open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
روح‌الله خمینی

**سیّد روح‌الله مصطفوی موسوی خمینی** که وه ره **روح‌الله خمینی** هم گتنه (۱ مهر ۱۲۸۱ – ۱۳ خرداد ۱۳۶۸) ئیرونی ملا و سیاستمدار بی‌یه که انقلاب ۱۳۵۷ دله مهمترین شخصیت بی‌یه و نو فرمانروایی دله رهبری مقوم ره داشته. وه ولایت فقیه نظریه ره بساته که شیعیون ِباور ره ات‌که تغییر هدا و باته چتی ونه امام زمان غیبت گدر ملائون ِحکومت ره داریم. ونجه ویشته از چـِل‌تا كتاب بمونسته که اخلاق، فقه، عرفان، فلسفه، حدیث، شعر و تفسیر جه گپ زننه و ویشته وشون ره پیش از انقلاب بنویشته.

خمینی زمونی که محمدرضاشاه دیّه، ات‌صوه عاشورای سال ۱۳۴۲ گادر، شاه خوری نخش گپ باته و دستگیر بیه و ۱۰ ماه زندانی بکشی‌یه و این صوه سال ۱۳۴۳، کاپیتولاسیون خوری گپ بزو و ۱۵ سال تبعید بیّه. وه ات‌سال تورکیه و عیراق دله و آخرسری هم فرانسه دله تبعید دیّه. وه تبعید دوران ایران ِسیاسی‌اوضاع پیگیر بی‌یه و پیغوم و پسغوم برسی‌ین جه، اسلام‌گرائون و شاهِ مخالفون ره رهبری کارده و این زمون ولایت فقیه ِنظریه ره هدا. شاه که ایران جه بورده تا شه ناخِشی ره عمل هکنه، وه ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ بموئه ایران دله و ۲۲ بهمن انقلاب ونه رهبری جا پیروز بیّه.

انقلاب ۱۳۵۷ په، خمینی حجاب ره زنان‌سه اجباری هاکرده. هزارون نفر، چپ ِجریون جه بی تا شاهِ فامیل‌ها، ونه امضاء جه اعدام بینه. ونه دستور جه دانشگاه‌ها تصفیه بینه و «ضدانقلابِ اساتید و دانشجوها» ره اتا «فرهنگی انقلاب» دله اخراج هکردنه. وه خله از شه قبلی متحدون ره سرکوب یا اعدام هاکرده. تابستون سال ۱۳۶۷ بیش از ۳،۰۰۰ نفر زندونی ونه «حکومتی حکم» جه زندان‌ها دله اعدام بینه.

## منبع
* فارسی ویکی‌پدیا

رج:ایران سیاست‌مدارون
رج:ایران رهبرون
رج:ملائون
روم امپراتوری

**روم اىمپراتوری** اتا گتِ باستانی مملکت بی‌یه که گردِ مدیترانه دریا ور-تا-ور ره داشته. روم اىمپراتوری شه روم جمهوری سر بساته بیه که ونه نیشتگا رم شهر بی‌یه. رومی‌ها خله هتاز-بتاز هاکرد بینه و وشون سامون تا هرکجه ارزش داشته، پیش بورد بی‌یه ولی زمونی که جولیوس سزار حکومت ره قبضه هاکرده، روم حکومت شیوه عوض بیه. سزار جاسر آگوستوس هنیشته و اىمپراتوری شیوه ره دائمی هکرده. ولی همیشه روم شاهون ارث جه حکومت نرسینه و وشون اکثر امپراتورها پییر-وچه نینه. ولی ارث‌برسی امپراتور هم دله-دله درنه.

روم تمدن شه یونان باستان دوره جه خله تأثیر بدی بی‌یه. وشون تمدن، فرهنگ و دین هئی ره مونسته. رومی‌ها خله قِد داشتنه و شه گدر، دنیای گت‌ترین حکومت و ابرقدرت بینه و فقط ایران وشون إندا بی‌یه. روم زمونی که مسیحی دین ره قبول هاکرده په، د قسمت بیه؛ شرقی روم که غنی‌ته بی‌یه و قسطنطنیه ونه نیشتگا بی‌یه، ارتودوکس مذهب ره بیته و یونانی گپ زونه. ولی غربی روم که ضعف داشته و ژرمنی قبایل وه ره تلم‌کوفا هاکرد بینه و ونه حکومت دپاته بی‌یه، لاتین زوون داشته و کاتولیک کلیسا ره په‌روو بی‌یه که رم شهر دله دیه.

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا 

#
رج:اروپا رقد بورده کشورون
اکیناوا

235px|thumb|اوکیناوا اوستان

**اوکیناوا اوستان** (جاپونی جه: 沖縄県) جاپون جنوبی‌ترین اوستان هسته. این اوستان ویشته از صدتا جزیره، ریوکوی جزایر جه هسته. این اوستان نیشتنگاء، ناها هسته که جزیرهٔ اوکیناوا دلوئه.

## منابع
Wikipedia contributors، "Okinawa Prefecture،" Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Okinawa_Prefecture&oldid=193286443 (accessed February ۲۲، ۲۰۰۸).

اکیناوا
ونوشه

**وَنوشه** اتی گُل نوم هسته که ونوشه‌ئون تیره (Violaceae) جوئه که ویشته وسارِ (=موعتدل) نواحی دله پیدا وونّه. ونوشه اتتی گُل هسته که ونه انباره *(= ساقه)* پچیکه و ونه رنگ وَنِفش، یا زرد و وَنِفش‌ئه و البته ونه دیگه رنگون هم ات‎‌کمه بعضی جائون پیدا وونه. ونوشه طب سنتی دله دَیی‌یه و هنتا هم پزشکی دله دره.

مازرون دله ونوشه شه جنگل دله دَرنه، ولی اسا دیگه باغچه‌ئون دله ململ بی‌ین وسّه وه ره کارنّه، وه ره اینجه زمستون گادِر کارنّه. مازرونی ادبیات دله هم ونوشه جه اتا وِهاری گل جه نوم بَورده وونه.

ونوشه گردی اتا قدیمی آداب و رسوم که ات‌کمه پیش از عیدی مازرون دله اجرا وونه. حدود 20 تا 25 روز پیش از نوروز ات عده جوونون و میانسالون جمع وانّه شونّه کوه و سی سَر و هرکاجه ورف کَته، ورف ره دَس جه کنار زنّه تا شه چِش جه بَوینن اگه ات‌جا ونوشه دَره، بورِن و مردِم ره خَور هادِن که عید دَره نزدیک وانه. مراسم توم بیّن په، جوونون اتا شعر ونوشه خَوری خوندنّه و راه کفنّه شونّه شه مَله.

## نگارخنه

Viola x hybrida 'Clear Crystals Apricot', SC, Vic., 15.9.2007.jpg|نارنجی وَنوشه
Viola_ocellata_-_Flickr_003.jpg|اسپه ونوشه
Viola_guestphalica_03.jpg|گوستفلیکای ونوشه
Viola_adunca_FWS.jpg|آدونکای ونوشه
Viola tricolor LC0041.jpg|سه رنگِ ونوشه
Viola wittrockiana Delta Light Blue.jpg


## منابع
* سبزینه کتابون
* سبزینۀ مجله - دومین شوماره
* ونوشه گردی در کیاسر: تبرستون استانی کانال ِسایت

رج:گیاهون
رج:مازرون فرهنگ
مارلون براندو

**مارلون براندو**  (بزائه: ۳ آوریل، ۱۹۲۴ - بمرده: ۱ ژوئیه، ۲۰۰۴) بازیگر آمریکایی برندهٔ اوسکار و اتّا جهون ِبتترین بازیگرون جه بی‌یه.

ونه معروف‌ترین فیلم‌ها جه اینان هستنه: *[[استریت‌کار نیمد دیزایر]]* (۱۹۵۱) که ونه وسّه اوسکار ره کاندید بئی‌بی‌یه، *[[ویوا زاپاتا!]]* (۱۹۵۲) که این فیلم دله امیلیانو زاپاتا نقش ره کا بکرده و ونه وسّه بفتا، گلدن گلوب، کن و اوسکار دله کاندید بیّه، *[[جولیوس سزار]]* (۱۹۵۳) که بفتا بیته و اوسکار کاندید بی‌یه، *[[آن د واترفرانت]]* (۱۹۵۴) که اوسکار، گولدن گلوب و بفتا جه جایزه بیته، *[[سایونارا]]* (۱۹۵۷) که اوسکار نومزه بی‌یه، *[[گاد فادر]]* (۱۹۷۲) که ونه بیاد موندنی‌ترین نقش‌ها جه هسته و اوسکار، گولدن گلوب و بفتا دله دیّه و مارلون براندو این فیلم‌سّه اوسکار ره هم برنده بیّه ولی نشی‌یه شه جایزه ره بیره و اتا سرخپوست کیجا ره برسنی‌یه که ونه بَدِل گپ بزنه، *[[لست تانگو این پاریس]]* هم همون سال شنه و ونه وسّه هم اوسکار کاندید بی‌یه، *[[ا درای وایت سیزن]]* (۱۹۸۹) که ونه آخرین کاندیداتوری ره اوسکار، بفتا و گولدن گلوب دله داشته.

## منابع
* 
* 
* 

## بریم بگردستن

* استعدادی که حاصل درد بود (مروری بر زندگی حرفه ای مارلون براندو) ونداد الوندی پور، روزنامه اعتماد

رج:امریکا بازیگرون
مارتین لوتر کینگ

**مارتین لوتر کینگ جونیور** (بزائه: ۱۵ ژانویه ۱۹۲۹ - بمرده: ۴ آوریل ۱۹۶۸) سیوپوستون رهبر، جنبش مدنی حقوق موتحده ایالات آمریکا دله، بی‌یه.

## زندگی
وه اتا متوسط خانوادهٔ دله آتلانتای جورجیا دله دنیا بمو. ونه پییر و گت‌پییر باپتیست (تعمیدگرائون) رهبر بینه و همین تمایلات مذهبی موجب دمباله هاییتن ونه تحصیل رشتهٔ علوم دینی دله بیّه.

## مبارزه با تبعیض نژادی
بعد ایکه رزا پارکس ره بییتنه، کینگ رهبری جنبش تحریم سیوپوستون ره به‌عهده بییته و به‏‏‌عنوان اتا فعال موبارزه با تبعیض نژادی ره سرتاسر موتحده ایالات آمریکا دله معروف بیه. سال ۱۹۵۷ به‌همراه ۶۰ سیوپوست ِرهبر دیگه سازمانی ره بساته که بعدها به کنفرانس جنوب ِمسیحی رهبرون بشناسی‌یه بیّه. وه موبارزه نژادپرستی سَره ره از تعالیم مسیح و مهاتما گاندی دونسته.

## ترور
مارتین لوتر کینگ ۴ آوریل ۱۹۶۸ شهر ممفیس تنسی دله ترور بیّه. سال ۱۹۸۶ مقرر بیّه ونسه موتحده ایالات آمریکا دله اتا یادبود بییرن و اون روز ره تعطیل هاکنن.

## منبع
* فرانک ال. شوئل، «آمریکا چگونه آمریکا شد؟»، ابراهیم صدقیانی، (انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۸۳)، چاپ سوم
* ویکی‌پدیای انگلیسی.

## بریم بگردستن

رج:آمریکا گت آدمون
رج:صلح وسه نوبل بیته‌ئون
رج:سیوپوستون
فیسبوک

**فیس‌بوک** (انگلیسی جه: *facebook*) شرکت ساجندۀ وب‌گاه فیس‌بوک هسته که ۴ فوریه ۲۰۰۴ بساته بَیی‌یه.از اجتماعی شبکه‌ئون مجازی جه هسته که ونجه بنشنه با شه رفخون که فیس‌بوک دله کاروری حساب دارنه عکس، فیلم یا پیغوم اشتراک بی‌یشتن. فیس‌بوک اسا مفتکی تموم جهون سَره وجود داینه.

فیس‌بوک وب‌گاه ویشته از هشتصد میلیون کارور دانّه و اسا به ۴۰ زوون، قابل دسترس هسته و ونه ۷۰ درصد کارورون خارج از موتحده ایالات درنه.

فیس‌بوک محیط در واقع مجلسی از رفخون و آشنایون اتا کارور به‌شمار شونه. فیس‌بوک با ارائه امکان عضوگیری با تعداد بالا، شه کارورون ره اجازه دنه تا هر لحظه جدید رفخ بَییرن.

فیس‌بوک کارورون اتا شخصی صفحه هم دارنه. بنشنه گروه بساجن و یا دیگه گروه‌ئون دله عضو بوون. کارورون بتونّه شه وسّه آلبوم بساجن و افرادی ره شه رفخون لیست سَره بی‌یلن.

کارورون بتونّه اتا هنرمند یا اتا وب‌گاه و یا وبلاگ وسّه و حتی اتا وسیله که ساجنّه سَره صفحه سِوائونه طراحی هاکنن تا دیگرون هم ونه صفحات دله عضو بوون و شه پیشنهادها و انتقادون ره ارائه هاکنن.

فیس‌بوک کارورون شمه وسّه پنج گروه دله طبقه‌بندی وونه؛ رفخون، رفخون ِرفخون، اعضای هم‌شبکه، غریبه‌ئون و کارورونی که احیاناً دَوستنی(بلاک هاکردنی).

فیس‌بوک نرم‌افزارها، جانبی ابزارون خاص و آنلاین ِبازی‌ئون مختلفی دانّه که کارور بتونده با توجه به شه نیازون وشون جه استفاده هاکنه.

## انتقادها
دانشگاه الازهر مصر، اعلام هاکرده که فیس‌بوک جه استفاده هاکردن مسلمونا وسّه حرامه. وشون شه دلیل صدور فتوا ره از بین بوردن خانواده‌ها اعلام هاکرده. وشون معتقدنه که فیس‌بوک یَتا از دلایل فروپاشی خانواده‌ها هسته.

## درآمد

## منبع‌ها

## پیوند به بیرون

* وبگاه رسمی
* صفحه ویکی‌پدیا در فیسبوک

رج:سایت‌ئون
رج:فیس‌بوک
ژان لئون ژروم

**ژان-لئون ژروم** (فرانسوی جه: *Jean-Léon Gérôme*) گت نقاش و موجستمه‌ساز فرانسوی هسته. ونه آثار ویشته نقاشی‌ئون تاریخی، یونان باستون ِاساطیر، شرق‌شناسی و چهره‌دکشی‌یه هستنه.

## نیگارخنه


Image:Jean-Leon Gerome Pollice Verso.jpg|*شست‌وردگرسته* (۱۸۷۲)
Image:Jean-Léon_Gérôme,_Phryne_revealed_before_the_Areopagus_(1861)_-_01.jpg|*فراین پیش‌روی آرئوپاژ* (۱۸۶۱)
Image:Jean-Léon_Gérôme_-_The_Death_of_Caesar_-_Walters_37884.jpg|*بمردن سزار* (۱۸۶۷)
Image:Réception du Grand Condé à Versailles (Jean-Léon Gérôme, 1878).png|*بموئن ژنرال لوئی ورسای دله* (۱۸۷۸)
Image:Jean-Léon Gérôme 007.jpg|*حرم‌سرای حموم * (۱۸۸۵)
Image:Jean-Léon Gérôme - The Pelt Merchant, Cairo, 1869.jpg|*عرب دست‎فروش* (۱۸۶۹)
Image:Prayer in Cairo 1865.jpg|*نماز قاهره دله* (۱۸۶۵)
Image:Tanagra par Gerome.jpg|موجستمه *تاناگرا* (۱۸۹۰)
Image:Jean-Léon Gérôme - Le Marché d'esclaves.jpg|*برده‌روشون بازار* (۱۸۶۶)
Image:Jean-Léon Gérôme - Slave Market in Ancient Rome, 1884.jpg|*برده‎ئون حراجی* (۱۸۸۴)
Image:Jean-Léon Gérôme - Le charmeur de serpents.jpg|*مَر افسون‎گر* (۱۸۷۰)
Image:Jean-Leon Gerome - Arabs Crossing the Desert.jpg|*ردبیّن اعراب صحرا دله جه* (۱۸۷۰)



## پانویس

رج:فرانسه نقاشون
میخائیل بولگاکف

**میخائیل آفاناسیویچ بولگاکُف** (به روسی: Михаил Афанасьевич Булгаков‏) (بزائه ۱۵ مه ۱۸۹۱ کیف دله- بمرده ۱۰ مارس ۱۹۴۰ مسکو دله) نویسنده و نمایشنومه‌نویس مشهور روسی نیمهٔ اول قرن بیستوم دلوئه. ونه مشهورترین کتاب **مرشد و مارگاریتا** هسته.

## منابع

* مرکز ایران‌شناسی و زبان فارسی دانشگاه دولتی آستراخان

رده:روسیه نویسندگون
فالکلند

thumb|120px 
thumb|120px
**فالکلند جزیره‌ئون** (به انگلیسی: *Falkland Islands*) (ایسپانیایی: *Islas Malvinas* *جزایر مالویناس*) اتا مجمع‌الجزایر جنوبی امریکا دلوئه که اقیانوس اطلس ِجنوب‌ور دره، و ونه نیشتنگاء استانلی هسته. این جزایر اسا کشور بریتانیا شنه.

## جُستارهای وابسته
* فالکلند جنگ

## منابع
Wikipedia contributors, "Falkland Islands," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Falkland_Islands&oldid=197192501

*
رج:انگلیسی‌زوون کشورون
رج:اروپایی کشورون دیر سامون
رج:بریتانیا مستعمرات
کالیفورنیا

انگشتدان|ونه خجیر جائون
**کالیفرنیا**  اتا ایالت نوم هسته که متحده ایالات امریکا دله دره. این ایالت جنوب غربی ِمنطقه دله دره و ونه نیشتنگا ساکرامنتو هسته  و ونه گت شهرون لس‌آنجلس، سن دیگو، سن خوزه و سان‌فرانسیسکو هستنه. این ایالت ۳۸۰۴۱۴۳۰ نفر جمعیت دانّه و ونه گتی ۴۲۳۹۶۸ کیلومترمربع هسته. این ایالت تاریخ ۹ سپتامبر ۱۸۵۰ دله، متحده ایالات آمریکایِ ایالت بگردسته.

## نوم
ونه نوم ایسپانیولی زوون جه و اتا رومان به نوم Las sergas de Esplandián جه بَییته بیّه و متعلق به شخصیتی از این داستان هسته به نوم ملکه *Califia* که احتمالا از واژهٔ عربی «خلیفه» بییته بَیی‌یه.

## مردم
کالیفرنیا، آمریکا دله، پرجمعیت‌ترین ایالت هسته.

## منابع

* 
* 

## بیرون بگردستن

* کالیفرنیا ِرسمی سایت 

رج:آمریکای متحده ایالات ایالتون
*
رج:آمریکای جنوب غربی ایالتون
اسحاق نیوتن

**سِر آیزاک نیوتن **یا** اسحاق نیوتن**  (بزائه ۴ ژانویه ۱۶۴۳-بمرده ۳۱ مارس ۱۷۲۷) فیزیک‌ دان، ریاضی‌ دان، اساره‌ شناس، فیلسوف بریتانیا

وه سال ۱۶۸۷ میلادی شه شاهکار «*اصول ریاضی فلسفه طبیعی*» ره بنویشته. این کتاب دله وه مفهوم گرانش عمومی ره مطرح هاکرده و با تشریح قوانین حرکت اجسام، علم مکانیک کلاسیک ره بساته.

از ونه مهم کارون دیگه بساتن حساب دیفرانسیل و انتگرال هسته.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

## منابع

## بریم بگردستن

رج:بریتانیا فیزیکدون
رج:بریتانیا ریاضیدون
رج:بریتانیا اساره‌شناسون
مازرونی مصور واژه‌ نومه

thumb|250px|مـَهازون
**مازرونی مصور واژه‌‌نومه** ات‌تی اینترنتی واژه‌نومه هسته که دیوسالار گروه فیس‌بوک دله وه ره بساته. اینتا نور و کجور گویش جه بنویشت بهی‌یه.

رج:مازرونی سایتون
می‌سی‌سی‌پی

**می‌سی‌سی‌پی**  اتا ایالت نوم هسته که متحده ایالات امریکا دله دره. این ایالت جنوبی ِمنطقه دله دره و ونه نیشتنگا جکسون هسته. این ایالت ۲۹۸۴۹۲۶ نفر جمعیت دانّه و ونه گتی ۱۲۵۴۳۸ کیلومترمربع هسته. این ایالت تاریخ ۱۰ دسامبر ۱۸۱۷ دله، متحده ایالات آمریکایِ ایالت بگردسته و اسا ونه گت‌ترین شهر جکسون هسته. 

## منابع

* 
* 

## بیرون بگردستن

* می‌سی‌سی‌پی ِرسمی سایت 

رج:آمریکای متحده ایالات ایالتون
*
رج:آمریکای جنوبی ایالتون
تامس هابز

**توماس هابْز** (به انگلیسی: *Thomas Hobbes*) (بزائهٔ ۵ آوریل ۱۵۸۸ بریتانیا دله — بمرده ۴ دسامبر ۱۶۷۹) اتا از گت سیاسی فیلسوفون انگلستان بی‌یه که ویشته به خاطر شه سیاسی فلسفهٔ کارون وسّه و کتاب لِوْیْاتان (به لاتین: Leviathan) سَره شوهرت دانّه. این کتاب سال ۱۶۵۱ بنویشته بَیی‌یه و باعث بساتن خله از نظریه‌ئون اجتماعی قرارداد، سیاسی فلسفه دله بیی‌یه.

## فکرون
هابز، سیاسی فکرون ماکیاوللی دمباله شی‌یه، وه نظریه‌پرداز «سیاسی علم جدید» بی‌یه.

## منبع‌ها

## پیوند به بیرون

رج:بریتانیا فیلسوفون
رج:بریتانیا گت آدمون
چارلتون هستون

**چارلتون هستون** با گت ِنوم **جان چارلز کارتر** (بزائه ۴ اکتبر ۱۹۲۳- بمرده ۵ آوریل ۲۰۰۸) بازیگر آمریکایی بی‌یه. وه اوانستون ایلینوی دله دنیابموئه. وه نقش‌ئون حماسی و فعالیت‌ئون سیاسی وسّه مشهور هسته.

## افتخارات
وه سال ۱۹۵۹ برنده اوسکارجایزه فیلم بن هور وسّه بیی‌یه. سال ۲۰۰۳ «مدال رییس‌جوموری آزادی» ره جورج بوش جه بَییته.

## فیلم‌ها

## منابع

* انگلیسی ویکی‌پدیا

هستون
هستون
هستون
جلال طالبانی

**جلال طالبانی** (به کوردی:جه‌لال تاڵه‌بانی) (بزائه‌ی ۱۹۳۳ - بمرده‌ی ۲۰۱۷) عراق قدیمی رئیس‌جمهور و کوردستون میهنی اتحادیه ِحزب ِرهبر (Yekétî Nîştmanî Kurdistan یه‌کیه‌تیی نیشتمانی کوردستان)، وه کوردی ملی‌گرائون ِرهبر هم بی‌یه.

## پیوند به بیرون
* https://web.archive.org/web/20120126235825/http://pukmedia.com/english/
* http://en.wikipedia.org/wiki/Jalal_Talabani
* نظر جلال طالبانی درباره استقلال کوردستون عراق

رج:عراق رییس‌جومورون
رج:کوردستون سیاست مدارون
آلبرشت دورر

**آلبرشت دورر** (به آلمانی: *Albrecht Dürer*) (بزائه ۲۱ مه ۱۴۷۱ –بمرده ۶ آوریل ۱۵۲۸) اتا آلمانی نقاش، حکاک و ریاضی‌دون بی‌یه که دوره نوزائی دله دیّه. گت‌ترین گراورساز شه زمون بی‌یه و حکاکی چو و فلزات سَر جه آثار ململی ساته که سراسر مغرب‌زمین دله معروف بیّه و هنر ره عوض هاکرده.

## آثار
* چارتا حواری
* ملانکولیا
* آدم و حوا
* سرنوشت ِچارتا سوار
* نقاش چهره
* ماکسیمیلیون چهره 
* یاکوب موفل
* آخرین شوم

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

## پانویس

دورر، آلبرشت
رج:آلمان گت آدمون
امیلیانو زاپاتا

**امیلیانو ساپاتا** یا **امیلیانو زاپاتا** (به اسپانیایی: Emiliano Zapata) کامل نوم **امیلیانو ساپاتا سالاسار**  (به اسپانیایی: Emiliano Zapata Salazar) اتا از گت رهبرون مکزیک انقلاب علیه رژیم پورفیریو دیاس به شمار شونه که سال ۱۹۱۰ آغاز بیّه. ساپاتا ساجنده و رهبر اتا نیروی انقلابی مهم بی‌یه که مکزیک انقلاب گادر با نوم **جنوب آزادی‌بخش ارتش** دیی‌یه و جریون انقلاب دله به اتا از قهرمونای ملی مکزیک اعتبار هدا و به همین دلیل جنبش انقلابی که سال ۱۹۹۴ میلادی (۱۳۷۲ خورشیدی) ایالت چیاپاس٬ مکزیک دله شروع بیّه ره ونه احترام سه ساپاتیستا یا ساپاتیستاس گانّه.

## منابع
* 

رج:مکزیک گت آدمون
رج:انقلابیون
پراگ

**پراگ** (چکی جه: Praha) چک جمهوری ِنیشتگا *(=پایتخت)* هسته. این کشور اروپای میونه کته و ات گادر چکسلواکی نیشتگا هم بی‌یه. پراگ بهار اتا انقلاب نوم هسته که مردم اون گدر کمونیسم ره اینتا کشور جه درهاکردنه.

## منابع


رج:اروپا نیشتگائون
رج:چک شهرون
رج:چک اوستانون
شاندلیزه

[thumb|200px|left|شاندلیزه‌ی عکس [تاق نصرت پیروزی‌سر جه]]
[200px|thumb|چپ|شاندلیزه‌ی عکس [کنکورد میدون دله جه.]]

**شاندلیزه** یا **شانزِلیزه** (فرانسوی جه: *Champs-Elysées*) اتا گت خیابون پاریس هسته.

شاندلیزه خله قشنگ بی‌ین سه و وجود معروف ِکافه‌ئون و خار فروشگاه‌ئون وسّه، جهون دله یَتّا از معروف‌ترین خیابون‌ئون هسته. ونه نوم ِمعنی «دشت الیزه» هسته و کاخ الیزه هم ونه پلی دره. الیزه یونان اساطیر دله به معنی خجیر وونه. فرانسوی‌ها شاندلیزه ره *«la plus belle avenue du monde»* یعنی «جهون ِململ‌ترین خیابون» هم گانّه.

## وابسته جستارون
* ایفل برج

## منبع

* 

رج:پاریس
رج:خیابون
کنکورد میدون

thumb|left|300px
thumb|left|300px

**کنکورد میدون** اتا گت ِمیدون پاریس هسته که خیابون شانز الیزه شرق‌وَر دره. قدیما این میدون به نوم لویی پونزهوم نومسته بی‌یه. فرانسه اولین انقلاب گادر و دوره معروف به ترور دستگاه مشهور گیوتین این میدون دله نصب بیی‌یه. سر خله از گت مردمون اون زمون ِفرانسه مثل لویی شونزدهوم و ماری آنتوانت این میدون دله گیوتین بِن بورده.

این میدون وسط ستون تاریخی ابلیسک دره که والی مصر، ممدعلی پاشا وه ره هدائه فرانسه ره. این ستون قدمت به دوره رامسس دوم رسنه و قدیمی‌ترین اثر پاریس هسته.

= منابع =

* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:پاریس
رج:میدون
چیچن ایتزا

**چیچن ایتزا** اتا از یموندسته‌ئون مایائون تبار جا هسته که اتا سرخپوستی قبیله بینه. اسا چیچن ایتزا مکزیک دلوئه. وه سرخپوستون تاریخ ِنشون‌گر هسته. چیچن ایتزا یعنی «ایتزای چال پَلی» که «ایتزا» شه احتمالاً مایائون زوون دله به معنی جادو یا جادویی بی‌یه. این اثر جزو جهونی میراث یونسکو به‌شمار شونه.

## منبع

* 

رج:مایا
رج:سرخ پوستون
رج:مکزیک
پابلو پیکاسو

**پابلو روئیس پیکاسو** (به ایسپانیولی: Pablo Ruiz Picasso) گت نقاش، طراح، موجستمه‌ساز، گراورساز و سرامیک‌کار اسپانیا و اتا از گت‌ترین و تاثیرگذارترین هنرمندون سده ۲۰ میلادی بی‌یه. وه به همراه ژرژ براک که اتا فرانسوی نقاش و موجستمه‌ساز بی‌یه، سبک کوبیسم ره بساتنه.

## آثار
[انگشتدان|راست|'''گرانیکا''' اتا از عکسون پیکاسوئه که ونه دله [آلمان نازی|آلمانی بالون‌ها ره نشون دنه که شهر گرینیکای ایسپانیا دله بومب زنّه.]]
نوامبر سال ۲۰۱۰ ویشته از ۲۷۰تا تابلوی پیکاسو فرانسه دله و اتا پیرمردی ِسره دله کشف بیّه.

## منبع


* «Picasso, Pablo.» Encyclopædia Britannica. ۲۰۰۶. Encyclopædia Britannica Online. ۲ Nov. ۲۰۰۶ .


## پیوند به بیرون

پیکاسو، پابلو
رج:ایسپانیا گت آدمون
درگاه:وقایع کنونی/وقایع ۸ آوریل ۲۰۱۲

***ایران شه مذاکرات محل ۱+۵ جا ره عوض هکرده**
هرچند قرار بی‌یه ایران و ۱+۵ مذاکرات، ایران هسته‌ای برنامه درباره ۲۰۱۲ آوریل ۱۴ استانبول دله برگزار بوو، اما سوریه دوستون هنیشت برگزار بئی په استانبول دله که ترکیه حکومت ضدیت ره سوریه جا نشون دنه، این کشور دولتمردون دلسرد بینه و تمایل دارنه میزبان تغییر جا این دور مذاکرات بغداد دله برگزار بوو. عراق خارجی امور وزیر این پیشنهاد جا استقبال هکرده.اسلامی انقلاب اسناد مرکز
شرقی آلمان

**آلمان دموکراتیک جمهوری ** که ونه غیررسمی نوم «شرقی آلمان» بی‎یه، اتا کمونیستی دولت بی‌یه که سال‌های ۱۹۴۹ تا ۱۹۹۰ اتا منطقه‌ی آلمان که شوروی اشغال هاکرد بی‌یه دله حکومت کارده.

thumb|راست|200px|آلمان اشغال‌بیی پس از جنگ
thumb|راست|200px|فولکزبوهر
## وابسته جستارون
* برلین دیوار
* فولکس‌پولیتزای

## پانویس

## منبع
* http://en.wikipedia.org/wiki/East_Germany#Population
* سالروز اتحاد مجدد آلمان
* نقش افغانستان در فروپاشی دیوار برلین
* آشنایی با دیوار برلین

رج:آلمان تاریخ
رج:اروپا رقد بورده کشورون
آلمان
تفلیس

تفلیس (به گورجی: თბილისი ، (تلفظ وونه:تبیلیسی) گرجستون نیشتنگاء(=پایتخت) هسته که گرجستون شرقی‌وَری دره.

گورجی زوون دله این شهر ره تیفلیسی یا تهبیلیسی گانّه که واژه تپهیلی به معنی گرم جه بییته بیّه و گرم ئو چشمه‌ئون تفلیس سه هسته. ونه نوم عربی دله تفلیس یا طفلیس وونه.

## دَدَئون
*  آتلانتا - موتحده ایالات آمریکا
*  بیلبائو - ایسپانیا
*  بریستول - بریتانیا
*  کیف - اوکراین
*  نانت - فرانسه
*  اینسبروک - اتریش
*  زاربروکن - آلمان

## منابع

* فارسی ویکی‌پدیا

رج:آسیا نیشتگائون
رج:گرجستون شهرون
ویلیام مک‌کینلی

**ویلیام مک‌کینلی** موتحده ایالات آمریکای بیست و پنجومین رئیس‌جومور بی‌یه. 

وه روز ۲۹ ژانویه سال ۱۸۴۳ دنیا بموئه و ۱۴ سپتامبر ۱۹۰۱ سن پنجاه و هشت سالگی گادر بدست اتا آشوب‌طلب ترور بیّه. بعد از وه آمریکای ریاست جوموری ره تئودور روزولت بییته.

## منابع

* http://en.wikipedia.org/wiki/William_McKinley
* http://en.wikipedia.org/wiki/Leon_Frank_Czolgosz

رج:آمریکا رییس‌جمهورون
بودا

[انگشتدان|بودای موجستمه، [چین دله.]]
**بودا** لقبی هسته که بودایی‌ئون به هر کسی که به «روشنی» (بودهی) برسی‌بوئه، گانّه. ولی ویشته منظور از بودا همون **سیذارتا گوتاما بودا**، هسته که بودایی مذهب ره بساته. بودا یعنی بیداربَیی یا ات‌تی معنی دیگه جه، کسی که روشنی جه برسی‌بو. به باور بوداییون، خله از آدمون بتونّه «بودایی مقوم» جه برسن.

## منابع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:بودایی
بودیک کیش

بندانگشتی|چپ|بودای موجستمه هند دله
**بودائیج** یا **بودیسم** دین و فلسفه‌ای هسته که سیدارتا گوتامای حرفون سَره جه بساته بیّه.

سیدارتا گوتاما اتا نپالیج شازده بیه کا بعد سالها خشگذرونی و قصر له دین و ناز و نعمت دله گت بین ، اتا روج شه جه بپرسید قصر گت په چی دره؟ من ونه بورم قصر جا دیرگاه و بریم ر هشم. بورده بریم اتا راهب جا آشنا بیه و بزو جنگل دله و ویشار بیه و مردم ر ویشار هاکرده، بودا دی یعنی همین، ویشار بئی.
## منبع

رج:دین
رج:بودایی
مسیح

*شمه اشش شاید اینتی بیبوئه*: **[[عیسی]]**

**مسیح** (به عبری: **מָשִׁיחַ** ؛آوایش: *ماشی یح*؛ به آرامی **משיחא ماشیحا**؛ به عربی **المسیح**) مذهب یهود دله *oint* بائوته وونه، یعنی شخصی که بدست خدای پیغومبر *مسح* بیّه. بنابر متن مقدس‌کتاب (عهد عتیق) مسیح کسی بی‌یه که بوسیله خدایِ پیامبرون و شائون انتخاب بووشه شائی هاکردن وسّه. شیوه این انتخاب به این صورت بی‌یه که پیامبر، به دستور خدا ات‌کمه راغون (معمولاً گیاهی راغون) ره سر فرد انتخاب بیی سر مالستنه و ونسه دعا کاردنه. این عمل (بمالستن راغون و انتخاب هاکردن) «مسح هاکردن» بنومسّه بیی‌یه. 

طبق کتاب مقدس، اون گدر کا شائول (طالوت) شاه بیه، خدا اورد هدا کا اون گدر کا کنعانیون جا جنگ بیتنه، هچکی ر زیو نلن و همه ر بکوشن و تش بزنن، سره ها ر خراب هاکنن امبا شائول اینتی نکرده و خارخجیر اسپا و چارودارا ر بیته، هینسه سموئل نبی، داوود ر بورده شهر دله وه ره مسح هاکرده و بورده سپاه دله جا هدا و داوود جالوت ر اتا کلاسنگ جا بکوشته. 

واژه مسیح یا ماشیح اسا دِتا معنا دانّه: اتا یعنی نجات‌دهنده به معنی عام کلمه و نجات‌دهنده به معنی خاص: کسی که ظهور کانده. اصولا طبق جوهود بوور، مسیح آخرتمان ر هینسه مسیح گوننه کا داوود مسح بئی توار جه هسه.

امامیه شیعیون دی بوور دارنه کا مهدی حسن عسکری ریکا، ونه مار ملیکا یا نرجس ( نرگس) قیصر روم نوه و شمعون اتا عیسای حواریون توار جه هسه کا وه شه داوود تواره. اَی بعضی جوهودون بوور دارنه کا توار مار جه شونه نا پئر جه.

## پانویس
* فارسی ویکی‌پدیا

## جستارهای وابسته
* آخرالزمون
* مسیحیت

رج:مسیحیت
رج:آخرالزمون
عیسی

[thumb|left|220 px|عیسی اتا موزاییک دله که قرن شیشوم میلادی شنه. (کلیسایی شهر ''روانا'' [ایتالیا دله)]]
**عیسی مسیح** یا **عیسی ناصری** (۲-۷ (پیش از میلاد) - ۲۶-۳۶ (پس از میلاد)) گت پیغومبر مسیحیت هسته که اسا گت‌ترین دین دنیائه. مسیحیون عیسی ره تجسّم خدا، آدم بدن سَره دونّه و وه ره آغازگر جریون مسیحیت هم دونّه. وه شهر بیت‌لحم از شهرون ناصره منطقه یهودیه دنیا بموئه. مسلمونا به عیسی به عنوان اتا پیامبر باور دارنه و برخی از مذاهب دیگه هم وه ره شخصیت مهمی در نظر گیرنه. 

منابع اصلی بررسی زندگی عیسی وسّه چار انجیل رسمی هستنه، ولی برخی از محققون معتقدنه که متن‌ئون دیگه چون انجیل توماس هم به اندازه چار انجیل سنتی عیسی تحقیقات وسّه مهمنّه. اکثر پژوهشورون متعقدنه که عیسی اتا یهودی از ناحیه «جلیل» که فلسطین شومال دله بی‌یه که از ونجه به‌عنوان اتا معلم و شفابخش یاد وونه. محققون اغلب اتفاق نظر دارنه که وه توسط یحیی غسل تعمید بییته و اورشلیم دله تحت فرمون *[[پنطیوس پیلاطس]]* و به جرم آشوب‌گری علیه روم مصلوب بیّه. قطع نظر اینتی نظرها و نتایج جه، مطالعات آکادمیک گاه‌نگاری وقایع، پیغوم مرکزی تعلیمات عیسی، ونه اجتماعی طبقه و یا ونه مصلوب بین دلیل تااسا به نتایج قطعی نرسینه. خله از محققون به انجیل‌ها به عنوان منابع تاریخی با احتیاط اشنّه، ولی اکثر محققون منتقد، معتقدنه حداقل بخش‌ئونی از اونچی که انجیل‌ها دله درباره عیسی دره راسّه.

نگاه مسیحیت به عیسی بر پایه اعتقاد به الوهیت عیسی، ونه مسیح بی‌ین همونتی که عهد عتیق دله پیشگویی بیی‌یه و ونه زنده بیّن پس از ونه مصلوب بیّن هسته. مسیحیون ویشته عیسی ره خدای ریکا دونّه (که معمولاً اینتی تعبیر وونه که وه خدای ریکائه، رکن دوم تثلیث هسته) که رستگاری و آشتی ِخدای جا به زمین سَر بموئه. وشون همینتی به تولد معجزه‌وار عیسی اتا باکره جه، انجام معجزات، عروج به آسمون، و ونه وردگرستن در آینده معتقدنه. در حالیکه اعتقاد به تثلیث به‌طور گسترده مسیحیون دله پذیرفته بیّه، چنتا خورد گروه درنه که دیدگاه‌ئون غیرتثلیثی راجع به الوهیت عیسی دارنه. 

اسلام دله، عیسی اتا از پیامبرون مهم خدا حیساب وونه که انجیل ره شه همراه بیارده و اثبات نبوت سَره معجزاتی ره انجوم هدائه. عیسی همینتی عنوان مسیح دانّه ولی از نقطه نظر اسلامی این به معنی ونه خداتی بی‌ین نی‌یه. اسلام ونه مصلوب بیّن و أی ونه راست بیّن سره ره قبول نکانده و به این نظر هسته که وه جسماً به آسمون بورده. همچنین مسلمونا هم مسیحیون واری باور دارنه که عیسی اتا دَست‌نخارد کیجا جه که برگزیدهٔ خدا بی‌یه به نوم مریم دنیا بموئه.

## ونه نوم
عیسی، یسوّع، یوشع، یهوشع و یهوشوع هم بخونسّه بیّه و عبری دله وشون همه برابرنه. انجیل یسوّع دله مسیح ۵۰ بار، عیسی مسیح ۱۰۰ بار و لفظ مسیح ۳۰۰ بار بموئه. عیسی عبری زوون دله به معنی «خدا کمک کانده» (اسا به معنی «خدا نجات دنه») هسته.

## جستارهای وابسته
* آخرالزمون
## مراجع

رج:مسیحیت
رج:پیومبرون
رج:۱ بزائه‌ئون
رج:خدائون
کریستیانو رونالدو

**کریستیانو رونالدو دوس سانتوس آویرو** (پرتغالی جه: *Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro*)، (بزائه‌ی ۵ فوریه ۱۹۸۵)، که وه ره **کریستیانو رونالدو** نوم جه اشناسنّه، اتا پرتغالی فوتوالیست هسته که مهاجم کا کانده و النصر و پرتغال ملی تیم دله بازی کانده.

وه سال ۲۰۰۹ با انتقال ۸۵ میلیون پوندی (۹۴ میلیون یورو، ١٣٢ میلیون دلار) منچستر یونایتد جه بورده رئال مادرید و گرون‌ترین بازیکن تا اون گادر بیی‌یه. رکوردی که تا سال ۲۰۱۳ بشکسته نیّه و گرت بیل وه ره جابه‌جا هاکرده. با حقوق سالیانه ٢٤ میلیون یورو، بالاترین درآمد ره کریستیانو دارنه و اگه خانه رئال جه بوره ونه ۱ میلیارد یورو هادن. وه اتا از بتترین فوتوالیستون جهون هسته و فوتوال تاریخ دله کم‌نظیره. 

## زندگی
کریستیانو رونالدو دوس سانتوس آویرو (۵ فوریه ۱۹۸۵، فونچال)  خوزه دینیس آویرو و ماریا دولورس دوس سانتوس آویرو پچوکترین وچه هسه.

## ونه جوایز
وه پنج‌بار طلایی توپ جایزه ره بَورده و اینتی لیونل مسی فقط ونه رقیب هسته. وه ملی تیم جه یورو مسابقات ره ات بار قهرمون بیّه و باشگاهی جوایز سَره تموم مطرح ِرقابتون دله جایزه دارنه و رکوردون مختلفی ره شه نوم ثبت هاکرده.

## منابع

رج:زننه آدمون
رج:منچستر یونایتد فوتوالیستون
رونالدو
رونالدو
رج:یوونتوس فوتوالیستون
رج:اسپورتینگ فوتوالیستون
رج:النصر فوتوالیستون
تایتانیک

**آرام‌اس تایتانیک** (انگلیسی: RMS Titanic) اتتی گت کشتی بی‌یه که چاردهوم آوریل ۱۹۱۲، زمون سفر از بندر ساوت‌همپتون انگلیس به نیویورک آمریکا به علّت تصادف اتا یخی کوه جا غرق بیّه و نزدیک به ۱۷۲۵ نفر مسافری که ونه دله دیینه بمردنه.

این کشتی طراح، اتا ایرلندی موهندس، به نوم توماس اندروز و ونه ناخدا کاپیتان ادوارد جان اسمیت بینه. 

## وابسته چی‌ئون
* تایتانیک (فیلم)

رج:تایتانیک
رج:کشتی
آبراهام لینکلن

**آبراهام لینکلن** (به انگلیسی: Abraham Lincoln) (بزائه ۱۲ فوریهٔ ۱۸۰۹ – بمرده ۱۵ آوریل ۱۸۶۵) آمریکای شونزدهومین رئیس‌جومور بی‌یه. ونه گت‌ترین کار این بی‌یه که برده‌‎بروتن و بخری‌ین ره غیرقانونی هاکرده. وه ره آخرسری اتا تیاتر بازیگر ترور هاکرده و بکاشته.

#### گت کارون
لینکلن قانون‌ها زیر ره تصویب هاکرده:
* قانون درآمد مصوب ۱۸۶۱
* قانون همستد
* قانون Morrill Land- Grant College
* قانون درآمدون داخلی مصوب ۱۸۶۲
* قوانین راه‌آهن پسفیک مصوب سال‌ئون ۱۸۶۲- ۱۸۶۴
* تأسیس وزارت کشاورزی موتحده ایالات ۱۸۶۲
* قانون ملی بانکداری – ۱۸۶۳
* قانون درآمدون داخلی مصوب ۱۸۶۴

## نگارخنه


Abraham Lincoln by George Peter Alexander Healy.jpg|آبراهام لینکلن
Image:Freeport Il Lincoln the Debater1.JPG|لینکلن موجستمه
Image:Lincoln Home.jpg|لینکلن سره
Image:Abraham Lincoln Tomb Springfield Illiois.jpg|لینکلن قبر، ایلینوی دله



## بن بنویشت
* فارسی ویکی‌پدیا

## پیوند به بیرون

رج:آمریکا رییس‌جمهورون
هیمن

**محمدامین شیخ‌الاسلامی مُکری** که وه ره **هیمن** گانّه (به سورانی کوردی: ھێمن) (بزائهٔ وهار ۱۹۲۱ مهاباد دله، بمرده ۱۶ آوریل ۱۹۸۶ ارومیه دله) اتا کوردی شاعر، موترجم و نویسنده بی‌یه.

وه شیلان‌آباد از توابع مهاباد کوردستون میون دنیابموئه. پس از توم هاکردن شه درس خانقاه شیخ برهان شرفکند دله، هیمن سال ۱۹۴۲ شه رفخ همراه، هژار، کورد احیای جمعیت (*کومه‏له‏ی ژیانه‏وه‏ی کورد*) میون بورده و مهاباد جوموری دله کایر بیّه وه ملی شاعر کوردستون جوموری نوم ملقب بیّه و **حاجی‌بابا شیخ**، مهاباد ِجوموری ِنخست‌وزیر ِمنشی بگردسته.

پس از رِقِدبوردن جوموری، هیمن بورده سلیمونیه ِعراق کوردستون دله و اونجه دیی‌یه ولی دستگیر بیّه اما مولکی بورده مهاباد اطراف.

پس از قرارداد ۱۱ مارس ۱۹۷۰ میون حزب دموکرات کوردستون و عراق حکومت، هیمن بردگرسته بغداد دله و عضو فعال فرهنگستون علوم کورد بیّه.
 
هیمن پس از سرنگونی پهلوی (۱۹۷۹) دِباره به کمیته مرکزی حزب دموکرات کوردستون ایضافه بیّه. پس از سال ۱۹۸۳ ایران دله اتا انتشاراتی کوردی به نوم «انتشارات صلاح‌الدین ایوبی» شهر ارومیه دله بساته. اون انتشاراتی از وهار ۱۹۸۵ اتا فصلنومه فرنگی به نوم سروه (*نسیم*) چاپ کانده که هیمن تا شه بمردن زمون ونه مسئول بی‌یه. وه پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷ کوردستون (روزنومه) دله که تهران دله مونتشر بی‌یه جه، همکاری کارده. 

## آثار هیمن
* «تاریک و روون»
* «پاشه رۆک»
* «ناڵه ی جودایی»
* «پاشه رۆکی مامۆستا هێمن»
* «توحفه ی موزهففه رییه»
* «ئه فسانه کوردییه کان»
* «چه پکێک گوڵ و چه پکێک نێرگز»
* «شازاده و گه دا»
* «قهڵای دمدم»
* «هه واری خاڵی»

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا

## بریم بگردستن
* هیمن کیه؟
* هیمن آثار
* هیمن آثار

رج:کوردستون شاعرون
سرخ ارتش

thumb|سرخ ارتش پرچم 
**سرخ ارتش** و **RKKA** مختصر بیی کلمه‌ئون **کارگرون و کشاورزون سرخ ارتش** هسته که روسی زوونِ دله ونه معنی Рабоче-крестьянская Красная армия وونه. سرخِ ارتش اتا مجهز نیرو بی‌یه که توسط بلشویک‌ها روسیه داخلی جنگ سَره که ۱۹۱۸ اتفاق دکته، بوجود بموئه و سازماندهی بیّه. «سرخ رنگ» منظور خون کارگرونی هسته که کمونیستون وسّه دشنی‌یه بیی‌یه. 

ژوئن ۱۹۴۱ و جهونی جنگ دوم میون شوروی ِکمونیستون ۹۵ هزار نفر ره بسیج هاکردنه، ۱۹۴۳ این حزب ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر عضو داشته و تقریباً همین تعداد سازمان جوون‌ها دله دینه که جبهه‌ها سَره فعالیت داشتنه. کمونیستون مناطق اشغال بیی توسط آلمان‌ها دله هم نیروئون پارتیزان ره سازماندهی کاردنه. تعداد پارتیزان‌ها یک میلیون نفر بی‌یه که از ۱۰۰۰ تا مخفی واحد تشکیل بی‌یه. اتا آمریکایی به نوم اورل هاریمان شه کتاب دله که سال ۱۹۷۵ نوم «ویژه برسنی‌یه» جا مونتشر هاکردنه، بنویشته: «استالین، روزولت جه اطلاعات ویشتری داشته، چرچیل جا واقع‌گراته بی‌یه و از جنبه‌ئون مختلفی بتترین جنگی فرمونده وه هسته.»

## جستارهای وابسته

* جاپون سرخ ارتش
* لئون تروتسکی

رج:سرد جنگ
رج:شوروی
رج:جهونی جنگ دوم
علی کریمی

**محمد علی کریمی پاشاکی** (بزائهٔ ۱۷ آبان ۱۳۵۷ کرج دله) که اصالتی گیلونی دانّه و ویشته **علی کریمی** نوم جه بشناسی وونه، گت فوتوالیست ایرانی هسته که اسا باشگاه پرسپولیس تهران دله دره. وه تیم‌ئون فتح تهران، الاهلی امارات، بایرن مونیخ، القطر، استیل آذین و شالکه آلمان جا بازی هاکرده.

کریمی سال ۱۳۷۷ سابقهٔ بازی ایران ِتیم‌ملی دله ره هم دانّه و ۱۱۲ ملی بازی و ۳۶ ملی گل جه، سومین بازیکن ایرانی از نظر تعداد ملی بازی و سومین گلزن ایران ِفوتوال ِتاریخ به حیساب انه. وه ۲۰۰۴ بتونسته آقای گلی جام ملت‌ئون آسیا بواشه و جایزهٔ بهترین بازیکن سال فوتبال آسیا را نیز در همان سال کسب کرد.

وه زمونی که سال ۱٬۴۰۰، زن، زندگی، آزادی جنبش راه دکته، معترضون پشت ره بیته و همینسه حکومت وه ره مزراب دینگو که کشور جه فرار هاکنه.

## آمار
### آمار باشگاهی
* **آمار گلزنی **

|-
|۷۸-۷۷||rowspan="3"|پرسپولیس||rowspan="3"|لیگ آزادگان||۱۳||۳||-||۰||-||-||-||۳
|-
|۷۹-۷۸||۱۵||۳||-||۰||۹||۴||-||۷
|-
|۸۰-۷۹||۱۵||۵||-||||۴||۱||-||۶

|-
|۸۱-۸۰||rowspan="4"|الاهلی||rowspan="4"|لیگ  برتر امارات||-||۱۴
||-||۶||-||-||-||۲۰ 
|-
|۸۲-۸۱||۱۳||۵
||-||۱||-||-||-||۶
|-
|۸۳-۸۲||۱۶||۱۵
||-||-||-||-||-||-
|-
|۸۴-۸۳||-||۱۰||-||-||۶||۲||-||-

|-
|۸۵-۸۴||rowspan="2"|بایرن مونیخ||rowspan="2"|بوندس‌لیگا||۲۰||۲||۲||۰||۳||۱||۲۵||۳
|-
|۸۶-۸۵||۱۳||۱||۰||۰||۲||۰||۱۵||۱

|-
|۸۷-۸۶||rowspan="1"|القطر||rowspan="1"|لیگ قطر||۲۷||۵||۲||۰||-||-||۲۹||۵

|-
|۸۸-۸۷||rowspan="1"|پرسپولیس||rowspan="3"|لیگ برتر||۲۱||۵||۱||۰||۶||۲||۲۸||۷
|-
|۸۹-۸۸||rowspan="2"|استیل‌آذین ||۲۸||۱۴||۳||۱||-||-||۳۱||۱۵
|-
|۹۰-۸۹||۱۱||۰||۰||۰||-||-||۱۱||۰

|-
|۹۰-۸۹||rowspan="1"|شالکه ۰۴||rowspan="1"|بوندس‌لیگا||۱||۰||۰||۰||۱||۰||۲||۰

|-
|۹۱-۹۰||rowspan="1"|پرسپولیس||rowspan="1"|لیگ برتر||۲۳||۱۰||۲||۰||۳||۲||۲۸||۱۲
|}

* **تعداد پاس گل**

### ‌گل‌ئون ملی

## افتخارات
### باشگاهی
* ***نفت تهران***
*** **نایب ‌قهرمونی نوجوانان تهران**
* ***فتح تهران***
** **قهرمونی امیدئون تهران، امیدئون فتح جه**
* ***[[پرسپولیس]]***
** **قهرمونی جام آزادگان در فصل ۷۸-۱۳۷۷**
** **قهرمونی جام آزادگان در فصل ۷۹-۱۳۷۸**
** **قهرمونی جام حذفی در فصل ۷۹-۱۳۷۸**
** **نایب‌ قهرمونی جام آزادگان در فصل ۸۰-۱۳۷۹**
* ***الاهلی***
** **قهرمونی جام حذفی امارات در فصل ۰۲-۲۰۰۱**
** **قهرمونی جام حذفی [[امارات]] در فصل ۰۴-۲۰۰۳**
** **نایب ‌قهرمونی لیگ امارات ۰۴-۲۰۰۳**
* ***[[بایرن مونیخ]]***
** **قهرمونی جام حذفی آلمان در فصل ۰۶-۲۰۰۵**
** **قهرمونی [[بوندسلیگا]] در فصل ۰۶-۲۰۰۵**
* ***باشگاه فوتبال شالکه ۰۴***
** **قهرمونی جام حذفی [[آلمان]] در فصل ۱۱-۲۰۱۰**

### ملی
* ۱۹۹۸ - **قهرمونی بازی‌ئون آسیایی**
* ۲۰۰۳ - **قهرمونی جام بین‌قاره‌ای آسیا–اقیانوسیه**
* ۲۰۰۴ - **قهرمونی فوتبال غرب آسیا ۲۰۰۴**
* ۲۰۰۴ - **مقوم سوم جام ملت‌ئون آسیا**
* ۲۰۰۶ - **راهیابی و بازی در [[جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان]]**

### فردی
* **بتترین بازیکن سال ۲۰۰۴ آسیا**.

* **آقای گل مشترک جام ملت‌ئون آسیا ۲۰۰۴**

## منابع


## بیرون بگردستن
* سایت اختصاصی علی کریمی
* صفحه فیس بوک علی کریمی

رج:زننه آدمون
رج:ایران فوتوالیستون
رج:پرسپولیس فوتوالیستون
رج:بایرن مونیخ فوتوالیستون
رج:تراکتورسازی فوتوالیستون
لیونل مسی

**لیونل آندرس [لئو] مسی**  (بزائه ۲۴ ژوئن ۱۹۸۷ روزاریو، آرجانتین) فوتوالیست هسته که اینترمیامی و آرجانتین تیم‌ملی وسه کا کانده و مهاجم و بال ِپُست بازی کانده. ونجه بنشنه به‌عنوان بتترین بازیکن ونه نسل نوم بَوردن. مسی چنبار بتونسته عنوان اتا از بتترین‌های اروپای توپ‌طلای جایزه٬ عنوان جهون سال فوتوالیست و همینتی بتترین بازیکن زیر ۲۱ سال جهون ره سال ۲۰۰۹ ۲۰۱۰، و ۲۰۱۱ بییته. ونه شیوهٔ بازی و توانایی‌ئون باعث بیی‌یه که وه دیگو مارادونا جه اندا-ور-اندا هاکنن، این درحالی‌ئه که خادی مارادونا، مسی ره شه «جانشین» دونده. مسی ۸ دوره توپ طلا بیته و تاریخ دله ویشترین فوتوالی افتخارات ره چه دارنه. وه شه بتترین دوره ره بارسلونا تیم دله داشته.

## نیگارخنه

پرونده:Lionel_Messi_Player_of_the_Year_2011.jpg|شوت بکاردن گدر
|ونه پنالتی
پرونده:039_men_at_work_UEFA_2009,_Rome.jpg|دریبل بکاردن
پرونده:Lionel_Messi_goal_19abr2007.jpg|استارت بزوئن سَره
پرونده:RMDvsBAR_UCL_SF_1.jpg|الکلاسیکو میون
پرونده:Lionel_Messi_Joan_Gamper_Trophy.jpg|منچستر سیتی بازی جه
پرونده:Lionel Messi 31mar2007.jpg
پرونده:Messi_Barcelona_-_Valladolid_(cropped).jpg|ریش بییشتن په


## منابع

## بریم بگردستن

*ونه سایت
*FC Barcelona profile
*BDFutbol profile
*Transfermarkt profile
*Profile at ESPN
* مسی عکسون

رج:زننه آدمون
رج:آرژانتین فوتوالیستون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:پاریس سن ژرمن فوتوالیستون
رج:اینتر میامی فوتوالیستون
الکسی دو توکویل

**الکسی دو توکویل** که ونه گت نوم **الکسی شارل آنری موریس کلرل دو توکویل** 
(فرانسوی جه: *Alexis Charles-Henri-Maurice Clérel de Tocqueville*) (بزائه ۲۹ ژوئیه ۱۸۰۵ پاریس، فرانسه دله - بمرده ۱۶ آوریل ۱۸۵۹ کَن دله) فرانسه دله اتا از مهمترین متفکرون قرن نوزدهم هسته. وه مورخ، حقوق‌دان، فیلسوف، سیاست‌مدار و اتا از موسسین جامعه‌شناسی و علم سیاست بی‌یه. گرچه وه هم‌عصر دوره جامعه شناسون موسس بی‌یه و به تحقیق و بررسی بدیع در مورد غرب ِگت اتفاقون پرداخته، اما کمتر وه ره به عنوان جامعه‌شناس معرفی هاکردنه. اتا از ونه اصلی مسائل ِمورد توجه «دموکراسی» و «آزادی» فرانسه دله پس از انقلاب و آمریکا هسته که دِتا کتاب «فرانسه انقلاب و رژیم پیش از اون» و دِ جلد تحلیل «دموکراسی آمریکا دله» بررسی بیی‌یه.

## منابع

* کتاب نیوز
* ونه درباره

دو توکویل
دو توکویل
سامورایی

170px|thumb|اتا سامورایی سال ۱۸۶۰
170px|thumb|اتا سامورایی سال ۱۸۶۰
**سامورایی** (جاپونی جه: *侍*) جاپون نظامیون ره گانّه که پیش از صنعتی بیّن اینتا کشور دله دَیینه. وشون جاپون اشرافی خانواده‌ئون جه بینه که خار ارتش‌ئون دله کار کاردنه و دای‌میو (مله‌ای اربابون) وسّه خدمت کاردنه. وشون سال ۱۱۵۹ میلادی جه داخلی جنگ‌ئون دله شرکت هاکاردنه.

سامورایی‌ها سوارکارونی ماهر بینه و شمشیر، کمون و نیزه استفاده هاکردن ره بلد بینه ولی ویشته اتا شمشیر جه کار کاردنه که وه ره گاتنه «کتانا»، همینسه اینتا شمشیر وشون نماد هم حساب وونه. وشون اتا بلند شمشیر «تاچی» و اتا خورد ِغمه «تانتو» هم داشتنه. وشون گاتنه که خادی وشون ِروح این شمشیرون دله کته و همینسه ونسه خله احترام قائل بینه.

سامورایی ات‌تی کلمه هسته که فقط مردون وسّه به کار شونه ولی چنتا زنان هم تاریخ دله سامورایی حیساب بینه. ساموراییون اگه شکست بخارد بون، ات‌تی خادکاشی مراسم، که وه ره «سپوکو» گاتنه، دله شه ره کاشتنه چون گاتنه بمردن، بی‌افتخار زندگی هاکردن جه بتتره.

هنتا ساموراییون حرکات و کارونی که کاردنه ورزشون مختلف نوم جه دره انجوم وونه. مثل جودو، کندو و مدیتیشن.

## منبع
* سیمپل انگلیسی ویکی‌پدیا
* اسکات مرتون٬ جاپون تاریخ و فرهنگ

*Wilson, William Scott (1982). Ideals of the Samurai: Writings of Japanese Warriors. Kodansha. ISBN 0-89750-081-4.

رج:جاپون تاریخ
جانیس جاپلین

راست|بندانگشتی|Janis Joplin
**جانیس جاپلین **  (بزائه ۱۹ ژانویه ۱۹۴۳ - بمرده ۴ اکتبر ۱۹۷۰) اتا آمریکایی خوننده و آهنگ‌ساج بی‌یه. وه که راک اسطوره‌ئون جوئه ۴ اکتبر ۱۹۷۰ بر اثر مصرف بیش از اندازه هروئین بمرده.

## منابع
* وب‌گاه All Music
* 

رج:آمریکا خونش‌کرون
آشوریون

**اَشیر شون** یا **آشوریون** یا **آسوریون** یا **سوریانی‌ها**، اتا قدیمی قومنه که مسیحیون ایران، عراق، تورکیه و سوریه جه هستنه که وشون زوون آشوری‎‌ئه. وشون ویشته عراق شومال، تورکیه جنوب‌شرقی، سوریه شومال‌شرقی و ایران شومال‌غربی دله زندگی کانه. تا اوایل قرن ۲۰ ویشته ناحیهٔ  آدیابنه (مطابق آشور قدیم، اراضی میون روخنه‌ئون زاب کبیر و زاب صغیر) و ونه اطراف سکونت داشتنه.

پس از جهونی جنگ اول هزارون نفر از آشوریون به دیگه مناطق جهون سفر هاکردنه و ویشته کوردستون میون بوردنه. وشون بین ۳۰۰ هزار تا ۱ میلیون نفر هستنه. آسوریون شه ره بموندسته‌ئون آشور قوم دونّه اما تاریخی پژوهش‌ئون گانه که اینان قرن ۱ میلادی از ترکیب ایرانیون مسیحی‌بَیی اشکانیون و آرامیون بین‌النهرین به‌وجود بمونه.

## منابع
* فارسی ویکی‌پدیا
* آشوری ویکی‌پدیا

رج:مردمون، نژاد په
مهر

**مهر** هجری شمسی ره هفتومین ما هَسّه و تبری ۲ هره ما - ۱ تیره ما جه بِرایری کِنده.

*
رج:هجری شمسی تقویم
توحیدی طبری

**علی نقی توحیدی** معروف به **توحیدی طبری** (بزائه بابل مازرون) اتا خاربنویس(=خِشنویس)، نقاش و روشنگر ایرانی‌ئه. وه بابل، مازرون دله بزائه بیّه و اسا پاریس، فرانسه دله زندگی کانده.

وه اتا از اعضای انجمن‌ها ایرانی خطاطون، بین‌المللی انجمن هنر یونسکو، لا مایسون، فرانسه هنرمندون و مرکز پلاستیکی هنرون وزارت فرنگ و ارشاد ایران هسته.

وه شه خطاطی ره سن 14 سالگی گدر، محمد زمان فراست و مهدی فلاح مقدم جه بابل دله شروع هاکرده و کم‌کم بورده تهران و درس ره اینتا سَره بگذرنی‌یه و تا اسا ویشته از 500تا نمایشگاه ات‌نفری و نزدیک 100تا نمایشگاه جمعی بی‌یشته.

## نمایشگاهون
*1986 موعاصر خشنویسون مازرون
*1987 کنگره ملی خوشنویسی، رامسر، مازرون
*1989 نوشیروانی موسسه فناوری، بابل، مازرون
*1992 دریابیگی گالری عکس، تهران
*1993 گالری ضرابی، تهران
*1995، دریابیگی گالری عکس، تهران
*1996 گالری هنر، بابل
*1997 آویشن فرهنگی مرکز، تهران
*1998 انجمن ایران، کلن، فرانکفورت، هامبورگ، آلمان
*1998 لا مایسون د ایران، پاریس ، فرانسه
*1999 موعاصر هنرون موزه، تهران
*1999 سوریه فرهنگی مرکز، پاریس، فرانسه
*1999 فرانسوا میتران فرانسه ملی کتابخانه مراسم بزرگداشت حافظ سه
*1999 عمر خیام بین‌المللی کنگره یونسکو سه، پاریس
*2000 ایران فرهنگی مرکز، پاریس
*2000 نمایشگاه فردی کانون ایرانیون لس‌آنجلس، موتحده ایالات آمریکا دله
*2002 لبنان زیبایی دانشگاه هنر، طرابلس
*2002، پاریس، کاخ کنگره
*2002 گت مسجد پاریس
*2003 بین‌المللی هنر پاریس، پاریس
*2004 کرواسی ملی کتابخانه، زاگرب
*2004 ساله آندره مالرو، یرس، ایل د، فرانسه
*2005 نمایشگاه آثار بر اساس مولانا شعرون، فرهنگی مرکز ایران، پاریس
*2005 به مناسبت نوروز، شهر کسون سویگینه، فرانسه
*2006 نویت بلانش، ملی آرشیو پاریس، فرانسه
*2007 نمایشگاه شهر کوگلین فرانسوی ساینت ماکسیم، ساحل دآزور، فرانسه
*2007 جشنواره خوشنویسی، کن، فرانسه
*2007 فرهنگی مرکز کوربیوی، ایل د، فرانسه
* 2008 لوور موزه عتیقه جات، اصفهان-پاریس.
* 2008 سوریه فرهنگی مرکز، پاریس، فرانسه.
* 2009 اسپاس لو- مرکز فرهنگی پاریس. هنرمند جهانی.
* 2010 اکسپوی پاریس
* 2010 افتخاری مهمون "F.E.M" soirée " TROPHÉES 2010 " l'Assemblée nationale. Paris
* 2014 Exposition à l'ICAM,- ژنو

## منابع
* ایرانی خشنویسون انجمن
* لامایسون
* هنرون موعاصر تهران موزه
* alba
* توحیدی تبری
* سبز خانواده

رج:زننه آدمون
رج:بابل گت آدمون
رج:مازرون خطاطون
رج:خطاطون
پونتیاک

**پونتیاک**  (بزائه ۱۷۲۰ - بمرده ۲۰ آوریل ۱۷۶۹) سرخ‌پوستی قبیلهٔ اوتاوا رئیس بی‌یه که به خاطر نقشی که شورش پونتیاک سَره علیه بریتانیا داشته، وسّه مشهور بیّه و همینسه وه ره ترور هاکردنه. ونه کاشنده هم اتا سرخپوست از پرویا قبیله بی‌یه.

## منبع
انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:سرخ پوستون
هوگو چاوز

بندانگشتی
**هوگو رافائل چاوز فریاس** (ایسپانیولی: Hugo Rafael Chávez Frías) (بزائه ۲۸ ژوئیه ۱۹۵۴) ونزوئلای پنجاه و سومین رئیس‌جومور هسته. چاوز به عنوان «انقلاب بولیواری» رهبر بشناسی‌یه وونه و به خاطر سیاستون سوسیال دموکراتیک و ضدیت با جهونی‌ساجی نئولیبرالی و موتحده ایالات ِخارجی سیاستون و حمایت از احمدی نژاد جه مشهور هسته.

وه موسس چپگرا حزب «جوموری پنجوم جنبش» هسته که اسا ونزوئلا دله قدرت ره شه میس دله دانّه. وه آخرسري ژنجاه و هشت ساگي گادِر سرطان وسّه بمرده. ونه بمردن په، ونزوئلا دله ات‌هفته عمومي عزا اعلام هاكردنه.

## منابع

Wikipedia contributors, «Hugo Chávez,» Wikipedia, The Free Encyclopedia,(نسخه ۸ ژانویه ۲۰۰۶.).
** از منابع زیر به صورت دست‌دوم استفاده شده‌است:
** Universidad Católica Andrés Bello. «Cuadro de Presidentes Venezolanos». Retrieved Internet Archive, ۲۵ Nov ۲۰۰۴. (Spanish) 
** Munckton, Stuart, «Chavez steps up calls for socialism», ۲۰۰۵-۰۳-۱۳. Retrieved on ۲۰۰۶-۰۶-۰۴. 
** Ellner, Steve. «The 'Radical' Thesis on Globalization and the Case of Venezuela's Hugo Chavez» Latin American Perspectives, Vol. ۲۹, No. ۶, Globalization and Globalism in Latin America and the Caribbean. (Nov., ۲۰۰۲), pp. ۸۸-۹۳. Stable URL 
** McCoy, Jennifer & Trinkunas, Harold (۱۹۹۹). Observation of the ۱۹۹۸ Venezuelan Elections: A Report

رج:ونزوئلا رییس‌‌جمهورون
رج:سوسیالیست سیاستمدارون
اکتاویو پاز

**اُکتاویو پاز ** (بزائه ۳۱ مارس ۱۹۱۴ - بمرده ۱۹ آوریل ۱۹۹۸) اتا مکزیکی شاعر، نویسنده، دیپلمات و منتقد هسته. وه سال ۱۹۸۰ هاروارد دانشگاه جه دکترای افتخاری بییته و سال ۱۹۸۱ سروانتس جایزه ره ایسپانیا دله بییته. آخرسری سال ۱۹۹۰ سوئد ِادبیات ِآکادمی، نوبل جایزه ره ادبیات سَره هدائه وه ره.

## آثار
# وحشی ماه - ۱۹۳۳
# جول یا خورشید - ۱۹۵۰
# تیناری هزارتو - ۱۹۵۱
# متناوب جریون - ۱۹۵۶
# نیما و بربط - ۱۹۵۶
# أفتو سنگ - ۱۹۵۷
# میمون دستور شناس - ۱۹۷۱
# نقشی سایه‌ها جه - ۱۹۷۶
# خار شعرون - ۱۹۸۴
# اتا دار دله سَره - ۱۹۸۷
# مجموعه اشعار - ۱۹۹۰

## منبع
* آزادی، گزیده اشعار اوکتویو پاز، ترجمه حسن فیاد، نشر ثالث، ۱۳۸۲

رج:مکزیک گت آدمون
پاز
رج:مکزیک نویسندگون
کارلوس پویول

**کارلوس پویول ایسافورکادا** (کاتالونی جه: Carles Puyol i Saforcada) (بزائه ۱۳ آوریل ۱۹۷۸ کاتالونیا، *لا پوبلا دی سگور*، منطقه *لیدا*)، اتا کاتالانی فوتوالیست هسته که بارسلونا فوتوال تیم و ایسپانیا و کاتالونیای تیم بازی هاکرده‌.
وه در سال ۲۰۱۴ از فوتوال خداحافظی هاکرده.

ونه اصلی پُست دفاع وسط هسته، اما بِتونده دفاع کنار، مخصوصاً دفاع راست، سَره هم بازی هاکنه. وه اوت ۲۰۰۴ تاسا، بارسلونای کاپیتانی وِسّه لوئیس انریکه‌ی ِجانشین بَیی‌یه.

## نگارخنه

پرونده:Puyol_Catalunya_-_Argentina.jpg|تیم‌ملیون کاتالونیا و آرجانتین کا
پرونده:Carles Puyol 18abr2007.jpg
پرونده:Carles Puyol Joan Gamper-Tr.jpg|یونسفی جـِمـِه جه
پرونده:PuyolTraining.jpg|بارسلونای ِتمرین دله


## پیوند به بیرون
* مشخصات فردی رسمی سایت بارسلونا مئن
* مشخصات فردی وبگاه BDFutbal دله
* اطلاعات فردی ایسپانیا تیم ملی دله (**ایسپانیولی**)
* آمار کارلس پویول رسمی رقابت‌ئون فیفا دله
* رسمی سایت کارلس پویول (**کاتالونیایی**) (**ایسپانیولی**) (**انگلیسی**)


رج:زننه آدمون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:ایسپانیا فوتوالیستون
امیری

**امیری** یا **امیر خونی** ات‌تی از آوازخونی هسته که مازرون دله رواج دانّه. اینتی آواز دله، امیر پازواری ِشعرون که مازرونی زوون جه هستنه جا استفاده وونه. این شعرون ویشته دِبیتی بینه و عبارت «امیرگته» جه شروع وونه و بعضی مواقع به صورت سؤال و جواب شعری بیاردونه.

## وابسته جستارون
* امیر پازواری

## پیوند به بیرون
* نگاهی گذرا به امیری و امیری خوانی
* امیر کی‌ئه و امیری چچی‌ئه؟

## منابع

رج:مازرون موسیقی لحن
چل سال عاشقی

**چل سال عاشقی** سومین آلبوم کیوس گوران به مازرونی هسته. چل سال عاشقی تاریخ ۷ اسفند ۱۳۸۸ انتشارات مهرآوا جه مونتشر بیّه.

این آلبوم به شکل سی‌دی‌ئون حامل مجموعهٔ آثار که همراه با کتابچه‌ای دیینه، پخش بیّه که شامل متن ترانه‌ها و وشون ترجمه‌ئون فارسی بینه و ات‌کمه بعد هم این مجموعه‌ی کاستی نوارون بروته بینه که البته اتا از اشعار این کاست‌ها دله دنی‌یه.  کیوس آخرسری، تموم درآمد حاصله ره به امور خیریه هدائه.

این آلبوم شامل شیشتا شعر هسته که خادی کیوس گوران وشون ره خوندنه و فواصل بین این شیش‌تا شعر، ترانه‌ئونی درنه. این آهنگ‌ها هم توسط ارسلان طیبی بخوندسته بینه. در کُل این آلبوم زمون ۶۵دقیقه هسته. 

## اشعار
اشعار موجود آلبوم چل سال عاشقی دله با شرح ِمدت زمون(برحسب دقیقه و ثانیه) و توضیحات، جدول زیر دله درنه:

## ترانه‌های انتخابی
بین شعرون و داستان‌ها که توسط کیوس گوران بخوندسته وونه، ترانه‌ئونی به صورت انتخابی قرار بییتنه. این موسیقی‌ئون آرشیوی، به علت ناشنوا بی‌ین ِکیوس گوران، توسط **رجب رمضانی** انتخاب بینه و همگی از آثار پخش بیّه انتشارات مهرآوا هستنه. این میون ۴تا موسیقی از **آلبوم ورف سما** و ۲تا موسیقی هم **آلبوم مازنی خونش** جه هستنه. 

## منابع

رج:کیوس گوران
آندرس اینیستا

**آندرس اینیستا لوخان** (کاتالانی: Andrés Iniesta Luján) (بزائه ۱۱می ۱۹۸۴ *فوئنتیلبیا*، آلباسته دله) کاتالونیایی فوتوالیست هسته که پست هافبک تهاجمی سَره بازی کرده. 

اینیستا ویشته بارسلونا فوتوال تیم دله لالیگای دله بازی هاکرده. ونه لقبون جادوگر (*El Ilusionista*)، ضدّاساره (*El Anti-Galáctico*) و *سن آندرس* (*San Andrés*)، هسنه..

## پانویسها

## بریم بگردستن

* آندرس اینیستا رسمی سایت
* ''بی دی فوتوال''
* اطلاعات ملی بازی‌ئون  
* بارسلونا رسمی سایت دله
* آندرس اینیستا فیفا دله
* آمار و مشخصات بازیکن ''فوتوال دیتابیس'' دله

رج:زننه آدمون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:ایسپانیا فوتوالیستون
دیوید ویا

**دیوید ویا سانچز** (بزائه ۳ دسامبر ۱۹۸۱) اتا کاتالونی فوتوالیست هسته. وه ایسپانیای تیم ملی عضوه و باشگاهی تیم‌های اسپورتینگ گیخون، رئال ساراگوسا، والنسیا، بارسلونا و اتلتیکو مادرید دله هم سابقه دانّه.

## منبع
* انگلیسی ویکی‌پدیا

رج:زننه آدمون
رج:بارسلونا فوتوالیستون
رج:اتلتیکو مادرید فوتوالیستون
رج:ایسپانیا فوتوالیستون
رج:اسپورتینگ گیخون فوتوالیستون
رج:زاراگوزا فوتوالیستون
رج:والنسیا فوتوالیستون
رج:نیویورک سیتی فوتوالیستون
مشتی برار جان

**مشتی برار جان**، اتا بلند شعر نوم هسته که مازرونی زوون جوئه. وه ره کیوس گوران شه قدیمی رفیخ سه، بخوندسته که بعد بازنشستگی بورده اروپا تا شه وچون پلی دوو.

مشتی برار جان خله از سنت‌ها، حرمت‌ها، عشق‌ها و خاطره‌ئون قدیمی ره نشون دنه. 

## اتا تیکه این شعر جه
…امه لتکا
جای امن شکروم
سرخ ایا
امه سرپیش
دوک امو سیو تیکا
امه دس اسلحه رزین بیه یا کلاسنگ
نا که تیر دیو –تفنگ!
تله که هم اشتمی
انده وسه نازادیم اسپه تیکاره
تا که نیره مثلاً امه هواره... بود.

## منابع

رج:کیوس گوران ترانه‌ئون
مازرون۱

**مازرون** که اسا با نوم **مازرون۱** اشناسی وونه، اولین آلبوم مازرونی شعرون کیوس گوران هستنه که انتشار پیداهاکرده.

کیوس گوران پس از انقلاب سال۱۳۵۷ ایران دله، بتونسته که غزلیات و قصایدی ره که تا اون گدر بائوت‌بی‌یه ره جمع‌آوری و منتشر هاکنه. وه این دورهٔزمونی دله به خاطر موشکلاتی که داشته، تصمیم بیته اشعارش ره به صورت اتا صوتی کاست و شه صدا جه منتشر هاکنه.

کیوس آخرسری ۳ خرداد ۱۳۷۸ بتونسته کاستی با نوم **مازرون** ره توسط **انتشارات ِفرهنگخنه مازندرون** پخش هاکنه. همین آلبوم بی‌یه که باعث ونه شوهرت بین مازرونی‌ئون دله و بریم از کشور بیّه. 

## ترانه‌ها
کاست مازرون در مجموع ۱ساعت بی‌یه و فواصل شعرون که توسط کیوس بخونسته بینه، ترانه‌ئونی به صورت انتخابی جاسازی بیینه. این ترانه‌ها همگی آلبوم‌ئون مونتشر بیی انتشارات **شواش نوا** جه هستنه.

## ثبت آلبوم
این آلبوم با شومارهٔ ثبت ۷۸-۱۷۵ کتابخانهٔ ملی ایران دله قرار دانه و طبق مجوز ۳ن/۲۸۶۷ وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران منتشر بیی‌یه.

## منابع
* 
* 

## پانویس

مازرون ۱
مازرون۲

**مازرون۲** دومین آلبوم تبری شعرون کیوس گوران هسته که توسط شواش‌نوا منتشر بیی‌یه.

کیوس گوران ۳ خرداد ۱۳۸۲ یعنی چارسال بعد مازرون1، بتونسته کاست **مازرون۲** ره توسط **انتشارات ِفرهنگخانه مازندران** پخش هاکنه.

این دِ تا آلبوم بعدها مهرآوا دَس اتا بَیینه و اتا آلبوم دله دِباره تنک بَینه.

## ترانه‌ها
مازرون۲ کلاً ۱ساعت هسته و شعرون میون ترانه‌ئونی به صورت انتخابی درنه. این ترانه‌ها همگی آلبوم‌ئون مونتشر بیی انتشارات **شواش نوا** جه هستنه.

این ترانه‌ئون انتخابی خار جاسازی نَینه و با متون شعری که توسط کیوس گوران بخوندسته بینه، بی‌ارتباط بینه.

## منابع
* 
* 
* 

## پانویس

مازرون ۲
چل سال عاشقی (شعر)

**چل سال عاشقی** شعری هسته که کیوس گوران عشق خوری گونه که اتا تهرونی زنائه و فارسی زوون جه گپ زنده. 

## نمونه
چل ساله منه مازنی زنا هسی و فارسی گپ زندی مه جا
چل ساله که سالی یک کش-چن کش،تسه وندمبه سوت
خوندمبه سرود،فارسی سرومبه امبا...

## منابع

رده:کیوس گوران ترانه‌ئون
زبون درازی

**زوون درازی** یا **زبون درازی** اتا سیاسی و انتقادی شعر هسته که کتابچه اشعار ِفارسی ترجومه‌ئون دله نموئه. شاید به این دلیل که از سانسور دَس جه دور بمونده. البته زبون درازی کتابچه دله با نوم «حرف دل» بموئه و اینان همه نشون سانسور بیّن هستنه. 

## نمونه
وقتی خامبه حرف دل بزنم نیمه مجاز
وختی که شونی زمر تا بییرم زوون گاز
مر کلاغ چینده ممیز،انه خط زنده مه شعر
چنده اینجه بکشم ممیز وشیل ناز؟
اینجه هرکس سراده شسه کیجاجان راحته
د کرور چاپ بونه شعر بی جواز و با جواز...

## منابع

رده:کیوس گوران ترانه‌ئون
برمه بکن

**برمه بکن** اتا مازرونی شعر هسته که کیوس گوران بائوته و چل سال عاشقی آلبوم دله بیشته.

این شعر دله کیوس گوران ِهمیشکی دلتنگی‌ئون، ونه زوون جا بائوته وونه. 

## نمونه
دل گمبه وقتی هسی بی قرار،برمه بکن
گل به گل ویندی اگه هسی نخار،برمه بکن
خانه سبزه سوز بوئه،ویشه تسکا بی قوا
چه پییز یا که زمسون و بهار برمه بکن…

## منابع

رده:کیوس گوران ترانه‌ئون
من و مه دل

**من و مه دل** اتا از شعرون چل سال عاشقی‌آلبوم هسته که کیوس گوران بخوندسته. این شعر دله وه شه دل و نفس جه گپ زنده و پند و اندرزونی ره اینتی به خوننده گانه. 

## نمونه
دل گپ ره تنه دور، انده نزن پرک پرک
نِل که بَیرم بَزِنم اتا گوشه ته ره اورک
ته مه آبرو ره نَوِر، انده نَواش پلی پلی
ته ره من پتک پتک بیاردمه، مارک مارک

## منابع

رده:کیوس گوران ترانه‌ئون
کارن خاندان

**کارن خاندان** اتا از هفت‌تا گت خاندان ایران بینه. وشون منطقه نهاوند بی‌یه. ولی بعضی از مورخون وشون منطقه ره گرگان دونّه.

## منابع

رج:مازرون تاریخ
رج:اشکانیون
رج:ساسانیون
رج:کارنوندیون