open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اردشیر یتم

بندانگشتی|ادشیر یتمِ سکه.
**اردشیر یتم (اردخشیر یتم)** ( اینگلیسی جه: ***Artaxerxes I***) اته پارسِ فرترکه بی‌یه کا 220 تا 205 پیش از میلاد گدری حوکومت کرده. اون توم پارسِ فرترکه‌ئون سلوکیونِ تابع بی‌نه.

## نوم
ونه نوم (اردخشیر/اردشیر) معنی بونه " اونکس که راسّی جا حوکومت کنده". لاتینی زوون دله اینتا نوم ره Artaxerxes باتنه. هخامنشیون 3 تا شاهنشاهونِ نوم اردشیر بی‌یه.

## ونه حوکومت خوری
پارس فرترکه‌ئونِ حوکومت هاکردن ترتیب سر اختلاف دره. پیش ته گتنه که وشون ترتیب اِتی بی‌یه: بگداد، اردخشیر یتم، وهبرز، وادفرداد یتم و وادفرداد دیم. اما اسا، اتی ترنه اکتشاف‌ئون په و پارس منطقه‌ی سکه‌ئونِ پی‌دا هاکردن، وشون حوکومت هاکردنِ توم و ترتیب ره اینتی دچینه: اردخشیر یتم، وهبرز، وادفرداد یتم، بگداد و وادفرداد دیم.

## منبع

* 8 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:پرسیس
رج:پارس
رج:پارسِ فرترکه حاکم‌ئون
فهرست بازیکنان خارجی باشگاه فوتبال پرسپولیس

## فهرست
[بندانگشتی|233x233پیکسل|گئورگی گولسیانی، رکورددار تعداد گل زده در بین بازیکنان خارجی تاریخ باشگاه [پرسپولیس]]
بندانگشتی|233x233پیکسل|بشار رسن رکورددار تعداد بازی در بین بازیکنان خارجی تاریخ باشگاه پرسپولیس.

## آمار و رکوردها

### آمار بر پایه گلزنان

### آمار بر پایه فصل‌های حضور

* فهرست بازیکنانی که که دو یا بیش از دو فصل برای پرسپولیس بازی کرده‌اند.

### حضور بر پایه قاره

## شهرآورد تهران

### لیست گلزنان خارجی پرسپولیس در شهرآورد تهران

رج:پرسپولیس فوتوالیستون
معاویه (سریال)

**معاویه** سریال ره سعودی عربستون اتا کانال خانه ۱۴۴۶ ما رمضون  وسه سىراق هاده. این سریال بازیکرون و عوامل اکثراً تونس، مصر، سوریه و عربستان شىنه. 

سریال موضوع شیعه-سنی سر حساس هسته و حلا پخش نیه، عراق دله ونه‌سه شر راست هاکردنه. اتا شیعیون کانال باته اگه وه ره نخش بساجن و توهین هکنن، *شجاعت ابولؤلؤ* سریال ره ساجنه.

## منابع

رج:عربی سریالون
رج:۲۰۲۵ سریالون
رج:عربستون سریالون
رج:تاریخی سریالون
ایاد نصار

**ایاد نصار** اتا عرب بازیگر هسته. وه اردن آدم هسته ولی ونه اصالت فلسطین شىنه و شه ریاض دنیا بمو. 

## منابع

رج:اردن گت آدمون
رج:زننه آدمون
رج:عرب مردی بازیگرون
لجین اسماعیل

**لجین اسماعیل** اتا عرب بازیگر هسته. وه سوریه آدم هسته.

## منابع

رج:سوریه گت آدمون
رج:زننه آدمون
رج:عرب مردی بازیگرون
معاویه

**معاویه بن ابی سفیان** اتا تاریخی شخصیت هسته که امویون خلافت ره بساته. وه شام منطقه دله عثمان خلافت دس‌بن دیه که عثمان ره بکوشتنه. معاویه باته علی تقصیر داشته و ونه خلافت جه مخالفت هاکرده. وشون میون خلیفه بین وسه جنگ دکته. مسلمون‌ها تا اون گدر هیچ‌وقت هئی جه جنگ نکت بینه و همینسه این دوره خور گنه فتنه اول. معاویه موفق بیه شام و مصر ره بیره و داره. علی بمردن په، حسن بن علی کوفه دله خلیفه بیه ولی معاویه ونه دم ره بیته و رسماً مسلمون‌های خلیفه اعلام بیه. معاویه بمرده په، ونه زک‌زا ونه جاسر هنیشتنه و وشون ره بنی امیه گنه.

## منابع

رج:عرب گت آدمون
رج:بنی امیه
رج:خلافت
آفریغیون

**آفریغیون** (اینگلیسی جه: *Afrighids*)( خوارزمی جه: *ʾfryḡ)* اته خارزمی و ایرونی تبار خونواده بی‌نه کا خوارزمِ آدم بی‌نه و خله قدیم توم جه اونجه حوکومت کردنه. وشون توم که یور ته بورده دیر حوکومت‌ئونِ خِراج‌ده بینه و ساسانیون، هپتالیون، گوکترکون، امویون، عباسیون و سامانیون ره خراج دانه.

وشون لمبر اینتی بی‌ئه کا اتی دیر خونواده دس جه پتی بوردنه، مامونیون (فارسی جه: مامونیان) که گرگانج آدم بی‌نه وشون جا هنیشتنه و خارزم ره حاکم بینه.

آفریغیون نیشتگا کاث شهر بی‌یه و وشون شه نسل ره کی‌خسرو جه گاتنه.

## منبع

* 11 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

## بن‌بنویشت

رج:آفریغیون
رج:ایران تاریخ
آفریغ

**آفریغ** (بمردن: پیش از میلاد چاروم قرن) ایرانی بی‌ئه کا خوارزمِ آفریغیون حوکومت ره پِی بشته. بائوته بَیّه که وه کاث شهر وسه (که ونه نیشتگا بی‌یه) اته دز و کَت که ونه نوم فیل یا فیر بی‌یه بساته. خله وه ونه زیوش خَوری بدونسته نی‌یه؛ پس‌ته، ونه ریکا بغذه ونه جا هنیشته.

## منبع

* 11 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:آفریغیون
رج:زرتشتی آدمون
رج:ایران تاریخ
مسروپ ماشتوتس

**مقدس مسروپ ماشتوتس** (361 _ 17 فوریه 440 میلادی/ 128- _ 30 میرماء 49- طبری) ارمنی الفبا آزنده بیئه و یتم معلم، مترجم و یتم ارمنی مکتب خنه آزنده صومعه آماراس آرتساخ دله بیئه. اونگدر، ارمنسون ده تابری مینا بیزانس و اران ساسانی رست بی بیئه. اینتا اتفاق ارمنسون ملی کافه ره داشتنه تالون کردنه. اینتا شرایط دله مسروپ قصد هاکردنه کا ملی کافه ره نجات هده؛ وه ارمنی الفبا ، دب ، تبلیقات و ادبی متون جا بتونسنه ارمنی شون ره اته ملی کافه هده. پنجم میلادی سده ارمنی شون وسه زرین سده معروف هسه، اون زمونه خله مطالبون ارمنی وسه دگردان بینه.

## ونه زندگونی
بندانگشتی|مسروپ مشتوتس مجسمه
گوریون ونه جیوه نویس گنه کا مسروپ عالی تحصیلات ره یور هاکردنه، وه فارسی و یونانی زفن ره بیاموتنه. وه دمالتر چارم خسروئه میرزا بونه و ونه کاره اتی بیئه کا سلطنتی دسورون ره فارسی بنویسه. دمالتر وه تنی منی هاکردنه و بوردنه اته صومعه دله و شه زندگونی ره ریاضت جا یور هاکردنه. 394.م/95-.ط دله ساهاک پارتو وه ره تبلیغی رسالت وسه برسته. ساهاک و ارمنسون شاء پشوون جا مشروپ بتونسنه چن مکتب بنا هاکنه، وشونه دله ارمنی الفبا ره هم دائنه. ماشتوتس شه آماراس صومعه دله درس دائه. ارچه ونه پهمدئون شرقی ارمنسون دله سامن بشت بیئه. 

وه قسطنطنیه بوردنه و دیم تئودوس بیزانس امپراطور ره بدییه، تئودوس وه ره رخصت هدائه شه سامن دله تدریس هاکنه. مسروپ دگرسنه شرقی ارمنسون و ونه ایده اتی بیئه شه هم دیماشون وسه مذهبی کتوب بنویسه. وه شه پن نوکر ره رائی هاکردنه ادسا،قسطنطنیه،آتن،انطاکیه و اسکندریه تا یونانی زفن ره بیاموجن و یونانی کتب ره ارمنی دگردانن.

ارمنی ادبیات دم دما مقدس کتوب بنویشت بونه، اما دومبی مسروپ مقدس کتوب ره سریانی زفن جا ارمنی دگردانیه. خله یونانی متون ازیمار بن دکتنه ولی اسا اما وشونه ارمنی ترجه ره دارمبی و وشون حفظ بینه. مسروپ تینار شش ماء زنه بمونسنه تا 30 میرماء 49- طبری دله بمردنه.

ارمنی شون 19 فوریه ره ونه وسه مراسم گیرننه و ونه وسه دعا خوننه. مسروپ ره اته کله سیا دله اوشاکان دله پال هاکردننه.
رج:ارمنی زوون
رج:ارمنستون گت آدمون
لامین یامال

**لامین یامال** اتا اىسپانیایی فوتوالیست هسته که بارسلوناسه کا کنده. ونه پییر مراکش آدم بی‌یه و کوچ ره بورده اىسپانیا. ونه عربی نوم **امین جمال** هسته که دِ نفر نوم هسته که ونه خانواده ره کومک هاکرد بینه که غریب‌شر جا دکفن. 

یامال وچگی جه بارسلونا طرفدار بی‌یه و باشگاهِ وچونِ آکادمی دله شروع هاکرده کا بکردن و حلا مدرسه‌شو بی‌یه که تیم ملی دعوت بیه و یورو ۲۰۲۴ دله إساره دسوری سوـسو کرده و اىسپانیا همراهی قهرمون بیه. وه بارسلونای گت‌سالون تیم دله إسا فیکس بازی کنده و بعضی‌ها وه ره لیونل مسی جانشین دونه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا 

رج:ایسپانیا فوتوالیستون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج:مراکش فوتوالیستون
نکو ویلیامز

**نکو ویلیامز** اتا ولزی فوتوالیست هسته که لیورپول وسه کا کنده. 

## منابع

رج:لیورپول فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج:ولز فوتوالیستون
اینیاکی ویلیامز

**اینیاکی ویلیامز** اتا غنایی فوتوالیست هسته که خله توم‌ هسته اتلتیک بیلبائوسه کا کنده. وه و نیکو ویلیامز برار هستنه.

## منابع

رج:اتلتیک بیلبائو فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج:غنا فوتوالیستون
لواندوسکی

**روبرت لواندوفسکی** اتا لهستانی فوتوالیست هسته که بارسلوناسه کا کنده. وه پیش‌ته بروسیا دورتموند و بایرن مونیخ دله دیه.

وه دورتموند دله اىسم درهاکرده. اتا چمپیوز لیگ بازی دله رئال مادرید بوردن دله خله نقش داشته و شه تیم راه ره فینال بوردن‌سه هدار هاکرده. فینال ره بایرن مونیخ جه بباختنه و چند توم بگذشته، همین بایرن مونیخ بمو لواندوسکی ره بخری‌یه. لواندوسکی اونجه هم خله موفق بی‌یه و اتا سال همه گتنه وسته طلای توپ ره بیره ولی کورونا دکتی بیه و ونه حق بسوته. لواندوسکی بعداً بمو بارسلونا و إسا اینجه دره.

## منابع

رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:بایرن مونیخ فوتوالیستون
رج:دورتموند فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج:لهستون فوتوالیستون
دنی اولمو

**دَنی اولمو** اتا اىسپانیایی فوتوالیست هسته که بارسلوناسه کا کنده. 

وه ات‌گال آلمان لیگ دله دیه ولی یورو ۲۰۲۴ په، اىسم درهاکرده و بارسلونا وه ره بخری‌یه و دگاردنی‌یه لالیگا دله.

## منابع

* https://bdfa.com.ar/jugadores-124225.html

رج:ایسپانیا فوتوالیستون
رج:اسپانیول فوتوالیستون
رج:دینامو زاگرب فوتوالیستون
رج:لایپزیگ فوتوالیستون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
نیکو ویلیامز

**نیکو ویلیامز** اتا اىسپانیایی فوتوالیست هسته که اتلتیک بیلبائوسه کا کنده. 

ونه گت‌ته برار، اینیاکی ویلیامز هم چندین سال اتلتیک دله دوی‌یه ولی اونتا آفریقای غنا دله تیم ملی بورده و نیکو اىسپانیای تیم ملی دله کا کنده. وه یورو ۲۰۲۴ دله قهرمونی دله نقش داشته و فینال اتا گل ره وه بزو بی‌یه.

یورو ۲۰۲۴ په، بارسلونا خله نیکو ویلیامز دمبال دیه که وه ره بخرینن ولی نمو. ونه برار گته ونجه قول بهیت بی‌یه که اقلا ات سال هئی بوون و بیلبائو تیم ره قهرمون هاکنن.

## منابع

رج:ایسپانیا فوتوالیستون
رج:اتلتیک بیلبائو فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج:غنا فوتوالیستون
رونالد آرائوخو

**رونالد آروخو** اتا اوروگوئه‌ای فوتوالیست هسته که بارسلوناسه کا کنده.

## منابع

رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج:اوروگوئه فوتوالیستون
پدری

**پِدری** اتا اىسپانیایی فوتوالیست هسته که بارسلوناسه کا کنده. وه لاماسیا دله کشف بیه و همون اول جه بارسا دله کا کرده.

## منابع

* https://int.soccerway.com/players/pedro-gonzalez-lopez/625414/

رج:ایسپانیا فوتوالیستون
رج:لاس پالماس فوتوالیستون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
ژول کونده

**ژول کونده** اتا فرانسه‌ای فوتوالیست هسته که بارسلوناسه کا کنده. وه پیش‌ته بوردو و سویا دله دوی‌یه.

## منابع

* https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf
* https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q113646122

رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
رج:فرانسه فوتوالیستون
رج:سویا فوتوالیستون
رج:بوردو فوتوالیستون
فران تورس

**فرران تورس** اتا اىسپانیایی فوتوالیست هسته که بارسلوناسه کا کنده.

## منابع

* https://global.espn.com/football/player/_/id/265869

رج:ایسپانیا فوتوالیستون
رج:منچسترسیتی فوتوالیستون
رج:والنسیا فوتوالیستون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:زننه آدمون
کاکا

**کاکا** اتا برزیلی فوتوالیست بی‌یه که آث میلان و رئال مادرید دله سابقه دارنه. وه اتا سال لیونل مسی و کریستیانو رونالدو جه رقابت ره بَورده و دنیای بتترین فوتوالیست بهی بی‌یه.
وه ره خش اخلاقی و ادب وسه إشناسنه.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج: برزیل فوتوالیستون
رج:رئال مادرید فوتوالیستون
رج:آث میلان فوتوالیستون
سرو ساینه بن

**سرو دار ساینه بن** اتا ایرانی انیمیشن فیلم هسته که ۲۰۲۴ سال شىنه و اوسکار جایزه ره بیته.

## منابع

رج: انیمیشن فیلمون
رج:۲۰۲۴ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
پارسی زوون دسور (خانلری کتاب)

پارسی زوون دسّور  (فارسی جه: دستور زبان فارسی) اته کتاب‌ئون جه بی‌یه که پرویز ناتل خانلری وره پارسی زوون دسور وسه بنویشته. یتمین کَش 1343 سال دله، به عونوانِ دبیرستان درسی کتاب چاپ بئی‌یه و پس‌ته بنیاد فرهنگ ایران و توس انتشارات این کتاب ره تنک هاکردنه. 

## منبع

* 13 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ فارسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:کتابون
رج:فارسی کتابون
رج:فارسی زوون
آنورا

**آنورا** اتا آمریکایی فیلم هسته که ۲۰۲۴ سال شان بیکر بساته. 

فیلم کؤمدی هسته و اتا مول‌زنا و پولدار روس مردی عاشقی آسنی هسته که هدی ره خانه ولی...

اینتا فیلم اوسکار جایزه ره چنتا چله درون بیته و ۲۰۲۵ بتترین فیلم انتخاب بیه.

## منابع

رج: انگلیسی فیلمون
رج:۲۰۲۴ فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:کمدی فیلمون
انغه دو بلزک

**بالزاک** اتا فرانسه‌ای نویسنده هسته که شه *[[کمدی انسانی]]* کىتاب وسه معروف هسته. ونه کىتابون حدود ۹۰ تا رؤمان و کل‌آسنی هستنه که وشون کاراکترها و شخصیتون هئی جه ربط دارنه. اینان شخصیتونِ ویژگی و اخلاق-رفتار خله وشون زندگی و خانواده‌ی وضع جه ریشه گیرنه. اتا چی که این کىتابون ره مهم‌تر کنده، این هسته که زمونی بالزاک این تأثیری که جامعه آدمون سر إلنه ره توجه داشته که هنتا روان‌شناسی و علوم دله دانشمندون ونجه نرسی بینه و فلاسفه هم ونه سر توافق نداشتنه.

## دپیته چرخه‌تو
* پر گوغیو
* فرانسه‌ی نویسندگون ره فهرست

رج:فرانسه‌ی نویسندگون قرن نوزدهم میلادی
بووایسار سایتیف

**بووایسار سایتیف** اتا روسی کشتی‌گیر و سیاستمدار بی‌یه که سه‌تا المپیک دله طلا بهیت بی‌یه. وه أی بورده سیاست دمباله ره بیته و داغستون دله میلس نماینده بی‌یه. وه ۲۰۲۵ مارس، ۴۹سالگی، بمرده.

## منابع

رج:روسیه کشتی‌گیران
رج:روسیه سیاستمداران
آلپی مارموت

**آلپی مارموت** (اینگلیسی جه: ***Alpine marmot***)، (دونشیج نوم: ***Marmota marmota***) اته تی گت سنجاب و مارموتونِ سررجه جا هسّه. این تی مارموت خله-خله، مرکزی و جنوبی اروپایِ گر و کوهسونّی ناحیه‎‌ئون دله پی‌دا بونه.

## منبع

* 15 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:قرمز لیست کمترین نگرانی حیوون
رج:حیوون
چارم خسرو

چارم خسرو ( ارمنیج: Խոսրով Դ / بمرد روج: 415 یا 416 میلادی) کا اپره منوبع دله وه ره سیم خسرو بانوتنه. وه ارمنسون اشکانی دودمونۀ سر بیئه کا ساسانیون ألی شاء(384/385 تا 389.م) بیئه. همتی دیم سفه وسه 414 تا 415 ارمنسون رو أی حکم برانیه. وه ساسانیونۀ سخل بیئه، اونتوم ارمنسون اسیلیسن پیمون وسه اران و بیزانس مین ده رست بی بیئه؛ اته شرقی ارمنسون کا اران وسه بیئه، اتی غربی ارمنسون کا بیزانس وسه بیئه. شرقی ارمنسون شاء چارم خسرو بونه و غربی ارمنسون شائم سیم آرشاک بونه. چارم خسرو پنج سول بمانسنه تا اونتوم ارمنیج بگ شون (ناخارار) وه ره بندوم بزوئنه کا رومی شونۀ پشتی ره کنه. دمالتر وه شه مقام جا خلع بونه و اران دله زنونی بونه. ونه برابر وهرام شاپور ونه په شاء بونه ولی وه جغتی رفتگار بیه.

###### ونه توه لوه:
پارم خسرو ارمنسون اشکانی دودمون دله دیه؛ کانه ارمنیج منوبع ونه پر و مار جا نائوتنه. اپره مورخ شون گننه وه قبلی ارمنسون شائه ریکا، وارازدات بیئه.

### ونه حکومت:
بندانگشتی|ارمنسون رست کون اسیلیسن پیمون په
منوبع گننه وه اسیلیسن خون وس قبل تخت هنیشت بیئه ولی موسی خورنی گنه اسیلیسن خون وسۀ دمالتر وه تخت هنیشتنه. احتمالا اینتا پیمون ولوگاسس بمردن په کار دکته، ولوگارسس شه برار همپا سیم آرشاک، ارمنسون دله حاکم بیئه. 387.م دله بیزانس و اران اسیلیسن خون وس ره دوسنه و ارمنسون ره ده رست، رست هاکردننه. سیم آرشاک و اپره ناخارار شونۀ جا بوریتنه غربی رست و بیزانس دله خنه هاکردنه. 

چارم خسرو ارتاشاک و دوین شهر ره اران دله هداشتنه و همو گدر سیم آرشاک بیزانس دله ایقیاس شهرۀ حاکم بی بیئه. چارم خسرو سیم شاپورۀ خش بیئه و ونه خاخر جا زردوخت ازدواج هاکرد بیئه همتی وه اته گت قاشون هیتنه تا ارمنسون جا دفاع هاکنه. خسرو پنج سول حکم برانیه تا وه ره بندوم بزوئنه و أن بندوم شون تپش بونه وه ره خلع هاکنن و ونه برار وهرام شاپور ره ونه جه بلن. موسی خورنی بور دارنه کا خسروئه خلع تپش اینتا بیئه کا خسرو یتم ساهاک ره خاده خاده کاتولیکوس هاکرد بیئه. 

چارم خسرو ره فراموشی زنون برستنه؛ گتنه ساهاک بوردنه ساسانی شائه پلی یتم یزدگرد و ونه جا خائش هاکردنه خسرو ره لار هاکنه، خسرو وهرام شاپورۀ بمردن په لار بونه. یزدگرد وه ره أی ارمنسون حکومت سر بیشتنه ولی خسرو چن ما دمالتر بمردنه. یزدگردۀ ریکا چارم شاپور چغتی ارمنسونه والی بیه تا خسروئه برار زا (وهرام شاپورۀ ریکا) چارم آرتاشس ارمنسون حاکم بونه.

رج:ارمنستون تاریخ
رودالف فون ریبنتروپ

**رودالف فون ریبنتروپ** (اینگلیسی جه: *Rudolf von Ribbentrop*، بزائۀ:۱۹۲۱ می مایِ ۱۱- بمردۀ: ۲۰۱۹ می مایِ ۲۰) اته نازی آلمانِ وافن-اس‌اس افسر بی‌یه کا دیمین جهونی جنگ دله خدمت هاکرده و افتخار نشون بهیته، و پس‌ته شراب تاجر بیّه. ونه پی‌یر اته دیپلمات و نازی آلمان خارجه وزیر یوآخیم فون ریبنتروپ بی‌یه. ونه شه‌بنویشته زیوش‌نومه ویشته دونش ونه پی‌یر خوری و آدولف هیتلر آخری روز‌ئون هدا.

## وچگی و جوونی
رودالف فون ریبنتروپ ویسبادن شهر دله دنیا بموئه و یوآخیم فون ریبنتروپِ اتا از ۵ تا وچون بی‌یه. ونه پی‌یِر، انگلستانِ دریمِ آلمان سفیر انتخاب بَی بی‌یه و ۱۹۳۶ گدری، رودالف ره شه همراکت بورده لندن. رودالف اونجه وستمینستر مدرسۀ دریم نوم بنویشته، وه یور‌ته مجبور بیّه که پِئی هاکنه بوره آلمان و اونجه اتا شِبانه-روزی مدرسه دله نوم بنویسه، اینتا وسه که دِ تایمز روزنومه سرصاب بی بی‌یه که وه لندن دله دره.

## جهونی جنگ دیم
۱۹۳۹ سپتامبر مایِ ۱، اون توم که جهونی جنگ دیم شروء بیّه، ریبنتروپ بورده و اته سرباز عونوان جه اس‌اس-زمینی‌نیروی دله مولحق بیّه که ونه رِجِمنتِ (=هَنگ) نوم  داتچ‌لند (*Deutschland*) بی‌یه، که اونجه وه غربی-جبهه دله خدمت هاکرده و دیم درجه آهنی صلیب ره هائیته. شوروی ره حمله هاکردن په و بارباروسا عملیات گدری، وره راهی هاکردن فنلاند. ۱۹۴۳ فوریه مایِ گدری، وه اته تانکِ رجمنت دله منصوب بهی‌یه، ونه رجمنت یتم زرهی لشکر اس‌اس لایب‌اشتاندارته اس‌اس آدولف هیتلر رَسِد (LSSAH) نوم داشته و ۱۹۴۳ فوریه مایِ گدری وه راهی بیّه بورده خارکوف که وه اونجه خارکوف سیمین نبرد دله شرکت هاکرده.

ریبنتروپ شوالیۀ صلیبِ آهنی صلیب ره ۱۹۴۳ جولایِ مایِ ۱۵ هائیته. آگوست مایِ ۱ وه انتقال هائیته بورده تِرنه تاسیس بَئی هیتلریوگنت اس‌اس رسد دریم کا اونجه ونه عونوان گروهانِ فرمانده و تمرین‌ده افسر بی‌یه. نورماندی نبردئون میون، ریبنتروپ طلایی آلمانِ صلیب نشون ره هائیته. فالیز نبردئون په، ریبنتروپ، بولج (آردن) نبرد دله بجنگسته. وه ۱۹۴۵ می مایِ ۸ گدری، شه و شه رسد ره، آمریکای ارتشِ تسلیم هاکرده. ریبنتروپ امریکای توپ‌خنه جا که نورماندی دله وشون سَر توپ ببارنی‌یه جه جا بخرده ( یکه بخرده): " آمریکایی‌ئون هر چی داشتنه اَمه سر کپتل هاکردنه، به خصوص وشون توپ و توپ‌خنه... اِما هر چی پیش‌ته بَدی بیمی و تجربه هاکرد بیمی ره بَوِرده ساهایِ دله (= قابل قیاس نیّه).

## جنگ په
ریبنتروپ ۳ سال آمریکایی‌ئون، بریتانیایی‌ئون و فرانسوی‌ئون زندانی بی‌یه. اون گدری که وه زندانی بی‌یه، فرانسه دله وره وازجویی (=بازجویی) هاکردنه و وره اتهام دوستنه که ته دِ تا کانادایی سرباز‌ئون ره که ته جنگی اسیر بی‌نه ره گلیله بزوئی که اتام بمرده. اِما این اتهام‌ئون اثبات نَینه. ۱۹۴۸ جولای مایِ گدری، ریبنتروپ شِغش می‌دی (Cherche-Midi) زیندانِ جه آزاد بیّه. آزاد بین په، وه شراب تاجر بیّه و شه خاطره‌ئون ره بنویشته. ونه بنویشته خاطره‌ئون اته تِرنه اطلاعات و به‌ته فهم هاکردن ونه پی‌یرِ کارِ خوری و آدولف هیتلرِ پایانی روز‌ئون هدا. ونه بنوشته کیتاب، ریبنتروپ خونواده و هیتلرِ تنک‌نَئی عکس‌ئون ره شامل بی‌یه.

رودالف فون ریبنتروپ، ۲۰۱۹ می مایِ ۲۰، ۹۸ سالگی دله بمرده.

## بنویشته نومه

* مه پی‌یر یوآخیم فون ریبنتروپ: هیتلرِ خارجه وزیر، تجربه‌ئون و خاطره‌ئونMy Father Joachim von Ribbentrop: Hitler's Foreign Minister, Experiences and Memories. پن اند سورد بوکزِ انتشارات. تنک بئی ۲۰۱۹.

## منبع

* ۱۸ اونه مایِ ۱۵۳۶ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:۱۹۲۱ بزائه‌ئون
رج:۲۰۱۹ بمرده‌ئون
رج:جهونی جنگ دوم
فردریک یتم، بادن گت دوک

**فردریک یتم** (آلمانی جه: *Friedrich Wilhelm Ludwig*)، (بزائۀ: 1826 سپتامبر مایِ 9- 1907 سپتامبر مایِ 28) 1858 جه تا 1907، بادن گت دوک بی‌یه.

## زیوش
فردریک، بادن ایالت کارلسروهه شهر دله، 1826 سپتامبر مایِ 9 گدری دنیا بموئه. وه، بادن گت دوک، لئوپلد و سوئد شازده سوفیِ سِیمین ریکا بی‌یه.  1852 سال گدری، ونه پی‌یر که بمرده ونه گت برار لوئیز دیم ونه جا هنیشته اما ونه برار روانی-ناخشی داشته و همینتایِ وسه 1852 جه تا 1855 وه نایب السلطنه بی‌یه، و 1856 سال دله، بادن گت دوک عنوان ره بهیته. ونه گت برار لوئیز دیم 1858 دله بمرده.

1856 گدری، وه شازده لوئیز، پروسِ شازده ویلهلم کیجایِ جه ویلاج هاکرده. وشون 3 تا وچه داشته.

1907 سپتامبر مایِ 28، فردریک یتم، شه تابستونی سره‌یِ دریم، آلمان جنوب ورِ مایناو جزیره‌ی دله بمرده.

## وچون
بادن گت دوک فردریک دیم (بزائۀ: 1857 جولای مایِ 9- بمردۀ: 1928 آگوست مایِ 9)، لوکزامبورگ شازده هیلدا جه ویلاج هاکرده؛ وچه ناشته.

سوئد مکله ویکتوریا (بزائۀ: 1862 آگوست مایِ 7- بمردۀ: 1930 آپریل مایِ 4)، سوئد شاء گوستاو پنجوم جه ویلاج هاکرده؛ وچه داشته.

بادن شازده لوئیز (بزائۀ: 1865 ژوئن مایِ 12- بمردۀ: 1888 فوریه 23) ویلاج نکرد بمرده؛ وچه ناشته.

## منبع

* 18 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:پیوندهای وی‌بک الگوی بایگانی اینترنت
رج:1826 بزائه‌ئون
رج:1907 بمرده‌ئون

رج:آلمان گت آدمون
فیثاغورس قانون

اتا ریاضی دله‌ی قضیه هسته که گنّه ظارا پیتاگوراس (فیثاغورث) وه ره کشف هاکرده. این قانون قائم‌الزوایه مثلث دله کاربرد دارنه و ثابت کنده وتر و دِ ضلع دیئرِ مربع‌ها، هئی جه رابطه دارنه.

اگر وتر ره a و اون دِتا دیئر ره b و c درنظر بئیریم، ونه قانون a^2=b^2+c^2 وونه. اینتی تومبی وقتی دِتا ضلعِ قایده ره دارمی، سومی ره هم حٮساب هاکنیم.

این قضیه ره بنشنه ده‌ها روش اثبات هاکردن. اتا که معروف‌ته هسته، اینتی کنّه که هر ضلعِ سر ره اتا مربع کَشنّه و گنّه گت‌ته مربع که وتر سر کَته، اون دِتا دیئر جه هم‌إندا هسته. پس وشون گتی (=مساحت) ره وونه ریاضی بنویشتن و فیثاغورث قانون ره دربیاردن.

## منابع
* دوم متوسطه‌یِ ریاضی کتاب 

رج:ریاضی
مصر باستان دوره

**مصر** اتا گتِ باستانی تمدن نوم بی‌یه که آفریقایِ شمال وَری ره داشته. اینتا تمدن ویشته نیل ِروخنه وَر دیّه و إسا مصر امروزه کشور ونه جاسر کَته. ویشته محققون گنّه که مصرِ باستانی تمدن حدود ۳۱۰۰ سال قبل از میلاد رُش دَکته و مصر علیا و سفلایِ اتحاد جه بساته بیّه که این دِتا تمدن ره منس (یا نارمر) نومی، که فرعون بی‌یه، یک‌پشت هاکرده. مصر باستان دوره شه اتا گتِ مجموعه هسته که ونه درون چندین پایدار و بی‌ثبات حکومت وجود داشتنه. اون دوره‌یِ حکومتون ره سه‌تا چله بِن رج‌وَندی کنّه: قدیمی سلطنتون که عصر برنز اولیه دئینه، میانه سلطنتون که عصر برنز میانه دئینه و نو سلطنتون که عصر برنز اواخر مصر دله دَینه.

مصر باستان آخرین دوره (نو سلطنتون) گدر شه اوج قدرت جه برسی بی‌یه و موفق بئی بینه که نوبیا و شامات ره بَیرن. ولی اَی ضعیف بینه و په هکتنه. مصر ره چند کَش خارجی کشورون فتح هاکردنه: هایکتوس، کوشیتون، آشوریون، هخامنشیون و گت اسکندر و آخرسر هم زمونی که اسکندر دکته بمرده، مصر ره بطلمیوسی سلطنت شه میس دله بیته و تا ۳۰ قبل از میلاد اونجه یونانی‌شون حکومت کردنه ولی کلئوپاترا این گدر وشون ملکه بیّه و روم امپراتوری ِتله دکته و من‌بعد مصر دکته رومی‌شون دست‌بن. انده روم دله دئینه تا ۶۴۲ سال دله، اسلام و عربون اونجه ره بییتنه و کم‌کم مصر عرب‌هنیش جا بیّه.

مصرِ موفقیت این بی‌یه که وشون ره حالی بیّه نیل پَلی چتی کشاورزی و زراعت بونه و هر چن توم لاهیز إنه. کشاورزی ره هدار هاکردنه په، وشونِ محصولات خله بیّه و اینتی تونستنه پول ویشته‌ته دربیارن. دولت این پول جه تونسته خط، فرهنگ، علوم، تجارت و معادن ره راه دینگنه. وشون خله چیزها ره اول‌بار یاد بیتنه: معدنِ ساخت و ساز و نقشه‌کشیِ تکنیک، اهرام و معابد بساتن، مومیایی هاکردن شیوه، ریاضیات سیستم، پزشکی، آبیاری، کشاورزی، لوتکا بساتن، شیشه بساتن، ادبیاتِ نو شیوه، صلح‌نومه بنویشتن و... خصوصاً وشون معماری و هنرِ سبک خله اٮسم درهاکرده و حلا طرفدار داینه.

## منابع




رج:مصر تاریخ
رج:باستان تاریخ
ایران باستان دوره

ایران ِتاریخ ره دِتا گت‌ته دوره میون رَسِد کنّه که **اسلام‌نمو په** (پیش از اسلام) و اسلام‌بمه په (پس از اسلام) هستنه. پیش از اسلامِ دوره ره **ایرانِ باستان** هم گنه. 

این دوره شه تونده دِ نیم بوه. اتا نیمه آریایی‌شون نمو بینه په هسته که تَنِک-تَنِک ات‌خله محلی تمدن روخنه‌ئون وَر تشکیل بهی بینه و دومین دوره آریاییون په هسته که سه‌تا ماد، پارت و پارس قبائل بمونه و ایران فلات دله هنیشتنه.

ایرانِ باستانِ دومین دوره خله قِد-دارِ حکومتون بساته بینه که ماد امپراتوری، هخامنشیون، اشکانیون و ساسانیون نوم دارنه و اون گدِرِ گت‌ترین کشورون و أبرقدرتون جه بینه. این دوره عربون حمله جه ختم بیه.

## منابع
* ایران هفتم دبیرستان مطالعات اجتماعی درسی کتاب.

رج:ایران باستان دوره
رج:ایران تاریخ
رج:باستان تاریخ
استار وارز ۱ - فانتوم تهدید

***إستار وارز اپیزود ۱ - فانتومِ تهدید***  اتا آمریکایی فیلم هسته که ۱۹۹۹ سال دله بساتنه. اینتا فیلم *[[استار وارز]]* کالکشن دله اولین اپیزود (قسمت) هسته ولی چارؤمین فیلمی بی‌یه که اینتا مجموعه دله بساتنه. فیلم نویسنده و کارگردان جورج لوکاس بی‌یه و لیام نیسون، ناتالی پورتمن، ایوان مک‌گرگور و جک لوید اصلی بازیکرون بینه.

## آسنی
فیلم آسنی (داستان) اینتی هسته که ات‌خله سیاره‌ای حکومت درنه که وشون سر اتا *جمهوریِ* اتحاد درون جمع هسته. اتا تجاری *فدراسیون* خانه این میون، بقیه جه عوارض بیره و این شیوه جه باقی کشورون ره إشغال هاکنه. وشون‌ها اتا *نوبو* سیاره ره بیتنه و نوبویِ ملکه فرار هاکرده و *جـِدایِ* شهسوارون همرکت دربورده. راه دله جِدای و ملکه‌شون سفینه خراب وونه و اتا دیرهکت سیاره دله نیشرنه و اونجه اتا خورد ریکا که غلوم و برده هسته، وشون ره کومک کنده سیاره جه بریم دربئن و شه راه ره ادامه هادن. اتا جِدای ریکا ره هم شه همراکت یارنه و عقیده دارنه که وه روزی گتِ شهسوارِ مردی وونه....

## منابع

۱
رج:۱۹۹۹ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج: آمریکایی فیلمون
استار وارز ۲ - کلون حمله

***إستار وارز اپیزود ۲ - کلون‌هایِ حمله***  اتا آمریکایی فیلم هسته که ۲۰۰۲ سال دله بساتنه. اینتا فیلم *[[استار وارز]]* کالکشن دله دومین اپیزود (قسمت) هسته ولی پنجمین فیلمی بی‌یه که اینتا مجموعه دله بساتنه. فیلم نویسنده و کارگردان جورج لوکاس بی‌یه و هایدن کریستنسن،  ناتالی پورتمن، ایوان مک‌گرگور و ساموئل ال جکسون اصلی بازیکرون بینه.

## آسنی
فیلم آسنی (داستان) اینتی هسته که چنتا سیاره که *جمهوری* دله درنه، خانه ارتش جمع هاکنن و شه خد ره برتری هادن و جمهوریِ سناتورها هم دمبال درنه که اتی ارتش بساجن که جنگ‌روز جمهوری جه دىفاع هاکنه و این‌گدر که سرصاب وونه دشمن دارنه، یک‌پشت وونه و صدراعظم ره اختیار دنه که جمهوری وسه ارتش راه دینگنه. صدراعظم هم شونه اتا مخفی و آماده‌هکرد ارتش که *کلون* نوم دارنه ره گیرنه-یارنه. 

این سیب-به-سیب میون، اتا  تازه *جـِدای* (شوالیه) دره که ات کیجا *سناتور* ره عاشق بونه ولی حق ندارنه اىزدىواج هاکنه...

## منابع

۲
رج:۲۰۰۲ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج: آمریکایی فیلمون
ساین

بندانگشتی
**ساین** (سای اَن) (اینگلیسی جه: ***Cyan***) یا **روشندِ فیروزه‌ای** (فارسی جه: ***فیروزه‌ای روشن***) اته رنگ هسته که کئو و سوز میون قرار دارنه.

## منبع

* 28 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:رنگون
دریو کئو

[بندانگشتی|[آندامان و نیکوبار جزیره‌ئونِ ئو که دریو کئویِ رنگ ره سراق دنه.]]
**دریو کئو** یا **آکوا** (اینگلیسی جه: ***Aqua***) اتّا رنگ هسته که ساینِ اته گوناگونی حیساب وونه.

## منبع

* 28 اونه مایِ 1536 تبری، این ولگ اینگلیسی ویکی‌پدیا جه ترجمه بیّه.

رج:رنگون
واک د لاین

***واک دِ لاین*** (*Walk the Line * که یعنن ***خط سر جه بور***) اتا زندگی‌نومه‌ای فیلم بی‌یه که ۲۰۰۵ سالِ، جانی کش (آمریکایی خونش‌کر) زندگی سر جه بساتنه و خوآکین فینیکس ونه نقش ره بجا بیارده و این نقش وسّه  گولدن گلوب و گرمی جایزه ره بیته و اوسکار ره کاندید بیّه. 

جانی کش گت بیّن، چتی خونش‌گر بیّن و ونه اٮزدٮواج و معتاد بیّن فیلم دله سٮراق هدا وونه.

## منابع

رج:بیوگرافی فیلمون
رج:۲۰۰۵ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
هتل روآندا

***هتل روآندا*** اتا تاریخی و درام فیلم بی‌یه که ۲۰۰۴ سالِ، روآندای قتل‌عام سر جه بساتنه.

این فیلم دله زمونی که روآندا کشور وضع قارش-میش بیّه و مردم ره کورکاشم کردنه،  اتفاقاتی که اتا هتلِ مسافرون وسّه پیش إنه ره تعریف کنّه. مسافرون خله‌شون خارجی پاسپورت دارنه و وشون‌هایِ کشورها متحد ملل سازمان پشتی فرار کنّه ولی اونان که هچکی وشون دمبال نرسنّه ره درجا کشنّه و کوچه-خیابون گرد بمرده آدمون نعش ره وینّه...

## منابع

رج:تاریخی فیلمون
رج:۲۰۰۴ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:روآندا تاریخ
رج:درام فیلمون
کوئیلز

***کوئیلز***  اتا تاریخی و درام فیلم بی‌یه که ۲۰۰۰ سال، فیلیپ کافمن بساته. جفری راش، کیت وینسلت و خواکین فینیکس اصلی بازیکرون هستنه.

آسنی (=داستان) اتا فرانسوی نویسنده و شاعر خوری هسته که ونه نوم ره مارکیوش د ساده گننه. وه جنسی و مستهجن آسنی نویسنه و همینسه وه ره اتا دیوانه‌خنه دله حبس دارنه. اونجه اتا کیجا دره که کلفتی کنده و کومک کنده ونه آسنی ره بازار تنک هاکنن و بىستایی کتابون ره ناشر دست رسننده. اتی کشیش و پولدار مردی آسنی هم موازی پیش شونه.....

## منابع

رج:تاریخی فیلمون
رج:۲۰۰۰ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج: فرانسوی فیلمون
رج:درام فیلمون
خواکین فینیکس

**خوآکین رافائل فینیکس**(بزائه‌ی ۲۸ اکتبر ۱۹۷۴) اتا آمریکایی بازیکر هسته. وه ره شه دوره‌یِ اتا بتترین بازیگرون جه إشناسنّه.و وه ره نقش‌هایی جه یاد یارنه که تاریک، غیرمعمول و خاص هستنه. وه خله جایزه بیته که وشون دله اتا اوسکار، اتا بفتا، اتا گِرَمی و دِتا گولدن گلوب جایزه درنه.

خوآکین شه برار همرکت، دهه ۱۹۸۰ شینه تلویزیونی سریالون دله کا کردنه. ونه اولین نقش که سیاهی‌لشکر نیه، *[[اسکیپ‌کمپ]]* (۱۹۸۶) و *[[پرنت‌هود]]* (۱۹۸۹) بینه. وه این‌گدر «لیف فینیکس» نوم جه شه ره شناسا دائه.  دهه ۱۹۹۰ که منتقدون ونه کؤمدی-درام فیلم، *[[تو دای فور]]* (۱۹۹۵) و *[[کوئیلز]]* (۲۰۰۰)، ره تشویق هاکردنه، تصمیم بیته شه راستی نوم ره شناسا هاده. وه اولین‌کَش زمونی اوسکار کاندید بیّه که کومودوس نقش ره *[[گلادیاتور (فیلم)|گلادیاتور]]* (۲۰۰۰) فیلم دله کا بکرده ولی جایزه نیته. وه أی چنتا پشت-به-پشت خار نقش داشته که *[[ساینز (۲۰۰۲ فیلم)|ساینز]]* (۲۰۰۲) ِدل‌توآر (ترسناک) فیلم و *[[ویلیج (فیلم)|ویلِیج]]* (۲۰۰۴) و *[[هتل روآندا]]* (۲۰۰۴) تاریخی-درام بینه. این‌صوه جانی کش ِنقش ره ونه بیوگرافی فیلم دله داشته که *[[واک د لاین]]* (۲۰۰۵) نوم داشته و اینتا فیلم جه هم گرمی و هم گولدن گلوب جایزه ره بیته و اوسکار وسّه هم کاندید بیّه.

وه اتا فیزولوجیکال-درام که *[[د مستر (۲۰۱۲ فیلم)|دِ مستر]]* (۲۰۱۲) نوم داشته جه، وولپی جایزه ره بیته و سومین‌بار اوسکار کاندید بیّه و أی جایزه نیته. ونه اتی رومانتیک فیلم که *[[هر (فیلم)|هِر]]* (۲۰۱۳) نوم داشته، خله منتقدون تشویق ره دمبال داشته و سال بعد اتا جنایی-کؤمدی فیلم *[[اینهرنت وایز]]* (۲۰۱۴) ره کا بکرده. وه *[[یو ور نور رییلی هییر]]* (۲۰۱۷) فیلم جه کن جایزه ره بیته. ولی جوکر نقش بی‌یه که باعث بیّه *[[جوکر (۲۰۱۹ فیلم)|جوکر]]* (۲۰۱۹) دله نهایتاً بتترین مردی بازیگرِ اوسکارِ جایزه ره بیره. علایده بر اینان، وه چنتا دیئر فیلم، *[[کا'مون کا'مون]]* (۲۰۲۱) و  *[[بیو ایز افرید]]* (۲۰۲۳) و *[[ناپلئون (۲۰۲۳ فیلم)|ناپلئون]]* (۲۰۲۳) واری هم بازی هاکرده.

فیلم و سینما کنار، خوآکین فینیکس اتا حیوانات حقوق فعال هسته و گیاهخاری کنده و چندین مستند بساته که این عقیده ره جا دمبده.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:زننه آدمون
رج:امریکا بازیگرون
ناپلئون (۲۰۲۳ فیلم)

***ناپلئون*** اتا تاریخی فیلم بی‌یه که ۲۰۲۳ سالِ، ناپلئون بناپارت زندگی سر جه بساتنه. کارگردونی و تهیه‌کنندگی ره ریدلی اسکات بعهده داشته. این فیلم درون ناپلئون نقش ره خواکین فینیکس کا بکرده و ونسا کربی بصتینکلا ژوزفین بی‌یه. 

## منابع

رج:تاریخی فیلمون
رج:۲۰۲۳ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:ناپلئون
رج:ریدلی اسکات
هیونلی کریترز

***هیونلی کریترز***  که یعنن ***آسمونی مخلوقات*** اتا جنایی و درام فیلم بی‌یه که ۱۹۹۵ سال، پیتر جکسون بساته. کیت وینسلت و ملانی لینسکی فیلمِ اصلی بازیکرون هستنه که اون گدر هر د وچه‌سال بینه.

آسنی (=داستان) دِتا نوجوون کیجا شىنه که نو زیلند اتا دیرهکت شهر دله درنه. اتای خانواده فقیر و پرجمعیت هسته و اتی تک‌وچه و پولدار خانه دره ولی ونه پییر-مار خانه سىوا بوون. دتا کیجا خله هدی جه رفخ وونه و همدیگر سره شونه و خو-خیال درنه که اتا ارمونی دنیا شه ذهن جه سازنه و وه ره بصتینکلا کىتاب دریارنه. وشون خانواده فکر کنه که لابد همجنس گرائی باعث هسته اینتی وابسته بینه و وشون ره دؤکتور پلی ورنه. دتا کیجا نقشه کشنه که بورن آمریکا و شه خانه جه فرار هاکنن ولی أی وینه پول ندارنه و همین‌سه اتا روز نقشه کشنه که اتاشون شه مار ره بکوشه و د-به-د فرار هاکنن.....

## منابع

رج:همجنس‌خاهی فیلمون
رج:۱۹۹۵ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج: بیوگرافی فیلمون
رج:جنایی فیلمون
رج:رومانتیک فیلمون
رج:نیوزلند فیلمون
ریدر

***ریدر***  یعنن ***کىتاب‌خوون*** اتا درام فیلم بی‌یه که ۲۰۰۸ سال، بساتنه. فیلمِ آسنی (داستان) آلمان دله گذرنه و اتا بی‌شی زنا (کیت وینسلت) و اتا جوون ریکا خَوری هسته. زنا سىواد ندارنه و ریکا شونه ونه‌سه کىتاب خوندنه تا هئی جه نزدیک وونه و جنسی رابطه برقرار کنه تا وابسته وونه و زنا همین‌سه بی‌خور ریکا ره سر یلنه و شونه. خله سال گذرنه و ریکا حقوق رشته ره دمبال کنده و جنگ په، ونه زنانی که جنگی جنایت هاکردنه ره دادگاه دله قضاوت هنیشنه ولی سرصاب وونه که اون زنا که ونه اولین عشق بی‌یه، این مجرمین میون دره...

## منابع

رج:هولوکاست فیلمون
رج:۲۰۰۸ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:جهونی جنگ فیلمون
رج:درام فیلمون
رج:آلمانی فیلمون
آرگو

***آرگو***  اتا تاریخی و اکشن فیلم بی‌یه که ۲۰۱۲ سال، بن افلک بساته و شه اصلی نقش ره هم داشته و همین نقش وسه اوسکار جایزه ره هم بیته.

آسنی (=داستان) ایران انقلاب په شروع چونه که آمریکایی‌شون ره سفارت‌خنه دله اسیر بیتنه و اتا مخفی مأمور راهی هاکردنه که بئه و اسیرون جان ره در-بَوره....

## منابع

رج:تاریخی فیلمون
رج:۲۰۱۲ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:سیاسی فیلمون
رج:اکشن فیلمون
آندر د اسکین

***آندِر دِ إسکین***  اتا علمی-تخیلی فیلم بی‌یه که ۲۰۱۳ سال، جاناتان گلیزر  بساته و ونه اصلی نقش ره اسکارلت جوهانسون داشته. 

فیلم آسنی (داستان) ره اتا رؤمان سر جه بنویشتنه که همین نوم ره داشته؛ اتا فضایی که بمو بنه، مردم ره گول زنده و وشون ره ورنه اتا کناره و وشون پوست ره وجنه و شه تن کنده.

## منابع

رج:علمی-تخیلی فیلمون
رج:۲۰۱۳ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج: دل‌توآر فیلمون
ایزی ای

***ایزی إی***  اتا تینیجری (نوجوونی) فیلم هسته که ۲۰۱۰ سال، ویل گلوک بساته. اما استون اینتا فیلم ره اصلی بازیکر بی‌یه.

آسنی (=داستان) اتا مدرسه دله گذرنه؛ اتا کیجا که معصوم وچه هسته، مسیری کفنه که شه ره اهل حال و ناپاک آدم سىراق هاده. چه لختی لباس کنده و اتا کىتاب دسوری، شه لباس تن اتا A حرف ره دوجنه. کَش؛ که مه ره مه قیافه جا نونه قضاوت هاکنین. ونه اتا معلم سعی دارنه وه ره درست راه جه وردگاردنه....

## منابع

رج:تینیجری فیلمون
رج:۲۰۱۰ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج: آمریکا فیلمون
رج:رومانتیک فیلمون
امیزینگ اسپایدرمن

***إمِیزینگ إسپایدِرمَن***  اتا کومیک و سوپر-هیرو فیلم هسته که اسپایدرمن (بتّو-مونا) شخصیت سر جه، ۲۰۱۲ سال، بساتنه. پیش از این اتا سه‌قسمتی فیلم این کاراکتر جه دوی‌یه ولی این‌صوه خاستنه آسنی و داستان ات‌که علمی‌ته پیش بوره و إتندچی تخیلی نوو. اینتا سری ات‌که سری قبلی جه فرق-فصل کنده و اندرو گارفیلد اصلی نقش ره کا بکرده و اما استون ونه کیجارفخ هسته.

## منابع

رج:کومیکی فیلمون
رج:۲۰۱۲ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:ابرقهرمونی فیلمون
رج:اکشن فیلمون
رج:اسپایدرمن
لوسی (۲۰۱۴ فیلم)

***لوسی***  اتا علمی-تخیلی و فلسفی فیلم بی‌یه که ۲۰۱۴ سال، لوک بسون بساته. اسکارلت جوهانسون فیلمِ اصلی بازیکر هسته.

آسنی (=داستان) اینتی هسته که اتا قاچاقچی گروه ماده‌ای بساتنه که هوش-حواس ره جمع کنده و آدم وقتی مصرف هاکنه، ویشته شه ناخدآگاه جه تونده کار بکشه. این قاچاقچیون اتا محموله ره گیرنه اتا کیجای إشکم دله جاساز یلنه که وه ره پؤلیس و مرز دست‌په جه رد هاکنن ولی کیجا إشکم دله بسته پاره وونه و کلنه. کیجا اینتی ماورائی قدرت پیدا کنده و ونه ذهن وا بونه...

## منابع

رج:علمی-تخیلی فیلمون
رج:فلسفی فیلمون
رج:۲۰۱۴ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج: فرانسه فیلمون
رج:آمریکا فیلمون
گرل ویت پرل ارنینگ

***گرل ویت پرل ارنینگ***  که یعنن ***کیجا که مروارید گوش‌وال داشته*** اتا تاریخی و خیالی فیلم بی‌یه که ۲۰۰۳ سال، پیتر وبر بساته. این فیلمِ نوم دقیقاً اتا هؤلندی نقاشی شىنه که معروف هسته.

فیلم اتا نقاش، یوهانس ورم نومی، سره جه شروع وونه که خله وچه دارنه و ونه زنا هم اعیانی زندگی ره خش دارنه. مردی شو تا صوی ات در خانه دله تیناری نیشته و نقاشی کنده. سره دله چنتا کلفت درنه که تموم کار جه رسنه. اتاشون قىشنگ و جوون کیجا هسته که اسکارلت جوهانسون ونه نقش ره دارنه؛ وه ره فضولی گیرنه که مردی اون بالا چی کار کنده و بىستایی ونه نقاشی وسیله ره دست زنده. مردی وه ره نقاشی ابزار ره ات‌که یاد دنه ولی زنا حسودی‌سه نخانه وشون هئی دور-ور دوون....

## منابع

رج: بیوگرافی فیلمون
رج:۲۰۰۳ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج: هلند فیلمون
رج:رومانتیک فیلمون
مانیاک

***مانیاک***  که یعنن ***لپ-لوچ*** اتا فیزیولوجیکال و تل کومدی-درام سریال هسته که نت فلیکس وه ره ۲۰۱۸  سال جه شروع هاکرده. سریال چن نفر آدم جه شروع وونه که هرکمین شه وسه دلیلی دارنه که إنّه و اتا قرصِ تست دله شرکت کنّه و عواقب ره گردن گیرنه تا وشون سر آزمایش بونه.

## منابع

رج:۲۰۱۸ فیلمون
رج:نت‌فلیکس سریالون
رج:آمریکایی سریالون
رج:کومدی سریالون
بتل آف د سکسز

***بَتِل آف دِ سِکسز***  یعنن **جنسیتونِ جنگ** اتا کؤمدی و بیوگرافی-ورزشی فیلم هسته که والری فاریس و جاناتان دیتون کارگردونی هاکردنه و ۲۰۱۷ سال منتشر بیه. 

این فیلم دله، اما استون اتا تنیسور زنایِ نقش ره دارنه که ونه نوم ره بیلی جین کینگ گتنه. وه خانه ثابت هاکنه مردها جه ضعیف‌ته نی‌یه و همینسه اتا بازنیشتِ مردی، که ونه نوم ره بابی ریگکس گتنه و ونه نقش ره استیو کارل کا کنده، جه مسابقه إلنه…

## منابع

رج:۲۰۱۷ فیلمون
رج:ورزشی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:کومدی فیلمون
رج:بیوگرافی فیلمون
رج:همجنس‌خاهی فیلمون
کروئلا

***کروئلا***  اتا کؤمدی فیلم هسته که کرایگ جیلسپی، ۲۰۲۱ سال، بساته. این فیلمِ اصلی شخصیت ره *[[صد و اتا خال‌خالی سک]]* آسنی سر جه بهیتنه و اما استون ونه نقش ره کا کنده.

## منابع

رج:۲۰۲۱ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:کومدی فیلمون
وی فور وندتا

***وی فور وندتا***  که یعنن ***الف، انتقام واری*** اتا اکشن و دیس‌اتوپیایی فیلم هسته که ۲۰۰۵ سال دله جیمز مک‌تیگه بساته. اینتا فیلم ره اتا آنارشیستی رؤمان سر جه بساتنه. 

## آسنی
اتا خرابِ دنیای دله، دیکتاتوری حکومت نلنه که مردم جغ دربئه. اتا نقاب‌دار مردی که *[[گای فاکس]]* نقاب جه شه دیم ره پوشننده، اتا عقیده هاکرده که حکومت ره شکست هاده و اتا حمله‌یِ طرح ره شه سر دارنه که اتا قطار باروت ره وست مینستر بِن بترکنه. وه اتا کیجا (ناتالی پورتمن نقش) ره هم بازداشت دارنه و وه ره خال‌کندی آموجش دِنه که ونه دسوری بووشه.

## منابع

رج:۲۰۰۵ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:بریتانیایی فیلمون
رج:اکشن فیلمون
رج:فلسفی فیلمون
د آدر بولین گرل

***دِ آدِر بولین گِرل***  اتا تاریخی و رؤمانتیک فیلم هسته که ۲۰۰۸ سال دله جاستین چادویک بساته. بولینِ خاخرون نقش ره اینتا فیلم دله ناتالی پورتمن و اسکارلت جوهانسون کا بکردنه و اریک بانا هم هنری هشتم ِنقش ره داشته.

## آسنی
اینتا فیلم انگلیس تاریخ خَوِری هسته که هنری هشتم ریکا-دار نوونه و همین‌سه شه اولین ملکه، کاترین، ره طلاق دِنه و اینتی پاپ جه درکفنه. وه شه اتا اشراف، بولین، گت‌ته کیجا ره یارنه شه خانه. اینتا زنا هم کیجا وچه کنده و همین‌سه هنری وه ره هم راهی کنده بوره و ونه خوردته خاخِر ره ورنه و آخر که وینده وه هم ریکا-طالع نی‌یه، گنه خاسته شه برار جه بخسه و وه ره زنایِ جُرم جه اعدام کنده.

## منابع

رج:۲۰۰۸ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج:بریتانیایی فیلمون
رج:رومانتیک فیلمون
رج:تاریخی فیلمون
بلک سوان

***بِلَک سووان***  که یعنن ***سیو قو*** اتا روانشناسی و دل‌توآر فیلم هسته که ۲۰۱۰ سال دله، دارن آرونوفسکی بساته. این فیلم شه نوم ره اتا باله ِسٮما و اؤپرا جه گیرنه.

فیلم دله ناتالی پورتمن اتا بالرین ِسٮماکَر هسته که خله شه‌خِد ره مِزراب إلنه که بتترین شیوه نٮمایش اٮجرا هاکنه. وه شه نقش درون فِرو شونه و خو-ویشاری نارنه...

## منابع

رج:۲۰۱۰ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:دل‌توآر فیلمون
رج:روانشناسی فیلمون
منوچهر احترامی

**منوچهر احترامی**  (بزائه ۱۶ تیر ۱۳۲۰، تهران – بمرده ۲۲ بهمن ۱۳۸۷، تهران) اتا ایرانی شاعر و نویسنده بی‌یه که طنز و وچونِ ادبیات ره کٮتاب نوٮشته. ونه معروفترین آثار جه *[[حسنی نگو، یه دسته گل]]*، *حسنی ما یه بره داشت*، *فیله اومد آب بخوره…*، *ده تا جوجه رفتن تو کوچه*، *گربه من نازنازیه همه ش به فکر بازیه* و… هستنه. وه شه درس ره مروی، دارالفنون و تهران دانشگاه دله بخوندست بی‌یه و *[[گل آقا]]*، *[[توفیق]]* و صدا-سیما جه هم کایری داشته.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:ایران شاعرون
رج:ایران نویسندگون
گل آقا

**گل آقا** اتا ایران ره معروفِ طنز و کاریکاتور و شعر ِمجله بی‌یه که کیومرث صابری فومنی وه ره سال‌ها چاپ کرده. اینتا مجله شه اٮجتٮماعی، سیاسی و روزمره گپ ره شوخی-شوخی زوئه. «گل آقا» اوائل خِدی کیومرث صابریِ لقب و هنری‌نوم بی‌یه که مجله سر بموندسته. گل آقا اتا وچونِ نسخه هم داشته که ویشته کاریکاتور و جُک باتن ره درنظر گیته. 

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:ایران مجله‌ئون
رج:کومدی ادبیات
کیومرث صابری فومنی

**کیومرث صابری فومنی** که **گل آقا** نوم وه ره إشناسینه، اتا ایرانی طنزنویس و جورنالیست بی‌یه که *[[گل آقا]]* مجله ره هفته-هفته چاپ کرده. وه گیلان آدم بی‌یه و صومعه‌سرا دنیا بمو و فومن گت بیّه و ونه ببا همون شهر دله بمرده. وه تهرون بمو و *[[توفیق]]* مجله دله اتا ستون ره هر هفته طنز نوٮشته تا این که شه هفته‌نومه ره چاپ هاکرده.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:ایران شاعرون
رج:گیلان گت آدمون
لئون (فیلم)

***لئون: پروفشنال***  اتا آمریکایی فیلم هسته که ۱۹۹۴ سال دله لوک بسون بساته. اینتا فیلم فرانسه محصول بی‌یه ولی انگلیسی زوون جه بساتنه. گری اولدمن و ناتالی پورتمن اینتا فیلمِ اصلی بازیکرون بینه.

## آسنی
اتا تینار و نارحت مردی که ونه شغل آدم بکوشتن هسته، اتفاقی اتا بی‌سر-سامون کیجا ره شه پلی یارنه و اینتی شه زندگی وسه معنی و هدف پیدا کنده و خانه این کیجا ره هرتی هسته، نجات هاده و گت هاکنه و حتا کومِک کنده که کیجا شه انتقام ره گانگسترِ پؤلیسون جه بیره...

## منابع

رج:۱۹۹۴ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج: فرانسه فیلمون
رج:اکشن فیلمون
استیو کارل

**استیو کارل** اتا آمریکایی کؤمدین بازیگر هسته.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:امریکا بازیگرون
مارک کارنی

**مارک کارنی** اتا کاندایی سیاستمدار هسته که دتا کشور، انگلیس و کاندا، دله مرکزی بانک ریاست ره بعهده داشته. وه ۲۰۲۵ سال جه جاستین ترودو جاسر قرار بیته و کاندای نخست‌وزیر بیه. همین‌گدر دونالد ترامپ آمریکا دله دومین دوره رأی بیارده و کاندا ره تهدید کرده.

## منابع

رج:کانادا نخست‌وزیرون
رج:زننه آدمون
ناتالی پورتمن

**ناتالی هرشلاگ** (عبری جه: נטע-לי הרשלג) (بزائه‌ی ) که وه ره **ناتالی پورتمن** نوم جه إشناسنّه، اتا اٮسراییلی-آمریکایی بازیگر هسته. وه وچه‌سال بی‌یه تاسا خله فیلم دله دوی‌یه و اتا اوسکار جایزه و دِتا گولدن گلوب برنده بیّه.

وه اورشلیم، اٮسراییل دله دنیا بمو و نیویورک دله گت بیّه. دوازه سال سن داشته که شه اولین مهمِ نقش ره *[[لئون: پروفشنال]]* (۱۹۹۴) دله کا بکرده. هنتا مدرسه‌شو بی‌یه که دنیایِ معروف‌ترین تیاتر، یعنن برادوی، ونجه دعوت هاکردنه *اتا جوون کیجایِ دفترخاطرات* (۱۹۹۸) دله نقش داره. ونه بعدی فیلم که باعث بیّه خله اٮسم درهاکنه، «ملکه پادمه» نقش بی‌یه که *[[استار وارز ۱ - فانتوم تهدید]]* (۱۹۹۹) دله داشته. وه ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳ بورده هاروارد دانشگاه و شه لیسانس مدرک ره روان‌شناسی رشته جا بیته. همین‌گدر، وه شه بازیگری ره هم آسته‌تر اٮدامه هادا و استار وارز ِدِ قسمت دیگه (۲۰۰۲ و ۲۰۰۵) ره هم بازی هاکرده و ۲۰۰۱ سال هم آنتوان چخوف ِاتا نٮمایش‌نومه ره تئاتر دله کا بکرده.

ونه بازیگری ۲۰۰۴ سال دله و *[[کلوزر]]* فیلم وسّه، گولدن گلوب و اوسکار جایزه‌یِ کاندید بیّن جه دِباره مردمِ تِک‌سر دکته. وه أی «اوی هاموند» ِمعروف نقش ره *[[وی فور وندتا]]* (۲۰۰۵) دله بجا بیارده، «آن بولین» تاریخی نقش ره هم *[[د آدر بولین گرل]]* (۲۰۰۸) دله داشته و اتا مشکل‌دار بالرین نقش ره *[[بلک سوان]]* (۲۰۱۰) دله کا بکرده و این آخریِ سره اوسکار جایزه ره بتترین زنانِ نقش اول وسّه بهیته. ات سال دمبال‌ته، اتا کؤمدی-رمانتیک که ونه نوم ره *[[نو استرینگز اتکد]]* (۲۰۱۱) گتنه و بعداً ژاکلین کندی نقش ره *[[ژاکی (۲۰۱۶ فیلم)|ژاکی ]]* (۲۰۱۶) دله بازی هاکرده و سومین‌کش اوسکار وسّه کاندید بیّه. وه مارول ِابرقهرمونی فیلمون دله هم نقش داشته و «جودی فاستر» نقش ره *[[ثور (۲۰۱۱ فیلم)|ثور]]* (۲۰۱۱)، *[[ثور: تاریک دنیا]]* (۲۰۱۳) و *[[ثور: عشق و تندر]]* (۲۰۲۲) کا بکرده که باعث بیّه اون‌گدر پول‌در-آر-ترین زنان جزو بووشه.

پورتمن اتا کارگردونی تجربه هم دارنه که ونه اولین اثر *[[حوا (۲۰۰۸ فیلم)|حوا]]* (۲۰۰۸) نوم دارنه که پچیک‌آسنی داشته و أی *[[ا تیل لاو اند دارکنس]]* (۲۰۱۵) ره بساته. وه ۲۰۲۱ سال، هم‌بازی اتا تهیه‌کَری کؤمپانی ره بساته که وشون آثار جه *[[می دسامبر]]* (۲۰۲۳) و *[[لیدی این د لیک]]* (۲۰۲۴) مینی‌سریال بینه. پورتمن شه نظر ره فیمینیسم، محیط‌زیستی اتفاقات و حیوانات حقوق سر هم گنه و حقوق بشر بنیاد و جین گودال موسسه جه کایری کنده.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:امریکا بازیگرون
رج:اسراییلی بازیگرون
رج:زننه آدمون
استار وارز ۳ - سیت انتقام

***إستار وارز اپیزود ۳ - سیثِ انتقام***  اتا آمریکایی فیلم هسته که ۲۰۰۵ سال دله بساتنه. اینتا فیلم *[[استار وارز]]* کالکشن دله سومین اپیزود (قسمت) هسته ولی شیشمین فیلمی بی‌یه که اینتا مجموعه دله بساتنه. فیلم نویسنده و کارگردون جورج لوکاس بی‌یه و ناتالی پورتمن، ایوان مک‌گرگور و هایدن کریستنسن اصلی بازیکرون بینه.

## آسنی
این قسمت، اینتی شروع وونه که *جمهوریِ صدراعظم* ره دشمنون کت‌دَوِست دارنه و *جدای‌ها* شونه که وه ره نجات هادن. *کنت دوکو* که قبلاً جدای‌ها ره شکست هدا بی‌یه، اینجه *آناکین اسکای واکر* جه شکست خرنه و میرنه. اسکای واکر بىستایی *سناتور پدمه* جه اىزدىواج هاکرده و زنا باردار هسته که اسکای واکر خو وینده وه ره از دست دنه. همین‌سه خانه راهی پیدا هاکنه که شه زنایِ جان ره حفظ هاکنه. 

همین‌گدر صدراعظم وه ره شه امین کنده و رسننده جدای‌شون دله که ونه نماینده بوو. اسکای واکر سرصاب وونه که جدای و صدراعظم میون رقابت دره که کمین‌تا مملکت قدرت ره شه دست دارن. جدای‌شون وه ره مأموریت هدانه که صدراعظم جه جاسوسی هاکنه و وه ره مقار بیاره. اسکای واکر متوجه وونه که صدراعظم *سیو-تاریک نیرو* دونده و اینتا خور ره جدای‌شون ره گنه. صدراعظم وه ره وعده کنده که تونده راهی وه ره یاد هاده که شه زنایِ جان ره دَربَوره و اینتی اسکای واکر ونه مرید وونه و امپراتوری ساجنّه و جدای‌شون ره کورکاشم کنّه....

## منابع

۳
رج:۲۰۰۵ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج: آمریکایی فیلمون
آنا د آرماس

**آنا سلیا د آرماس کاسو** ([ایسپانیولی جه: ''Ana de Armas''، ؛ بزائه‌ی ۳۰ آوریل ۱۹۸۸) اتا کوبایی-اٮسپانیایی بازیگر و مدل هسته. وه شه بازیگری ره کوبا دله شروع هاکرده که اتا درام، که ونه نوم بی‌یه ''[اونا رزا د فرانسیا* (۲۰۰۶، یعنن *اتا رُز فرانسه جه*) بازی هاکرده. وه ره هیژده سال سن بی‌یه که بورده [[مادرید]] و اونجه اتا پرطرفدار درام که ونه نوم ره گتنه *ال اینترنادو* (۲۰۰۷–۲۰۱۰) دله دیه. أی بورده [[لوس آنجلس]] و [[انگلیسی زوون]] یاد بیته و *ناک ناک* (۲۰۱۵) فیلم دله اتا هرزه‌زنای نقش ره بیته و پئی‌ته *وار داگز* (۲۰۱۶) کؤمدی-جنایی فیلم ره کا بکرده.

د آرماس اتا نقش که *بلید رانر ۲۰۴۹* (۲۰۱۷) دله [[مصنوعی هوش]] بی‌یه، جلب‌توجه هاکرده و أی *نایوز اوت* (۲۰۱۹) دله خار نقش داشته که [[گولدن گلوب]] ره کاندید بیّه. وه [[جیمز باند]] ِاتا فیلم، یعنن *نو تایم تو دای* (۲۰۲۱)، دله دیّه و [[مریلین مونرو]] نقش ره هم ونه بیوگرافی فیلم، *بلوند'' (۲۰۲۲)، بعهده داشته که آخری وسّه اوسکار جایزه ره کاندید بیّه.

## فیلموگرافی

### سینمایی

### سریال

### موزیک ویدئو

## منابع

رج:کوبا گت آدمون
رج:زننه آدمون
بلوند (۲۰۲۲ فیلم)

***بلوند***  اتا آمریکایی بیوگرافی فیلم هسته که ۲۰۲۲ سال دله بساتنه. اینتا فیلم دله آنا د آرماس بصطینکلا مریلین مونرو نقش ره کا بکرده و ویشته آسنی مونروی شخصی زندگی ره خاسته سٮراق هاده.

## منابع

رج:بیوگرافی فیلمون
رج:۲۰۲۲ فیلمون
رج: انگلیسی فیلمون
رج: آمریکایی فیلمون
رج:مریلین مونرو
ناک ناک

***ناک ناک***  که ونه معنی در-بزوئنِ چِمِر (***تق‌تق***) هسته، اتا تریلر فیلم هسته که ۲۰۱۵ سال دله الی روث بساته. 

## آسنی
اینتا فیلم دله آنا د آرماس و لورنزا ایزو دِتا کیجا نقش ره دارنه که وارش‌روز إنه اتا مردیِ سِره در ره زنّه و اٮجازه خانّه بئن دله و تلفؤن جه زنگ بزنن. کیانو ریورز که مردی نقش ره دارنه، اول مِن‌کز کنده و وینده شلاب وارنه، گانه خا بئین. وشون دِتا شونّه سِره دله و سعی کنّه مردی ره راه بدر هاکنن. مردی که گانه زن دارمه، نخانه وشون ره تن بوره ولی وه ره مزراب إلنه. مردی وشون عذر ره خانه ولی وشون…

## منابع

رج:دل‌توآر فیلمون
رج:۲۰۱۵ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:روانشناسی فیلمون
وسپ نتورک

***وَسپ نِتوُرک***  که یعنن ***ماز-کنگلی شبکه*** اتا تاریخی فیلم هسته که ۲۰۱۹ سال دله بساتنه. اینتا فیلم کوبای تاریخ خَوِری هسته. پنه‌لوپه کروز، ادگار رامیرز، گائل گارسیا برنال، آنا د آرماس و واگنر مویرا اینتا فیلمِ مهمترین بازیکرون هستنه.

## آسنی
ات‌سری آدم سٮوا-سٮوا کوبا جه فرار کنّه و شونّه آمریکای متحده ایالات ره پناه وَرنه. بعضی‌شون فلوریدا دله مبارز گروه بساتنه که کوبایِ انقلابی حکومت جه تن‌دکفن و تروریسم په هم شونّه. کوبایِ دولت هم بی‌کار ننیشته و ات‌سری ره مأمور کنده که وشون دَم ره بَیره...

## منابع

رج:۲۰۱۹ فیلمون
رج:تاریخی فیلمون
رج:ایسپانیولی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:جاسوسی فیلمون
رج:کوبا فیلمون
وهرام شاپور

[بندانگشتی|وهرام شاپور و [مسروپ ماشتوتس]]
**وهرام شاپور** یا **بهرام شاپور** یا **ورامشاپوه** (ارمنیج دله: Վռամշապուհ) وه اشکانی ارمنسون سلسلۀ سر بیئه کا ساسانیون نظارت بن ارمنسون رو (389_414 میلادی) حکومت هاکردنه. وه ارمنیج الفبائه ورون ره هداشتنه و ونه وسه روشناسنه. ونه گدر ماشتوتس ارمنیج الفبا ره بساتنه.

#### ونه نوم رجب:
ونه ارمنیج نوم تلفظ **ورامشاپوه** همو **وهرام شاپور** پارسی دله هسه کا ارمنیج زوون دله اتی تلفظ بونه.

### ونه خانمونۀ بگذشتی:
وهرام شاپورۀ توه لوه هنده داچاشت نیئنه،غازارپارپه تسی اته ارمنیج مورخ کا پنجه صده یا شش صده مین زندگونی کردنه، وهرام شاپور ره اشکانی ارمنی سلسله شازده اشناسنه. غازارپارپه تسی وه ره چارم خسروئه برار بخوندسنه. ونه پر باره همی انّه دومبی کا ونه پر وارازدات ریکا بیئه و ارمنسون دله گت بیه. 

### تخت هنیشتن:
389 میلادی دله، چارم وهرام ساسانی چارم خسرو ره خلع هاکردنه و وه ره برستنه تیسفون فراموشی زنون دله. ارمنیج بگ شون ساسانی شائه جا بخاسننه کا أتی شاء اشکانی ارمنسون سلسله جا بیاره، چارم وهرام وشونه خائش ره پسن هاکردنه و خسروئه برار وهرام شاپور ره ارمنسون سر تخت هنشانیه.

### ونه حکومت شرقی ارمنسون رو:
وهرام شاپور بتونسنه ده رست ارمنسون ره متحد هاکنه. مقدس مسروپ ماشتوتس کا دویسا ونه برابر وسه میرزائی و منشیئی کردنه شه کار ره ونه آسونه دله په هیتنه. ساهاک مقدس نرسسۀ ریکا، کاتولیکوس عنوان جا وهرام شاپور آسونه دله پهمد هاکردنه. وهرام شاپور اته خار خون وس اران و بیزانس منا ستیر هاکنه،همتی وه و مسروپ بتونسنه اران و بیزانس منا سیواگری هاکردننه. وهرام شاپور ساسانیون و رومی ارمنیج شون دل دله روشناس بیئه. دمالتر یتم یزدگرد ساهاک ره رزمی کاتولیکوس اشناسنه.

وهرام شاپور دونا،حکیم و خار آدم بیئه کا اته خار حاکم بیئه. وهرام شاپور گدر مسروپ و ساهاک ارمنیج الفبا ره بساتنه و وه اینتا خط ره پشوونی کردنه. ارمنیج الفبائه سو دکتن اشکانی ارمنسون سلسله گتی ره شه جا بیاردنه؛ وهرام شاپور اینتا پروژه ره دوس هداشتنه و ساهاک ره برستنه ارانۀ آسونه تا اینتا خط ره شناس هاکنه. ارمنیج الفبا تپش بونه اته پبند شرقی ارمنسون و غربی ارمنسون منا پا هیره، پسون دله ارمنیج الفبا ارمنیج زوون وسه بونه و وشونه ملی کافه ره بساتنه.

دمالتر وه 417 میلادی دله بمردنه و ونه ریکا چارم آرتاشس بمانسنه ولی چو وه خله وچه بیئه ونه جه ره نیتنه؛ ساهاک بوردنه ساسانی شائه آسونه یتم یزدگرد پلی. وه یزدگرد جا خائش هاکردنه چارم خسرو ره لار هاکنه. یزدگرد پسن هاکردنه و چارم خسرو ره لار هاکردنه و چارم خسرو دگرسنه ارمنسون اته سول اوجه تخت هنیشتنه (417 تا 418 میلادی). 418 میلادی دله خسرو بمردنه و ونه بمردن په ساسانی شازده شون بیموئنه و ارمنسون حاکم بینه.

رج:ارمنستون تاریخ
آب‌دندون

[بندانگشتی|اتا مجمع آب‌دندون، [اغوزکنا و ساق عروس. زرد اتا آبدندون هسه.]]
**آب‌دندون** اتا مازرونی شرنی هسته که وه ره آردبرنج یا آردگندم و کره و پودرقند جه پجنّه و ونه سر خرقه‌تیم شندنّه که قشنگی‌سه هسه. ونه نوم ره شاید «باب دندون» جه بهیت بوئن.

## منابع

رج:مازرونی خراک
شعله آذر

**شعله آذر** مازرونی مترجم و نویسنده‌کس بی‌یه که شاهی (قائمشهر) دله دنیا بمو و درس بخوندسته و انگلیسی لیسانس ره دانشگاه آزاد جه بیته. وه ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۱ بورده اصفهان و محمدرحیم اخوت پلی شعر بوتن ره یاد بیته و أی ات‌گال محمد محمدعلی و محمدرضا گودرزی وَر داستان و نقد کارگاه شی‌یه. وه خله نشریات جه کایری داشته و چندین نمایش‌نومه و کتاب ره فارسی جه دگاردنی‌یه.

## منابع

رج:قائمشهر گت آدمون
رج:مازرون مترجمون
رج:مازرون نویسندگون
قباد آذری تاکامی

**قباد آذری تاکؤمی** مازرونی مترجم و دانشگاه استاد بی‌یه که ساری مدرسه توم هاکرده په، بورده تهران دانشگاه و دامپزشکی رشته دکترا بیته و همون سال انزلی دله شیلات کار بیته. وه ره شیلات ۱۳۴۸ برسنی‌یه شوروی تا خاویار پرورش ره یاد بیره و بئه. وه شه درس دمباله ره بیته و استرلینگ دانشگاه (اسکاتلند) جه فوق لیسانس بیته و ات‌گال مصر و بلجیک دله دریایی جاندارون رشته سر کار کرده. أی دگرسته تهران دله دانشگاه استادی سروقت و ات‌که کرج و نور دانشگاهون دیه. وه شیلات زمینه خله مقالات و کتابون بنویشته و آثار دارنه.

## منابع

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرون نویسندگون
علاءالدین آذری دمیرچی

**علاءالدین آذری دمیرچی** مازرونی محقق و دانشگاه استاد بی‌یه که شهسوار (تنکابن) دله مدرسه توم هاکرده په، بورده تهران دانشگاه و شه لیسانس ره تاریخ-جوغرافی رشته جه بیته. ات‌گال ورامین آموزش-پرورش دله دیّه و یازده سال اونجه درس دائه تا ۱۳۴۶ شه فوق لیسانس ره هم بیته و ۱۳۴۸ دکترا ره هم همون تهران دانشگاه جه بیته. أی بورده اصفهان دانشگاه و استاد بوه. ۱۳۶۵ دگرسته تهران دانشگاه و اونجه مدرس بوه و چنتا تاریخی-جوغرافی کتاب هم بنویشته.

## منابع

رج:شهسوار گت آدمون
رج:مازرون نویسندگون
میربهادرقلی آریانژاد

**میربهادرقلی آریانژاد** (بزائه‌ی ۱۳۳۰ - بمرده‌ی ۱۳۹۴) مازرونی فیزیک‌دون بی‌یه که چالوس دنیا بمو و شریف دانشگاه (اونگدر گتنه آریامهر) درس بخوندسته و بورده ات‌گال کالیفورنیا دانشگاه دیّه و دکترا ره اونجه بیته. دگرسته و ایران و ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۱ علم و صنعت دانشگاه دله مهندسی صنایع دانشکده ره ریاست کرده و ۱۳۸۳ به بعد همونجه مدیر گروه بیّه و هیأت علمی درون هم دوی‌یه.

ونه کتابون:
* *برنامه ریزی سیستمهای تولید*
* *برنامه ریزی خطی*
* *راهنمای جامع مدلسازی*
* *تحقیق در عملیات 2*
## منابع

رج:چالوس گت آدمون
رج:مازرون فیزیک‌دون
حسین آریانی

**حسین آریانی** مازرونی دوا-ساز و داروگر بی‌یه که بارفروش (بابل) آدم بی‌یه و ۱۲۹۹ شمسی جه شه دوا-فروشی ره بارفروش دله بساته.

## منابع

رج:بابل گت آدمون
بشری آزاده

**بشری آزاده** مازرونی شاعر بی‌یه که بابل دله تا دبیرستان درس بخوندسته و اٮزدٮواج هاکرده په، درس دمباله ره نیته. وه شه سره‌دله شاعرون کٮتاب ره گیته خوندسه و سعدی و حافظ دسوری شعر گته و ونه شعرون ره تهران مجلات چاپ کردنه. وه دِ هٮزار بیت شعر باته ولی ونه شعر-کتاب ره هیچ‌گدر چاپ نکردنه.

## منابع

رج:بابل گت آدمون
رج:مازرون شاعرون
رج:مازرون زنا شاعرون
آروشه

**آروشه** اتا مازرونی خِراک هسته که وه ره گسفنِ چلبِ پندیر جه گیرنه و بی‌نمک وه ره آردگندم جه حرارت دِنّه تا ونه رنگ دگرده. ونه بپتن سه تا پنج ساعت کشنه و نم‌نم‌پج هسته. قدیم‌ته وه ره مسی لوه دله پتنه.

## منابع

رج:مازرونی خراک
آشکنی

**آشکنی** اتا گیاه نوم هسته که دنیایِ خله جاهون درإنه و ونجه پنجاه جور مختلف وجود دارنه. مازرون دله ونجه قدیم آشکنی ساک پتنه و خِردنه.

## منابع

رج:گیاهون