open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جاجدازساجی

بندانگشتی|جاجدازساجی نشون
 
**جاجدازساجی** یا **جاجدازخارکری** یا **دواساجی**  صنعتی هسه کا جاج دازدرمونی یتا ناخش شفاء هادان و درمون هاکردن وسه هسهو یتا جاجدازساج ونه آفتک دله دشت دکترئون نسخه‌ئونی سر نظارت هاکنه .

جاجدازساجی حرفه ای هسه کا اسکتی(سلامت)دونشون ره کیمیا دونش جا ارتباط دنّه. اینتا رشته اتا رشته مرتبط هسه طبی دونشئون جا کا جاجداز بساتن و طراحی  و بررسی جا هسه.

## ممبعئون

رج:دوا
آلغونه

جایگزین=|بندانگشتی|250x250پیکسل

**آلغونه**  یا **سرخو**  یا   **دیمآلکر** (فارسی جه: رژ گونه)، اتا ساتی(آرائیشی) افجار هسه کا ونه جا دیم‌کولئون ره رنگ زندنه کا خاجیر بووشن..

## آلبوم

پرونده:Blush_and_blush_brush.jpg|جایگزین=انواع رژگونه
پرونده:Dance_little_sister.jpg


* 
رج:آرایش
رج:زیبایی
رج:میکاپ
رج:مدل
رج:فشن
رج:رژ
رج:ماتیک
رج:قشنگی
غربی استرالیا

**غربی استرالیا** یا **وسترن استرالیا** اتا استرالیایِ ایالت نوم هسته که ونه نیشتگا نوم ره پرث گننه.
این اوستان سال ۲۰۲۳ گِدر، ۲,۸۵۵,۵۹۴ نفر جمیعت داشته.
این ایالتِ گتی هم ۲,۶۴۲,۷۵۳ 	کیلومترمربع هسته
و استرالیای پارلمون دله ۱۶ تا نماینده دارنه.

## منابع

رج:استرالیا ایالتون
شمالی سامون (استرالیا)

**نؤرث تریتری** یا **شمالی سامون** اتا استرالیایِ اقلیم نوم هسته که ونه نیشتگا نوم ره داروین گننه.
این اوستان سال ۲۰۲۳ گِدر، ۲۵۱,۶۵۴ نفر جمیعت داشته.
این ایالتِ گتی هم ۱,۴۱۹,۶۳۰  کیلومترمربع هسته
و استرالیای پارلمون دله دِتا نماینده دارنه.

## منابع

رج:استرالیا ایالتون
استرالیای نیشتگاهی سامون

**استرالیای نیشتگاهی سامون** *ACT* یا **استرالیایِ فدرال ناحیه** *FCT* اتا استرالیایِ سامون نوم هسته که کشورِ نیشتگا، کانبرا، ونه درون کَته.
این سامون سال ۲۰۲۳ گِدر، ۴۶۴,۶۰۱ نفر جمیعت داشته.
این ایالتِ گتی هم ۲,۳۵۸  کیلومترمربع هسته
و استرالیای پارلمون دله ۳ تا نماینده دارنه.

## منابع

رج:استرالیا ایالتون
جرویس دریامونا سامون

**جرویس بِی** یا **جرویس دریامونا سامون** اتا استرالیایِ سامون نوم هسته که جرویس دریامونا ور کته.
این منطقه سال ۲۰۲۳ گِدر، ۴۰۵ نفر جمیعت داشته.
این سامونِ گتی هم ۶۷ کیلومترمربع هستهو پارلمون دله شه وسّه سیوا نماینده ندارنه و استرالیای نیشتگاهی سامون وه ره اداره کنده.

## منابع

رج:استرالیا ایالتون
نورفولک

**نورفُلک** اتا استرالیایِ بریم‌وَری سامون هسته که ونه نیشتگا نوم ره کینگزتون گننه.
این اوستان سال ۲۰۱۸ گِدر، ۲,۶۰۱ نفر جمیعت داشته.
این جزیره‌یِ گتی هم ۳۵ کیلومترمربع هسته.

## منابع

رج:استرالیا جزیره‌ئون
رج:جزیره ئون
استرالیای قطبی سامون

**استرالیای جنوبگان **یا** استرالیای قطبی سامون** اتا استرالیایِ بریم‌وَری سامون هسته که جنوبی قطب وَر دره.
این اوستان سال ۲۰۱۸ گِدر، ۶۰ نفر جمیعت داشته و ونه گتی ۵,۸۹۶,۵۰۰  کیلومترمربع هسته.

## منابع

رج:استرالیا جزیره‌ئون
مرجانی دریای جزیره‌ئون

**مرجانی دریای جزایر **یا** کورال سی ایسلندز** اتا استرالیایِ بریم‌وَری سامون هسته که کورال دریا دله دره.
این اوستان سال ۲۰۱۸ گِدر، چار نفر جمیعت داشته.
این جزیره‌ئون گتی سرجمع ۷۸۰,۰۰۰ کیلومترمربع هسته.

## منابع

رج:استرالیا جزیره‌ئون
اشمور و کارتیر جزیره‌ئون

**اشمور و کارتیر جزیره‌ئون** *Ashmore and Cartier Islands* اتا استرالیایِ بریم‌وَری سامون هسته که هند اوقیانوس دله دره.
این جزیره‌ئون جمیعتی ندارنه
و سرجمع وشون گتی ۱۹۹ کیلومترمربع هسته.

## منابع

رج:استرالیا جزیره‌ئون
هرد و مک‌دونالد جزیره‌ئون

**هرد ِجزیره و مک‌دونالد ِجزیره‌ئون** اتا استرالیایِ بریم‌وَری سامون هسته که جنوبی یخ‌بزه اوقیانوس ور دره و تشفشونی جزیره هستنه.
این سامون دله آدم دنی‌یه
و ونه گتی سرجمع ۳۷۲ کیلومترمربع هسته.

## منابع

رج:استرالیا جزیره‌ئون
شر مسئله

**شر برهان** اتا مسئله هسته که یونان باستان دوره یا حتا قدیم‌ته جه بمونسته و خله فلاسفه و مذهبیون ونه خوری گپ بزونه. این مسئله گنه که خدا نتونده هم عالم مطلق بوئه، هم قادر مطلق بوئه، هم خیرخاه بوئه. چون این سه‌تا ویژگی ره که ونه وسّه جمع هاکنیم، دیگه دلیلی ندارنه جهون دله شرارت وجود داره.

اگه خدا دونده بنه چه خَوِر هسته و انده شر وجود دارنه و امه خیر و صلاح ره خانه، پس لابد وه ره انده قِد دنی‌یه که شر ره دخاسنه. اگه وه ره قِد دره و دونده چه خَوِر هسته، پس امه خیر دمبال دنی‌یه و ونه وسّه مهم نی‌یه که مردم اذیت وونّه یا نخش کار کنّه. اگه ونه وسّه مهم هسته و تونده اصلاح هاکنه ولی نکنده هم نتیجه این هسته که خَوِر ندارنه شر چتی جهون ره سر هایته.

این پارادوکس ره اپیکور جه نسبت هدانه ولی اسا محققون گنه که اینتا برهان احتمالاً اپیکور ِنی‌یه.

بعضی ادیان دله که چندین خدا داشتنه، خدائونِ منافع هئی جه فرق کرده و وشون گتنه خدائونِ اختلاف شر راست کنده. تک‌خدایی بمو په، زرتشت دستوری ادیان خدا جلو شیطون ره سراق یاردنه که شرارت ونه سر بن دیّه. دمبال‌ته مسیحی و اسلامی فلاسفه که یونان فلسفه جه تأثیر دینه، باتنه وه حکمت دارنه که اِما ره حالی ننه یا شر پَلی خیری دره که ظارا خیرِ قِد ونجه ویشتره یا اگر شر دنی بوئه، خیر ره دکّال سرصاب نوومبی یا خدا خاسته امه اراده ره بسنجه.

## منابع

* استنفورد دانشنومه.

رج:منطق
رج:اپیکوریسم
گیتا

چپ|بندانگشتی|گیتا گتترین پهنه تاسا
**گیتا**  (عربی جه : کون) و  ( اینگلیسی جه : Cosmos)  اتا سامونه هسه کا سرساموندار و ساجاگار(هماهنگ) هسنه . گیتادونشی اتا چله فزیک جه هسه کا گیتا  دیاربوین و تکامول ره  بررسی کانده.

## ممبعئون

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cosmos&oldid=359336971 Cosmos]، مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، ویکی‌پدیای انگلیسی، برداشت شده در ۲۷ مه ۲۰۱۰.
رج:نو افلاطونی
رج:دنیا
رج:عالم
رج:زمین
رج:نجومی فیزیک
بالدورز گیت

**بالدور'ز گِیت**  اتا سری کامپیوتری کا هسته که فانتزی دنیا دله بازی وونّه که حماسی هسته و ونه دله هشتر (اٮژدٮها) هم درنه. کاکَر ونه این دنیا دله ات نفر نقش ره کا بکنه. ونجه سه قسمت بساتنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:کامپیوتری کائون
دنی

جایگزین=|بندانگشتی|بنه گاردیله (سیارة) د.
**دنی** یا **جئآن** یا **کیهون**   بنه و زیوش و آدمیزائیج تمدنون کل ونه سر درنه.

## ممبعئون

رج:فلسفه
رج:زمین اشناسی
رج:سیاره
رج:نجومی فیزیک
کهون

}
|-
! class="infobox-label" scope="row" |قوطر
| class="infobox-data" |ناشناخته قطر جهان قابل مشاهده: ۷۰۲۶۸۸۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰♠۸٫۸×۱۰۲۶&nbsp;m (۲۸٫۵ Gpc or 93 Gly)
|-
! class="infobox-label" scope="row" |جیرم
| class="infobox-data" |حداقل ۱۰۵۳ کیلوگرم
|-
! class="infobox-label" scope="row" |چیگالی میونگیر
| class="infobox-data" |۹٫۹ x 10−۳۰ g/cm۳
|-
! class="infobox-label" scope="row" |دمائی میونگیر
| class="infobox-data" |۲/۷۲۵۴۸ کلوین (-۲۷۰/۴ °C یا -۴۵۴/۸ °F)
|-
! class="infobox-label" scope="row" |اصلی مکولاد
| class="infobox-data" |ماده معمولی (باریونی) (۴٫۹٪)ماده تاریک (۲۶٫۸٪)انرژی تاریک (۶۸٫۳٪)
|-
! class="infobox-label" scope="row" |چیهر
| class="infobox-data" |تخت با حاشیه خطای ۰/۴٪
|}
**کیهون** ادشت دنی و آفاق و کائنات ره اشاره ئارنه کا عبارت هسه دشت بریم (فضا) ، تمن و وشونه محتویات . کا گردله (نجوم)،اساره، کهکیشون و .......... ره  شامل بونه.

## ممبعئون
فارسی ویکیپیدیا
رج:دنیا
رج:فلسفه
رج:جهان
رج:جهون
اوتوبان

بندانگشتی|200x200پیکسل|اوتوبان نشون ایرون دله
**لار را**  یا **اتوبان** رائی هسه ما ونه بوردن و وگرستن لاین سوا هسه هدی جه ، هچ همسطحی تقاطعی دی ندارنه و ونه دله بموئن و درگابوردن محدود هسه. اغلب دی عوارضی دارنه ونه سر و اغلب دی شهرونی دله دنینه و شهر ده درگا درنه.

## ممبعئون

* Wikipedia contributors, "Freeway," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Freeway&oldid=206453159
* «بخش چهارم»، آموزش جامع قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی، به کوشش مؤلف: راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران.، معاونت تبلیغات و روابط عمومی ساعس ناجا، ۱۳۸۵، شابک ۹۶۴۸۶۴۲۱۳۳
گت‌را

بندانگشتی|200x200پیکسل|گت‌را نشون ایرون دله
بندانگشتی|200x200پیکسل|اوی-مانَهـ گت‌را ایرون دله
[چپ|بندانگشتی|حکیم گت‌را [تهران|تیرون  دله ]]
**گت‌را**  یا **هایوی** اتا د وری معبر هسه کا ونه وسط حافظ دارنه کا محدود تقاطعونی کا همسطح و ناهمسطح هسنه ونه دله درنه و

## آلبوم

پرونده:Aerial_view_of_M6A38_Spaghetti_Junction.jpg
پرونده:Highway_401_from_Wellington_Road_in_London,_Looking_West_Towards_Highway_402.jpg
پرونده:S1_1.JPG
پرونده:Pan-American_Highway-Mancora,_Peru.jpg
پرونده:A1_(A14_Bologna_B.go_Panigale).JPG
پرونده:Sun_Yat-sen_Freeway_near_Wugu_Interchange_20050605.jpg
پرونده:401_Oshawa.jpg
پرونده:Tokyo_EXP_way.JPG
پرونده:PRC_Expressway.jpg
پرونده:Dubai_Roads_on_1_May_2007.jpg
پرونده:CBX_Parkchester_6_jeh.JPG
پرونده:Tehran_highway_at_night.jpg
پرونده:Delhi_Gurgaon_Toll_Gate.jpg
پرونده:HIghway_Chennai_Bangalore.jpg
پرونده:404HOV_lane.png
پرونده:Highway_401-Highway_402_interchange.jpg
پرونده:NH46_Highway_India.jpg
پرونده:Kuwait_highway.jpg
پرونده:Hashtgerdnewtownroad.JPG


* اوتوبان
* سوزرا

## ممبعئون

رج:پیوندهای وی‌بک الگوی بایگانی اینترنت
جریان ترانس

بندانگشتی|شبکهٔ 110kV ِسی‌تی
**جریان ِترانسفورماتور**  که وه ره خلاصه گنه **CT**، ات‌جور ترانس هسته که وه ره برق پست دله یلنه که جریان ِقایده ره سرصاب بوئن و ونه حفاظت دله هم بکار اِنه. سی.تی. شه انواع و اقسام دارنه که هر نوعِ نصب و کار بزوئن فرق کنده و وشون ِدله-درون هم ات‌جور نی‌یه.

سی.تی. درون دِ سر سیم پیچ دَپیت هسته که اتا ره اولیه و اتی دیگر ره ثانویه گننه. اولیه که پچیک‌ته هسته جه راستکی جریان گذر کانده و شونه و این هِدارِ مسیر دله جه رد وونه، ونه مغناطیسی میدون ثانویه ره چک گیرنه و باعث وونه ثانویه دله اتا پچیک‌ته جریان راه دکفه که ونه قِد کمتر هسته ولی چون ونه ضریب ره دومبی که چنده هسته، تومبی دَر بَوِریم که اصلی جریان چنده بی‌یه.

سی‌تی برخلاف ولتاژ ترانس (PT)، شه اولیه‌یِ وَر دکّل سنگین و کلفتِ سیم‌پیچی ندارنه و خله اوقات فقط اتا سولاخی فلز دله (که ونه سطح مقطع گت ونه بوئه) جه اصلی جریانِ کابل ره گذر دنّه که ونه مغناطیسی خاصیت فلز درون دپیچه و ثانویه ره اینتا فلز دور پیجنّه که جریان دوّم ره بَیره و بَوِره آمپرمتر دله اندا-ور-اندا هاکنه. همینسه سی‌تی ِاتا دیگر نوم ره «سری ِترانسفورماتور» هم گنّه چون اولیه‌یِ سیم‌پیچ و جریانِ اصلی سیم هِئی جا سری وونه.

این فرمول جه تومبی جریان اولیه و ثانویه‌یِ نسبت ره مخبر بوئیم. وشونِ جریان‌ها و سیم‌پیچیِ تعداد دور پشت‌دیم *(=معکوس)* رابطه دارننه:
Is = Ip(Np/Ns)

ثانویه‌ی جریان معمولاً آمپرمتر جه وصل وونه ولی تونده رله و حفاظتِ ابزار تن هم وصل بوو و وشون ره راه دینگنه و این کار سّه خاره، چون توان و جریان زیادی ندارنه که ابزار ره خطر اینگنه و ابزار اینتی فشار قوی جه عایق موندنه. ثانویه ره نَوِنه مدارباز (اوپن سرکوئت OC) بی‌یشتن یا بی‌بار ول هکردن چون اینتی افزایشی ترانس ره تبدیل وونه و اصلی خطِ ولتاژ ره چندین برابر بالا وَرنه که خطرناک هسته. اگه خانه ونه تن ِبار یا آمپرمتر ره بَیرین، اوّل ونه اتا سیم جه ونه دِ سر ره اتصال کتا (SC) هاکنین تا ولتاژ بالا در نشو.

## انواع
سه جور سی‌تی وجود دارنه:
# پیچشی (Wound)
# چنبره (Toroidal)
# میله‌ای (Bar)

## دپیته چرخه‌تو
* کلمپ متر

## منابع
* ویکی ردرونیک
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:برق
رج:ترانس
۱۹۱۷

**۱۹۱۷** میلادی تقویم ِاتا سال هسته.

## دکته‌ئون

## بزائه‌ئون

## بمرده‌ئون

## منابع

رج:میلادی سال
رواقیون

**رواقیون**  اتا هلنیستی مکتب بینه که شه فلسفه ره یونان باستان دوره بساتنه و روم دله هم بازار دکتنه و په‌روو پیدا هاکرد بینه. رواقیون گاتنه که آدم هم‌انده که فضیلت په بوره، ونه خِشی و ونه زندگیِ خار بی‌ین (εὐδαιμονία) وسّه کفایت کنده. رواقیون گاتنه اگه آدم خانه اینتی جا جه برسه، ونه یک عُمر فضیلت په دَووشه و روزمره که زندگی کنده هم شجاعت و اعتدال و… ویژگی ره داره تا ونه رفتار آدمیِ طبیعت جه سازگار بوئه. زنون رواقی اینتا طرز فکر و مکتب ره آتن ِباستانی آگورا دله، حدود ۳۰۰ سال پیش از میلاد بساته.

رواقیون و ارسطوی اخلاق دِ مکتبی ره په بَیتنه که فضیلت اخلاق ره تشکیل دائه. رواقیون مردم ره یاد دانه که فضیلت تنها خیری هسته که آدم جه رسنه و دیگر چیزها – سلامتی، ثروت و لذت دستوری – ذاتاً بد یا خوب نینه. خله از رواقیون - سنکا و اپکتتوس واری - گاتنه که چون «فضیلت خِشی وسّه کافی هسته»، کسی که حکیم بوئه، بدبختی ره چاره کنده و ونه دیم-به-دیم قائم اِستنه. رواقیون معتقد بینه که بعضی احساسات باعث وونّه که آدم اشتیباه قضاوت هاکنه و آدم ونه شه حواس ره جمع داره که شه اراده (که وشون گتنه *prohairesis*) ره داره و مطابق با طبیعت عمل هاکنه. همین‌سه، رواقیون فکر کردنه که فلسفه‌یِ بتترین نشونه این نی‌یه که آدم چتی خِش‌زوونی کنده و سِرونه، بلکه این هسته که اون آدم چتی رفتار کنده. وشون اِشش، آدم که خانه خار زندگی داره، ونه حکماً طبیعتِ قانون ره دونه و ونه نظم ره رعایت هاکنه چون همه چی ونه جا ریشه گیرنه.

تا قرن سوم بعد از میلاد رواقیون روم و یونان دله خله طرفدار داشتنه و حتا وشون میونه مارکوس اورلیوس امپراتوری جه هم برسی بی‌یه. ولی زمونی که قرن چاروم میلادی، رسماً مسیحیت ره رومِ رسمی دین هاکردنه، رواقیون دم دخاته؛ با این چنین، رونسانس دوره بعضی متفکرون که رواقیون ِنظرات ره خوندستنه، نو رواقیون مکتب ره بساتنه و اسا هم مودرن رواقیون مکتب حلا وجود دارنه.

## تاریخچه
«رواق» ات جور طاق یا ایوون ِخَوِر گنّه و عربی نوم هسته. وه ره یونانی دله Stoa Poikile (یونانی باستان: ἡ ποικίλη στοά) گتنه که «استویسیزم» نوم ونجه اِنه و غربی زوونون دله این نوم ره هنتا کار وَرنه. 
رواقیون نوم اونجه جه بمو که وشونِ اولین إستا، زنون، اواخر قرن چهارم قبل از میلاد شی‌یه اتا رواق په نیشت بی‌یه و مردم ونه دور ره گیتنه تا هئی جه شه فکرون ره باوّن و گپ بزنن. این رواق آتن دله دیّه و آگورایِ میدون دله کب بی‌یه و ونه سقف ره اسطوره‌ای و تاریخی نقاشیون بکشی بینه. برعکس اپیکور، زنون دِل وِسته که شه فلسفه ره جایی تعریف هاکنه که مردم راحت ونجه دسترسی دارن. رواقیون ِمکتب ره اوائل «زنونیسم» گتنه ولی این نوم ره بعداً عوض هاکردنه چون رواقیون ِنظر این بی‌یه که وشونِ اساتید بی‌خطا و عیب نینه و نخاستنه وشون مکتب اتا کیش شخصیت حالت ره بیره.

زنون شه اولیه ایده‌ئون ره کلبیون جه بهیت بی‌یه و کراتِس پَلی شاگردی هاکرد بی‌یه و کراتس هم شه آنتیستنس و اونتا هم سقراط شاگرد بینه. خِدی زنون هم شاگردونی داشته که وشون دله کرایسپوس و کلئانتس گت آدم بینه و رواقی ایده‌ئون ره تغییر-تفصیل هدانه. رواقی‌کَری روم و هلنیستی دنیایِ درون خله معروف بیّه و گت-گت آدمون وه ره قبولی کردنه. تا جایی برسی بی‌یه که «گردِ اسکندرِ جانشینون [...] شه ره رواقی معرفی کردنه.»

محققون رواقیونِ اندیشه ره سه مرحله دونّه: اولی زنون جه شروع وونه تا آنتیپاتر. میونی دوره پانائتیوس و پوسیدونیوس گِدِر شنه و آخرین دوره موسونیوس روفوس, جوون سنکا, اپیکتت و مارکوس اورلیوس هستنه. اسا هیچ کتابی نموندسته که مستقیماً دِ دوره اول و دوم جه امه دست برسی بوئه و فقط آخرین دوره جه بعضی منابع باقی بموندستنه.

## منابع


رج:فلسفه
آپچین

چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|چنتا وسیله کا آپچین جه خاربونه.
**آپچین** یا **ئوچین** (فارسی جه : *پلاستیک*)  مصنوعی و نصمه مصنوعی ماده‌ئون ره گننه کا اتا پلیمریزیشن پروسه جه عمل انه. آپچین‌ئون اتا چله افزائشی و یا امبسی  پلیمرئون جه هسنه. اپچین مصنوعی مواد جه هسه و طبیعی  نی‌یه. 

## آپچین جورئون(تی‌ئون)
بندانگشتی|253x253پیکسل|آیفون 5c، اتا اسمارت فون کا ونه جلد پولی کربونات جه خاربویه.

* پلی‌آمید
* پلی‌کربنات
* پلی‌استر
* پلی‌اتیلن
* پلی‌پروپیلن
* پلی‌استایرن
* پلی‌اورتان
* پلی وینیل کلراید
* آکریلونیتریل بوتادین استایرن

## زیوشپیرا
[چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل|اتا عکس اتا [کوز|آبلاکو کا تمنی کا دره چَرنّه و تمنی کا اینتا جرسئون شوننه دریو دله شننه جونورون خراکی زنجیله دله ]]
آپچین‌ئون اسائی جئآن دله خلی آسیب بزوئه زیوشپیرا ره و خلی آپچینی جرش شونه دریوئون دله، اینتی کا تینار اوروپائی مملکتئون 26 ملیون تون اتکش مصرف آپچین ره دم دننه.

## ممبعئون

رج:شیمی
رج:پلیمر
اولاکو

**اولاکوئون** (ناجمع : اولاکو) یا **ابلاکو**   اتا سرفامیل نوم هسه کا کوزیون جه هسنه کا دشت اوقیانوسئون دله درنه الّا شمالی قطب دله .

اولاکوئون  ویشتر دریو دله درنه و همینتاسه اتا تروکی سیستم دارننه کا اوی-هوازی هسه و توندنه شه تروک ره بدارن طولانی تمن وسه و او بن دبن ، وشون توندنه شه پوک(شش) ره خلی اشتودار(سریع) اکسیجن جه تیسا و مشت هاکنن.

اولاکوئون توندنه 80 سالی وسه زیوش هاکنن ، چندین دهک کشنه  تا تولاکوئون جنسی بلوغ برسن . اینتا گادر کا رد بویه   مادینه اولاکوئون هر 2-4 سال وچه کننه و هر فصل 1 -8 کالی بوجننه. وشون - متر بوجندنه و 50-200 مرغنه کندنه.

## ممبعئون
Wikipedia contributors, "Sea turtle," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sea_turtle&oldid=374067105 (accessed July 20, 2010).

رج:خزندگون
اوکسیجن

**اکسیژن** (فرونسوی جه هسه و : Oxygène) اتا عونصور هسه کا O جا نشون دننه وه ره و ونه اتومی نومره 8 هسه . اینتا عنصور کالوجن گرپّه جه هسه . شدیدا وکسایدکر هسه .خلی جنورون و آدمیزائون تروک بکشین اینتا عنصر ره وابسته هسه .
CAS
boiling point prefix
melting point prefix
## ممبعئون

فارسیج ویکیپیدیا

اینگیلیسیج ویکیپدیا

## واجکنومه
کاتپاتوکیا

Regionکاپادوکیه
State Partyکاپادوکیه
بندانگشتی|200x200پیکسل|کتپاتوکیا
بندانگشتی|300x300پیکسل|کاتپاتوکیا نخشه سر
**کاتپاتوکیا**  (فارسی باستان: 𐎣𐎫𐎱𐎬𐎢𐎣 (Katpatuka)) یا **هاسپادوجا** یا **کپتوکیه** در پارسی باستان: Haspaduja،  اتا گت سامون بیه کا پچیک آسیا دله دیه  اینتا سامون توریستی هِسّه(قسمت) تورکیه نوشهیر استون دله دره .

## نوم
اینتا سامون نوم ره باستونی فارسیج دله  کَتپَتوکَه (Katpatuka) هسه و ونه یونانی  Kappadokia ()  و ادی بورده دیر زبونون دله  ساسانیون کتیبئون دله  میونه پارسی: kpwtkyʾy یا kpwtkydʾy و پارتی زوون  kpwtkyʾ بنویستنه  (تلفظ احتمالاً Kappōdakiyā). 

## ممبعئون

* بنونیست، امیل. دین ایرانی بر پایهٔ متن‌های مهم یونانی. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۴
* Photos of Cappadocia:
* 
* 
* امام شوشتری، سید محمدعلی، مجله بررسی‌های تاریخی، فروردین و اردیبهشت ۱۳۴۸، شمارهٔ ۱۹
رج:ترکیه تاریخ
رج:تاریخ
لیدیا

**لیدی** یا **لیدیا**  اتا باستانی سلطنت نوم بی‌یه که پیچک آسیا (إسای ترکیه دله) دیه.

**لیدیا** اتا شایی بی‌یه باستونی گادر دله کا آنتولیا غرب دله دیه . امروجروج ازمیر ، مانیسا ره شامل بونه وشون نیشتگا نوم سارد شهر بی‌یه .

## زوون
لیدیا مردمون لیدیائیج گپ کاردنه کا ایندوروپایی زوونون فامیل جه بی‌یه  و لووی و هیتی زوون جا مرتبط بی‌یه.

## ممبعئون

* ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخه ۱۳ اکتبر ۲۰۰۶.
* Ancient Lydia
* Asia Minor
* Middle East

رج:ترکیه تاریخ
رج:باستان تاریخ
رج:رقد بورده کشورون
زنون رواقی

**زنون رواقی** یا **زنون <small>[اهل سیتیوم]</small>** (انگلیسی جه: Zeno of Citium، یونانی جه:Ζήνων ὁ Κιτιεύς، بزائه‌یِ حدود ۳۳۴ – بمرده‌ی حدود ۲۶۲ پ‌م) اتا یونان باستان فیلسوف بی‌یه که سیتیوم (Κίτιον) شهر دله دنیا بمو که قبرس شنه. 
وه کسی بی‌یه که رواقیون ِفکری و فلسفی مکتب ره آتن دله حدود سال ۳۰۰ پیش از میلادبساته. ونه عقایدِ ریشه کلبیون جه بهیت بیّه. رواقیونِ مهمترین فکر این بی‌یه که آدمون ونه فضیلت په چرخه‌تو هکنن تا آرامش و خیر جه برسن و اینتی طبیعت جه هماهنگ و منطبق بوون. تفکراتی که زنون وشون پایه ره بشته، بعداً دیگر فلاسفه دست جه تکمیل بَینه و خله هلنیستی دوره و روم امپراتوری دله طرفدار و په‌روو پیدا هاکرد بی‌یه و حتا حلا هم کسایی درنه که ونه تفکرات ره قبولی دارننه.

## دپیته چرخه‌تو
* کرایسیپوس

## منابع

رج:رواقیون
زنون

شمه منظور کمین تا هسته؟
* زنون (عنصر) که شیمی شنه.
* زنون، اهل الئا
* زنون رواقی
فرات

**فرات** اتا روخنه نوم هسته که ترکیه دله سرچشمه دارنه و سوریه و عراق جه گذرنه و آخرسر شط العرب دله کلنه و فارس دریامونا دله بشندی وونه. این روخنه‌یِ کنار-کناره باستان دوره تاسا کشاورزی وونه و گتِ شهرون بساته بینه. بین‌النهرین فرات و دجله میونه خَوِری ره گتنه که پربار بنه داشته و دنیایِ قدیمی‌ترین تمدن‌ها اونجه بساته بئی بینه. اسا ترکیه‌یِ سرچشمه سر ره دره چنتا سد ساجنّه که خله محیط زیستِ فعالون ره تن‌چندش یارنه.

## منابع

رج:عراق درکائون
رج:ترکیه درکائون
رج:سوریه درکائون
شیم (اساره‌وینی)

**شیم (بورج)** (عربی جه : الحوت  فارسی جه : حوت (دوماهی) اینگیلیسی جه :Pisces)، بروجئون اوئه(عربی جه : دایرة البروج}) دوازیّومی ما هسه.

اینتا ما 2000 سال پیسترون شیم(حوت) جه اگذرسه امبا اسا ویشتر دلب جه اگذرنه

حوت عربی دله شیم مهنا ره دنّه.

## ممبعون

جایگزین=|راست|بندانگشتی|140x140پیکسل|شیم

رج:برج‌ئون
امنیه

بندانگشتی|جئونی کا امنیه (جاندرمری) دارننه.
**امنیه** یا **جاندرمری**(به فرانسوی: Gendarmerie)اتا جور نظومی یا نظومی مونا نیروه هسه کا آجون قالب دله شهری ، شهر جه درگائی(بریمی- دیائی) و کلایی دله تجش کندنه. اشون نیروئون ره ( جوندارم یا امنیه ای) گننه.

## پیدرپشوئون:

*
* آجون

## ممبعئون

رج:ژاندارم
رج:آجون
رج:پلیس
رج:نظامی
سنکا

**لوکیوس سِنِکا** (لاتین جه: Lucius Annaeus Seneca) اتا روم باستان رواقی فیلسوف و نمایش‌نومه‌نویس بی‌یه که ایسپانیا دله دنیا بمو بی‌یه و بورده رم اونجه حکومت دله نفوذ پیدا هاکرده و ات‌گال نرون ره درس دائه و ونه سر نفوذ داشته ولی آخرسر وه ره بکوشتنه. ونه دَه‌تا نمایش‌کتاب هنتا بموندستنه. چون ونه پییر نوم هم سنکا بی‌یه، وه ره **جوون سنکا** هم گتنه.

## منابع

رج:رواقیون
رج:رومی فیلسوفون
رج:نمایش‌نومه‌نویسون
رج:روم نویسندگون
رج:روم سناتورون
شیخ نواف احمد الصباح

**شیخ نواف احمد جابر الصباح** اتا آل صباح ِتبار بی‌یه که کویت دله سه سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ سال حکومت هاکرده. ونه کِتاهِ دوره خله کویت سر اتفاقات دکته.

## منابع

رج:کویت امیرون
رج:۲۰۲۳ بمرده‌ئون
شیخ مشعل احمد الصباح

**شیخ مشعل الاحمد الجابر الصباح** اتا آل صباح ِتبار امیرون هسته که کویت دله دسامبر ۲۰۲۳ بحکومت برسی‌یه.

## منابع

رج:کویت امیرون
رج:زننه آدمون
داریکر

بندانگشتی

**داریکر** یا **عطار** یا **جاجدازکر** انتا که هسه کا ویشتر گیائی جاجداز روشنه امبا قدیمون دله وشون آفتک نخش ره داشتنه و  اسیی جاجدازساجی شغل واری  بیه امبا اسا دیر تینار گیائان و قدیمی جاجدازون ره بعضی مملکتون دله ویشتر آسیا و افریقا دله روشننه.  

## ممبعئون
اینگیلیسی ویکیپدیا

فارسی ویکیپدیا

عربی ویکپدیا
رج:دارو ساجی
اساره‌وینی

**اساره‌وینی** (عربی جه :تنجیم  و فارسی جه: اختربینی) دونشمونایی هسه کا وی دله باور دارننه کا اتفاقونی که دکفنه اسارئون وضعیت جا مرتبط هسه. اینتا دونشمونا بابیلون و مصر جه منشاء بیته و بورده یونون دله و بعد دشت اوروپا ره بیته. کوهنه گادرون دله شائون وشازّه‌ئون و.. خلی اینتا دونشمونا ره باور داشتنه و همینتا وسه خلی اینتا دونشمونا کار شوسّه.

رج:تاریخ
رج:اساره‌بینی
رج:اساره‌شناسی
اساره‌دونی

[چپ|بندانگشتی|260x260پیکسل| [مسیه ۱ تصفیر کا هابل جا بیتنه ]]
**اساره‌‌دونی** یا **آسترانمی** یا  **نِجوم** ، دونشی ره گننه کا  آسمونی چی‌ئون  جا و دگشون و جامبشئون و فزیکال ویجگیون و کسمسائی ویجیگیون ره  بررسی کنده.

## ممبعئون
فارسیج ویکیپدیا
رج:خورشیدی منظومه
رج:اساره‌شناسی
رج:اساره‌بینی
قلم

بندانگشتی|220x220پیکسل|قلم‌ئون عکس
**قلم** (فارسی: مداد) افجاری هسه کا ونه جا نویسننه . قلم‌ئون درگایی هِسّه(قسمت) اغلب چو یا کاغوذ جا خاربونه و ونه  دلئی هسّه(قسمت) دی گرفیت جه اغلب ساخته بونه.

قلمتاش، پاککر و کاغوذ دیر افجارینه کا قلم جا کارشوننه.

## ممبعئون

رج:لوازم التحریر
رج:مداد
رج:بنویشتن
رج:ابزار
رج:وسیله
رج:نوشتن
رج:کتاب
رج:تحریر
رج:بنویشتن افجاران
ختکار

چپ|بندانگشتی|250x250پیکسل|بیک ختکارئون عکس
**ختکار**  یا خوکار افجاری هسه کا ونه جا نویسننه. ونه دله جوهر دره و گلیله مونایی وی سر دره کا هدی جا  سبب بوننه کا بنویشته بوه .

## ممبعئون

رج:بنویشتن
رج:ابزار
آکادمیک شکاکون

**آکادمیکِ شکاکون** یا **آکادمیک شک-شکی‌ئون**  اتا فلسفی مکتب بیه که حدود 266 پ‌م وشون سر-کله پیدا بیّه. اولین کَش، آرسسیلائوس که پیش از این افلاطون آکادمی دله درس دائه، باته که شک هاکردن اتا اصل هسته که افلاطونی فلسفه دله ونه قبول داشتن و اینتی باعث بیّه که افلاطون و پیرهونی ِعقاید پشو بخرده و هئی ره نزدیک بینه.ولی زمونی که آرسِسیلائوس بمرده په، آکادمیکِ شکاکیت و پیرهونیسم میونه بهم بخرده. این گدر شکاکون همون افلاطونِ آکادمی دله دئینه و وشونِ اتا جیر-گروه حیساب یَمونه. آکادمیک شکاکون گتنه که ونه حقیقتِ وجود داشتن جه شک هاکردن و دکّل میّن نی‌یه که آدمی‌زاد بتونه حقیقت ره دَر بَوِره.  وشون افلاطون ِ*[[فایدون]]* کتاب جه اتا جمله ره عَلِم هاکردنه و باتنه که افلاطون هم همین باور ره داشته. این بنویشته گته که سقراط اتا گپ-گفت دله گنه فانی آدمون نتونّه دانش ره دست پیدا هاکنن. شکاکونی که پیرهونِ دار-دسته بینه، خاستنه این باور سر هرستن تا آتاراکسی ره اثبات هاکنن ولی آکادمیِ شکاکون خاستنه این باور جه استدلال بیارن که جبر – که رواقیون باور داشتنه – ره نقد هاکنن.

## منابع

رج:فلسفه
رج:افلاطون
رج:شکاکون
تئودوروس آتئیست

**تئودوروس** **[[آتئیست]]** (انگلیسی جه: Theodorus و یونانی جه: Θεόδωρος ὁ ἄθεος، بزائه‌ی ۳۴۰ – بمرده‌ی ۲۵۰ پ‌م),  اتا یونان باستان فیلسفو بی‌یه. وه سیرنه (شحنه) که اسا لیبی شنه، دنیا بموئه و سیرنائی مکتب په‌روو بیّه و اَی بورده یونان و اسکندریه زندگی هکرده. وه اعتقاد داشته که آدمِ اَرمون ونه این بوئه که شاد زندگی هاکنه و بدون غم دووشه تا بمرده. وه شادی ره ناشی از دانش و غم ره از جهل دونسته. وه مشهور هسته که بی‌خدا بی‌یه و آتئیستِ لقب ره همین‌سه ون سر بی‌یشت بینه؛ وه ره اون گدر *ho atheos* () گتنه.

## منابع
*
*
*
*
*

رج:یونانی فیلسوفون
رج:سیرنائیون
سیرنائی مکتب

**سیرنائیک** یا **کییِرنائیک** (یونانی جه: Κυρηναϊκοί، انگلیسی جه: Cyrenaics) اتا فلسفی مکتب بی‌یه که هدونیسم جیر-چله قرار گیته. این مکتب ره سیرنه شهر جه نسبت دنّه که اسا لیبی دله دره و وه ره عربی جه *شحات* گنه.

سیرنائیون کسایی بینه که این مکتب ره قرن چاروم پیش از میلاد باور داشتنه. اول نفر هم وشون دله آریستیپوس بی‌یه که سقراط وَر درس بخوندس بی‌یه و ونه مکتب اولین سقراطی مکاتب جه بیّه. سیرنائی ِمکتب دله مردم ره گتنه که تنها خوبی که ذاتی هسته، لذته و لذت بَوِردِن و غم نخردن بالاترین هدفی هسته که آدم تونده داره. وشونِ باورها خله اپیکور ِگپ ره موندسته و یک قرن دمبال‌ته اپیکوریسم دله جذب بیّه.

## دپیته چرخه‌تو
* تئودوروس بی‌خدا
## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا


رج:هدونیسم
رج:فلسفه
استیون اسپیلبرگ

**استیون آلان اسپیلبرگ** (انگلیسی جه: Steven Allan Spielberg، بزائه‌ی ۱۸ دسامبر ۱۹۴۶) اتا آمریکایی کارگردان، تهیه‌کننده و فیلم‌نومه‌نویس هسته. وه نو هالیوود ِمهمترین شخصیتون جه هسته بلاک‌باستر ِنو مؤسسون جه حیساب اِنه و موفق‌ترین کارگردان‌های تاریخ جه هسته. وه خله جوایز بیته، من‌جمله سه‌کَش اوسکار جایزه، دِتا بفتا جایزه و چار دفعه آمریکای کارگردون‌های انجمن جایزه ره بیته. سال ۲۰۱۵، آمریکایِ ریاست جمهوری جه هم مدال بیته. ونه هفت‌تا فیلم ره آمریکای کنگره ثبت ملی هاکرده.

اسپیلبرگ سینسیناتی ِشهر، اوهایو ایالت دله، دنیا بمو ولی فینیکس، آریزونا دله گت بیّه. وه ای بورده کالیفورنیا و فیلمِ کالج دله درس بخونسته. چنتا اپیزود ره *[[نایت گالری]]* و *[[کولومبو]]* سریالون دله کارگردانی هاکرده په، بورده شه *[[دوئل (۱۹۷۱)|دوئل]]* فیلم (۱۹۷۱) ره بساته که اول تلویزیون دله نمایش هدانه و انده خار بی‌یه که سینمائون هم وه ره پخش هاکردنه. ونه اولین حرفه‌ای فیلم که سینمائون وسّه بساته، *دِ [[شوگرلند اکسپرس]]* (۱۹۷۴) بی‌یه. ات سال دمبال‌ته، وه *[[Jaws (film)|جوز]] (جَهودون)* فیلم ره بساته که پرفروش‌ترین فیلم بیّه و اینتی اسپیلبرگ اسم درهاکرده. ونه موفقیت ادامه داشته و *[[کلوز انکانترز فرام ثایرد کایند]]* (*برخورد نزدیک نوع سوم*، ۱۹۷۷)، *[[ای.تی.]]* (۱۹۸۲)، و *[[ایندیانا جونز]]* سه‌گانه (۱۹۸۱–۸۹) وه ره شهرت هدانه. ونه درام فیلمون سال‌های بعد هم ادامه داشتنه و *دِ [[کالر پرپل]]* (۱۹۸۵) و *[[امپایر آو سان]]* (۱۹۸۷) ره هم بساته.

سال ۱۹۹۳ وه *[[جوراسیک پارک]]* فیلم ره علمی-تخیلی ژانر جه بساته که خله اسم درهاکرده و پرفروش‌ترین فیلمی بیّه که تا اون گدر بسات بینه. ونه اتی فیلم *[[شیندلر لیست]]* بی‌یه که هولوکاست خَوِری هسته و هنتا تاریخِ بتترین فیلم‌های رج دله باقی هسته و اسپیلبرگ این فیلمِ کارگردانی وسّه شه اولین اوسکار ره بیته. وه اای جهونی جنگ دوم خَوِری فیلم بساته و اینتی ۱۹۹۸ سال دله  *[[سیوینگ پریویت رایان]]* (*نجات سرباز رایان*) فیلم جه دومین اوسکار ره هم بدست بیارده. وه اون سال په، علمی-تخیلی ژانر دله *[[ای.آی. آرتیفیکشال اینتجلنس]]* (۲۰۰۱)، *[[مینورتی ریپورت]]* (۲۰۰۲) و *[[وار آو د ورلدز]]* (۲۰۰۵) ره بساته؛ ماجراجویی ژانر جه *دِ [[ادونشرز آف تن‌تن]]* (*تن‌تن ِماجرائون*، ۲۰۱۱) و *[[ریدی پلیر وان]]* (۲۰۱۸) ره کارگردانی هاکرده؛ تاریخی-درام ژانر جه *[[آمیستاد]]* (۱۹۹۷)، *[[مونیخ (فیلم)|مونیخ]]* (۲۰۰۵)، *[[وار هؤرس]]* (۲۰۱۱)، *[[لینکلن (فیلم)|لینکلن]]* (۲۰۱۲)، *[[بریج آف اسپایس]]* (*جاسوس‌هایِ پل*، ۲۰۱۵) و *دِ [[پست (فیلم)|پُست]]* (۲۰۱۷) ره داشته؛ موزیکال جه هم *[[وست ساید استوری]]* (۲۰۲۱) و نیمچه اتوبیوگرافی جه *دِ [[فابلمنز]]* (۲۰۲۲) ره بساته.

## منابع


رج:زننه آدمون
رج:آمریکایی کارگردانون
رج:اوسکار بیته‌ئون
آسیه رمضان عنتر

**آسیه رمضان عنتر** یا **وی‌یان عنتر** اتا کوردِ مبارز بی‌یه که روژاوا جبهه دله جنگ کرده. وه ره غربی رسانه‌ئون معروف هاکردنه. گتنه وه خله داعشیون ره تک‌تیرانداز جه کِشته و داعشی‌ها ونجه ترسینه چون وشونِ دین گته هرکس ره زن جماعت بکوشه، بهشت نشونه. ویان عنتر کوبانی محاصره دله دیّه و پئی‌ته جنگ دله بمرده.

## منابع

رج:جنگ‌کرون
بریج آف اسپایس

***بریج آو اسپایز*** که یعنن **جاسوسون ِپـِل** اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۲۰۱۵ شنه و استیون اسپیلبرگ وه ره بساته. این فیلمِ اصلی بازیگر تام هنکس هسته که اتا آمریکایی نظامی نقش ره کا کنده که بچا جنگ گدر ونه بوره شرقی آلمان وَری و اتا عملیات انجام هاده. این فیلم شرقی آلمان ِمردمون وضع و ونه سیاسی اوضاع ره هم سِراق هدا.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:۲۰۱۵ فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:آلمانی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:بچا جنگ فیلمون
جوراسیک پارک

**جوراسیک پارک**  ات‌سری فیلم هسته که استیون اسپیلبرگ سال ۱۹۹۳ میلادی ونه اولین قسمت ره بساته. این فیلم کالکشن دله داستان این هسته که دانشمندون دایناسورهایِ دی‌ان‌ای ره بازساجی کنّه و وشون ره اتا پارک دله دنیا یارنه ولی کنترل وشون دس جه در شونه و دایناسورها رها وونّه بازار دله…

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:۱۹۹۳ فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:استیون اسپیلبرگ
رج:آمریکایی فیلمون
شیندلر لیست

***شیندلر لیست***  اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۱۹۹۳ شنه و استیون اسپیلبرگ وه ره بساته. این فیلم هولوکاست خَوِری هسته و واقعی آسنی سر جه وه ره بساتنه. لیام نیسون فیلم دله اصلی نقش ره کا کنده و اتا آلمانی تاجرِ نقش ره دارنه که لهستون دله دره و خانه نازی‌ها ره کلک بزنه که شه جهود ِکارگرون جان ره حفظ هاکنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:۱۹۹۳ فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:آلمانی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:هولوکاست فیلمون
مونیخ (فیلم)

***مونیخ***  اتا آمریکایی اکشن و تاریخی فیلم هسته که سال ۲۰۰۵ شنه و استیون اسپیلبرگ این فیلم ره اتا واقعی آسنی سر جه بساته. 

زمونی که اسرائیل ورزشکارون خاستنه مونیخ المپیک دله شرکت هاکنن، چنتا فلسطینی شونّه وشون‌ها ره هتل دله کشنّه. موساد چن نفر ره مأموریت دِنه که قاتلون ره پیدا هاکنن و جهودیونِ انتقام ره بیرن. این فیلم اینتا انتقام و این دِ گروهِ فخو-فکِش داستان ره گنه.

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:۲۰۰۵ فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:تاریخی فیلمون
رج:استیون اسپیلبرگ
فارست گامپ

***فارست گامپ***  اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۱۹۹۴، وندی فینرمن بساته. فارست گامپ شیش‌تا اوسکار جایزه ره بَوِرده که بتترین فیلم ره هم شامل بی‌یه.

این فیلم دله تام هنکس اتا عقب‌دکت ریکا نقش ره دارنه که وچگی جه ونه راه بوردن و گپ بزوئن و فکر هکردن ات‌که اشکال دارنه ولی خله شانس یارنه. فیلم دله خله از آمریکایِ تاریخی اتفاقات و دکته‌ئون جه اشاره وونه و گنه که بصتینکلا فارست گامپ این اتفاقات ره باعث بیّه.

## منابع

رج:۱۹۹۴ فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:بیوگرافی فیلمون
شاوشنک ردمپشن

***دِ شاؤشنگ ردمشن*** که یعنن **شاؤشنک ِپرند**  اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۱۹۹۴، فرانک دارابونت بساته و آی ام بی دی سایت دله، تاریخ ِبتترین فیلم انتخاب بئی‌یه.

## آسنی
فیلم اتا کارمندِ زندگی ره سِراق دِنه که ونه نوم «اندی دوفرین» هسته و تیم رابینز ونه نقش ره دارنه. ونه زنا ونجه خیانت کنده. وه شونه زنا ره سر-به-سر پیدا کنده و تفنگ ره هم شه جه ورنه ولی وه ره دل ندنه که زنا ره بکوشه. همون شو اتا دزد شونه زنا-مردی که ونجه خیانت کردنه ره کِشنه و همینسه اندی ره بی‌گناه ورنه زندون و حبس ابد دِنّه و کفنه «شاوشنک» زندون دله.

زندون دله اندی خله رفق پیدا کنده و اتا سیو مردی، رِد، جه آشنا وونه که ونه نقش ره هم مورگان فریمن دارنه. اندی زندون ِزندون‌بان‌ها و رییس وسّه مالیاتی کارون ره انجام دِنه و اونجه مخبر وونه که زندونِ رییس دره پولشویی کنده. این کارها عوض، اندی تونده زندون دله اتا کتابخنه راه دمبده و زندونی‌ها ره اکابر کلاس دله درس یاد دِنه.

اتا جوون ریکا که اندی جه درس یاد گیرنه، وه ره گانه که اتی دیگه زندون دله ات نفر جه آشنا بیّه که حکماً قاتلی هسته که اندیِ زنا ره بکوشته. اندی اینتا آسنی ره رییس وسّه تعریف کنده ولی رییس که نخانه وه آزاد بوو، شونه جوون ریکا ره کاشنه و اندی ره هم دمدنه انفرادی.

اندی اَی شه رابطه ره رییس جه خار کنده و ونه اعتماد ره بدست یارنه. وه رییسِ مدارک و ونه لباس و… گیرنه و اتا تونل که تموم این سال‌ها شه سلول دله در-ساته جه فرار کنده و زندون جه درشونه.

رِد هم چن وقت په عفو خرنه و آزاد وونه و سرنخ‌هایی که اندی ونه خَوِری هدا بی‌یه جه موفق وونه وه ره مکزیک دله پیدا هاکنه و دِ-به-دِ اونجه اتا نو زندگی ره از سر شروع کنّه.

## منابع

رج:۱۹۹۴ فیلمون
رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
ساسان سونامی

**ساسان سونامی** (دى ۱۳۷۰ رشت) اتا ايرانی رپر هسته که ونه شعرون ویشته اجتماعی-سياسی موضوع دارنه. ساسان ۱۵ سالگي جه تکست (رپ-شعر) نوشته. ونه اولین آهنگ که بریم بدا، *سنگ، کاغذ، قیچی* بی‌یه که آذر ۱۳۹۰ دربمو و ونه په، *یکی بود، یکی نبود* و *روزگار تلخ* ره هم اینترنت دله تنک هاکرده. بهمن ۱۳۹۱ ونه *این دفعه من میگم* آلبوم ره کم‌کم و قم‌قم منتشر هاکرده. سال ۹۲ ونه *بعد از ۵۷* هشت‌تا آهنگ جه بمو. ونجه *ثریا*،  *بینش* ؤ *عکس من*  آهنگ‌ها هم تک‌تیناری بازار راهی بینه.

وه سال ۹۵ هم *دالان* و ونه په، *عمارت* شعر ره بخوندسته. 

## په‌نویس

رج:فارسی خونش‌کرون
رج:گیلان گت آدمون
رج:رپرون
سین کیانگ

**سین کیانگ** که ونه اصلی نوم **شرقی ترکستون** هسته، اتا چین دله‌یِ شه‌گردون (خودمختار) ایالت هسته که ونه مردم تورکی تبار دارننه. سین کیانگ دله اکثراً مسلمون هستنه و این ایالت چین ِشمال‌غربی‌ترین قسمت کَته و قزاقستون و میونی آسیا جه هم‌سامون هسته.

## منابع

رج:چین اوستانون
رج:ترک کشورون
آن‌هوئی

**آن‌هوئی** اتا چین ِاوستان هسته. آن‌هوئی ِمرکز هفئی شهر هسته. این اوستان ۱۳۹٬۴۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:چین اوستانون
هنان

**هنان** یا **خنان** اتا چین ِاوستان هسته. هنان ِمرکز ژنگ ژو شهر هسته. این اوستان ۱۶۷٬۰۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:چین اوستانون
نینگ‌شیا

**نینگ شیا** اتا شه‌گردون (خودمختار) منطقه هسته که چین غرب دره. این اوستانِ مردم قدیم جه هوئی قوم جه بینه که مسلمون هستنه و اسلام ره په‌رووی کنّه ولی وشون زوون چینی زوونون جه هسته.

## منابع

رج:چین اوستانون
گوانگشی

**گوانگ‌شی ** اتا شه‌گردون (خودمختار) منطقه هسته که چین جنوب دره. این اوستانِ حدود ۳۱٪ مردم ژوانگ تبار جه هستنه که چین ِگت‌ترین اقلیت حیساب وونه. این اوستان ویتنام خاک جه هم‌سامون هسته.

## منابع

رج:چین اوستانون
چونگ‌چینگ

**چونگ‌چینگ** أتا شهر نوم هسه که چین کشور دله دره. اینتا شهر أتا چین پرجمعیت‌ترین شهرون جا هسه و همینسه اتا اوستان اِندا اداره وونه.

## منابع

رج:چین شهرون
استاوروپول کرای

**استاوروپول** اتا روسیه‌یِ اوستان هسته که استاوروپول ِشهر ونه نیشتگا (مرکز) هسته. اینتا کِرای قفقاز ِشومال کَته و همه وَر جه خِشکی ره راه دارنه و نا مازرون دریا و نا سیو دریا جه وَر نخرنه.

## منابع

رج:روسیه سامون‌ها

رج:قفقاز
کراسنودار

**کراسنودار** اتا روسيه شهر نوم هسته که ونه کراسنودار کرای دله کته و سیو دریا وَر دره. این منطقه قدیم چرکسی مردمون دَس دیّه و روس‌ها وشون ره کور-کاشم (قتل عام) هاکردنه.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:روسیه شهرون
رج:کراسنودار
روستو اوبلاست

**روستو** یا **روستوف** اتا روسیه‌یِ اوبلاست (اوستان) هسته که روستو ِشهر ونه نیشتگا (مرکز) هسته. این ایالت سیو دریا و اکراین کشور ره وَر خرنه.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
رج:روستو
ولگاگراد اوبلاست

**وُلگوگِرود** یا **ولگاگراد** اتا روسیه‌یِ اوبلاست (اوستان) هسته که ولگاگراد ِشهر ونه نیشتگا (مرکز) هسته. این اوبلاست دله شوروی گدر اتا دست‌کن روخنه بساتنه تا مازرون دریا و سیو دریا ره هئی جه وصل هکنن.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
آستراخان اوبلاست

**آستراخان** اتا روسیه‌یِ اوبلاست (اوستان) هسته که آستراخان ِشهر ونه نیشتگا (مرکز) هسته. این اوبلاست مازرون دریا شمال دره.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
کیرو اوبلاست

**کیروف **یا** کیرو** اتا روسیه‌یِ اوبلاست (اوستان) هسته که کیرو ِشهر ونه نیشتگا (مرکز) هسته. این اوبلاست ولگایِ منطقه دله دره و ۱۲۰,۸۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
اپیستمولوژی

**اِپیستِمولوجی**  یعنی **دانش‌شناسی**، فلسفه‌یِ اتا چله هسته که دونستنی چی‌ئون ره بررسی کنده. اپیستمولوژی کار این هسته که دانش ِماهیت، ریشه و دامنه ره دَربَوِره و منطقی استدلالون و عاقلانه باور ره تشخیص هاده که کمین‌تا هستنه.

## نوم
اِپیستِمولوجی یا اِپیستِمولوژی اتا یونانی زوون کلمه هسته که ونه ریشته *epistḗmē* جه اِنه که یعنن دانش و ونه په «لوژی» پسوند کَته که لوگوس ریشه جه اِنه و دلیل یا استدلال معنی دِنه. خِدی «اپیستمولوژی» کلمه ره اِت-دِ قرن ویشته نوونه که اروپایی فلاسفه بساتنه ولی اینتا موضوع فلسفه‌یِ اولین مباحث جه بی‌یه.

## منابع

رج:فلسفه
رج:منطق
استاوروپول

**استاوروپول** اتا روسیه‌یِ شهر هسته که استاوروپول کرای دله دره و اینتا منطقه‌یِ نیشتگا (مرکز) هسته.

## منابع

رج:روسیه شهرون
رج:استاوروپول
ماری ال جمهوری

**ماری ال جمهوری** اتا روسیه‌یِ شه‌گردو جمهوری هسته که یوشکار-اولا ِشهر ونه نیشتگا (مرکز) هسته. این اوبلاست ولگایِ منطقه دله دره و ۲۳,۲۰۰  ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه جمهوریون
موردویا

**موردوویا** اتا روسیه‌یِ اتا شه‌گردون جمهوری هسته. سارانسک ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این جمهوری، ولگایِ منطقه دله دره و ۲۶,۲۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه جمهوریون
نیژنی نووگراد اوبلاست

**نیژنی نووگراد** اتا روسیه‌یِ اتا اوبلاست (اوستان) هسته. نیژنی نووگراد ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این اوبلاست، ولگایِ منطقه دله دره و ۷۶,۹۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
پرم کرای

**پـــِرم** اتا روسیه‌یِ اتا کِرای (سامون) هسته. پرم ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این کرای، ولگایِ منطقه دله دره و ۱۶۰,۶۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه سامون‌ها
بلگورود اوبلاست

**بلگورود** اتا روسیه‌یِ اتا اوبلاست *(اوستان)* هسته. بلگورود ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این اوبلاست، روسیه‌یِ مرکزی بخش دله دره و ۲۷,۱۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
موسکو اوبلاست

**مسکو** اتا روسیه‌یِ اتا اوبلاست *(اوستان)* هسته. کراسنوگورسک و موسکو ِشهر ونه نیشتگاهون *(مراکز)* هستنه. این اوبلاست، روسیه‌یِ مرکزی بخش دله دره و ۴۴,۳۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه. البته خِدی موسکوی شهر این اوبلاست دله دنی‌یه و شه سیوا تقسیمات جه حیساب اِنه. این اوبلاست هشت و نیم میلیون نفر توم ویشته جمیعت دارنه.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
کالینگراد اوبلاست

**کالینگراد** اتا روسیه‌یِ اتا اوبلاست *(اوستان)* هسته. کالینگراد ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این اوبلاست، روسیه‌یِ شمال‌غربی بخش دله دره و ۱۵,۱۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه. این اوستان روسیه‌یِ اصلی بنه جه وصل نی‌یه و اروپا دله، بالتیک دریو کناره، کَته و قبلاً آلمان ِجمع دیّه که شوروی ونه مردم ره پاکساجی هاکرده و وه ره صاحاب بیّه.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
کارلیا جمهوری

**کارلیا** اتا روسیه‌یِ اتا شه‌گردون جمهوری هسته. پتروزاودوسک ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این جمهوری، روسیه‌یِ شمال‌غربی بخش دله دره و ۱۸۰,۵۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه جمهوریون
ساخالین اوبلاست

**ساخالین** اتا روسیه‌یِ اتا اوبلاست *(اوستان)* هسته. یوژنو-ساخالینسک ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این اوبلاست، روسیه‌یِ دیرِ شرق بخش دله دره و ۸۷,۱۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

جاپون اینتا جزیره ره بخاه هسته و ونه وسّه چن کش روسیه جه جنگ هکته.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
بوریاتیا جمهوری

**بوریات** اتا روسیه‌یِ اتا شه‌گردون جمهوری هسته. اولان-اوده ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این جمهوری، روسیه‌یِ دیرِ شرق بخش دله دره و ۳۵۱,۳۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه. این بنه‌یِ مردمون موغولی تبار دارنه.

## منابع

رج:روسیه جمهوریون
جهود شه‌گردون اوبلاست

**یهودیون ِشه‌گردون اوبلاست** اتا روسیه‌یِ شه‌گردون منطقه و اوبلاست هسته. بیروبیدژان ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این منطقه، روسیه‌یِ دیرِ شرق بخش دله دره و ۳۶,۳۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

زمونی که اسرائیل کشور ره صهیونیستون ساتِنه، شوروی اینجه ره پیشنهاد هدا که جهود بورن و شه وسّه اتا منطقه دله امن ِوطن بساجن. اسا این منطقه‌یِ تقسیمات همه جا جه فرق کنده.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
چوکوتکا شه‌گردون اوکروگ

**چوکوتکا** روسیه‌یِ اتا شه‌گردون اوکروگ هسته. اولان-اوده ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این ناحیه، روسیه‌یِ دیرِ شرق بخش دله دره و ۷۲۱,۵۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه شه‌گردون اوکروگ
زابایکالسکی کرای

**زابایکالسکی** روسیه‌یِ اتا کرای (سامون) هسته. چیتا ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این کِرای، روسیه‌یِ دیرِ شرق بخش دله دره و ۴۳۱,۹۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه سامون‌ها
آلتای جمهوری

**آلتای جمهوری** اتا روسیه‌یِ شه‌گردون جمهوری هسته. گورنو-آلتاسیک ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این جمهوری، روسیه‌یِ سیبری بخش دله دره و ۹۲,۹۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه جمهوریون
کمروو اوبلاست

**کمروفو** اتا روسیه‌یِ اتا اوبلاست *(اوستان)* هسته. کمروو ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این اوبلاست، روسیه‌یِ سیبری بخش دله دره و ۹۵,۷۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
آلتای کرای

**آلتای کرای** اتا روسیه‌یِ کِرای (سامون) هسته. بارنائول ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این کِرای، روسیه‌یِ سیبری بخش دله دره و ۱۶۸,۰۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه سامون‌ها
سوردلووسک اوبلاست

** سوردلووسک ** روسیه‌یِ اتا اوبلاست *(اوستان)* هسته. یکاترین‌بورگ ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این اوبلاست، روسیه‌یِ اورال بخش دله دره و ۱۹۴,۲۲۶ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه ایالتون
یامالو-ننتس شه‌گردون اوکروگ

**یامالو-نِنِتس** اتا روسیه‌یِ اتا شه‌گردون اوکروگ (ناحیه) هسته. سالخارد ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این ناحیه، روسیه‌یِ سیبری بخش دله دره و ۷۵۰٬۰۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه شه‌گردون اوکروگ
کارلیا

کارلیا اتا تاریخی-جوغرافی منطقه هسته که اسا روسیه و فلاند میونه رَسِد بیّه. ونه روسی قسمت ره کارلیا جمهوری گننه.

## منابع

رج:روسیه جوغرافی
رج:فلاند
رج:غیررسمی منطقه‌ئون
اودمورت جمهوری

**اودمورت** اتا روسیه‌یِ اتا شه‌گردون جمهوری هسته. ایژوسک ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این جمهوری، ولگایِ منطقه دله دره و ۴۲,۱۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه جمهوریون
ننتس شه‌گردون اوکروگ

**نِنِتس** اتا روسیه‌یِ اتا شه‌گردون ناحیه هسته. ناریان-مار ِشهر ونه نیشتگا *(مرکز)* هسته. این ناحیه، روسیه‌یِ شمال‌غربی بخش دله دره و ۱۷۶,۸۰۰ ک‌م۲ گتی دارنه.

## منابع

رج:روسیه شه‌گردون اوکروگ
امریکن هاستل

**اَمِریکَن هاستلِ**  اتا آمریکایی فیلم هسته که سال ۲۰۱۳ دیوید او. راسل بساته. این فیلم اتا جنایی-کومدی فیلم هسته. فیلم اتا خلافکار خَوِری هسته که اف بی آی وه ره مِزراب یلنه که اتا جاسوسی عملیات دله شرکت هاکنه تا اتا شهردار ره تله دمبدن. این فیلم دله کیریستین بیل، بردلی کوپر، ایمی آدامز، جنیفر لارنس، جرمی رنر و رابرت دنیرو کا کردنه.

## منابع

رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:۲۰۱۳ فیلمون
رج:جنایی فیلمون
رج:کمدی فیلمون
رج:دیوید او. راسل
کیریستین بیل

**کٮریستیین چارلز فٮلیپ بِیل** (بزائه‌ی ۳۰ ژانویه ۱۹۷۴) اتا اٮنگلیسی بازیگر هسته. وه شه تن و بدن ِتغییر وضع هدائن وسّه سینما دله بشناسی وونه و خله ژانرهای مختلف دله اصلی مردِ نقش ره داشته. وه خله جوایز بیته که اتا اوسکار و دِتا گولدن گلوب ره شامل وونه.

وه اتا انگلیسی خانواده جه، ولز درون دنیا بمو و شه اولین نقش که موفق بی‌یه ره ۱۳ سالگی استیون اسپیلبرگ ِسال ۱۹۸۷ فیلم که ونه نوم *[[امپایر آف د سان]]* بی‌یه، دله کا بکرده که اتا جنگی فیلم بی‌یه. وه اون گدر جه حدود ده سال خله اصلی و مکمل نقشون ره بازی هاکرده ولی زمونی که پاتریک بتمن ِرول ره *[[امریکن سایکو]]* (۲۰۰۰) دله داشته، خله اسم درهاکرده و چار سال دمبال‌ته *[[مکانیست]]* (۲۰۰۴) جه ونه هنر درهکته. سال ۲۰۰۵ بورده و بتمن ِسوپرهیرو (ابرقهرمونی) نقش ره اتا سه‌قسمتی فیلم دله شروع هاکرده که ونه آخرین قسمت تا ۲۰۱۲ بکشی‌یهو اینتا نقش دله خله معروف‌ته بیّه.

وه خله فیلم‌ها دله اصلی نقش ره دارنه که وشون میون جه *دِ [[پرستیژ]]* (۲۰۰۶)، *[[ترمیناتور سلویشن]]* (۲۰۰۹)، *[[پابلیک انمی (۲۰۰۹)|پابلیک اِنِمی]]* (۲۰۰۹)، *[[اکسدوس: گادز اند کینگز]]* (۲۰۱۴) و *[[ثور: لاو اند تندر]]* (۲۰۲۲) بنشنه نوم بَوردن. وه سال ۲۰۱۰ اتا بوکسور نقش ره *دِ [[فایتر]]* فیلم دله بیته که وه ره سیب دینگونه که شه وزن ره کم هاکرده و انده خار فیلم بازی هاکرده که هم اوسکار و هم گولدن گلوب جایزه ره بیته. وه پئی‌ته *[[امریکن هاستل]]* (۲۰۱۳) و *دِ [[بیگ شورت]]* (۲۰۱۵) و *[[وایس (۲۰۱۸)|وایس]]* (۲۰۱۸) فیلمون وسّه هم اوسکار ِکاندید بیّه که موفق نیّه جایزه ره بَیره.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:زننه آدمون
رج:بریتانیا بازیگرون
بردلی کوپر

**بردلی چارلز کوپر** (بزائه‌ی ۵ ژانویه ۱۹۷۵) اتا آمریکایی بازیگر و فیلم‌ساج هسته. وه خله جوایز ره کاندید و برنده بیّه که وشون جه، اتا بفتا، دِتا گِرَمی گت‌ته هسته و وه نُه کَش اوسکار وسّه، هشت صوه گولدن گلوب و ات دَفه تونی جایزه وسّه کاندید بیّه. ونه فیلم‌ها سرجمع حدود یازده بیلیون دلار فروش هاکردنه و وه پولدارترین بازیگرون جُلگه دله دره. «پیپـِل مگزین» هم وه ره سکسی‌ترین مردونِ رج دله قرار هدا.

وه اول *[[سکس اند د سیتی]]* سِری دله نقش داشته و ات سال دمبال‌ته، سال ۲۰۰۰، بورده شه لیسانس ره اکترز استودیو جه بیته. ونه اولین فیلم *[[وت هات امریکن سامر]]* (۲۰۰۱) بی‌یه و همون‌گدرها شه اولین سریال ِنقش ره هم *[[آلیاس (سریال)|آلیاس]]* (۲۰۰۱–۲۰۰۶) دله بدست بیارده. ونه نقش سریال دله جا نکته و همینسه وه خاسته سینما ره دکّل ول هاکنه که همین گدر اتا کومدی فیلم، *[[ودینگ کراشرز]]* (۲۰۰۵) دله کا هکرده و ونه بازی موفق بی‌یه. ولی فیلمی که وه ره جا دمبدا و معروف هاکرده، *د [[هنگ اور]]* (۲۰۰۹) ِکومدی فیلم بی‌یه که ونه دومی و سومی قسمت ره بساتنه. بردلی کوپر اینجه جه رشد هاکرده و *[[لیمیت‌لس]]* (۲۰۱۱) و *[[د پلیس بیهایند د پینز|دِ پِلِیس بیهایند دِ پینز]]* (۲۰۱۲) دله هم خار بازی داشته.

نقش بعدی که باعث بیّه اسم درهاکنه، *[[سیلور لاینینگز پلی‌بوک]]* (۲۰۱۲) ِرومانتیک فیلم و *[[امریکن هاستل]]* (۲۰۱۳) ِجنایی-کومدی فیلم و *[[امریکن اسنایپر]]* (۲۰۱۴) ِجنگی فیلم بینه. وه این گدر چارتا اوسکار ِجایزه ره کاندید بیّه که هیچ‌کمین ره نَوِرده. سال ۲۰۱۴ وه اتا تیاتر نقش ره بیته که *[[الفنت من]]* اصلی کاراکتر بی‌یه و این نقش دله هم منتقدون دل ره ئو هاکرده. وه همین سال اتا انیمیشنی شخصیت ِصدا ره هم مارول ِمجموعه دله دوبله هاکرده. سال ۲۰۱۸, اتا فیلم تهیه، نویسندگی، کارگردونی و بازیگری ره شه پیش بَوِرده که *[[ا استار ایز بورن (۲۰۱۸)|اِ اِستار ایز بورن]]* نوم داشته و لیدی گاگا وه ره همراهی کِرده که خله جوایز ره کاندید بیّه و ونه موسیقی هم خله فروش هاکرده. وه تهیه‌کنندگی دمباله ره بیته و *[[جوکر (۲۰۱۹)|جوکر]]* (۲۰۱۹) و *[[نایت‌مری الی]]* (۲۰۲۱) ره بساته. وه کارگردونی ره هم *[[مائسترو (۲۰۲۳)|مائسترو]]* (۲۰۲۳) فیلم جه په بیته.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:امریکا بازیگرون
هنگ اوور

**دِ هَنگ اوُوِر**  اتا آمریکایی کُمدی فیلم هسته که سال ۲۰۰۹ تاد فیلیپس بساته. بردلی کوپر، اد هلمز و زک گالیفیاناکیس فیلمِ اصلی بازیکرون هستنه. این فیلم خله فروش هاکرده و همینسه ونه قصه سر جه دِ تا فیلم دیگه هم بساتنه که هنگ اوور ۲ و هنگ اوور ۳ نوم دارنه. 

فیلم سه تا ریکا آسنی (داستان) ره گنه که اذب هستنه و چون وشون جمع دله اتاشون خانه ازدواج هاکنه، ونه وسّه اذب‌پارتی راه دمدنّه و مست کنّه. انده سیو-مست وونّه که لوچ-لوچی کنّه و زمونی که هوش اِنّه دکّال یاد کانّه که چه کارها که نکردنه... 

## منابع

رج:آمریکایی فیلمون
رج:انگلیسی فیلمون
رج:۲۰۰۹ فیلمون
رج:کمدی فیلمون
رج:تاد فیلیپس
مورگان فریمن

**مورگان فریمن** (بزائه‌ی ۱ ژوئن ۱۹۳۷) اتا آمریکایی بازیگر و تهیه‌کننده هسته. وه شه خار صدا جه و خاصِ شخصیت وسّه بشناسی وونه. وه حدود پنج دهه فیلم بازی کنده و خله جوایز و تحسین‌ها ره بدست بیارده که وشون دله اتا اوسکار جایزه و گولدن گلوب هم دره.

وه تنسی ایالت، ممفیس شهر دله دنیا بمو و همین شهر دله درس بخوندسته و مدرسه‌یِ نمایش‌نومه‌ئون دله شرکت کرده و همونجه جه ونه دل دگرسته که بازیگر بوو و دانشگاه هم بورده لوس آنجلس و اونجه تیاتر درس ره بخونسته. وه دهه ۱۹۷۰ اتا وَچه‌گونه برنومه دله جه شه کار ره شروع هاکرده و بعداً ویلیام شکسپیر دِتا آسنی ره تیاتر دله بازی هاکرده که اتا جایزه هم ون سر بیته. سال ۱۹۷۸ وه اتا تیاتر ِنقش وسّه تونی جایزه ره کاندید بیّه.

وه تیاتر جه بمو سینما و خله فیلم بازی هاکرده. فیلمی که ونجه اوسکار بیته *[[میلیون دلار بی‌بی]]* (۲۰۰۴) بی‌یه ولی *[[استریت اسمارت]]* (۱۹۸۷)، *[[درایوینگ میس دیزی]]* (۱۹۸۹)، *دِ [[شاوشنک ردمپشن]]* (۱۹۹۴) و *[[اینویکتوس]]* (۲۰۰۹) وسّه هم اوسکارِ کاندید بئی‌بی‌یه. ونه دیگر مشهورِ نقش‌ها جه *[[گلوری (۱۹۸۹)|گلوری]]* (۱۹۸۹)، *[[لین آن می]]* (۱۹۸۹)، *[[رابین هود: پرنس آف تیوس]]* (۱۹۹۱)، *[[آنفورگیون]]* (۱۹۹۲)، *[[سون (۱۹۹۵)|سِۆِن]]* (۱۹۹۵)، *[[آمیستاد]]* (۱۹۹۷)، *[[گان بی‌بی گان]]* (۲۰۰۷)، *دِ [[باکت لیست]]* (۲۰۰۷)، بتمن ِسه‌گانه، *[[وانتد (۲۰۰۸)|وانتِد]]* (۲۰۰۸)، *[[رد (۲۰۱۰)|رِد]]* (۲۰۱۰)، *[[اوبلیویون|اوبلیویون]]* (۲۰۱۳)، *[[نو یو سی می]]* (۲۰۱۳) و *[[لوسی (۲۰۱۴)|لوسی]]* (۲۰۱۴) هستنه.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:امریکا بازیگرون
رج:زننه آدمون
گولدن گلوب

**گولدن گولوب** اتا آمریکایی جایزه هسته که سینمایی فیلمون و سریالون ره هدا وونه و هر سال اتا شوم‌په ونه مراسم ره گیرنه. هالیوود خارجی مطبوعات انجمن (HFPA) این جوایز ره سال 1944 تاسا دِنه. آمریکایِ سینمایِ صنعت دله گولدن گلوب ره اوسکار و گرمی جایزه په، سومین تورنمنت دونّه که اهمیت دارنه.

## منابع
* ساده ویکی‌پدیا 


رج:سینمایی جایزه‌ئون
کبک اوستان

**کِبِک** اتا کاندایِ ایالت هسته که ونه نیشتگاهِ شهر کبک نوم دارنه ولی ونه گتِ شهر مونترئال هسته. این ایالتِ مردمون فرانسوی زوون گپ زنّه. کبک ۱٬۳۵۶٬۱۲۸ کیلومترمربع گتی دارنه و کاندایِ گت‌ترین ایالت هسته.

## منابع

رج:کاندا ایالتون
نوا اسکوشیا

**نو اسکوشیا** اتا کاندایِ ایالت هسته که ونه نیشتگاهِ شهر هالی فاکس هسته. این ایالتِ مردمون انگلیسی زوون گپ زنّه.

## منابع

رج:کاندا ایالتون
ساسکاچوان

**ساسکاچوان** اتا کاندایِ ایالت هسته که ونه نیشتگاهِ شهر رجاینا هسته.

## منابع

رج:کاندا ایالتون
دراویدی زوونون

**دَراویدی** اتا زوونی خانواده هسته که وشون تبار هند ِجنوب و سری لانکای جزیره دله بومی هستنه. 

۷۳ زوون این خانواده جه هستنه که وشون دله ۴ تا زوون شه سر خط دارنه: تامیلی، تلوگو، کندا و مالایالم. بیش از ۲۱۵ میلیون نفر دراویدی تبار هستنه.

 
## منابع

*
هندئو

بندانگشتی|350x350پیکسل|اوهایوء هَندئو
**هَندئو** (تفلوظ: Hand-u) **خلیج**  (به عربی: الخَليجُ) یا **دریومونا**  اتا قسم دریو جه هسه کا خوشکی دله پیش بوره .اگم دی خلی پریک (کم) بیوئه خوشکی دله وه ره **خور** گننه. 

## پیدرپشوئون

* دریو
* فارس هندئو
* دریوک
* روخنه

## ممبعئون
فارسیج ویکیپدیا
رج:دریو
رج:دریا
اسلخ

بندانگشتی|اتا اسلخ هولند دله
**اسللخ**  یا  **برکه**  اتا ئویی پنه هسه کا پائیدار هسه و بنه سرد دره و دریوک جه پچیک تر هسه . 

## پیدرپشوئون

* دریو
* دریوک

## ممبعئون

رج:ئو
شیمهند

**شیمهند** اتا دسی اسلخ بیه کا ماهی ذخیره هاکردن وسه کار شیه . میونین صدکون دله اروپا دله اینتائون ره صومعئون پلی وصل کاردنه کا زمسن وسه شیم دووشه

## ممبعئون
اینگیلیسی ویکیپیدیا
رج:ئو
رج:ئوشناسی
کیله‌اسلخ

**کیله‌اسلخ**  اتا جور دسی (مصنوعی)  اسلخ یا اسّل هسه کا جولبک پرورش وسه کارشونه ویشتر[1][2]

رج:دریو
رج:دریا
رج:برکه
اورگانل

بندانگشتی|300x300پیکسل|اورگانلئون اتا سلول دله : (۱) هسَّک (۲) هسده (۴)وزیکول) (۵) خشن اندوپلسمیک شبکه (۶) گولجی (۷)  سلول هسّکا (۸) همواره اندوپلسمیک شبکه (۹) میتوکوندری (۱۰) وکوئل (۱۱) سیتوپلسم(۱۲) کافنده‌تن (لایزوزوم (۱۳) سنتریول
**اورگانل [[سلول]]** ویجک هِسّه (قوسمتئون) هسنه کا شه وسه ویجک کر دارننه و وشونه وظائف  ویجک هسه ، گاها غشادارنه گا دی اوی-غشا (چونکا خلی بایولوجیستئون رایبوزوم ره دی اورگنل حساب کننه.)

## جستارهای وابسته
سلول

## ممبعئون

رج:زیست
رج:زیست‌شناسون
سلول

بندانگشتی|330x330پیکسل|اتا جونباوی سلول
**سلول** یا **سولول** ، (به فرانسوی: Cellule)، (لاتین جه بموئه کا لاتین دله یهنی پچیک کادا)، زیو مجودئون اصلی استرکچر و عملکردی و بایولوجیکی استرکچر هسه .

## جستارهای وابسته

* باکتری
* اورگانل

## ممبعئون
فارسی ویکسپیدیا
رج:زیست
ئیستون

چپ|بندانگشتی|400x400پیکسل|ئیستون و نوکلیوزوم
**ئیستون‌ها**، یا **هیستون**   پروتینئونی هسنه کا یوکریوتی سلولئون دله درنه. DNA رشتئون ئیستونئون دور پیت خرننه و نوکلیوزوم ره ساجننه. هر نیوکلوزوم دله  هجتا ئیستون دره (اوکتامری هسه).

## ممبعئون
فارسی ویکیپدیا
* histone elle H1 nelleH4
* Biologie moléculaire de la cellule by Lodish, Berk, Matsudaira et al. , Maison d'édition De Boeck & Larcier, chapitre 10: La structure moléculaire des gènes et des chromosomes, page 424, 3ème édition, 2005

رج:ژنتیک
رج:پروتئین
رج:زیست
پروتین

بندانگشتی|202x202پیکسل
**پروتین**   تن اصلیترین چی‌ئون هسه کا ونه نخش خلی اهم هسه. وشون مینواسیدی زنجیله جه خار بوینه.

## ممبعئون

* آلبرت لنینگر، مایکل کاکس، دیویدلی نلسون (۱۳۸۵)، اصول بیوشیمی لنینجر، ترجمهٔ رضا محمدی، آییژ، شابک ۹۶۴-۸۳۹۷-۰۵-۸

* Amino Acids and Peptides by G. C. Barrett and D. T. Elmore- Cambridge University Press, 1998- UK

رج:زیست
دکّین

بندانگشتی|300x300پیکسل|اتا ترواری آنتلیا دله
**دکین** یا **دکون** یا **موغازه**  جئی هسه کا وی دله وسیله روشننه.

## واجه‌ رخه:
دکون ره برخی طبری دوننه و برخی عربی 

## ممبعئون

رج:مغازه
رج:فروش
رج:اقتصاد
رج:شرکت
کالتوس

بندانگشتی
**کالتوس** یا **اوکالیپتوس** هر تی  گیائی هسه کا  بار دنه و کفسولی هسه و اکالیپتائه فامیل جه بوشه ره گننه.

## منابع
کالتوس طبری دله = اکالیپتوس / جواد نجف زاده دیکشنری
رج:گیاهون
کچچک

رده:مقاله‌ها با ریزقالب «گونه»
رده:جعبه آرایه زیستی فاقد رنگ
رده:مقاله‌های دارای جعبه اطلاعات آرایه زیستی بدون نوار آرایه زیستی
**کچچک،** 37 تی اشکارزن مرغئون نوم هسه کا falcon سررجه (=جنس) جه هسنه.

## ممبعئون

* کتاب: ایران در زمان ساسانیان، نوشته آرتورکریستنسن.
* دکتر:، العلوی، هادی، «*(عالم الطیور والحیوانات) *»، دارالعودة، بیروت، لبنان، چاپ پنجم سال ۱۹۹۸ میلادی به (عربی).
* عطاءالله، سمیر، *(موسوعة المعلومات العامة) *. دار عطاءالله للنشر والتوزیع، بیروت، لبنان، چاپ هشتم، سال انتشار ۱۹۸۴ میلادی به (عربی).
* 
رج:پرنده
رج:مرغ
رج:پرنده‌ئون