open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فلاطون

**آریستوکلس** ملقب به  **فلاطون**  یا  **افلاطون** یا **پلاتون** (یونانی جه: Πλάτων، تلفظ وانه: Plátōn) (بزائه ۴۲۸/۴۲۷ پ. م. - بمرده ۳۴۸/۳۴۷ پ. م) دوّمین فیلسوف از یونانی فیلسوفون ِسه‌گانه بی‌یه (سقراط، افلاطون و ارسطو). افلاطون اولین فیلسوفی هسته که شه جه کتاب باقی بی‌یشته.

افلاطون اتا آتنی شهروند بی‌یه که خانوادگی مقوم داشته و شهرِ سیاسی و فکر جنبش‌ها دله فعالیت کرده. مسائلی که افلاطون اولین صوه طرح هکرده، خله جول و عمیق هستنه و وه شه سؤالات ره اتی جواب دِنه که هر مخاطبی ره تحت تأثیر إلنه. تقریباً هر دوره‌ای، آدمونی دیینه که ونه تأثیر جا، شه ره افلاطونی نومستنه. افلاطون اولین فیلسوف نیّه و پیش از وه پیشاسقراطیون هم دئینه ولی وه فلسفه‌یِ موضوع ره عوض هکرده و وه ره از نو بساته و  اخلاقی، سیاسی، متافیزیکی و معرفتی سؤالات ره خاسته ونجه حل هاکنه؛ همینسه بعضی مورخون وه ره فلسفه‌یِ مخترع نوم دِنّه. خله کم دنیایِ تاریخ دله دانشمندونی پیدا وونّه که افلاطون قایده مباحث ره جول هکت بوئن و اینتی وشون گپ بلندِ دامنه داشت بوئه: فقط ارسطو (که ونه شاگرد بی‌یه)، آکویناس و کانت ره بنشنه ونجه مقایسه هاکردن.

## باورون
مهمترین باوری که افلاطون بوجود بیارده، عالم مثل هسته؛ وه گاته امه دنیا دله همه چی خراب و معیوب هسته ولی اتی کامل ِعالم وجود دارنه که ونه موجودات همه درست هستنه و وه ره ایده‌های عالم یا مُثُل عالم گننه. این ایده‌ها شکل و ساختاری دارنه که امه ناقصِ دنیا دله وشون جه الگو بئیت بیّه. مثلاً خر ِایده، که مثل عالم دله دره، ویژگی‌هایی دارنه که وقتی اِما خرِ نوم ره اِشنامبی، همه اونان یاد کفمبی. ولی اَمه دنیا دله خر تونده خله فرم دیگری هم داره: تونده اتا دست و لینگ نداره، تونده گوش نداره، تونده لال بوئه و... امه دنیایِ خر، اتا نمونه هسته که مُثل ِعالم سرجا شابلون بکشی‌یه بیّه.

افلاطون خیر، قشنگی، عدالت، بزرگی، تشبیه، وحدت، دیّن، یکسانی، فرق داشتن و تغییر ره مهمترین ایده‌هایی دونده که اونتا عالم جه اِنّه. وه گته وقتی اِما ات‌چی ره قشنگ یا گت ویمبی، ونه درنظر داریم که «قشنگی» یا «گتی» محدود به اینتا موجود نی‌یه. ونه این ناقص دنیا جه رها بویم و اونتا گتتر واقعیت ره درک هاکنیم. چون هر شیء روحی دارنه و این روح هسته که واقعیت ره شه درون دارنه. وه گاته آدمون ونه فیلسوف بوون و فضائل په بورن تا بفهمن چچی خار هسته و نی‌یه.

## بنویشته‌ئون
افلاطون جه خله کتابون باقی بمونسته. ونه کتابون ویشته نمایش‌نومه حالت ره دارنه و وشون ره «دیالوگ» گننه و خال کندی تئاتر دله گذرنه. (اتا استثنا دارنه، *عذرخاهی ِدفاعیه* هسته که سقراط ِمحاکمه‌یِ سخنرانی هسته) افلاطون این کتابون دله شه باورون ره مستقیماً نائونه و ات‌که غیرمستقیم و داستان‌مونا اینان گپ‌ها ره زنده. وه نخاسته شه فکرها ره بعنوان واقعیت محض بقیه کلّه دله فرو هاکنه و شه گپ ره اتی زنده که خال کندی اتا راز ره دره گنه که ونه واقعیت ره هچکی ندونده و این فلسفی جواب کامل و تموم‌بئی نی‌یه و مخاطب تونده هم‌فکری هاکنه و نویسنده ره کایر بئه. روش دیگر که افلاطون دارنه، این هسته که شه کتابون دله سقراط ِزوون جا گپ زنده. دقیقاً میّن نی‌یه که چنده از این حرف‌هایی که وه بنویشته، خِدی سقراط‌شنه و چنده ره وه سقراطِ تِک بی‌یشته؟ سقراط فقط اتا کتاب دله، افلاطون ِاصلی کاراکتر نی‌یه که اون هم *قوانین* ِکتاب هسته که افلاطون ِآخرین بنویشته بی‌یه.

## منابع


رج:سقراطی فیلسوفون
پتیلوس

**پتیلوس** یا **پیتیلوس** یا **اشلک** یا **کندفیل** (علمی نوم: *pseudopus apodus*)، ات‌تی خزنده حیوون هسه که مازندران دله هم دره . این حیوان  اِتی بی‌دست و لینگ ماچکل هسه، ولی خله‌ها اشتباهاً خیال کاننه که این حیوان اتی مَر هسته. پتیلوس بی‌آزار هسه و سم نارنه و کم آزارترین مَرون جه محسوب وونه ولی وقتی خاینه شه جه دفاع هاکنه گاز گیرنه!



## شرح
200px|بندانگشتی|راست|ونه سَر
این حیوون ِبلندی بتونده تا ۱۳۵سانتی‌متر بَواشه. ونه بَدِن قهوه‌ای مایل به زرده و ونه اِشکم (بتیم) و سر پولِک دانّه، ونه گردِ کلّه باعِث وونه که گت اجیک ره بَمونده. وه لینگ هم دانّه ولی خله پچوک (دِ میلیمتری) هسته و سخت بَنشنه وه ره هارشی‌ین. ولی ونه گوش‌ها، پولِک‌ها و اشکم ِشکل خله مَرون جه فرق کانده. ونه دِم اگه بَکِندِست بَواشه، تازه دِم خله لس‌لس ای دَر اِنه ولی قبلی دِم جه تیره‌ته وانه.

## جغرافیایی محدوده

این حیوون جنوبی اروپا و آسیای مرکزی مناطق دله دَره. ونه نوم ره انگلیسی دله *Sheltopusik* گانّه که روسی و ایتالیایی جه انه.

پیتیلوس شیر و یا نسبتاً خشک ِجائون، دامنه‌ئون و صخره‌ای سی، سنگلاخی دیفارون، کالومی سِلاب، دره‌ها، روخنه‌ئون پَلی، بینجستون و صیفی‌جات ِمزارع دله زندگی کانده.

کلیه مناطق گیلان و مازندرون تا گرگان بَدی‌یه وونه.

از قدیم گتنه اینتا مر پرینه ادم ناف گاز گیرنه که واقعیت ناینه

## خِراک
این حیوون بَئو و گل جه تغدیه کانده. این حیوون مَله‌ئون دله اِنه چیندکا و کرم ابریشم و توت ره خانّه.

## منابع

*معرفی پتی لوس(سوسمار طلائی یا لوس مار در فارسی)
*http://zistzg.mahtarin.com/post/125
*درمورد مار پیتلوس چه می دانید؟
*مقدمه ای بر زیست شناسی سوسمار Pseudopus apodus در استان های حاشیه ی جنوبی خزر (زیر راسته سوسماران: خانواده Anguidae ) فصنامه زیست شناسی جانوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:خزندگون
رج:مر
ایمان فلاح

**ایمان فلاح** (بزائه ۲۳ فروردین ۱۳۶۶، محمودآباد) اتا مازندرونی زوون خونشکر هسته که سال‌های ۹۲ - ۹۱ آوازه جه برسی‌یه. وه ۱۸ سالگی جه تا اسا خونندگی کانده، گیتار زنده و ویشتر از ۲۰ تا آهنگ بخوندسته.

اگه هارشیم، ویمبی که وه مازندرون ِسنتی موسیقی ره اتا نو قالب دله که جوون‌پسند هم هسته دینگوئه پس بتومبی وه ره اتا نو سبک ِپایه‌گذار، مازندرون موسیقی دله، بدونیم. ایمان فلاح «چپون کیجا» ِآهنگ دله عشقی جه گب زنده که شه هم‌زوون‌ها جه دارنه و همهٔ مازندرونی‌زوون ِشهرها ره نوم ورنه، گرگان جه بَی تا رامسر.

## زندگی‌نومه
ایمان فلاح ۲۳ فروردین سال ۶۶ محمودآباد دله دنیا بموئه. وه ریاضی-فیزیک ِرشته ره بخوندسته و ونه لیسانس کامپیوتر ِسخت‌افزار رشته شِنه که شمال آمل ِدانشگا جه بَییته.

وه شه اولین کار ره سال ۱۳۸۳ *آی زندگی* ِآهنگ جه شروع هاکرده و اَی سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ سه‌تا آهنگ *داری میری*، *التماس* و *حالم ازت بهم می خوره* ره بساته. ونه اولین آلبوم سال ۱۳۸۷ *فصل جدایی* نوم جه ۹تا آهنگ جا منتشر بیّه.

وه سال ۱۳۹۰ مسابقات *next Persian star* دله تا فینال بورده و این مرحله په، چنتا آهنگ ره اینترنت دله بی‌یشته که معروف بَیینه. وه موزیک‌های *جان مار*، *کیجا شمالی*، *عاشقی چه زاره* و *دلبر* دله اتا جدید سبک ره بساته که وه ره مازرونی ِپاپ‌مدرن-فلک دونّه.

## بن‌مایه

رج:محمودآباد گت آدمون
رج:مازرون مردی خونش‌کرون
رج:مازرون پاپ خونش‌کرون
بوکو حرام

**بوکوحرام** (هوسه زوون جه یعنی غربی‌ئون واری دَرس بخوندستن حرام هسته) اتا مسلح و افراطی ِاسلامی گروهه که نیجریه دله دره. این گروه تمام ِجدید ِمدارس تعطیلی و شریعت ِقانون ِرسمیت ره شه کشور دله خانه. اسلامی شریعت ِقوانین سال ۲۰۰۰ میلادی جه شمال نیجریه اجرا وانه ولی شورشیون من‌جمله «بوکو حرام» خانّه این قوانین سراسر نیجریه دله اجرا بَواشِن.

100px|بندانگشتی|راست|ایالتونی که نیجریه دله اسلامی قانون دارنه.
100px|بندانگشتی|راست|ایالتونی که بوکوحرام سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳ وشون دله فعالیت داشته.
بوکو حرام ِگروه ره سال ۲۰۰۲ **محمد یوسف**، مایدوگوری دله بساته و سال ۲۰۰۴ وه ره بَوِردنه کامای یوبه ایالت دله. وشون رسمی نوم **"جماعة أهل السنة للدعوة و الجهاد"** هسته. این گروه اونجه پایگاهی بساته که ونه نوم ره «افغانستان» بی‌یشتنه. محمد یوسف دموکراسی، سکولار ِآموزش و دانش جه مخالف هسته. وه اتا سلفی‌ئه و شدیداً ابن تیمیه جه په‌روی کانده. ابن تیمیهٔ ِنظرات سلفی مکتب ِمبنا هسته. محمد یوسف حتی زمین ِکُروی بی‌ین ره هم قبول ندانّه. محمد یوسف سال ۲۰۰۹ بمرده و ات‌نفر دیگه به نوم **ابوبکر شکوه** این گروه ِرهبر بیّه. این گروه ات‌خله وحشیونه حمله داشته و رستوران، بانک، مدرسه و... ره حمله وَردِه و همه ره قتل‌عام کارده یا کیجائون ره مدرسه جه دِزدی‌یه و وَرده برده نوم جه روته.

## منابع

رج:تروریستی گروهون
رج:نیجریه
رج:افراطی اسلام‌خائون
جیان‌ون

**جو یون‌ون** (چینی جه: *朱允炆*، که تلفظ وانه: *Zhū Yǔnwén*) اتا چینی امپراتور، مینگ سلسله جه، بی‌یه. وه ره اسا **جیان‌ون** نوم جه اشناسنّه. جیان‌ون سال‌های ۱۳۹۸-۱۴۰۲ حکومت کارده و وقتی بمرده وه ره **هویی‌دی** لقب هدانه.

## منابع

* 

جیان‌ون
ممنوعه شهر

300px|بندانگشتی|چپ
**ممنوعه شهر** (چینی جه: 紫禁城، پین‌یین جه: *Zǐjinchéng*) اتا قدیمی شهر پکن ِنزدیکی هسته. این شهر که اسا هچکی ونه دله زندگی نکانده، چین مهمترین تاریخی مکان‌ها جه هسته. ممنوعه شهر ره گت‌ترین و کامل‌ترین چویی مجموعه دونّه که هنو معماری خله قشنگه.

ممنوعه شهر ِبساتن ره سال ۱۴۰۶ میلادی، یونگ‌لو ِدستور په شروع و ظرف ۱۴ سال تموم هاکردنه. تا سال ۱۹۱۱ میلادی که مینگ و چینگ سلسله نابود بواشِن، جمعاً ۲۴تا امپراتور این شهر دله شائی کاردنه. سال ۱۹۲۴ جه این شهر اتا تاریخی موزه بَیی‌یه و اون گادر تاسا دیگه ممنوعه نی‌یه.

این شهر مستطیل‌مونائه و حدوداً ۷۲ هکتار جا ره گنّه. ونه ابعاد ۹۶۱ متر طول شمال-جنوب و ۷۵۳ متر عرض شرق-غرب هسته. اتا ۱۰ متری دیفار و ۵۲ متری خندق ونه دورتادور ره گرنه. دیفار ِهرسو اتا دروازه هم دانّه. ممنوعه شهر کاملاً تشریفاتی نظام و طبقاتی اصول ره سِراق دِنّه و بنشنه طبقاتی اختلاف ره ونه معماری دله احساس هاکردن.

تاریخی یادداشت‌ها مَیِّن هاکرده که مینگ سلسله ۱۰۰ هزار صنعت‌کر و یک میلیون کارگر جه این مجموعه وسّه کار بَییته. ساختمونی مصالح ره هرجور بی‌یه مختلف جائون جه جمع هاکردنه. ونه اشیا شه یک‌شیشم کُلِّ چین تاریخی اشیا هسته.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:چین تاریخی جائون
رج:مینگ امپراتوری
رج:چین موزه‌ئون
رج:پکن
هونگ‌وو

**جو یوان‌جانگ** (چینی جه: *朱元璋*، که تلفظ وانه: *Zhū Yuánzhāng*) اتا چینی امپراتور، مینگ سلسله جه، بی‌یه. وه ره اسا **هونگ‌وو** نوم جه اشناسنّه. هونگ‌وو سال‌های ۱۳۶۸-۱۳۹۸ حکومت کارده و وقتی بمرده وه ره **گائودی** لقب هدانه و وه ره تای‌زو معبد دله چال هاكردنه.

## منابع

* 

هونگ‌وو
جنگ‌تونگ

**جو چی‌چن** (چینی جه: *朱祁鎮*، که تلفظ وانه: *Zhū Qízhèn*) اتا چینی امپراتور، مینگ سلسله جه، بی‌یه. وه ره اسا **جنگ‌تونگ** نوم جه اشناسنّه. جنگ‌تونگ اولين بار ميون سال‌های ۱۴۳۵-۱۴۴۹ و دومين بار بين سنوات ۱۴۵۷-۱۴۶۴ ميلادي حکومت کارده. وه وقتی بمرده **روئی‌دی** لقب ره ونسه بييتنه و وه ره یینگ‌زونگ معبد دله چال هاكردنه.

## منابع

* 

جنگ‌تونگ
چیاچینگ

**جو هوتسونگ** (چینی جه: *朱厚熜*، که تلفظ وانه: *Zhū Hòucōng*) اتا چینی امپراتور، مینگ سلسله جه، بی‌یه. وه ره اسا **جیاجینگ** نوم جه اشناسنّه. جیاجینگ سال‌های ۱۵۲۱-۱۵۶۶ حکومت کارده و وقتی بمرده وه ره **سودی** لقب هدانه و وه ره شی‌زونگ معبد دله چال هاكردنه.

## منابع

* 

جیاجینگ
تیانچی

**جو یوجیائو** (چینی جه: *朱由校*، که تلفظ وانه: *Zhū Yóujiào*) اتا چینی امپراتور، مینگ سلسله جه، بی‌یه. وه ره اسا **تیان‌چی** نوم جه اشناسنّه. تیان‌چی سال‌های ۱۶۲۰-۱۶۲۷ حکومت کارده و وقتی بمرده وه ره **جه‌دی** لقب هدانه و وه ره شی‌زونگ معبد دله چال هاكردنه.

## منابع

* 

تیان‌چی
توماس مولر

**توماس مولر** **' (بزائه [[۱۳ سپتامبر]] [[۱۹۸۹ (میلادی)|۱۹۸۹]] ویلهایم، [[بایرن]] دله) [[آلمان]]ی [[فوتوال]]یست هسته. وه [[بایرن مونیخ]] و آلمان ِتیم ملی وسّه بازی کانده.

== افتخارات ==
[[پرونده:Thomas Müller, Germany national football team (05).jpg|200px|بندانگشتی|چپ]]
=== باشگائی ===
* **بایرن مونیخ جه'''
** 

* بوندسلیگا(10) : 2009-10 ، 2012-13 ، 2013-14 ، 2014-15 ، 2015-16 ، 2016-17 ، 2017-18 ، 2018-19 ، 2019-20 ، 2020-21  :
* جام حذفی آلمان(6): 2009–10 ، 2012–13 ، 2013–14 ، 2015–16 ، 2018–19 ، 2019–20
* سوپرجام آلمان(6): 2010 ، 2012 ، 2016 ، 2017  2018 ، 2020
* لیگ قهرمانان یوفا : (2)**2012–13 ، 2019–20
* سوپرجام یوفا : (2)**2013 ، 2020
* جام جهانی باشگاه های فیفا : (2)**2013 ، 2020

### ملی
* جام جهانی ۲۰۱۰: سوم جهان
* جام جهانی ۲۰۱۴: قهرمان
* اروپا ملتون جام ۲۰۱۲: نیمه نهایی

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:بایرن مونیخ فوتوالیستون
رج:آلمان فوتوالیستون
نیمار

**نیمار** که ونه هوم در اصل **نیمار دا سیلوا سانتوس جونیور** هسته (بزائه ۵ فوریه ۱۹۹۲، سائوپائولو دله) اتا برزیلی فوتوالیست و سانتوس ایران بازیکن هسته. وه پیش‌ته ال هلال عربستان و بارسلونا و پاریسن ژرمن دله هم کا کارده. وه خله ایران دله طرفدار دارنه و این کشور ِتیم‌ملی دله شماره دَه ره پوشنه.

## منابع

* ویکی‌پدیای انگلیسی

رج:زننه آدمون
رج:الهلال فوتوالیستون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:سانتوس فوتوالیستون
رج:برزیل فوتوالیستون
رج:پاریس سن ژرمن فوتوالیستون
بایرن مونیخ

**بایرن مونیخ فوتوال تیم**  اتا آلمانی فوتوال باشگاه هسته که مونیخ ِشهر دله قرار دانّه. بایرن آلمان ِموفق‌ترین فوتوال تیم هسته و ۲۴بار بوندسلیگای ِقهرمان و ۱۷بار هم آلمان حذفی جام ِقهرمان بیّه.

بایرن ره سال ۱۹۰۰ میلادی ۱۱ نفر فوتوالیست، که فرانتس یوهن وشون ِسرپرست بی‌یه، بساتنه. بایرن اولین‌بار وسّه، سال ۱۹۳۲ آلمان قهرمان بیّه ولی بوندسلیگای ِاولین دوره که سال ۱۹۶۳ شروع بیّه، دله بایرن انتخاب نیّه. این باشگاه ِبتترین دوره اواسط دهه ۷۰ میلادی هسته که بایرن فرانتس بکن‌باوئر کاپیتانی جه ۳ دَفه پشت ِهم (۱۹۷۶ تا ۱۹۷۴) اروپای قهرمانان لیگ دله قهرمان بگردسته. مجموعاً بایرن ۱۰بار قهرمانان ِلیگ ِفینال جه برسی‌یه که ۵ تای این فینال‌ها ره بَورده. بایرن ِآخرین قهرمانی سال ۲۰۱۳ بی‌یه که سه‌گانه ره این سال دله بَییته.

بایرن اتا قهرمانی اروپای لیگ دله و اتا قهرمانی اروپای سوپرکاپ دله و دِتا قهرمانی جهون باشگاه‌ئون کاپ دله دانّه. این تیم ِسنتی رقیبون مونیخ ۱۸۶۰، نورنبرگ و بروسیا دورتموند هستنه.

سال ۲۰۰۵ تاسا بایرن ِسره‌خانگی زمین آرینس آرنا هسته. قبل از این بایرن ۳۳ سال المپیک مونیخ استادیوم دله بازی کارده.

بایرن بیش از ۱۴۷٫۰۰۰ نفر عضو دانّه. و بیش از ۲،۴۰۰ تا رسمی تیم دانّه، این باشگاه‌ئون دله حدوداً ۱۷۷٫۰۰۰ عضو درنه. بایرن غیر فوتوال، شطرنج، هندوال، بسکتوال، جیمناسیک، بولینگ و تنیس هم دانّه.

## منابع


رج:آلمان فوتوال تیمون
رج:باوریا
فوتوال جهونی جام ۲۰۱۴

**فوتوال ۲۰۱۴ جهونی جام** بیستمین دوره‌ای هسته که فوتوال جهونی جام برگزار وانه. این دوره ۱۲ ژوئن ۲۰۱۴ جه تا ۱۳ ژوئیه ۲۰۱۴ کشنه و برزیل دله انجام وانه. اولین‌بار برزیل سال ۱۹۵۰ میلادی جهونی جام جه میزبانی کارده و این دَفه دومین باره که برزیل میزبان وانه. مکزیک، ایتالیا، فرانسه و آلمان هم هرکامین دِبار میزبان بَیینه. ۲۰۱۴ جهونی جام دله ۳۲ تا تیم درنه که ۱۳ تیم اروپا، ۶ تیم جنوبی آمریکا، ۵ تیم آفریقا، ۴ تیم آسیا و ۴ تیم کونکاکاف جه هستنه.

این دوره ۶۴ تا بازی ۱۲تا شهر مختلف دله انجام وانّه. این دور تمام قهرمانای دوره‌های قبلی یعنی برزیل، ایتالیا، آلمان، آجانتین، اروگوئه، ایسپانیا و فرانسه دَرنه که این میون ایسپانیا که قهرمانی ِمدافع بی‌یه همون اولین مرحله حذف بَیی‌یه.

## منابع

## بیرون بگردستن

رده:فوتوال جهونی جام
رده:برزیل فوتوال
ژاوی آلونسو

**ژابی آلونسو اولانو**    اتا ایسپانیایی فوتوالیست هسته که ۲۵ نوامبر ۱۹۸۱ دنیا بموئه و اسا رئال مادرید دله هافبک هسته. ونه تبار باسکی هستنه.

بندانگشتی|راست|150px|ژاوی آلونسو یورو ۲۰۱۲ فینال دله

ژاوی آلونسو فوتوال ره رئال سوسیداد جه شروع هاکرده و اونجه کاپیتان بیی‌یه. آلونسو رئال سوسیداد همراهی جه ۳-۲۰۰۲ لالیگا دله دوم بیّه. آلونسو اوت ۲۰۰۴، بتونسته ۱۰٫۵ میلیون پوند جه بوره لیورپول دله. وه همون اولین سال لیورپول جه اروپا قهرمانان لیگ ره بَییته و فینال دله هم گل بزوئه. فصل بعد لیورپول جه چنتا کاپ بَوِرده و اَی ۳۰ میلیون پوند جه بورده رئال مادرید.

وه یورو ۲۰۰۴، فوتوال ۲۰۰۶ جهونی جام، یورو ۲۰۰۸، فوتوال ۲۰۱۰ جهونی جام و یورو ۲۰۱۲ و فوتوال ۲۰۱۴ جهونی جام دله ایسپانیا وسّه بازی کارده. آلونسو اولین ملی بازی ره آوریل ۲۰۰۳ اکوادور دیم‌به‌دیم انجام هدائه.

## جوایز
* بتترین ایسپانیایی: ۲۰۰۳
* لیگ برتر بتترین گل ماه: نوامبر ۲۰۰۴
* FIFA / FIFPro جهونی XI (2): 2011، ۲۰۱۲
* لالیگا بتترین میوندار بازیکن: ۲۰۱۲
* یوفای منتخب تیم: ۲۰۱۲
* طلای شایستگی، اسپورتینگ ِسلطنتی نظام جه: ۲۰۱۲
* بتترین دفاعی هافبک سال ۲۰۱۱ - ۱۲ - ۱۳

## منابع

* 

رج:زننه آدمون
رج:رئال مادرید فوتوالیستون
رج:لیورپول فوتوالیستون
رج:ایسپانیا فوتوالیستون
رج:باسک فوتوالیستون
باسک (شه‌مختار بخش)

**باسک** اتا شه‌مختار بخش نوم هسته که پیرنه‌ی سی‌ئون ِغربی سمت قرار دانّه. این منطقه ایسپانیا دله دره و ونه اهالی ره باسکی مردمون تشکیل دنّه. باسکیون فقط ایسپانیا دله دنینه، وشون‌ها فرانسه‌ی سامون دله هم درنه و بعضیشون شه کوچ ره بَوِردنه جنوبی امریکا دله.

باسك نیشتنگا بیتوریا هسته ولي ونه گت‌ترين و پرجمعيت‌ترين شهر بيلبائو هسته. باسکی‌ها دنیا دله شه سِوایی‌خاهی (=تجزیه‌طلبی) وسّه معروف هستنه.

## تقسیمات

این بخش سه تا استان جه تشکیل وانه، که اینان هستنه:
* آلابا استان
* بیسکای استان
* گیپوسکوا استان

## وابسته جستارون
* باسکی
* اتا


رج:ایسپانیا شه‌مختار بخشون
اسلامی دولت

**عراق و شام ِاسلامی دولت**  که **داعش** ِنوم جه معروف هسته، اتا شورشی گروهه که عراق و سوریه دله فعالیت کانده و شه ره اتا مستقل ِکشور دونده و سوریهٔ ِشمال و عراق ِبعضی قسمت‌ها ره تصرف‌هاکِرد دانّه. این گروه رهبری ره ابوبکر بغدادی که قبلاً القاعده دله دیّه، انجام دِنه.

داعش خله افراطی و سخت‌گیر هسته و دیگه گروه‌ئون که ونه واری سلفی هستنه، من‌جمله جبهه النصره، كه القاعده ِشنه، جه هم درگیر وانه. فوریه ۲۰۱۴ ایمن الظواهری، القاعده ِرهبر، وشون ره شه دِشمن بخوندسته. داعش سوریه دله جبهه النصره جه شکست بخارده اما ژوئن ۲۰۱۴ موصل، عراق ِدومین شهر ره بَییته.

## منابع


رج:سوریه دله‌یی جنگ
رج:تروریستی گروهون
رج:افراطی اسلام‌خائون
نوری المالکی

**نوری کامل محمد حسن المالکی** (بزائه ۱۹۵۰، کربلا دله) اتا شیعه سیاست‌مدار و دعوت ِاسلامی ِحزب ِرهبر، عراق دله، هسته. وه آوریل ۲۰۰۶ جه عراق نخست‌وزیر بیّه و ابراهیم جعفری ِجا ره بَییته. وه ره آگوست ۲۰۱۴ ات‌سری اختلافات په، این پُست جه عزل هاکردنه و ونه بَدِل حیدر العبادی نخست‌وزیر بیّه.

## منابع

رده:زننه آدمون
رده:گت مردمون کربلا
رده:عراق نخست‌وزیرون
برازوکا

بندانگشتی
**آدیداس برازوکا** برزیل جهونی جام رسمی ِتوپ هسته. این توپ ره آدیداس و فیفای ِاتا کومپانی بساتنه و سیالکوت دله تولید وانه. وه ۲ سپتامبر ۲۰۱۲ نوم بَییته. ونه نوم ره اتا رأی‌گیری جه انتخاب هاکردنه.

## منابع

رج:فوتوال جهونی جام ۲۰۱۴
رج:آدیداس
ژوزف استالین

**یوسیف ویسارینویچ جوگاشویلی**  که وه ره **ژوزف استالین**  نوم جه اشناسنّه (بزائه ۱۸ دسامبر ۱۸۷۸- بمرده ۵ مارس ۱۹۵۳) شوروی ِکمونیست ِرهبر و سیاست‌مدار بی‌یه که اواسط دهه ۲۰ جه تا شه مرگ ِزمون (۱۹۵۳) شوروی ِکمونیست ِحزب رهبر و نتیجتاً این کشور ِحاکم بی‌یه.

وه گوری ِشهر، گرجستون دله، دنیا بموئه و سال ۱۹۲۲ شوروی ِکمونیست حزب دله دبیرکل بیّه. ولادیمیر لنین ِبمردن په، استالین موفق بیّه لئون تروتسکی ره کِنار بَزنه و حزب ِرهبری ره دَس بَیره. دهه ۱۹۳۰ استالین گت تصفیه ره شروع هاکرده که اتا کمپین بی‌یه و ونه کار مخالفون ِسرکوب، دستگیری و قتل بی‌یه.

استالین ۱۹۲۸ «نِپ ِطرح» ره دَوِسته و وِن جا «پنج ساله برنامه» و «کلکتیو کشاورزی» ره مطرح هاکرده. این سیاست‌ها جه شوروی تا آخرهای دههٔ ۳۰، اتّا دیاتی کشور جه تبدیل بیّه به اتا صنعتی قدرت.

ونه دستور جه ات‌سری مصادره انجام بَیته که قحطی سال‌های ۱۹۳۲ تا ۱۹۳۴ ره باعث بیّه (خصوصاً اکراین، قزاقستون و قفقاز دله). خله کسا همین ِوسّه اعتراض هاکردنه و شدیداً سرکوب بَیینه. اتا مصنوعی قحطی که استالین اکراین دله راه دمبدائه و هولودومور نوم جه مشهوره، باعث بیّه تا ۱۰ میلیون اکراینی بَمیرِن.

استالین جهونی جنگ دوم دله هم خله نقش داشته و باعث بیّه نازی آلمان شکست بخاره. این جنگ په، استالین شوروی ره اتا از دِتا ابرقدرت مطرح هاکرده و تقریباً تا چار دهه بعد (۱۹۵۳) این موقعیت پابرجا بی‌یه که سرد جنگ ره پیش بیارده.

استالین حکومت ره خله‌ها متهم کانّه که «ات‌نفر پرستی ِدین» ره راه دمبدائه و شیوه‌ئونی بساته تا مخالفون ره الکی-الکی محکوم هاکنه. نیکیتا خروشچف، استالین ِجانشین، وه ره بعداً محکوم هاکرده و استالین‌زدایی ره ونه بَدِل شروع هاکرده که باعث بیّه چین و شوروی همدیگه جه سِوا بَواشِن.

## بن‌بنویشت

رج:شوروی رهبرون

رج:گرجستون گت آدمون
ساری
کی‌یف

**کییف**  اکراین ِنيشتنگا و ونه گت‌ترین شهر هسته. دنیپر ِروخنه این شهر دله جه شونه و شهر ره دِتا بخش شرقی و غربی كانده. 

## منابع

* Wikipedia contributors، "Kiev،" Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kiev&oldid=297029697 (accessed June ۱۷، ۲۰۰۹).


رج:اروپا نیشتگائون
رج:اکراین شهرون
مانوئل نویر

**مانوئل نویر** یا **نویرن** (آلمانی جه: Manuel Neuer؛ تلفظ وانه: [ˈma:nu̯ɛl ˈnɔʏ.ɐ]) (بزائه ۲۷ مارس ۱۹۸۶ گلزنکیرشن، آلمان) اتا آلمانی فوتوالیست هسته. وه آلمان ِتیم ملّی و بایرن مونیخ ِباشگاءِ گُلِر (دِروازبان) هسته.

ونه اتا مهم ویژگی این هسته که خله خوب شه لینگ جه استفاده کانده و بتونده دفاع ِکار ره هم انجام هاده، همینسه بعضی وقت‌ها که تیم جلو بکشی‌یه و حریف ضدحمله هاکرده، وه پیشی اِنه و دفاع آخِر اِسِّنه.

## افتخارات
### شخصی
* بوندس لیگای ِبتترین دروازبان: ۲۰۰۷
* یوفا چمپیوز لیگ ِبتترین دروازبان: ۲۰۰۸
* اروپای ِزیر ۲۱ سال ِقهرمانی ِبتترین دروازبان: ۲۰۰۹
* بوندس‌لیگا بتترین بازیکن: ۱۱-۲۰۱۰

### باشگائی
* شالکه
** آلمان اتحادیه جام: قهرمان ۲۰۰۵
** یوفا چمپیوز لیگ:نیمه نهایی ۲۰۱۱
** آلمان حذفی کاپ:قهرمان ۲۰۱۱
* بایرن مونیخ
** یوفا چمپیوز لیگ: قهرمان: ۲۰۱۳ نائب قهرمان: ۲۰۱۲ 
** بوندس‌لیگا: قهرمان ۲۰۱۳

### ملی
* اروپایِ زیر ۲۱ سال ِقهرمانی: ۲۰۰۹ قهرمان 
* فوتوال جهونی جام ۲۰۱۰: سوم جهان
* اروپای ملتون جام ۲۰۱۲: نیمه نهایی
* فوتوال جهونی جام ۲۰۱۴: جهان

## پانویس

## پیوند به بیرون
* ونه رسمی سایت: http://www.manuel-neuer.de

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:زننه آدمون
رج:بایرن مونیخ فوتوالیستون
رج:شالکه فوتوالیستون
رج:آلمان فوتوالیستون
رج:دروازه‌بانان فوتبال
میروسلاو کلوزه

**میروسلاو کلوزه**  (بزائه ۹ ژوئن ۱۹۷۸ اوپوله، لهستون) آلمانی فوتوالیست هسته که لاتزیو و آلمان تیم ملّی دله بازی کانده. وه سال ۲۰۰۶ جهونی جام طلایی دوندی *(کفش طلایی جام جهانی)* ره پنجتا گُل جه بَییته. و جهونی جام‌های دیگه هم گل‌هایی بزوئه که مجموعاً بتونسته جهونی جام ۲۰۱۴ دله ۱۶تا گُل جه جهونی جام آقای گل بَواشه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیای 

رج:زننه آدمون
رج:آلمان فوتوالیستون
رج:لهستونی-آلمانی مردمون
رج:بایرن مونیخ فوتوالیستون
رج:کایزرسلاوترن فوتوالیستون
رج:لاتزیو فوتوالیستون
رج:وردر برمن فوتوالیستون
جنوبی عربستون اتحاد

**جنوبی عربستون ِاتحاد** يا **جنوبی عربستون ِفدراسيون** (عربی جه: *اتحاد الجنوب العربی*) ات‌سری ایالت بینه که بریتانیا وشون تو ره داشته. وشون بعداً جنوبی یمن ره بساتنه که اسا یمن ِجمهوری ِسامون دله دَره.

## وابسته جستارون
* قطعنومه ۱۸۸ امنیت شورا

## بن بنویشت

رج:یمن تاریخ
عربستون
رج:بریتانیا قدیمی مستعمرات
جیمز رودریگز

**خامس** یا **جیمز رودریگز** (؛ بزائه ۱۲ ژوئیهٔ ۱۹۹۱) اتا کلمبیایی فوتوالیست هسته که پرتغال دله گت بيّه. وه اسا بایرن مونیخ دله دره. جیمز رودریگز برزيل جهونی جام دله خله خاش بِدِرَخشی‌یه. 

بعد جام وه که موناکو دله دیّه، بورده رئال مادرید ولی خله نتونسته موفق بائه و رئال وه ره قرضی هدا بایرن مونیخ ره چن ساله که بایرن دله کا کانده.

## منابع

* 
* 

رج:زننه آدمون
رج:پورتو فوتوالیستون
رج:موناکو فوتوالیستون
رج:رئال مادرید فوتوالیستون
رج:بایرن مونیخ فوتوالیستون
رج:کلمبیا فوتوالیستون
آندره شورله

**آندره شورله**  (بزائه ۶ نوامبر ۱۹۹۰ - لودویگسهافن) اتا آلمانی فوتوالیست هسته که چلسی وسّه مهاجم نقش دله بازی کانده.

وه حرفه‌یی فوتوال ره ماینس ۰۵ جه سال ۲۰۰۹ شروع هاکرده، سال ۲۰۱۱ بایر لورکوزن ِدله بورده و ژوئن ۲۰۱۳ اتا قرارداد چلسی جه دَوِسته که ۲۲ میلیون یورو بی‌یه.

## منابع

## پیوند به بیرون

رج:زننه آدمون
رج:چلسی فوتوالیستون
رج:بایر لورکوزن فوتوالیستون
رج:ماینس ۰۵ فوتوالیستون
رج:آلمان فوتوالیستون
باستیان شواینشتایگر

**باستیان شواینشتایگر**  (بزائه ۱ اوت ۱۹۸۴ کلبرمور، آلمان) آلمانی فوتوالیست هسته که بایرن مونیخ وسّه بازی کانده.

## آمار
تا ۱۴ مه ۲۰۱۱:
### باشگائی

### آمار بازی‌های ملی

### ملی گل

## افتخارات
* بایرن مونیخ
** بوندسلیگا قهرمانی: ۲۰۰۳، ۲۰۰۵، ۲۰۰۶، ۲۰۰۸، ۲۰۱۰، ۲۰۱۳
** جام حذفی فوتبال آلمان: ۲۰۰۳، ۲۰۰۵، ۲۰۰۶، ۲۰۰۸، ۲۰۱۰
** لیگ اتحادیه آلمان: ۲۰۰۴، ۲۰۰۷
** سوپر جام فوتبال آلمان: ۲۰۱۰، ۲۰۱۲
** لیگ قهرمانان اروپا: ۲۰۱۳
* تیم ملی فوتبال آلمان
* جام جهانی فوتبال قهرمان: ۲۰۱۴ سوم: ۲۰۰۶ و ۲۰۱۰
* جام کنفدراسیون‌ها سوم: ۲۰۰۵
* جام ملت های اروپا: نائب قهرمان: ۲۰۰۸

## بن بنویشت

## منابع

*انگلیسی ویکی‌پدیا

رده:زننه آدمون
رج:بایرن مونیخ فوتوالیستون
رج:آلمان فوتوالیستون
ایران فوتوال تیم ملی

**ایران فوتوال تیم ملی** اتا بین‌المللی فوتوال تیم هسته که ایرون نمایندگی ره عهده دانّه. این تیم ایران فوتوال فدراسیون جه دستور گَنّه. ایران تیم آسیایی تیم‌ها دله قدرتمندترین‌ها جه هسته و تااسا سه بار آسیای ملتون جام دله قهرمان بیّه و ۴ کَش فوتوال جهونی جام دله راه پیدا هاکرده. ایران سرمربی اسا امیر قلعه نویی هسته.

## منابع

رج:فوتوال تیم ملیون
رج:ایران ورزش
دیلما روسف

**دیلما وانا روسف**  اقتصاددون و سیاست‌مدار برزیلی هسته که این کشور دله سال ۲۰۱۰ رییس جمهور بگردسته. وه اولین زنی هسته که این کشور دله رییس جمهور بیّه. وه سال ۲۰۱۳ فوربس مجله دله آنگلا مرکل په دومین زن قدرتمند بَیی‌یه. ونه تبار بلغاری هسته.

## منابع

## بیرون بگردستن

رج:زننه آدمون
رج:ایقتصاددونا
رج:برزیل رییس‌جمهورون
فوتوال جهونی جام ۲۰۱۸

**فوتوال جهونی جام ۲۰۱۸** فوتوال جهونی جام ِبیست و یکمین دوره رسمی نوم هسته که ۸ ژوئن ۲۰۱۸  تا ۸ جولای ۲۰۱۸ روسیه کشور دله برگزار وانه.

## فوتوال زمین‌ها
روسیه شه جام ِبازیون ره این شهرون دله برگزار کانده: کالینینگراد، کازان، کراسنودار، مسکو، نیژنی نووگورود، روستوف-نا-دونو، سن پترزبورگ، سامارا، سارانسک، سوچی، ولگوگراد، یاروسلاول و یکاترینبورگ. این شهرون همه روسیه‌ی اروپایی قسمت دله درنه چون روسیه به عنوان اروپای نماینده این میزبانی ره بَییته، این کار ره هاکرده.

## گروه‌بندی

## حذفی مرحله

### فینال
فرانسه فینال دله کرواسی ره 4-2 بَورده؛ نیمه اول کرواسی شه ره اتا گل بزوئه په، کا ره مساوی هاکرده ولی اَی اتا پنالتی هدانه که وی‌ای‌آر جه بئیت بیّه. اینتی نیمه اول ره فرانسویون گریژمان گل جه، بَوردنه و نیمه دوم ضد حمله جه دِ تا گل دیگه هم امباپه و پوگبا بزونه و مانژوکیچ هم اتا گل ره، گُلر ِاشتباه جه، پس هدا.

## منابع

روسیه
رج:ورزش روسیه دله
رج:۲۰۱۸ (میلادی)
ارنست همینگوی

ی 

**ارنِست میلر هِمینگوی**  متحده ایالات آمریکای ِاتا معروف نویسنده بی‌یه که نوبل جایزه ره هم برنده بَیی‌یه. وه «ادبی وقایع‌نگاری» ِپایه‌گذارون جه هسته.

ارنست همینگوی همیشه ماجراجویی کارده. جهونی جنگ اول دله، وه ره ایتالیا دله ۲۰۰تا تیکه ترکش بَنِمِسته که اتریشی نیروئون ِبی‌یه وه اَی ایسپانیای دله‌یی جنگ وسه داوطلب بیه و چنتا توریستی سفر هم بورده آفریقا و کوبا. وه آخرسر شه ره اتا تِفِنگ جه بکاشته.

## آثار

## پانویس

## بیرون بگردستن


رج:امریکا نویسندگون
رج:گت مردمون ایلینوی
رج:پولیتزر بییته‌ئون
رج:ادبیات وسه نوبل بیته‌ئون
تانگ سلسله

**تانگ امپراتوری**(چینی جه: 唐朝) اتا سلسله بی‌یه که چین دله دَیّه و سال ۶۱۸ تا ۹۰۷ میلادی حکومت داشته. تانگ ِمؤسس ِنوم «لی» بی‌یه که سوئی سلسله ره رِقِد بدائه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

*
رج:چین تاریخ
بولیوار

شمه منظور **بولیوار** ِکلمه جه بتونده اینان بائه:
* **[[سیمون بولیوار]]**: لاتین آمریکای ِگتِ انقلابی.
* **[[بولیوی]]**: اتا کشور نوم.
* **[[بولیوار (پیل یکا)]]**: ونزوئلا پیل یکا.
* **[[بولیوار ایالت]]** اتا ایالت که ونزوئلا دله دره.

دیگه جغرافیایی جائون که وشون دله بولیوار نوم دره:
* سیمون بولیوار 
* سیوداد بولیوار 
* شهرستان بولیوار، میسیسیپی 
* بولیوار پنیزیولا، تگزاس
زربین

**زربین** (علمی نوم: *coorressoos semerirens*) ات‎جور دار نوم هسته که ونه ولگ درزن‌مونا *(= سوزنی‌برگ)* هسته.

## منابع

* 

رج:دارون
سیبری سمبورو

**سیبری سمبورو** ات‌جور سمبورو هسته که در آسیای شمال‌شرقی وَری زندگی کانده. خصوصاً سیبری، قزاقستون، شمال مغولئون و چین، کره و هوکایدو دله دره و بعضی اروپای شمالی کشورون دله هم تنک هسته.

سمبورو ره قدیم تاسا ونه پوست وسّه کاشنّه و روسیه دله وه ره صنعتی پرورش دنّه.

سیبری سمبورو ۳۵ تا ۵۶ سانتیمتر ونه قایده هسته. ونه دم ۷ تا ۱۲ سانتیمتر بلنی دارنه. ونه وزن هم از کمته از یک کیلو تا نزدیک دِ کیلو ونه بوئه. نر ِسمبورو، ونه ما جه گتته هسته.

## پانویس

رج:کاله‌دارون
ضماد

[اتا قدیمی ضمادجا که [مصر دله پیدا بیّه.|thumb]]
**ضِماد** یا **سُنوش** (فارسی جه: *پماد*) ات‌تی نیمه‌جامد دوا هسته که آدِم ِتَن ِگرما جه ئو وانه و پوست سَر پوشننده.

## تاریخچه
ضمادون قدیمی‌ترین دوائون جه هستنه. اولیه آدمون وقتی شکار کاردنه، شکار ِچربی جه ضماد ساتنه. اسا دیگه چربی جه خله کم ضماد سازنّه و ویشته ضمادون صنعتی‌نه.

## وابسته جستارون
* چرتی دوا
* وازلین

## منابع

رج:دوائون
*
سامارا

بندانگشتی|چپ|230px|سامارای نِما ‎

**سامارا** ، که ونه نوم ۱۹۳۵ تا ۱۹۹۰ **کوبیشف** بی‌یه، روسیه‌ی ششومین شهر هسته. اینتا شهر، روسیه‌ی جنوب‌شرقی دره و ولگای فدرالی ناحیه دله قرار بهیته. اینتا شهر جمعیت ۲۰۱۰ میلادی، ۱.۱۶۴.۹۰۰ نفر بی‌یه.

## منابع

* 


رج:روسیه شهرون
کالینینگراد

بندانگشتی|300px|چشم‌اندازی از کونیگزبرگ یا کالینین‌گراد
**کالینینگراد** (روسی جه: *Калининград*) روسیه دله‌ی ِاتا بندری شهر هسته که کالینینگراد استان نیشتنگائه. کالینیگراد اتا تیکه هسته که خادی روسیه دله دنی‌یه و ونجه سِوائه. این منطقه لهستون و لیتوانی ِمیون، بالتیک دریا پَلی، قرار بَییته.

## تاریخ
این شهر نوم قدیم کونیگزبرگ بی‌یه که شرقی پروس دله دیّه و این آلمانی استان ِنیشتنگا بی‌یه. پیش از اون هم پروس دله دیّه.

ریاضی و توپولوژی دله این شهر ره کونیگسبرگ پل‌ئون وسّه اشناسنّه.

جهونی جنگ دوم دله بریتانیای بمب‌افکن‌ها این شهر ره تقریباً رِقِد بِدانه و شوروی اونجه ره بَییته شه وسّه و سال ۱۹۴۶ شهر نوم ره هاکردنه میخائیل کالینین.

سرد جنگ گادِر این شهر اهمیت داشته و شوروی ِپایگاه بگردسته. همینسه خارجیون نتونستنه هیچ جور بورن این شهر دله.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:پروس
رج:روسیه شهرون
دلیمک

**دِلیمِک**، **لِتین**، **رُتِل** یا **راتِل**  اتا حیوون هسته که گرمسیر و بیابونی جائون ویشته پیدا وانه. حدوداً ۹۰۰جور رتل ره تا الآن ثبت هاکردنه. دلیمکون همه شکارچی هستنه و ویشترشون کمین کانّه. این حیوون ِنیش بعضی گادِر خله سمی و بعضی گادِر بی‌خطره. وشون ِقایده (=اندازه) هم ۲٫۵ تا ۳۰ سانتی‌متر هسته. 

## منابع

رج:بئو
عشق‌آباد

**عشق‌آباد** (ترکمونی جه: *Aşgabat*) ترکمنستون ِنیشتگا هسته. این شهر کوپه‌داغ ِسی پَلی و قره قوم ِبیابون ِدله دره. این شهر اول ایران دله دیّه تا اینکه وه ره سال ۱۸۸۱ روسیه بیته و بعداً شوروی دله دیّه تا اینکه شوروی رِقِد بورده و وه ترکمنستونِ جمهوریِ نیشتگا بیّه. عشق‌آباد خله ایران سامون جه نزدیک هسته.

## نگارخنه

|
|
Image:Ashgabat SPOT 1090.jpg|
Image:Walk of health overview.jpg|
Image:Ashgabat city park.jpg|

Image:Panorama_of_Ashgabat.jpg|


## پانویس

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:آسیا نیشتگائون
رج:ترکمنستون شهرون
تمش

**تَـمِش**، **تمشک** یا **سرخ لبلبو** اتا لم نوم هسته سرخ‌گل‌ئون ِتیره جه هسته و شه جنگل دله دَراِنه. مازرون و گیلون دله وه شه دَراِنه. گیلون و مازرون دله ونه نوم ره **تمش، ولش، بولوش و بوروش** و... هم گانّه.

تمش اتا لم هسته و ونه ریشه‌ئون دائمی‌نه و هر دِ سال ات‌بار انباره زنّه. هر انباره که رشد کانده ۳ تا ۶ متر بِنِه سَر یا اتا چی دور پیچنه و انباره سَر ولگونی دَراِنه که هرکامین پنج تا هفت‌تا ولگچه دارنه. سال دوم دیگه انباره نوج نزنده ولی ونه تَن تی‌تی زنده. انباره‌ئونی که ات سال یا دِسال عُمر دارنه وشون سَر تلی دراِنه.  تمش وسّه خاک خله مهم نی‌یه و ونه لم هرکاجه بتونده دَربِئه. تمش لَم اواخر بهار و اوایل تابستون تی‌تی زنده که هر تی‌تی ۲ تا ۳ سانتیمتر قطر دانّه. تمش ونه گرده‌افشانی هم هاکنه که معمولاً ززم و ماز این کار ره کانّه.   

## منابع

*
رج:میوه‌ئون
رج:گیاهون
امی واینهاوس

**اِمی جید واینهاوس**  (بزائه‌ی ۱۴ سپتامبر ۱۹۸۳ - بمرده‌ی ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۱) اتا بریتانیایی خوننده و شاعر بی‌یه که جاز، سول، ریتم و بلوز ِسبکون ره الکترونیک جه ترکیب کارده و همین کار وسّه وه ره اشناسنّه. 

## فعالیت هنری
وه شه کار ره ۲۰۰۳ **فرانک** ِآلبوم جه شروع هاکرده. این آلبوم نوم فرانک سیناترا نوم جه بَییته بیّه که ونه کارون اِمی سَر خله تأثیر بی‌یشت بی‌یه. امی ِپییر وچگی جه فرانک سیناترا ِآهنگون ره ونه وسّه خوندسته. سال ۲۰۰۶ *[[بک تو بلک]] ِآلبوم* (Back to Black: سیویی دله وردگرستن) ره هدائه که ۶تا گرمی جایزه ِنومزه بیّه و ۵تا جایزه ره بَییته.

## بمردن
امی الکل بخاردن ره سال ۲۰۰۸ شروع هاکرده و تا شه بمردن گادِر این کار ره دمباله هدائه. تابستون ۲۰۱۱ وه ات‌دوره الکل ره ترک هاکرده ولی نتونسته دووم بیاره و اَی دِباره شروع هاکرده که همین دوره باعث بیّه وه بمیره.

## آلبوم‌ها
[200px|بندانگشتی|چپ|ونه [گرافیتی، بارسلون دله.]]
**استودیویی آلبوم‌ها**
* فرانک (۲۰۰۳)
* بک تو بلک، *سیویی دله وردگرستن*، (۲۰۰۶)

**باقی آلبوم‌ها**
* لیونز: هیدن ترسرز، *پنهون ِگنج*، (۲۰۱۱)

**زِنده اجرائون**
* I Told You I Was Trouble: Live in London، *ته ره بائوتمه که اَجِغ وَجِغِمه*، (لندن ۲۰۰۷)
* *زنده اجرا، [[بی‌بی‌سی]] دله* (۲۰۱۲)

## منابع

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amy_Winehouse&oldid=208498154 Wikipedia contributors, "Amy Winehouse," Wikipedia, The Free Encyclopedia,]
* [//fa.wikinews.org/wiki/مرگ_امی_واینهاوس،_خواننده_انگلیسی فارسی ویکی‌خور ِخور که بائوته وه بمرده]


رج:بریتانیا خونش‌کرون
رج:یهودیون
رج:روسیه خونش‌کرون
گت کلمبیا

**گتِ کلمبیا** یا **گرند کلمبیا** (ایسپانیولی جه: *Great Colombia*) اتا حکومت ِنوم بی‌یه که لاتین آمریکا و میونی آمریکای ِاتا پچوکِ تیکه ره میون 1819 تا 1831 داشته. این حکومت ِسامون که خله کم حکومت هاکرده کلمبیا, ونزوئلا, اکوادر, پاناما, پروی شمالی شهرون, گویان ِغرب و برزیل ِبعضی جائون ره شامل بی‌یه. 

گتِ کلمبیا که رقِد بورده په، سه‌تا کشور ونه بَدِل این منطقه دله تأسیس بَیینه. پاناما سال 1903 اولین کشوری بیّه که گتِ کلمبیا جه سِوا بیّه.

انقلابیون وقتی لاتین آمریکای آزادی وسّه، ایسپانیا جه جنگستنه، دِتا گروه بَیینه. اتا گروه خاسته اتا گتِ کشور بسازه که تمام منطقه ره شه پر ِبِن بَیره و فدرالیسم جه حکومت هاکنه. اتا گروه دیگه هم خاسته ات‌خله پچوک‌پچوک کشور منطقه دله دَواشه. این دِتا گروه هِدی جه متحد بَیینه و ایسپانیا ره شکست هدانه. جنگ ِتموم بیّن په، گروه ِاوّل سیمون بولیوار ِرهبری جه حکومت ره شه دَس بَییته. اما سال 1825 جه اختلافات زیاد بَیینه و کم‌کم سِواخاهون شه هدف جه بَرِسینه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:آمریکا رقد بورده کشورون
رج:جنوبی آمریکا تاریخ
رج:کلمبیا تاریخ
رج:اکوادر تاریخ
رج:ونزوئلا تاریخ
رج:پاناما تاریخ
رج:پرو تاریخ
سامانیون

**سامانیون** اتا از ایرانی سلسله بینه که ۲۶۱ تا ۳۹۵ قمری یا ۸۷۴ تا ۱۰۰۴ میلادی خراسان، گرگان، مکران، سیستان، خوارزم و کرمان سَر فرمان‌روایی کاردنه و تاجیکستون و ایران ِتاریخ دله اتا معروف سلسله هستنه.

## شاهون ِلیست
چپ|550px
# سامان خدا
# اسد بن سامان
# یحیی بن اسد
# نصر اول سامانی (۲۷۹ - ۲۵۰ ه‍. ق.)
# اسماعیل سامانی، معروف به امیر ماضی (۲۹۵ – ۲۷۹ ه‍. ق.)
# احمد بن اسماعیل، معروف به امیر شهید (۳۰۱ – ۲۵۹ ه‍. ق.)
# نصر دوم سامانی، معروف به امیر سعید (۳۳۱ – ۳۰۱ ه‍. ق.)
# نوح اول سامانی، معروف به امیر حمید (۳۴۳ – ۳۳۱ ه‍. ق.)
# عبدالملک اول سامانی، معروف به امیر رشید (۳۵۰ – ۳۴۳ ه‍. ق.)
# منصور اول سامانی، معروف به امیر سدید (۳۶۵ – ۳۵۰ ه‍. ق.)
# نوح دوم سامانی، معروف به امیر رضی (۳۸۷ – ۳۶۵ ه‍. ق.)
# منصور دوم سامانی (۳۸۹ – ۳۸۷ ه‍. ق.)
# عبدالملک دوم سامانی (۳۸۹ – ۳۸۹ ه‍. ق.)
# منتصر سامانی (۳۸۹ – ۳۹۰ ه‍. ق.)

## منابع

* [//en.wikipedia.org/wiki/Samanid_Empire انگلیسی ویکیپدیا]


رج:ایران تاریخ
رج:تاجیکستون تاریخ
گبری قلعه

**گبری ِقلعه** اتا قلعه نوم بی‌یه که ری ِجنوب‌شرقی دیّه و ۲۰۰۰ سال قدمت داشته. این قلعه که حدوداً ۳۰۰۰ متر مربع هسته ساسانیون دوره شِنه. مردآویج، این قلعه دله چال بَیی‌یه.

## منابع

رج:ری
رج:زیاریون
الموت قلعه

**الموت قلعه** اتا مهم قلعه ایران تاریخ وسّه هسته. این دژ ِبلندی ۲۱۶۳ متر هسته و ونه گتی (مساحت) ۲۰۰۰۰ متر مربع‌ئه.

## نوم
بندانگشتی|الموت ِباقی بموندست دیفارون|200px|راست
گانّه الموت معنی گیلکی زوون دله «جول کالی» هسته. اون موقع که خاستنه اتا دژ بسازن، خله اتا مناسب جا دمبال گردستنه تا اینکه اتا جول بورده و اتا سی تِک هنیشته و اون آدمون بوردنه همونجه اتا دژ بساتنه.

## حاکمیت قلعه
حمدالله مستوفی این قلعه خوری گانه که این بنا ره «داعی الی الحق حسن بن زید» بساته. حسن صباح سال ۴۸۶ هجری قمری این قلعه ره تصرف هاکرده و اسا این دژ ره حسن صباح ِدژ نوم جه هم اشناسنّه چون وه اسماعیلیون ِحرکت ره اینجه شروع هاکرده.

## منابع

رج:ایران ملی آثار
رج:قزوین اوستان
رج:اسماعیلیون
رج:تبرستون علویون
ری

**ری** اتا قدیمی شهر هسته که ایران دله و تهران اوستان میون دره. آریایی‌ئون ِگادِر ری ره بساتنه و ری مادون ِدوره گت‌ترین شهر بی‌یه. ری ِنوم «سلطنتی» معنی ره دائه. کسی که ری آدِم بائه ره گانّه «رازی». این شهر نوم قبلاً، راگا، رغه، ارشکیه، رام اردشیر، ام‌البلاد، ری شهر، شیخ البلاد و محمدیه هم بی‌یه. اوستا دله ری سیزدهمین شهری هسته که جهون دله بساته بیی‌یه. این شهر ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد وجود داشته.

## منابع

رج:تهران اوستان شهرون
کیخسرو

بندانگشتی|200px|چپ|ایران و توران ِجنگ ِنقاشی که ایران ِسپاهیون ره کیخسرو رهبری کانده و تورانیون ِشاه اینجه افراسیاب هسته.
**کیخسرو** ایرانی حماسه‌ئون و شاهنومه دله، سیاوش و فرنگیس ِوچه هسته که کیکاووس و افراسیاب ِنوه وانه. کیخسرو ِنوم یعنی «خار ِنوم‌دار شاه».

شاهنومه و پهلوی زوون ِبنویشته‌ئون دله کیخسرو اتا اَرمونی شا هسته. افراسیاب سیاوش ِبمردن دستور ره دِنه و اَی کیخسرو شه پییر ِانتقام ره ونجه گنّه.

## منابع
* *فارسی ویکی‌پدیا*

رج:شاهنومه
رج:ایران اسطوره‌ئون
غزه

**غزه** (عربی جه: *قطاع غزة* و عبری جه: *רצועת עזה*) اتا باریکه هسته که مدیترانه دریا پَلی و خاورمیونه‌یِ منطقه دله دره. فلسطین ِسرزمین دِتا سِوا تیکه هسته که اتا همین غزه هسته و اتا دیگه ره اردن رود غربی کرانه گانّه؛ وشون دِتا میون ره ایسراییل دانّه.

نوار غزه فقط جنوب‌غربی وَر جه مصر و شمال و شرق وَر جه ایسراییل جه هم‌سامون هسته. غزه‌ی ِمنطقه کلاً ۴۱ کیلومتر طول و بعضی هسته. این منطقه نوم ره غزه‌ی شهر جه بَییتنه که این منطقه دله گت‌ترین شهر هسته.

سال ۲۰۱۴ی ِآمار گانّه، غزه‌ی باریکه دله حدوداً ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر زندگی کانّه که یعنی انبس‌ترین جمعیت (=تراکم جمعیت) ره جهون دله این منطقه دانّه و تماماً این آدِمون فلسطینی هستنه. غزه‌ی ۹۹ درصد جمعیت ره مسلمون و بقیه ره مسیحی فلسطینی‌ئون تشکیل دنّه.

پیش از سال ۲۰۰۵، غزه ره ایسراییل اشغال داشته و ۷۷۰۰ ایسراییلی چنتا شهرک دله غزه میون زندگی کاردنه اما عقب‌نشینی په، این شهرک‌ها تخلیه بَیینه و غزه‌ی کنترل ره فلسطین شه‌گردون دولت بعهده بَییته. حماس سال ۲۰۰۷ جه این منطقه ره شه دَس دانّه.

## پانویس

## وابسته جستارون
* سینا جزیره‌مونا

## منابع

* Wikipedia contributors, «Gaza Strip,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=158616697 (accessed September ۱۸, ۲۰۰۷).


رج:اسرائیل شهرون
رج:فلسطین شهرون
رج:مدیترانه
حمید رهنما

**حمید رهنما** مازرونی نویسنده بی‌یه. وه زین‌العابدین رهنمای وچه هسته. وه ۱۲۹۸ دنیا بموئه و شه لیسانس ره بیروت دله ادبیات رشته وسّه بییته. (چون ونه پییر این زمون تبعید بی‌یه) وه شه پییر همراه ۱۳۲۰ وردگردسته ایران و ایران روزنومه دله مشغول بیّه. وقتی ونه پییر بورده فرانسه هم وه ایران بموندسته و این روزنومه‌ی صاحاب‌امتیاز بیّه.

## منابع
* 

رج:مازرون نویسندگون
زین‌العابدین رهنما

**زین‌العابدین رهنما** (۱۲۷۲، نجف دله - ۱۲ تیر ۱۳۶۸، تهران دله) مازرونی سیاستمدار و نویسنده بی‌یه. ونه گت‌بَبا، زین‌العابدین مازندرانی، شیعیون ِمرجع‌تقلید بی‌یه. زین‌العابدین ِریکا، حمید، هم نویسنده بی‌یه.

## زندگی‌نومه
زین‌العابدین رهنما روز ۱۷ آذر ۱۲۷۲ شمسی دنیا بموئه. وه اول «رهنما»ی ِمجله و بعد همین نوم جه اتا روزنومه ره سردبیری کارده ولی بعدته دولت ونجه بخاسته که ایران روزنومه‌ی ِسردبیر بائه. وه په‌یی‌ته آذربایجونو ری ِنماینده بیّه و ات‌کم بعد اروپا دله‌ی ِایران ِاقتصادی کومیسیون ِرییس بیّه و بورده پاریس. همین گادِر ایران ِروزنومه که اول‌ها خله مهم نیّه، یک‌دفه معروف بگردسته.

رهنما سال ۱۳۰۴ مؤسسون ِمجلس دله بورده و سال ِبعد وزیر ِکشور ِمعاون بیّه. سال بعد هم نخست‌وزیر ِمعاون بگردسته. وه اولین کسی بی‌یه که ایران دله نخست‌وزیر ِپارلمونی معاونت ِپُست جه برسی‌یه.

سال ۱۳۱۴ دربار جه مشکل پیدا هاکرده و وه ره زندونی هاکردنه ولی ات‌کم بگذشته په، آزاد بیّه و ایران جه بریم بورده. وه عراق، سوریه، لبنان، هند، اروپا و آمریکا دله چرخ‌چرخ بزو و آخرسر آمریکای ِدانشگائون ِپیشنهاد په، اونجه فارسی زوون ِاستاد بیّه. شهریور ۱۳۲۰ اَی وردگردسته ایران و ایران ِروزنومه‌ی مدیریت ره پس بَییته و په‌یی‌ته تبلیغات ِرییس بیّه، بعد هم سفیر بگردسته و بورده فرانسه.

وه دِتا معروف کتاب دانّه که اولی نوم «زندگانی رسول اکرم» و دومی نوم «ژاله» هسته. این دِتا کتاب جه خله استقبال بیّه و حتی اولی ره چندین زوون ِجا وردگاردنینه (ترجمه هاکردنه). ونه دیگه کتابون نوم «حسین»، «حقوق اسلام دله»، «قرآن ِترجمه و تفسیر» هسته.

زین‌العابدین رهنما دموکرات حزب ِرهبرون جه بی‌یه و بعضی مهم طرحون ره ممرضا شای ِاصلاحات ِدوره وه هدائه.

## منابع

رج:مازرون نویسندگون
رج:مازرونی وزیرون
رج:حائری مازندرانی خاندان
رج:نجف گت آدمون
حسین دادگر

**حسین دادگر** یا **عدل‌الملک** (۱۳۴۹-۱۲۶۰) اتا مازرونی سیاستمدار بی‌یه. وه ۱۳۰۰ هجری قمری، تهران دله دنیا بموئه ولی ونه اصلیت مازرونی بی‌یه. وه پهلوی دوره سیاسی پستون سَر دیّه. وه دوره‌ئون ۳، ۴، ۵، ۶، ۷ و ۸ مجلس دله بابل نماینده بی‌یه و ات دور هم سنای مجلس دله مازرون نمایندگی جه دَیی‌یه. بعضی روزنومه‌ها دله مطلب نوشته. وه دموکرات ِحزب دله دیّه و وشون ِپِشتی ره کارده. 

## منابع
* 

رج:مازرون نویسندگون
رج:بابل گت آدمون
رج:مازرونی وزیرون
محتشم السلطنه اسفندیاری

**حسن اسفندیاری** که وه ره **حاج محتشم السلطنه اسفندیاری** گاتنه (بزائه ۱۸ ذی‌الحجه ۱۲۸۳ قمری - بمرده‌ی ۵ اسفند ۱۳۲۳ شمسی) اتا اسفندیاری خاندان گتون جه بی‌یه که نویسنده و شاعر هم بی‌یه. ونه کتابون جه *تجارت و قضاء شهادت* (ترجمه)، *اخلاق محتشمی*، *علل بدبختی و علاج آن* (دو جلد)، و *جنگ* (دو جلد) ره بنشنه نوم بیاردن.

حاج محتشم‌السلطنه عباس میرزای ِوزارت خارجه‌ی ِدفاتر ِرییس بی‌یه. وه قاجارون دوره ویشته وزیر بی‌یه و سیاسی پست ره داشته.

## منابع

رج:فارسی شاعرون
رج:اسفندیار خاندان
رج:مازرونی وزیرون
رج:مازرون نویسندگون
جعفر جهان

**جعفر جهان** (بزائه ۱۲۸۴ شمسی، کربلا دله) اتا مازرونی نویسنده بی‌یه که اول تهران دله شه درس ره بخوندسته و بعد بورده اروپا. اَی بمو ایران و این دَفه دور سه سیاسی پستون و بعدته وکالت ره امتحان هاکرده. وه آخرسر «ایران نو»ی نشریه ره بساته و ضیاالدین طباطبایی پِشت دربمو. وه فرانسوی ره هم قیشنگ بلد بی‌یه و اواخر معلمی کارده.

## منابع
* 

رج:مازرون نویسندگون
جعفر شریعتمداری

**جعفر شریعتمداری** مازرونی مترجم و نویسنده بی‌یه که ویشته فرانسوی بنویشته‌ئون جه کومک گیته یا وشون ره ورگاردنی‌یه.

## منابع
* 

رج:مازرون شاعرون
رج:مازرون مترجمون
سید رحیم

**سید عبدالرحیم منصف موسوی مازندرانی** اتا مازرونی شاعر بی‌یه که قاجارون ِدوره دیی‌یه. ونه معروف ِکتاب ِنوم «بدایع الافکار» هسته که محمدکاظم میرزا (فتعلی شا ریکا) دستور په، بنویشته بیّه. این کتاب دله وه شه معاصر شاعرون ِاشعار ره هم بیارده.

## منابع
* 

رج:مازرون شاعرون
عادل خلعتبری

**جمال‌الدین عادل خلعتبری** مازرونی نویسنده و شاعر بی‌یه. وه سال ۱۲۸۴ دنیا بموئه. ونه مهم ِکارون جه «دانشوران ِادبی انجمن» و «ایران ِاولین ادبی سالنومه» ِبساتن و «شمال ِانجمن ِاتحادیه»ی ِتشکیل هدائن بی‌یه.

## منابع
* 

رج:مازرون شاعرون
رج:مازرون نویسندگون
تقی تقوی

**تقی تقوی** سال ۱۲۹۴ دنیا بموئه و تهران دله درس بخوندسته. وه آزادی‌خائون و روشنفکرون ِپه دیی‌یه و بتونسته «هراز» ِنشریه ره منتشر هاکنه. وه «مسافرت آذربایجان»، «رضاشاه از سوادکوه تا آفریقا» و «بهترین راه تعلیم و تربیت» ِکتابون ره بنویشته.

## منابع
* 

رج:مازرون نویسندگون
رج:سوادکوه گت آدمون
اسدالله یمین اسفندیاری

**اسدالله یمین اسفندیاری** که وه ره **حاج یمین‌الممالک**  گاتنه، اتا معروف ِسیاستمدار بی‌یه. وه چلاویون ِخاندان ِزک و زا جه بی‌یه. یمین الممالک سال ۱۳۰۶ دنیا بموئه، وه سن‌لویی مدرسه و دارالفنون دله درس بخوندسته و بعد دولتی پستون ِدله کار بَییته و ات‌گادِر سفیر و وزیری په، مازرون ِاستاندار بگردسته و بابل ِنماینده بیّه.  فهیمه اکبر ونه کیجا بی‌یه. یمین اسفندیاری جزو اولین کسایی بی‌یه که مِیلِس دله پیشنهاد هاکرده زنان ره حق رأی هادن ولی انده وه ره فحش-کتره باتنه که مجبور بیّه شه گپ ره پس هایره.

## منابع

رج:مازرون نویسندگون
رج:بابل گت آدمون
اردشیر برزگر

**اردشیر برزگر** اتا مازرونی تاریخدون و نویسنده هسته. وه سال ۱۳۱۳ شمسی بابل دله دنیا بموئه. برزگر اتا سفر بورده باکو و اَی وردگردسته بابل. وه این گادِر اتا کتاب بنویشته که ونه نوم «تاپورستون ِکامل ِتاریخ» (فارسی نوم:تاریخ مفصل تاپورستان) هسته. ونه کتاب پنج‌تا بخش دله تقسیم بی‌یه. اولین بخش تاپورستون ِپیش از تاریخ ِدوره شنه. دومین بخش تنسر ِنومه خَوِری‌ئه. سومین بخش قدیمی و رقد بورده جائون ِلیسته و چارومین بخش دله تاریخی و فرهنگی واژه‌ئون دره. آخرین بخش هم بعضی گتِ آدمون ِزندگی و... ره بنویشته. 

## منابع
* 

رج:مازرونی تاریخدونا
رج:بابل گت آدمون
ابوالفضل لسانی

**ابولفضل لسانی** اتا مازرونی نویسنده بی‌یه. وه سال ۱۲۷۶ آمل دله دنیا بموئه و ۲۲سالگی گادِر تهران دله، وکیل بیّه. وه سال ۱۳۰۱ «کار» ِمجله ره تأسیس هاکرده. ونه بنویشته‌ئون جه «گناهکار ِمار»، «سیو طلا یا سیو بِلا» و... هستنه.

## منابع
* 

رج:مازرون نویسندگون
رج:آمل گت آدمون
احمد بریمانی

**احمد بریمانی** اتا مازرونی محقق بی‌یه. وه سال ۱۲۸۴ شمسی ساری دله دنیا بموئه و سال ۱۳۰۷ وه ره دولت ِهزینه جه بورس هاکردنه روسیه تا شیلات ِوسّه درس بخونده. وه وردگردسته په، ایران دله شیلات ِسازمان ِرییس بیّه. وه اتا کتاب دانّه که ونه نوم «دریای خزر» هسته. این کتاب اولین کتابی بی‌یه که ایران دله، دریائون و ماهی‌ئون خَور بنویشته بیّه.

## منابع
* 

رج:مازرون نویسندگون
رج:ساری گت آدمون
ارسلان خلعتبری

**ارسلان خلعتبری** اتا مازرونی نویسنده هسته که سال ۱۲۸۳ تنکابن (شهسوار) دله دنیا بموئه. وه سپهسالار تنکابنی ِزک و زا جه هسته و ونه پییر نوم «علیقلی امیرسعد» بی‌یه. وه وکیل بی‌یه و ونه کتابون هم ویشته همین موضوع ِشِنِه.

## منابع
* 

رج:مازرون نویسندگون
رج:شهسوار گت آدمون
آقا لر

**آقا لُر** که محمد بن رفیع بن محمد امین مازندرانی ِریکا بی‌یه، شا عباس دوره‌ی ِنویسندگون جه بی‌یه. شا عباس وه ره تبعید هاکرده آمل و وه اونجه سال ۱۳۰۶ه‍.ق‌. آمل و مازرون تاریخ ِکتاب ره بنویشته. این کتاب جه فقط چنتا نسخه هنتا وجود دانّه.

## منابع
* 
* 
رج:مازرونی تاریخدونا
رج:آمل گت آدمون
ابوالحسن عمیدی نوری

**ابولحسن عمیدی نوری** اتا مازرونی محقق بی‌یه که سال ۱۲۸۲ دنیا بموئه. وه تهران دله شه درس ره بخوندسته و وکیل بیّه. وه اتا روزنومه بساته که ونه نوم «داد» بی‌یه. وه چنتا کتاب هم دانّه که وشون‌ها نوم «تخت‌جمشید» و «جرم و مجازات» هسته.

## منابع
* 
رج:مازرون نویسندگون
ابراهیم خواجه نوری

**ابراهیم خواجه نوری** مازرونی نویسنده و شاعر بی‌یه که فارسی و فرانسوی جه نوشته. وه سال ۱۲۷۹ شمسی دنیا بموئه و سن‌لویی مدرسه (تهران) دله درس بخوندسته. وه بلژیک و فرانسه دله هم شه درس ِدمباله ره بَییته و سال ۱۳۰۰ شمسی، تهران دله اتا روزنومه بساته که ونه نوم **جوونون ِنومه** (فارسی جه: نامۀ جوانان) بی‌یه. این نشریه همون اولین شماره‌ی ِتنک بیّن په توقیف بیّه و ونه مدیر ره زندونی هاکردنه. وه بعداً عدالت حزب دله بورده و وشون ِروزنومه‌ی ِصاحاب بیّه. وه «عدالت روزنومه» ره ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۴ مدیریت کارده.

## منابع

رج:مازرون نویسندگون
میرزا مهدی‌خان استرآبادی

**میرزا مهدی‌خان استرآبادی** قرن دوازدهم استرآباد دله دنیا بموئه. وه اوایل شاعری کارده و «کوکب» تخلص داشته ولی بعد نثر په بورده. ونه کتابون ِاسم «دره نادری»، «جهانگشای نادری» و «سنگلاخ» هستنه. وه ۱۱۷۳ه‍ بمرده.

## منابع
* 

رج:مازرون نویسندگون
رج:گرگان گت آدمون
عبدالقاهر جرجانی

**ابوبکر عبدالرحمن عبدالقاهر جرجانی** اتا مازرونی نویسنده و عالِم بی‌یه که قرن پنجم قمری ات‌خله کتاب بنویشته. ونه کتابون دله «اسرار البلاغه»، «دلائل الاعجاز»، «الجمل»، «المغنی»، «العده» و... بقیه جه مشهورترنه.

## منابع
* 

رج:مازرون نویسندگون
رج:گرگان گت آدمون
رج:مازرون ملائون
ملا محمد ساروی

**ملا محمد ساروی** اتا ساروی تاریخدون و شاعر بی‌یه. وه سال ۱۲۱۱ه‍ تاریخ محمدی ِکتاب ره بنویشته که آغا محمدخان قاجار خَوری بی‌یه. وه سال ۱۲۱۷ه‍ هم اتا کتاب دیگه بنویشته که فتعلی شا خَوری بی‌یه.

## منابع
* 

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرونی تاریخدونا
باوندنومه

**باوندنومه** اتا تاریخی کتاب بی‌یه که مازرونی زوون جه بنویشته بَیبی‌یه. این کتاب جه اسا هچّی دنی‌یه. باوندنومه ابن‌اسفندیار ِمنابع جه بی‌یه و اونتی که وه شه کتاب دله گانه، این کتاب ره حسام‌الدوله اردشیر (باوندی اسپهبد) ِگادِر بنویشتنه. این کتاب که سده‌ئون پنج و شیش میون بنویشته بیی‌یه منظوم (شعر) بی‌یه و عادی مردمون ِگپ ونه دله دیّه که اون زمون کِتاری نقل بی‌یه و اعتبار چندونی نداشته.

## منابع
* 
* 

رج:تاریخی کتابون
رج:مازرونی تاریخدونا
رج:مازرونی زوون کتابون
حاجی محمد میرزا

**حاجی محمد میرزا** اتا بندپیی تاریخدون بی‌یه که ناصرالدین شا گادِر وقتی بورده میانکاله، شه خاطرات ره روزانه بنویشته و وه ره آخرسری اتا کتاب هاکرده. احمد کسروی این کتاب جه شه بنویشته‌ئون دله تعریف هاکرده.

## منابع
* 

رج:بابل گت آدمون
رج:مازرونی تاریخدونا
مصطفی قلی ساروی

**مصطفی قلی بن محمدحسن موسوی ساروی** اتا ساروی تاریخدون بی‌یه. وه اتا کتاب دانّه که ونه نوم تاریخ آل قاجار هسته و تا سال ۱۲۶۹ه‍ ره توضیح دِنه. این کتاب ره قهرمون میرزا، آذربایجون ِامیر، ِدستور په بنویشتنه.

## منابع
* 

رج:ساری گت آدمون
رج:مازرونی تاریخدونا
محمد ندیم بارفروشی

**محمد ندیم بارفروشی** اتا بابلی تاریخدون بی‌یه. وه اتا کتاب دانّه که ونه نوم مفرح القلوب هسته و آغا محمدخان قاجار ِخَوری شِنه. این نویسنده سال ۱۲۴۱ه‍ بمرده.

## منابع
* 

رج:بابل گت آدمون
رج:مازرونی تاریخدونا
علی بن محمد یزدادی

**ابوالحسن علی بن محمد یزدادی** اتا مازرونی تاریخدون بی‌یه. ونجه اسا هچّی نموندسته و فقط وه ره ابن‌اسفندیار ِگپ ِپه جه اشناسمّی. ابن‌اسفندیار شه کتاب دله گانه: «علی یزدادی اتا کتاب دانّه که ونه نوم *عقدالسحر و قلائد الدُّر* هسته و من وه ره عربی جه فارسی وردگاردنیمه.» عباس اقبال هم ونه خَوری گانه: «وقتی کاووس بن وشمگیر بمرده، یزدادی ونه تنک‌تِرو گپ‌ئون ره جمع هاکرده و اتا کتاب دله بنویشته و ونه نوم ره *کمال‌البلاغه* بی‌یشته.

## منابع
* 

رج:مازرونی تاریخدونا
علی رویانی

**خواجه علی بن جمال‌الدین بن علی بن محمود النجیل رویانی** اتا مازرونی تاریخدون بی‌یه. ونه معروفترین کتاب «سوادکوه تاریخ» بی‌یه که ظهیرالدین مرعشی ونجه نوم وَنّه و وه ره ارجاع دِنه. خواجه علی رویانی حدوداً تا قرن هشتم هجری زنده بی‌یه.

## منابع
* 

رج:رویان گت آدمون
رج:مازرونی تاریخدونا
ابن ابی مسلم طبری

**ابن ابی مسلم طبری** اتا مازرونی تاریخدون بی‌یه. ونه بنویشته‌ئون و کتابون جه اسا دیگه هیچ اطلاعاتی وجود ندانّه. فقط برنهارد دارن ونه خَوری شه بنویشته‌ئون دله ات‌کمه چی بنویشته.

## منابع
* 

رج:مازرونی تاریخدونا
تیسزا

**تیسزا** یا **تیسا**(مجاری جه: Tisza، رومانیایی جه: Tisa، آلمانی جه: Theiß) اَتّا روخنه‌یِ نوم هسته که میونی اروپایِ دله دَره. اینتا روخنه اوکراین، مجارستون، رومانی، صربستون و اسلواکی جه رد وانه و دانوب ره رَسنه. دانوب و تیسزایِ اتصالِ مکان 1.358 كیلومتر بلگرادِ جم فاصله دانّه.

## منابع
* انگلیسی و عربی ویکی‌پدیائون

رج:اکراین درکائون
رج:صربستون درکائون
رج:اسلواکی درکائون
رج:مجارستون درکائون
رج:رومانی درکائون
دودکانیس

250px|بندانگشتی
**دودکانیس** اَتّا مجمع‌الجزایرِ نوم هسته که یونانِ شنه. اینتا منطقه‌یِ دله سه‌تا گتِ شهر دَره که وشونایِ نوم «رودس»، «كاليمنوس» و «كوس» هسته. رودس همونتا قدیمی جزیروئه که ونه دله رودسِ غول ره بسات بینه. اینتا منطقه 200,452 نَفِر جمعیت و 2,714 کیلومترمربع گتی (=مساحت) دانّه.

## منابع
* عربی ویکی‌پدیا

رج:یونان شهرون
رج:جزیره ئون
کیم یونگ سام

**کیم یونگ سام** ~2015~1927 جنوبی کره‌ی سابق ِرییس‌جمهور میون سال‌های 1993 تا 1998 بی‌یه. 

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:گت مردمون جنوبی کره
رج:زننه آدمون
رج:جنوبی کره رییس‌جمهورون
بالکان کوهون

انگشتدان|بالکان ِکوهون ِنقشه
**بالکان ِکوهون** ات‌سری رشته‌کوهون ِنوم هسته که تا كارابات ِکوهون دمباله دانّه و دانوب ِروخنه جه وصل وانه. این کوهون ۵۶۰ كیلومتر بلغارستون جه تا صربستون ِشرق قرار دارنه و بالکان ِمنطقه دله دَرنه.

## منابع

* عربی ویکی‌پدیا

رج:کوهون
رج:بالکان
لاتین اتحادیه

350px|انگشتدان|این اتحادیه‌ی اعضا سال ۲۰۱۳ دله.
**لاتین اتحادیه** اتا بین‌المللی مؤسسه هسته که ونه اعضا رومی زوونون گِنشکر هستنه. قرن بیستم دله (سال ۱۹۵۴) مادرید دله اتسری کشورون سران جمع بَیینه تا اتا فکر هاکنن که چتی رومی زوونون ِآداب و رسوم و فرهنگ ره حفظ هاکنن.

## منابع

* وشون ِرسمی سایت
* عربی ویکی‌پدیا

رج:سازمان‌ئون بین‌المللی
رج:رومی‌تبار زوونون
رج:لاتین زوون
لاو اکچوالی

***لاو اکچوالی*** که ونه اصلی نوم لاو آک اتا کمدی-رمانتیک فیلم هسته که بریتانیاشنه. این فیلم ره سال ، ريچارد كورتيس ِنویسندگی و تهیه‌کنندگی جه بازار دله تَنِک بیّه. این فیلم عاشقونه زندگی و دوست داشتن ِمختلف مدل‌ئون ره بررسی کانده. هیو گرانت، اما تامسون، کالین فرث، لیام نیسون، آلن ریکمن و کیرا نایتلی این فیلم دله درنه.

## قصه
این فیلم لندن دله و کریسمس ِتعطیلات جه چن هفته قبل‌ته تموم وانه و ونه دله عاشقونه روابط ره بررسی کانده. برار-خاخِری عشق، وچه-ماری عشق و... واری جه بَی، تا نومزه‌کَری عشق.

## بریم بگردستن

* رسمی سایت

رج:آمریکایی فیلمون
رج:۲۰۰۳ فیلمون
رج:رمانتیک فیلمون
رج:کمدی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
جورج پاپاندریو

**جورج پاپاندریو** یونان ِنخست‌وزیر بی‌یه که ۶ اکتبر ۲۰۰۹ تا ۹ نوامبر ۲۰۱۱ ریاست داشته، ونه استعفا مالی بوحران وسّه بی‌یه که یونان وسّه ورشکستگی پیش بیارده..

## منابع

رج:یونان نخست‌وزیرون
سمسم استریت

***سمسم ِخیابون*** که ونه اصلی نوم ***سمسم استریت***  بی‌یه، اتا آمریکایی سریاله که کارتونی و وَچه‌گونه هسته و ونجه تا اِسا ۴۱۸۶ قِسمت پخش بیّه. این برنامه تربیتی هسته و وچون ِوسّه آموزنده‌ئه.

## منابع

* عربی ویکی‌پدیا

رج:آمریکایی سریالون
رج:کارتونی سریالون
رج:انگلیسی فیلمون
تو اند هلف من

**دِتا مرد و نیم** که ونه اصلی نوم **تو اَند هَلف مَن**  هسته، اتا آمریکایی سریال هسته که کمدی ِژانر جه بساته بیّه و MBC 4 ِکانال جه پخش بیّه.

## وابسته جستارون
* چارلی شین
* جون كراير
* اشتون کوچر
* سی‌بی‌اس

## بِریمْ بگردستن

* رسمی سایت
* imdb دله

رج:آمریکایی سریالون
رج:کمدی سریالون
رج:انگلیسی فیلمون
سكرابس

***سكرابز***  اتا آمریکایی سریال، کمدی ِژانر جه، بی‌یهکه ان‌بی‌سی ِکانال جه ۲ اکتبر ۲۰۰۱  تا ۱۷ مارس ۲۰۱۰ پخش بی‌یه.

## منابع
* عربی ویکی‌پدیا

رج:آمریکایی سریالون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:کمدی سریالون