هسته کا دونه و نورو جا بساته بونه. ونه عرق گیرایی این عرق دله ۶ تا ۹ درصد ور دره.
جائی

**جائی،دس‌وه‌ئو،موال ، توالت**(به فرانسوی: Toilettes)، **دستشویی** یا **سرویس بهداشتی** (کتولی طبری دله: چه‌چال*) اتا جه هسه کا مسکونی خنه‌ئون و مکتبون و مدرسه‌ئون و... دله دره کا ونه دله آدمون دله گی و کش دکننه، هدف جائی بساتن جه تمیزی بیه جونکا هر آدم متوسط 145 کلوگرم گی دکنه.* 

## واجک‌اشناسی
بندانگشتی|جائی نیقاشی ویلیام هوگارت جه
جائی : ونه رخه طبری دله جه ره رسنه اینتی کا ادب وسه وه ره جائی بوتنه

پرتوخنه: پرتو: کش خنه دی هسه پسوند یعنی جئی کا ونه دله پرتو زننه

موال: عربی جه بموئه

توالت: فرانسوی جه بموئه

## آلبوم

پرونده:Garderobe1.jpg|چرچالی موبلمون شیون کوشک دله جنو سویس
پرونده:Garderobe2.jpg|شیون کوشک توالت
پرونده:Femaleurinal_Cropped.jpg|زنائون  بستکا موال
پرونده:Sainsbury's_toilet_blocked_urinal,_Low_Hall,_Chingford_2022_January_17.jpg|مردیون بستکا موال
پرونده:A_man_and_a_toilet_(6).jpg|اتا ارتیک عکس ، فرنگی موال جا 
پرونده:توالت_دیواری.jpg|دیفاری تئالت والهونگ


## ممبعون
فارسی ویکیپدیا
تِکباندو

**تکباندو یا تکواندو** (کره‌ای: 태권도/跆拳道) اتا کره‌ای رزمی هونر و رزمی ورجش هسته کا لینک و دست کار بزه بونه تکباندوی واجک ره شنه اتی: *tae* ("لو بزوئن")، *kwon* ("دس جه بزوئن") و *do* ("هونر یا رجه")دگاردیین. این ورجش  **پنش بون دَب، راسّی، تجش، شه هداری و هرسکایی** سَر، سه رسه دله چلک بونه : *پومسه* (품새)، *کیورِگی* (겨루기) و *هاممِدانگ * (격파).

پومسه‌ئون شابلونونی هستنه کا  رد بزوئن، میس بزوئن و لو بزوئن کارون طیف ره نشون دننه. کیورِگی مبارزه‌ئونی هسه که المپیک دله هشائه بونه و هاممِدانگ چویی لت بشکستن هونر هسه. تکباندو ایی ات‌تمانون نانچِکو و شمشیل ره دی کار زنده. تکباندوکارون جمه نوم *[[Dobok|تبوک]]* هسه. این رزمی ورجش 1940 و 1950 دهک کره‌ای رزمی کارون دس دله روش بکشیه کارته و چینیج رزمی هونرون سون.

اسا تکباندوی جهونی بونون ساجمانون اتینه: تکباندوی جهونی ساجمون (ITF) ککیووِن و جهونی تکباندو(WT، پار تکباندوی جهونی ساجمون و یا WTF). کیورگی، اتا کالجار هسه کا دشت کاکرونشون هدی جه تماس دارنه کا 2000 سال جه تاسا اتا المپیکی دکته بیه. 2018 دله، جنووی کره دولت تکباندو ره رسما کره دیمائیج رزمی هونر بته. ساجمونی کا تکباندو سر دره المپیک و پارا المپیک و جهونی تکباندو هسه.

رج:ورزش
آکسارای (متروی استانبول)

**آکسارای** (انگلیسیجه : Aksaray) اتا ایسگا خط ام۱ استانبول مترو دله هسته.

این ایسگا که منطقه فاتح دله قرار دارنه سال ۱۹۸۹ دله تاسیس بیه.
رج:مختصات ویکی‌دیتا دله
پَسه

**پَسه** ویا **پسح** (به عبری: פֶּסַח‎)  دی اشناسه کلوا(فطیر) جشم، جوهود لار بین مصر فرعونون دس جه. پسه جشم اتا خارخجیر جشم کا نماج و مذهبی سروش جا هئی بخرده و ویجک خراکی دارنه. این جشم اتا جوهود ستا گت جشمشون هسه. اینتا أئید ویا جشم نیسون ما نیمک دله عبری گاشمارک دله کا شمالی نیمکره دله وهاره، سر بهیت بونه و تا اتا هفتک سیا سامون(امروجه فلستین) دله ویا هشت روج دیئر جائون جهون دله رج بونه.

رج:یهودیت
مرموندون

بندانگشتی|مرموندون کلیسا سالت‌لیک‌سیتی شَر دله
**مرموندون** (انگلیسی دله:Mormons)اتا مذهبی و دبک(فرهنگی) گرو هسنه کا مسیحیت آخرزمون قدیسون جنوش بون چلک جه وند دارنه کا جزیف اسمید جا نیویرک ولات بالا دله 1820 دهک دله سر بهیته بیه.

مرموندون شه کیش ره اتا زیوکر روش(حرکت، جنبش) دوننه و بوور دارنه کا دونشون، دبون  و کلیسای ساجمون آدم نافرمونی وسه زاکا(میلادی) یکمین صدک دله پتکا و فنا بیه و پئی بورده، و اسا خدا اینان ره جزیف اسمید وَی هاکردن جا خار هاکرده. 

امروجینه مرمونذون خله‌ئون آخرزمون قدیسون مسی عیسای کلیسای جَم هسنه. اتی مرموندون یا مستقلنه ویا مقید نینه.مرموندون اثردار دب قوتب یوتا دله دره و شمالی امریکا خله دیئر قاره‌ئون جه مرموند دارنه.
رج:مرموند
رج:مسیحیت
گتاما بوطا

[چپ|بندانگشتی|بوطا بوت  [بوروبودور (اندونجیِ جاوه) دله ۴۸۳ تا ۵۶۳ پ وَر.]]

**سدارتا گتاما بوطا** ( هندی دله: गौतम बुद्ध) اتا ملا و درویش بیه کا ونه آموجئون سر، بودیک کیش و فلسفک خار بیه. بوطا چارم و شیشم صدک پیش زاکای(میلاد) میون پار هند شرقیک شَر دله زیست کرده.

رج:هندو دین
شخ

**شخ یا ملّا** کسی هسته کا دینی اردون و آمجکون ره درسی دونده و ونه کار تبلیق، تلویج، حفس و دین جا دفاء هاکردن هسه.
[بندانگشتی|350x350پیکسل|چب جه راس ور: جورج کری، کانتربری گت اسقف (۱۹۹۱–۲۰۰۲)؛ جاناتان ساکس، گتنا هاخام؛ مصطفی سریک، بوسنی گت مفتی؛ جیم والیس. اقتصادی جهونی مجمه ۲۰۰۹ داووس دله، [سوییس|سئیس]]
بندانگشتی|333x333پیکسل|لاوِ مئیر، ایسرائیل هاخام

## زرتوشتی
زرتوشتی کیش شخ اصطلاحا موبد یا موغ بونه. موبد واجک ریشک ونه اصل موغبد بیه یهنی موغان یا شه شخون گتنا و اول موبد کرتیر بیه.

## جوهود
جوهود دله شه شخون ره گننه هاخام.

## مسیحیک
بندانگشتی|بارونی ادیک گت اسقف، مسیحیون اتا گت شخون
مسیحیون میون شخون وشه خله نومون دره. کاتولیک‌شون مرد شخون ره گننه، پئر یا کشیش . در کاتولیک کلیسا، ملاباجی ندارنه.دیرون یا صومه‌ئون دله کا زاهد زنکون و مردکون زیوش و نماج جگا هسته، مردون ره، برار و پئر، و زنون ره خاخر و مار، ونگ دنه.

پروتستان دله،شخ و دی ملاباجی ره، کشیش و چپون ونگ دنه. البته ونه چپون ونگ هادن امبا ایرون دله غفلت سر دشت مسیحی شخون ره کشیش ونگ دنه و اتی گدرون دی شه خد ره گننه کشیش تا شایسی اعتبار بیرن امبا کشیش نوم ره سنتی کلیسا مردکون وسه کار زنده دکلون.

## اسلوم
اسلام دله، شیعه شخون ره، آخوند، ملّا، شخ، حجت الاسلام و المسلمین و گت رتبه دله، آیت‌الله و آیت‌الله‌العظمی بهوت بونه؛ امبا سنی شخون، ماموستا و گت رتبه دله، مولوی و ای گت تر بوئن، مولانا ونگ دننه. ماموستا، کردی واجکه وونه مهنا استا یا ملا(مَلّم) هسته کردنشین شر دله، شخون ره گننه.  مولوی واجک، یاء اضافه بین مولا واجک په خار بیه. این اصطلاح، ایرون شرقی شر ور ویا ایرون شرق ور سامونون، اونانی که دینی ذونش دله گت آدم بینه ره گننه. مولانا یهنی امه گتنا کا ویشتر فاضل مردکون و گت آدمون وسه کار بزه بونه و مولانا رتبه مولوی تون بالاتره

## بائی
بائی کیش دله شخ ندارنه و دشت آدمون ونه کیش و دین ره تبلیق هاکنن.
رج:ملائون
چهارشنبه، استانبول

چهارشنبه (ترکی دله: Çarşamba) اتا محله استانبول دله ترکیه دله هسته.
رج:مختصات ویکی‌دیتا دله
خون‌دکت دی ماه

**خون‌هکت دی** یا **دی ماهِ کشتار** اون گدر بی‌یه که ۱۴۰۴ دی ماه هیژدهم و نوزهم، پنج‌شمبه و جمعه روز، مردم هرستانه و حکومت ره اعتراض هکردنه. جمهوری اسلامی هم وشون ره تروریست و مزدور بخونسته و شه نظامیون ره دستور هدا وشون ره تیر دَوِندن. این دِ روزی هزارون نفر بمردنه. رسماً ایران دولت گنه حول‌حوش ۳٬۱۱۷ نفر دِ طرف جه شه جان ره از دست هدانه ولی هرانا گنه هفت هزار نفر ره شناسا دارنه و هزارون نفر دیگه ره نتونده تأیید یا رد هاکنه. غیررسمی آمار تا ۲۰۰۰۰ نفر یا ویشته هم حدس بزونه و میّن نی‌یه کی راسته گنه. 

این اعتراضات په تا چند هفته اینترنت کاملاً ایران دله قطع بی‌یه. دونالد ترامپ که تهدید هاکرد بی‌یه جمهوری اسلامی نونه مردم ره تیر هاکنه، شه ناوگان و گت‌گت کشتی ره بیارده ایران سامون‌لو و جنگ تهدید جه مذاکره ره پیش ورنه. اتا تغییر که این اعتراضات دله پیش بمو، اقبالی بی‌یه که مردم این‌صوه رضا پهلوی جه سىراق هدانه و ونه نوم ره ویشته دوخونستنه و شعار هدانه جاوید شاه.

## منابع

رج:ایران اعتراضات
رج:۲۰۲۶
زن، زندگی، آزادی

**زن، زندگی، آزادی** (کوردی که: *ژن، ژیان، ئازادی*)  اتا شعار هسته که فیمینیسم رمبش جه اشارک زنده. این شعار اول کوردستون کارگرون حزب (پ‌ک‌ک) وسه بی‌یه و کوردها درون وه ره مثاله هاکرد بینه. ایران ۱۴۰۱ اعتراضات دله کهمهسا امینی بمردن په راه دکته، این شعار اصلی مسیر ره هدار کرده و معترضون بخاستی ره سىراق دائه.

## منابع

رج:ایران اعتراضات
رج:۲۰۲۲
غلامرضا حجتی اشرفی

**غلامرضا حجتی اشرفی** (بزائه ۱۳۱۵ بهشهر - بمرده ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۹ تهرون) نویسنده، مؤلف و گردآورنده مجموعه‌ئون قوانین ایران و اتا از پیشکسوتون و چهره‌ئون نوم‌آشنای رشته حقووق بییه. وه اولین کسی بییه که فهرست موضوعی و الفبایی ره وارد کتب حقووقی ایران هاکرده.

## زندگینومه
غلامرضا حجتی اشرفی سال ۱۳۱۵ بهشهر مازرون دله دنیا بمو. ونه پییر ره گوتنه حاج‌آقا حجتی، و اتا از سردفتردارون نومی اسناد رسمی کل مازرون دله بییه. وه دوره مقدماتی ره پیش استادون علوم اسلامی و دوره متوسطه ره دبیرستون‌ئون ۱۵ بهمن بهشهر، بوعلی و ادیب دله تموم هاکرده.

اشرفی یازده سال به عنوان دفتریار، پییرِ دفتر دله کار ثبت ره انجام دائه. وه سال‌ها مؤسسه تحقیقات صنعتی دله فعالیت کرد و پلی اون، روزنومه‌ئون کیهان و اطلاعات دله مطلب نوشته. همین گادِر بییه که ایده تهیه مجموعه‌ئون قوانین ونه ذهن دله شکل بیته.

حجتی اشرفی اردیبهشت ماه ۱۳۹۹ دله بمرده و قطعه نام آوران بهشت زهرا دله چال بگردسته.

## نوآوری‌ئون و فعالیت‌ئون
غلامرضا حجتی اشرفی مجموعه‌ئون قوانین ره جمع‌هاکردن گادر، نوآوری‌ئون و ابتکاراتی داشته که تا اون گادر سابقه نداشته. این مجموعه‌ئون ره تهیه‌هاکردن گادر، ویشتر اصل قوانین و ریشه‌ئون مجموعه‌ئون قوانین جه مراجعه کرده و **فهرست موضوعی و الفبایی** ره اولین بار کتاب‌ئون حقووقی ایران دله وارد هاکرده.

وه ره قوانین متعددی مثل قانون کار و زیرنویس‌ئون صاحب‌نظرون درباره قانون اساسی ره تدوین هاکردن وسّه دعوت هاکردنه که ونه کار نتیجه نشریه‌ئون حقووقی کشور دله چاپ بیه.

## آثار و تألیفات
وه اولین دوره مجموعه‌ئون قوانین ره سال ۱۳۵۰ «**اجاره، آنچه مالک و مستاجر باید بداند**» نوم جه چاپ هاکردنه. ونه مهم‌ترین تألیفات جه کتاب «**حقوقی ثبت: نمونه اسناد**» هسته که انتشارات کتابخانه گنج دانش جه چاپ بیه. این کتاب اون گادر اتا از آثار فاخر به حساب اموئه و با وجود الکترونیکی بَیّن اسناد، هنوز هم از کتب مرجع **تنظیم عقود و قراردادها** دله هسته و دفاتر اسناد رسمی کشور وسّه اتا از منابع مهم به شمار شونه.

بقیه مجموعه قوانینی که وه جمع‌هاکرده، اینان هستنه:

* مجموعه قوانین اساسی
* مجموعه قوانین مدنی
* حقوق ثبت در نمونه اسناد رسمی
* مجموعه قوانین ثبتی
* مجموعه قوانین شهرداری‌ئون
* مجموعه قوانین بازرگانی
* مجموعه قوانین حقوقی
* مجموعه قوانین جزایی
* مجموعه قوانین کشتیرانی
* مجموعه قوانین گمرکی و ترانزیت
* مجموعه قوانین کار و بیمه
* مجموعه قوانین بیمه اجباری شخص ثالث
* مجموعه قوانین استخدامی
* مجموعه قوانین مالیاتی
* مجموعه قوانین نیروهای مسلح

## بن‌مایه‌ئون

رده:بهشهر گت آدمون
رده:۱۳۱۵ بزائه‌ئون
رده:۱۳۹۹ بمرده‌ئون
رده:بهشت زهرای نام‌آورون ِته‌که دله چال بَیی‌ئون
رده:تهران دله چال بَیی‌ئون
رده:بهشهر پژوهشگرون